Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus : seu bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum, sive latinorum, sive graecorum, qui ab aevo apostolico ad tempora Innocentii III (anno 1216) pro latinis et ad concilii Florentini tempora (ann. 1439) pro graecis floruerunt. Series graeca, in quo prodeunt patres, doctores scriptoresque ecclesiae graecae a S. Barnaba ad Bessarionem"

See other formats 


Google 


This  is  a digital  copy  of  a book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a project 
to  make  the  world’s  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  Copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  Copyright  or  whose  legal  Copyright  term  has  expired.  Whether  a book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a wealth  of  history,  culture  and  knowledge  thafs  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  - a reminder  of  this  book’s  long  journey  from  the 
publisher  to  a library  and  finally  to  you. 


Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+ Make  non-commercial  use  of  the  files  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

-l·  Refrainfrom  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google’s  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

-I-  Maintain  attribution  The  Google  “watermark”  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

-I-  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a book  is  stili  in  Copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can’t  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a book’s  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
any  where  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 


About  Google  Book  Search 


Google’s  mission  is  to  organize  the  world’s  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world’ s books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  : / /books  . google  . com/ 


HARVARD 

COLLEGE 

LIBRARY 


PATROLOGIiE 

CURSUS  COMPLETUS, 

SEn 

BIBLIOTHECA  UNIVERSALIS,  INTEGRA,  UNIFORMIS,  COMMODA,  (®CONOMIC> 

mm  SS.  PATMI,  dogtomi,  scmptorimqh  egclesiasucoru, 

SITE  LATINORUM,  SITE  GRiEGORUM, 

QUI  AB  jEVO  APOSTOLICO  AD  MTATEU  INNOCENTIl  [ΙΙΪ  {ANN.  1216)  PRO  LATIE  IS 
ET  AD  PUOTll  TEMPOBA  {ANN.  863)  PHO  GRAECIS  FLORUERUNT  : 

RECUSIO  CHRONOLOGICA 

OMNIUM  QUiE  EXSTITERE  MONUMENTORUM  CATHOLICAE  TRADITIONIS  PER  DUODECIM  PRIORA 

ECCLESIAE  SiECULA  ET  AMPLIUS, 

JUXTA  EDITIONES  ACCURATISSIMAS,  INTER  SE  CUMQUE  NONNULLIS  CODICIBUS  HANUSCBIPTIS  COLLATAS, 

PERQUAM  DILIGENTER  CASTIGATA  ; 

DISSERTATIONIBUS,  COMMENTARIIS,  VARIISQUE  LECTIONIBUS  CONTINENTER  ILLUSTRATA; 

OMNIBUS  OPERIBUS  POST  AMPLISSIMAS  EDITIONES  QUi£  TRIBUS  NOVISSIMIS  SAECULIS  DEBENTUR  ABSOLUTAS 

DETECTIS  AUCTA  ; 

INDICIBUS  PARTICULARIBUS  ANALYTICIS,  SINGULOS  SIVE  TOMOS  SIVE  AUCTORES  ALICUJUS  MOMENTI 

SUBSEQU ENTIBUS,  DONATA  ; 

CAPITULIS  INTRA  IPSUM  TEXTUM  RITL  DISPOSITIS,  NECNON  ET  TITULIS  SINGULARUM  PAGINARUM  MARGINEM  SUPERIOREM 
DISTINGUENTIBUS  SUBJECTAMQUE  MATERIAM  SIGNIFICANTIBUS,  ADORNATA  ; . 

OPERIBUS  CUM  DUBIIS,  TUM  APOCRYPHIS,  ALIQUA  VERO  AUCTORITATE  IN  ORDINE  AD  TRADITIONEM 
ECCLESIASTICAM  POLLENTIBUS,  AMPLIFICATA  ; 

DUCENTIS  ET  AMPLIUS  INDICIBUS  LOCUPLETATA  *,  SED  PR.£SERT1H  DUOBUS  IMMENSIS  ^ ET  GENERALIBUS , ALTERO 
SCILICET  RERUM,  quo  consulto,  quidquid  non  SOLUM  TALIS  TALISVE  PATER,  VERUM  ETIAM  UNUSQUISQUE 
PATRUM,  ABSQUE  ULLA  EXCEPTIONE,  IN  QUODLIBET  THEMA  SCRIPSERIT,  UNO  INTUITU  CON8P1CIATUR  ; 

ALTERO  SGRlPTURiE  SAGR,^ , ex  quo  lectori  comperire  sit  obvium  quinam  patres  et 
IN  quibus  operum  suorum  locis  singulos  singulorum  librorum  scripturae  versus, 

A primo  geneseos  usque  ad  novissimum  apocalypsis,  commentati  sint. 

EDITIO  accuratissima,  Caeterisque  Iohnibus  facile  anteponenda,  si  perpendantur  characterum  nitiditas, 

GHARTiE  qualitas,  INTEGRITAS  TEXTUS,  PERFECTIO  CORRECTIONIS,  OPERUM  RECUSORUH  TUM  VARIETAS 
TUM  NUMERUS,  FORMA  VOLUMINUM  PERQUAM  COMMODA  SIBIQUE  IN  TOTO  PATROLOGliE  DECURSU  CONSTANTER 
SIMILIS,  PRETII  EXIGUITAS,  PRaESERTIMQUE  ISTA  COLLECTIO,  UNA,  METHODICA  ET  CHRONOLOGICA, 

SEXCENTORUM  FRAGMENTORUM  OPUSCULORUMQUE  HACTENUS  HIC  ILLIC  SPARSORUM, 

PRIMUM  AUTEM  IN  NOSTRA  BIBLIOTHECA,  EX  OPERIBUS  ET  MSS.  AD  OMNES  aETATES, 

LOCOS,  LINGUAS  FORMASQUE  PERTINENTIBUS,  COADUNATORUM. 

SEBIES  GBiECA 

JW  QUA  PRODEUNT  PATRES,  DOCTORES  SCRIPTORESQUE  ECCLESIaE  GRiECiE 
A S.  BARNARA  AD  PHOTIUM, 

ACCUBANTE  J.-P.  MIGNE. 

BlMlothecai  Cleri  anlvereae, 

SIVE 

GURSDUH  GOMPLBTORUH  IN  SINGULOS  SGlENTliE  EGGLESIASTIGaE  RAMOS  EDITORE. 


PATROLOGIA,  AD  INSTAR  IPSIUS  ECCLESIaE,  IN  DUAS  PARTES  DIVIDITUR,  ALIA  NEMPE  LATINA,  ALIA  GILECO-LATINA ; LATINA, 
JAM  INTEGRE  EXARATA,  VIGINTI  ET  DUCENTIS  VOLUMINIBUS  MOLE  SUA  STAT,  CENTUMQUE  ET  MILLE  FRANCIS  VENIT.  GRaECA 
DUPLICI  EDITIONE  TYPIS  MANDATA  EST.  PRIOR  GRaECUH  TEXTUM  CUM  VERSIONE  LATINA  LATERALIS  COMPLECTITUR,  RT 
FORSAN  CENTUM  VOLUMINUM  EXCEDET  NUMERUM.  POSTERIOR  AUTEM  VERSIQNEM  LATINAM  TANTUM  EXHIBET  IDEOQUE  IN- 
TRA QUINQUAGINTA  CIRCITER  VOLUMINA  RETINEBITUR.  UNUMQUODQUE  VOLUMEN  GRaECO-LATINUM  OCTO,  UNUMQUODQUE 
MERE  LATINUM  QUINQUE  FRANCIS  SOLUMMODO  EMITUR  : UTROBIQUE  VERO,  UT  PRETII  HUJUS  BENEFICIO  FBUATUR  EMPTOR, 
COLLECTIONEM  INTEGRAM  SIVE  GRiECAH  SIVE  LATINAM  COMPARET  NECESSE  ERIT  *,  SECUS  ENIM,  CUJ USQUE  VOLUMINIS  AM- 
PLITUDINEM NECNON  ET  DIFFICULTATES  VARIA  PRETIA  aEQUABUNT. 


PATROLOGIM  GRMCJE  TOMOS  XII. 


0R1G£NES. 


EXCUDEBATUR  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MIGNE 
IN  VIA  DICTA  D'AM BOISE,  PROPE  PORTAM  LUTCTLE  PARISIORUM  \ULGO  D'ENFER  NOMINATAM 


SEU  PETIT-HONTROUGB. 


1857 


1 


★ 


SJECULUM  IU. 


ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ 

ΤΑ  ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ  ΠΑΝΤΑ 


ORI  GENIS 

OPERA  OMNIA, 

>X  TARBS  BOmOMIBBS  BT  CODICIBUS  MANU  EXARATIS,  GALUCANIS,  ITAUCIS,  CRRiainas  BT 
ANOUCIS  COLLECTA  ATQUE  ADNOTATIONIBUS  ILLUSTRATA,  CUM 'COPIOSIS  INDICIBUS,  VITA  AUCTORIS 
ET  MULTIS  DISSERTATIONIBUS. 


OPERA  ET  STUDIO  . 

DD.  CUOU  ET  CAieU  ΥΡΚΙϋΤη  DEUIH, 


ACCURANTE  ET  DENUO  RECOGNOSCENTE  J.-P.  HIGNE, 

BIBLIOTBBO·  CI.BBI  OMITBB··, 

«TB 

CURSUUM  COMPLETORUM  IN  SINOULOS  SCIRNTIM  ECCLMIASTICB  RAMOS  EDlTORB. 

I— 

TOMUS  SECUNDUS. 


VENEUNT  OCTO  VOLUMINA  85  FRANCIS  OALUCIS. 


‘ EXCUDEBATUR  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MIGNB  EDITOREM , 

IN  VIA  MCTA  D'AMBOISB,  PROPE  PORTAM  LUTETLE  PARISIORUM  VULGO  D'ENFER  NOMINATAII, 

SEU  PBTIT-HONTROUeB.  . 


1857 


^ wOLtEet 

ELENCHUS 


AOCToami  et  opEacii  quje  m hoc  tomo  zn  coamamTUR. 


ORIGENES. 


Selecta  in  Genesim. 

Homili»  in  Genesim. 

Selecta  in  Exodum. 

Homilin  in  Exodum. 

Selecta  in  Leviticom. 

Homili»  in  Leviticom. 

Selecta  in  Numeros. 

Homili»  in  Numeros. 

Selecta  in  Deuteronomium. 

Selecta  in  Jesum  Nave. 

Homili»  In  librum  Jesu  Nave. 
Selecta  in  Judices. 

Homili»  in  librum  Judicum. 
Selecta  in  primum  librum  Regum. 
Selecta  in  Job. 

Exegetica  in  Psalmos.  ' 


eoi.  91 
IMS 
281 
297 
395 
405 
573 
583 
805 
8f9 
825 
9^9 
951 
991 
1031 
1053 


Ev  MtGb&  au  Petit-Monlrontv. 


PRJIFATIO 


Secundus  operum  Origeiiis  lomus  compleclilur  residua  ejus  in  Genesim,  in  Esodum,  in  Leviiicnm  in 
Numeros,  in  Deuterono.uiom,  in  Josue,  in  Judices,  in  Ruih,  in  libros  Regum,  in  Job.  ac  demum  in  Psal- 
mos vel  έ^γητ.*ών  fragmenta  quamplurima,partim  jam  typis  excusa,  pariim  nondum  ia 

lucem  evulgata.  Qua  Latme  tantum  supersunt  ex  interpretatione  Rnllni,  ei^  ad  velernn.  manuscripiorum 
fidero  recensuimus ; Graea  autem  fragmenta  unde  in  hanc  editionem  adduxerimus,  spedalis  docet  admo. 
nitio,  qiia  vel  ad  imas  paginas  posita  est,  vel  unicuique  Origeuianornm  in  singulos  Scriptura  sacra 
libros  έξηγητιχων  collecUoni  prafiia  est.  Non  levem  milii  molestiam  et  laborem  peperit  is  qui  necessarie 
habendus  foitdelecuis  eorum  qua  in  Catenis  Gracis  sub  nomine  Origenis  circumferuntur.  Vidi  fragmen- 
ta  omnia  ei  ascripta,  tum  qua  Combefisius  e Calenis  mss.  Parisiensibus,  tum  qua  Eniesiiis  Grabius  e 
Calenis  mannscripiis  Anglicanis  exscripserat.  Ilia  ab  erudito  Patre  Ludovico  de  Tournemiiie  Jesuiia  pc 
nes  quem  exstant,  mecum  perhumaniter  communicata  sunt;  liac  vero  a doctissimis  Angiis  DD.  Valkero 
et  lienileo  amico  prorsos  animo  ad  me  transmissa  sunt.  Tidi  insuper  fragmenta  qua  passim  sub  nomine 
Ongenis  habentur  in  variis  aliis  Gracorum  Patrum  Catenis,  quas  in  lucem  emiserunt  Corderius,  Barba- 
rus, Ghisleriiis,  Coioiiolns,  Patritius  Junius  et  alii.  Sed  valde'  inceru  est  omnium  barumce  Calenarum 
fides.  In  ilis  enim  nomina  scriptorum,  e quorum  fragmentis  illa  consarcinata  soni,  ita  persape  inter  se 
confiiiidontur,  ut  qua  una  Calena  Origeiii  ascribit,  ea  in  altera  Dldymo,  aut  Eusebio,  aut  Theodoreto,vel  alii 
cuilibet  interpreti  tribuantur.  Huc  adde  quod  ubi  unanimi  illarum  consensu  aliquod  fragmentum  Origeni 
tribuitur,  id  interdum  vel  ad  Eusebium,  vel  ad  Theodoretum,  vel  ad  alium  quemlibet  scriptorem  pertinere 
ex  horumce  Patrum  editis  commentariis  non  raro  deprehendi.  Qnamobrem  illa  omnia  qua  sunt  ejusmodi, 
iiegligenda  prorsus  et  omittenda  censui;  catera  vero  exscribenda  et  linic  editioni  inserenda  judicavi,  vel 
qua  ex  Rufiiii,  Hieronymi,  aut  altorum  priscis  interpretationibus  Origenis  esse  constat,  vel  qna  Origeni 
falso  ascripta  esse  demonstrari  nequit  ex  aliorum  Patrum  in  Scripturas  sacras  expositionibus.  Ejusmodi 
fragmentorum  ex  Origene  concise  nimis  excerptorum  interruptus  sapenumero  est  tenor.  Hinc  pleraque 
adeo  obscura  et  involtfia  sunt,  ut  fere  (Edipo  conjectore  indigeant.  Id  secnm  si  quis  serio  et  candide  per- 
penderit, faciliorem,  uti  spero,  veniam  concedet,  si  iis  in  Latinum  sermonem  vertendia  per  festinationem 
forte  aut  incogitantiam  alicubi  lapsi  sumus.  Prseter  commentarios  et  homilias  quas  in  Psalmos  edidit 
Origenes,  brevibus  etiam  seboliis  Psalterium  illustravit.  II;ec  Gi-sece  manu  scripta  credidit  Giiillelmus 
Caveus  etiamnnin  exstare  iti  bibliotheca  Viiidobonensi  codice  ilieol.  ex'  dispositione  Lambecii  xvi 
Nesselii  cccxi,  ubi  revera  singulis  versibus  a psalmi  ix,  10,  usque  ad  finem  Psalterii  subjuncta  sunt 
scholia.  quae  in  fine  codicis  Origeni  tribuuntur,  et  dicuntur  proiopsalt»  Ecclesi®  cujusdam  Cretensis 
manu  descripta.  Illorum  liodie  penes  mc  est  apograpbum,  a clarissimo  doctissimoque  domino  Barteinslein 
q«i  nnneCesare»  majestati  est  a consiliis,  in  meos  usus  descriptum;  totum  vero  opus  illud  Origeni 
suppositum  esse  vel  inde  satis  liquet,  quodnbi  de  Maria  Virgine,  vel  ubi  de  Patre  et  Filio  et  Spiritu 
sancto  sermo  est,  illa  diserte  appellatur  θεοτίκοί,  Filius  autem  Patri  όμοοΰσιος  prtcdicatiir  : qu»  voces 
scriptorem  non  solum  synodo  Nicxna,  sed  et  concilio  Epbesino  rccentiorem  arguunt.  Ab  his  igitur  eden- 
dis scholiis  abstinendum  esse  duxi.  Nec  aliam  sortem  babuisseni  tres  item  falso  ascripti  Adamantio  libri 
in  Job,  quos  ad  calcem  hujus  tomi  rejeci,  quosque  suppressos  maluissem  , si  in  Genebrartii  editione  sub 
Origenis  nomine  noii  circumferrentur.  Idem  esto  judicium  de  prolixo  altero  in  totum  librum  Job  com- 
mentario, qui  utique  in  eadem  Genebrardi  editione  sub  ementito  Origenis  nomino  Iribus  modo  dictis  in 
Jub  libris  Latine  tantum  subjunctus  est  es  iiiicrpretatione  Joachiini  Perionii.  Ipsum  quidem  in  line  bujiis 
tomi  qiii  jam  justam  in  molem  excreverat,  edere  non  licuit,  sed  quia  suppressum  segre  ferrent’  plurimi, 
ad  tertii  tomi  calcem  typis  excusus  Grsece  et  Latine  reperietur  (a). 

Haecdeoperibos,  quae  secundo  hoc  volumine  coiitinentur,  paucis  pr®falus,  nunc  oper®  pretium  factu- 
rum me  puto,  si  vestigia  premens  doctissimi  anonymi  qui  Litieti®  Parisiorum  amto  1727,  apud  Jacobu  it 
Vincent,  GaHice  a se  et  erudite  conscriptum  ex  doctrina  Patrum  de  sensu  litterali  et  de  sensu  mystico 
Scriptur®  sacr®  tractatum  publicavit,  brevem  primo  exhibeant  illius  conspectum  methodi  quam  ad  in- 
terpretandas Scripturas  sibi  propriam  fecit  Origenes , deinde  illam  enucleatius  explicem,  et  disertis  ejus 
testimoniis  comprobem. 

Synopsis  OrigeniantB  methodi  ad  Scripturarum  interpretationem. 

Ea  potissimum  sequentibus  hisce  enuntiatis  continetur.  I*  Triplex  est  Scriptur®  sensus,  litteralis,  mo- 
ralis, et  mysticus  seu  allegoricus.  2*  Est  ubi  solus  litteralis ; est  ubi  solus  moralis  vel  solus  mysticus ; 

(o)  Omissum  est  tamen.  Vide  Pexr-uionem  D.  De  Ia  Rue  ad  loin.  IV. 

pATUOL.  Gr.  XII.  i 


U PRiEFATIO  AD  TOM.  Π.  il 

denique  esi  ubi  litteralis  simul  et  mysticus  sensus  locum  liabent.  Si  generalim  res  specietur,  a<)  io* 
•litulionem  et  oediflcattoriein  simplicium  sufficit  liileralis  sensus,  i·  Saepe  tamen  littera  iii  se  habet  fals% 
absurda,  sectim  pugnantia,  impossibilia,  et  caelera  hujusmodi,  unde  nati  sunt  errores  propemodiim  infi- 
niti.;>  Mysticus  seu  allegoricus  sensus  auctoritate  Novi  Testamenti  nititur,  eslqiie  omnino  necessarius, 
ut  ab  adversariis  luta  maneat  veritas  Scripturarum,  et  ipsae  Deo  dignae  efficiantur.  6<>  Difficillimum  est,  ne 
dicam  impossibile,  mysticos  assequi  sensus  quos  in  se  complectitur  Scriptura.  7»  lis  tamen  assetiiieiidis 
conducere  queant  regulae  sequentes  : Primum  si  caeretnoiiialis  lex  adeo  tota  figuris  plena  existimetur,  ut 
singula  Scripturarum  loca  quae  ad  illam  referuntur,  ea,  ne  uno  quidem  excepto,  non  liitcraliter,  sed 
mystice  tantum  accipiantur ; deinde  si  ubicunque  sermo  est  de  Jenisalem,  de  iEgypto,  Babylone,  Tyro 
aliisque  terrenis  locis,  totum  id  referatur  ad  coelestia  loca  , quae  animarum  sint  babiiacida;  ac  demum  si 
ad  mysticum  sensum  coiifiigintur  et  deseratur  littera,  quoties  falsa,  inutilis  ac  Deo  indigua  visa  fuerit. 
Hoc  est  Orlgeuiani  de  irilerpre lauda  Scriptura  sacra  systematis  compendium.  Nunc  enucleatius  illud 
est  explicandum  ei  disertis  Adamanlii  testimoniis  astraendum. 

ArtIC.  1.  EX  ORIGENE  TRIPLEX  EST  SCRIPTURARUM  SENSUS. 

f Sanciam  Scripturam  (inquit  bomil.  5 in  Levitic.,  num.  i)  credendum  est  ex  visibilibus  et  Invisihlli- 
bue  constare,  veluli  ex  corpore  quodam,  liilerse  scilicet  quae  videtur;  et  anima,  sensus  qui  intra  ipsam' 
deprehenditur;  et  spiritu,  secundum  id  quod  etiam  quaedam  iii  $e  coelestia  teneat,  ut  Apostolus  dicit,  quia 
ixemplari  et  umbrae  deserviunt  OBlesiium  ^ > Hic  corpus  et  anima  unum  eiimdemqiic  sensum,  nempe  litte- 
ralem, designant.  Sola  enim  per  se  littera  abeo  quem  continet,  sensu  divulsa  et  abstracta,  aliud  signifi- 
care nequit,  quam  voces  et  verba,  nulla  significationum  quas  eis  tribuit  usus,  babiia  ratione.  Ilinc 
igitur  colligi  posset  duplicem  tantum  ab  Origene  sensum  admitti,  litteralem  et  mysticum ,. nisi  se  ipse 
aliis  in  locis  einendassel.  Paulo  inferius  ejusdem  homilix  num.  5 sic  loquitur  : i Triplicem  in  divinis 
Scripturis  intelligentix  sxpe  diximus  modum,  bisiorlcum,  moralem  et  mysticum  : unde  el  corpus  inesse 
ei,  et  animam,  et  spiritum  iiilellexiinus.  i Ubi  vides  corpore  et  anima  non  unum  eumdcinque,  uti  supra, 
sed  duplicem  et  a se  invicem  omnino  discretum  sensum,  nempe  litteralem  et  moralem,  designari.  Neque 
4iliam  divisionem  secutus  est  lib.  iv  De  principiis^  pag.  168,  ubi  ait  : c Trifariam  igitur  describendx  sunt 
in  mente  sanctarum  litterarum  sententix  : ut  simplicior  quidem  ab  ipsa  veluli  carne  Scripiurx,  quo  no- 
•ndiie  obvium  ejus  sensum  appellamus;  qui  vero  aliquantum  ascenderit,  ab  ipsa  quodammodo  anima  ejus; 
perlectus  autem...  a lege  spiritali  xdlficetur  umbram  habente  futurorum  boDonim.  Ut  enim  homo  constat 
corpore,  anima  et  spiritu,  ita  et  Scriptura  qiix  divina  dispensatione  in  bonil num  salutem  data  est.  i Lege 
insuper,  ei  vacat,  qux  postea  ibidem  habentur  num.  12  et  13. 

ArTIC.  II.  TRIPLEX  ISTE  SENSUS  NON  UBIQUE  SCRIPTURARUM  REPERIIOR. 

4 Qtioniam  (inquil  lib.  iv  De  priitriptis,  num.  12)  Scripturx  quxdam  sunt,  qiix  nihil  habent  corporeum, 
alicubi  sola  veluti  anima  et  spiritus  quxrendus  esl.  > Homilia  autem  undecima  in  Numeros,  ubi  de  lege 
agi.ur  qus  primitias  offerri  praecipit,  clarius  mentem  suam  aperit  his  verbis  : i Hanc  ergo  legem  obser< 
vari  etiam  secundum  litteram  sicut  et  alia  nonnulla  iiecessarliiin  puto.  Sunt  enim  aliquanta  legis  nian- 
dala,  qux  etiam  Novi  Testamenti  discipuli  necessaria  observatione  custodiunt.  Bi,  si  videtur,  prius  de 
iis  ipsis  qux  in  lege  quidem  scripta,  sed  tamen  in  Evangeliis  observanda  sunt , sermo  moveatur;  et  cum 
haec  patuerint,  tunc  jam  quid  In  eis  etiam  spiritaliter  sentiri  debeat,  requiremus ; sunt  enim  qni  ita  di- 
•cant,  quia  si  aliquid  omnino  observanduro  est  secundum  litteram,  cur  iioii  et  cuncta  serventur?  Si  vero 
ad  spiritalem  Jutelligentiam  qux  lex  continet,  referenda  sunt,  nihil  omnino  secundum  litieraiii,  sed  spi- 
ritaliter debent  universa  discerni.  Nos  vero  iitriusque  assertionis  iusolenllam  temperantes,  qualis  regula 
iii  hiquscemodi  legis  sermonibus  observanda  sit,  ex  auctoritate  divinarum  Scripturarum  proferre  lenU- 
iiimns.  > Illa  autem  quam  profert,  regula  sequenti  distinctione  nititur  : Qiuecunqiie  legis,  prxcepli, 
testimonii,  mandati,  justilix,  judicii,  etc.,  \Ocibus  exprimuntur,  ea  omnia  non  sunt  inter  se  confundenda· 
Licet  enim  indiscriroinatim  nomine  legis  significentur,  aliud  tamen  est  lex,  aliud  mandatum,  etc.  Aposto- 
lus quidem  legem  umbram  esse  docet  futurorum  bonorum*,  at  non  item  mandatum,  etC.  Hinc  Origenes 
infert  quidquid  legis  nomine  in Mosaicis  libris  exprimitur,  id  lotum  my.^iico  b< lU  > r.i  > 

secus  vero  quidquid  mandati,  testimonii,  jiistilix,  judicii,  etc.,  vocibu»  itoJ  ■ · .i.  « itif, 

(inquit  eadem  homilia),  qux  nequaquam  scciiiidiim  litteram  observanda  ii  Λ,  o ,,r. 

omnia  fere  apud  Moysem  sub  legis  titulo  designari.  Jam  vero  si  :n  ec  . ' ·'  V.  .«../.λ. 

adulterium  facies,  nen  furaberis*,  et  reliqua  hujusmodi,  non  invenies  quoniam  logis  titillum  in  iis  praemi- 
serit, sed  magis  hxc  mandata  videntur,  et  ideo  non  exinanitur  apud  discipulos  Evangelii  scriptura  ista, 
sed  adimpletur,  quia,  ut  dixi,  uoH  mandatum,  sed  lex  dicitur  habere  umbram  futurorum  bonorum.  Li 
iilco  hxc  nobis  secundum  litteram  custodienda  sunt.  Quid  opus  esl  in  his  allegoriam  quxrere,  cum  aCili- 

* Hebr.  yiii,  5.  * Hebr.  x,  i.  * £xod.  xx,  15  seqq. 


\Ζ  PRiEFATIO  AD  TOM.  11.  U 

llcel  etiam  iiitera?  Ostendimus  ergo  qiixilam  esse  qu»  omnino  non  suiii  servanda  secundum  litteram 
legisset  esse  qusedain  quae  allegoria  penitus  immutare  non  debet,  sed  omnino  ita  ut  Scripturae  de  iis 
continent,  observanda  sunt.  Nunc  requiro,  si  sunt  aliqua  quae  et  secundum  litteram  quidem  stare  pos« 
sunt,  necessario  tamen  in  eis  allegoria  requirenda.  i Argumento  est  ei  tum  illud  quod  de  matrimonio  di« 
ctuin  esi, et  ad  Jesuiii  atque  Ecclesiam  ab  Apostolo  refertur,  tum  historia  Ismael  el  Isaac,  Agar  et  Sarae, 
quae  aliegorice  ab  eodem  Apostolo  exponitur  : tum  subdit  : < Ostendimus,  ut  opinor,  auctohitale  divinas 
Scripturae,  ex  iis  quae  in  lege  scripta  sunt,  aliqua  penitus  refugienda  esse,  et  cavenda,  ne  secundum  litte- 
ram ab  Evangelii  discipulis  observentur;  quaedam  vero  omnimode  ut  scripta  sunt  obtinenda  ; alia  amem 
habere  quidem  secundum  litteram  veritatem  sui,  recipere  tamen  militer  et  necessario  etiam  allegoricum 
sensum.  Erit  ergo  jam  sapientis  scribae  et  edocti  de  reguo  Dei,  qui  sciat  de  tbesauris  liis  proferre  nova 
et  vetera,  scirequoraodo  in  unoquoque  loco  Scripturae  am  abjiciat  penitus  occidentem  litteram,  aut  con- 
firmet omnimode  ut  utilem, ac  necessariam  probet  litterae  doctrinam;  aul,  ;nanente  historia,  opportune 
et  decenter  introducat  etiam  mysticum  sensum.»  Et  paucis  interjectis  ; i Igitur  ex  his  quae  piOlulimiis, 
paucis,  si  qui  sunt  studiosi  in  Scripturis  divinis,  perfacile  colligere  poterunt  etiam  cacteroriim  distinctio- 
nes. Sapiens  enim  si  audiat,  inquit,  verbum,  non  solum  laudabit,  sed  et  adjiciet  ad  illud.  Quid  adjiciet  T 
I3t  discutiat  et  discernat  in  singulis  quibusque  capitulis  legis,  ubi  fugienda  sit  legis  littera  , ubi  ample- 
ctenda, ubi  etiam  narratio  historiae  cum  mystica  expositione  conveniat.  Christus  enim  nos  redemit  de 
maledicto  legis,  non  nos  redemit  de  maledicto  mandati,  iiec  de  maledicto  testimonii,  nec  de  maledicto  ju- 
diciorum, sed  de  maledicto  legis;  id  est,  ne  subjecti  essemus  circumcisioni  carnis,  ncc  observationi  Sab- 
batorum, aliisqiie  horum  similibus,  quae  non  in  mandatis,  sed  in  lege  discenda  sunt  contineri.»  Ex  lioruin 
principiorum  serie  Origenes,  quando  accuratum  de  mystico  sensu  habere  vult  sermonem,  vocibus  iiliUir 
valde  restrictis,  ut  rum  homilia  quinta  in  Leviticum  ait  Scripturam  c quaedam  in  se  coelestia  conti iii^ie,» 
ellib.  IV De  principiis,  t dispensationes  quasdam  mysticas  indicari  per  Scripturas.» 

ArTIC.  lil.  DE  UTILITATE  ET  PRAESTANTIA  SENSUS  LITTERALIS. 

Ex  Origene  lib.  iv  De  principiis,  nuin.  12,  liiteralem  sensum,  c etiam  per  se  utilem  esse  posse,  testatur 
eorum  multitudo  qui  ingenue  et  simpliciter  crediderunt.  » Ibidem  sub  finem  niim.  14,  postquam  singula· 
tim  enarravit  in  quo  litteralis  sensus  consistat,  sic  concludit : < Id  enim  propositum  fuit,  ut  ipsum  quoque 
spiritualium  indumentum,  id  est,  quod  in  Scripturis  corporeum  est,  in  multis  non  sil  inutile,  sed  multos 
possU,  quantum  capaces  sunt,  meliores  etlicere.  » Eodem  fere  modo  diluit  Celsi  calumnias  lib.  iv  contra 
iinpudeiiiem  illum  Epicureum , iiuin.  49  : i Quod  si  legisset,  inquit,  nostras  sequo  animo  Scriptu- 
ras, iioii  dixisset  utique  eas  non  posse  allegoriam  pali.  Neque  enim  ex  liisloria  ipsa,  sed  ex  prophetiis  in 
quibus  historiae  narrantur,  cognoscere  est  quae  sint  bisiorise,  quae  eo  fine  scriptae  sunt  ut  allegoriis  expli- 
carentur : quod  sapientissime  provisum  est,  ut  et  simplici  lideiiiiin  vulgo,  et  iis  paucis  convenirent, qui 
res  altius  et  prudenter  scrutari  vellem,  atii  possent.»  El  bbro  primo,  num.  18  : c Age,  Celse,  profer  iu 
medium  Lini,  Musaei,  Orphei  poemata,  et  Pherecydis  historiam.  Compara  haec  scripta  cum  Moysis  legi- 
bus, illorum  historias  cum  ejus  historiis,  morales  illorum  regulas  cum  ejus  legibus  el  praeceptis.  Consi- 
dera utra  sola  lectione  auditores  a vitiis  avocare,  utra  in  pravum  Indurare  magis  valeant.  Et  animo  leciim 
cogita  tuos  illos  scriptores  luillam  pene  vulgarium  lectorum  habuisse  rationem,  sed  suam  iis  solis  ut 
vocas  philosophiam  scripsisse,  qui  tropologiis  illam  allegoriisque  inierpreuri  scirent.  At  Moyses  band 
secus  ac  strenuus  orator,  qui  aliquam  dicendi  figuram  meditatus  nulluui  verbum  profert  quod  duplicem 
sensum  habere  non  possit,  in  suis  quinque  libris  eamdeni  observavit  regulam  , ita  ut  neque  multitudini 
Judaeorum  qui  ejus  legibus  regebantur,  dederit  in  moribus  peccandi  locum;  neque  sagacioribus  leciori- 
bus  qui  rari  sunt,  legtslalorisque  voluntatem  indagare  volentibus,  altiora  pcrscriiUndi  materia  defuerit. » 
Et  iterum  lib.  iv,  num.  50  : < Ineptissima,  inquit,  imo  potius  impia  qua:  Graeci  fabulati  sunt.  Nostra  aii- 
leiii  eiiain  simpliciorum  inultiliidini  sunt  accommodata  : sed  hujus  captui  se  attemperare  non  curarunt 
Graecarum  fabularum  auctores.  Unde  non  immerito  e sua  republica  Plato  fabulas  ejusmodi  el  poemata 
exterminat.  » 

ARTIC.  IV.  DE  FALSIS,  ABSURDIS  ATQUE  IMPOSSIBTLIBOS  QUaE  IN  SE  CONTINET  SCRIPTURA. 

Hoc  est  Origenis  principium  omnium  maxime  stupendum,  quodque  majorem  seciim  perniciem  affert. 
Ipsum  indiscriminaie  ad  omnem  Scripturam,  hoc  est,  ad  tilruinque  Teslameniumel  ad  singulas  uiriusquo 
Testamenti  partes,  ad  leges,  ad  praecepta,  ad  narrationes  historicas,  el  ad  ipsas  usque  prophetias  exten- 
dit. Quoniam  vero  prolixam  postulat  articulus  iste  disquisitionem,  in  plures  Illum  paragraphos  seca- 
bimus. 

( i.  Ex  Origene  Scriptura  sacra  tam  Novt  quam  Veteris  Testamenti  secundum  litteralem  sensum  intellecta, 

multa  habet  falsa,  absurda  et  impossibilia. 

Paradoxum  illud  nobis  proponit  libro  iv  De  principiis,  num.  15  et  16,  bis  verbis  : t Qooniain  si  legis 
iHUiias  el  varietate  oblectans  historiae  series  iibique  se  proderet,  non  uli(iue  credidissemus  aliud  quid- 


15  PUitFATlO  AD  TOM.  IL  U 

«Iftiii  pneler  id  qaod  obvium  eet,  in  Soripiuris  inieliigi  posse;  idcirco  Dei  Verbum  in  lege  ac  historia  In- 
terponi curavit  offendicula  el  impossibilia  quaedam,  ne  dictione  nihil  praeter  illecebram  habente  deliiiiii, 
et  nihil  Deo  dignum  addiscentes,  tandem  a dogmatis  recedamus,  aut  nudae  litterae  penitus  adhaerentes, 
JMhit  divinius  percipiamus.  Illud  praeterea  sciendum  est  ; Cum  eo  praecipue  spectet  Dei  Verbum  ut  Intel* 
ligentiae  apiritalis  consequentiam  custodiat  in  rebus  gestis  el  gerendis  , ubi  secundum  historiam  quaepiam 
invenit  quae  arcanis  istis  accommodari  possent,  illis  usus  est,  multis  occultans  abstrusiorem  sensum  ; ubi 
vero  explanandae  illi  spiritalium  connexioni  non  conveniebat  certarum  quarumdam  renim  historia,  inter- 
seruit Scriptura  historiae  quod  factum  non  erat,  inio  aliquando  quod  Acri  non  poterat;  quandoque  autem 
quod  poterat  quidem  Heri,  sed  tamen  factum  noii  est.  Accidit  eiiam  interdum,  ut  paucae  iiiierjecue  sint 
dictiones  veritati,  si  ad  corpus  spectes,  non  consentaneae.  Est  ubi  multae  hujusmodi  sunt.  Idem  fere  judi- 
cium de  lege  ferendum  est,  ubi  saepe  qiiidplain  repentur  per  se  utile  et  temporibus  legis  conveniens;  ali- 
quando autem  nulla  apparet  utilitas·  Quin  et  interdum  praecipiuntur  impossibilia,  el  id  quidem  eo  consi- 
lio, iilqui  sagaciores  et  in  rerum  inquisitione  acriores  sunt,  sese  rerum  scriptarum  considerationi  atque 
investigationi  dantes,  sibi  maxime  persuadeant,  dignum  Deo  in  illis  rebus  sensum  quaeri  oportere.  Non 
solum  autem  de  iis  qiiie  adventum  Christi  prascesseriini,  haec  Spiritus  sanctus  procuravit,  sed  itlpote  idem 
unius  ejusdemque  Dei  Spiritus,  idem  iii  Evangeliis  el  apostjolorum  scriptis  fecit : cum  nec  ilia  secundum 
corporalem  sensum  omnino  sinceram  habeant  historiam  eorum  qiue  contexta  sunt,  et  tamen  facta  non 
sunt ; nec  leges  et  praecepta  habeant  rationi  conseiiianca.  i Suam  deinde  sententiam  astruere  nititur 
mullis  Scripturae  locis  quae  posleu  examini  nostro  subjicientur.  Ejusdem  libri  niiiii.  8 et  9,  postquam 
fundamenti  loco  hanc  quae  extra  controversiam  est,  verilaiciii  posuit,  ex  ignoratione  viae  qua  insistendum 
sil  ut  ad  Scrlpluraniiii  iuielligeiiliam  perveniatur,  natos  esse  errores  infinitos,  in  exemplum  adducit  Ju* 
daeos,  haereticos,  nounullosquc  sui  temporis  Cbrisiianos,  ut  in  litterali  Scripturarum  inierprelatione  sitam 
esse  probet  falsam  istam  viam  quae  nd  praecipitium  ducit.  < Duri  corde,  inquit,  et  idiotae  qui  e circumci- 
sione sunt,  prophetiarum  quae  de  Christo  loquuntur  dictionem  sequi  se  existimantes,  in  Salvatorem 
nostrum  non  crediderunt ; et  cum  sensibili  modo  non  cernerent  ipsum  praedicasse  captivis  remissionem, 
neque  aedifleasse  eam,  quam  vere  credunt  esse  civitatem  Dei,  iieiiue  exterminasse  currus  Ephraim,  et 
equum  de  lerusalem,  neque  butyrum  el  Diel  comedisse,  neque  priusquam  nossei  aut  eligeret  mala,  ele- 
4$isse  bonum  ; rati  insuper  esse  a prophetis  praedictum  fore  ul  lupus  animal  quadrupes  cum  agno  pasce- 
retur, pardus  cum  hoedo  stabularetur;  vitulus,  laurus  el  leo  simul  pascerentur  el  a puerulo  ducerentur; 
bos  ct  ursus  una  pabulum  sumerent,  eorum  parvulis  simul  educatis  ; leo  quoque  ut  bos  palea  vesceretur; 
nihil  horum  in  ejus  quem  Christum  credimus,  adventu  sensibiliter  cernentes  factum.  Dominum  nostrum 
iesum  lanium  aliest  ul  receperim,  ut  potius  eum  lanquaip  sese  contra  jus  ChriUum  pranlicaret,  cruci 
affixerint.  Haeretici  autem  legentes  : Jgnu  exarsit  ex  ira  mea^;  et:  Ego  Deus  mmulator  reddens  peccata 
patrum  tit  filios  in  tertiam  et  quartam  generationem  * ; et  : Peenitet  me  unxisse  Saul  in  regem  * ; el  : Ego 
Dominus  faciens  pacem  et  creans  mala  ’ ; ci  alio  loco  ; Non  est  malum  in  cmiate  quod  non  fecerit  Dominus 
«l  illud  insuper  : Descenderunt  mala  a Domino  in  portas  Jerusatem^:  et : Spiritus  matus  a Deo  suffocabat 
Saul^*\  el  bis  similia  propemoduiii  Infinita,  negare  quidem  eas  esse  Dei  Scripturas  non  ausi  suiil,  sed 
Illius  quem  Judaei  colunt.  Creatoris  eas  esse  rati,  quasi  imperfectus  nec  bonus  esset  ille  conditor,  arbi- 
trati sunt  advenisse  Salvatorem  qui  perfectiorem  annuntiaret  Deum,  quem  dicuiii  non  esse  mundi  opifi- 
eem,  in  varias  ea  de  re  abrepti  sententias;  et  postquam  a Creatore  qui  est  ingenitus  solus  Deus,  defece- 
runt, figmentis  adhaeserunt,  excogitatis  liciiliis  hypotbesibus  secundum  quas  facta  esse  putant  visibilia, 
elalla  quaedam  invisibilia,  quae  animo  sibi  finxerunt·  Quinetiam  simpliciores  nonnulli,  qui  se  de  Ecclesia 
esse  gloriantur, Creatore  quidem  nullum  majorem  exisiiniant,  sanam  hac  in  re  amplexi  sententiam;  ve- 
rtim  ea  de  ipso  suspicantur,  quas  ne  de  homine  quidem  crudelissimo  et  iiijusiissiino  cogitare  fas  sit.  Iis 
autem  omnibus  nulla  falsarum  opinionum,  nulla  iropietaiis  et  stolidorum  de  Deo  sermonum  causa  esse 
alia  videtur,  quam  Scriptura  non  secundum  spiritalem  sensum  intellecta,  sed  secundum  lilieralciii 
accepta. 

§ II.  Ex  Ofigene  in  MosaUa  lege  multa  sunt  qu<e  iillorali  tensu  accepta  nullam  habent  seriem^  nullam 
* A^onsequeniiam^  sed  potius  impossibUia  sunt,  rationi  contraria,  Deo  indigna,  et  legibus  mere  humanis  in- 
feriora. 

Lib.  vn  contra  Celsum,  nuin.  ^0  et  21,  objectis  ab  hoc  Epicureo  contra  legem  Mosaicam  non  aliter 
respondet,  quam  repudiato  litterali  sensu,  c Dico  igitur,  inquit,  legem  duplicem  esse,  alteram  liiieralcni» 
(spiritualem  alleram,  ut  jam  ante  iios  quidam  docuerunt.  Litteralem  non  tam  nos  quam  Deus  ipse  l:i 
lino  e prophetis  lequens  vocat  judicia  non  bona,  preeeepta  non  bona  ; spiritualis  vero  apud  eiinnlein 
prophetam  appellatur  a Deo  judicia  bona,  praecepta  bona  Certe  propheta  eodem  in  loco  seciim  pugnant 
non  dicit.  Atque  etiam  illi  Paulus  consonat  dum  ait  litteram,  qiix  idem  est  ac  sensus  litteralis,  occidere; 


^ Jerein.  xv,  U.  ® Exod.  xx,  5.  « I Reg.  xv,  11.  ’ Isa.  xlv,  7.  « Ainos.  tii,  6.  · Midi,  i,  12. 
‘•1  Hcg,  XVIII,  io.  ‘‘Exedi,  xx,  to.  Ibld.,  21. 


17  PRAEFATIO  AD  TOM.  II. 

6t  tpMtumf  rpii  idem  significat  ac  sensus  spiritualis,  vivificare  *’·  Apud  Paulum  igiliir  invenire  est  slinilia 
iis  quas  apud  prophetam  contraria  sibi  esse  videri  possent.  Nam  qiiemadinoiliiiii  Fzecldet  dicit,  hic  qiii- 
dciii  : Dedi  eis  judicia  non  bona  et  praecepta  non  bona  inquibux  non  vivent  illic  vero  ; Dedi  eis  judicia 
bona  et  profcepta  bona  in  quibus  vivent  *® ; sic  Paulus  ubi  legem  litteralem  deprimere  vult,  ait  : Si  antem 
ministratio  mortis  litteris  deformata  in  lapidibus,  fuit  in  gloria,  ita  ut  non  possent  intendere  filii  Israel  in 
faciem  Moysis  propter  gloriam  vultus  ejus  qna:  evacuatur ; quomodo  non  magis  ministratio  spiritus  snt  in 
gloria**!  Ubi  autem  admiratur  et  approbat  legem,  iJlain  spiritualem  vocat  : Scimus,  inquit,  quia  le» 
spiritualis  est  Illam  etiam  approbat  hoc  loco  : Itaque  lex  quidem  sancta,  et  mandatum  sanctum,  et 
justum,  ei  bonum  ‘®.  Nunc  si  verba  legis  justis  divitias  polliceiilur,  Celsus  occidentem  litteram  seeutiiSy 
de  raecis  hisce  divitiis  promissionem  inielligal  : iios  illam  perlinere  dicimus  ad  illas  divitias  qu»  oculos 
mentis  acuunt,  et  quibus  dives  fit  aliquis  in  omni  verbo  et  in  omni  scientia  *·. » Nec  minus  aperte  homl- 
lia  II  in  Exodum  suam  ea  de  re  mentem  declarat  his  verbis  : t Si  quis  est  qui  legens  Moysem  niurmii- 
ral  adversus  eum,  et  displicet  ei  lex  qii®  secumlum  litteram  scripta  est,  quod  in  mullis  non  videtur  servare 
consequentiam,  ostendit  ei  Moysee  petram,  qu®  est  Christus,  et  adducit  eum  ad  ipsam,  ut  Inde  bibat 
el  reficiat  sitim  suam,  i Verum  ecce  ex  homilia  septima  in  Leviticiiin  alterum  locum  longe  majoris  au* 
ilnci® : i Si  assideamus,  inquit,  litier®,  et  secnudiini  lioc  vel  quod  Jinheis,  vel  Id  quod  vulgo  videtur, 
accipiamus  qu®  in  lege  scripta  suni,  erubesco  dicere  et  confiteri  quia  tales  leges  dederit  Deus.  Videbun- 
tur enim  magis  elegantes  et  rationabiles  bominuin  leges,  verbi  gratia,  vel  Rniiianoriim,  vel  Aibeniensiuin, 
vel  Laced®rooniorum.  > 

§ lll.  Eadem  principia  ad  plurima  Veteris  Testamenti  prwcepla  ab  Origene  accommodantur^ 

nomilla  quarta  in  caput  sextum  Levitici  explicans  ista  verba  : Quicunque  tetigerit  sanctificato,  et  ipse 
sanctificabitur,  ait  : c Redeundum  est  nobis  ad  expositiones  evangelicas  atque  aposlolicas,  ut  lex  possit 
liitelllgi.  Nisi  enim  velamen  abstulerit  Evangeliuin  de  facie  Moysi,  non  potest  videri  vultus  ejus,  nec 
aensus  ejus  intelligi.  Vide  ergo  quomodo  in  Ecclesia  aposiolorum  diBcipuli  adsum  bis  qu®  Moyses  scri- 
psit, et  defendunt  ea  quodel  rallonabiliier  impleri  queant,  et  rationabiliter  scripta  sint;  Ju.l®oniin  ve^ 
dociores  et  impossibilia  iisc  el  irrationabilia,  sequentes  litteram,  faciunt. » Ulterius  adhuc  progreditur 
liomiiia  sequenti : c H®c  omnia,  inquit,  nisi  alio  sensu  accipiamus  quam  litier®  textus,  sicut  jam  diximus, 
cum  in  Ecclesia  recitantur,  obstaculum  magis  ei  subversionem  Christian®  religioni,  quam  rationem 
sdificationeroque  prxslabunt,  i liem  lib.  iv  De  principiis^  num.  17,  alia  legis  prxeepta  refert,  qu®  aU 
litteram  putat  vel  non  debere,  vel  non  posse  servari.  < Si  ad  leges,  inquit,  etiant  Mosaicas  veniamuxt 
plurim®,  si  ad  litteram  observand®  sunt,  ansurdum ; ali®  impossibile  prxeipiunt.  Absurdum  est  vultu- 
roro  esum  prohiberi,  cum  nemo  ne  extrema  quidem  urgente  fame  eo  adduci  potuerit,  ut  ad  istud  aiiimAl 
confugeret.  Octo  dierum  infantes  non  ciroumcisi  exterminari  e genere  suo  jubentur,  cum  potius  si  qui  J 
de  bis  ad  litteram  servandis  sanciendum  erat,  prxcipi  oporteret  til  eorum  parentes  vel  eorum  aliorea 
Interficerentur.  Nunc  autem  ait  Scriptura  ; Omnis  mas  incircumcisus  qui  non  circumcidetur  octavo  die, 
peribit  de  populo  suo  **.  Quod  si  impossibilia  qu®  lege  prscipiunlur,  vultis  noscere,  animadvertamus 
tragelaphum  ex  iis  esse  animantibus  qu®  consistere  in  rerum  natura  non  possunt  : quem  tamen  ut  pu- 
rum jubet  nos  Moyses  offerre.  Gryphem  luinquam  auditum  est  ab  homine  captum  esse  : quem  nihilomi- 
nus edi  velat  legislator.  Sed  et  celebratissimum  Sabbatum  ei  qui  accurate  perpenderit  h®c  verba  : Se^ 
debitis  domi  vestree  singuli,  nemo  vestrum  exeat  e loco  suo  die  septima  **,  videbitur  nou  posse  ad  litieraoL 
observari,  cum  nullum  animal  per  totam  diem  immotam  sedere  queat.  > 

§ iV.  Ex  Origenit  mente  in  Veteri  Testamento  quadam  ut  gesta  narrantur,  quee  tamen  nunguam  eontige^ 

ruut;  alia  quw  prout  referuntur,  falsa  sunt,  ae  proinde  litterali  sensu  non  sunt  accipienda. 

Argumento  primum  erit  id  quod  bomilia  sexta  in  Genesim  de  bisloria  Sar®  et  Abimelecb  adnolaviu 
c Qu®  nobis,  inquit,  ®dificalio  erit  legentibus,  Abraham  tantum  patriarcham,  noo  solum  nieiilituni  esse 
Abimelecb  regi,  sed  et  pudicitiam  conjugis  prodidisse?  Quid  nos  ®dificat  tanti  patriarcb®  uxor,  si  pute- 
tur contaminationibus  exposita  per  coniiivenliam  maritaleiii?  Haec  Jud®i  putent,  etsi  qui  cum  eis  sunt 
litter®  amici,  non  spiritus.  > Historiam  Rebecc®  quam  refert  homilia  10  in  euindem  Geneseos  librum, 
hac  ad  auditores  interrogatione  concludit  : i H®c  fabulas  putatis  esse,  el  historias  narrare  in  Scripturis 
Spiritum  sanctum  ? . · . S®pe  jam  dixi  quod  in  his  non  liistori®  narrantur,  sed  mysteria  contexuntur.  > 
Idipsum  paradoxuni  obtrudit  homilia  prima  in  Exodum  : cNoii  nobis,  inquit,  h®c  ad  historiam  scripta 
sunt,  neque  putandum  est  libros  divinos  iEgyplioruin  gesta  narrare.  Se<l  qu®  scripta  sunt,  ad  nostram 
doctrinam  scripta  sunt.  > El  homilia  in  euindem  librum  secunda,  ubi  de  iEgyptiis  obstetricibus  sermo 
est  : c Si,  inquit,  secundum  hislori®  narrationem  suscipienda  essent  qu®  scripta  sunt,  videtur  hoc  quod 
dicit  Scriptura,  quia  non  fecerunt  obstelriees  secundum  quod  prsceperal  eis  rex  ifigypti,  stare  non 

·*  II  Cor.  III,  6.  Ezech.  xi,  25.  »·  Ibiil.  21.  ··  11  Cor.  iii,  7,  8.  Rom.  ix,  15.  “ Ibid.,  13. 

1 Cor.  I,  5.  ··  Gcn.  xvu,  14.  “ Exod.  xvi,  29. 


20 


W s PRiEFATlO  AD  TOM.  II. 

posse.  I Ei  postquam  inepta  prorsus  ac  futili  subtilitate  id  probare  conatus  est,  sic  infert  : c Haec  inierim 
propter  eos  qui  amici  sunt  litterae,  et  non  putant  legem  spiritalem  esse,  et  spiriialiter  intelligendam.  Sed 
nos  qui  omnia  quae  scripta  sunt,  non  pro  narrationibus  aiuiqtiitaluin,  sed  pro  disciplina  ct  utilitate  nostra 
didicimus  scripta,  baee  quae  leguntur,  etiam  nunc  Heri  in  boc  mundo,  qui  iEgypius  flgtiraliier  dicitur,  sed 
in  unoquoque  nostrum  deprehendimus  · . · Hoc  st  ita  accipiatur,  ut  scriptum  est,  non  solum  nihil  conse- 
quentiae, sed  et  inaiiitalis  habere  plurimum  videbitur. » Aliam  triiinipbi  materiam  reperisse  se  putavit 
in  octavo  et  nono  Josuc  capitibus,  ubi  Josue  dicitur  ex  expresso  Dei  et  Moysis  mandato  integrum  Deu- 
teronomium in  lapidibus  inscripsisse,  i Quomodo  (inquit  homilia  9 in  Josue)  potuerit  tam  magnum  li- 
brum vel  assistentibus,  vel  permanentibus  ibi  filiis  Israel  describere,  ita  ut  non  discederent  usqueqno 
scriptura  tot  versuum  finiretur?  Yel  etiam  quomodo  potuerint  lapides  altaris  ferre  tam  magni  libri  con* 
lineniiam  ? Dicant  mihi  isti  assertores  litterae  Judaei,  qui  spiritum  legis  Ignorant,  quomodo  in  hoc  hi- 
storiae veritas  demonstratur.  > Alia  ejusmodi  exempla  profert  lib.  iv  De  principUi^  num·  16  ; · Quis  igitur, 
inquit,  sanae  mentis  existimaverit  primam  et  secundam  et  tertiam  diein^  et  vesperam,  et  mane  sine  sole, 
luna,  et  stellis,  et  eam  quae  veJuii  prima  erat,  diem  sine  coelo  fuisse?  Quis  adeo  stolidus,  ut  putet  Deum 
more  hominis  agricolae  plantasse  hortum  in  Edeii  ad  orientem,  ubi  lignum  vitae  posuerit  quod  sub  oculos 
ei  sensus  caderet,  ut  qui  corporeis  dentibus  fructum  gustasset,  vitam  inde  reciperet,  et  rursus  boni  ei 
mali  particeps  fieret,  qui  fructum  cx  hac  arbore  decerptum  comedisset  ^ Et  cum  Deus  meridie  in  para- 
liieo  ambulare  dicitur,  et  Adain  sub  arbore  deliiescere,  neminem  arbitror  dubitare  his  figurate  per  ap- 
parentem historiam,  quae  tamen  corporaliter  non  contigerit,  quasdam  indicari  mysteria.  Cain  quoque  re- 
cedens a conspectu  Dei,  manifeste  prudentem  lectorem  movet  ut  requirat  quid  facies  Dei  sit,  et  quo 
sensu  quis  exire  possit  ab  ea.  Sed  quid  attinet  plura  dicere,  cum  innumera  ejusmodi  scripta  quidem 
esse  tanquam  gesta  fuerint;  non  gesta  vero  nt  littera  sonat,  auivis,  modu  non  plane  stipes  sit,  colligere 
possit. » 

{ V.  In  liuera  et  hhtorm  evangelicU  admiuit  Ortgenei  mendacia^  et  ei  videbantur  evangelisKB  facta  non· 
nulla  loco  non  suo  narrasse  et  interpolasse ; alia  aulem  ut  gesta  retulisse^  qucB  tamen  nunquam  eontige· 
runu 

f Ad  approbationem  horum  (inquit  bomil.  6 in  Isaiam)  et  alterius  scripti  de  Evangelio  testimonium 
proferemus,  quod  juxta  eos  qui  tantum  litteram  sequuntur,  mendacium  est.  Dicit  Salvator  et  Dominus 
noster  ad  discipulos  in  Evangelio  secundum  Joannem  : Si  credideritis,  non  solum  quoe  ego  facio,  facietis^ 
sed  et  majora  horum  facietis  **.  Videamus  ergo  si  majora  aliqua  fecerint  discipuli.  Quid  majus  est  quam 
mortuum  suscitare?  Quis,  non  dico  nostrum,  sed  apostolorum,  mortuum  suscitavit?  Refert  historia  quia 
Paulus  Eutycliuin  resuscitavit  a mortuis,  ei  Petrus  Tabitam,  quae  interpretatur  Dorcas.  Isu  autem  et 
alia  hujusmodi  inveniri  possum.  Ubi  sunt  majora?  Sed  et  caecos  Salvator  fecit  rursum  videre,  et,  quod 
majus  est,  eos  qui  sic  nati  fuerunt.  Exhibeant  quos  caecos  ab  utero  manibus  apostolorum  curatos  aspe- 
xerint. Et  alia  infinita  potest  de  Evangelio  invenire  qui  quaerit,  quia  neque  apostoli  bis  majora  fecerint, 
neque  eorum  successores.  Verum  sermo  Scripturae  tale  quiddam  loculus  est : Ilis  quae  ego  feci,  corpova- 
^bus  vos  majora  facietis.  Ego  feci  resurgere  ex  mortuis  corporaliter,  vos  resurgere  facietis  ex  mortuis 
spiritaliter.  Ego  caecis  sensibile  hoc  lumen  infudi  : vos  spiritalem  lucem  non  videntibus  dabitis.  Usque 
ad  banc  autem  diem  haec  majora  signa  corporalibus  quae  fecit  Jesus,  ego  video  fieri  per  fidelissimos  di- 
scipulos Jesu.  I Tomo  undecimo  in  Joannem  dubitat  an  revera  Christus  vendentes  e templo  ejecerit : 
c Si  tamen,  inquit,  haec  historia  contigit,  i Dubitandi  ansam  inde  sumit,  quod  apud  alios  tres  evangelistas 
ingressum  Jesu  Christi  in  Jerusalem  haec  historia  excipiat,  a Joanne  vero  conjungatur  ejusdem  itineri  e 
Galilaea  in  Jerusalem  post  miraculum  in  nuptiis  patratum.  In  confesso  nunc  est  apud  omnes  bis  a Jesu 
vendentes  e templo  ejectos  fuisse,  uti  liquet  ex  verbis  evangelisianim  inter  se  collaiis.  Aliter  tamen 
sentit  Origenes,  nec  fieri  posse  existimat,  ut  contradictionem  ejusmodi  quispiam  removeat,  qiiaiidiu  hi- 
storico sensui  adiiaerebil.  Negat  lib.  iv  De  principiis,  num.  i6,  Christum  a diabolo  translatum  fuisse  in 
excelsum  montem,  unde  uno  momento  omnia  orbis  terrarum  regna  sub  oculos  ejus  subjecerit.  i Sex- 
centa alia,  inquit,  bis  similia  in  Evangeliis  observare  licet  aiieniius  legenti  : unde  colliget  iis  quae  secun- 
dum litteram  gesta  sunt,  alia  attexta  esse  qua*  non  contigerunt.  > Durius  adhuc  loquitur  et  niajoreni 
paradoxo  suo  amplitudinem  tribuit  lom.  x in  Joan·,  num.  2,  ubi  de  recessu  Jesu  in  Galilaeam  haec  ad- 
noiat : i Harumce  rerum  veriiaieiu  sitam  esse  ueeesse  est  in  sensu  spiritali ; aut  si  dissonantia  non  sol- 
vitur, recedendum  est  a fide  Evangeliorum,  tanquam  quae  vere  non  sint  scripta  per  Spiritum,  neque 
sint  diviniora,  neque  optimo  ordine  commentata.  Utroque  enim  modo  dicitur  Scriptura  ordinata  fuisse. 
Qui  enim  recipiunt  quaiuor  Evangelia,  nec  existimant  apparentem  dissonantiam  anagoge  dissolvi,  sol- 
vant praedictas  a nobis  dubitationes  de  quadraginta  diebus  tenlaiionis,  qui  minime  ‘locum  habere  pos- 
sunt apud  Joannem.  Dicant,  quando  fuerit  Jesus  Capharnai.  Naro  si  post  sex  a baptismo  suo  dies,  fuit 


·*  Joan.  XIV,  12. 


2{  PRiEFATIO  AD  TOM.  II.  » 

Capbarnai,  cum  gexla  die  facium  sit  In  nnpiiis  in  Cana  Galilajai  miraculum,  perspicuum  esi,  neque  leii- 
latam  fuisse,  neque  in  Nazaris  fuisse,  neque  Joannem  traditum  fuisse.  * Ei  paulo  post : i Quod  si  inter· 
rogantibus  nobis  quando  primum  fuit  in  Gapharnao  Christus,  qui  lectionem  Matthaei  reliquorumque  duo- 
rum sequuntur,  dicent,  post  teiitatioiieni,  quando  relicta  Nazareth  profectus  habitavit  in  Gaphariiao, 
quae  est  civitas  maritima  ; quomodo  simul  verum  esse  dicent  et  illud  quod  apud  Matthaeum  et  Marcum 
diciiim  est,  Jesum  secessisse  in  Galilaeam,  laiiqiiam  qui  audissel  Joannem  traditum  fuisse;  el  illud,  quod 
positum  esi  apud  Joannem,  nondum  fuisse  Baptistam  conjectum  in  carcerem,  sed  baptizare  in  JBnon 
juxta  Salini?  id  quod  ponitur  post  mansionem  Domini  in  Gapharnao,  elpost  ascensum  ad  Jerosolymain» 
indeque  ad  Judaeam  descensum,  et  post  inultas  alias  ejus  actiones.  i Porro  Evan gelistas  hac  sola  excusa- 
tione dignatur  ibidem  num.4:€  Non  reprehendo  autem  ipsos  aliquo  pacto  transposuisse  ad  utilitatem  my- 
sticae considerationis  banim  rerum,  id,  quod  (quantum  allinet  ad  historiam)  alio  modo  factum  fuerat ; 
ita  ut  quod  uno  loco  factum  fuerat,  lanquam  in  alio  gestum  sil,  narrarem;  el  quod  uno  tempore,  lanquam 
io  alio ; et  iliud  quod  uno  modo  pronuutialiim  fuerat,  cum  quadam  alteraiione  referrent.  Proposilmn  enim 
illiserat  vera  narrare  et  spiritualileret  corporaliter,  uhi  liceret;  ubi  autem  non  contingebat  ulrumque,  rem 
praeferre  spiritualem  rei  corporeae,  servata  saepe  veriute  spirituali  iii  corporali  (ut  aliquis  diceret)  mendacio.» 

§ VI.  De  prasceptis  Novi  Tezlamenti 

Lih.  IV  De  prineipiii^  num.  18,  probaturus  aliquot  esse  Novi  Testamenti  praecepta  a quibus  omnis  sen- 
sus historicus  ita  excluditur,  ut  sola  in  illis  intelligentia  spiritalis  quaerenda  sit,  sic  disserit:  c Jam  vero 
si  ad  Evaiigeliiim  veniamus  et  similia  requiramus,  quid  a ratione  magis  alienum,  quam  istud ; Neminem 
per  viam  salutnveruis  **,  quod  apostolis  praecepisse  Salvatorem  simpliciores  existimant?  Et  cum  dextera 
maxilla  perculi  dicilur,  res  est  a verisimili  prorsus  abhorrens,  cura  omnis  qiii  perciitil,  nisi  natura  man- 
cus fuerit,  dextera  manu  sinistram  maxillam  feriat.  Neque  potest  ex  Evangelio  percipi  quo  pacto  dexter 
oculus  offensioni  sit.  Ut  enim  concedamus  posse  quempiam  videndo  scandalizari,  cur  cum  duo  oculi  vi- 
deant, crimen  in  dextrum  iraiisferendtini  est?  Quis  etiam  sibimetipsi  infensus  quod  viderit  mulierem  ad 
concupiscendum  eam,  causam  regerens  in  unum  dextrum  oculum,  merito  bone  ipsum  abjecerit?  Praeterea 
Apostolus  praecipit  dicens  : Circumcisu»  aliquis  vocatus  est?  non  adducat  prteputium  Primum  quilibet 
baec  abs  re  prarierque  proposiium  dicere  Apostolum  videbit.  Nam  quomodo  de  nuptiis  el  castitate  praeci- 
piens non  videatur  lisc  (emere  interposuisse?  Deinde  quis  peccare  illum  dixerit,  qui  vitandae  obscoeni- 
talis  causa^qiiam  vulgus  circumcisioni  inesse  putat,  revocare,  si  fleri  potest,  praeputium  conatus  fuerit? 
Ilacc  omnia  a nobis  dicta  sunt,  ut  ostendamus  non  ea  sola  quae  littera  exhibet,  propositum  fuisse  d 
quae  sacras  nobis  litteras  dedit,  divinae  virluli  explicare : quippe  quae  interdum  secundum  litteram  mi- 
nime vera  sint,  sed  el  absurda  el  impossibilia;  luin  attexta  esse  nonnulla  rerum  gestarum  historiae  et 
iis  legibus  quae  secundum  litteram  utilia  praecipiunt.  > 

§ VII.  Duriorem  hanc  doctrinam  paululum  emollit^  seque  adversus  eos  defendit  qui  ipsum  pessumdaii  in 

Scripturis  sensus  litteralis  crimine  accusabant.  Sensum  litteralem  in  maxima  Scripturtp  parte  admittit^ 

sed  ubique  illum  non  agnoscit» 

4 Ne  quis  vero  (inquit  lib.  iv  De  principiis,  num.  19)  nos  suspicetur  in  omnibus  id  dicere,  nullam  hi- 
storiam contigisse,  quoniam  aliqua  iion  contigit,  el  nullam  legem  ad  litteram  esse  servandam,  quoniam 
aliqua  secundum  litteram  aut  «absurda  aut  impossibilia  prxeipit;  vel  quae  de  Salvatore  scripta  sunt,  se- 
eiiiiduni  litteralem  sensum  non  esse  vera:  uiil  nullam  ipsius  legem  el  praeceptum  servari  oportere,  dici- 
mus manifeste  in  quibusdam  historiae  veritatem  nobis  apparere  : verbi  gratia,  Abraham,  fsaac  el  Jacob 
cum  una  sua  tiniiinquemque  uxore  in  duplici  spelunca  sepuUos  esse  in  llebrom;  Sichem  Josepho  in  por- 
tionem esse  aiiributain;  Jeruaalein  meiropolim  esse  Judaeae,  in  qua  a Salomone  aediflcaium  fuit  templum 
Dei,  et  alia  sexcenta.  Mulio  enim  plura  sunt  secundum  bisioriain  vera,  quam  quae  mere  spiritualia 
illis  altexla  sunt.  Kursiim  quis  inficias  ierit  mandaium  hoc  : Honora  patrem  tuum  et  matrem  luam ^ ut 
bene  sit  tibi  etiam  sine  aliiore  intelligentia  utile  esse  ac  servandum,  maxime  cum  Paulus  iisdem  verbis 
illud  commcndaril?  Quid  atiinel  dicere  de  caeleris  : Nw  moechabetis^  non  occides,  non  furtum  facies,  non 
dicet  falsum  testimonium  *^?  Rursus  in  Evangelio  mandata  quaedam  scripta  sunt,  de  quibus  non  quaeritur 
sinlne  ad  litteram  servamia  necne  : cujiisinodi  illud  csl : Ego  dico  vobis,  qtticunque  iratus  fuerit  fralri 
suo  et  quae  sequuntur.  Et : Ego  dico  vobis  non  jurare  omnino  **·  Et  custodiendum  est  illud  Aposiofi  : 
Corripite  inquietos,  consolamini  pusillanimes,  suscipite  infirmos^  patientes  estote  ad  omne·*·;  tametsi  qui 
res  altius  scrutantur,  componere  possint  altitudinem  sapientiae  Dei  cum  litterali  mandatorum  sensu.  Ve- 
rumlamen  qui  attentius  legerit,  in  nonnullis  ambiget,  nec  sine  multo  examine  pronuntiare  poterit  iiiriim 
haec  quae  putatur  historia,  secundum  liueraiii  acciderit  necne,  et  hujusne  legis  verba  servanda  sint,  an 
oecus.  Quamobrein  necesse  est  ut  accuratus  lector  servato  hoc  Salvatoris  praecepto,  scrutamini  Scriptu  * 

»*Luc.  X,  4.  « I Gor.  vii,  18.  « Exod.  xx,  12.  Ibid.,  13  el  seqq.  Mallb.  v,  22.  ··  Ibid., 
54.  « I Tliess.  V,  14. 


«3 


PRiEFATIO  AD  TOM.  Ii.  24 

m quandonam  verum  eit  quod  liucra  sonat,  qiiandoiiain  sil  impossibile,  diligenter  exploret,  et  ex  si- 
milium vocum  comparatione  diflftisum  ubique  per  Scripturas  sensum  ejus  quod  secundum  litteram  est 
Impossibile,  pro  viribus  investiget. » Huic  rei  aptissimus  insuper  est  locus  allcr  cx  homilia  septima  in 
Genesim,  ubi  postquam  isaac  et  Ismael  bisioriam  retulit,  seipse  sic  interrogat:  c Quid  ergo?  Isaac  noii 
est  secundum  carnem  natus?  Non  eum  peperit  Sara?  Non  est  circumcisus?  Hoc  ipsum  quod  ludebat  cum 
ismael,  non  in  carne  ludebat?  Hoc  est  enim  quod  mirabile  est  in  Apostoli  sensu,  quod  de  quibus  non 
potest  dubitari  quin  secundum  carnem  gesta  sint,  haec  ille  dicit  esse  allegorica,  ut  nos  quid  faciendum 
fit  in  caeteris  noverimus,  et  iii  his  maxime  in  quibus  nihil  divina  lege  dignum  historica  videtur  indicare 
narratio. » 

ARTIC.  V.  MYSTICUS  SENSUS  NITITUR  AUCTORITATE  NOVI  TESTAMENTI,  ESTQUE  OMNINO  NECESSARIUS,  UTAR  HO- 
STIBUS TUTA  MANEAT  VERITAS  SCRIPTURARUM,  ET  IPSAS  DEO  DlGNiE  REDDANTUR. 

In  hoc  articulo  non  mullum  diuque  immorabor,  quippe  qui  patientia  lectoris  abuterer,  si  ad  coinpro- 
baniliiin  mysticos  sensus  In  Scripiura  sacra  admissos  fuisse  ab  Origene,  multa  ejus  congererem  testimo- 
nia. Quae  enim  hactenus  prolata  sunt,  Hia  nullum  ea  de  re  dubitandi  locum  relinquunt,  iieininemque 
latet,  non  ideo  reprehendi  Origenem,  quod  ingenii  solerlia  cariierit,  qua  mysticos,  quos  revera  comple- 
ctitur Scriptura,  sensus  investigaret,  sed  quod  ea  in  re  nimium  ingenio  siio  indulserii,  et  spreto  litterali 
sensu  allegorias  quaesierit  locis  propemodiim  innumeris  a quibus  prorsus  alienae  sunt.  Duo  lanium  ob- 
servabimus quae  maximi  sunt  momenti  : 1«  Mysticos  sensus  auctoritate  Novi  Testamenti  inniti,  probat 
iiiin  traditione  Ecclesiae,  tum  ipsomet  Scripturarum  consilio ; 2*  contra  infideles  demonstrat  allegoricis 
sensibus  Scripturas  nostras  non  repugnare.  Quod  si  inter  citata  ab  ipso  Scripturae  lestimonia  ad  aucto- 
ritatem mysticis  sensibus  conciliandam,  nonnulla  sunt  quae  parum  ad  rein  faciunt,  eo  saltem  nomine 
laudandus  est,  quod  disertiora  et  quibus  quaestio  plane  decisa  sit,  non  omiserit,  cujusmodi  sunt;  1 Cor.  ix, 
1^;  I Gor.  x,  f et  seqq. ; Galal.  iv,  21  et  seqq.;  Eplies.  v,  31 ; Coloss.  ii,  i6, 17;  Hebr.  viii,  5;  item  cap.x, 
i,  et  cnp.  IX,  i et  seqq.  Vide  lib.  iv  De  principHi^  num.  12  et  i3,  et  lib.  iv  contra  Celeum. 

Scripturarum  auctoritati  auctoritatem  ecclesiaslicm  traditionis  adjungit,  et  postquam  lib.  iv  De  prin- 
ffpris,  num  8,  demonstrasse  sibi  visus  esi  lUteraiem  sensum  iniinitorum  errorum  causam  exstitisse,  sic 
loquitur  num.  9 : c Quapropter  iis  qui  persuasum  habent  sacros  libros  non  boniinum  esse  commentarios, 
sed  sancti  Spiritus  afllaiu,  voluntate  Dei  parentis  universorum  per  Jesuiii  Christum  scriptos  esse  et  ad 
nos  pervenisse,  qua  via  in  eorum  lectione  insistendum  esse  nobis  videatur,  indicare  conabimur,  servata 
coelestis  secundum  successionem  apostolorum  Ecclesiae  Jesu  Christi  regula.  Et  esse  quidem  mysticae 
quasdam  dispensationes  quas  divinae  Scripturae  indicant,  etiam  simpliciores  ΩϋβΓιιιιη  credunt;  quaenam 
vero  hae  sint,  cordati  el  modesti  nescire  se  fatentur. » Nibil  his  verbis  accuratius.  Generale  illud  prin- 
cipium, quod  mysticos  in  Veteri  Testamento  sensus  ponit,  apostolicae  doctrinae  pars  est  et  veriias  cerU, 
quae  ministerio  pastorum  ad  nos  usque  pervenit.  Sed  quinam  sunt  siiigulatiin  sensus  illi  mystici?  Qua 
via  illi  quos  Spiritus  sanctus  sibi  proposuit,  discernuntur  ab  iis  quos  sola  gignit  imaginandi  vis?  Id 
prorsus  est  extra  limites  traditionis,  el  laborem  creat  vel  ipsis  periiioribus  insuperabilem,  ul  ipse  Ori- 
genes  fatetur.  Hinc  perraro  ad  Scripturae  tradi lionisque  auctoritatem  recurrit,  idque  tantam,  cum  geiie- 
ratim  sensus  allegorici  veritas  est  constituenda.  Quando  autem  ad  singularium  locorum  discussionem 
venit,  continuo  profert  illud,  in  quo  tantopere  sibi  complacet,  e litterae  falsitatibus  el  contradictionibus 
ductum  argumentum.  Ubi  semel  tantilla  oritur  difficultas,  continuo  iilieralem  sensum  deserit,  el  in 
allegoriae  campis  evagatur,  uti  patet  e testimoniis  articulo  quarto  allatis.  Haec  est,  ut  ita  dicam,  Origenis 
iranslaliiia  clavis,  laniique  fecit  suum  illud  paradoxum,  ul  ad  illud  fere  omnem  elucidandae  Scripturae 
artem  revocet.  Hinc  tol  fere  in  Novo,  quot  In  Veteri  Tesiainenlo,  mysticos  sensus  ponebat.  Quis  infi- 
cias ierit  suis  quoque  difficultatibus  implicari  Novum  Testamentum?  Multas  In  eo  reperii  Origenes,  imo 
plures  quam  alius  quilibet,  reperire  debuit.  Sed  dolenda  prorsus  sors  illorum  locorum  est,  quos  ad  lit- 
teram probabili  solutione  interpretari  non  poterat  : nam  confesiim  solito  sese  includit  propugnaculo,  ct 
repudiato  litterali  sensu  arbitrariam  nobis  et  saepe  insulsissiuiain  allegoriam  obtrudit. 

Plurimum  tamen  ei  hoc  nomine  debetur,  quod  Scripturarum  nostrarum  allegorias  a Celsi  insultationi- 
bus vindicarit.  Contra  historiam  Moysis  deblaterabat  Epicureus  ille,  nec  pali  poterat  ul  allegorice  expo- 
neretur, et  alius  quam  litteralis  in  ea  sensus  quaereretur.  Idem  de  reliquis  Scripturis  effutiebat : sed  vide 
quo  pacto  confutetur  ab  Origene  libro  contra  Celeum  quarto,  num.  48, 49  et  30,  el  lib.  i,  ii.  18. 

ArtIC.  VI.  DIFFICILLIMUM,  NE  DICAM  IMPOSSIBILE,  MYSTICOS,  QUOS  SCRIPTURA  COMPLECTITUR  SENSUS  INVE- 
STIGARE. 

Haec  veritas  Origenis  animum  valde  videtur  affecisse,  t El  esse  quidem  (inquit  lib.  iv  De  principiis, 
pum.  9)  mysticas  quasdam  dispensationes  quas  divinae  Scripturae  indicant,  etiam  simpliciores  fldelium 
credant ; quaenam  vero  illae  sint,  cordati  et  modesti  nescire  se  fatentur.  Quare  si  quis  sciscitetur  de  con· 

Joan,  V,  39. 


25 


PRiliFATIO  AD  TOM.  II. 


96 

gressu  Lot  cum  Hiiabus,  de  duabus  uxoribus  Abtabam,  de  duabus  sororibus  qua^  nupserunt  Jarob,  de 
duabus  ancilKs  quae  ex  ipso  pepereruiii,  nibit  aliud  respondebunt  quam  mysteria  baec  esse  a nobis  non 
iiiiellecia.  Sed  et  tabernaculi  rabricain  cum  legunt,  credentes  quae  scripta  sbnt  esse  figuras,  quaerniil 
quae  possint  ad  singulas  tabernaculi  partes  accommodare.  Neque  vero  in  eo  quod  eredum  rei  alicujus  fi- 
guram esse  tabernaculum,  falluntur,  sed  cum  rationem  illius  cujus  typus  est  tabernaculum,  certae  cui· 
piam  rei,  prout  postulat  Scripturae  dignitas,  aptare  volunt,  aliquando  aberrant , et  omnem  quidem  narra* 
lionero  quae  vel  nuptias  spectare  videtur,  vel  liberorum  procreationem,  vel  bella,  aut  alias  quaslibet  hi- 
storias quae  vulgo  circumferri  possunt,  figuras  esse  declarant;  sed  quarum  rcniiil  figurae  sint,  iiUerduiii 
propter  habitum  non  bene  compositum,  aliquando  propter  temeritatem,  quandoque  etiam  quod  supra 
modum  hominibus  difficile  sit  res  ejusmodi  explorare,  quaiitumlibet  quis  exercitatus  ei  perspicax  sU,  non 
itu  evidenter  apparet,  nec  singulorum  ratio  afferri  potest,  i Eaindem  sensus  mysticos  investigandi  diffi- 
ciiUaiem  prophetiis,  Evangeliis,  omnibus  denique  Novi  Testamenti  Scripturis  inesse  asserit  ejusdem  libri 
mim·  10.  Imo  infra  nuin.  96  affirmare  non  dubitat  minimam  mysticorum,  quos  Scriptura  habet,  sensuum 
partem  ipsimel  Paulo  compertam  fuisse,  c Si  quis,  inquit,  curiosus  explanationem  singuloruin  requirat, 
veniat  et  nobiscum  pariter  audiat  quomodo  Paulus  apostolus  per  Spiritum  sanctum  qui  perscrutatur 
ellam  profunda  Dei,  altitudinem  divinae  sapientiae  ac  scientiae  scrutans,  nec  Limen  ad  finem,  et,  ui  ita 
dixerim,  ad  intimam  cognitionem  praevalens  pervenire,  desperatione  rei  et  stupore  clamat  el  dicit : 0 aU 
tiiudo  divitiarum  iapientice  et  tcieniia  Dei  Et  quod  desperatione  perfectae  comprehensionis  hoc  pro- 
nuntiaverit, audi  ipsum  dicentem  : Quam  imcrutabilia  ennl  judicia  Dei,  et  quam  inveuigabilec  viw  ejus  **. 
Non  enim  dicit,  diffieile  posse  scrutari  judicia  Dei,  sed  omnino  non  posse;  nec  dixit  difficile  investigari 
posse  vias  ejus,  sed  non  posse  invesligari.  Quantum  cunque  enim  quis  in  scrutando  promo  veat.el  studio 
intentiore  promoveat,  gratia  quoque  Dei  adjutus,  sensuque  illuminalus,  ad  perfectum  finem  eorum  qua 
requiruntur,  pervenire  non  poterit,  nec  omnis  mens  quae  creata  est,  possibile  babet  ullo  genere  compre- 
hendere, sed  ut  invenerit  quaedam  ex  bis  quae  quaeruntur,  iterum  videt  alia  quae  quaerenda  sunt.  Quod  et 
£1  ad  ipsa  pervenerit,  multo  iterum  plura  ex  iliis  quae  quaeri  debeant,  pervidebit.  » Commentario  in  psal- 
mum primum,  pag.  596  el  597,  documenttini  sibi  ab  Hebraeo  traditum  refert  et  ita  probat  ut  non  aliunde 
iPtigis  liqueat  quid  de  Scriptura  sacra  ipsemet  sentiret : i Praeclarissimum,  inquit,  documentum  nobis  ab 
Hebraeo  de  omni  Scriptura  traditum  proponemus  : dicebat  enim  ille  similem  esse  Scriptorani  divinilos 
afflatam  propter  obscuritatem  quae  iii  ea  est,  multis  domiciliis  uno  aedificio  condusis^;  unicuique  domici- 
lio appositam  clavim  non  ipsi  convenientem,  sicque  dissipatas  esse  claves  per  domicilia,  non  respon- 
dentes singulas  iis  domiciliis  quibus  appositae  sunt  : opus  vero  longe  diffieillimum  esse  invenire  claves, 
et  eas  cellis  aptare,  quas  aperire  possunt:  itaque  etiam  Scripturas  abstrusae  quidem  illas  iiiieliigi,  non 
aliunde  sumptis  quam  ab  ipsis  invicem  argumentis  iiitelligenliae,  quae  iii  se  habent  dispersam  exponendi 
rationem.  » llaec  mysticos  Scripturae  sensus  scrutandi  difficultas  adeo  insuperabilis  Origeni  videbatur, 
ut  suae  ea  de  re  sententiae  omnino  consentaneam  agendi  rationem  habuerit.  Quamvis  ubique  mysteria 
consectetur,  libere  tamen  suam  ea  in  re  confitetur  imperitiam,  et  si  quos  detexisse  se  putat  mysticos 
sensus,  eos  semper  cum  magna  animi  sui  modestia  in  lucem  profert,  lloiiiilia  quinta  in  Genesim,  ubi  de 
figuris  quas  veteris  legis  sacrificia  continebant,  sermonem  babet,  eas  supra  iutelligeiiliam  suam  esse 
candide  fatetur.  < Non  autem,  inquit,  dubito  multa  esse  quos  iios  latent,  et  sensum  nostrum  superant. 
Mon  enim  sumus  illius  meriti  ut  possimus  dicere  : iVos  autem  sensum  Christi  habemus  **. . · Eam  quam 
nunc  diximus  legis  aiiiniam  requiramus,  quanlum  ad  praesens  tempus  spectat.  Nescio  autem  si  possum 
etiam  ad  spiritum  ejus  ascendere  in  his  quae  de  sacrificiis  lecta  sunt.  » Majorem  adhuc  prae  se  fert  ani- 
mi roodesiiam  homilia  undecima  in  Numeros,  ubi  ait  : c El  si  mererer  ego  hodie  magnum  aliquem  el 
summo  pontifice  dignum  sensum  proferre,  ita  ut  ex  iis  omnibus  quae  loquimur  et  docemus,  esset  aliquid 
egregiam  quod  summo  sacerdoti  placere  deberet,  poterat  fortasse  fieri  ut  angelus  qui  praeest  Ecclesiae, 
ex  omnibus  dictis  nostris  eligeret  aliquid,  el  loco  primitiarum  Domino  de  agello  cordis  mei  offerret.  Sed 
ego  me  scio  non  mereri,  nec  conscius  sum  inibi,  quod  talis  sensus  inveniatur  in  me  uuein  dignum  ju- 
dicet angelus  qui  nos  excolit,  offerre  pro  primitiis  vel  pro  primogenitis  Domino.  Atque  ulinam  tale  sit 
quod  loquimur  et  docemus,  ut  non  pro  verbis  nostris  condemnari  mereamur.  Sufficeret  nobis  haec  gra- 
tia. » Praeterea  insignis  ea  de  re  locus  exstat  homilia  prima  in  Exodum  : c Si  milii,  inquit,  Dominus  con- 
cedere dignaretur  spirilaKs  agriculturae  disciplinam,  si  peritiam  colendi  ruris  donaret,  uiius  sermo  ex 
Ilis  quae  recitata  sunt,  in  lanium  posset  longe  iaieque  diffundi,  si  tamen  ci  auditorum  capacitas  sineret, 
ut  vix  nobis  ad  explicandum  sufficeret  dies.  Teiiiabimus  tamen  pro  viribus  nostris  aliqua  disserere, 
etiamsi  neque  nobis  universa  explicare,  neque  vobis  cuncta  audire  possibile  est ; quia  el  hoc  ipsum 
agnoscere,  quod  supra  vires  nostras  sit  horum  scientia,  non  parvae  arbitror  esse  peritiae.  > 

ArtIC.VII.  tres  proponit  regulas  quibus  mysticorum  sensuum  1NTELL1GENTIA  FACILIUS  COMPARETUR. 

Prima  regula  quae  praecipue  in  Mosaicis  libris  locum  babet,  ejusmodi  est  : c Quidquid  in  Scriptura 

Rom.  XI,  33.  “ ibid.  1 Cor.  ii,  16. 


28 


27  PRiEFATlO  AD  TOM.  ΙΪ. 

tnandaii,  praecepii»  lesihnonii,  jnsiiii%,  judicii,  etc.,  vocibus  exprimitur,  id  ad  litteram  accipiendum 
est,  nec  allegoriis  indiget ; quidquid  vero  nomine  legis  declaratur,  id  allcgorice  explicandum.  i Ea  e 
verbo  ad  verbum  excerpta  est  ex  homilia  undecima  in  Numeros,  cujus  testimonium  supra  adduximus 
articulo  secundo.  Hujus  porro  regulae  sensus  est,  caeremonia lem  legem  totam  esse  figuris  plenam,  secus 
vero  legem  moralem  ; deinde  singula  Scripturae  loca  quae  ad  caeremonialem  legem  quoquo  modo  refe- 
runtur, ea,  ne  uno  quidem  excepto,  non  liiieralem,  sed  unicum  mysticum  sensum  habere.  Hanc  regu- 
Jaiii  firmat  Scripturae  sacrae  locis  quae  caeremonialem  legem  figuras  habuisse,  nec  amplius  ea  Cliristiaiios 
obligari  docent.  Unde  colligit  tota  hac  lege  figuras  exhiberi,  omtilque  eam  nunc  carere  sensu  litterali, 
quandoquidem  ea  jam  soluti  sunt  Christiani.  Id  genus  systematis  jam  introspicere  licuit  homilia  supra 
citata  in  Numeros,  sed  plenius  confirmatur  seqtieiiiibiis  testimoniis.  Homilia  septima  in  Leviiicum, 
num.4,  ubi  de  mundorum  et  immundorum  discrimine  agitur,  sic  loquitur  : < Sed  ad  h.*ec  investiganda 
Scripturae  testimoniis  indigemus,  ne  quis  putet  (amant  enim  homines  exacuere  linguas  suas  ut  gladium), 
nequis  putet,  inquam,  quod  ego  vim  faciam  Scripturis  divinis,  ut  ea  quae  de  animalibus,  quadrupedibus, 
vel  etiam  avibus,  aut  piscibus  mundis  sive  immundis  in  lege  referuntur,  ad  homines  traham,  et  de  lio- 
minibus  haec  dicta  esse  confingam.  Fortassis  enim  dicat  quis  auditorum  : Cur  vim  facis  Scripturae?  Ani- 
malia dicuntur,  animalia  intelligantur.  Ne  ergo  aliquis  haec  depravari  humano  credat  ingenio,  aposto- 
liea  in  eis  auctoritas  evocanda  est ..  ··  Paulus  utique  nunquam  auderet  spiritalem  potum  et  spiritalem 
escam  appellare,  nisi  hunc  esse  sensum  legislatoris  per  traditam  sibi  verissimae  doctrinae  scientiam  didi- 
cisset. Unde  et  illud  addit  lanquain  confidens  et  certus  de  ciborum  ratione  mundorum  et  immundorum, 
quod  non  secundum  litteram,  sed  spiritaliter  observanda  sint,  et  dicit  : Nemo  ergo  vo$  judicet  in  cibOf 
aut  potu^  aut  ia  parte  diei  festif  aut  neomeni/e^  aul  Sabbaiorum,  qua:  eunt  umbra  fuiurorum  Vides  ergo 
quomodo  haec  omnia  quae  de  cibis  vel  potu  loquitur  Moyses,  Paulus  qui  melius  ista  didicerat,  quam  hi 
qui  nunc  jactant  se  esse  doctores,  omnia  haec  umbraro  dicit  esse  futurorum.  Et  ideo,  sicut  diximus,  ab 
hac  umbra  aJ  veriiatem  debemus  ascendere.  Christianis  et  a Christianis  sermo  est,  quibus  aposiolico- 
rum  dictorum  chara  debet  esse  auctoritas.  Si  quis  vero  arrogantia  tumidus  aposiolica  dicta  contemnit 
aut  spernit,  ipse  viderit·  Mihi  autem  sicut  Deo  et  Domino  Jesu  Christo,  ita  et  apostolis  ejus  adhaerere 
boiiiiin  est,  et  ex  divinis  Scripturis  secundum  ipsorum  iradiiioneni  inlelligeiUiam  capere.  > Ex  boc,  ni 
fallor,  testimonio  liquet  placuisse  Origeni,  ut  omnis  caeremonialis  lex  allegorico  sensu  accipiatur  : en  libi 
alia,  unde  constal  ex  ejus  sententia  omni  nunc  eam  litterali  erga  Christianos  sensu  carere.  Nihil  ad 
eam  rem  magis  disertum,  quam  quod  ait  homilia  sexta  i:i  Genesim  : i Quod  si  edocere  vis  quoiiiudo  lex 
mortua  sil,  considera  et  vide  nunc  sacrificia,  ubi  altare,  ubi  templum,  ubi  purificationes,  ubi  soleiniiitas 
PasciijR  : nonne  mortua  est  in  bis  omnibus  lex  ? Aut  si  possunt  isti  amici  et  defensores  litterae,  custo- 
diant litteram  legis. » Et  homilia  undecima  in  Exodum  : c Non  enim  potest,  inquit,  facere  lex  sicut  Ju- 
daei dicunt,  quia  infirmatur  lex  in  carne,  id  est  in  lillera,  et  nihil  potest  secundum  litieraiii  facere  : nihil 
enim  ad  perfectum  adducit  lex.  Secundum  autem  consilium  quod  iios  afferimus  ad  legem,  possunt  omnia 
spiritaliter  fieri.  Possunt  et  sacrificia  spiritaliter  offerri,  quae  modo  cariialiter  non  possunt.  Potest  et 
lex  leprae  spiritaliter  servari,  quae  secundum  litteram  iion  potest.  Sic  ergo  quomodo  nos  sentimus  et  eoo- 
silium  damus,  omnia  facit  lex.  Secundum  litteram  autem  non  oiiiiiia,  sed  admodum  pauca. » 

Secunda  regula,  cujus  praecipuum  usum  esse  vult  in  propheticis  et  historicis  libris,  boc  commento 
nititur  : c In  coelo  regio  esi  quae  Judaeae,  urbs  quae  Jerosolyinae,  populus  qui  Judaico  populo  respondet. 
Sic  etiam  coelestis  iEgypius  est,  coelestis  Babylon,  coelestis  Sidon,  coelestis  Tyrus,  et  aliae  ejusmodi  urbes 
et  loca,  quae  terrenis  ejusdem  iiomtnis  regionibus  ei  civitatibus  respondent.  In  hisce  coelestibus  regio- 
nibus et  urbibus  domicilium  est  animarum,  qu:e  priiicipuin  bonorum  aut  malorum  imperio  subduntur· 
Et  quemadmodum  hinc  decedentes  hominum  animae  iti  infernum  detruduntur,  ut  ibi  meritas  pro  malis 
actibus  poenas  exsolvant,  sic  idem  ferme  in  supernis  locis  accidit,  ubi  quoddam  mortis  genus  expe- 
riuntur animae,  et  post  istam  mortem  in  terram  hanc  nostram  tanqiiain  in  infernum  praecipitantur.  Potest 
igliur  fieri  iit  liae  quae  in  coelis  habitant,  animae,  in  terrae  nostrae  locum  plus  miiiusve  commodum  pro 
praecedentium  actuum  diversiiale  amandentur,  sicqiie  verbi  gratia  e Judaea  coelesti  oriundus  Israelita  in 
Scyihiam  terrestrem,  et  vice  versa  ex  iEgyplo  coelesti  iEgypliiis  in  Jud:cam  terrenam  relegetur.  » 

His  fundanienti  loco  positis,  secundae  regulae  tenor  hic  est  : i Quidquid  in  Scriptura  sacra  de  terrena 
Jerusalem,  de  terrena  iEgypio,  de  Babylone  terrestri  ei  de  aliis  eiusmodi  locis,  iiecnon  illorum  incolis 
dicitur,  id  ad  coelestes  regiones  urbesque  cognomines  atque  ad  illarum  incolas  refereiiduiii  est.  liiio 
saepissime  dc  coelestibus  bis  tantum  locis  prophetae  loqui  sibi  proposuerunt,  cum  de  terrena  Jerusalem, 
de  terrena  ^gypto,  aul  aliis  locis  lerrenis  sermonem  habere  videmur,  idque  inde  colligi  potest  quod 
ejusmodi  prophetiae  mysteriorum  speciem  prae  se  ferunt,  muliaqiie  continent  quae  ad  homines  perlinere 
nequaquam  possiint.  » Exstat  hoc  paradoxuin  llb.  iv  De  principiis,  luiin.  20,  2i  et  seqq.,  ilbidqiie  sibi 
commentus  estOrigenes  tum  e discrimine  quod  ponit  Paulus  inter  Israelilam  secuiidiiin  carnem  ei  fsrne- 

••Coioss.  II,  16. 


«9  PKiEFATIO  AD  TOM.  II.  M 

lUam  secundum  spiritum,  tum  ex  eo  quod  idem  apostolus  in  Epistola  ad  Galatas  dicit  eoelestem  esM 
Jenisalem.  Ex  hujus  principii  serie  etiam  hanc  generalem  propheticos  hisloricosque  libros  interpretandi 
methodum  proponit,  ut  nempe  quidquid  in  illis  est,  ad  bonos  et  ad  malos  angelos  referatur.  Diserte 
illud  docet  homilia  undecima  in  Numeros  : c Puto  enim,  inquit,  quia  sicut  qiisedam  nomina  vel  gentium 
Tei  principiiin  in  Scripturis  posita  videmus,  quae  absque  dubitatione  ad  malos  angelos  etad  virliiles  contra- 
rias referantur,  sicut  verbi  gratia  Pharao  rex  iOgypti,  Nabuchodonosor  Babylonius,  et  Assyrius;  ita  etiam 
ea  qn»  de  sanctis  viris  et  gente  religiosa  scribuntur,  ad  sanctos  angelos  et  ad  benignas  debemus  referre 
Tiriiites...  Si  ergo  haec  omnia  ad  angelos. quosdam  magnae  virtutis  referri  cogit  ratio  veritatis,  noiiiie 
eadem  consequentia  etiam  quae  de  bonis  vel  principibus  vel  gentibus  conscribuntur,  ad  bonarum,  ut 
supra  diximus,  virtutum  angelos  minisirosque  referentur?  i 

Tertia  denique  Origenis  regula  praecipit,  c ut  ad  mysticum  sensum  confugiatur,  et  deseratur  littera,  quoties 
falsa,  inutilis.  Deoque  indigna  reperielur.  i Id  necessario  sequitur  e principiis  articulo  quarto  constitutis. 

Animadversiones  in  Origenianum  de  Scriptura  sacra  interpretanda  ratione  systema. 

I.  Primum  ego  non  inflcias  ierim  Origeni  multum  deberi,  quod  Scripturae  sacrae  allegorice  interpre- 
tanda methodum  a Celsi  criminationibus  adeo  solide  vindicaverit,  ut  se  ipse  in  bac  parte  quodammodo 
superasse  videatur.  Invicte  enim  probat,  mysticum  sensum,  si  res  generaiim  spectetur,  non  esse  commen- 
tum humanum,  sed  ipsarumroet  Scripturarum  auctoritate  niti,  nihilque  commune  habere  cum  «allegoriis 
Gnecorum,  quae  longe  post  natas  eorum  fabulas  excogitatae  sunt,  ut  deorum  quos  colunt,  honori  consule- 
retur. Deinde  magni  etiam  ponderis  esi  in  hoc  auctore  ilU  confessio,  mysticos  sensus  non  ubique  Scri- 
pturarum reperirl ; major  et  illa,  diflQciilimum,  ne  dicatur  impossibile,  eos  quos  in  se  habent,  investigare. 
Denique  plurimi  item  aestimandum  quod  dixit  de  utilitate  et  praestantia  litteralis  sensus,  quo  integrum 
religionis  nostrae  aedificium  fundatur , quique  ad  aedificationem  et  documentum  fidelium  per  se  sufficit. 
Hisce  enuntiatis  fere  continetur  quidquid  boni  Origeniano  inest  systemati. 

II.  Sed  paucis  hisce  bonis  longe  plura  mala  admista  sunt.  Ac  primum  quidem,  illa,  quam  plurimi 
tamen  veteres  et  recentiores  amplexi  sunt.  Scripturae  sacrae  divisio  in  triplicem  sensum,  litteralem, 
moralem  et  allegorlcum,  censurae  videtur  obnoxia.  Moralis  appelletur  ciijuslibei  loci  sensus,  qui  moribus 
formandis  inservit,  per  me  licet,  modo  ulterius  non  procedatur.  Si  vero  in  speciali  collocetur  classe 
sensus  moralis,  et  a litterali  constituatur  perinde  diversus  ac  allegoricus,  id  nulla  solida  ratione  nititur, 
et  perniciem  secum  maximam  trahit,  uti  exemplo  comprobatur  Origenis,  qui  ut  litteralis  sensus  difficul- 
Ules  eluderet,  ad  documentum  aliquod  morale  confugiebat.  Ad  mysticum  quidem  sensum  siatim  recur- 
rere maluisset,  sed  quia  non  semper  occurrebat  qui  sibi  faceret  satis,  tunc  in  anima  Scripturae,  id  est 
morali  sensu  haerebat.  Animadvertere  debuisset  primum  moralibus  hisce  documentis,  cum  integer  sem- 
per maneat  litteralis  sensus,  natas  ex  arte  critica  difficultates  ncquaqiiain  solvi;  deinde  moralia  ista 
documenta  tunc  solaro  alicujus  esse  pretii,  cum  sponte  sua  e litterali  sensu  profiuiinl.  Tantum  abest  ut 
haec  ei  in  mentem  venerint,  ut  potius  in  animum  induxerit  suum  quaedam  esi.e  Scripturae  loca,  quae 
litteralem  sensum  prorsus  excludant,  et  unicum  moralem  admittant  : quod  omnino  repugnat.  Aiu  enim 
moralis  iste  sensus  e verborum  voeiimqiie  significatione  oritur,  et  tunc  litteralis  est;  aut  qiiemadmodum 
priocipio  consequentia,  ita  sermonis  littera  ipse  continetur,  et  tiinc  necessario  integra  manet  littera  qua 
Unquam  basi  nititor,  et  unde  naturali  consequentia  nascitur. 

III.  Paradoxum  illud,  quo  mulla  falsa  et  secum  pugnantia  in  Scripturae  liitern  ponit,  ad  religionis 
BOStrae  eversionem  recta  ducit,  mihique  quoties  ejiis  testimonia  articulo  quarto  citata  legere  contingit ; 
loties  legere  videor  non  testimonia  hominis  qui  ardentem  semper  in  Scripturis  interpretandis  animum 
habuerit  summaque  semper  eas  veneratione  pertractaverit,  sed  excerpta  quaBdam  e volumine  increduli 
cujuspiam  qui  ^ripturarum  veritatem  imiliiplici  objectorum  genere  concutere  lentaverit.  Miror  ipsum 
aui  non  intellexisse  cum  ejusmodi  principio  pugnare  eanim  inspirationem ; aut,  si  Id  vidit,  lanio  incom- 
modo remedium  afferri  existimasse,  si  Deus  iii  falsilatis  cominiinionem  adduceretur.  Semel  pessumdato 
aot  falsilatis  insimulato  litterali  sensu  iis  in  locis  ubi  omnes  qui  requiri  possunt  characteres  historici 
coalescunt,  corruat  necesse  est  Scripturarum  auctoritas  apud  gentiles,  apud  htereiicos,  apud  Christia- 
nos; apud  gentiles,  qui  potius  inde  occasionem  sument  rejiciendae  Scripturae  laiiquam  Spiritu  sancto 
indignae,  quam  illius  allegorice  interpretandae  necessitatem  colligent ; apud  heereticos  qui  hoc  principio 
abutentur,  ut  se  ex  iis  expediant  locis  quae  contra  suos  ipsorum  errores  pugnant ; denique  apud  Chri- 
stianos, quos  in  fidei  eu«  detrimentum  et  in  perpetuas  animi  anxietates  ita  adducet,  ut  legendis  Scri- 
pturis prorsus  renuntiare  maluerint.  Tot  tantisque  incommodis  perterritus  non  estOrigenes.  Adeo  verum 
est,  semel  valde  praeoccupatum  animum  nulla  ratione  ab  errore  suo  revocari  posse. 

1¥.  Quod  pene  incredibile  videtur,  Origenem  latuit  discrimen  quod  litteram  inter  et  verborum  litte- 
ralem sensum  intercedit.  Littera  potest  esse  falsa,  ct  tamen  verissimum  sub  falsilatis  specie  sensum 
continere.  Id  in  omnibus  enuntiatis  roelaplioricis  contingit.  Si  opera  quibus  insunt  ejusmodi  metaphorae, 
licebit  hoc  nomine  falsilatis  accusare,  nullus  ciit  liber,  qui  falsitalibus  et  contradictionibus  carere  dici 


Μ PRi£FATIO  AD  TOM.  II. 

potsll,  cum  iHillus  sil  liber.  In  quo  ineUplioricA  vocum  stgiiilicalio  simplici  el  litterali  intelligeiiliae  nov 
frequenter  substituatur.  Scriptura  sacra  nihil  hac  in  re  habet,  quo  a caeleris  libris  secernatur,  cum  Deus, 
cui  bomines  docere  propositum  fuit,  se  utique  ad  humani  sermonis  regulas  accommodaverit.  Quid  ergo 
censendum  de  Origene,  qui,  ut  Scripturam  sacram  falsitatibus  el  conlradiclionibus  scatere  probet,  multa 
citat  loca,  qua*  luelaphoricum  et  verissimum  sensum  habent  ? Prorsus  ex  animo  ejus  excidisse  necesse 
est  omnia  hninan;»  ratiocinationis  principia,  cum  tbesim  qua:  tam  mali  exempli  est,  el  tam  prociduo 
nititur  fundamento,  propugnavit.  Marcionilas  ofTehdebai  litlera  Scripturarum,  proplerea  quod  omnem  ab 
eig  metaphoram  excludebant.  Ex  eodem  fonte  manavit  Judaeorum  error,  qiii  Chrisliiin  recipere  nolue- 
runt, el  prophetias  ab  eo  adimpletas  fuisse  pernegabant.  Ad  grainmaiicalcin  litteram  accipiebant,  quae  eo 
tantum  consilio  scripta  sunt,  ut  metaphorice  iiiteiligantiir.  Ejusmodi  sunt  loca,  ubi  dicitur  Deus  plan- 
tasse paradisum  in  Eklen,  atque  in  eo  ainJmlasse,  elc.  Mem  sentiendum  de  praeceptis.  Alia  sunt  quae  ad 
grammaticalem  liUerant  non  stiiil  accipienda,  vel  quae  ad  certa  quaedam  tempora,  vel  ad  certas  quasdam 
personas  sunt  restringenda,  cnjiismodi  eunt  illa  de  nemine  in  via  saliilando,  de  calceis  aut  duabus  tunicis 
non  habendis,  de  sinistra  maxilla  praebenda  ei  qui  dexteram  percusserit,  dc  oculo,  manu,  pede  et 
caeleris  membris,  si  scandalo  fuerint,  auferendis;  alia  sunt  quae  etiam  non  stricte,  sed  prout  res  humano 
sensu  aestimari  solet,  intelligenda  sunt  : cujusmodi  est  praeceptum  ne  quis  loco  suo  moveatur  in  die 
Sabbati.  Si  quis  ex  similibus  exemplis  intulerit  Scripturam  sacram  secum  pugnare  resqiie  faUas  ct 
Inexplicabiles  continere,  is  profecto  misere  vulgari  humani  sermonis  usu  abutitur,  el  aperte  hoiuttium 
credulitati  illudit,  quippe  quos  inducat  ut  id  pro  rei  falsiiale  sumant,  quod  lanium  est  elocutionis  falsi  · 
tas.  Atque  uiinain  ulterios  progressus  non  fuisset  Origenes  : facilem  mens  ejus  excusationem  habuisset* 
damnato  duiitaxal  ilio  quo  illam  aperuit,  modo·  Yeniin  e citatis  testimoniis  nimium  liquet,  faUitalts  at 
ipso  accusa uiiH  fuisse  verum  sensum  litleralcra  plurimorum  locorum,  in  quibus  omnes  verae  liistoriae 
characteres  ei  indicia  agnosciinlur,  cujusmodi  suut  historia  creaiionis,  consitus  in  terra  paradisus, 
historiae  Sarae,  Uebeccae,  obstetricum  ^gypiiaruoi,  lenlationis  Domini,  et  jejunii  quadraginta  dierum, 
mercatorum  in  templo  res  suas  vendentium,  el  aliae  ejusmodi  quainpluriinae  historicae  narrationes.  Non- 
nullas pro  anilibus  fabulis  habuit;  in  aliis  dixit  facta  esse  transposita,  nec  eo  quo  referuntur,  modo 
contigisse*  £o  etiam  audaciae  venit,  ut  legem  Mosaicam,  si  litterali  sensu  accipiatur,  Deo  indignam  et 
legibus  mere  buinanis  inferiorem  pronuntiaret,  nec  aliter  affirmaret  in  tuto  poni  posse  Scripturae  inspi- 
rationem, quam  si  dicatur  Spiritum  sanctum  eo  consilio  corporaliter  meniilitin  esse  ut  spiritaliter 
rera  diceret,  id  est  falsiiales  historicas  dictasse,  sub  quarum  velamine  veritates  allegoricas  insiiiuareu 

V.  £ tribus  regulis  quas  proposuit  Origenes,  ut  mysticorum  sensuum  faciliorem  redderet  imelligen- 
tiam,  leniam  siaiim  evanescere  liquet  ex  iis  qtiae  supra  a nobis  observata  sunt.  Falsissimo  quippe 
Icnixa  principio  regula,  nullius  utique  utilitatis  esse  potest.  Ad  cieleras  duas  transeamus.  Verum  quidem 
est  id,  quod  prima  regula  fertur,  csrenionialem  legem  flguras  exhibere,  secus  vero  legero  moralem.  Se<l 
hoc  pronuntiatum  vnn  legis  habere  nequit,  nisi  id  ponatur  (quod  tamen  speciali  demonstratione  indiget) 
nihil  omnino  caeremoniali  legi  inesse  quod  dguris  careal.  lia  quidem  sensit  Origenes,  sed  nec  ipse,  nec 
alios  post  Ipsum  ejusmodi  principio  astruendo  par  fuit.  Ea  quae  Origenes  profert  Scripturae  testimonia, 
evtficuni  quidem  esse  nonnulla  caeremonialis  legis  loca  quae  allegoricum  sensuro  patiantur,  sed  nihil  am- 
plius iude  conOcilur.  Validissimis  rationibus  opus  esi  ul  ulterius  quam  apostoli  progressi  sunt,  proce- 
datur; ai  validae  istae  rationes  hactenus  in  lucem  non  prodierunt,  nec  spes  est  unquam  prodituras·  Certe 
quicunque  singulas  Levitici  aut  Exodi  partes  neglecto  litterali  sensu  allegorice  duntaxat  explicare  lenia- 
runi,  risum  omnibus  nunc  movent  suis  plerumque  insulsis  allegoriis,  quibus  Scripturarum  majestas 
deprimitur  et  conculcatur. 

Alius  error  est  credere  casremonialem  legem,  postquam  abrogata  est  et  observari  desiit,  litterali  sensu 
Carere,  vel  saltem  litterali  sensu  non  amplius  esse  interpretandam.  Vix  concipi  potest  quomodo  ejusmodi 
commentum  in  Origenis  mente  natum  sit.  Sive  observetur,  sive  non  observetur  praeceptum,  is  quem 
continet,  sensus  in  utroque  casu  perinde  se  habet  et  idem  semper  subsistit.  Eliaiiiiium  e sola  Mosaicae 
legis  littera  ad  demoiisirandain  Judaicae  religionis  divinitatem  et  Christianismi  praestantiam  major  lux 
affertur,  quam  ex  omnibus,  quas  tum  veteres,  tum  recenliores  pro  arbitrio  excogitarunt,  allegoriis  in 
unum  corpus  collectis  et  adunatis. 

Secunda  quoque  Origenis  regula  paucis  veris  plurima  permista  habet  multum  erronea.  Id  quidem 
‘verissimum  est  quod  docet  Paulus,  coelestem  esse  Jenisalein,  cujus  typus  est  Jeriisalem  terrena ; sed 
inde  consequi,  ut  quaecunque  de  terrena  Jerusalem  el  adjacentibus  ei  locis  dicuntur,  ea  ad  coeieslefii 
Jenisalem  sint  referenda,  td  vero  nec  conceditur,  nec  ab  Origene  demonslraltira  est,  nec  simile  qiiidpiam 
ab  Apostolo  profertur,  qui  mullo  minus  lociuilur  de  Origenianis  illis  in  coelo  animarum  habitaculis,  quae 
Babyloni,  Tyro,  Sidoni  et  aliis  terrenis  locis  respondeant.  Apage  piOfanam  istam  el  monstri 
similem  Platonismi  et  Pytbagorismi  ctini  Scripturis  nostris  inislnranu 

Ex  dictis  igitur  liquet  iiullius  fere  esse  utilitatis  propositas  ab  Origene  regulas,  qiuc  ne  nodum  quidem 


53 


PRiEFATlO  AD  ΪΟΜ.  IL 

dilficttllalis  aliinguni.  E Novo  Tesiamento  discimus  id  pro  cerio  babuisse  apostolos,  esse  In  Veteri 
Testamento  loca,  quae  allegoricum  sensum  adroiliunt,  deinde  eos  istud  principium  ad  singularia  quaedam 
loca  accommodasse.  Hinc  nascuntur  illas  questiones  an  apostoli  crediderint  et  docueiiiU  nullum  esse 
Scripturae  locum  qui  Cgurls  careat;  an  plures  numero  sint  allegoriae  quam  quae  ab  illis  indicatae  sunt; 
an  lis  investigandis  et  secernendis  ab  arbitrariis  allegoriis  quaedam  regulae  inserviant,  et  quaenam  illae 
siiil;  an  per  illas  iiguras  nihil  obstet  quominus  integer  maneat  litteralis  sensus;  an  quia  Apostolus 
aliquod  Scriplurje  testimonium  allegorico  sensu  interpretatus  esi,  inde  consequatur,  ut  quidquid  cuiii 
lioc  testimouio  aliquam  habet  connexionem,  quidquid  praecedit  et  sequitur,  id  eodem  modo  sit  expli- 
candum. Haec  sunt  quae  Origenes  sibi  solvenda  proponere  debuisset.  Quantum  vero  iis  solvendis  impar 
811  ejus  methodus,  quanlumque  a veritate  removeatur,  jam  nemo  esi  qui  non  inielligai. 

VI.  Experientia  docet  satis  solenme  esse  vividioribus  el  sibi  nimium  indulgentibus  Ingeniis  seciim 
turpiter  pugnare,  el  studia  in  contraria  extra  modum  ferri.  Cun»  in  ejusmodi  homines  non  cadat  alieiuio 
diuturna  et  continua,  vividiori  sua  imaginandi  vi  necessario  abrepti  nuHisque  Gxis  innixi  principiis, 
iuierrupie,  ul  iu  dicam,  ratiocinantur,  et  quae  uno  tempore  cogitarunt,  diserunl,  aut  scripseruiic,  ea  ex 
illorum  memoria  alio  tempore  ita  excidunt,  ut  omnino  contraria  saepe  proferant.  Hoc  vitio  non  caruii 
Origenes.  Quis  conciliaverit  ea  quae  contra  sensum  litteralem  effutiit,  cum  iis  quae  alibi  dixit,  ipstini 
simplicium  institutioni  el  aedificationi  sufficere,  ipsoque  nili  religionem  omnem  ac  fidem  Christianorum  ? 
Si  Scripturae  littera  innumeris  illis  laborat  villis  quae  ei  exprobrat,  niinquid  timendi  locus  η·η  est,  ne 
potius  scandalum  pariat,  quam  aedificationem,  ac  potius  lapsus  occasio  sil,  quam  fons  luminis  et  scatu- 
rigo salubrium  documentorum,  praesertim  simplicibus,  quorum  fides  adeo  facile  labefactatur?  Quod 
pro<iigti  loco  est,  mille  in  locis,  idque  coram  populo,  litteralis  sensas  incommoda  ad  nauseam  usque 
exaggerat  Origenes ; aliis  autem  in  locis*  persenliscene  periculum,  cui  ejusmodi  principium  obnoxium 
est,  illud  eodem  animi  ardore  impugnat,  quo  fuerat  antea  ab  ipso  propugnatum.  Id  videre  est  homilia 
secunda  in  Genesim,  ubi  arcae  Noeiicae  historiam  litterali  sensu  accipi  debere  contendit  : i Haec,  inqaii, 
quantum  ad  historiae  pertinet  rationem,  adversus  eos  dicta  sint,  qui  impugnare  Scripturas  Veteris  Tesia- 
Dienii  nituntur,  tanquam  impossibilia  quaedam  et  irralionabrlla  continentes,  i Quasi  vero  quod  io  aliis 
damnat,  id  non  fuerit  ab  ipso  millies  decantatum.  Praeterea  manifesta  sunt,  et  diserta,  et  magno  numero 
ejus  loca,  ubi  allegorias  in  omni  ‘Scriptura  reperiri  pernegat,  et  tamen  quasi  fanjus  principii  oblitus, 
Dijsticos  sensus  in  singulis  utriusqtie  Teslainenli  paginis  inquirit  et  animo  sibi  fingit  Quin  et  bomilia 
primo  in  Elodum  sic  loquitur : i Ego  credens  verbis  Domini  mei  Jesu  Christi,  in  lege. et  propbetie  iota 
quidem  unum,  aut  unum  apicem  non  puto  esse  mysteriis  vacuum,  nec  puto  aliquid  horum  traneire  poese 
donec  omnia  fiant,  i Et  lib.  iv  De  prlnripfts,  num.  20  : < Sic  enim  de  universa  Scriptura . statuimus 
sensum  ubique  esse  spiritalem,  non  ubique  corporeum,  i Hsec  aperte  pugnant  cum  ejus  testimoniis  supra 
citatis  artic.  2.  Denique  quod  dixit  difficitimum  esse,  ne  dicatur  impossibile,  mysticosquos  babet  Scriptura 
sensus  investigare,  id  non  facile  cum  indefesso  ejus  in  ejusmodi  sensibus  scrutandis  studio  concilklur. 

VH.  Veritatem  perperam  acceptam  saepe  perinde  nocere,  ac  falsum  principium,  magno  exemplo  est 
Origenes.  Ab  apostolis  didicerat  Jesum  Christum  resque  ab  eo  gestas  et  ejus  mysteria  in  Veteri  Testa- 
mento adumbrari.  Hinc  ad  mysticorum  sensuum  investigationem  habenas  ingenio  suo  permittendas  esse 
censuit,  eo  aliunde  impulsus  publico  sui  temporis  sapore,  vividiori  sua  imaginandi  vi,  scriptorum  Judaro- 
nim,  gentilium  ac  Christianorum  allegoriis  deditorum  lectione,  perparvo  quod  tunc  era i ad  Scripturae 
litteram  elucidandam  auxilio,  ac  denique  stupenda  illa,  qua  opera  sua  cudebat,  velocitate.  Ex* omnibus 
istis  causis  prodiit  Inexhaustus  ille  allegoriarum  fons,  quo  cunctae  ejus  scriptiones  adeo  inundantur,  ut 
iiemiaem  ante  se  in  hoc  genere  superiorem  habuerit,  nec  ullum  post  se  sibi  parem  reliquerit.  Primum’ ad 
allegoricani  methodum  abreptus  est  veterum  Judaeorum  exemplo,  quibus  aliiis  non  arridebat  exponendae 
Scripturae  modus.  Ab  eis  bausil  sciliiin  illud,  litteram  esse  divinorum  voluminum  corpus,  mystico  autem 
sensu  animam  vel  spiritum  illorum  contineri.  Admirationi  ei  erant  Philo  et  Aristobulus,  uti  patet  e lib.  iv 
conixa  Celeum^  num.  31,  ubi  ait  : c Illorum  volumina,  quantum  conjectura  cognoscere  est,  minime  vidit 
Celsos.  Nam  illa  mihi  videntur  meiiieni  Scripturarum  ut  plurimum  ita  assequi,  ut  vel  Graecis  philosophis 
adniiralioni  esse  possint,  ibi  enim  non  solum  in  dictione,  sed  etiam  in  sententiis  et  dogmatis  videtur 
delectus  el  diligentia,  et  praeclarus  eorum  Scripturae  locorum  usus,  quae  Celsus  pro  fabulis  habet·  i Quo 
cncomio  plane  confirmatur  haec  Pbolii  de  Philone  adnotalio  Bibliolh.  cod.  cv  : c Ex  eo,  opinor,  omnis 
allegorica  Scripturae  interpretandae  ratio  in  Ecclesiam  irruendi  habuit  initium·  > Deinde  quod  ait  Por- 
piiyrios  apud  Euseb.,  Hin.  ecel.^  lib.  vi,  cap.  19,  id  mihi  fll  admodum  verisimile,  Origenem  nempe, 
cum  assidua  Platonkorum  et  Pythagoricorum  lectione  fainiliarein  sibi  fecisset  abstrusioris  veterum 
philosophorum  doctrinae  allegorico  sensu  interpretandae  modum,  illum  quoque  ad  Judaeorum  libros  trans- 
tulisse. Huc  adde  quod  conjicit  Huqlius  Origeuian.  lib·  ii,q.  13,  ad  id  scribendi  genus  exciialiim  etiam 
fuisse  Adamantium  exemplo  Metrodori  Larnpsaceui,  quem  narrat  Tatianus  totum  Homerum  in  allegori.ns 
traxisse,  et  Heraclidis  Ponlici, //omericarum  o/kejforiarum  scriptoris.  Praeterea  compertum  est,  magni 


85  PRiEfATlO  AD  TOM.  II.  ^9 

Ingenii  viros  cmn  eo  usque  non  progrediuntur,  ut  supra  ssoeuli  sui  praejudicatas  opiniones  sese  aiioU 
laiit,  iilarum  plus  caeleris  hominibus  miseros  esse  servos.  Origenis  aetate,  omnium  boniinum  animos 
myslagogicus  genius  invaserat.  Eo  quoque  abripi  se  passus  est  Adaroanlius,  cumque  se  dicendo  ac 
scribendo  prorsus  idoneum  sentiret,  ad  idque  munere  suo  variisque  circumstantiis  adigeretur,  ad 
auditorum  ac  lectorum  suorum  saporem,  qui  totus  in  allegoriis  erat,  sese  accommodare  siuduiu 
Scribit  etiam  Hieronymus  in  Catalogo  scriptorum  ecclesiasticorum^  niim.  61,  Ambrosium  ud  librorum 
sacrorum  iiiierpretalionem  Origenem  incitasse,  in  aemulationem  Hippolyti,  editis  jam  in  Scripturam 
plurimis  hujus  generis  commentariis  clarissimi.  Cum  igiitir  magistrum  suum  nemini  concedere  vellet 
Ambrosius,  nihil  non  movit  quo  eum  quoque  ad  allegoricum  scribendi  genus  impelleret,  tantoque  studio 
quotidie  ab  eo  opus  exigebat,  ut  in  quadam  epistola  έργοδιώχτην  eum  Origenes  appellaverit.  Ad  id  eiiaiu 
illum  perpulit  praebita  a Marcioiie  occasio  pestifero  haeretico,  qui  allegorias  a Scripturae  sacrae  expositio- 
nibus penitus  excludebat.  Ejus  oppugnandi  studio  in  contraria  omnia  abiit  Origenes  allegoriisque  consulto 
indulsil.  Neque  etiam  tacenda  est  illa  quae  Origenis  atiaie  erat,  necessariorum  ad  litterae  elucidaiionem 
auxiliorum  inopia.  Hinc  quaedam  necessitatis  species  Christianos  urgebat,  ut  mysticos  qui  facile  excogi- 
tantur, sensus  litterae  saepius  obscurae  subsiiluerent.  Hujus  rei  mille  argumenta  praebebit  Origenes. 
Quoties  laniillum  explicatu  difficilis  est  littera,  toties  fere  illam  clamat  falsam,  absurdam,  impossibilem, 
optioneinque  dat  auditoribus  suis  ut  vel  Adei  Scripturae  abrenuntient,  vel  illam  allegorice  exponant.  Illa 
tamen  loca  unde  sic  ratiocinandi  ansam  arripit,  ita  plerumque  explicato  facilia  sunt,  ut  mirari  subesi 
quomodo  io  anagogicis  sensibus  qui  nunc  a subjecto  argumento  prorsus  alieni  videntur,  introspiciendi^ 
tam  acutum  cerneret,  et  aliunde  prorsos  caecutiret,  ubi  dispellenda  erat  aliqua  litterae  obscuritas,  qur 
nuUam  hodie  vel  mediocribus  ingeniis  molestiam  facessit.  Denique  illa  qua  in  operum  suorum  elucubra- 
tione  ferebatur,  rapiditas,  iis  rebus  tractandis  quae  magnam  uisquisilionem  et  diuturnam  meditationem 
requirunt,  eum  penitus  imparem  reddebat.  Cum  septem  et  amplius  notarios  diurno  nociurnoquc  labore 
distineret,  paratam  semper  habere  debuit  materiam,  quam  tot  operis  distribueret.  Melius  ergo  io  alie- 
gorica  quam  in  litterali  Scripturarum  expositione  rem  suam  sibi  facere  videbatur,  quippe  cui  fecunda 
imaginandi  vis  mysticos  sensus  semper  ad  arbitrium  offerebat.  Ecoolrario  Uedium  ac  fastidium  ei  parie- 
bal  vel  minima  litterae  difficultas,  cumque  tempore  suo  uti  pro  arbitrio  ei  non  liceret,  illis  fere  erat  similis 
operariis  qui  opus  aliquod  faciendum  redimunt,  et  prae  nimia  qua  operi  incumbunt  celeritate,  fere  nihil 
boni  agere  reperiuntur. 

YHI.  ff  Allegoriis  nimis  indulsisse  Origenem  Patres  clamant,  » inquit  Huelius  Origenian.  lio.  ii,  quaest. 
13,  et  c saepe  historicum  sensum  proculcandum  ac  contemnendum  docet,  i fatente  eodem  doctissimo 
praesule,  qui  et  istud  probat  iisdem  quibus  nos  antea  usi  sumus,  illius  testimoniis.  Quis  inde  non  spe· 
raseet  fore,  ut  sententiam  in  Origenem  ferret?  Eum  tamen  hoc  nomine  defendit,  quod  c accuratius 
scripta  ejus  evolventi  multa  occurrant,  in  quibus  suam  litterae  dignitatem  servat,  cl  de  ea  aequa  ac  recta 
scribit : historicum  in  aliquibus  admittens  sensum,  allegoricum  in  pluribus,  in  mullis  utrumque.  » Quae* 
nam  sit  hujus  defensionis  vis  non  persentiscere  me  fateor.  Quid  ergo  propterea  quod  litteram  ubique 
falsam,  ubique  a r«niione  alienam,  ubique  Deo  indignam  esse  non  docuit,  id  quod  ait  litteram  bis  vitiis  in 
maxima  locorum  suorum  parte  laborare,  reprehensioni  non  erit  obnoxium  ? Si  vero  ejusmodi  etiuiitia- 
lum,  licet  restrictum,  ulla  nequit  ratione  defendi  et  falsissimum  est,  jure  adversus  Origenem  insurrexe- 
runt Patres.  Ad  Ipsam  Ortgenianas  methodi  substantiam  non  salis  attendisse  videtur  Huetius.  SiiiguI» 
illius  paries  inter  se  maxime  connexae  sunt,  et  series  poslulabst,  ut  bene  ac  male  de  littera  Scripturae 
loqueretur  AdamaiUlus,  sed  ei  tamen  plus  mali  quam  boni  affingeret,  kl  revera  ab  ipso  praesiiiuin  est. 
Ex  ipso  littera  aediAcandis  simplicibus  sufficit.  Sub  hoc  respectu,  reverentia  digna  est.  Aliunde  innumera 
babet  falsa,  absurda,  impossibilia,  et  secum  pugnantia,  de  illa  igitur  mali  multum  dicere  debuit.  Et  retpsa 
nonne  in  eam  acriter  invehitur,  quoties  aliqua  difiiruiiate  intricatur?  Unde  colligo  paucis  bonis  quas 
UlteraB  tribuit,  innumera  quae  ei  exprobrat  vilia  non  deleri.  Quamobrem  Hoeiio  condonari  nequit  injuriosus 
ille  modus  quo  sanctum  martyrem  Eustathium  Antiochenum  habet,  cujus  contra  Origen  ia  nam  meihodam 
objecta  futiles  vocat  caviUationes,  Non  equidem  InAciabor  acrius  quam  par  erat  ab  Eusiaiiiio  impugnatam 
fuisse  Adainantii  de  Pythonissa  sententiam.  Quaestio  enim  est  mere  critica,  quae  nec  AdeI,  nec  moribus 
iK>cere  queat.  Sed  acerrima  hac  censura  non  tam  ab  Eiisialliio  vexatus  fuisse  videtur  Origenes  ob  suam 
de  veniriloqua  opinionem,  quam  ob  suam  interpretandae  Scripturae  melbodum,  quae  sacrorum  omnium 
librorum  sensam  pervertit,  ac  proiiule  justam  Euslathio  iiidigiialionem  moverat,  uti  satis  liquet  cx  his 
ejus  verbis : c Hic  solus  est  Scripturae  locus  quem  Origenes,  a quo  integra  ad  allegorias  iransluia  esi, 
litterali  sensu  vult  accipi.  » Quaestionem  igitur  de  veniriloqua  si  exceperis,  Euslaihii  adversus  Origenem 
criminationes  iniquae  non  sunt,  nec  belle  eas  propulsat  Huetius.  Id  expostulat  Eusiaibios  quod  paradi- 
sum terrestrem  et  fructiferas  paradisi  arbores  allegorica  expositione  aboleverit.  Nunquid  bene  purgatur 
Adamantiiis,  cum  illum  hanc  sententiam  e Philonis  libris  mutuatum  esse  respondet  Huetius?  Nunquid 
Origenis  crimen  simili  Philonis  crimine  diluitur?  Conqueritur  Eustaihius  quod  nuila  sensus  historici 


33  PRiEFATIO  AD  TOM.  IL  54 

difllciiltAiis  auingonl.  E Novo  Teslamenio  discimus  iil  pro  cerlo  babuisse  apostolos,  esse  in  Veteri 
Testamento  loca,  quae  allegoricuin  sensura  adraillunt,  deinde  eos  istud  principium  ad  singularia  quaedam 
loca  accommodasse,  flinc  nascuntur  illae  quaestiones  an  apostoli  crediderint  et  docuerint  nullum  esse 
Scripturae  locum  qui  figuris  careal;  an  plures  numero  sint  allegoriae  quam  quae  ab  illis  indicatae  sunt; 
an  iis  investigandis  el  secernendis  ab  arbitrariis  allegoriis  quavlara  regulae  inserviant,  et  quaenam  illae 
sint;  an  per  illas  figuras  nihil  obstet  quominus  integor  maneat  litteralis  sensus;  an  quia  Apostolus 
aliquod  Scriplurje  leslimonium  allegorico  sensu  interpretatus  est,  inde  consequatur,  ut  quidquid  cum 
hoc  testimonio  aliquam  habet  connexionem,  quidquid  piacced-il  et  sequitur,  id  eodem  modo  sit  expli- 
candum. Haec  sunt  quae  Origenes  sibi  solvenda  proponere  debuisset.  Quantum  vero  iis  solvendis  impar 
sil  ejus  methodus,  quanlumque  a veritate  removeatur,  jam  nemo  est  qui  non  iiitelligat. 

VI.  Experientia  docet  salis  solemiie  esse  vividioribus  et  sibi  nimium  indulgentibus  ingeniis  secura 
turpiter  pugnare,  et  studia  in  contraria  extra  modum  ferri.  Cum  in  ejusmodi  homines  non  cadat  attentio 
diuturna  el  continua,  vividiori  sua  imaginandi  vi  necessario  abrepti  nullisque  fixis  innixi  principiis, 
interrupte,  ut  ita  dicam,  ratiocinantur,  elquae  uno  tempore  cogitarunt,  dixerunt,  aut  scripserunt,  ea  ex 
illorum  memoria  alio  tempore  ita  excidunt,  ut  omnino  contraria  saepe  proferant,  iloe  vitio  noii  caruit 
Origenes.  Quis  conciliaverit  ea  quae  contra  sensum  litteralem  effutiit,  cum  iis  qu.-e  alibi  dixit,  ipsum 
simplicium  institutioni  el  aedificationi  sufficere,  ipsoque  nili  religionem  omnem  ac  fidem  Christianorum  7 
Si  Scripturae  littera  innumeris  illis  laborat  vitiis  quae  ei  exprobrat,  nunquid  timendi  locus  non  est,  ne 
potius  scandalum  pariat,  quam  aedificationem,  ac  potius  lapsus  occasio  sil,  quam  fons  luminis  ct  scalu^ 
rigo  salubrium  documentorum,  praesertim  simplicibus,  quorum  fides  adeo  facile  labefactatur?  Quod 
prodigii  loco  est,  mille  in  locis,  idque  coram  populo,  litteralis  sensus  incommoda  ad  nauseam  usquo 
exaggerat  Origenes;  aliis  autem  in  locis  perseiilisceiis  periculum,  cui  ejusmodi  principium  obnoxium 
est,  illud  eodem  animi  ardore  impugnat,  quo  fuerat  antea  ab  ipso  propugnatum.  Id  videre  est  bomilia 
secunda  in  Genesim,  ubi  ateae  Noeticae  historiam  litterali  sensu  accipi  debere  contendit  : c Haec,  inquit» 
quantum  ad  historiae  perlinet  rationem,  adversus  eos  dicta  sint,  qui  impugnare  Scripturas  Veleris  Testa- 
meiiii  nituntur,  lanquam  impossibilia  quaedam  el  irrationabilia  continentes.  i Quasi  vero  quod  'in  aliis 
damnat,  id  non  fuerit  ab  ipso  millies  decaiiiaiiim.  Praeterea  manifesta  sunt,  ei  diserta,  et  magno  numero 
ejus  loca,  ubi  allegoriae  in  omni  Scriptura  reperiri  pernegat,  et  tamen  quasi  liiijus  principii  oblitus, 
mysticos  sensus  in  singulis  utriusque  Testamenti  paginis  inquirit  et  animo  sibi  fingit  Quin  et  bomilia 
prime  in  Exodum  sic  loquitur  : c Ego  credens  verbis  Domini  mei  Jesu  Christi,  in  lege  et  prophetis  iota 
quidem  omim,  aut  unnni  apicem  non  puto  esse  mysteriis  vacuum,  nec  puto  aliquid  horum  transire  posse 
donec  onrnia  fiant.  > Et  lib.  iv  De  principiu^  luim.  20  : c Sic  enim  de  universa  Scriptura  statuimus 
sensum  ubique  esse  spiritalem,  non  ubique  corporeum.  i Haec  aperte  pugnant  cum  ejus  testimoniis  supra 
ciutis  ariic.  2.  Denique  quod  dixit  diificilimum  esse,  ne  dicatur  impossibile,  mysticos  quos  babet  Scriptura 
sensus  investigare,  id  non  facile  cum  indefesso  ejus  in  ejusmodi  sensibus  scrutandis  studio  conciliatur, 
VH.  Yeritatem  perperam  acceptam  saepe  perinde  nocere,  ac  falsum  principium,  magno  exemplo  esi 
Origenes.  Ab  apostolis  didicerat  Jesum  Christum  resque  ab  eo  gestas  et  ejus  mysteria  in  Veteri  Testa- 
mento adumbrari.  Hinc  ad  mysticorum  sensuum  investigationem  habenas  ingenio  suo  permittendas  esse 
eensuit,  eo  aliunde  impulsus  publico  sui  temporis  sapore,  vividiori  sua  imaginandi  vi,  scriptorum  Judapo- 
mm,  gentilium  ac  ChristiaRorum  allegoriis  deditorum  lectione,  perparvo  quod  tunc  erat  ad  Scripturas 
litteram  elucidandam  auxilio,  ac  denique  stupenda  illa,  qua  opera  sua  cudebat,  velocitate.  Ex  omnibua 
istis  causis  prodiit  inexhaustus  ille  allegoriarum  fons,  quo  cunctae  ejus  scriptiones  adeo  inundantur,  ul 
neminem  ante  se  In  hoc  genere  superiorem  habuerit,  nec  ullum  post  se  sibi  parem  reliquerit.  Primum  ad 
allegoricam  methodum  abreptus  est  veterum  Judaeorum  exemplo,  quibus  alius  non  arridebat  exponendae 
Scripturae  modus.  Ab  eis  bausit  sciiuin  illud,  liUerara  esse  divinorum  voluminum  corpus,  mystico  autem 
aensu  animam  vel  spiritum  illorum  contineri.  Admirationi  ei  erant  Philo  et  Arislobulus,  uti  patet  e lib.  iv 
contra  Ce/svm,  num.  51,  ubi  ait  : c Illorum  volumina,  quantum  conjectura  cognoscere  est,  minime  vidit 
Celsus.  Nam  illa  mihi  videntur  mentem  Scripturarum  ul  plurimum  ita  assequi,  ut  vel  Graecis  philosophis 
admirationi  esse  possint.  Ibi  enim  non  solum  in  dictione,  sed  etiam  in  sententiis  et  dogmatis  videtur 
delectus  et  diligentia,  et  praeclarus  eorum  Scripturae  locorum  usus,  quae  Celsus  pro  fabulis  liahel.  > Quo 
encoBiio  plane  confirmatur  haec  Pbotii  de·  Philone  adnotalio  Biblioth.  cod,  cv  : «Ex  eo,  opinor,  omnis 
all^orica  Scripturae  interpretandae  ratio  in  Ecclesiam  irruendi  babuil  initium.  » Deinde  quod  ait  Por- 
pbyrius  apud  Euseb.,  Hi$t.  eccL^  lib.  vi,  cap.  19,  id  mihi  fit  admodum  verisimile,  Origenem  nempe, 
cum  assidua  Platonicorum  et  Pythagoricorum  lectione  familiarem  sibi  fecisset  abstrusioris  veterum 
philosophorum  doctrinae  allegorico  sensu  interpretandae  modum,  illum  quoque  ad  Judaeorum  libros  trans- 
tulisse. Hoc  adde  quod  conjicit  Huetius  Origenian.  lib.  ii,q.  13,  ad  id  scribendi  genus  excitatum  etiam 
fuisse  Adamantium  exemplo  Metrodori  Lampsaceni,  quem  narrat  Tatianus  lotum  Homerum  in  allegorias 
traxisse,  el  Heraclidis  Poiilici,  Homericarum  a//cgoriarMm  scriptoris.  Praeterea  compertum  est,  ro.ngiii 


55  Ρη^Ε¥ΆΤΐΟ  AD  ΤΟΜ.  Π. 

ingenti  virogcuui  eo  usque  non  progrediuiiiur,  ut  supra  saeculi  sui  praejudicatas  opiniones  sese  aiioU 
iant,  illarum  plus  caeleris  hominibus  miseros  esse  servos.  Origenis  aeiaie,  omnium  hominum  animos 
niyslagogieus  genius  invaserat.  Eo  quoque  abripi  se  passus  est  Adamantius,  cumque  se  dicendo  ac  | 
scribendo  prorsus  idoneum  sentiret,  ad  idqiie  munere  suo  variisque  circumsiamiis  adigeretur,  ad  | 
auditorum  ac  lectorum  suorum  saporem,  qui  totus  in  allegoriis  erat,  sese  accommodare  studniu  | 
Scribit  etiam  Hieronymus  in  Caialogo  scriptorum  ecclesiasticorum^  niim.  61,  Ambrosium  ad  iibroruni 
sacrorum  interpretationem  Origcnem  incitasse,  in  aemulationem  Hippolyti,  editis  Jam  in  Scripioram 
plurimis  hujus  generis  commentariis  clarissimi.  Cum  igitur  magistrum  suum  nemini  concedere  vellet 
Ambrosius,  nibil  non  movit  quo  euin  quoque  ad  allegoricum  scribendi  genus  impelleret,  tanloqiie  studio 
quotidie  ab  eo  opus  exigebat,  ut  in  quadam  epistola  έργοδιώχτην  eum  Orrgenes  appellaverit.  Ad  id  eiiam 
illum  perpulit  praebita  a Marcioiie  occasio  pestifero  haeretico,  qui  allegorias  a Scripturae  sacrae  exposiiio- 
nibus  penitus  excludebat.  Ejus  oppugnandi  studio  in  contraria  omnia  abiit  Origenes  allegoriisqne  consuUo 
induisil.  Neque  etiam  lacetula  est  illa  quae  Origenis  ae.tale  erat,  necessariorum  ad  litterae  elucidationeiu 
auxiliorum  inopia.  Hinc  quaedam  necessitatis  species  Christianos  urgebat,  ut  mysticos  qui  facile  eicogi- 
taniur,  sensus  litterae  saepius  obscurae  substituerent.  Hujus  rei  niiile  argumenta  praebebit  Origenes. 
Quoties  tantillum  explicatu  difficilis  est  littera,  toties  fere  illam  clamat  falsam,  absurdam,  impossibilem, 
oplionemque  dat  auditoribus  suis  ut  vei  fidei  Scripturae  abrenuntient,  vel  illam  allegorice  exponant.  Illa 
tamen  loca  unde  sic  ratiocinandi  ans.im  arripit,  ita  plerumque  explicatu  facilia  sunt,  ut  mirari  subeat 
quomodo  in  anagogicis  sensibus  qui  nunc  a subjecto  argumento  prorsus  alieni  videntur,  introspiciendis 
lam  acutum  cerneret,  el  aliunde  prorsus  caecutiret,  ubi  dispellenda  erat  aliqua  litterae  obscuritas,  qua 
nullam  hodie  vel  mediocribus  ingeniis  molestiam  facessit.  Denique  illa  qua  in  operum  suorum  elucubn- 
iione  ferebatur,  rapiditas,  iis  rebus  tractandis  quae  magnam  uisquisitionem  et  diuturnam  meditationem 
requirunt,  eum  penitus  imparem  reddebat.  Cum  septem  et  amplius  notarios  diurno  nocturnoque  labore 
distineret,  paratam  semper  habere  debuit  materiam,  quam  tot  operis  distribueret.  Melius  ergo  Iu  alle- 
gorica  quam  in  litterali  Scripturarum  expositloiif  rem  suam  sibi  facere  videbatur,  quippe  cui  fecunda 
Imaginandi  vis  mysticos  sensus  semper  ad  arbitrium  offerebat·  Econirario  taedium  ac  fastidium  ei  parie· 
l>at  vel  minima  litterae  difficultas,  cumque  tempore  suo  uti  pro  arbitrio  ei  non  liceret,  illis  fere  erat  similis 
operariis  qui  opus  aliquod  faciendum  redimunt,  et.prae  nimia  qua  operi  incumbunt  celerilaie,  fere  nibil 
boni  agere  reperiuntur. 

Ylll.  f Allegoriis  nimis  indulsissc  Origenem  Patres  clamant,  » inquit  Hueilus  Origenian*  Ho.  ii,qoaest. 
45,  el  c smpe  historicum  sensum  proculcandum  ac  contemnendum  docet,  » fatente  eodem  doctissimo 
praesule,  qui  el  istud  probat  iisdem  quibus  nos  antea  usi  sumus,  illius  testimoniis.  Quis  inde  non  spe- 
rasse! fore,  ut  sententiam  in  Origenem  ferret?  Eum  tamen  boc  nomine  defendit,  quod  c accuraiiiis 
scripta  ejus  evolventi  mulla  occurrant,  in  quibus  suam  iitterae  dignitatem  servat,  et  de  ea  aequa  ac  rccu 
scribit : historicum  in  aliquibus  adiiiiUens  sensum,  allegoricum  in  pluribus,  in  mullis  ulrumque.  i Qux' 
nam  sit  hujus  defensionis  vis  non  persentiscere  me  fateor.  Quid  ergo  propterea  quod  litteram  ubique 
falsam,  ubique  a ratione  alienam,  ubique  Deo  indignam  esse  non  docuit,  id  quod  ait  litteram  bis  vitiis  in 
maxima  locorum  suorum  pane  laborare,  reprehensioni  non  erit  obnoxium?  Si  vero  ejusmodi  enuntia- 
tum, licet  restrictum,  ulla  nequii  ratione  defendi  ct  falsissimum  esi,  jure  adversus  Origenem  insurrexe- 
runt Patres.  Ad  ipsam  Origenianae  methodi  substantiam  non  satis  attendisse  vitietur  Huelius.  Singtd;e 
illius  partes  inter  se  maxime  connexae  sunt,  el  series  postulabat,  til  bene  ac  male  de  littera  Scripiiirs 
loqueretur  Adamantius,  sed  ei  tamen  plus  mali  quam  boni  affingeret.  Id  revera  ab  ipso  praestitum 
Ex  ipso  littera  aediGcandis  simplicibus  sufficit.  ISub  boc  respectu,  reverentia  digna  esi.  Aliunde  innumera 
habet  falsa,  absurda,  impossibilia,  et  sccum  pugnantia,  de  illa  igitur  mali  mullum  dicere  debuit.  Et  reipsa 
nonne  i»  eam  acriter  iiiveliilur,  quoties  aliqua  diffiruliale  intricatur?  Unde  colligo  paucis  bonis  qiis 
littene  tribuit,  innumera  quae  ei  exprobrat  vilia  non  deleri.  Qiiamobrom  iluetio  condonari  nequit  injuriosus 
ille  modus  quo  sanctum  martyrem  Eustalhiiim  Antiochenum  habet,  cujus  contra  Origeniaiiain  meUioduta 
objecta  futiles  vocat  cavillationes.  Non  equidem  inOciabor  acrius  quam  par  erat  ab  Euslalliio  iinpugnataia 
fuisse  Adamantii  de  Pythonissa  sententiam.  Quaestio  enim  est  mere  critica,  quae  nec  fidei,  nec  moribus 
nocere  queat.  Sed  acerrima  bac  censura  non  tam  ab  Eusiathio  vexatus  fuisse  videtur  Origenes  ob  suam 
de  veniriioqua  opinionem,  quam  ob  suam  interpreta  miae  Scripturae  luelbodum,  quae  sacrorum  omnium 
librorum  sensum  pervertit,  ac  proinde  justam  Eusiathio  indignationem  moverat,  uti  salis  liquet  ex  bis 
ejus  verbis : t Hic  solus  est  Scripturae  locus  quem  Origenes,  a quo  integra  ad  allegorias  translata  est, 
litterali  sensu  vult  accipi,  i Qiia;stionem  igitur  de  veiitriloqua  si  exceperis,  Eustaihii  adversus  Origenem 
eriminaliones  iniquae  non  sunt,  nec  belle  eas  propulsat  Huetiiis.  Id  expostulat  Eustaihius  quod  paradi* 
sum  terrestrem  ei  fructiferas  paradisi  arbores  allegorica  expositione  aboleverit.  Nunquid  bene  purgator 
Adamantius,  cum  illum  hanc  sententiam  e Pbiionis  libris  mutuatum  esse  respondet  Huetius?  Nunquid 
Origenis  crimen  simili  Philonis  crimine  diluitur?  Conqueritur  Eustaihius  quod  nulla  sensus  historici 


58 


57  PR^FATIO  AD  TOM.  Ii. 

injecta  mentione  effossos  ab  Abrahani  puteos  in  allegoHas 'raxerit,  qui  sua  tamen  »(ate  supererant. 
Respondet  Hueiius,  ei  qui  tot  annos  in  Judaea  transegerat,  ignotos  esse  non  potuisse  ejusmodi  puteos 
Verum  annon  hoc  ipso  excusatione  minos  dignus  est  Origeiies,  quod  rem  in  propatulo  positam»  ct 
omiiiom  ocuiis  obviam,  quasi  commeiuiiiam  ac  iiciitiaiu  traduxerit?  Certe  homilia  decima  in  Genesim 
quam  Hiietio  videtur  designasse  Eustaihius,  id  habet  : c Saepe  jam  dixi  quod  in  his  non  historiae  nar 
raniur,  sed  mysteria  contexuntur.  » 

Alteram  Origeni  defensionem  praebet  Hueliiis,  quae  utique  nemini,  epinor,  probabitur.  Primus,  Inquit, 
hunc  interpretandae  Scripturae  morem  non  invexit.  Inter  Juda*os,  Tlierapeutas,  Arisiobulum,  et  Philo^ 
nem ; inter  gentiles,  Cbaeremonem  Stoicum,  Cornutum,  Metrodorum  Lampsacenum,  et  lleracliileni 
Ponticoni  praevios  duces  habuit ; inter  Christianos  vero  apostolus  Paulus  ei  praecipue  auctor  fuit,  cur  alle- 
goricas  expositiones  sectaretur.  Docte  quidem  haec  omnia,  sed  non  advenit  llueiius  non  id  quaeri  utrum 
primus  hunc  morem  invexerit  Origenes,  sed  utrum  mos  iste  bonus  sit  ei  sectandus.  Supervacaneum 
igitur  est  gentilium  et  Judaeorum  exemplum,  nisi  veritati  consentaneum  demonstretur.  Ad  Paulum  quod 
attinet,  alfegoricae  quidem  methodo  auctoriialem  conciliat,  sed  non  eo,  quo  illa  abusus  est  Origenes,  modo. 
Neque  enim  figuras  in  omni  tum  Veteri  tum  Novo  Testamento  consectandas,  nec  litteralem  sensum 
uspiam  proculcandum  et  contemnendum  esse  docet  Apostolus.  Sil  igitur  iiacc  nostra  conclusio,  cum  jam  a 
niultis  annis  is  mos  invaluerit,  ut  qui  aiicnjus  auctoris  opera  in  lucem  proferunt,  cum,  quantum  in  se 
est,  ab  impactis  criminibus  liberent,  eo  quoque  inore  abripi  se  passum  esse  lluetliiin,  cujus  si  irritus 
conatus  fuit,  non  Id  imperiiise  vitio  quo  non  laboravit  doctissimus  praesul,  tribueudum  e t,  sed  inlole* 
randis  Origenis  excessibus,  qui  omnino  legi  et  dissimultiri  non  potuerunt. 

iX.  Origenem  post  lantam  animi  sui  in  Scriptura  sacra  allegorice  exponenda  intemperantiam,  inultonim 
censura  vexatum  fuisse  nihil  mirum.  Illud  magis  demiror  quomodo  ea  iii  re  defensores  habere  potuerit. 
Id  saliem  iis  quibus  prisci  Patres  venerationi  sunt,  solalio  est , quod  quos  antiquitas  magis  commendavit, 
ii  aperte  acrilerque  in  illum  insurrexerint,  repudiatis  fere  omnibus  qiise  in  ejus  methodo  magis  noxia 
videuiur.  Eustaihius  in  sermone  De  ventriloqua^  iie  eo  sic  loquitur:  < Qui  omnia  Scripturae  verba  allego- 
riis exponere  ausus  est,  hoc  solum  ad  lilleram  tradere  non  erubescit.  Quinimo  de  paradiso,  quem  Deus 
in  Edeiii  plantaverat,  verba  faciens,  necnon  qiia  ratione  ligna  fructifera  germinarunt,  enarrare  lentans» 
ioter  alia  subdidit  : Ctim  legentes  a fabulis^  serieque  quee  secundum  lilleram  esi^  gradu  facto  ascendimus 
ei  quaenam  illa  ligna  sint,  quee  Deus  colit,  queerimus,  dicimus  in  eo  loco  ligna,  quee  sensu  accipi  possum, 
non  reperiri.  lloec  cuin  per  translationem  exponat,  non  horrei  fabulas  appellare,  quje  Deus  creata  perfe- 
cisse traditur,  fidissiinusqiic  ejus  servus  Moyses  scriptis  cuusignavit.  Et  ex  opposito,  ea  quae  fabula  iii 
▼eiitre  effingit,  ct  obscure  insonat,  ac  el  dogmata  essent,  programmate  stabilit,  vera  esse  demonstrans. 
Et  verba  cngaslrimyilii  a Spiritu  sancio  dictata  contendens,  ea,  ut  sibi  videtur  ascribens  vult  immola 
permanere,  dhiois  vero  oraculis  a Moyse  traditis  fabularum  nomine  insignitis  sensum  invertit,  litterae- 
que  traditioni  non  vult  ul  quis  animum  intendat.  Nonne  item  ad  Abraham  puteos  effossos»  allaque  ad  cos 
pertinentia,  allegoriis  exponit,  lanlaque  sermonum  copia  in  immensum  protracta,  omne  de  illis  nego- 
tium disteriiiinal  in  aUtim  sensum  iraiisiaium,  licet  ad  haec  usque  tempora  in  regione  illa  oculis  adhuc 
eonspiciauliir?  Nonne  Isaacet  Rebecese  res  gestas  immutavit,  inaures,  et  armillas,  sermones  esse  aureos 
dicens,  et  universum  denique  argumentum  per  vim  distortum,  ad  ea  quae  animo  cerminlur  el  ratione 
iDielliguntur  Iradiiclum,  cavillationibus  delurpavii?  » El  postquam  alia  ejusmodi  exempla  protulit,  sic 
pergit:  c Quid  ipde  opus  est  ultra  progredi?  Omnia,  ut  verbo  expediam,  allegoriis  el  nominibus  desum- 
ptis exponit,  rerum  argumenta  de  medio  tollit : neque  illud  percipiens,  multas  esse  justorum  et  injusto- 
rum easdem  denomina  lienes,  neque  fieri  posse,  ni  diversae  vitae  rationes  ab  uno  nomine  similiter  dijudi- 
centur. Est  Jiidas  proditor,  est  et  alter  Judas  apostolus : vel  rursum  Zaebarias  rex  injustissimus,  est 
Zaebarias  alter  propheta.  Et  qui  in  fornace  ignis  injectus  est,  Ananias  vocabatur,  sed  alter  est  praeter 
hunc  Ananias,  qui  Ecclesiam  persequebatur.··  Igitur  si  nomine  res  ipsae  discernuntur,  qui  similibus  tro- 
pologiis incumbunt,  dicant  qua  methodo  diversas  scientias  aut  vitae  rationes  ex  eodem  nomine  explicant? 
Mulli  scilicet  in  hunc  diem  progenitorum  aut  prophetarum  nominibus  insigniti  Judaei  jus  violant  et  im- 
pie vivunt.  Multi  item  el  apud  gentiles  Petri  et  Pauli  nuncupati  nefarie  rem  suam  gerunt...  Hac  dnn- 
taxat  methodo  ex  more  omnia  ubique  allegoriis  infarciens,  tantum  engastrimythi  verba  figurate  extricare 
non  potuit,  neque  ipsa  rerum  gestarum  consequentia  in  lutem  veritatis  proferre.  » Vides  ab  Eiistaibio 
carpi  el  acriter  reprehendi  Origenem,  quod  litteralem  sensum  aboleat,  et  figuras  ubique  exquirat. 

Idem  · lacilo  tamen  ejus  nomine,  de  illo  ejusque  asseclis  judicium  tulit  Rasilius  homilia  tertia  in 
Hexaemeron  num.  9.  c Quineiiaro,  inquit,  aliquis  nobis  adversus  ecclesiasticos  quosdam  scriptores  de 
discretis  aquis  habendus  est  sermo  : qui  anagoges  et  sublimioris  intelligeniiae  nomine  confugerunt  ad 
allegorias,  adeo  ut  epirilales  et  incorporeas  virtutes  asserant  per  aquas  tropice  significari...  Tal«‘s 
porro  sermones  veluli  somniorum  interpretationes  et  aniles  fabulas  rejicientes,  aquam,  aquam  inieili- 
gamiis»  et  secretionem  a firmamento  factam  Juxta  allatam  rationem  accipiamus.  i liem  homilia  nona 


S9  I^HiKvATlO  AD  TOM.  II.  10 

in  Hexaem.  num.  i : c Novi  leges  allegoris,  etiamsi  eas  non  ex  me  ipso  excogitarim,  sed  io  aliorun 
Inciderim  labores.  Quas  Scripturarum  communes  notiones  qui  non  suscipiunt,  aquam,  non  aquam 
dicunt,  sed  aliam  quamdam  naturam,  et  plantam,  et  piscem,  secundum  suam  ipsorum  senleniiain  in· 
terpretantur.  Quineiiam  reptilium  et  pecorum  generationem  ad  suas  allegorias  detortam  perinde  ex- 
puiiunt,  ut  quidam  rerum  sese  imaginationi  objicientium  interpretes,  qui  suas  interpretationes  ad 
proprium  scopum  accommodant.  Ego  vero  cum  focnum  audio,  foenum  inlelligo,  et  plantam,  et  piscem, 
et  besifam,  et  pecus,  omnia  uti  dicta  sunt  sic  accipio. » Et  paulo  post : i Nonne  potius  ei  dedero  glo- 
riam qol  mentem  nostram  in  rerum  vanarum  occupatione  non  detinuit,  sed  omnia  ad  aediOcationem  et 
perfectionem  animarum  nostrarum  conscribi  sanxit?  Id  quod  quidam  mihi  videntur  non  intellexisse : 
qui  captionibus  quibusdam  atque  tropologiis  ex  suo  ipsorum  ingenio  aliquid  Scripturis  asciscere  aucto- 
ritatis conati  suiit.  Yerum  id  ei  competit,  qui  seipsum  Spiritus  sancti  oraculis  constituit  sapientiorem, 
quique  iuterpretationis  praetextu  commenta  sua  Inducit.  Baec  itaque,  sicut  scripta  sunt  intelliganlur. » 
Rursus  hoinil.  2 in  Hexaem.  num.  5 : c Omnem  igitur  iiiterpreiaiionein , tropis  et  allegoriis  cousuui- 
tem,  in  praesentia  praetermittentes,  tenebrarum  notionem  simpliciter  et  citra  curiositatem,  sensum  Scri- 
pturae secuti,  accipiamus. » 

Aliegoricam  Origenis  ejusque  sequacium  methodum  diserte  etiam  confutat  Chrysostomus  bomilia  13 
in  Genesim,  tom.  lY  nov.  edi.,  pag.  1Θ2  et  103,  ubi  ait : c Hoc  loco  illud,  plantavit  sic  intelligen- 
dum,  scilicet  ipsum  imperasse  ut  paradisus  in  terra  fieret. . . . Ideo  etiam  loci  nomen  affert  Moysee  in 
Scripturis,  ut  ne  liceret  frustra  nugari  volentibus  simpliciorum  auribus  imponere,  dicereque  non  esse 
in  terra  paradisum,  sed  in  coelo,  et  fabulas  hujusmodi  somniare.  Nam  si  cum  divina  Scriptura  tanta 
usa  sit  verborum  accuratione,  non  dubitarunt  tamen  quidam  de  facundia  sua,  necnon  de  philosophia 
exotica  altum  sapientes,  adversa  Scripturis  loqui,  et  dicere  paradisum  in  terra  non  esse,  muUaqoe 
alia  praeter  ea  quae  dicta  sunt  adoptantes,  contra  Scripturam  sentire,  et  adversam  tenere  viam,  atque 
ea  quae  de  terra  dicta  sunt,  de  coslis  dicta  putare,  nisi  humili  illa  et  attemperato  verborum  ratione 
usus  Moyses  esset.  Spiritu  sancto  linguam  ejus  movente,  quo  noii  devoluti  essent?.  · · Non  credere  enim 
iis  quae  iii  divina  Scriptura  feruntur,  sed  alia  ex  propria  mente  inducere,  magnum  puto  periculum  creare 
talia  audentibus.» 

loier  octo  Origenianae  doctrinae  capita,  quorum  Eplpbanius,  Theopbilus  et  Hieronymus  damnationem 
0 ioanne  Jerosolymiiano  episcopo  postulabant,  sextum  et  septimum  ad  allegoricum  Scripturae  interpre- 
tandae modum  spectant , et  apud  Hieronym.  epist.  58  ad  Pammach.,  tom.  lY,  pag.  510  nov.  edit.,  bis 
verbis  continentur : c Octo  tibi  (ut  siaiiin  probabo)  de  spe  fidei  Christianae  quaestionum  capita  objectu 
sunt...  sextum  quod  sic  paradisum  allegorizet,  ut  historiae  auferat  veritatem,  pro  arboribus  angelos, 
pro  fluminibus  virtutes  coelestes  intelligens,  totamque  paradisi  continentiam  tropologica  interpretatione 
subvertat.  Septimum,  quod  aquas,  quae  super  ccrlos  In  Scripturis  esse  dicuntur,  sanctas  supemasque 
virtutes;  quas  super  terram  et  infra  terram,  contrarias  et  daemoniacas  esse  arbitretur. » Idem  in  Daniel. 
cap.  X,  tom.  111,  pag.  1118,  sic  Origenislas  perstringit  : i Eorum  deliramenta  conticescant,  qui 
umbras  et  imagines  in  veritate  quaerentes,  ipsam  conantur  evertere  veritatem,  ut  flumina  et  arbores, 
et  paradisum  putent  allegoriae  legibus  se  debere  subruere. » Idem  praefat.  lib.  v Comment,  in  J$aiam , 
tom.  111,  pag.  107  : c Quid  igitur  faciam?  subeamne  opus  in  quo  viri  eruditissimi  sudaverunt,  Origenem 
loquor,  et  Eusebiuni  Pamphili : quorum  alter  liberis  allegoriae  spatiis  evagatur,  et  interpretatis  nomi- 
nibus singulorum,  ingeniotn  suum  facit  Ecclesiae  sacramenta;  alter  historicam  expositionem  lilulO'  re- 
promittens interdum  obliviscitur  propositi,  et  in  Origenis  scita  concedit.  > Origeiies  ieremim  locum 
exstantem  cap.  xxvii,  i,  5 : c Fac  tibi  vincula  et  catenas : et  pones  eas  in  coilo  luo,  et  mittes  eas  ad 
regem  Edom,  et  ad  regem  Moab,  et  ad  regem  fiiiorum  Ammon,  et  ad  regem  Tyri,  et  ad  regem  Sidonis,» 
in  allegoriam  traxerat.  Ejus  expositionem  refert  Hieronymus  tom.  III,  pag.  658  : c Hunc  locum,  inquit, 
allegoricos  semper  interpres,  et  historiae  fugiens  veriutem,  interpretatur  de  coelesti  Jerusalem,  quod 
debeant  habitatores  ejus  sponte  assumere  corpora,  et  descendere  in  Babylonem,  id  est  confusionem 
mundi  hujus  qui  in  maligno  positus  est,  et  servire  regi  Babylonio,  haud  dubium  quin  diabolo.  Quod 
si  boc  facere  noluerint,  nequaquam  eos  gravia  corpora  portaturos,  sed  perituros  gladio,  et  fame,  et 
peste,  et  nequaquam  homines  foturos,  sed  daemones.  Hoc  ille  dixerit,  ne  defensores  ejus  nobis  calum- 
niam faciant.  Caeterum  nos  simplicem  et  veram  sequamur  historiam,  ne  quibusdam  nubibus  et  prae- 
stigiis involvamur. » Idem, praefat.  in  Malach.,  tom.  III,  p.  1807,  hanc  de  Origeniano  in  hunc  prophe- 
tam commentario  fert  sententiam  : c Scripsit  in  bunc  librum  Origeiies  tria  volumina,  sed  historiam 
omnino  non  tetigit,  et  more  suo  totus  in  allegoriae  interpretatione  versatus  est,  nullam  Esdrae  faciens 
mentionem,  sed  angelum  putans  fuisse  qui  scripsit,  secundum  iHud  quod  de  Joanne  legimus  : Ecce  tgo 
«illo  angelum  meum  ante  faciem  tuam  ··.  Quod  nos  omnino  non  recipimus,  ne  animarum  de  ceelo  minas 
suscipere  compellamur. » 

« Gcn.  II,  8.  »·  Mailh.  xi,  10· 


4! 


MONITUM  AD  ORIGENIS  EXEGETICA  IN  GENESIM.  13 

Non  minori  zele  Augustinus  conlra  Origenistas  debitam  litterali  Scripturarum  sensui  rererentiaiii 
tuetur  libr.  viii  De  Genet,  ad  cap.  I,  num.  4,  lom.  111,  pag.  326,  ubi  sic  mentem  suam  aperit : c Ad 
eos  loquor  qui  auctoritatem  harum  lilicrarum  sequuntur.  Eorum  enim  quidam  non  proprie,  sed  flgn- 
rate  paradisum  Inlelligi  volunt.  Nam  qui  omnino  adversantur  his  iilteris,  alias  cum  eis  atque  aliter 
egimus : quanquain  ct  haec  in  boc  ipso  opere  nostro,  quantum  valemus,  ita  defendamus  ad  litteram, 
ut  qui  non  rationabiliter  moti,  propter  animum  pervicacem  vel  hebetem,  credere  ista  detrectant, 
nullam  tamen  inveniant  rationem  unde  falsa  esse  convincant.  Yerum  isti  nostri  qui  Hdem  habent  his 
divinis  libris,  et  nolunt  paradisum  ad  proprietatem  litterae  inlelligi,  locum  scilicet  amoenissimum,  fru- 
eluosis  nemoribus  opacatum,  eumdemque  magnum,  et  magno  fonte  fecundum,  cum  videant  nulla  hu- 
mana opera  tot  ac  tanta  vireta  silvescere  occulto  opere  Dei,  miror  quemadmodum  credunt  ipsum  ho- 
minem ita  facium  quemadmodum  nunquam  viderunt.  Aut  si  et  ipse  figurate  inlclligendus  est,  quis 
geniiil  Gain,  Abel,  et  Seih?  An  el  ipsi  Qgiirale  tantum  fuerunt;  non  etiam  homines  ex  hominibus  nati? 
De  proximo  ergo  attendant  istam  praesumptionem  quo  tendat,  et  conenlur  nobisciim  cuncta  primitus 
quae  gesta  narrantur,  in  expressionem  veritatis  accipere.  Quis  enim  eis  postea  non  faveat  inteili· 
gentibus  quid  ista  etiam  figurata  significatione  commoneant,  sive  ipsarum  spiritalium  Baiurarum  vel 
afTeciionum,  sive  rerum  futurarum?  Sane  si  nullo  modo  possent  salva  fide  verliaiis  aa,  quae  corpora- 
liter hie  nominata  sunt,  corporaliter  etiam  accipi,  quid  aliud  remaneret,  nisi  ut  ea  potius  figurate 
dicta  intelligereimis.  quam  Scripturam  sanctam  impie  culparemus?  Porro  autem  si  non  solum  non 
impediunt,  verum  etiam  solidius  asserunt  divini  eloquii  narrationem  haec  etiam  corporaliter  intellecta, 
nemo  erit,  ut  opinor,  tam  infideliter  pertinax,  qui,  cum  ea  secundum  regulam  fidei  exposita  proprie 
viderit,  malit  In  propria  remanere  sententia,  si  forte  illi  visa  fuerant  nonnisi  figurate  posse  accipi. » 
Eamdera  veritatem,  id  est  a Deo  consitum  revera  in  terra  fuisse  paradisum,  eadem  vi  propugnat  lib.  xiii 
De  civit.  Dei,  cap.  31,  lom.  Vll,  pag.  541,  bis  verbis : c Unde  nonnulli  totum  ipsum  paradisum,  ubi  primi 
lioinines  parentes  generis  humani  sanctae  Scripturae  veritate  fuisse  narrantur,  ad  inlelligi biliaj^eferunt, 
arboresque  illas  et  ligna  fructifera  in  virtutes  vitae  inoresque  convertunt,  lanqiiain  visibilia  illa  et  cor- 
poralia non  fuerint,  sed  inlelligibilium  significationum  causa  eo  modo  dicta  vel  scripta  sint.  Quasi  propterea 
non  potuerit  esse  paradisus  corporalis,  quia  potest  etiam  spiritalis  inlelligi?  Tanquam  ideo  non  fuerint 
duae  mulieres.  Agar  et  Sara,  et  ex  illis  duo  filii  Abrahae,  onus  de  ancilia  et  alius  de  libera;  quia  duo 
testamenta  in  eis  figurata  dicit  Apostolus  : aut  ideo  de  nulla  petra,  Moyse  perculienie,  aqua  defluxerit, 
quia  potest  illic  figurata  significatione  etiam  Christus  inlelligi,  eodem  Apostolo  dicente  ; Petra  autem 
erat  C/irisfMi  Nemo  itaque  prohibet  inlelligere  paradisum,  vitam  beatorum;  quatuor  ejus  flumina, 

quaiuor  virtutes,  prudentiam,  fortitudinem,  temperantiam  atque  jastiiiam...  Hmc,  el  si  qua  alia 
commodius  dici  possunt  de  inteliigendo  spiritaliter* paradiso,  nemine  prohibente,  dicantur:  dum  tamen 
et  illius  historise  veritas  fidelissima  rerum  gestarum  narratione  commendata  credatur. » 

Ex  his  satis,  opinor,  liquet  Origenianara  Scripliirm  sacrae  allegorico  sensu  interpretandae  methodum 
r<jec(am  fuisse  a Patribus,  e quorum  ore  discimus,  litterali  sensui  reverentiae  plurimum  deberi ; illum 
iiiysiicis  plerisqOe  expositionibus  quae  ut  plurtimim  a vividiori  el  abnormi  imaginatione  nascuntur,  in- 
finitum praestare;  frequentem  allegoriarum  usum  periculo  non  vacare,  et  vel  iis  in  locis,  ubi  figurati 
sensus  veritas  in  dubium  nequii  revocari,  summa  cautione  opus  esse,  ne  illius  praetextu  veritae  historici 
s*!iisiis  detrimentum  aliquod  patiatur. 

I Cor.  X,  4. 


MONITUM 

AD  ORlGEmS  ESHrHTIKA  IN  GENESIM. 


I.  Uieronymut  in  prologo  priefixo  suce  interpretationi  homiliarum  quat  in  Exechielem  Origenes  habuit : 
% Illud,  inquit,  breviter  admoneo,  ut  scias  Origenis  opuscula  t«  omnem  Scripturam  esse  triplicia. 
Primum  ejus  excerpta,  quoe  Grcece  σχόλια  nιιncupanlμr.  in  quibus  ea  quee  sibi  videbantur  obscura  atque 
habere  aliquid  diJ^cultatis,  ^summaltm  brevtterque  dislinxii;  secundum  0μιλητιχ6ν  genus,  de  quo  et 
prcBsens  interpretatio  esi ; tertium  quod  scripsit  ipse  τόμους,  nos  volumina  possumus  nuncupare  : in  quo 
opere  tota  ingenii  sui  vela  spirantibus  ventis  dedit,  et  recedens  a terra  in  medium  pelagus  aufugit,  i Quid 
sini  scholia,  quid  homilice,  quid  tomi,  fuse  edisserit  Iluelius  Origenianorum  lib.  iii,  cap.  3,  sect.  1,  num. 
2,  5 et  seqq. 

II.  Eusebius,  lib.  yi  Hist.  ecclesiasl.,  cap.  34,  duodecim  tantum  commemorat  in  Genesim  τόμους.  Eu· 
aehium  secutus  esi  Suidas.  Verum  bis  ab  Hieronymo  iredecim  numeranlur  lom.  IV  novev  -ediL,  png.  430, 
ei  iom.  //,  pag.  563,  ubi  explkans  quee  capite  quarlo  Geneseos  scripta  sunt  de  Cain  et  Lameck,  Damasum 
pmpam  monei  c Origenem  duodecimum  el  tertium  decimum  in  Genesim  librum  de  hac  tantum  quaestione 

Patbol.  Gr.  XII.  S 


43  ORIGENES  ii 

dieias$e, » Hinc  in  Emebii  loco  mox  citato  tuspicatur  ttueiius  vel  errorem  eae  librarii  qui  aurip$erit 
pro  ιγ',  vel  certe  in  eo  codice  quo  utebatur  Eusebiu$t  in  unum  coaluisse  posteriores  libros  duos,  uipote 

ittt  circa  idem  argumentum  versarentur.  Utut  estf  e posteriori  Hieronymi  loco  ubi  tredecim  numerantur^ 
iquet  hosce  commentarios  non  progressos  esse  ultra  Geneseos  caput  quartum.  Huc  pertinet  quod  lib.  τι 
contra  Celsum  citat  ipse  Origenes  quas  tn  Genesim  scripserat  ab  initio  libri  usque  ad  luec  verba  : c Hie 
est  liber  generationis  Adam,  i etc,,  quibus  capitis  auinti  initium  continetur.  Eosdem  tomos  citatos  repe· 
riiitus  contra  Celsum  lib.w,  tom.  xxv  in  Mattlueumf  lib.  i Περί  άρχώτ,  cap,  3,  «r  lib.  u^cap.l·· 
Octo  priores  Alexandria:  ac  proinde  unie  annum  23i,  quo  ex  hac  urbe  Caesaream  se  recepit  Ongenes^ 
elucubratos  esse  in  libro  nono  significabat , teste  Eusebio  lib.yt  Htsi.  eccl.,  cap.  ^i.  Observatione  item 
dignissimum  est  quod  Socrates  lib.  iii  Dist.  eccics.,  cap.  7,  ait : Όριγένης  Bk  πανταχοΰ  έν  τοΤς  φερο- 
αένοις  αύτου  βιβλίοις  τδν  ένανΟρωιτήσαντα  οίδεν*  ίβιχως  Bk  ό είς  τήν  Γένεσιν  αυτφ  πείΐονημένος 

ένατος  τόμος  τ6  περ\  τουτου  μυστήριον  εφανέρωσεν,  6νθα  Άδάρ-  {λέν  τόν  Χριστόν,  ΕΟαν  δό  zhy  ΈχχλησΙαν 
εΐ.αι  πλατύτερον  χατεσχεύασε.  c Origenes  quoque  in  omnibus  Itbns  suis  Christum  hominem  factum  anima 
proditum  esse  agnoscit.  Sed  specialiier  in  nono  tomo  commentariorum  quot  scripsit  in  Genesim,  hujus  rei 
sacramentum  exponit : quo  loco  Adamum  quidem  Christi , Evam  autem  Ecclesia!  typum  gerere  pluribus 
verbis  asseruit,  i Denique  notandum  τόμους  in  Genesim  non  diversos  videri  ab  illius  opere  quod  Hiero- 
nymus  ep.  il,  alias  65,  Hexaemeron  vocat,  cum  ait:  c Nuper  sanctus  Ambrosius  sic  Hexaemeron  illius 
compilavit,  ut  magis  Uipoolyti  sententias  Basiliique  sequeretur.  > 

III.  Ex  horumce  in  henesim  librorum  pra’futione  fragmentum  unum,  et  aliud  quoque  e libro  primo 
recitat  Pamphilus  mariyr  in  Apologin*  Ex  his  item  tomis  fragmenta  duo  suis  De  p nepa  ra  i io  ne  evangelica 
libris  Eusebius  inseruit.  Prius  exstat  libro  septimo  cap,  tiO,  et  capitis  prioris  Geneseos  versum  duodecimum 
explicat;  commentariorum  autem  partem  esse  ex  stylo  arguitur,  ut  optime  adnolavit  lluetius.  Posterius 
illustrat  capitis  ejusdem  versum  decimum  quartum;  jacet  autem  in  libro  sexto  Eusebii  Pr:ep.  evang. 
capite  undecimo.  Habetur  etiam,  inquit  Hiietius.  in  Philocaliae  capite  22,  fragmenti  hujus  pars  aliqua^ 
unde  discimus  e tertio  tomo  commentariorum  Origenis  depromptum  illud  esse.  At  fallitur  vir  clarissimus 
cum  ait  hujus  fragmenti  partem  lanium  aliquam  haberi  in  Philocaliae  capite  22 , cum  longe  prolixius  sit 
istud  fragmemum  in  Phtlocalia  quam  apud  Eusebium.  ubi  desiderantur  quee  rn  nostra  editione  num.  12, 13 
ef  14  reperiuntur.  Aliud  preeterea  reperitur  fragmentum  Philocaliae  capite  14,  ubi  ex  eodem  tomo  tertio 
petitum  id  esse  significatur.  Denique  Eusebius  tlist·  eccl.  lib  iii,  cap.  i.  aliud  exhibet  quod  in  nostra 
editione  omittendum  esse  non  duximus.  H(vc  sola  sunt  fragmenta  qute  ad  tomos  periinuisse  affirmare 
possumus.  Theodoretus  quidem  in  Genesim  qua^st.  20,  ex  Urigene  citat  expositionem  versus  26,  cap.  I 
Geneseos:  i Faciamus  hominem  ad  imaginem  el  similitudinem  nostram ;s  et  sanctus  Eustaihius  in  dis^ 
sertalione  De  cngaslriiiiyilio,  adversus  Origenem  locum  ejus  de  paradiso  exhibet  quem  valde  vituperat. 
Verum  an  duo  heee  fragmenta  tomorum  pars  fuerint,  neuter  significavit.  Alia  insuper  in  mss.  Gra:cornm 
Patrum  in  Genesim  catenis  Origenis  nomine  circumferuntur,  qum  editioni  quoque  nostrae  inserenda  esse 
duximus,  prannonito  hic  lectore  levem  nonnnnquam  esse  catenarum  fidem,  quippe  au(v  sxpe  auctoruns 
nomina  permisceant  el  aliud  pro  alio  ascribant;  et  praeterea  incertum  esse  unde  Origeniana  ejusmodi 
symbolae  in  Genesim  petitae  sint,  an  e tomis,  au  e scholiis.  an  ex  homiliis,  an  denique  ex  aliis  ejus  in 
diversos  Scripturae  sacrae  libros  commentariis.  Certe  ex  tot  fragmentis  quae  catenae  exhibent,  vix  duo  aui 
Iffu  comperimus  ad  homilias  in  Genesim  pertinere, 

IV.  Hieronymus  tom.  IV  novae  editionis,  classe  tertia  episl.,  pag.  430,  indiculum  texens  librorum  Ori- 
genis,  sic  orditur:  c Scripsit  in  Genesim  libros  tredecim:  mysticarum  homiliarum  libros  duos;  in  Exodo 
excerjpia.  in  Leviiico  excerpta. » Isihax  series  manifeste  indicat  ad  Genesim  pertinuisse  mysticas  hasce 
homilias;  nec  alio  sensu  Hieronymi  locum  accepit  Sixtus  Senensis  iib,  \y.  pag,  352,  ubi  etiam  opinatur 
seplemdecim  quae  hodie  Latine  exstant  in  editionibus  Herlini  et  Genebrardi.  illarum  partem  fuisse,  c Huic 
ego.  inquit  Hueiius,  neuiiquam  assenliri  possum:  homiliai  enim  quas  habemus,  ex  tempore  videntur  pro· 
nuntiatae,  et  ab  actuariis  in  litteras  relatae;  mysticae  vero  meditate  per  otium  elaboratae  et  ab  Origene  ipso 
editae  sunt,  i Non  equidem  inficias  ierim  alias  per  otium  meditate  elaborasse  Origenem.  alias  ex  tempori 
recitasse.  Sed  unde  habuerit  vir  clarissimus  mysticas  fuisse  meditate  per  otium  elaboratas,  et  ab  Origene 
ipso,  non  ab  actuariis  editas,  id  sane  dubito  an  cujusquam  veteris  scriptoris  auctoritate  probare  potuerit» 
Certe  major  pars  seplemdecim  ItomUiarum  in  Genesim  mysticis  sensibus  enarrandis  impenditur,  Qu:A 
ergo  eas  vetat  mysticas  dici  el  pariem  mysticarum  homiliarum.  quarum  Hieronymus  duos  commemorat 
libros.  Utut  est.  superstites  hasce  seplemdecim  homilias,  Origenis  esse  nullus  dubitandi  locus  est,  Prof^ 
terquam  quod  enim  homiliis  secundas  ubi  Noeliccs  arcas  fabrica  exponitur,  integer  fete  sermo  Gracu*  in 
omnibus  catenis  sub  Origenis  nomine  circumfertur,  si  attente  legeris  homiliam  decimam . agnosces  unde 
sanctus  Eustaihius  in  dissertatione  De  eiigaslrimyiho  criminandi  Origenis  ansam  arripuerit,  quod  nempe 
I Isaac  el  Rebeccce  res  gestas  immutarit;  tmiurea  et  armilias.  sermones  esse  aureos  dixerit,  et  universusn 
denique  argumentum  per  vim  distortum,  ad  ea  qua  animo  cernuntur  el  ratione  intelligunlur.  traductum^ 
cavillationibus  deturparit.  i Lege  item  homiliam  decimam  tertiam,  ubi  occasione  puteorum  ab  Isaac  eff‘oa- 
iorum  de  puteis  quoque  Abrahami  tractatur,  el  videbis  cur  idem  Eustaihius  expostulet  quod  c puteos  ab 
Abraham  effossos,  atiaque  ad  eos  perlinentia  allegoriis  exponat  Origenes,  lantaque  sermonum  copia  in 
immensum  protracta,  omn^  de  tllis  negotium  disierminel  in  aliam  sententiam  iranslaium.  licet  ad  kasc 
usque  tempora  in  regione  illa  oculis  adhuc  conspiciantur,  i Non  negat  Origenes  in  hac  homilia,  revera 
e fossos  esse  in  terris  hosce  puteos,  neque  ea  de  re  queritur  Eustaihius.  Id  unum  expostulat  quod  licet  in 
regione  illa  adhuc  oculis  conspicerentur,  eos  tamen  allegorico  lanium  sensu  explicuerit.  Quod  ab  Origena 
facium,  quis  negare  audeat  ? Preeter  heee  argumenta  qia:  abunde  sufficiunt  ut  hes  homilia!  Origeni  nostro 
adjudicentur,  certo  affirmare  possumus  nullum  hactenus  repertum  esse  codicem  manuscripium  qm  non  eas 
illi  tribuat.  Huc  adde  quod  Jonas  Aurelianensis  episcopus  qui  socculo  nono  floreUut,  lib.  i De  instilu- 
lioiie  laicali,  capite  11,  duplex  affert  fragmentum  ex  homilia  decima,  Unum  est  tamen  quod  movere 
quempiam  possit  ne  eas  Origenis  esse  putet,  nempe  quod  habet  Hieronymus  epistola  3,  a/ins  126  , 
ad  Evangelium  presbyterum : t In  fronte,  inquit.  Geneseos  primam  homiliarum  Origenis  reperi  scriptam 
de  Melchisedech.  in  qua  multiplici  sermone  disputans,  illuc  devolutus  est,  ut  eum  angelum  diceret , iisdem 
argumentis  quibus  scriptor  tuus  de  Spiritu  sancto,  ille  de  supernis  mrttttibus  est  locutus,  i Nihil  quidem 
ejusmodi  rei^eriiur  in  prima  homiliarum  quoc  supersunt,  imo  nec  in  enoteris.  At  vero  variip  olim  luerune 
homiliarum  in  Genesim  collectiones,  uti  liquet  ex  Cassiodoro  qui  De  iiisUt.  diviii.  liiier.,  cap,  1,  sea^decim 
tantum  Origenis  homilias  enumerat.  Unde  non  absurde  responderi  potest  eam  in  Genesim  homiliam.  quot 
in  collectione  llieronymiana  prima  erat,  ad  nos  non  pervenisse. 


io  IIS  GENESIM.  f6 

y.  De  (empore  qno  huice  homilm  pronnntiaverii  Ongenee^  id  unum  eons/at,eas  anno  dueenletimo  qua^ 
dragetimo  quinto  eae  posterioret.  Exlemporaneie  enim  sunt  et  ex  illarum  numero  qnm  ab  actuariis  in 
litteras  relata  sunt.  Atqui  < Origeties  jam  sexagenario  major. . . conciones  quas  habebat  ad  populum,  a 
No/ariti  excipi  permisit^  cum  id  antea  fieri  nunquam  concessisset, » inquit  Eusebius  Historiae  ecclesiasticae 
iib.  VI,  cap.  36. 

VI.  Ediiio  Merlini  Hieronymo  tribuebat  earum  interpretationem  Latinam;  hanc  Rufino  deberi  erudite 
probat  clarissimus  Huetius  Origenianoriim  lib.  iii,  cap.  2,  sect.  3,  num.  i,  ubi  prwterea  monet,  postremum 
komiliam  bona  sui  parte  esse  mutilatam,  ipsum  videsis. 


£X  Pa^FATIONE  LIBRORUM  ORIGENIS 

IN  GENESIM. 


1 (I)  Nisi  omni  modo  pigri  essemus,  ac  desides  ne 
ad  inquirendum  quidem  accedere  Domino  et  Salva- 
tore nostro  ad  boc  nos  provocante,  profecto  revo- 
cassemus  pedem,  considerantes  quod  longe  simus 
ab  ea  magnitudine  spiritalis  inlelligentiae,  qua  de 
laiD  magnis  rebus  investigari  debeat  intellectus.  Et 
paule  post : Si  cui  vero  in  disceptatione  profundum 
aliquid  occurrerit,  de  boc  dicendum  quidem  est, 
sed  non  cum  omni  affirmatione.  Hoc  enim  aut 
temerarii  liominis  est,  et  ejus  qui  sensum  liuma- 
nae  infirmitatis  perdiderit,  oblitusqne  sui  sit ; aut 
certe  perfectorum  virorum,  et  eorum  qui  confi- 
denter se  sciant  ab  ipso  Domino  Jesu  didicisse, 
id  est , a verbo  veritatis,  et  ab  ipsa  sapientia 
per  quam  omnia  facta  sunt,  agnovisse;  vel  eo- 
rum qui  divina  responsa  ingressi  turbinem  et  ^ 
caliginem  ubi  ipse  Deus  est,  cceiitus  acceperunt, 
in  quod  vix  ille  Hoyses  ingressus  vel  inielligere 

(1)  Desumpsimus  boc  fragmentum  ex  Apologetico 


talia  potuit  vel  proferre.  Nos  vero  pro  eo  solo  qtiod 
mediocriter  licet,  credimus  tamen  Domino  Jesu 
Christo,  et  ejus  gloriamur  esse  discipuli,  nec  ta- 
men audemus  dicere  quod  fucie  ad  faciem  ab  ipso 
traditam  susceperiimis  inlelligentiam  eorum  quae 
in  divinis  libris  referuntur  : quae  quidem  ce^us 
som  quod  ne  ipse  quidem  mundas  pro  virtute  ac 
sensuum  capere  potest.  Propter  quod 
pronuntiare  quidem  de  his  quae  dicimus,  sicut 
apostoli  potuerunt , non  audemus  ; in  eo  autem 
gratias  agimus,  quod  cum  multi  imperitiam  suam 
nesciant,  et  motus  suos  incompositos  et  inordi- 
natos, interdum  etiam  et  ineptos  ac  fabulosos, 
cum  omni  intentione  sicut  sibi  videtur,  quasi  ve- 
rissima assertione  pronuntient,  nos  de  rebus  ma- 
gnis, et  his  quK  supra  nos  sunt,  ignorantiam  no- 
stram noii  ignoramus. 

Pamphili  martyris  pro  Origene. 


ΤΟΜΟΥ  A'  ΤΩΝ  ΕΙΣ  ΤΗΝ  ΓΕΝΕΣΙΝ. 


E ΤΟΜΟ  1 

COMMENTARIORUM  IN  GENESIM. 


Ού  γάρ  6 Bzhq  Πατήρ  είναι  ήρξατο,  κωλυόμενος, 
ώς  ο!  γινόμενοι  τ:ατέρες  Ανθρωποι,  ύπ6  του  μή  θύνα- 
cfiaC  πω  πατέρες  εΤναι.  Ε1  γάρ  άε\  τέλειος  δ Θεδς, 
χα\  πάρεατιν  αύτφ  θύναμις  του  πατέρα  αύτδν  είναι, 
χα&  χαλδν  αύτδν  είναι  Πατέρα  του  τοιουτου  ΤΙοΟ,  τί 
Α^βάλλεται,  χα\  έαυτδν  τοΟ  χαλοΰ  στερίσχει,  χα\,  ώς 
£στινεΙπεΓν,  έξοΙ>  δύναται  Πατήρ  είναι  Υιού ; Τ6  αύτδ 
ρ^ντοιγεχα\  περ\  του  άγΙου  Πνεύματος  λεχτέον. 
se  Pater  efficit  Patrem  (3)?  id  ipauni  autem  etiam 

(2)  Exhibet  boc  fragmentum  Latine  e\  interpre- 
tatione Rufini  Apolog.  Pamphili  mari,  pro  Origen. 
G raece  autem  habetur  apud  Eusebinm  lib.  i ad- 


(2)  Non  enim  Deus  cum  prius  non  esset  Paler, 
postea  Pater  esse  ccepit,  velut  impeditus  aliquibus 
ex  causis,  quibus  homines  mortales  impediri  so- 
lent, ut  non  statim  ex  quo  sunt,  el  patres  esse 
possint.  Si  enim  semper  perfectus  esi  Deus,  nec 
deest  ei  virtus  qua  pater  sit,  ei  bonum  est  esse 
eum  Patrem  talis  Filii,  quid  differt,  aut  quid  boc 
bono  fraudat  se,  et  non  statim,  si  ita  dici  potest , 
de  Spiritu  sancio  dicendum  est. 

verstti  Marcellum  Ancyranum,  pag.  22. 

(5)  Sic  rass.  Alias  vero  : Ex  quo  potest  esse  pa* 
ter,  efficitur  pater  ? 


47 


ORIGENES 


ΑΠΟ  ΤΩΝ  ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ 

ΕΙΣ  ΤΗΝ  ΓΕΝΕΣΙΝ^. 

£Χ  ORIGENIS  COMMENTARIIS  ΙΝ  GENESIM 


Ad  caput 

2 Si  quispiam  eo  in  errore  versabiiur,  ut  de  arii- 
ficiim  nostrorum  more  cogitans,  dandum  esse  neget, 
Deum  res  universas  moiiri  posse,  nisi  materiam 
quamdam  ortu  carentem  prae  manibus  habuerit, 
cum  neque  statuarius  absque  sere,  nec  faber  ligna* 
ritis  sine  lignis,  nec  architectus  sine  lapidibus 
susceptum  opus  elaborare  possit  : de  potestate  Dei 
quirrenduin  ei  illo  est,  turum  Deus  ubi  quidquid 
ipsi  placuerit,  moliri  statuerit,  nulla  diflicullate 
vim  ejus  voluntatis  inhibente,  quod  visum  sibi  fue- 
rit, perbeere  possit.  Qua  enim  ratione,  qualitates 
illas  ( id  quod  ex  eorum  omnium  qui  Providentiam 
esse  defendunt  oratione  scnlentiaqiie  conjunctum 
est ) quae  nullae  dum  erani,  ad  universi  ornatum, 
pro  infinita  potestate,  sapieniiaque  producit : ea- 
dem omnino  naturam  quamlibet,  si  qua  forte  imli- 
geai,  procreare  continuo  vuluiilas  ejus  per  sese 
poterit.  Nam  quaeremus  ex  iis,'  qui  rem  hoc  modo 
se  habere  negaverint,  an  non  ex  eorum  opinione 
consequens  sit,  belle  adinodtim  id  ac  fortunate  Deo 
cessisse,  quod  in  naturam  illam  ortus  expertem  in- 
ciderit, quam  nisi  eo  ipso  quod  ortu  careret  nactus 
esset,  nihil  unquam  efiicere  potuisset ; .adeoque 

(4)  Exhibet  hoc  frag.  Euseb.  lib.  vii  De  prwpar» 
evang.  Interpretatio  Latina  est  Francisci  Vigeri. 

(5)  Μή  δύνασΘαι  Λαραδέξα^σθαι  τόν  θεόκ,  eic. 
Idem  hoc  argumentum  persequitur  Origenes  lib.  ii 
De  princip,,  cap.  1.  Uasilius  autem  lioni.  2 in  ile- 
laeineron,  et  Ambrosius  in  opere  cognomini  eam- 
dom,  quam  tractamus,  Origeiiis  di^ulationem  pro- 
lixe rerernnl·  Anaxagorx  porro,  Pythagoreorum, 
Platonicorum,  Stoicorum,  aliorumque  ea  sententia 
fuit,  mundum  ex  usieriia  materia  Deum  condidisse. 
Videndus  Timaeus  Locrus  ΙΙερϊ  ψυγβ,ς  χόσμω, 
Plato  iii  TimwOf  Cicero  in  Acad.  qucnl,^  Seneca 
epist.  65,  Plutarch.  lib.  i De  placiL  philosoph,, 
Laertius  in  Platme  et  Zenone , bpiphauius  liseres. 
5 et  alii ; sed  iiiprimis  auctor  των  ΦιΛοσοφουμέ- 
νωκ.  Πλάτων  ά|3χάς  είνας  του  παντδς  θεδν,  κα\ 
ύλην,  κα\  παρά&ιγμα.  ι Plato  principia  esse  re- 
rum omnium  Deum,  et  maieriani,  ei  exemplar;  i 
tum  : 'Πν  (ύλην)  καί  δεξαμένην,  κα\  τιθήνην  καλεΤ, 
έξ  ίς  διακοσμηθείσης  γενέσθαι  τά  τέσσαρα  στοιχεία, 
έξ  ων  συνέστηκεν  ό κόσμος.  < Quam  (iiiaieriain)  et 
receptricem  et  nutricem  appellat,  cx  qua  digesta 
exstitisse  qiiatuor  elementa,  ex  quibus  coullatii.s  est 
miiiuliis. ) lioc  idem  habet  iii  Aiiaxagora.  Ipsum 
iiiiiic  errorem  castigat  Tertullianus  in  Hermogene 
apostata  c.  I,  qui  c a Cbrisiiaiiis  conversus  ad 
philosophos,  de  Ecclesia  iu  Academiam,  cl  Porti- 
cum, inde  sumpsit  a Stoicis  iiiaieriam  cum  Domino 


I,  vers.  12. 

A.  Et  δέ  τινι  προσκόπτει  διά  τους  άνΟρωπίνους  χι· 
χνίτας  μή  δύνασΟαι  παραδέξάσθαι  τδν  θεόν  (5)  χωρίς 
ύλης  άγεννήτου  ύποκειμένης  κατασκευάζειν  τά  6ντα, 
έπε\  μηδε  άνδριαντοποιδς  χωρίς  χαλκού  τδ  Γδιον  Ιργο# 
ποιήσαι  δυναται,  μηδέ  τέκτων  χωρ\ς  ξύλων,  μηδ» 
οίκοδόμος  χωρ\ς  λίθων  · ζητητέον  πρδς  αυτού  περ\ 
δυνάμεως  θεού,  εί  θελήσας  ΰποστήσαι  ο τι  βούλεται 
ό Θεδς,  τής  θελήσεως  αύτού  ούκ  άπορου μένης,  ούδβ 
άτονούσης,  δύναται  ύποστήσαι  δ βούλεται.  γάρ 
λόγφ  τάς  ποιότητας,  κατά  πάντας  τους  Πρόνοιαν 
είσάγοντας  τψ  ίδίιρ  λόγιο,  ούκ  οΟσας  ώς  βούλεται  εις 
διαχόσμησιν  τού  παντδς  ύφιστησι  τή  άφάτω  αύτοΟ 
δυνάμει  κα\  σοφί^,  τούτω  τφ  λόγ^)  καΐ  τήν  ουσίαν, 
όσης  χρήζει,  Εκανή  έστιν  αυτού  ή βούλησις  ποιήσαι 
γενέσθαι.  Άπορήσομεν  γάρ  πρδς  τούς  ού  βουλομένους 

^ ταύθ’  ούτως  £χειν,  εΐ  μή  άκολουθεΖ  αύτοϊς  ευτυχη- 
κέναι  τδν  θεδν,  άγέννητον  εύρόντα  τήν  ούσίαν,  ήν 
ει  μή  τδ  άγέννητον  αύτψ  ύποβεβληκδς  ήν,  ο ύδδν  Ιρ- 
γον  δυνατδς  ήν  ποιήσαι,  ίύΧ  ίμενεν  ού  δημιουργδς, 
ού  πατήρ,  ούκ  εύεργέτης,  ούκ  άγαθδς,  ούκ  άλλο  τι 
των  εύλόγως  λεγομένων  περ\  θεού,  Πόθεν  δδ  κα\  cb 
μετρείν  τής  ύπυκειμένης  ούσίας  τδ  τοσόνδε,  ώς  διαρ- 
κέσαι  τή  τηλικούτου  κόσμου  ύποστάσει ; οίονελ  γάρ 

ponere,  qu%  ipsa  semper  fuerit,  neque  nata,  neque 
facta,  nec  initium  habens  omnino,  nec  liiietii ; ex 
qua  Dominus  omnia  postea  fecerit.  i idem  castigat 
ei  in  Marcione  lib.  i,  cap.  15  : c Dcbiiic,  inquit, 
si  Cl  ille  mundum  ex  aliqua  materia  subjacente 
molitus  est,  iuiiaia  et  infecta,  et  contemporali  Deo, 
ueinadmodum  et  de  creatore  Marcion  sentit,  re- 
igis  el  hoc  ad  majestatem  loci,  quia  et  Deum  el 
niuleriain , duos  deos,  cliisit.  f Castigat  ei  Theo- 
doretus  in  utroque,  Ucer,  fdbuL  lib.  i,  cap.  24,  ct 
lib.  v,  cap.  5,  et  Philuslriiis  in  Seleuco  el  Herniia 
Galatis,  hafres.  55.  Manichaei  quoque  materiam 
άγέννητον  esse  sciscebant.  Ualloneui  reddit  Dro- 
serius  Marcionisia  iu  dialogo  De  orthodoxa  fide^ 
cuT  id  iiginenlum  propugnare  instituerit  Valciili- 
mis  : nempe  ne  maiorum  causam  in  Dciiin  tran- 
scribere cogeretur,  cain  ad  materiam  referebat. 
Mundum  quidem  e materia  a Deo  conflatum  credi- 
derunt Philo,  Tatianug,  Lactantius,  aliique;  sed  e 
materia  a Deo  primum  creata,  non  aeterna,  tum 
deinde  in  ordinem  digesta.  Audi  omnino  Eusebium 
lib.  VH  Evang.  prcBpar.^  et  Philocatiam,  cap.  23.  Al 
noster  Origenes  non  principii  quidem  expertem 
materiam  et  άγέννητον,  sed  a Deo  ab  omni  retro 
aevo  procreatam  admittebat , ut  pluribus  iu  Ori- 
geiiianis  iiosiris  ostendimus.  Atque  heee  doctissimum 
proisul  Uuelius^  quem  praserlim  vide  Origeuiau.  libm 
11,  qna'st,  12,  num.  4, 


49 


IN  GENESIM. 


KO 


icp6voti  τις  πρεσβυτέρα  θεού,  άναγχαίως  τήν  Ολην  Α perpeliio  mollioris,  parcnlis,  benigni,  boni,  ac  caa- 


Εσται  ύποβεβληχυια  τφ  θεφ,  προνοουμένη  τήν  τέχνην 
τήν  ένυπάρχουσαν  αύτω  μή  κενοπαΟήσαι,  ούχ  οΰσης 
οΰσίας,  ij  όμιλήσαι  δυνάμενος  χατεχδσμησε  τδ  τηλι- 
κουτο  κόσμου  κάλλος.  Πόθεν  δέ  κα\  δεκτική  γεγένη- 
ται  πάσης  ής  βούλεται  ό Θεδς  ποιότητας,  μή  αύτοΰ 
του  βεοΰ  έαυτψ  τοσαύτην  κα\  τοιαύτην  ποιήσαντος, 
όποίαν  έχειν  έβούλετο ; Καθ’  ύπόθεσιν  γοΰν  άποδε- 
ξάμενοι  τδ  άγέννητον  εΐναι  τήν  ύλην,  ταΟτα  έροΰμεν 
«ρδς  τους  τούτο  βουλομένους,  δτι  εΐ  Προνοίας  ούχ 
ύποβαλλούσης  τήν  ουσίαν  τφθεω,  τοιαύτη  γεγένηται, 
εΐ  Πρόνοια  ήν  ύφεστώσα,  τί  Λν  πλέον  πεττοιήκει  του 
αύτομάτου ; κα\  εΐ  αύτδς  μή  ούσης  ύλης  έβούλετο 
κατασκευάσαι  αύτήν,  τί  &ν  πλέον  ή σοφία,  κα\  ή 
θειότης  αύτοΰ  πεποιήκει  του  έξ  άγεννήτου  ύποστάντος; 


teris  omnibus,  quae  magna  cum  ratione  Deo  tri« 
buuiilur,  nominibus  spolialus  perslilisset.  Deinde 
qiii  Ccri  possit,  ut  vim  materiae  tantam,  sic  lan- 
quam  ad  pondus  accurate  justeque  admensam  in- 
venerit, qiiae  ad  hujus  proprie  non  majoris  mino- 
risve  mundi  molitionem  satis  esset?  Invehenda 
quippe  nescio  quae,  Deo  tamen  antiquior,  Provi- 
dentia  necessario  fuerit,  quae  materiam  ei  subjece- 
rii.  3 dum  id  ea  provideret  in  posterum,  ne  quas 
in  se  Dens  haberet  artis  suae  notiones,  irritae  cede- 
rent, si  non  ejus  naturae  copia  fieret,  cujus  opera 
tam  excellentem  et  eximiam  universi  speciem  effi- 
ceret. Unde  porro  id  habuit,  ut  omnis  qualitatis 
capax  esset,  quam  eidem  imprimere  Deus  voluissot. 


EI  γάρ  εύρίσχεται  ταυτδν  γενόμενον&ν  ύπδτης  Προ-  Β nisi  qualem  eam  habere  ipse  vellet,  talem  ante 


νοίας,  δπερ  κα\  χωρίς  Προνοίας  ύπέστη,  διά  τί  ούχΙ 
κα\  έπ\  του  κόσμου  άθετήσομεν  τδν  δημιουργόν  κα\ 
τδν  τεχνίτην;  "Ωσπερ  γάρ  άτοπον  έπι  του  κόσμου  εί- 
πεϊν  ούτω  τεχνικως  κατεσκευασμένου  τδ  χωρ\ς  τε- 
χνίτου σοφού  τδν  αύτοτοιοΰτον  γεγονέναι,ούτω  κα\  τδ 
τήν  ύλην  τοσαύτην  κα\  τοιαύτην  κα\  ούτως  είκτικήν 
τώ  τεχνίτη  λόγψ  Θεού,  ύφεστηκέναι  άγεννήτως,  έπί- 
σης  έστίν  άλογον.  Πρδς  μέντοιγε  τους  παραβάλλον- 
τας, δτι  ούδε\ς  δημιουργός  χωρ\ς  ύλης  ποιεί,  λεκτέον, 
δτι  άνομοίως  παραβάλλουσι.  Πρόνοια  γάρ  παντ\  τε- 
χνίτη ύποβάλλει  τήν  ύλην,  άπδ  προτέρας  τέχνης,  ή 
άνθρωπίνης,  ή θείας  έρχομένην.  Ταΰτα  μέν  ούν  έπΙ 
του  παρόντος  άρκέσει  πρδς  τούς  διά  τδ  λέγεσθαι· 
€ Ή δδ  γη  ήν  Αόρατος  καί  Ακατασκεύαστος,  » οίομέ- 
νους  άγέννητον  εΐναι  τήν  σωματικήν  φύσιν. 


sibi,  tantamqne  molitus  erit?  Jam  ut  noimullis  da- 
remus ortu  carere  materiam,  iis  tamen  qui  sic  opi- 
nantur, hunc  in  modum  instare  possemus  : si  qtian- 
* tumvis  naturam  illam  Deo  Providentia  nulla  subje- 
cerit, ejusmodi  tamen  ea  per  sese  fuit  : eamdem 
si  Providentia  suopte  consilio  procreasset^  ecquid 
amplius  ipsa,  quam  quod  fortuito  casuque  factum 
videmus,  effecisset?  Quid  si  Deus  ipse  materiam, 
quae  nulla  dum  esset,  fingere  molirique  statuisset? 
Ecquid  tandem  ejus  cum  sapientia,  lum  divinitas 
excellentius,  quam  quod  ex  ortu  carente  materia 
exstitit,  molita  esset?  Nam  si  ex  Providentia 
idem  omnino  profecturum  erat,  quod  sine  Provi- 
dentia factum  est : quidni  ex  ipso  quoque  mundo 
G auctorem  omnem  artificemque  tollamus  ? Quemad- 


modum enim  absurdum  fuerit,  mundum  hunc  dicere,  tam  eleganter  apteque  constructum,  absque 
sapientis  artificis  manu  talem  exstitisse,  ita  vim  materiae  tantam,  ejusque  conditionis  et  naturae, 
adeoqiie  artifici  numinis  rationi  obsequentem,  sine  ortus  sui  principio  per  se  ipsam  exstitisse,  non  mi- 
nus ineptum  videri  debet.  Gaeteruin  iis  qui  artificum  nostrorum  comparationem  obtendunt,  quoruih 
nemo  sine  materia  quidquam  efficiat,  occurrendum  nullam  eorum  hoc  in  genere  similitudinem  esse· 
Materiam  enim  artifici  cuilibet  Providentia  subjicit,  qu^  a principe  quadam,  seu  humana  illa,  seu 
divina  sit,  arte  oriatur.  Atque  haec  impraesentiarum  adversus  eos  satis  erunt,  qui  quod  ita  scriptum 


videant  : i Terra  autem  erat  invisibilis 
tem  esse  opinanUtr. 


et  incomposiia  ”,>  naturam  corpoream  ortus  omnis  ecper- 


ΤΟΜΟΥ  r ΤΩΝ  ΕΙΣ  ΤΗΝ  ΓΕΝΕΣΙΝ. 

E ΤΟΜΟ  m 

COMMENTARIORUM  IN  GENESIM. 


Ad  caput  I 

(6)  Περί  του  είς  σημεία  γεγονέναι  τούς  φωστήρας  | 
ούχ  Αλλους  ήλίου  καί  σελήνης,  καί  των  Αστρων  (7) 
τογχάνοντας,  των  σφόδρα  Αναγκαιοτάτων  έστί  δια- 
λα6είν,  ού  μόνον  πολλών  έθνών  των  της  Χριστού  πί- 
στβεος  άλλοτρίων,  σφαλλομένων  είς  τδν  τ:ερί  τής  εΐ- 

··  Gcii.  I,  2. 

(6)  Elxstat  hoc  fragin.  apud  Eiiseb.  lib.  vi  De 
ρταψατ.  evangel.  et  in  PhilocaL^  cap.  22.  Interpre- 
lalio  Latina  est  Fr.  Vigeri. 


vers.  14. 

1 . Quod  hic  habetur,  luminaria  quae  sane  alia  non 
sunt  quam  sol,  luna,  caeleraque  sidera,  tanquam 
signa  quaedam  esse  constituta,  id  vero  ut  diligenter 
explicetur,  in  primis  necessarium  esi.  Nec  enim 
plurimae  gentes  modo,  quae  a Christi  fide  alienae 

(7)  P/n7.,  Αστέρων.  Paulo  post,  ού  μόνον  πολλών 
έθνών.  Euseb.  omisit  πολλών. 


91  ORIGENES  52 


siinl,  ftd  eum  qui  de  f:Uo  instiluitar  locum  oflen- 
fiiint,  quod  quae  in  terris  eveniunt  4 omnia,  quae-* 
que  singulos  ad  homines,  imo  quae  ad  bruias  quo- 
que fortassis  animantes  pertinent,  ea  stellarum, 
quas  errantes  Tocanl,  cum  iis  quae  ad  zodiacum 
adhaerescunt  sideribus  complexione  quadam  et 
comparatione  Geri  existimentur  : sed  eorum  etiam 
permolli,  qui  Christianae  Gdei  sectatores  ac  profes- 
sores habentur,  anguntur  animis,  ne  humanae 
res  adeo  necessitate  teneantur,  ut  aliter  quam  va- 
rius astrorum  silus,  et  collocatio  jubeat.  Geri  non 
|i08siiii.  Qua  quitiem  ex  opinione  consequens  illud 
csl,  ut  funditus  liberum  nostrum  tollatur  arbitrium; 
simulque  proinde  laus  omnis  ae  vituperatio,  rerum* 
que  vel  approbatione  dignarum  vel  reprehensione 
discrimen.  Haec  porro  sublata  si  semel  erunt,  eva- 
nescat pariter  necesse  est  quidquid  de  judicii  divini 
aequitate  jactatur,  concidant  vel  Intentatae  scelera- 
tis poenarum  ac  supplieiorum  minae,  vel  promissa 
melioris  sanciiorisque  vitae  professoribus  gloriae  ac 
felicitatis  praemia  : nihil  enim  ipsorum  deinceps 
cuin  ratione  Gei.  Imo,  si  quis  caetera  quae  ex  ejus- 
dem senteniUe  vi  elDciuntur,  spectare  volet ; non 

(8)  Euseb.,  χαλουμένων.  Paulo  post,  PAi/oc. , 
eupSaCvetv  έπ\  τής  γής. 

(9)  P/n7.,  έπιτελουαιν.  Euseb.,  έπιτέλλουσιν. 

(10)  P/it/ec.,  γινόμενον,  et  paulo  post,  ή πίστις 
Ιοται  μάταιος. 

(11)  Euseb.,  τάς  όιά  Χρίστου  τόυ  θεού  Έχχλη- 
οΐας.  Μοχ  ad  sequentia  verba,  εΐ  μή  άρα  ό Χρι- 
στός, etc.,  baec  docte  adnoiavit  Huelius : apposite 
ad  id  Augustinus  iracU  8 in  Joan. : i Non  sub  fato  ^ 
est  conditor  siderum,  quia  etsi  erat  fatum  de  si- 
deribus, non  poterat  esse  sub  necessitate  conditor 
siderum.  i Et  iraci.  5ί  : i Quid  est  enim,  nondum 
uenerat  hora  eju$f  Non  enim  Dominus  sub  fato 
natus  est.  Hoc  nec  de  te  credendum  est : quanto 
Hiinus  de  ilio,  per  quem  factus  es?  si  tua  liora 
voluntas  est  illius,  illius  hora  quae  est  nisi  vo- 
lunUs  sna?  » Aliquos  porro  ante  Origenem  ex- 
stitisse omnino  diceres,  qui  idem  jam  alienias- 
sent,  qifod  posterioribus  hisce  saeculis  ausi  sunt 
quidam,  naiiviiatis  Christi  ibenia  constituere  : non 
quidem  necessitate,  ei  astrorum  vi  coactum  fuisse 
Gngentes  Christum,  quod  ii  Gngebani,  quos  inse- 
ctantur Origenes  et  Augustinus;  sed  asserentes  so- 
lum motibus  suis  et  positionibus  mirabilem  con- 
ceptum et  ortum  Christi  astra  signiGcasse,  et  na- 
Mirali  modo  rem  naiurae  vires  superantem  porten- 
disse, ac  stupendo  huic  mysterio  siderum  silum 
consensisse.  In  his  Albertiis  Magnus,  sive  quisquis  J 
est  auctor  Speculi  aUronomtoe,  postquam  Christum 
ascendenie  Virginis  signo  natum  esse  dixit,  addit 
demum  : i Non  quod  subjaceret  stellarum  motui, 
aut  earum  judicio  natorum  desideratissimus,  qui 
creaverat  ipsas  stellas  : sed  quia  cum  extenderet 
ioeliiiii  sicut  pellem,  formans  librum  universitatis, 
el  dedignaretur  opus  incoinpielutn , noluit  litteris 
ejusdem  deessc,  ex  eis  qua:  secundum  providen- 
tiam suam  iii  bbro  coelestis  majestatis  siiiii  scii- 
uta,  ei  istud  elungaiissinuiin  a natura , quod  de 
Virgine  nasceretur;  ut  profecto  per  boc  iiiveui- 
reiur  homo  naturalis  cl  verus,  qui  non  naturaliter 
nascebatur.  Non  quod  figura  coeli  esset  causa  quare 
nasceretur,  sed  potius  siguiGcareiur  per  coelum,  d 
Posterior  illo  Petrus  de  Aliaco  quaesi,  in  Genes. 
50,  et  lib.  De  tegib.  et  ser/is,  stellarum  posiluraiii 
descripsit,  quae  nascente  Christo  oblinebat.  Deni- 
que Hieronymus  Cardanus  lib.  ii  KommetHar.  m 


μαρμένης  τ0τ»ν  τή  των  ^λανωμένοιν  (8)  άστέρων 
έπιπλοκή  πρδς  τους  έν  τω  ζωόιαχφ  πάντων  αύτοίς- 
νομιζομένων  συμβαίνειν  των  ϊτΧ  τής  γής  κα\  του  περί 
Εκαστον  ανθρώπων,  τάχα  6Ε  χαΐ  άλογων  ζώων  άλλά 
γάρ  καΐ  πολλών  των  πεπιστευκέναι  ύπολαμβανομένων 
περισπωμένων,  μή  άρα  ήνάγχασται  τά  άνθρώττων 
πράγματα,  χα\  άμήχανον  άλλως  νενέσθαι,  ή ώς  οΐ 
άστέρες  κατά  τους  διαφόρους  σχηματισμούς  έπιτέλ- 
λουσιν  (9).  Έπεται  δΕ  τοις  ταυτα  δογματίζουσιν  έξ 
δλωντδ  έφ’  ήμιν  άναιρεϊν  διόπερχαλ  Επαινον,  χαι  ψό- 
γον κα\  πράξεις  άποδεχτάς,  πάλιν  τε  αυ  ψεκτάς  * άπερ 
ει  ούτως  Εχει,  τάτής  χεχηρυγμένηςτοΰ  θεοϋ  κρίσεως 
οΓχετα:,  χα\  άπειλαΐ  πρδς  τούς  ήμαρτηχότας,  ώς 
κολασΟησομένους,  τιμαί  τε  αυ  πρδς  τους  τοΖς  κρείτ- 
τοσιν  έαυτους  έπιδεδωκότας  κα\  μακαριότητες·  ού- 
ί δεν  γάρ  Ετι  τούτων  εύλόγως  Εσται  γενόμενον  (10). 
Κα\  εΐ  τά  άκόλουθά  τις  έαυτφ  έφ’  οΤς  δογματίζει 
βλέποι,  κα\  ή πίστις  Εσται  ματαία,  ή τε  Χριστού 
Επιδημία  ούδέν  άνύουσα,  χα\  πάσα  ή διά  νόμου  κα\ 
προφητών  οικονομία,  κάματοί  τε  άποστόλων  ύπέρ  τού 
συστήσαι  τάς  τού  θεού  διά  Χριστού  Εκκλησίας  (11)· 
εΐ  μή  άρα  καΐ  Χριστός  κατά  τους  οδτω  τολμώντας, 
ύπδ  τήν  άνάγκην  τής  τών  άστρων  χινήσεως  τψ  γένι^ 

Ptolenifpi  Tetrabibl,  thema  ejusdem  geniturae  pro- 
posuit. Sed,  omissis  caeleris  argumentis,  vel  uno 
hoc  vanitas  eorum  coarguimur.  Contuleninl  nata- 
lem Christi  ad  viii  Calendas  Janua r.  ad  eumque 
diem  nativitatem  ejus  accommodarunt  : pro  certo 
habentes  eo  die  exiisse  ipsum  in  lucem,  quod  du- 
bium in  veteri  Ecclesia  et  controversum  fuit.  Plu- 
rimae Graecorum  Ecclesi.*e  natalem  ct  baptismum 
1 Christi  unieidemque  diei  ascripserunt,  qui  dies  eral 
6 Januarii.  Vigebat  eadem  sententia  apud  Syros 
et  iEgyplios  Christianos,  ut  testatur  Epiphanius 
et  Cassi.inus.  Vetus  aliorum  opinio  fuit  natum 
esse  Christum  vi  Id.  Νυν.,  de  quinus  itidem  alicubi 
Epiphanius.  Quidam  circa  aequinoctium  autumnale 
contigisse  id  opinati  sunt.  Romana  vero  Ecclesi.·! 
ad  VIII  Caleml.  Jan.  celebrabat  natalem  Christi, 
aiqiie  hanc  consuetiidineni  reliquae  Ecclesiae  iracUi 
temporis  inde  sumpserunt.  Demonstrent  ergo  pri- 
mum supra  memorati  genethlialogi,  quo  die  natus 
sU  Christus,  tum  postea  viderimus  de  genituris, 
quas  parum  inter  se  consentientes  posuerunt.  Nam 
Libram  in  horoscopo  constituit  Cardanus,  Alberlus 
veio  et  Aiiacus  Virginem.  Hos  fefellit  Albumasar, 
vetus  astrologus  Arabs,  qiii^  imagines  recensens 
quae  cum  Virgine  ascendunt  (jujLla  Persarum,  lii- 
doriiin  el  iEgyptiorum  doctrinam,  qui  cum  singulis 
signorum  decanis  imagines  quasdam  ascendere  Gn- 
I gehant),  in  primo  Virginis  decano  virginis  imaginem 
collocat,  formosae,  puerum  gestantis  el  iacianlis. 
.1  Nutrit  puerum,  inquit,  dans  ei  ad  coinedendum 
rn  loco  qui  dicitur  Abrye,  et  vocat  ipsum  puerum 
quaedam  gens  Jesum,  cujus  interpretatio  est  Ara- 
bice, Eice,  et  ascendit  cum  ea  stella  Virginis 
aeterna. » Tum  subjungit  Alberlus  : f El  jam  sci- 
mus quod  sub  ascendenie  parte  ejusdem  signi,  sci- 
licet Virginis,  natus  fuit  Dominus  noster  Jesus 
Christus.  I Quasi  ista  Albumasaris  pertineant  ad 
natalem  Jesu,  quae  ad  unam  hanc  Virginem  spe- 
ctant. Aptius  ad  mentem  auctoris  Rogerus  Baco- 
niis,  homo  sua  aetate  doclissiinus : c Intentio  esi 
quod  beata  Virgo  hahei  liguram  ei  iinagineiii  intra 
dcccin  pt  imos  gradus  ViigMiis,  et  quud  nata  fiiii 
quando  sui  esi  in  Virgine,  e>  ita  habetur  signatum 
in  calendario,  et  quod  nutriet  £Mum  suum  Chrisium 
Jesum  in  terra  licbraeoruiu.  i 


53 


54 


IN  GENESIM. 

(ϊΐν  άνειληφέναι  γενίμενος,  πάντα  πεποιήκοι  τε  χα\  Α inanis  profeclo  solum,  ac  siipcmcanea  ficlM  Doslra 
πάθοι,  ού  cou  θεοΰ  χα\  Πατρ6ς  (12)  των  δλων  αύτώ  futura  sil,  sed  ne  ipse  quidem  adventus  Christi, 
τάς  παραδόξους  δυνάμεις  δωρησαμένου,  άλλά  των  toiaque  illa  seu  legis,  seu  prophetarum  oeconomia, 
άτεέρων.  ΟΤς  άΟέοις  xa\  άσεβέσι  τυγχάνουσι  λόγοις  et  apostolorum  in  excitandis  constabiliendisque  per 
άχολουθε?  χα\  τδ  τους  πιστεύοντας  ύπδ  των  άστέρων  Christum  Dei  Ecclesiis  suscepta  contentio  vel  hi- 

άγομένους  πιστεύειν  ζΐς  θεδν  λέγεσΟαι.  ΠυΟοίμεθα  luin  profecerit  : nisi  tamen  ipsius  etiam  Christi 

δ'  άν  αύτών  τι  δ θεδς  βουλόμενος  τοιοντον  έπο^ει  ηοη  modo  nascendi  rationem,  sed  quidquid  prae· 

χόσμον,  ιν’οί  μέν  έν  αύτφ  άνδρες  δντες,  τά  γυναικών  lerea  vel  egerit,  vel  tulerit,  in  eamdem  conversio* 

πάσχωσιν,  ούδαμώς  έαυτοις  αΓτιοι  τής  άσελγε^ας  γε-  nis  astrorum  necessitatem  projecta  hominum  istorum 

γενημένοι,  δτεροι  δέ  άγριων  ζώων  κατάστασιν  είλη-  temeritas  illigabit : perinde  videlicet , quasi  is  ah 

φότες(ΐδ),  τφ  τήν  φοράν  τού  παντδς  τοιούτους  αύ-  sideribus  vim  illam  rerum  admirabilium,  nona  Deo, 

τούς  πεποιηχέναι,  διά  τδ  τδν  θεδν  οΰτω  κεκοσμηχέναι  cunctbrumqne  parente  acceperit.  Cujus  ex  orationis 

τδ  παν,  έπιδιδόά'σιν  έαυτούς  ώμοτάτοις  χα\  σφόδρα  impietate  illud  sequitur,  ut  quotquot  divinam  fldero 

άπανθρώποις  πράγμασιν,  άνδροφονίαις  χα\  πείρα-  5 ^niplectunlur,  ad  illam  siderum  omnes  impulsione 

τειαις.  Κα\  τί  δει  λέγειν  ήμάς  περ\  των  συμβαινδν-  rapiantur.  Ego  vero  quaesierim  ex  iis  perlibenter, 

των  έν  άνΟρώτυοις,  χτΧ  άμαρτανομένων  ύπ'  αύτών  ^ quid  tandem  seciiliis  hac  in  niiimii  molitione  Deus 

μυρίων  δσων  τυγχανδντων,  οΟστινας  oi  τών  γενναίων  fuerit,  ut  ex  ea  virorum  qui  in  eo  degunt  mullitu- 

ιτροΐστάμενοι  τούτων  λόγων  άπολύοντες  παντδς  έγχλή-  dine,  alii  nulla  sua  culpa  muliebris  veneris  turpi* 

ματος,τφ  θεψπροσγράφουσι  πάντων  τών  κακώς  (i4)  ludinein  paterentur;  alii  ferino  plane  ritu,  quod 

xaCi  ψεχτώς  πραττομένων  τήν  αΙτίαν ; tales  ipsos  efficeret  universi  iuinc  in  modum  a Deo 

constituti  impetus  atque  conversio,  telerrimis  sese  dirissimisque  sceleribus,  ul  homicidiis  ac  piraticis 
praedationibus  dederent.  Quauquam  quid  attinet  hanc  a nobis  de  rebus  iis,  quae  vel  hominibus  eve- 
niunt, vel  ab  iisdem  peccantur,  quaeque  prorsos  inCnilae  suni,  disputationem  institui,  quos  prseser- 
lini  dogmatis  istius  assertores  egregii  duro  ab  omni  culpa  liberant,  malorum,  quaeque  scelerate  fiunt 
oiNiiiiifii,  Deo  causam  assignant? 

Έάν  δέ  τινες  αύτών  (15),  ώς  άπολογούμενοι  περί  2.  Horum  si  nonnulli,  ut  Dei  causam  tueri  videau- 
θεού,  έτερον  μέν  είναι  λέγωσι  τδν  άγαθδν,  ούδενδς  tur, bonum  quemdam  alterum  esse  dicent,  eumque 
«ούτων  Εχοντα  τήν  άρχήν,  τφ  δδ  δημιουργφ  πάντων  rerum  istarum  fontem  esse  ac  principium  negabunt, 
τά  τοιαύτα  προσάτττωσι  (16),  πρώτον  μίν  ούδδ  ώς  quod  uni  isti  duiilaxat  rerum  creatarum  molitori 
βούλονται  δυνήσονται  άττοδειχνύναι,  δτι  έστ\  δίκαιος*  ^ simitia  tribuenda  velint ; primum,  ne  sic  quidem, 
πώς  γάρ  ό τοσούτων  κατ' αύτούς  Πατήρ,  εύλόγως  quod  ipsi  volunt,  justus  ul  iste  sil  efficient.  Quomodo 
χρηματίζοι  (17)  δίκαιος ; δεύτερον  δδ  περ\  Εαυτών  enim  quem  tot  malorum  parentem  fatentur,  ipsi 
τί  τϋοτε  φήσουτιν,  έξεταστέον  πότερον  ύπόκεινται  τή  quoque  justum  eumdem  esse  jure  meriloqiie  defen- 
φορά  τών  άστέρων,  ή ήλευθέρωνται,  κα\  Εν  τψ  βίφ  dant?  Deinde  quid  sentiant  ipsi  de  se,  quaerendum 
τυγχάνοντες,  ούδδν  Ενεργούμενον  είς  Εαυτούς  Εχουσιν  ex  iilis  est;  utrum  sese  astrorum  conversione  obli- 
Εκειθεν;  ΕίμδνγάρφήσουσινύποκεϊσθαιτοΓςάστροις,  ga (os  esse,  an  liberos,  atque  ejusmodi,  apnd  qiios 
δήλον  δτιτά  άστρα  τδ  νοήσαι  (18)  αύτοΐς  τούτο  Εχα-  bac  in  vita  nihil  omnino  motus  ille  possit?  Obliga· 
ρίσατο,  χα\  ό δημιουργδς  ύποβεβληχώς  Εσται  διά  τής  tos  si  fatebuntur,  hunc  illis  profecto  astra  quoque 
τού  παντδς  κινήσεως  τδν  λόγον  τδν  περ\  τού  άνωτέρω  sensum  impresserint : adeoque  novam  de  superiore 
άναΐΐεπλασμένου  Θεού,  δπερ  ού  βούλονται*  εΙδΕ  άπο-  suo  ficlilioque  Deo  mentem,  hujus  conversione 
χρινούνται,  οτι  Εξω  τών  νόμων  τυγχάνουσι  τού  δη-  mundi,  suus  ille,  quod  ipsi  negant,  architectus  in* 
μιουργού  τών  κατά  τούς  άστέρας,  ίνα  μή  άπόφασις  jecerit.  Sin  autem  ejus  se  minime,  quas  astra  voU 

τδ  λεγόμενον  ύπ' αύτών  άναπόδειχτος,  πειραΟήτω-  vunt,  legibus  teneri  respondebunt,  id  ne  al·  iis  te* 
σαν  ήμάς  προσάγειν  άναγχαστικώτερον,  διαφοράν  mere  negari  videatur,  majori  utique  vi  suffragium 

(12)  Phlloe,^  post  Πατ^,  addit  αύτού.  D sioteles  autem  in  primo  De  philosophia^  et  antiquio* 

(13)  Philoe.,  άνειληφότες,  et  paulo  infra,  xa\  res  esse  i£gypliis  (magos)  et  duo  juxta  illos  esse 

άνδροφονίαις.  principia,  bonum  daemonem,  et  malum  dseiiionem.  i 

(14)  Eiineb.,  κακών.  Mnx  PAt7ec.,  πραττομένων  Auctor  quoque  ΦιΛοσοφονιίέη$ιτ^  qiise  Origenl  falso 

«άς  ^τίας.  ^ tribuuntur,  scribit  Zaratam  Chaldaeum  docuisse,  δύο 

(15)  Έάτ  di  τινες  αύτώτ, <«ΐ€.  Siinotiiani,  Va-  δαίμονας  είναι,  τδν  μδν  ούράνιον  είναι,  τδν  δδ  χθό- 
leniiniani.  Gerdoniani,  aliiqiie  complures  lucretici  viov  * xa\  τδν  μδν  χθόνιον  άνιέναι  τήν  γένεσιν  Εκ  τής 
duo  principia,  seu  deos  duos  statiiebanl ; alterum  γης,  είναι  δδ  ύδωρ*  τδν  δδ  ούράνιον.  πύρ,  μετέχον 
malum,  sed  justum,  mundi  conditorem,  legis  opi-  τού  άέρος,  θερμδν  κα\  ψυχρόν.  Porro  bonum  dnemo- 
ficem  ; bonum  alterum,  Christi  Patrem,  et  Novi  Te-  nem  Persse  appellabant  O^romasden,  malum  Arima* 
siamenti  auctorem.  Tertullianus  et  Ireiiaeus  adver-  nin,  ut  docent  Plutarchus  in  Iside  ei  Themisjoclef 
sus  hanc  doctrinam  non  segniter  velitati  sunt  : Ori-  Laertius  in  procemio,  ei  Agatbias  tib.  vii.  Qui  Ma- 
genes  vero  passiin.  ll:oc  a magis  ortum  duxit  ve*  nicbaeos  i.*>(o  Origenis  loco  siguificari  credidit,  me* 
sania,  quos  duo  itidem  principia,  boniim  unum,  miiiisset  Origenis  ailale  posteriores  eos  fuisse.  Ilck- 
tiialiim  alterum  posuisse  pro.lidiE  Aristoteles,  uti  Tios. 

discimus  ex  Laertio  in  proieiiiio  : Αριστοτέλης  δ’  (16)  Philoc,,  πάντα  τά  τοιαύτα  προσανάτϊτωσι. 

έν  πρώτιρ  Περί  ψιΛοσοφίας^  κα\  πρεσβυτέρους  εΐ-  (17)  Χρηματίζοι.  Philoc..  δογματίζοιτο,  el  paulo 

ναι  τών  ΑΙγυπτίων  (μάγους)  και  δύο  κατ’  αύτούς  ει-  post,  τί  φήσουσιν,  έξεταστέον. 
ναι  άρχάς,  άγαθδν  δαίμον;:  καδ  κακδν  δαίμονα.  < Ai  i-  (18)  Τό  νοΓ\σαι.  Philoc.,  νοηθήναι. 


55  OHIGENES  56 


illi  noslrum  extorquere  debent,  certo  discrimino 
duo  inter  mentiunt  genera  constituto,  quarum  aliae 
erilis,  fatique  necessiiatem  subire  cogantur , aliae 
defugiant.  Hac  enim  se  quaestione  profecto  nun- 
quam explicabunt;  ut  manifestum  est  iis  qui  illos 
norunt.  Ad  hsce  preces  ac  vota  nuncuparo,  superva- 
caneum plane  sit.  Nam  si  baec  illave  fieri  necesse 
est,  haneque  astra  necessitatem  afferunt,  nec  aliter 
quam  eorum  mutua  complexio  0 jubeat,  fieri  quid- 
quam potest,  boc  aut  illud  abs  Deo  impetrare  sine 
ratione  contendimus.  Sed  quorsum  pluribus  com- 
munis bujus  de  fato  loci,  quem  inconsiderate  vul- 
gus adhuc  bomitium  trivit,  impietatem  persequimur? 
enin  quippe  superiori  oratione  informasse  sat  est. 

3.  Jam  vero  cum  locum  illum  expenderemus  : 
eSint  in  signa  luniinaria  » quemadmodum  in  eam 
disputationem  delapsi  fuerimus,  nobis  in  mentem 
revocemus.  Qui  vel  aliqua  de  re  veri  ex  aliis  quid- 
piam  intelligunt,  vel  ipsi  met  rei  gestae  oculati  testes 
fuerunt,  ii  profecto  rem  aperire  sincere,  integrt^- 
que  possunt : quippe  qui  vel  quod  passus  alter 
fuerit,  vel  quod  idem  perfecerit,  aut  oculis  ipsi 
suis  usurparint,  aut  aliorum,  qui  tamen  rei  cau- 
sam dederint  nullam,  commemoratione  acceperint. 
Illud  enim  sane  omittamus,  fieri  posse,  ut  qui  ali- 
quid vel  passi  fuerint  vel  fecerint,  eos  etiam  qui 
prxsentes  non  interfuerint,  narratione  ipsi  sua  to- 
tius in  rei  cognitionem  adducant.  Si  quis  ergo , 
postquam  certi  aliquid  aut  evenisse  quibusdam,  aut 
eventurum  esse,  ab  illo  qui  ejus  causa  non  sit,  au- 
ditione acceperit,  non  cogitet  apud  se,  quisquis  rem 
quamliliel  aut  gestam  esse,  aul  gestum  iri  doceat,  non 
eum  continuo  ejusdem  rei  causam  esse : is  sane,  qui- 
cunque ve!  factum  aliquid , vel  futurum  esse  ape- 
riet, ab  eodem  aut  profectum  illud,  aut  profecturum 
opinabitur,  falso  tamen  opinabitur  : veiuti  si  quis 
ex  prophetico  volumine,  quod  Judx  proditoris  scelus 
exitiumque  prxdiceret,  futura rn  lotius  rei  seriem 
intellexisset,  adeoqueeum  suis  factum  ipsum  ocu- 
lis intueretur,  idem  iii  volumen  Aicinoris  causam 
omnem,  culpamque  conferret  ; aut  si  minus  volu- 
men, eum  certe  a quo  primum  conscriptum  illud 
esset,  aul  vero  Deum  ipsum,  cujus  impulsu  ac  nu- 
mine prodiisset,  ejusdem  perfidiae  auctorem  esse  ; 
sentiret.  Quemadmodum  autem  conceptis  ac  diser- 
tis, si  ea  diligenter  expendas,  istius  de  Juda  propbe- 
ti»  verbis.  Deus  omnis  proditionis  ejus  culpa  libe- 

” Gcn.  I,  14. 

(10)  ^Εστι  ζοΊς  είδόσι,  Apml  Euseb.  deesi  roXe 
χΐδοσι. 

(2ϋ)  Έπί.  ΡΜΙοϋ.,ίτι. 

|li  Έτεργησάττωτ,  Philoc.,  ένηργηχότων. 

22)  Τάδε  τινά  ρνώσκονσιν.  Haec  παρέλχειν 
conjectabat  Vigenis,  licet  exstent  in  Philocalia. 

(2a)  άιηγονμέτονς,  Philoc.,  δεδιηγη μένους.  Paulo 
ρ^·ίΙ,  τον  μή  παρατετευχδτΛ,  et  infra,  αΐτίου  των 
γενομένων. 

(:2 1)  λιακρΙντ\.  Eiiseb.,  διακρίνων. 

ΡΐιιΙοί.,  εΙ  ο'ήσεται,  et  paulo  post,  διδάσκει, 
ΟΓ,Αον,  Οτι  έσφαλμένως  τοΰτο  οΙήσεται. 


Α περιστάντες  νοϋ  τίνος  ύποκειμένου  γενέσει  χα\  ει- 
μαρμένη, χα\  έτέρου  άιΛ  τούτων  έλευΟέρου*  δήλον 
γάρ  έστι  τοϊς  είδδσι  (19)  τους  τοιούτους,  δτι  λόγον 
άπαιτηθέντες  διδίναι  αύτοΐς  ούδαμώς  δυνήεονται. 
Πρδς  τοις  είρημένοις  κα\  εύχα\  παρέλκουσι  μάτην 
«αραλαμβανόμεναι*  εΐ  γάρ  κατηνάγκατυαι  τάδε  τινά 
γενέσΟαι,  κα\  οΐ  άστέρες  ποιοί^ιν,  ούδέν  δλ  παρά 
τ1)ν  τούτων  πρδς  άλλήλους  έπιπλοκήν  δύναται  γενέ- 
σΟαι,  Θεόν  άλογίστως  άξιοΰμεν  τέΑε  τινά  ήμϊν  δω- 
ρήσασθαι.  Κα\  τί  έτΑ  (20)  πλεΤον  μηκύνειν  λόγον  δεί, 
παριστάντα  τδ  άσεβδς  του  χατημαξευμένου  άβασανί- 
στως  παράτοϊς  πολλοις  περ\  είμαρμένης  τόπου  ; Αύτ- 
άρκη  γάρ  ε!ς  υπογραφήν  κα\  τά  εΙρημένα. 

β Πόθεν  δΙ,  έξετάζοντες  τό  * c Έστωσαν  εις  σημεία 
οΐ  φωστήρες,  > έπ\  ταΰτα  έληλύΟαμεν,  έαυτους  ύπο- 
μνήσωμεν.  ΟΙ  μανθάνοντες  περί  τινων  άληθή,  ήτοι 
αύτόπται  των  πραγμάτων  γεγόμενοι,  άτϊοφαίνονται 
τάδε  τινά  ύγειώς,  τδ  πάθος  κα\  τήν  ένέργειαν  των 
πεπονθότων,  1)  ενεργησάντων  (21)  Οεασάμενοι,  ή 
άπαγγελλόντων  των  ούδαμώς  αΙτίων  τοίς  γεγενημέ- 
νοις  άχούσαντες,  τάδε  τινά  γινώσχουσιν  (22).  Ύπεξ-  . 
ηρήσθω  δΙ  νυν  τού  λόγου  τδ  δύνασθαι  τους  δεδρο^ 
κότας  ή πεπονΟότας,  διηγου μένους  (23)  & δεδράχασιν, 
ή τιεπόνθασιν,  ένάγειν  είς  γνώσιν  των  πεπραγμένων  τδν 
μή  παρατετυχότα.  Έάν  ούν  ό διδασκόμενος  ύτϊδ  του 
μηδαμώς  αΙτίου  τών  γινομένων,  τδ  τάδε  τινά  τοξσδτ 
γεγονέναι  ή συμβήσεσθαι,  μή  διακρίνη  (24)  δτι  ού 
πάντως  δ διδάσκων  περί  τίνος  ώς  γενομένου  ή έσο- 
; μένου,  αΓτιός  έστι  τού  τδ  πράγμα  τοιόνδε  τι  τυγχά- 
νειν,  οίήσεται  (23)  τδν  παραστήσαντα  περ\  τού  τάδε 
τινά  γεγονέναι,  ή τάδε  τινά  έσεσθαι,  ττεποιηκέναι  ή 
ποιήσειν  τά  περ\  ών  διδάσκει  * οίήσεται  δέ  δηλονότι 
έσφαλμένως·  ώς  εΓτις,  έντυχών  προφητική  ^ίβλιρ  (26), 
προδηλούση  τά  περ\  Ιούδαν  τδν  προδότην,  νομίσαι 
μαθών  τδ  έσόμενον,  όρών  αύτδ  άποτελούμενον,  τήν 
ρίβλον  αιτίαν  είναι  του  (27)  τόδε  τι  γεγονέναι  ύστε- 
ρον, έπε\  άτώ  τής  βίβλου  μεμάθηχε  τά  ύπδ  τού  Ιούδα 
πραχθησόμενα  ύστερον  ή πάλιν  μή  τήν  βίβλον  ύπο- 
λάβοι  είναι  αιτίαν,  αλλά  τδν  πρώτον  γράψαντα  αυτήν, 
ή τδν  ένεργήσαντα,φέρε  είπειν  τδν  θεόν.  "Ωσπερ  δε 
έπ\  τών  περί  τού  Ιούδα  προφητευομένων  αύταί  αΐ 
λέξεις  έξεταζόμεναι  έμφαίνουσι  τδν  θεδν  ποιητήν  μή 
γεγονέναι  τής  τού  Ιούδα  προδοσίας,  άλλά  μόνον  δε- 
^ δηλωκέναι  προεγνωκότα  τά  άπδ  τής  τούτου  χαχίας 
πρχχθησόμενα  παρά  τήν  αύτοΰ  αιτίαν  (28)*  ούτως  ει 
τις  έμβαθύναι  τιρ  λόγφ  τού  προειδέναι  τά  πάντα  τδν 
θεδν,  καί  τοις  έν  οΤς  οΤον  (29)  ένετύπωσε  τής  έαυτού 

(26)  ΠρνφΎ\τικχ\  β’6Λφ.  Vel  psalmum  xl:«iiI  liv, 
anicvMi  inieUigit,  qui  Jmhe  perfidiam  vaticina iiiur; 
vel  quod  verisimilius  est,  id  ait  ex  hypotliesi,  fin- 
gens propbeticum  aliquem  librum  Judse  proditio- 
nem complexum  exstitisse,  qui  fortasse  nullus  fuit. 

IlUETIUS. 

(27)  Tov.  Deest  apud  Eiisebium.  Paulo  infrs 
PhilocaUa,  μεμάθηχε  τδ  ύπδ  τού  Ίούβα  πραχβν^βό- 
μενον. 

(28)  Ahlar.  Ita  plerique  Ph\l,  cod.,  nonnulli  ta- 
men iiabenl  κακίαν. 

(2y)  Olor.  Dcesl  iu  Philoealia. 


5S 


57  IN  GENESIM. 

'Τ(3ογ'Λί)σεο)ς  τους  λόγους,  χατανοήϋΛΐ  αν,  οτι  οδτε  ό Α ralur ; idqne  unum  ex  illis  inferri  polesl , Deum 
προγνους  πάντως  αΓτιος  των  προεγνωσμένων,  οδτε  quod  nulla  sui  numinis  communione,  sola  iiouiinis 

τά  τους  τύπους  των  λόγων  (30)  της  προγνώσεως  τού  improbitate  futurum  scelus  ante  cognoverat,  pnc- 

ιτροεγνωκότος  δεξάμενα.  "Οτι  μέν  ουν  δχαστον  των  nuntiasse  : ita  profecto  quisquis  eleam  in  disputatio- 

έίτομένων  πρδ  τοϊλλού  οίδεν  ό θεός  γενησόμενον  χα\  nem,  qua  Deo  rerum  omnium  antegressa  cognitio 

χωρ\ς  μέν  Γραφής  αύτόθεν  έχ  τής  έννοιας  τής  τκρί  tribuitur,  et  in  ea,  quibus  suoe  cognitionis  signa 

Θεού,  δήλοντφ  συνιέντι  άξίωμα  δυνάμεως  νοΰ  Θεού,  quaedam  et  formas  impresserit,  subire  aliius  ac  pe- 

netrare voluerit,  inlelliget  ipse  continuo,  non  illi  utique  qui  praenoverit,  aut  iis  ipsis  rebus,  quae  prae- 
notionis ejus  formas  quasdam  notasque  susceperint,  eorum  quae  praenoverit,  causam  esse  tribuendam. 
Jam  vero*quidquid  aliquando  faturum  est,  id  omne  Deum  multo  ante  7 futurum  praenosse,  ut  Scripturae 
abesset  auctoritas,  vel  ipsamet  ex  Dei  notione  is  profecto  demum  intelligat,  qui  probe  vim  illam  et 
excellentiam  divinae  mentis  intelligit. 


Ei  ok  δει  χα\  άπδ  των  Γραφών  τούτο  παραστή- 
σαι,  πλήρεις  μέν  είτιν  αί  προφητειαι  τοιούτων  παρα- 
δειγμάτων καΐ  τά  κατά  (51)  τήν  Σωσάνναν  δέ  τού 
Θεού  γινώσκοντος  τά  πάντα,  πρ\ν  γενέσεως  αύτών, 
ούτω  λεγουσαν  * ι Ό βεδς  ό αΙώνιος,  ό των  χρυ,πτών 
γνώστης,  δ είδως  τά  πάντα  πριν  γενέσεως  αύτών,  σύ 
επίστασαι,  δτι  ψευδή  μου  χατε μαρτύρησαν  ούτοι.  » 
Σαφέστατα  δέ  έν  τη  τρίτη  τών  Βασιλειών  χα\  δνομα 
βασιλεύσοντος  (5i) , χα\  πράξεις  άνεγράφησαν , πρδ 
πλειόνων  έτών  τού  γενέσθαι  προφητευόμενα,  ούτως  * 
< Και  έποίησεν  Ίεροβοάμ  έορτήν  έν  τφ  μην\  τψ 
όγδόω,  έν  τή  πέμπτη  χα\  δεκάτη  ήμέρα  τού  μηνδς, 
κατά  τήν  έορτήν  τήν  έν  γή  Ιούδα.  ΚαΙ  άνέβη  έπ\  τδ 
θυσιαστήριον  έν  Βαιθήλ  , δ έτιοίησε  τού  θύειν  ταις 
δαμάλεσιν,  αΤς  εποίησεν  (53).  > Είτα  μετ’ όλίγα*  ι Κα\ 
ιδού  άνθρωπος  τού  Θεού  έξ  Ιούδα  παρεγένετο  έν  λόγψ 
Κυρίου  έν  Βαιθήλ,  χα\  Ίεροβοάμ  ειστήκει  έπ\  τδ  θυ- 
σιαστήριον τού  έπιθύσαι.  Κα\  έπεχάλεσεν  έπ\  τδ  θυ- 
σιαστήριον έν  λόγψ  Κυρίου,  χαΐ  είπε·  Θυσιαστήριον, 
τάδε  λέγει  Κύριος  · Ίοού  υίδς  τιχτεται  τώ  οΓκψ  Δαυίδ, 
Ίωσίας  δνομα  αύτιμ,  χα\  θύσει  έπ\  σέ  τούς  Ιερείς 
τών  ύψτ|λών  τών  έπιθυόντων  έπ\  σέ,  χα\  όστά  άνθρώ- 
πων  χαύσει  έπ\  σέ.  ΚαΙ  Ιδωκεν  έν  τή  ήμέρα  έχείνη 
τέρας,  δ έλάλησε  Κύριος  λέγων  Ιδού  τδ  θυσιαστή- 
ριον f ήγνυται , χάι  έκχυθήσεται  ή πιότης  ή έπ’  αύ- 
τφ.  > Κα\  μετ’  όλίγα  δηλούται,  δτι  χαέ  τδ  θυσιαστή- 
ριον έ^όάγη,  χαΙ  έξεχύθη  ή πιότης  άπδ  τού  θυσιαστη- 
ρίου κατά  τδ  τέρας  δ Ιδο)χεν  ύ άνθρωπος  έν  λόγω 
Κυρίου.  Κα\  έν  τψ  Ήσαίςι  γενομένψ  πρδ  πολλού  τής 
αιχμαλωσίας  τής  είς  Βαβυλώνα,  μεθ’  ήν  αιχμαλω- 
σίαν ύστερόν  ποτέ  γίνεται  Κύρος  ό Περσών  βασιλεύς, 
συνεργήσας  τή  οΐχοδομή  τού  ναού , γενομένη  (3έ) 
χατά  τούς  χρόνους  Έσδρα,  ταύτα  περί  Κύρου  όνο- 
μαστέ προφητεύεται*  « Ούτω  λέγει  Κύριος  ό Θεδς 
τώ  χριστψ  μου  Κύρο>,  ού  έχράτησα  τής  δεξιάς  αυ- 
τού έπαχούσαι  έμπροσθεν  αυτού  Ιθνη,  κα\  ισχύν  βα- 
σιλέων διαββήξω*  άνοίξω  έμπροσθεν  αυτού  θύρας, 
%α\  ττύλαι  (55)  ού  συγχλεισθήσονται  · Έγώ  έμπρο- 
σΟέν  σου  ?α>ρεύσομαι,  χα\  5ρη  όμαλιώ  * θύρας  χαλκάς 
συντρίψω , χα\  μοχλούς  σιδηρούς  συνθλάσω.  Κα\ 
διόσω  σοι  θησαυρούς  σκοτεινούς , άποκρύφους,  άορά- 


4.  Si  tamen  sacrarum  quoque  litterarum  testi- 
moniis eam  in  rem  opus  est,  plenae  sunt  exemplo- 
rum id  genus  prophetarum  voces  : ipsaque  adeo 
Susanna  rerum  ei  cognitionem  omnium  his  verbis 
asseruit  : c Deus  aeterne,  qui  absconditorum  es  co- 
gnitor; qui  nosti  omnia  antequam  dant:  tu  scie 
quoniam  falsum  testi moniiiiii  tulerunt  contra  me>^.i 
Ac  Regum  lenio,  regis  ipsius  nomen,  resque  ab  eo 
gestas,'  multis  ante  annis,  quam  lucem  aspicerent, 
bnne  in  modum  clarissime  vales  divinus  expressit : 
f Consiiiuilque  Jeroboam  solemnitatem  in  mense 
octavo,  quintadeciina  die  mensis,  in  similitudinem 
solemnilatis,  quae  celebrabatur  in  Juda.  Et  ascendit 
ad  altare  quod  fccil  in  BelheI,  ut  immolaret  vitu- 
lis, quos  fabricatus  fuerat  > Et  paiito  post : c Et 
ecce  vir  Dei  venit  de  Juda,  in  sermone  Domini,  in 
Beibei,  Jeroboam  stante  super  altare , et  llms  ja- 
ciente. Et  exclamavit  contra  altare  in  sernume  Do- 
mini, et  ait:  Altare,  haec  dicit  Dominus: Ecce  fllins 
nascetur  domui  David,  Josias  nomine,  el  immola- 
bit super  le  sacerdotes  excelsorum,  qui  nunc  in  te 
ibura  succendunt,  el  ossa  hominum  super  ic  incen- 
det. Deditque  in  illa  die  signum,  quod  locutus  esi 
Dominus,  dicens  : Ecce  altare  scindetur,  el  effun- 
detur adeps  qui  in  eo  est^*.  » Ac  paucis  interjectis, 
altare  disruptum  , effusiimque  adipem  esse  narra- 
tur, quod  signum  in  sermone  Domini  propheta  de- 
derat. Similiter  apud  Isaiam,  qui  mullis  ante  capti- 
vitatem Babylonicam  annis  vixerat,  de  Cyro  Persarum 
rege,  qui  laiito  captivitatem  illam  intervallo  secu- 
tus est,  quippe  qni  instaurando  templo  (id  quod  in 
Esdrse  tempus  incidit)  operam  navarit  suam  , ita 
nominatim  prxnunliatiiin  habes  : c lla;c  dicit  Do- 
minus christo  meo  Cyro,  cujus  apprehendi  dexte- 
ram, ut  subjiciam  ante  faciem·  ejus  gentes,  et  for- 
titudinem regum  perfringam  : aperiam  coram  eo 
januas,  et  portae  meae  non  claudentur  : Ego  ante  te 
ibo,  et  montes  complanabo : portas  aereas  conte- 
ram, et  vectes  ferreos  confringam.  El  dabo  tibi 
thesauros  absconditos,  occultos,  invisibiles  aperiam 
libi,  ut  scias  quia  ego  Dominus  Deus,  qui  voco  no- 


*·  Dan.  XIII,  42.  III  Reg.  xii,  52  et  seq.  III  Reg.  xiii,  1 eeq. 


(30^  Αόγωτ,  Libri  aliquot  Philocalm  s\c  habent; 
aliqui,  τύπων. 

(51)  Τά  κατά.  Τά  deesl  apud  Eiiseb. 

(52)  Philoe,  impressa,  κα\  δνομα  βασιλειών  κα\ 
δνομα  βασιλεύ σαντος.  Aliquot  codices  inss.  recte  ba- 
licnt  βασιλεύσοντος  pro  βασιλεύσαντος. 

(35j  Philoe. y άς  έποίησεν,  et  infia,  κα\  έχάλεσεν 


έπ\  τδ  θυσιασ-^ριον 

(34)  Γενομέτχι.  Ita  Piulocalia,  sicqtie  legendum 
οπιπΐηο  vidit  Yigerus.  Apud  Eusebium  legitur  γενο- 
μένψ. 

(55)  Philoe.,,  κα\  πόλεις.  Eadem  infra  μοχλούς 
σιδηρούς  συγκλάσω. 


59  OaiG£N£S  Γ,ο 

iDen  tuum,  Deus  Israel·  Propter  servum  meum  Jarob  \ τους  ανοίξω  aot , ινα  γνφς , δτι  έγώ  Κύρως  6 Θεδς, 
61  Israel  electum  meum  , ego  vocabo  te  nomine  luo  ό καλών  τδ  δνομά  σου , Θε6ς  'Ισραήλ.  Ένεχεν  του 
6C  suscipiam  te  ι Εχ  iis  enim  quivis  prorsus  β λαίδές  μου  'Ιακώβ  κα\  'Ισραήλ  του  έχλεχτοΰ  μου 
inteiligat,  Cyrum  in  ejus  populi  gratiam,  quem  tot  έγώ  καλέσω  σε  τφ  όνδματί  σου  (56),  κα'ι  προσδέξομαί 

beneficiis  affecerat,  ut  Hebraeorum  pietatem  ac  re-  (τε  * i σαφώς  γάρ  κα\  έκ  τούτων  δεδήλωται , δτι 

i ligioiiein  ignoraret,  a Deo  tamen  gentium  plurimarum  τδν  λαόν  δν  εύεργέτησεν  ό Κύρος,  ό θεδς  μή  γινιά- 

I imperium  accepisse.  Atque  iJ  ex  Graecis  ellam,  qui  σχοντι  αύτώ  τήν  καθ'  Εβραίους  θεοσέβειαν  έβωρή- 

res  Gyri,  quem  propheta  cecinit,  memoriae  prodide-  <rato  εθνών  πλειύνων  Αρξαι  * κα\  £στι  ταύτα  μαθεΐν 

ηιηΐ,  discere  possis.  Quinetiam  apud  Danieleni,  quo  xoil  άτώ  τών  Ελλήνων  τών  άναγραψάντων  τά  ΐΰερ\ 

tempore  Babylonicum  florebat  imperium , Nabucho-  *^^ν  προφητευθέντα  Κύρον  (57).  Έτι  βέ  χα\  έν  τφ 

donosori  futurorum  deinceps  imperiorum  oblata  Δανιήλ,  Βαβυλωνίων  βασιλευόντων  τύτε  τφ  Ναβουχο- 

species  est.  Auro  quippe  Babyloniorum,  Persarum  δονόσορ  δείχνονται  ai  έσύμεναι  βασιλεΐαι  μετ'  αύτύν* 

argento,  Macedonum  xre,  ferro  denique  Romano-  δείχνονται  δέ  διά  τής  είκόνος  * χρυσίου  μέν  της  Βα- 
rum  significabatur  imperium.  Ac  rursus  idem  pro-  βυλωνίων  άρχής  όνομαζομένης , Αργυρίου  δέ  τής 
pheta  de  Dario  simul  et  Alexandro,  necnon  de  qua-  Περσών,  χαλκού  δέ  τής  Μαχεδόνων,  σιδήρου  δέ  τής 
tuor  Alexandri  Macedonum  regis  successoribus , ^ Τωμαίων.  Κα\  πάλιν  έν  τφ  αύτώ  προφήτη  τά  περί 
ipsoque  Ptolemaeo,  qui  iEgypti  regnum  tenuit,  cui-  Δαρείον,  κα\  'Αλέξανδρον , κα\  τούς  τέσσαρας  διαδό- 
qiie  Lago  cognomentum  fuit,  ejusmodi  reliquit  ora-  (38)  'Αλεξάνδρου  τού  Μακεδύνων  βασιλέως,  χαΐ 

culum  : c Ecce  autem  hircus  caprarum  veniebat  ab  Πτολεμαίον  τδν  τής  Αίγυπτου  άρξαντα  , τδν  έπιχζ- 
occidenie,  super  faciem  totius  terrae  ; et  hircus  λούμενον  Λαγών  (59)  ούτω  προφητεύεται*  i Ka\  ίδου 
habebat  cornu  inter  oculos  suos.  Et  venit  usque  ad  τράγος  αιγών  ήρχετο  άπδ  λιβδς  έπ\  πρύσωτιον  πάσης 
arietem  illum  cornutum,  quem  videram  stantem  τής  γής*κα\  τφ  τράγιρ  χέρας  άνά  μέσον  τών  δφθαλ- 
anie  Ubal,  et  cucurrit  ad  eum  in  impetu  fortitudinis  ρών.  Κα\  ήλθεν  Ιως  τού  κριού  τού  τά  κέρατα  (40) 
suae.  Et  vidi  eum  pervenientem  usque  ad  arietem,  έχοντος,  οδ  εΐδον  έστώτος  ένώπιον  τού  Ούβάλ  , χ«.ι 
et  efferatus  est  in  eum,  et  percussit  arietem,  et  com-  έδραμε  πρδς  αύτδν  ένώπιον  τής  Ισχύος  αυτού.  ΚαΙ 
minuit  duo  cornua  ejus,  et  non  poterat  aries  resi-  βίδον  αύτδν  φθάνοντα  έως  τού  κριού,  χα\  έξηγριώθη 
stere  et,  cumque  eum  misisset  in  terram,  concul-  ^ρδς  αύτδν,  χα\  έπαισε  τύν  κριδν  , χα\  συνέτριψεν 
cavit : et  nemo  quibat  liberare  arietem  de  manu  άμφύτερα  τά  κέρατα  αυτού  , και  ούκ  ήν  Ισχύς  τφ 
ejus.  Hircus  autem  magnus  factus  est  nimis  : cum-  χριφ  στήναι  ένώπιον  αύτού,  χα\  έββιψεν  αύτύν  έτΛ 
que  crevisset,  facium  est  cornu  ejus  magnum;  et  τήν  γήν,  καΐ  συνεπάτησεν  αύτόν  κα\  ούκ  ήν  6 έξαι^ 
orta  sunt  alia  quatuor  cornua  subter  illud  per  qua-  C ρούμενος  τδν  χριδν  έκ  χειρδς  αύτού.  Κα\  6 τράγος 
tuor  ventos  coeli.  De  uno  autem  ex  eis  egressum  est  τών  αΙγών  έμεγαλύνθη  εως  σφόδρα  · καΐ  έν  τφ  Ισχύ- 
comii  linum  forte,  et  facium  est  grande  valde  con-  σαι  αύτύν  συνετρίβη  τδ  χέρας  αύτού  τδ  μέγα  · καΐ 
Ira  meridiem  et  occidentem  i (}uid  hic  prophe^  άνέβη  έτερα  τέσσαρα  (41)  κέρατα  ύποκάτω  αύτού  εις 
tarum  de  Christo  ipso  voces  et  oracula  coniineino-  '^ους  τέσσαρας  άνέμους  τού  ούρανού.  Κα\  έκ  τού  ένδς 
rem?  de  Bethlcemo,  ubi  naius  ; de  Nazaretho,  ubi  έξήλθε  χέρας  έν  Ισχυρδν,  κα'ι  έμεγαλύνθη  περισσώς 
educatus  est;  qneniadmodiim  in  iOgypium  seces-  «ρδς  τδν  νότον  κα\  τήν  δύσιν.  » Τί  δέ  δεί  λέγειντάς 
serit,  qus  miracula  perfecerit,  quomodo  Judae quem  περ\  Χριστού  προφητείας,  οΤον  τόπον  γενέ^εως  αύτού 
aposloloruiii  ίη  numerum  aggregarat,  perfidiam  Βηθλεέμ,  κα\  τόπον  Ανατροφής  αύτού  Ναζαρέτ,  κα\ 
proditionemque  subierit?  (Juibiis  ex  omnibus  certe  εις  Αίγυτυτον  άναχώρησιν,  καΐ  τεράστια  Α έποίησε, 
quidem  illustria  divinae  praniotionis  argumenta  do-  κα'ι  τί'*α  τρόπον  ύπδ  'Ιούδα  τού  είς  Αποστολήν  χε- 
cuntur.  Accedit  ipsa  quoque  Servatoris  auctoritas,  κλημένου  προεδόθη  ; Πάντα  γάρ  ταύτα  σημεϊά  έστι 
dum  ita  loquitur : ι Cum  videritis  circumdatam  ab  τής  τού  θεού  προγνώσεως.  'Αλλά  κα\  αύτδς  ό Σωτήρ, 
exercitibus* Hierusalem,  tunc  scietis  quia  appropin-  i "Οταν,  φησίν,  ίδητε  κυκλουμένην  ύπδ  στρατοπέ^ν 
qiiavil  desolatio  ejus  ι His  enim  verbis  quid  τήν  Ιερουσαλήμ,  τότε  γνώσεσθε,  δτι  ήγγιχεν  ή έρή- 

deinceps  futurum  esset,  hoc  est  supremum  Hieroso-  μωσις  αύτής.  > ΠροεΤπε  γάρ  τδ  ύστερον  συμβεβηκδς 

Ijmitani  excidii  finem  exitumqiie  praedixit.  τδ  τέλος  τής  χατασχαφής  Ιερουσαλήμ. 

5.  Jam  vero,  quoniam  hunc  in  Deo  praenoscendi  vim  'Αποδεδειγμένου  τοίνυν  ήμΤν  περ\  τού  προγνώ στην 

^ Isa.  XLV,  1,  ί et  seqq.  ^ Dan.viii,  δ et  seq.  « Luc.  xxu  20. 

(56)  ΤφΜματί  σου*  Sic  omnino  legendum  erat,  χρατεϊ,  Σέλευκος  δέ  Βαβυλώνος,  xaV  τών  έκεΤ  έθνών 

lla  aliqui  Philocalia  codd.  Ita  ορΐίιη.Ό  τών  θ'  edi-  Λυσίμαχος  δέ  τδν  Ελλήσποντον  διείπε  · τήν  δέ  Μαχε- 

tioiies,  et  codex  Marchali  et  οΐ  τρεις  Theodoreto  δονίαν  είχε  Κάσανδρος·  Πτολεμαίος  δέ  δ Αάγου  τήν 

sae;m  laudati ; ita  Syrus  quo<|ue  et  Arabs.  Apud  Eu-  Αίγυπτον  είλήφει.  ι Cum  ad  pliires  imperium  (Ale- 

sebiiiin  Ifj^itiir,  τφ  όνόματί  μου.  Hurtius.  ^ xaiidri)  recidisset,  Antigonus  quidem  Asiam  ob  i- 

(57)  Kvpov.  Recte  sic  habet  Philocalia^  minus  net;  Seleucus  vero  Babylonem  el  vicinas  gentes ; 

bene  apuil  Eusebium  legitur  κύριον.  Lysimachus  autem  Hellespontum  rexit ; at  Mace- 

(58)  Τοϋς  τέσσαρας  διαδόχους.  Quinque  enim  doniam  habiiil  Cassander ; Ptolemams  vero  Lagi  fi- 
praicipui  numerantur  Alexandri  successores,  Pto-  lios  i^gypio  potitus  est.  » Huetids. 

tem  CIIS,  Aniigonus,  Seleucus,  Cassander  et  Lysinia-  (59)  Philoc.^  Αάγον.  Vigero  mihique  scribendum 
chiis  : qitoniiu  illustriores  priores  quatuor.  Joseplius  videtur  Αάγου  vel  Αάγω. 

Iij».  XII  Antiq.^  rap.  I ; Μεταπεσούσης  δέ  είς  πολλούς  (40)  Τον  τά  κέρατα.  Apud  Eusebium  deesl  του. 

[Αλεξάνδρου],  'Αντίγονος  μέν  τής  'Ασίας  (41)  Τέσσαρα.  Deesl  apml  Eusebium. 


C1  IN  GENESIM. 

βΤνακτδν  θεδν,  ούχ  &χα£ρως,  tva  διηγησώμεθα  πώς  Λ certis  ad tiucargumeiilie ostendi mosjaverildeineepft 
oE  άατέρες  γ(νοντα«  είς  σημε?α,  νοητέον  τους  άστέρας  quemadmodum  astra  signorum  loco  instituta  sint* ex- 
ουτω  τετάχθαι  χινεΤσθαι  έναντιοφορουντων  των  χα-  plicare.  Statuendum  igitur  in  primis est,cjti6inodi  si- 
λo'Jμέvωv  πλανωμένων  τοις  άπλανέσκν , eva,  (τημεΓα  deribus  9 assignatum  ac  deenitum  esse  motum,  ut 
άπδτοΰ  ατχηματ(7μου  των  άατέρων  πάντων  των  περ\  qox  errantia  vulgo  dicuntur,  viam  fixis  illis  atque 
Ικαστον  γινομένων  χα\  των  καθόλου  λαμβάνοντες,  constantibus  plane  contrariam  teneant.  Id  quod  eo 
γινώσχωσιν,  ούχ\  ot  άνθρωποι,  (πολλψ  γάρ  μεϊζον  ή consilio  factum  est,  ut  ex  vario  astrorum  situ,  eo- 
χατά  άνθρωπον  τ6  δύνασθαι  χατά  άλήθειαν  έχλαμ-  rum  qu»  parlim  singulis , parlim  in  universum 
βάνειν  άπδ  της  χινήσεως  των  άατέρων  τά  περ\  έχά-  eveniunt,  signa  quaedam  hauriant,  non  jam  bonii· 
στοϋ  των  δ τι  ττοτέ  ένεργούντων  ή πασχόντων  ·)  άλλ*  nes  certe  quidem  (ex  illa  enim  siderum  conversio- 

al  δυνάμεις,  άς  άναγχαΤον  διά  πολλά  ταυτα  γινώ-  ne,  quidquid  aut  facturi  singuli  sint,  aut  passuri, 

σχειν,  ώς  χατά  δύναμιν  διά  των  έξης  δείξομεν.  Συν-  vere  ac  certo  intelligere,  operae  est  humanas  vires 
έντις  (42)  δέ  οι  άνθρωποι  Ix  τινων  τηρήσεων,  ή χα\  longe  multumque  superantis) : sed  naturae  illae  su· 

έχ  διδασκαλίας  άγγέλων  (4.5)  τήν  Ιδίαν  τάξιν  παρα-  periores , quas  pluribus  sane  de  causis  eam  In 

βεβηχότων , έπ\  τί)  τοΰ'γένους  ήμων  έπιτριβή  διδα-  cognitionem  venire  necesse  est,  uti  deineeps  pro 
ξάντων  περλ  τούτων  τινά , ψήθησαν  τους  άφ'  ών  τά  Β captu  nostro  demonstrabimus.  Homines  autem  quod 
σημεία  οΓονται  λαμβάνειν,  αίτιους  ύπάρχειν  τούτων,  nonnulla  id  genus,  vel  observationibus,  vel  ange- 
& σημαίνεινό  λόγος  φησ\,  περί  ών  χα\  αύτών  ώς  έν  lorum,  qui  cum  suos  ipsi  fines  transilierint,  tum 
έπιτομ^  χατά  δύναμιν  έπιμελέστερον  εύθέως  διαλη-  generis  in  nostri  perniciem  ita  docuerint,  informa- 
ψδμεθα  (44).  ΙΙροχείσεται  τοίνυν  ταυτα  τά  προβλή-  tione  didicerint  ;^eorum  simul,  quorum  significa- 
ματα,  πο)ς  (45) , προγνώατου  ,δντος  έξ  αΙώνος  τού  tionem  iis  Scriptura  tribuit,  auctores  illos  esse  pu- 
βεού  περ\  των  ύφ*  έχάστου.πράττεσθαι  νομιζομένων,  taverunt  a quibus  ea  se  percipere  signa  credebant, 
τδ  έφ*  ήμΐν  σώζεται*  χα\  τ(να  τρόπον  οΐ  άστέρες  Qua  de  re  siimmatim  quoque  paulo  post,  sed  tamen 
ούχ  είσι  ποιητιχολ  των  έν  άνθρώποις , σημαντιχολ  δέ  pro  nostra  facilitate  diligenter  et  accurate  disputa- 
μόνον*  xa\  δτι  άνθρωποι  τήν  περ\  τούτων  γνώσιν  bimus.  Atque  luec  erunt  institutae  quaestionis  capita : 
άχριβως  Ιχειν  ού  δύνανται,  άλλά  δυνάμεσιν  άνθρώ-  qui  fleri  possit,  iitcuin  ea  quae  a quoque  fieri  ceu· 
πων  χρείττοσι  τά  σημεία  Ιγχειται  (46).  Τίς  γάρ  ή sentur  omnia,  ex  omni  Deus  aeternitate  ‘praenoverit, 
αΕτία  τού  τά  σημεία  τδν  θεόν  πεποιηχέναι  είς  γνώσιν  sua  tamen  voluntati  nostrae  vis  voluntaaque  serve- 
τών  δυνάμεων  y τέταρτον  έξετασθήσεται.  Κα\  τοίνυν  (ur  : qiiomoilo  rerum  illarum  quae  hominum  generi 
ίδωμεν  xb  πρώτον , δπερ  εύλαβηθέντες  πολλο\  (47)  eveniunt,  signa  quidem  sidera  sint,  causae  vero  mi- 
τών  Ελλήνων,  οΙόμενοι  κατηναγχάσθαι  τά  πράγματα,  ^ nime;  qiiainobrem  certam  et  exquisitam  homines 
xal  xb  έφ’  ήμίν  μηδαμώς  σώζεσθαι , εί  ό Θεδς  προ-  eanimdero  rerum  cognitionem  habere  non  possint, 
γινώσχει  τά  μέλλοντα,  άσεβές  δόγμα  έτόλμησαν  άνα-  sed  naturis  humana  superioribus  proposita  signa 
δέξασΟαι  μάλλον  ή προσέσθαι  (48)  τδ,  ώς  φασιν  έχεί-  jlla  sint : nam  quorsum  iisdem  ex  signis  aliquid  na- 
voi,  ένδοξον  μέν  περί  Θεού,  άναιρούν  δέ  τδ  έφ’  ήμίν,  turas  illas  cognitionis  haurire  Deus  voluerit,  quarto 
xa\  διά  τούτο  έπαΐ'^ον,  χα\  ψόγον,  χα\  τδ  τών  άρετών  demum  loco  quaeremus.  Ordiamur  a primo,  in  quo 
άποδεχτδν,  τών  τε  χαχιών  ψεκτόν  (49)*  χαί  φασιν*  dum  cautiores  esse  Graecorum  plerique  vellent, 
Ei  έξ  αΙώνος  έγνω  ό Θεδς  τόνδε  τινά  άδιχήσειν,  χα\  quodque  si  Deo  futurorum  praenotio  tribueretur, 
τάδε  ποιήσειν  (50)  Αδικήματα,  άψευδής  δέ  ή γνώσις  vim  rebus  inferri  putarent,  ac  voluntatis  nostrae 
τού  Θεού,  χα\  πάντως  έσται  άδικος,  ποιήσων  τάδε  τά  Jura  violari,  nefarium  impiumqne  dogma  suscipere 
άδιχήματα,  ό τοιούτος  είναι  προεωραμένος,  κα\  άμή-  temere  , quam  alterum  illud  probare  maluerunt, 
χάνον  μή  άδιχήσειν  αύτόν.  ΕΙ  δέ  άμήχανον  μή  άδική-  quod  Deo  quidem  (ut  ipsi  loquuntur)  gloriae  cederet, 
σειν  αύτδν  (5i) , χατηνάγχασται  τδ  άδιχήσειν  αύτδν,  verum  arbitrii  nostri  vim  et  facultatem  everteret, 

(42)  Philoc,,  έν  τοίς  έξης  δείξομεν*  συνθέντες  δέ,  stellarum  interpretationem  designaverant),  ι etc. 
etc.  «^Lactantius  quoque  lib.  ii  De  orip. 'err.,  cap.  17, 

(45)  ^Εκ  didcuTxaXicu:  άγγέΛ<ύτ.  Tertullianus  De  ^ astrologiam  daeiuoiiuin  inventum  esse  tradit. 
idol.y  cap.  9 : i Unum  propono,  angelos  esse  illos  IIuetmjs. 

desertores  Dei,  amatores  feminarum,  proditores  ^ιαΛτί'φόμεθα,  Philoc.y  διασχεψόμεθα.  Mox 

etiam  hujus  curiositatis  (astrologiae),  proplerea  quo-  apud  Eusebiiim  legitur  προσχείσεται,  iii  Piiiioealia 
qoc  damnatos  a Deo.  0 divina  sententia,  usque  ad  vero  προχείσεται,  rectius. 

terram  pertinax,  cui  etiam  ignorantes  testimonium  (45)  PhiiocaUay  a',  πώς.  Infra,  χα\  τίνα  τρό- 

rediliint!  expelluntur  mathematici,  sicut  angeli  eo-  πον.  Paulo  inferius,  γ',  χα\  οτι  άνθρωποι. 

rum  ; urbs  ei  Italia  interdiciltir  mathematicis,  sicut  (46)  Philoc.y  έγκειται.  Euseb.,  έχχειται.  Mox  Phi· 

angelis  eorum ; eadem  poena  est  exsilii  discipulis  et  localia^  b\  τίς  γάο  αίτία. 

magistris;  ι et  lib.  De  habiiu  muliebri^  cap.  2 : (47)  ifoXto/.  P/iiVoc..  τινές. 

« Nam  et  illi  qui  ea  constituerunt,  damnati  in  poe-  (48)  Προσέσθαι^  PhUoc.y  προέσθαι. 

iiam  mortis  depiuaiitur  : ilii  scilicet  angeli,  qui  ad  (49)  Ψεκτόν.  Philoc.y  xb  μεμπτόν. 

filias  hominum  de  coelo  ruerunt,  ut  haec  quoque  igno-  (50)  IIoa\cetr.  Apud  Eusebiiim  legitur,  ποιήσαι. 

nimia  feminae  accedat.  Nara  cum  etmaterias  quasdam  Paulo  post,  xa\  πάντως  έσταί  άδικος,  iu  Ph  cculia 

lieBC  occultas,  et  artes  plerasqne  non  bene  revela-  deest  καί,  et  mox  habetur  xa\  ποιήσων. 

tas  saeculo  mullo  magis  imperito  prodidissent  (si-  (51)  EI  βέάμήχανίίτ  /ιή  άδικήσειν  αϋτόν.  H.tc 

quidem  et  metallorum  operta  nudaverant,  et  her-  .apud  Eusebium  desiderantur , sed  supplentur  e 

barum  ingenia  traduxerant,  et  incantationum  vires  Philocatia, 

promulgaverant,  et  omnem  curiositaieiii  usaue  ad 


«5  0RTC6NES  W 

giimilqiie  proimle  omnem  ciimlaudevitnpcrationRiii,  ^ xal  άδύνατόν  έστιν  (52)  &λλο  τι  προίξαι  αύτδν  ή &nsp 
et  quidquid  aul  est  compleclendum  in  viriiiie,  aut  όβεδςεγνω.Είδέάδύνατον&λλοτιπράίξχι  αύτδν,ούσείς 
ίιι  vitio  reprehendendum.  Enimvero,  inquiunt,  si  αδύνατα  μη  ποιήσας  ψεκτός  μάτην  α!τιώμεΟα 
hunc  aut  illum  Deos  injuriosum  ΓιιΙιιπιιη,  si  has  τούς  άδικους.  Άπδ  δέ  τού  άδίχου  xa\  των  αδικημάτων 
aut  illas  injurias  illaturum  ex  aeternitate  cognovit,  έτζέρχονται  (55)  χα\  έπ\  τά  άλλα  άμαρτήματα*  εΐτα  έχ 
nec  falli  praenotio  divina  potest;  is  profecto  quem  τού  εναντίου  και  τά  νομιζύμενα  κατορθώματα*  καί 

ejusmodi  fore  praeviderit,  et  10  injuriosum  omnino  φααιν  άκολουθεΐν  τφ  τδν  θεδν  τά  μέλλοντα  προεγνο 

futurus  est,  et  tales  injurias  illaturus  : adeoque  fleri  χέναι  τδ  μή  δύνααΟαι  (5i)  τά  έφ'  ι^μιν  σώζεσθαι. 
ηιτΙΙο  modo  potest,  ut  ab  illis  injuriis  abstineat·  Si  autem  fleri  nullo  modo  potest,  ut  ab  illis  injuriis  abs- 
tineat, ad  eas  inferendas  necessitate  rapitur,  nec  aliud  ab  eo  quidquam  fleri  potest,  quam  quod  futu- 
rum Deus  esse  cognoverit.  Jam  si  aliud  prorsus  agere  nihil  potest,  nec  quisquam  jure  vituperatur, 
quod  id  non  fecerit,  quod  fleri  ab  eo  non  potuit,  homines  injuriosos  frustra  calumniamur.  Deinde  vero 
ab  injuriosis  et  injuriis  ad  extera  peccaioriiin  genera  gradum  faciunt·  Tum  a contrario  de  iis  quo- 
que rebus  qux  prxclare  fleri,  honesteque  videantur,  simili  ratione  statiiunl : laiideinque  concludunt, 
si  Deo  semel  futurorum  prxnotio  concedatur,  arbitrii  nostri  potestatem  funditus  esse  tollendam. 


6.  Quibus  hoc  modo  respondendum  erit  : Deus, 
quod  nulla  res  causam  non  babeal  aliquam,  dum 
sub  ipsum  orbis  moliendi  principium,  futura  sigil· 
latiin  omnia  mente  percurrit,  videt  illico  si  faclnm 
hoc  erit,  illud  proinde  secuturum  ; quod  ubi  exsti- 
terit, tertium  ex  eo  quiddam  aptum  fore;  boc  item 
ii  positum  erit,  et  consequens  illud  futurum  : itaque 
ad  rerum  finem  omnium  eogiiitione  perducta , 
quidquid  futurum  est,  iniclligit : nec  tamen  ciijus- 
libet  omnino  rei,  cur  lioc,  Hlove  modo  eveniat, 
causa  dicendus  est.  Quemadmodum  eniio  si  quem 
imperitia  temera riiiin  ac  prxeipitem  esse  videas, 
eaque  temeritate  impulsum  Jubrico  sese  itineri 
committere,  et  eum  iabcnle,  fallenteque  vestigio 
ruiturum  intelligas,  ipsi  tamen  prolapsionis  causa 
non  es ; ita  plane  sentiendum  est,  Deo,  quod  cii- 
jusinodi  quisque  sil  futurus  prxviderit,  causas 
etiam  quainobrem  ejusmodi  sil  futurus,  quxque 

52)  Apud  Eiiseh.,  Ιαται. 

55)  ^Επέρχονται,  Pliiloc,,  έρχονται.  Infra  VIgero 
legendum  vi<letur,  κάπΙ  τά  νομιζόμενα  κατορθώματα. 

(54)  Euseb.,  τδ  τδν  Θεδν  τά  μέλλοντα  προεγνιο- 
κέναι  τω  μή  δύνασΟαι. 

(55)  Ort  έπι€άΛΛων,  elc.  Boeiliins  lif).  ν De  co«- 
so/.,  pros.  1 ; c Concurrere  vero  atque  confluere 
causas  facit  ordo  ille  inevitabili  connexione  proce- 
dens, qiii  de  provideiitix  fonte  descendens,  cuncta 
suis  locis  lemporibusque  disponit,  i Aique  illud  est 
quod  fatum  Stoici  appellabant,  e quorum  scholis 
mulla  deprompsit  Origeues;  connexionem  nempe 
rerum,  quam  ex  illis  nouniilli  prxnoiioni  Dei  sub- 
jectam esse,  alii  contra  senliebunt.  Vide  Cicero- 
nem De  fato,  et  i De  divinat, ; Plularclitiin  De  fato^ 
el  De  placit,  phitosoph·,  lib.  i,  cap.  27,  28  ; Laer- 
tium in  Zenone;  Chrysippum  apud  Gellium  lib.  vi, 
cap.  2;  Piotinum  eiiiiead.  iii,  lib.  i,  et  Augustimiiii 
lib.  v De  civit.  Dei,  cap.  8.  IIuetius. 

(56)  Ku-^eb.,  ούδενδς  αναιτίου. 

(57 j Philoe,,  άναλογίστως,  et  paulo  posi,  πεσε?- 
σθαι  όλισθαίνοντα,  ούχΙ  αΓτιος  τού  όλίοθου  έκείνου. 

(58)  Philoc,,  χα\  οτι  άμαρτήσεται,  τάδε  γινώσκει, 
ti  κατορθώσει  τάδε. 

(51»)  Ού  τήν  πρόγνωσιν  αΐτίαν  των  γινομένιύν, 
Origeues  in  fragmento  Grxeu  libri  primi  commen- 
larionim  in  Episiolain  ad  Uomanns,  ad  hxc  verba, 
c s«‘gregnliis  in  Ev.angidiuni  Dei  : > Ου  νομιστεον 
τοίνυν  αίτίαν  των  έσομένων  τήν  πρόγνωσιν  είναι  · 
άλλ'  έπεί  έμελλε  γίνεσθαι  κατ’  Ιδίας  δρμάς  τού  ποιούν- 
τος,  διά  τούτο  προέγνω.  ι Bliniiiie  ergo  existiman- 
duui  causam  luturorum  prxnotiouein  esse  : sed  quia 


Πρδς  ούς  λεκτέον  , δτι , έπιβάλλων  (55)  δ θεδς  τξ 
άρχ^  τής  κοσμοποιίας,  ούδενδς  άναιτίως  (56)  γινομέ- 
νου , έπιπορεύεται  τω  νω  έκαστον  των  έσομένων, 
όρων,  δτι,  έπεί  τόδε  γέγονε , τόδε  έττεται  * έάν  δέ  γέ- 
νηται  τόδε  τδ  έπόμενον,  τόδε  άκολουθεΤ,  ού  ύποστάν- 
τος , τόδε  έσται  · κα\  ούτω  μέχρι  τέλους  των  πρα- 
γμάτων έπιπορευθε\ς,  οιδεν  & έσται,  ού  πάντως  έκά- 
στω  των  γινωσκομένων  αίτιος  τού  αύτδ  συμβήναι 
τυγχάνων.  "Ωσπερ  γάρ  εί  τις  όρων  τινα  διά  μέν  άμα- 
θίαν  προπετή,  διά  δέ  τήν  προπέτειαν  άλογίστως  (57) 
έπιβαίνοντα  όδού  όλισθηράς,  κα\  χαταλάβοι  πεσεϊσθαι 
όλισθήσαντα , ούχ\  αίτιος  τού  όλίσθου  έκείνφ  γί- 
νεται* ούτω  νοητέον  τδν  θεδν  προεωραχότα,  όποιος 
έσται  έκαστος , κα\  τάς  αίτιας  τού  τοιούτον  αύ- 
τδν  έσεσΟαι  καθοραν,  κα\  δτι  άμαρτήσεται  τάδε, 
ή κατορθώσει  τάδε  (58)·  κα\  εί  χρή  λέγειν, 
ού  τήν  πρόγνο^σιν  αίτίαν  γινομένων  (50) , (ού  γάρ 
έφάπτεται  τού  προεγνωσμένου  άμαρτησομένου  ό 

futura  erant  juxta  proprios  afTectus  facientis,  pro- 
plerea  prxnovii.i  El  lib.  ii  contra  Celsum  : *0  μέν 
Κέλσος  οΓεται  διά  τούτο  γίνεσθαι  τδ  ύπό  τίνος  προ- 
γνώσεως  ΟεσπισΟέν,  έπε\  έθεσπίσθη  * ήμείς  δέ,  τούτο 
ού  διδόντες,  φαμέν  ούχΙ  τδν  θεσπίσαντα  αίτιον  είναι 
τού  έσομένου,  έπεί  προεϊπεν  αύτδ  γενησόμενον,  άλλά 
τδ  έσόμενον,  έσόμενον  άν  καί  μή  θεσπισθέν,  τήν  αίτίαν 
τω  προγινώσκοντι  παρεσχη χέναι  τού  αύτδ  προειπειν. 

( Celsus  putat  quod  aliquis  prxscius  prxdixit,  ideo 
fieri  quia  prxdicUim  est  ; nos  vero  lioc  non  conce- 
dentes ai  mus  non  prxdiciorein  causam  esse  futuri, 
sed  ruiuriim  illud  quod  omnino  eventurum  erat 
etiam  nemine  praedicente,  prxcognilori  causam 
prxdicendi  prxbnisse.  i Idem  repetit  inferius  libro 
eodem,  el  lib.  vii  commenl.  in  Epist.  ad  Roin. 
Quae  rntiociiiaiio  deinde  trita  est  et  p«?rviilgaia  a 
mullis  Patribus,  Justino  inarlyrc,  Allianasio  et 
Cbrysoslonio,  aliisqiie,  et  prxserlim  a Procopio 
Gazxo  in  eumdeiti  binic  qticin  iractainiis  Geiieseos 
locum.  At  eam  latneii  iion  probat  Boethius  lib. 
consoL,  pros.  5 ; c Neque  enim,  inquit,  illam  probo 
rationem,  qua  se  quidam  credunt  biiiic  quxstionis 
nodum  posse  dissolvere.  Aiunt  enim  non  ideo  quid 
esse  eventurum,  quoniam  id  Providentia  fuiurmn 
esse  prospexerit;  sed  e contrario  potius,  quoniam 
quid  futurum  est,  id  divinam  Provideniiaiii  latere 
non  posse.  > Et  Augustinus  lib.  xv  De  Trinitate, 
rap.  13  : f Universas  creaturas  suas  tam  spiritua- 
les quam  corporales,  noii  quia  sunt,  ideo  novit,  sed 
ideo  sunt,  quia  novic  > Quod  nou  repugnat  tamen 
usitato  illi  Patrum  dogmati,  quo  res  ideo  prxnosci  ^ 
dicuntur  a Deo,  quia  futiux  sunt;  nam  ita  pras- 


65 


ΤΝ  GENESIM. 


at 

βεδς,  δτ«ν  &μαρτάνη  (60)*  άλλ3^  παρά6οζ6τερον  μέν,  Α ab  eo  vel  improbe , vel  praeclare  gerenda  sim» 

άληθές  Bk  έρουμεν,  xb  έσόμενον  αΓτιον  του  τοιάνδε  esse  perspecU.  Alqoe , ul  libere , quod  res  est, 

είναι  τήν  περ\  αύτοΰ  πρόγνωσιν.  Ού  γάρ  έπεί  §γνω·  eloquamur,  non  Dei  modo  praenotionem  rerum 

σται,  γίνεται,  άλλ!  έτιε\  γ^νεσθαι  έμελλεν,  ίγνωσται.  causam  non  esse  (nec  enim  quem  peccaturum 

Διαστολής  Bk  δεΐται.  EI  μέν  γάρ  xb,  πάντως  ίσται,  H Deos  esse  praevidit,  eum  dum  re  ipsa  peccat,  ad 

ουτω  τις  έρμηνεύει,  ώς  άνάγχην  είναι  γενέσθαι  xb  facinus  quasi  manu  deducit) : sed  etiam  quod  a com· 

προεγνωσμ^νον,  ού  διδδαμεν  αύτφ*  ού  γάρ  έροΰ-  muni  sensu  remotius  quidem,  sed  verum  tamen  est, 

μεν  (61),  έπε\  προέγνωσται  Ιούδαν  προδότην  γενέ-  id  ipsum  quod  futurum  sir,  ejusmodi  praenotionis 

βθαι,  δτι  πάσα  άνάγχη  ήν  Ιούδαν  προδότην  γενέσθαι.  causam  esse.  Neque  enim  idcirco  fit  quod  futurum 

Έν  γοϋν  ταίς  περί  του  'Ιούδα  προφητείαις  μέμψεις  esse  cognoscatur;  sed  quod  futurum  sit,  idcirco 

xaX  χατηγορίαι  του  'Ιούδα  άναγεγραμμέναι  ε1σ\,  futurum  esse  cognoscitur·  Quo  quidem  iii  genere 

παντί  Tqj  παριστάσαι  τδ  ψεκτόν  αύτου.  Ούχ  άν  Bk  ψό-  distinctione  opus  est.  Nani  si  quod  omnino  futurum 

γος  αύτψ  προσήτετετο,  ει  έπάναγχες  προδότης  ήν,  dicitur,  id  ita  quis  accipiat,  perinde  ac  si  quod 

xai  μή  ένεδέχετο  (62)  αυτόν  δμοιον  τοις  λοιποίς  άπο-  praevisum  est,  evenire  necesse  sit : boc  vero  mi- 

στόλοις  γενέσθαι.  "Ορα  Bk  εΐ  μή  ταΰτα  δηλοΰται,  δι’  nime  damus·  Nec  enim  quod  praevisa  Judae  prodi- 

ών  παραθησόμεθα  [5ητών  ούτως  έχόντων · ι Μηδό  γε-  Β Ιιο  fuerit,  Judam  propterea  necessario  prodiiorem 

νηθ'ήτω  οίχτίρμων  τοις  όρφανοΤς  αύτοΰ,  άνθ'  ών  ούχ  fuisse  concedimus.  Enimvero,  quibus  in  propheta- 

έμνήσθη  ποιήσαι  Ιλεος,  χαΐ  χατεδίωξεν  άνθρωπον  rum  oraculis  futurum  Judae  scelus  exprimitur,  iis- 

πένητα  xal  πτωχόν  (65),  xa\  χατανενυγμένον  τή  χαρ·  dem  hominis  incessitur  carpilurque  improbitas, 

δίχ  του  θανατώσαι.  Κα\  ήγάπησε  χατάραν,  χαΐ  ήζει  atque  omnium  in  oculis  indignitas  ejus  probrumque 

αύτώ,  xoX  ούχ  ήθέλησεν  εύλογίαν,  χα\  μαχρυνθήοε-  traducitur.  Qui  si  ad  proditionem  vi  ac  necessitate 

ται  άπ'  αύτου.  » raperetur,  nec  reliquis  apostolis  per  eam  similis 

esse  posset,  omni  profecto  crimine  ac  probro  vacaret.  Yide  ergo  iium  id  ipsum  disertis  hisce  Pror 
pbeta  conceptisque  verbis  aperiat : c Nec  sit  qui  misereatur  pupillis  ejus,  pro  eo  quod  non  est  recor- 
datus facere  misencordiam,  et  persecutus  est  hominem  inopem,  et  mendicum  et  compunctum  corde 
mortificare.  Et  dilexit  maledictionem,  et  veniet  ei;  et  noluit  benedictionem,  et  elongabitur  ab  eo  i 

EI  δέ  τις  διηγήσεται  τό,  πάντως  έσται,  χατά  τό  (6Δ)  7.  Siii  autem  illud  idem,  quod  omnino  futurum 

σημαίνειν  αυτό,  λέγων,  δτι  έσται  μέν  τάδε  τι νά,  ένε-  dicitur,  ita  quis,  prout  asseverationis  ejus  signifi- 

δέχετοδέ  χα\  έτέρως  γενέσθαι,  τούτο  ώς  άληθές  συγ-  catio  postulat,  inielliget ; quasi  futurum  sit  illud 

χωροΟμεν.  Τόν  μόν  γάρ  Θεόν  (65)  ούχ  ένδέχεται  quidem,  cieterum  aliter  etiam  evenire  potuisset  : id 

ψεύσασθαι·  ένδέχεται  δέ  περ\  των  ένδεχομένων  γε- C taiiquam  verum  ultro  fatemur.  Nam  ul  mentiri 
νέσθαι,  χα\  μή  γενέσθαι  φρονήσαι  τό  γενέσθαι  αύτά  Deus  fallique  non  potest,  ita  quae  fieri  aeque  ac  non 

xa\  τό  μή  γενέσθαι.  Σαφέστερον  δέ  τούτο  έρούμεν  fieri  possunt,  eadem  ipse  futura  nosse  pariter,  aut 

ούτως  * £1  ένδέχεται  Ιούδαν  είναι  απόστολον  όμοίως  ηοη  futura  potest.  Verum  dilucidius  hac  de  re  hunc 

Πέτρω,  ένδέχεται  τόν  Θεόν  νοήσαι  περί  τού  'Ιούδα,  Ιη  modum  statuemus:  Si  Petro  similis  apostolus 

δτι  μενε?  άτ:όστολος  όμοίως  Πέτρφ.  ΕΙ  ένδέχεται  (66)  Judas  esse  potest,  potest  etiam  Deus  Judam  aposto- 

Ίούδαν  προδότην  γενέσθαι,  ένδέχεται  τό  Θεόν  φρο-  Ium  Petro  similem  futurum  cognoscere.  Similiter, 

νήσαι  περ\  αύτού,  δτι  προδότης  έσται.  ΕΙ  δέ  προδότης  si  proditor  Judas  esse  potest,  potest  quoque  Deus 

έσται  'Ιούδας,  ό Θεός  τή  προγνώσει  αύτού  των  προει-  illum  nosse  proditorem  futurum.  Jam  si  reipsa  pro- 

ρημένων  δύο,  ένδεχομένου  τού  είναι  έν\  αύτών,  τό  ditor  Judas  erit,  Deus  sane  qui  utruraque  illud  fieri 

άληθές  προγινώσχων  (67),  προγνώσεται  τόν  Ιούδαν  posse  praenovit,  cum  in  unum  catkit  ut  conlingen· 

προδότην  γενέσθαι*  τό  δέ  περ\  ού  ή γνώσις,  ένδέχεται  ter  fiat,  rei  veritatem  praenoscens,  Judam  re  ipsa 

vaX  έτέρως  γενέσθαι.  ΚαΙ  λέγοι  άν  ή γνώσις  τού  proditorem  futurum  praenoscet,  cum  Interea  quod 

Θεού,  δτι  Ενδέχεται  μέν^όνδε  τόδε  ποιήσαι,  άλλά  χαέ  eum  in  modum  cognoscit,  aliter  ex  sese  evenire 

τό  έναντιον*  ένδεχομένων  δέ  άμφοτέρων,  οΤδα,  δτΐ  posset.  Itaque  non  immerito  divinae  praenotioni 

τόδε  ποιήσει  (68)*  ού  γάρ  ώσπερ  ό θεός  εΓτιοι  άν,Ούχ  ejusmodi  oratio  tribuatur  : Accidere  omnino  potest, 

ενδέχεται  τόνδε  τινά  τόν  άνθρωπον  πτήναι,  ούτω  ut  hoc  ab  isto  fiat;  nec  minus  tamen  ut  contrarium: 

♦•Ps.cviii,  12,16,  17,  18. 

nosci  dicuntur  notione  seu  scientia  quam  visionis  (60)  ^Orar  άμαρτάνγι,  llxc  in  Philocalia  desi- 
appellaiil : Augustinus  autem  ideo  res  esse  dixii,  deraiilnr. 

quia  novit  Deus,  notione  videlicet  simplicis  inielli-  (61)  Ού  γάρ  έρονμετ,  etc.  Quae  sequuntur,  li^ 
geniim,  ut  vocant.  Quo  recidit  solutio  illa  quam  dem  fiTe  verbis  in  cominnitariuin  suum  transtulit 

adhibet  S.  Thomas  p.  i,  q.  14,  a.  8,  respondens  Procopins  Gazicus. 

loco  Origenis  ex  Epistol.  ad  Uom.  objecto:  i Ori-  (62)  P/ii/oc..  ένεδέχετο.  Euseb.,  άνεδέχετο. 

genes,  inquit,  locutus  est  attendens  rationem  scien-  (65)  Kal  πτωχόν.  Deesi  in  Philocalia, 

li«,  cui  noii  competit  ratio  causalilatis,  nisi  adjun-  (64)  Κατά  τό.  Phiioc.,  χα\  τούτο, 

cia  voluntate.  Sed  quod  dicit  ideo  praescire  Deum  (65)  Philocalia,  ώς  άληθώς  συγχωρούμεν.  EI  μέν 

aliqua,  quia  sunt  futura,  inlelligeiidiim  est  seciiii-  γάρ  Θεόν. 

dum  causam  consequentiae,  non  secundum  causam  (66)  P/ii7oc.,  ή εί  ένδέχεται.  ^ ^ * 

essendi.  Sequitur  enim,  si  aliqua  sunt  futura,  quod  (67)  Euseb.,  δυο  γεγονότων,  τού  είναι  έν  αύτφ  τΟ 

Deus  ea  praescierit , non  tamen  res  futurae  sunt  άληθές,  προγινώσχων. 
causa  quod  Deus  sciat.  i Huetius.  (68)  Euseb.,  τάδε  ποιήσει. 


67 


ORIGENES 


η 


ego  yero»  euin  fieri  utrumque  possit,  alterum  lioc 
futurum  novi.  Neque  enim  quemadmodum  Deus  di- 
xerit : Fieri  noii  potest  ut  liic  bomo  volet ; ita  ora- 
culum puU  de  aliquo  reddens,  hunc  aut  illuni  tem- 
perantem fleri  non  posse  dicet.  Nam  cum  nulla 
prorsus  ad  volandum  facultate  instructus  12  homo 
sit,  ejusdem  tamen  potestatis  est,  vel  temperanter, 
vel  intemperanter  vivere.  Ita  cuin  uiramque  facul- 
tatem habeat,  qui  cobortntioiies  et  doctrinae  prm- 
cepta  negligii,  deteriori  sese  permittit;  qui  vitae  ad 
veriiaiis  normam  eiigendae  studio,  in  ejus  indaga- 
tione versatur,  is  ad  meliorem  sese  adjungit.  Gae- 
terum  quod  alter  de  vero  indagando  minus  l.iboret, 
voluptatis  id  cupiditate  fit;  alter  vero  quod  ejus 
studio  magnopere  teneatur,  ad  id  pariitn  Ipsa  no- 
tione sensnque  communi,  paritin  cohortatione  ad- 
ductus esi.  Praeterea  voluptatem  alter  non  eo  com- 
plectitur, quod  adversus  eam  consistere  nequeat, 
sed  quod  pugnare  cum  ea  lucta riqtie  nolit ; calcat 
eamdem  alter,  quod  adjunctam  ei  ut  pluriiiiuin  tur- 
pitudinem ferre  non  possit.  Ac  nullam  prorsus  a.divi- 
na  praenotione,  rebus  iis  quas  praevidet,  necessita- 
tem imponi,  cum  superioribus  argumentis,  tum 
hoc  insuper  eifleitur,  quod  in  sacris  passiiii  litteris 
prophetae  ad  poenitentiam  homines  cohortari  ju- 
beantur, idque  perinde,  ac  si  utrum  ii  meliorem  ad 
frugem  sese  recepturi,  an  suis  io  sceleribus  haesuri 
porro  ac  perslituri  sint,  ignoraret.  Sic  apud  iere· 
miam  habetur  : c Forsitan  audient,  et  agent  poeni- 
tentiam I Neque  enim  quod  audituri  sint,  necne, 
minus  inteiligai,  idcirco  hunc  in  modum,  ipse  loqui- 
tur : I Forsitan  audient  et  agent  poenitentiam,  i 
sed  ut  illam  quodammodo  parem  in  utramque  par-  * 
Cein  viro  facultatum  his  verbis  ostendat;  ne  qui 
jam  ante  praenoiionis  ejus  certitudinem  audierint, 
ii  proinde  ac  si  et  ea  necessitatem  inferret,  nec 
meliorem  vitam  insiilnere  arbitrii  foret  sui,  animos 
deinceps  ac  spem  omnem  abjiciant,  adeoque  iti  pec- 
catum ab  illa  propeniodum  impellantur;  deinde 
vero,  ne  qui  dum  praevisum  eos  bonum  lateret,  pu- 
gna cum  improbitate  suscepta,  vitaro  ex  virtutis 
norma  instituere  potuissent,  eos  talis  contra  prae- 
notio remissiores  ac  solutiores  efficiat,  quod  dum 
plane  bonum  illud  futurum  putarent,  minori  propter- 
ea  cum  peccato  animi  contentione  pugnarent.  Sic 
enim  ipsa  praenotio  futurum  quoque  bonum  impe- 
diret. Quamobrem  qui  orbem  universum  praecipuo 
rerum  bono  moderatur  Deus,  idem  nos  sapienter  ^ 
omnino  futuris  in  rebus  caecos  esse  voluit.  Earum 
enim  cognitio,  uti  nostrum  adversus  improbitatem 
impetam  constantiamque  frangeret,  ita  dum  certa 
fixaque  videretur,  longe  nos  citius  atque  facilius, 
Jcrein.  xxvi,  3. 

(69)  Enseb.,  έπιτρεπτικοΤς. 

(70)  ΑΙρεθείς.  Phitoc,^  έπεί  ήρέθη. 

/71;  Pii  loc.^  oTt  μέν  ουν  ή πρόγνωσις. 

(72)  Philoc,,  etpWvoii,  et  mox  Eosebius,  κα\ 
τοοτο  λέγεται.  Infra  rhiloc,^  ού  προσποιησάμενος  τ6 
«ροεγνωκέναι. 

i 73)  ΑκούσουσΊν.  Philoc,^  μετανοήαουσιν. 

74)  Philoc,,  προκαταπεσεΐν. 


\ χρησμόν,  φέρε  είπειν,  κερί  τίνος  βιδοος,  ΙρβΙ,  βτι 
Ούκ  ένδέχεται  τόνδε  σωφρονησαι.  Δύναμις  μόν  γάρ 
τιάντη  ούκ  Εστι  του  πτηναι  ούδαμως  Ιν  τφ  άνθρώκφ, 
δύναμις  δέ  έστι  του  σωφρονησαι,  καΐ  του  άκολαστή- 
σαι.  ‘^Qv  άμφοτέρων  δυνάμεων  ύπαρχουοών,  δ μή 
προσέχων  λύγοις  έπιστρειιτικοΤς  (69)  χα\  παιδευτι- 
χοΤς  έαυτόν  έπιδίδωσι  τ1|  χειρίστ^*  χρείττονι  δέ  ό 
(ητήσας  τό  άληθές,  χα\  βιώσαι  βεβουλημένος  χατ 
αύτύ.  Ού  ζητεί  δέ  δδε  μέν  τάληθή,  ίκε\  έπιβ^έχει 
έπ\  τΐ^ν  ήδονήν  οδε  δέ  έξετάζει  περ\  αύτών,  αίρε- 
θε\ς  (70)  ύπό  των  κοινών  έννοιών,  κα\  λόγου  «ρο- 
τρεπτικού.  Πάλιν  τε  αύ  δδε,  μέν  αΙρεΤται  τήν  ήδονήν, 
ούχ\  ού  δυνάμενος  άντιβλέπειν  αύτ^,  άλλ'  ούκ  άγω- 
νιζόμενος  · δδε  δέ  καταφρονεί  αύτής , τό  άσχημον 
όρων  τό  έν  αύτ1|  πολλάκις  τυγχάνον.  "Ότι  μέντοιγε 
ή πρόγνωσις  (71)  του  Όεου  ούκ  άνάγκην  έτητίθησι 
τοίς  τ«ρ\  ών  κατείληφε,  πρός  τοίς  προειρημένοις(72) 
κα\  τούτο  λελέξεται,  δτι  ιτολλαχου  των  Γ ραφών  βεός 
κελεύει  τούς  'τροφήτας  κηρύσσειν  μετάνοιαν,  οό 
προσποιησάμενος  τύ  έγνωχέναι  κότερου  οΐ  άκβύσαν- 
τες  έπιστρέψουσιν,  ή τοίς  άμαρτήμασιν  έαυτών  έμ- 
μενουσιν  ώσπερ  έν  τφ  "Ιερεμία  λέγεται*  c Πσως 
άκούσονται  καΐ  μετανοήσουσιν.  ι Ού  γάρ  άγνοων  ό 
Θεός  πδτερον  άκούσουσιν  (75),  ή ού,  φησ\ν,  c Γσω; 
άκούσονται,  κα\  μετανοήσουσιν * ι άλλ"  οίονει  τέ 
Ιςοστάσιον  τών  δυνάμεων  γενέσθαι  δεικνυς  έκ  των 
λεγομένων*  ϊνα  μή  προκατηγγελμένη  ή πρδγνωσις 
αύτου,  χαταπεσείν  (74)  ποιήση  τούς  άκούοντας,  δό- 
ξαν ανάγκης  παριστάσα,  ώς  ούκ  δντος  έπ"  αύτοϊςτον 
έπιστρέψαι,  κα\  οΐονεέ  κα\  αύτή  αΙτία  γένηται  των 
άμαρτημάτων*  ή πάλιν  τοίς  έκ  του  άγνοεϊν  τό  προ- 
εγνωσμένον  καλόν,  δυναμένοις  έν  τψ  άγωνίσασθαι, 
χα\  άντιτεΐνειν  πρός  τήν  κακίαν  έν  άρετ|{  βιώσαι, 
αΐτία  γένηται  ή πρόγνωσις  έκλύσεως,  ούκ  ίτι  εύτό- 
νως  Ισταμένοις  κατά  τής  άμαρτίας,  ώς  πάντως  έεο- 
μένου  του  προειρημένου  (75).  ΚαΙ  ούτω  γάρ  οΤον  έμ- 
πόδιον  γένοιτ*  αν  ή πρόγνωσις  τού  έσομένου  καλού. 
Πάντα  γούν  χρησίμως  ό Θεός  τά  κατά  τόν  κόσμον 
οίκονομών,  ε.ύλόγιος  ή μάς  κα\  πρός  τά  μέλλοντα  Ιτύ- 
φλωσεν  · ή γάρ  γνώσις  (76)  αύτών  άνήκε  μίν  ήμας 
άπό  τού  άθλεϊν  κατά  τής  κακίας,  έπέτρεψε  δ’  &ν  δό- 
ξασα χατειλήφθαι,  πρός  τό  μή  άντιπαλαΐσαντας 
ήμας  τϊ)  άμαρτίφ,  τάχιον  αύτή  ύποχειρίους  γενέσθαι. 
"Άμα  δέ  καΐ  μαχόμενον  έγίνβτο  (77)  τφ  καλόν  χα\ 
άγαθόν  γενέσθαι  τινά  τό  τήν  πρόγνωσιν  έληλυΟέναι 
είς  τόνδε  τινά,  δτι  πάντως  έσται  άγαθός.  Πρός  ο!ς 
γάρ  Ιχομεν,  κα\  σφοδρότητος  (78)  χα\  τάσεως  πλείο- 
νος  χρεία  πρός  τό  καλόν  κα\  άγαθόν  γενέσθαι  * προ- 
καταληφθεΐσα  δέ  ή γνώσις,  τού  πάντως  καλόν  και 
άγαθόν  έσεσθαι  (79)  ύπεχλύειν  τήν  άσχησιν.  Διόπερ 
συμφερόντως  ούκ  Γσμεν  ούτε  ε1  άγαθοί,  ούτε  ε1  πονη- 
ροί έσόμεθα. 

(75)  Philocalia  pro  προειρημένου  babet  καλού.  | 

(7(1)  Γνώσις,  Philoc,,  πρόγνωσις.  | 

(77)  Μαχόμετοτ  έγΙνετο,  Ιη  Philocalia  deest  έγΐ- 
νέτο. 

(78)  Philoc  ^ άγαθός,  πρός  οΤς  Ιχομεν.  ΚαΙ  γαρ 
σφοδρότητος. 

(79)  Euseb.,  γενέσθαι. 


e9 

omn!  eontenlione  abjecta,  sceleris 


ut  idem  et  probus  evaderet,  et  cerio  probum  se  futurum  esse  prsenossel.  Nam  ciim  praeter  ea  quas 
nobis  indita  sunt,  magno  insuper  ad  virtutem  parandam  13  ac  vehementi  conatu  opus  habeamus, 
luro  occupata  semel  ista  virtutis  certo  futurae,  praeceptaque  cognitio,  vim  exercitationis  omnem  de- 
bilitat. Ita  probiiie  futuri  simus  an  improbi,  summo  utique  nostro  bono  ignoramus. 

Έπε\  Sk  εΙρήχαμεν,  βτι  άπετύφλωσεν  ήμΑς  ·κphς  A 8.  Sed  quoniam  divino  consilio  factam  esse  di- 
μέλλοντα  ό Θε6ς,  ζητούμενων  τι  ^τ6ν  άπ6  της  ximus,  ut  rebus  in  futuris  caecutiamus,  vide  num 

Έξύδου  δρα  εΐ  δυνάμεθα  ουτω  σαφην{οαι*  ι ΤΕς  inde  fortassis  buic  Exodi  quaestioni  lucis  a nobis  ali- 

έποΕησε  δύσχωφον,  χα\  χωφδν,  χα\  βλέττοντα,  χα\  quid  afferri  possit  :<  Quis  fecit  surdastrum  ac  surdum, 

τυφλόν;  ούχ  έγώ  Κύριος  ό Θεός;  > ?να  τδν  αύτδν  videntem  et  caecum  ? nonne  ego  Dominos  Deus  i 

xa\  τυφλδν  xa\  βλέτ^ντα  (80)  πεποιηχώς  βλέποντα  ut  caecum  pariter  ac  bene  oculatum  hoc  sensu  fe- 

μέν  ιτρδς  τί  ένεστηχότα,  τυφλδν  δέ  πρλς  τά  μ^λ-  cisse  dicatur,  in  praesentibus  oculatum,  caecum  in 

λοντα.  T6  γάρ  περ\  τοϋ  δυσχώφου  χα\  χωφου  ού  του  futuris;  Nam  surdastri  quidem,  surdiqiie  rationem 

παρόντος  χαιρου  διηγήσααθαι.  "Οτι  μέντοιγε  πολλών  ac  discrimen  exquirere,  bujus  loci  non  est.  Quan- 

τών  έφ'  ήμ?ν  αίτια  πλεΐστα  των  ούχ  έφ*  ήμίν  έστι,  quam  plurima  Sane,  quae  juris  nostri  non  sunt, 

xa\  ήμεις  όμολογήφομεν  * ών  μή  γενομένωγ,  λέγω  δέ  mullorum  etiam  quae  nostra  in  potestate  sint,  cau* 

των  ούχ  έφ'  ήμίν,  ούχ  5iv  τάδε  τινά  των  έφ'  ήμίν  sam  interdum  esse,  fatemur  ipsi  quoque  : ac  pro- 

έπράττετο*  πράττεται  δέ  τάδε  τινά  των  έφν  ήμίν  pierea  nisi  ea,  hoc  est,  ίη  quae  potestatis  ac  juris 

άχόλουθα  τοίσδε  τοίς  προγενομένοις,  ούχ  ίψ*  ήμίν,  habemus  nihil,  antecederent,  ne  haec  quidem  aut 

ένδεχομένου  τού  έπ\  τοίς  αύτοίς  προγενομένοις,  χαΐ  ilia  secutura  esse,  quae  nostra  tamen  ex  libertate  pen* 

έτερα  (81)  πράξαι  παρ'  ά πράττομεν.  Ei  6έ  τις  ζη-  Β dent.  Gaeierum  ita  quidem  eorum  nonnulla,  quae  in 
τεί  τδ  έφ' ήμίν  άπολελυμένον  είναι  τού  παντδς,  ώστε  nobis  sita  sunt,  alia  quae  potestatis  nostrae  non  sunt, 

μή  διά  τάδε  τινά  (82)  συμβεβηχότα  ήμίν  ήμάς  aU  antegressa  consequuntur,  ut  lis  etiam  antegressis, 

ρείσθαι  τάδε,  έπιλέλησται  χόσμου  μέρος  ών,  χα\  a nqbis  praeter  ea  quae  iiunt.  Geri  quoque  alia  pos- 

έμπεριεχόμενος  άνθρώπων  χοινωνίφ  χα\  τού  περί*  sint.  Quod  si  erit  quispiam,  qui  voluntatis  nostrae 

έχοντος.  Μετρίως  μέν  ούν  ώς  έν  έπιτομή  οΤμαι  άπο-  vim  ac  potestatem  adeo  nulla  cum  universo  conjun- 


δεδειχθαι  τδ  τήν  πρόγνωσιν  τού  Θεού  μή  είναι  κατα-  ctione  teneri  volet,  ut  hoc  aut  illud,  quod  certa 
ναγχαστιχήν  των  προεγνωσμένων  πάντως.  quaedam  antecesserint , eligi  - a nobis  interdum  , 

opuriqiie  neget  : is  profecto  se  mundi  partem  esse  oblitus  erit,  ac  sese  hominum  communione,  totius- 
que  circumfusi  aeris  habitu  contineri.  Ac  mihi  quidem  pro  loci  hujus  ratione  modice  adhuc,  quasique 
compendio  demonstrasse  videor,  nihil  omnino  rebus  iis  quas  praenoverit,  a divina  praenotione  ne* 
cessitatis  afferri. 

Φέρε  δέ  άγωνισώμεθα  (85)  χα\  περί  τού  τούς  άστέ-  C Deinceps  id  agamus,  ut  ne  stellas  quidem 
ρας  μηδάμώς  είναι  ποιητικούς  των  έν  άνθρώποις,  ipsas  rerum  humanarum  ullo  modo  causas,  sed  ea- 
σημαντικούς  δέ  μόνον.  Σαφές  δέ,  δτι,  εΐ  βδε  τις  δ ruin  tantum  signa  quaedam  esse  ostendamus.  Pri- 

σχηματισμδς  των  άστέρων  ποιητιχδς  νομίζοιτο  των-  liium  igitur  id  plane  constat,  ut  certum  quemdam 

δέ  τινων  των  γινομένϋ>ν  περ\  τδν  άνθρωπον  (84),  stellarum  siluro,  certarum  quoque  rerum  quae  ad 

(έστω  γάρ  περί  τούτου  νύν  ζητείσθαι  τδν  λόγον*)  ούχ  hominem  perliiieanl,  causam  esse  demus  (nam  de 

άν  δ σήμερον,  φέρε  είπείν,  γενόμενος  σχηματισμδς  hoc  impraesentiarum  instituta  quaestio  sit):  quila- 

περ\  τόνδεδύναται  νοεΤσθαι  πεποιηχέναι  τά  τταρεληλυ-  men  hodierna  die,  verbi  gratia,  certo  cuidam  homini 


θότα  περ\  έτερον  ή χα\  περί  έτέρους  (85).  Πάν  γάρ  earum  situs  exstiterit,  eiimdem  rerum  earum  cau- 


τδ  ποιούν  πρεσβύτερον  τού  πεποιημένου.  "Οσον  δέ  sam  esse  nullo  modo  potuisse,  quae  in  alio  quopiam 
έπΙ  τοίς  μαθήμασι  των  τά  τοιαύτα  έπαγγελλομένων  aliisve  pluribus  jam  ante  contigerinl.  Quidquid  enim 
Exod.  IV,  H. 


(80)  Philoe.,  ha  τδν  τυφλδν  χα\  βλέποντα. 

(81)  Eiiseidus,  πράττει  δέ  τάδε  τινά  των  έφ'  ήμίν 
άχδλουθα  τοίσδε  τοίς  προεγνωσμένοις,  ούχ  έφ'  ήμίν 
ένδεχομένου  τού  έπι  τοίς  αύτοίς  προεγνωσμένοις,  χαΐ 
*τερα. 

(ν2)  TdCe  τινά.  1η  PhHoealia  deesl  νινά. 

(83)  Φέρ8  δέ  άγίύτισώμΒθα  f etc.  Sidera,  re- 
rumiie  humanarum  ποιητικά  seu  άποτελεστιχά  sint, 
an  σημαντικά  solum,  dubitabat  Piato,  dubitabat  et 
Seneca.  Posteriorem  sententiam  amplexi  sunt  Ori- 
genes,  ejiisqiie  arquaiis  Plolinus  eiin.  ii,  lib.  iii, 
cap.  I et  7,  et  enii.  iii , lib.  i,  cap.  6,  et  ex  Plo- 
tino  liucrobius  lib.  i iii  Somn.  Sdp.,  cap.  19,  cl 
auctor  posterioris  commentarii  in  Job,  a Per  ion  io 
Latine  redditi,  et  Origeni  vulgo  ascripti , in  Job 
XXXVIII « 7.  Hanc  autem  doctrinam  impugnat  Au- 
giisiiiius  lib.  v De  civii.  Dei , cap.  I : < Quod  si 
dicuntur,  inquit,  stellae  signilicare  potius  ista,  quam 


facere,  nt  quasi  locutio  quaedam  sil  ista  positio, 
praedicens  futura,  non  agens  (non  enim  mediocriter 
doctorum  hominum  fuit  ista  sententia),  non  quidem 
ita  solent  loqui  malheuialici,  ut,  verbi  gratia,  di- 
cant, llars  ita  positus  homicidam  sigiiiticat,  sed 
homicidam  facit,  i etc.  Fusius  autem  et  acrius 
emudein  confutat  Procopius  in  Genes,  i,  14. 

IIUETIUS. 

(84)  Vigerns,  τδν  άνθρωπον.  Euseb. , των  άνθρώπων. 

(85)  Περί  έτερον  ή παί  αερϊ  έτέρους.  Sic  ΡΛί- 
tocalia.  Euseb.,  δι'  έτερον  ή χα\  περ\  έτέρου.  Edi- 
tio Vigeri,  δι' έτερον*  πάν.  Alius  ejusdem  codex, 
τιερι  έτέρους, quod  ip.se  secutus  est.  i Hxc,  inquit 
lliieiius,  non  improbo;  sed  tamen  Stepbaiii  lectio 
ferri  potest,  emendes  modo,  xa\  περί  έτερον.  » In- 
jura, νομΕζεται  τά  περί  τούς  άνθρώπους.  Apud  Eoso» 
biuiii  Ucest  τά. 


71  ORIGENES 


aliud  eflicit,  eo  quod  ciriciiur,  14  esse  debet. 
Alqui  ex  eorum  prxccpiis  qni  artem  Istam  profi- 
tentur, qiix  tali  situ  priora  sunt,  res  liumanas  prx- 
diccre  ceiiscDtur.  Quippe  sibi  enim  boc  isti  sumiint, 
ut  ubi  semel  horam  unius  alienius  hominis  singula- 
rem certo  quodam  modo  doprebenderint , explora- 
tum ipsi  continuo  habeant,  ecquem  ad  perpendi- 
culum siderum  crraniiiim  quodlibel  silum  in  hac 
illave  signi  parte,  parlisr|ue  minutiis  oblineret;  si- 
nmlqnc  quodnam  zodiaci  astrum  in  orientali  liori- 
zoiiic,  qiiodnam  in  occidentali  versaretur;  qiia^nam 
item  medium  utrinsque  hemispherii  coelum  adversu 
positione  occuparent.  Atque  ubi  slollas  eas,  quarum 
sibi  animo  figuram  videntur  ct  collocationem  infor- 
inasse,  hoc  iliove  situ  sub  aliciijiis  ortum  fuisse 
posuerunt ; tum  ii  vero  ex  illo  ipso  tempore,  quo 
Ctlitiis  in  iiiceiii  is  est,  cujus  satum  rimantur,  non 
futura  modo,  sed  ellam  praeterita,  quaeque  ejusdem 
et  ortum  cl  satum  antecesserint,  conjiciunt ; qua- 
lem ipse  patrem  iiabcai;  divitem  an  tenuem  ; in- 
tegri corporis,  an  mutili ; lionis  an  malis  moribus ; 
aii|planc*an  angusta  re  familiari  ;lioc  an  illmi  com- 
plexum vii:c  genus,  sliniliaquc  tam  de  matre, 
quam  de  fratribus,  si  qui  sint,  natu  majoribus  in- 
quirunt. Nos  vero,  ut  demus  inierim  (quoddpsum 
tamen  falsi  postea  coarguemus)  exquisite  ab  iis  to- 
lam  illam  situs  astrorum,  locique  rationem  Icncri 
posse  : qiixramus  ex  iis  tamen,  qui  rebus  humanis 
vim  a sideribus  alibrn  putant,  qui  tandem  liodicr- 
Illis  iste  situs  rerum  tempore  superiorum  causa  esse 
possit.  Nam  itl  si  fieri  nullo  modo  potest,  profecto  * 
etiam,  dum  iis  de  rcbiis  veri  qiiidpiain  niliil  Inve- 
nitur, phno  consequens  esi, ut  prxsciis  hic  astro- 
rum in  coelo  motus,  qiioc  jam  ante  coiuigcrunl, 
quam  ejusmodi  situm  obtinerent,  cflicerc  non  po- 
tuerit. Quod  si  ita  csl,  forte  qui  vcrilalem  iis  hoc  in 
genere  conccilcl,  perpendens  ea  qiiac  de  futuris  di- 
cuntur, rcspomichii,  verum  ab  illis  co  prxnuniiari 
lanium,  quod  illud  astra  futunim  significent,  non 
quod  efficiant.  Quod  si  alius  praeterita  iion  jam  a si- 

(8f»)  Ti\r  wfoy,  < Natalem  horam  » videlicet,  uti 
appelLiiiir  ih»raiio;  seu  i lati  horam,»  uli  a Juve- 
nale : i«tem  dixit : 

llotn  $umiiur  ex  libro; 
et  Persius  : 

Λ’λ/λ  fidelibus  hora; 

Ct  inde  ώ,οοσκοτίΐϊν.  IIcetius.  . 

(87)  Κατά  κάθετον^  ή.  Lego , χατά  κάθετον  ή , 
Ucs  clara  csl,  ncc  eget  probaiione.  Huetius. 

(88)  Κατά  του  άνατοΛικον,  cie.  Qiiainor  geiii- 
liifaj  cardines  enumerat , ανατολήν,  δύτιν,  μεσου- 
ράνημα, quod  corrupte  apud  Finniciim  lib.  it,  cap. 
18,  μέσου, οανία  appellatur,  cl  υπόγειον  seu  άντιμε- 
σουράνημα.  liorum  siglis  vocem  Ά6άμ  formari 
nonnulli  siibimlc  cum  olfservassciit,  mirabiles  inde 
allcgori.a«i  cxcogilariinl.  litETlus. 

(8l>)  Eiiscb.,  άποτάξεω;. 

(!Kn  ΙΙερϊ  :ζατρός  ποταηός,  ctc.,  rioiinus  lib.  i, 
cap.  5,  enii.  δ : Και  μην  και  voviwv  τύχας  από  των 
παίδοϊν  τής  γενέσιος,  κα\  παίδο^ν  διαθέσεις  ojai  έσον- 
ται,  και  όποιαις  σϋνέσονται  τύ/αις,  άπό  των  πατέ- 
ρων περί  των  ουπω  γεγονότων  λίγουσι*  κα\  έξ  αδελ- 
φών αδελφών  θανάτους,  χα\  έκ  γυναικών  τά  περ;  τους 
&'/δρας*  άνάπαλ(ν  τε  έκ  τούτων  εκείνα.  Πώς  αν  ούν^ 


k πρεσβυτέρα  τού  σχηματισμού  προλέγεσΟαι  νομίζεται 
τά  περ\  τούς  άνΟρώπους.  Επαγγέλλονται  γάρ,  τό'>δε 
τινά  τρόπον  την  ώραν  (86)  λαβόντες  τούοε  τού  αν- 
θρώπου, καταλαμβάνει';  πώς  έκαστος  τών  πλανω- 
μέ'/ο;ν  κατά  κάθετον,  ή (87)  τήσδε  τής  μοι,οας  τού 
ζουδιού,  ή τών  έν  αυτή  λεπτών,  και  ποιος  άστήρ  ζω- 
διακού, κατά  τού  ανατολικού  (88)  έτυγχανεν  όρίζον- 
τος,  ποϊός  τε  κατά  τού  δυτικού,  κα'.  τις  κατά  τού 
μεσουρανήματος,  και  τις  κατά  τού  ά'/τι μεσουρανή- 
ματος. Και  έπάν  Οώσι  τούς  αστέρας,  ούς  νομίΓουσιν 
έαυτοΤς  έσ/ηματικεναι,  κατά  τόν  καιρόν  τής  τού  δει- 
νός γενέσεως  έσ/ηματισμένους  ούτωσι,  τφ  χοόνω 
τής  άποτέξεο;ς  (89)  τού  περί  ου  σκοπούσιν,  ού  μόνον 
τά  μέλλοντα  εξετά^ουσιν,  αλλά  καΐ  τά  παρεληλυΟότα, 
κα\  τά  πρό  τής  γενέσεως  και  τής  σποράς  τού  περί  ου 
ό λόγος  γεγενη,αένου,  περ\  πατρός  ποταπός  (00)  ών 
τυγ/ά';ει,  -πλούσιος  ή πένης,  όλόκληρος  τό  σώμα  ή 
σεσινοίμένος,  τό  ήθος  βελτίων  ή χείρων,  άκτήμων 
ή πολυκτή,υυυν  τήνδε  τήν  πράξιν  ή τήνδε  έχων  τά 
δ’  αυτά  καΐ  περί  τής  μητρός,  και  περί  πρεσβυτέρων 
αδελφών,  έάν  τύχωσιν  δ';τες.  “Έστω  δέ  ήμάς  έπΙ  τού 
παρό'/τος  προσίεσθαι  αύτούς  καταλαμβάνειν  τά  έν  τφ 
τόπφ  άληΟή,  πεο\  ού  κα\  αυτού  ύστερον  δείξομεν, 
δτι  ούχ  ούτως  έχει  · πευσώμεθα  τοίνυν  τών  ύπολαμ- 
βανόντων  κατηναγκάσΟαι  υπό  τών  άστρων  τά  τών 
άνθρώπων  πράγματα,  τινα  τρόπον  ό σήμερον  σχη- 
ματισμός ό τοιόσδε  δύναται  πεποιηκέναι  τά  πρεσβύ- 
τέρα.  Εί  γάρ  τούτο  άμήχανον  καθ'  6 δή  δτι(9Ι)  εύ· 
ρ(9χεταί  τό  .περί  τών  πρεσβυτέ,οων  τού  χρόνου  μή 
ά).ηθές,  σαφές  τό  μή  πεποιηκέ';αι  τούς  άστέ,οας  ού- 
τωσ\  κιvo’J μένους  έν  ούρανώ  τά  παρεληλυΟότα  και 
γενόμενα,  πρό  τού  ούτως  έχειν  αυτούς.  ΕΙ  δέ  τούτο, 
τάχα  ό προσιέ,αενος  άληθεύειν  αυτούς,  έπιστήσας  (92) 
το?ς  περ\  τών  μελλόντων  λεγομένοις,  ερεϊ  ά).ηΟεύε(ν 
αύτούς  ού  τώ  ποιειν  τούς  αστέρας,  άλλα  τώ  σημαίνε.ν 
μόνον,  Έάν  δέ  τις  φάσκη  τά  μ^ν  παρεληλυΟότα  μη 
ποιεΐν  τούς  αστέρας,  αλλά  ά>.).ους  μέν  σχηματισμούς 
τούς  τής  εκείνων  γνώσεως  αιτίους  γεγονέναι  · τόν  δέ 
νυν  σχηματισμόν  σεσημαγκέναι  μόνον  · τά  μέ'/τοι  μέλ- 
λοντα δηλούσΟαι  άπό  τού  ένεστηκότος  σχηματισμού 

έκαστου  σχέσις  έπ\  τών  άστρων  ποιεί,  ά ήδη  έκ  πα- 
τέρων ούτως  έξειν  λέγεται;  ή γάρ  έχεϊνα  τά  πιό- 
τερα εσται  τά  ποιούντα,  ή et  μή  έκεϊ';α  ποιεϊ,  ουδέ 
ταύτα.  4 Quippe  etiam  parentum  fortunas  a (ilio- 
rum genera lioDC;  filiorum  conditiones  cujiismodi 
erunt,  cl  quos  incurrent  casus  ab  ipsis  parentibus, 
dc  iis  qui  nondum  sunt  nati  prsedicunt.  A fratrum 
quoque  genituris  sxpe  fratrum  mortes;  ei  cx  mu- 
lieribus quae  ad  viros  perlinent,  cl  vicissim  cx  his 
ilia  conjectant.  Quomodo  igitur  uiiiiiscujusqiic  ha- 
bitus ad  sidera  facit  ea,  qiue  jam  ex  patribus  ba- 
biiurus  esse  dicitur?  Aut  enim  priora  illa  cflicicndi 
vim  liabebiiiil;  niil  si  illa  non  liabcul,  neque  ista.» 
Eadem  luec  Origenis  rcpelunl  Procopiiis  in  Genes. 
i;  H,  ct  Pbiloponus  lib.  iv  Περί  κοσμοποιίας^ 
cap.  18.  fluETius. 

(91)  KaO'  b δη  δτι.  Malim,  inquit  lliieiins,  καθ’ 

0 δή  τι,  quam  quod  proponebat  Vigerus,  καθ’  δτι 
δή.  Philocalia  optime  paulo  post  restituit  μή 
ante  αληθές,  qua»  particula  male  apud  Eusebium 
dec.sl. 

(92)  "ΕΛίστι'ισας,  Vigerus  mutabat  in  έπιστή- 
σαι,  quod  noii  videtur  necessarium. 


74 


IN  GENESIM. 

τής  του  δέΐνος  γβνέοεως,  παραστησάτω  τήν  διαφοράν,  ^ deribiis  effici  concedei,  sed  cognitionis  eorum  causa 
του  άπδ  των  ά<ηέρων  δύναοδαι  δεϊξαι,  δτι  τάδε  μέν  in  priores  alias  positiones  Ogiirasque  translata,  so- 

νεγδηται  άληθή  ώς  άιΛ  ποιουντων,  τάδε  δέ  ώς  άτΑ  ση-  lam  bodierno  situi  signiflcalionein  relinquet : sic  ta- 

μαινδντων  μδνον*  μή  Ιχοντες  δέ  δούναι  τήν  διαφοράν,  men  ut  praesenti  siderum  sub  ortum  certi  hujus  bo· 
• εύγνωμόνως  αυγκαταθήσονται,  μήδεν  των  χατά  τους  minis  collocationi  certam  futurorum  prjenoiionem 
άνθρώπους  άτΑ  των  άστέρων  γίνεσ^αι,  άλΚ\  ώς  deberi  velit;  15  afferat  ille  porro  disrriminis  ralio- 
προειρήχαμεν,  el  άρα  σημαίνεσΟαι,  ώς  ε1  μή  χα\άπδ  nem,quamobrem  alia  tanqtiain effecta  ν|  siderum,  alia 
των  άστέρων  τις  έλάμβανε  τά  παρεληλυΟότα  καΐ  τά  tanquam  ab  iis  modo  signiQcala,  vere  cognosci  posse 
μέ)Αοντα,  άλλ’  άπό  του  νοΰ  του  Θεοΰ,  διά  τίνος  λόγου  defendat.  Quod  illi  discrimen  cum  assignare  iiulluiii 
προφητικού,  ‘OoTOp  γάρ  προαπεδείξαμεν,  δτι  ουδέν  possint,  iiobiscum  deinceps  ingenue,  nihil  eomiii 
λυπεί  τδν  περ\  του  έφ’  ήμΤν  λόγον  τδ  τ6ν  θεδν  είδέναι  quae  ad  homines  pertineant,  a sideribus  effici  fatean- 
τά  πραχθησόμενα  έκάστφ,  ούτως  ούδέ  τά  σημεία,  liir,  sed  (antiiin,  uti  jam  ante  diiimus,  uiciiiique 
ά €ταξεν  ό Θεδ;  είς  τδ  σημαίνειν,  ίμποΒΙζει  (9δ)  τδ  signiPeari.  Quod  perinde  omnino  fuerit  ac  si  quis 
έφ’  ήμιν  άλλά  παραπλησίως  βιβλίφ  περιέχοντι  τά  ηοη  jam  ex  iisdem  sideribus,  sod  per  aliquam  pro- 
μέλλοντα  προφητικώς  δ πάς  ούρανδς  δύναται,  οΙονε\  phellam,  ex  ipsainet  Dei  mente  res  aut  praeteritas 
βίβλος  ών  θεοΰ,  περιέχειν  τά  μέλλοντα.  Διόπερ  έν  Β aut  futuras  iiilelligeret.  Qiieniadinodum  enimsupe- 
τή  προσευχή  του  Ιωσήφ  (94)  δύναται  οΟτω  νοεϊσβαι  riiis  ostensum  a nobis  esi,  quod  Deus,  quae  a qiio- 
τδ  λεγόμενον  ύπδ  του  Ιακώβ·  c Άνέγνων  γάρ  έν  que  profectura  sint,  omnia  praenoverit,  id  iiibil 
ταΤς  πλαξί  του  ούρανοΟ , δσα  συμβήσεται  ύμΖν  χαΐ  prorsus  voluntatis  nostrae  potesUti  offirere  : itu  nec 
τοϊς  υΙο?ς  ύμών.  > Τάχα  δε  κα\  τδ,  € ΕΙλιγήσεται  ό eidem,  quae  rerum  signa  Deus  esse  vobiil,  iiicom· 
ούρανδς  ώς  βιβλίον,  > τούς  λόγους  τους  περιεχομέ-  modnnt,  sed  voluminis  aliciijiis  instar,  futurum  pro- 
νους,  σημαντικούς  των  έσομένων,  δηλοι  άπαρτισΡη-  pbetica  dictione  complexi,  universo  quoquo  coelo, 
σομένους,  χα\  fv’  ούτως  είπω,  πληρωθησομένους,  qui  Dei  liber  quidam  est,  contineri  futura  possunt, 
ώσπερ  λέγονται  α1  προφητεΖαι  πεπληρώσθαι  τφ  έκ-  Itaque  biinc  in  modum  inielligi  potest,  quod  iii  Jo· 
βεβηχέναι.  Κα\  ούτως  £ρται  είς  σημεία  τά  άστρα  sepbi  prec.atione  a Jacobo  dicitur : c Legi  in  tabu^ 
γεγονότα,  χατά  τήν  λέγου σαν  φωνήν  · c *Έστωσαν  Iis  coeli,  qiia!cuiique  accident  vobiset  flJiis  vestris·  » 
είς  σημεία.  > *0  δέ  Ιερεμίας,  έπιστρέφων  ήμάς  Quiuetiam  illud,  c Complicabitur  coelum  quasi  li- 
«ρδς  έαυτούς,  και  περιαιρων  φόβον  τδν  έπΙτοϊς  νο-  bcr  > eo  fortassis  pertinet,  ut  impressas  ipsi 
μιζομένοις  σημαίνεσΟαι,  τάχα  δέ  χα\  ύπολαμβανο-  rerum  iiitiirarum  significationes  perfectum  qiiasi- 

μένοις  έχείΟεν  έρχεσθαι,  φησίν  t Άπδ  των  σημείων  que  completum  Iri  demonstret,  quemadmodum  ipso 

του  ουρανού  μή  φπ^εΤσθε.  » ^ rerum  exitu  completa  prophetarum  dicuntur  ora- 

cula. Atque  ila  signorum  ut  vice  fungerentur,  constituta  divinitus  astra  fuerint,  juxta  illud  : i Sint 
in  signa.  i Qnanquain  Jeremias,  uti  et  nobis  nos  ipse  reddat,  eoqiie  metu  liberet,  quem  ea  nobm 
afferre  possent,  quae  ab  astris  vel  signifleari,  vel  proficisci  quandoque  videantur,  ita  monet : < Λ 
signis  coeli  nolite  metuere  **.  · 

”^1δωμεν  και  δεύτερον  έπιχείρημα,  πώς  ού  δύναν-  10.  Jam  vero  aliud  praeterea  videamus  argiimeii· 
ται  ol  άστέρες  είναι  ποιητικοί,  άλλ’  εΐ  άρα  σημαντι-  tiini,  quod  sideribus  efficiemli  nullam , sed  aliquam 
κοί.  Άπδ  των  πλείστων  γάρ  όσων  γενέσεών  έστι  lautum  (si  vel  ipsa  tamen  dari  potest)  signifleaudi 
λαβεΤντάπερΙ  ένδς  άνθρώπου*  τούτο  δέ  καθ’  ύπόθε-  vim  relinquat.  Docebunt  enimvero  mulli  bominuni 
σιν  λέγομεν,  συγχωρούντες  τδ  έπιστήμην  αύτών  άνα-  ortus,  quae  uni  diintaxat  homini  eventura  sint  : i«t 
λαμβάνεσΟαι  ύπ’  άνθρώπων  δύνασθαι.  Φέρε  γάρ  ε(-  quod  tamen  ex  bypotbesi  dictum  esse  velim,  per- 
πειν  περί  τού  τόνδε  πείσε σθ at  τόδε,  κα\  τεθνήζεσΟαι  inde  ac  si  eorum  in  cognilionem  homines  venire 
περιπεσόντα  λησταΐς  κα\  άναιρεθέντα,  φασ\  (95)  δύ-  posse  concedamus.  Quod  enim  hic  aut  ille  certi 
νασΟαι  λαμβάνειν  άπό  τε  τής  Ιδίας  αύτού  γενέσεως,  quidpiam  subiturus  sil,  puta  jugulandus  a latronibus 
χάν  τύχη  εχων  άδελφούς  πλείόνας,  άπδ  τής  έκάστου  in  quos  iiiciderii;  bocisii  quidem  partim  ex  singu* 
αύτών.  Περιέχειν  γόρ  οΓονται  τήν  έκάστου  γένεσιν  lari  ejus  ortu,  partim  ex  fratrum,  si  piiires  nume- 
άδελφδν  ύπδ  ληστών  τεθνηξόμενον  όμοίως  καΐ  τήν  D rei,  singulorum  naialitiis  haberi  posse  defendunt. 
*·  Isa.  XXXIV,  4.  ··  Jerein.  x,  2. 

(95)  Aptid  Eiiseiiitim  legitur  έμποδίζειν,  male.  σχειν  τά  μέλλοντα , έχ  τών  σχημάτων  κατά  τδ  άνά- 
Ilddem,  άλλά  παραπλησίως  βιβλίφ,  eic·  Crederes  λογον  μεθοδεύοντας  τδ  σημαινδμενον.  f Alteri  quo* 
locum  Illinc  respexisse  Plotinum  eum  ait  iib.  iii,  que  usui  sunt,  quod  nempe  qui  ejusmodi  litteratura· 
enn.  ii,  cap.  7 : Έστω  τοίνυν  ώσπερ  γράμματα  έν  periti  sunt,  ea  taiiqnam  litteras  aspicientes  legant 
ούρανώ  γ^φόμενα  άε\,  εΐ  γεγραμ^ΐένα  κα\  κινού-  futura,  ex  figuris  servata  analogia  signi neationem 
αενα,  ποιοΰντα  μέν  τι  Ιργον  χα\  άλλο.  ’Επαχολου-  rimantes,  ι Origeneui  autem  liic  fere  αύτολεξεί  se· 
θήτω  δέ  τψβε  ή παρ’  αύτών  σημασία,  etc.  < Sint  quitiir  Procopiiis  in  Genesim.  Huetius. 

igitur  vellit  litterae  in  coelo,  quae  scribantur,  vel  si  (94)  'Er  τη  Λροσενχ'^  τον  Ίωσήζρ^  etc.  Liber 
jam  scripta  siini,  moveantur  perpetuo,  ei  iioc  aliud-  apocrvpbus,  cujusiiiodi  libros  saepe  laudat  Orige- 
que  opus  efficiant.  Unde  secpiitur  significatio  quae  nes.  Laudatur  et  lom.  V in  Joaii.  et  ab  Aihaimsio, 
λ\)  ipsis  portenditur,  i etc.  Et  enn.  iii,  lib.  i,  cap.  sive  quisquis  est  auctor  Synop$eo$^  et  a Procopio 
6,  de  astris  loqiiens : Παρέχεται  δέ  καΐ  άλλην  χρείαν  in  Genes.  Id. 
νήν  τού  είς  αύτά,  ώσπερ  γράμματα,  βλέποντας,  (95)  Apud  Eusebium,  φησί. 
τούς  τήν  τοιαύτην  γραμματικήν  είδότας,  άναγινώ- 

Patrol.  Gr.  XII. 


3 


Τδ  ORIGENES 


Fratris  enim  cmdein  latronum  mami  fiiltiram,  sin· 
gitlortim,  necnoti  parentis  uiriusqiie,  inio  conjugis 
etiam,  liberorum,  16  famulorum,  ac  necessario- 
rum, adeoqiie  inlerreclorum  ipeorum  fortassis  ortu 
iiicliisam  teneri  putant.  Quomodo  ergo  fleri  potest, 
ut  qui  tot  aliorum  (demus  enim  hoc  interim)  nata· 
liliis  involvitur , idem  astrorum  quae  huic  potius 
generationi  quam  caeleris  praesident,  positioni  ad- 
dicatur? Incredibile  enim  est,  positionem,  quae 
singulari  uniusctijiisdam  ortui  praefuerit,  hujusmodi 
eiitus  causam  fuisse ; quae  vero  caeierorinn  In  nata· 
liliis  exstiterit,  causam  non  fuisse,  sed  ejus  modo 
significatiotiem  aliquam  dedisse.  Nec  minus  insul- 
sum fuerit,  omnibus  ac  singulis  plurium  istorum 
natalitiis  hominis  unius  caedis  causam  includere  : 
quasi  generationibus  ex  hypolhesi  quinquaginta , 
l erti  unius  hominis  occisio  comprehensa  teneretur. 
Jam  intelligere  profecto  non  possum,  qui  tandem 
Judaeos  omnes  ea  nasci  astrorum  positione  defen- 
dent, ut  octavo  die  cifcnmcidi  cunctos  oporteat, 
itaque  sumina  cuie  truncari,  torqueri,  ardenti  tu- 
more inflammari,  lacerari  vulneribus,  postremo  vix 
natos  medicorum  arte  ac  manibus  indigere;  ismae- 
litas  contra  eos,  qui  Arabiam  tenent,  eo  sitn  in 
lucem  edi,  ut  oniiies  circa  annum  decimum  tertium 
circumcidi  nccesse  sit.  Id  enim  hoc  de  hominum 

(96)  Viger,,  xh  ποιητικόν.  In  Philocalia  deest  xh 
ποιητικόν. 

(97)  Philocl^  έλχομένους.  Mox  editio  Vigeri , xoi\ 
φλεγμον||  περιτιεσομόνους.  Philoc,^  περιπεσουμέ- 
νους. 

(98)  Τ(ύτ  dk  έτ^Ία'μαίΐΜταις^  elc.  Nec  ii  tantum, 
sed  iEgyptii  etiam  appetente  decimo  quarto  anno 
circumcidebantur  ; testis  Ambrosius  lib.  ii  De 
Abrah,f  cap.  il  : c AE^ptii  quariodecimo  anno  cir- 
cumcidunt mares,  et  leminas  eodem  anno  circum- 
cidi ferunt,  quod  ab  eo  videlicet  anno  incipiat  fla- 
grare passio  virilis,  et  feminarum  menstrua  sumant 
exordia  ; i et  Strabo  lib.  xvii  ; Ka\  τούτο  δε  των 
ζηλουμένων  μάλιττα  παρ’  αύτοις,  τδ  πάντα  τρέφειν 
τά  γεννώμενα  παιδία,  και  τδ  περιτέμνειν,  χα\  τά  θή- 
λεα  έχτέμνειν.  ι Id quoqne  maxime  student,  ut  ge- 
nitos qiiosqin;  inrmtes  afant,  eosdem  etiam  circum- 
« idant,  femiiias  vero  excidant.  » De  iEgypiiis  lo- 
quitur : .at  ialliliir,  cum  subjicit  idem  Judasis  luisse 
in  usu.  Origenes  homil.  5 in'  Jerem.  : Περιτέμνον- 
ται,  κατά  τδ  αΙσΟητδν  λέγω,  ού  μόνον  οΐ  έκ  τιεριτο- 
Μς  κατά  τδν  Μωαέως  νόμον,  άλλά  κα\  άλλοι  πολλοί. 
Των  Αιγυπτίων  είδώλοις  οΐ  Ιερείς  περιτέμνονται. 

C Circiiiiiciduiiliir, secundum  id  quod  sensibile  est 
inquam,  non  solum  hi  qui  ex  circumcisione  sunt  se- 
cundum legem  Moysis,  verum  etiam  alii  mulli. 
i£gyptiorum  idolis  sacerdotes  circumciduntur.  i Iu 
quem  locum  nonnihil  infra  commentabimur.  Nunc 
quoniam  de  muliebri  circumcisione  mentionem  in- 
jecerunt Strabo  et  Ambrosius,  ritum  ipsius  ape- 
riomus.  Ea  iit  resectione  τής  νύμφης,  qu»  'pars  in 
aiisiraliuiii  praesertim  regionum  mulieribus  ita 
excrescit,  ut  ferro  sit  coercenda.  Id  tradunt  medici 
insignes  Paulus  yEgiiiela  lib.  vi,  cap.  70,  et  Aetiiis 
TetrabL  iv,  serin.  4,  cap.  i03.  Quorum  hic  ita  per- 
git : cQiiapropier  iEgypliis  visum  est,  ut  aiilequ.iin 
exuberet  (pars  illa  corporis)  amputetur,  tunc  prae- 
cipue cum  nubiles  virgines  siiiii  elocandae,  i Reui 
tangit  Origenes  cum  ait  boinil.  6 in  Ezecli.  : < A<t- 
versum  masculos  virtus  ejus  in  lumbis  est;  adver- 
sum feminas  virtus  ejus  iii  umbilico  ventris  est.  Et 
vide  quomodo  boiicste  viri  niulierisqiie  genitalia 


i του  πατρδς  καΙ  την  τής  μητρδς,  κα\  την  τής  γαμε%, 
κα\  των  υΙών  αύτοΟ,  κα\  τών  οίκετών,  χα\  των  φιλ- 
τάτων,  τάχα  δέ  κα\  αύτών  τών  άναιρουντων.  Πώς 
ουν  δυνατδν  τδν  τοσαύταις  γενέσεσιν,  ινα  αύτοΓς  τούτο 
^Τχωρηθή,  έμπεριεχόμενον  γίνεαθαι  ύπδ  του  σχη- 
ματισμού τών  άστέρων,  τήσδε  μάλλον  τής  γενέσεως 
ή τώνδε ; Άπίθανον  γάρ  κα\  τδ  φάσκειν , τδν  σχη- 
ματισμδν  τδν  έν  τή  Ιδίφ  τοΰδέ  τίνος  γενέσει  ταυτα 
πεποιηκέναι,  τδν  δέ  έν  τ||  τώνδε  γενέσει  μή  πεκοιη- 
κέναι,  άλλά  σεσημαγκέναι  μόνον  ήλίθιον  γάρ  τδ  εΙ- 
πειν,  δτι  ή πάντων  γένεσις  περιείχε  καθ’  έκαστον 
ποιητικδν  (96)  του  τόνδε  άναιρεθήναι,  ώστε  έν  γενε· 
σεσιν,  καθ’  ύπόΟεσιν  λέγω,  πεντήκοντα  περιέχεσΟαι 
τδ  τόνδε  τινά  άναιρεθήναι.  Ούκ  οΤδα  δ’  δπως  δυνή- 
σονται  σώσαι  τδ,τών  μεν  έν  Ίουδαία  σχεδδν  πάντων 
τοιόνδε  είναι  τδν  σχηματισμόν  έπ\  τής  γενέσεως,  ώς 
όκταήμερον  αύτους  λαμβάνειν  περιτομήν,  άκρωτη- 
ριαζομένους  καΐ  έλκουμένους  (97),  χαλ  φλεγμον!} 
περιπεσομένους  κα\  τραύμασι,  κα\  άμα  τή  είς  τδν 
βίον  εΙσόδφ  Ιατρών  δεομένους*  τών  δέ  έν  Ίσμαηλί- 
ταις  (98)  τοϊς  κατά  τήν  Αραβίαν  τοιόνδε,  ώς  πάντας 
περιτέμνεσθαι  τρισκαιδεκαετεϊς  * τούτο  γάρ  Ιστόρηται 
περ\  αύτών , κα\  πάλιν  τώνδέ  τινων  τών  έν  ΑΙΘίοψι, 
τοισδε  τάς  κόγχας  τών  γονάτων  περιαιρεΐσΟαι  (99), 
χαΐ  τών  Αμαζόνων  τούς  έτέρους  τών  μαστών.  Πώς 
γάρ  ταύτα  ποιουσιν(Ι)  οΐ  άστέρες  τοισδε  τοις  Ιθνεσιν; 

obtectis  nominibus  Scriptura  nuncupaverit,  ne  per 
ea  vocabula  quae  in  promptu  sunt,  turpitudinem 
significaret.  Si  iniellecliim  esi  exemplum  quod  pro- 
tulimus de  Job,  iniellige  mihi  quia,  ut  in  viroprx- 
piiiium  circumciditur,  sic  in  femina  umbilicus  am- 
putatur. » Quod  igitur  necessitate  primum  invectum 
est,  religione  posimodum  usurpa iiiiii  fuit , quod  et 
aliqui  de  virili  circumcisione  opinati  sunt,  ut  post- 
ea dicemus.  Porro  hanc  consuetudinem  circuinci- 
dendanim  mulierum  hodieque  relinere  iOgypliox 
ferunt  ii  qui  regiones  illas  lustrarunt,  ignemque  ad 
compescendam  partis  hujus  luxuriem  adhiberi. 
Scribit  Belloniiis  lib.  iii  Οέεσηι.,  cap.  28,  iiioreri 
hunc  servare  feminas  in  Persia  , et  Cophtas  eiiam 
in  iEihiopia,  Christi  licet  nomen  professas.  Leo 
Africanus,  lib.  viii,  narrat  Mubammedi  lege  id  prae- 
scribi,  quamvis  in  iEgypto  tantum  et  Syria  obti- 
neat, munusqiie  id  obire  votuias  quasdam,  per 
vicos  Cairi  iiiinislerium  suum  venditantes.  Porro 
luec  Origenis  dum  repraesentat  Procopitis,  ahqiia 
cx  parte  mutavit,  si  modo  Latinae  inierpretalioiti 
quam  ad  manum  habeo,  fides  est.  IIcjetius. 

(99)  ΠεριεαρεΊσΘαι,  liimaniopodes  ^thiopes  hos 
esse  censebat  ainlciis  meus  suiiiiiius  et  popularis 
Sieplianus  monachus,  magnum  rei  litteraria:  colu- 
men. Erant  apud  i£lhiopes  quidam  lliinaiitopodes 
dicti,  hoc  est  loripedes , quod  cruribus  lori  iiisiar 
flexis  et  fluxis  serpere  potius  quam  Ingredi  vide- 
rentur. De  bis  Meta  et  Solinus  ita  videntur  disse* 
rere,  quasi  id  vitium  tota  aliqua  gens  ab  ortu  re- 
tulerit. Bene  vero  est  quod  ex  Origene  disci  mos 
tales  arte  factos  fuisse,  uon  natura ; nec  loum 
gentem,  sed  qiiosdaiii  tanluiii  genuum  paiella  fuisse 
iiiulctatos  ; eos  fortasse  quos  domi  desidere  vel- 
lent, iioii  ad  bella  exire,  quos<|ue  «loniesticis  otii· 
ciis  et  privatis,  iioii  campestribus  vel  publicis  des- 
tina reiii.  Id. 

(l)  Πώς  γάρ  tetvta  Λοιονσιν,  elc.  Trita  illa  et 
pervulgata  adversus  Genethliacos  argumenta  sibi 
objicit  Firmicus  cap.  I,  lib.  i,  qux  deinde  cap.  3 
dissolvit.  Id. 


77 


IN  GENESIM. 


78 


ΟΙμαι,  3tc,  el  έπκττήσαιμεν  (2),  ούδΙ  μέχρι  του  στη-  Α genere  commemorant*  Praeterea  qui  fiat,  ui  certis 
σσι  δυνησέμεΟά  τι  άληθές  είτεεΐν  περί-  αύτών.  Το-  quibusdam  apud  nonnullos  iEthiopiae  populos  ge· 
σούτων  6έ  φερομένων  όδών  προγνωστικών,  ούχ  οΐδ'  nuom  patellae,  Ainazenibus  mammarum  altera  rese- 
δπως  έξώκειλσν  ol  άνθρωποι  έπΙ  τδ  τήν  μέν  οΙο>νιστι-  cetiir.  Quomodo  enim  haec  certis  diintaxat  in  gen- 
xl)v  χλ\  τήν  δυτικήν  μή  λέγειν  περιέχειν  τδ  ποιούν  libus  siderum  vis  efficiat?  Equidem  sic  existimo,  si 
αίτιον,  αλλά  οημαίνειν  μδνον,  κα\  τήν  άστεροσκοπι-  attenderimus,  veri  nihil  bsc  ίιι  genere,  in  quo  vel 
χήν  (3),ούκ  έτι  δε  τήν  γενεθλιαλογικήν.  ΕΙ  γάρ  έπι-  leviter  haerere  liceat,  excogitari  a nobis  asserique 

γινώσκεται,  ?να  κα\  χαρισιομεθα  τδ  γινώσκεσθαι,  γί-  posse.  Gaelertiin  ciiin  lain  mullae  praenoscendi  artes 

νεταιδδ  έκειΟενδΟεν  ή γνώσις  λαμβάνεται,  τ1  μάλλον  circumferantur,  non  video  qiiamobrem  in  id  potis- 

άπδ  των  άστέρων  (4)  ή άπδ  των  οΙωνών  Ισται  τά  simum  homines  impegerint,  ut  augurali  et  hariispi- 

γινδμενα;  κα\  μάλλον  (5)  άπδ  τώνοΐωνών,  ή άπδ  cinae  atque  astrorum  consider.itloni  efficiendi  vim 
των  σπλάγχνων  των  θυομένων,  ή άπδ  των  διαττόντων  negarent,  significandi  tantum  concederent,  idem 
άστέρων;  ΤαΟτα  μέν  ουν  έπ\  του  παρόντος  άρκέσει  tamen  de  ea  quae  in  nataliliorum  consideratione  ver- 
βΐς  άναίρεσιν  του  ποιητικούς  είναι  τους  άστέρας  saliir,  nou  17  sentiant·  Nam  si  cognosci  lutura 
των  άνΟρωπΙνων.  possunt  (hoc  enim  in  praesentia  demus) , idcmqtie 

cognitionis  illoriiin  est  eCTectionisqiie  principium  : cur  in  stellas  potius,  quam  in  aves,  eonim  quae 
lilini,  causa  conferatur?  vel  ciir  avibus  e.^dem  potius,  quam  aut  victimarum  extis,  aut  discurrenti- 
bus astris  assignetur?  Hactenus  quidem  a nohis  , quantum  hic  locus  postulabat,  confutata  illa  sententia 
est,  quae  rerum  humanarum  effectionem  a sideribus  pendere  statuebat. 

*Onsp  δδ  συγκεχωρήχαμεν,  ού  γάρ  έλύπει  τδν  λό-  Β · Quod  autem  paulo  ante,  cum  susceptae  nihil 
ηον,  ώς  των  άνθρώπων  δυναμένο^ν  καταλαμβάνειν  disputationi  officeret,  ultro  concessimus,  coelestes 
τους  ούρανίους  σχηματισμούς  κα\τά  σημεία,  χα\  ών  illas  positiones,  signa,  et  ea  quorum  signa  sunt, 
έστι  σημεία,  τοΟτο  φέρε  νυν  έξετάσω[Jιεv  ει  άληθές  facultatis  humanae  viribus  iiUelligi  posse  : id  ve- 

έστι.  Φασ\  τοΙνυν  ot  περ\  ταΰτα  δεινο\,  τδν  μέλλοντα  rumne  sit  nunc  demum  exquiramus.  Primum  igitur 

τά  κατά  τήν  γενεθλιαλογικήν  άληθώς  καταλαμβάνειν  artis  hujus  magistri  docent,  qui  ad  veram  ac  perfe- 
είδέναι  ού  μόνον  τ^  κατά  πόστου  (6)  δωδεκατημορίου  ctain  rerum  genethliacarum  cognitionem  aspiret, 
Ιστ\ν  ό. καλούμενος  άστήρ,  άλλά  κα\  κατά  ποίας  μοΙ-  tenendum  huic  esse  non  modo  quatiam  in  parte  duo· 
ρας  τον  δωδεκατημορίου,  κα\  κατά  ποίου  έξηκοστού'  decima,  sed  etiam  quanam  In  illius  duodecimae  par- 

ol  δέ  Ακριβέστεροι  κα\  κατά  ποίου  έξηκοστού  του  ticula,  imo  ecqua  tandem  in  sexagesima  versetur 

έξηκοστού.  Καλ  τουτό  φασι  δεΐν  ποιεΤν  έφ' έκάστου  astrum.  Addunt  vero  qui  rem  expendunt  accuratius» 
των  τελανωμένων  έξετάζοντα  τήν  σχέσιν  τήν  πρδς  qiiaunm  in  illius  sexagesimae  sexagesima.  Quod 


(2)  EI  έχιστήσαιμετ.  Sic  recte  habet  Philocalia, 
male  vero  apud  Eusebium  legitur,  έπιστήσαι  μέν, 
quod  idcirco  Vigerus  expungebat. 

(3)  Kal  ziir  άστεροσκοΛικήν,  etc.  Vigerus  lege- 
bat, ούχέτι  τήν  άστεροσκοπιχήν  κα\  τήν  γενεθλια- 
λογιχήν.  Sed  recta  videtur  et  sana,  quae  in  textu 
nostro  est,  Icclio.  Άστεροσκοπιχή  enim  eadem  esi 
qua*  et  μετεωρολογική.  Μετεώρων  enim  nomine  si- 
dera quoque  cotiiiiieniar.  Ai  γενεθλιαλογική  ea  est, 
qux  et  άτεοτελεσματιχή  , seu  προγνωστική,  sen 
ποιητική,  quam  el  άστ ρολογ ίαν  appellant.  Prior  illa 
circa  stellarum  inoiiis  et  σχηματισμούς  versatur, 
qiiiluis  futura  hominibus  o diis  significari  et  por- 
tendi ethnici  crediderunt : nam  solis  puta  , liiiiae- 
que  defectus  deorum  iram  nuntiare  sibi  persuase- 
runt· Ipsi  quoque  Christiani  signa  judicii  postremi, 
non  causam,  in  sole,  luna  et  stellis  futura  sciunt, 
miitiaqiie  ab  his  portendi,  non  effici.  Vide  omnino 
Basiiium  hom.  6 in  Hexaem.;  Ambrosium  in  opere 
cognomini,  lib.  iv,  cap.  4,  sed  prxsertim  Proco- 
piuiii  in  Genes,  i,  14.  Genethliacorum  autem  do- 
ctrina humanarum  rerum,  sive  casuconlingeniiuni, 
sive  sponte  gestarum  significationem  et  causam  si- 
deribus tribuit.  At  quoniam  veteribus  fere  astro- 
noinis  solenine  fuit,  non  άστεροσκοπιχήν  tantum, 
el  γενεθλιαλογικήν  excolere,  sed  priorem  etiam  po- 
sterioris causa ; aslroruinque  scientiam  ad  futuro· 
ruin  praeiiotionein  convertere,  inde  factum  est  ut 
iiiraque  ad  futuri  scientiam  pertinere  dicta  sit.  Pto- 
leiiixiis  prooem.  Tpirabibt. : t Rerum  in  quibus  est 
progiiosticabilis  scieiiiix  stellarum  cognitio,  magnas 
el  praecipuas  duas  esse  deprehendimus.  Quarum 
altera  quae  praecedit,  et  est  fortior,  est  scientia  so- 
lis el  lunae,  necnon  quinque  stellarum  erratica- 
rum fig^^ras  demonstrans,  quas  suorum  motuum 


1 causa,  et  unitis  ad  aliam,  eorumque  ad  terram 
collatione  contingere  manifestum  est.  Altera  vero 
est  scientia  qua  explanantur  el  iniiialiones  et  0|»e- 
ra  quae  accidunt , el  conipleniur  propter  figuras 
circuitus  earum  naturales  eis  in  rebus  quas  circum- 
dant. » El  ante  Ploleniaeum  Manilius  lib.  i As- 
iron. : 

....  Juvat  ire  per  fpsum 

Aera,  et  immenso  spatiantem  vivere  caelo, 

Si^naque,  el  adversos  stellarum  noscere  ruritfi. 

Quod  solum  novisse  parum  est  : impensius  ipsa 

Scire  juvai  magni  pewius  preeeordia  mundi, 

Caeteruin  eamdem  lianc  Origenrs  ratiocinationem 
persequuntur  et  exponunt  Busilius  lioinil.  fi  in 
Hexaem.;  Ambrosius  lib.  iv,  c.  4.  Hex.;  Philopo- 
iius  fib.  IV  Περί  τ^ς  κοσμοποιίας^  cap.  18.  llos- 
TIUS. 

(4)  Tl  μοΛΧον  άχ6  τώτ  άστέρωτ,  etc.  Plolimis, 
I enii.  111,  lib.  i,  cap.  5 : £ί  δ'  δτι  είς  τήν  τών  &στρο>ν 

σχέσιν  όρώντες  περ\  έκάστων  λέγουσι , τά  γιγνόμενα 
παρ'  έκείνων  ποιείσθαι  τεκμαίρονται , όμοίως  άν  καΐ 
οΐ  ορνεις  ποιητικοί  ών  σημαίνουσιν  ειεν,  κα\  πάντα 
είς  α βλέποντες  οΐ  μάντεις  προλέγουσιν.  ι Sin  an- 
tern  ex  eo  quod  babiludinera  siellaruin  suspicicii- 
les  singulis  futura  praenuntiant,  ab  illis  fieri  quo- 
que opinentur  : perinde  id  se  habebit,  ac  si  aves 
eorum  quse  significant,  causse  forent : similiierquo 
si  omnia,  quorum  inspectione  vales  prxsaguiiil, 
facere  etiam  quae  significunt,  dicerentur.  » In. 

(5)  KaX  μδΛΛοτ.  Vigero  legendum  videbatur,  xa\ 
τί  μάλλον. 

(6)  Πόστου,  Idem  legebat  ποίου.  Caclerum  Proco- 
pius  Gaz.  in  Genes,  hunc  locum  exscripsit. 


79 


ORIGEN£S 


86 


idem  ipsi  in  quolibet  errantium  siderum  faciendum 
esse  pnecipiunt,  mutuam  singulorum,  cum  iis  quae 
fixa  vocant,  comparationem  ac  respectum  vesti- 
gando. Deinde  aiunt  in  ipso  quoque  orientali  hori- 
zonte, non  videndum  esse  modo,  quaenam  duode- 
cima pars  in  eum  subeat,  sed  etiam  quacnam  illius 
duodecimae  particula,  quaeque  hujus  sexagesima, 
primane  an  secunda.  Quemadmodum  ergo  iicri 
possit,  ut  cum  hora,  si  latius  rem  aestimes,  duode- 
cimae partis  dimidium  complectatur  , sexagesimam 
is  teneat  qui  horarum  divisionis  analogiam  non  te- 
neat? Exempli  gratia,  noscere  qui  poterit,  certum 
hunc  hominem  hora  quarta,  parte  horae  dimidia, 
quarta,  octava,  decima  sexta,  secunda  et  tricesima 
natuni  esse  ? nam  propter  horae,  non  integrae  modo, 
sed  etiam  definilae  hujus  certaeque  particulae  igno- 
rationem, plurimum  saepe  volunt,  in  ea  quae  signi- 
ficantur, varietatis  incidere.  Et  in  geminis  quidem, 
ut  alterius  ortus  ab  altero,  momento  saepe  uno,  pun- 
cloque  temporis  dirimatur,  multae  tamen  occurrunt 
tam  casuum  quam  rerum  negotiorumque  varietates ; 
partim,  ut  ipsi  aiunt,  quod  stellarum  diversus  in 
utroque  respectus  fuerit,  partim  quod  minus  cer- 
tam illam,  quae  io  horizontem  subiret,  panis  signi 
duodecimae  particulam  ii  tenuerint  qui  exploratam 
sese  horam  habuisse  putaverant.  Nam  hoc  quidem, 
parsne  horae  tricesima  ortus  utriusque  intervallum 
exstiterit,  statuere  nemo  potest.  Verum  id  quoque 
]>er  nos  habeant,  ut  exquisite  horam  tenere  pos- 
sint. Fertur  sane  theorema,  ostendens  zodiacum 
circulum,  perinde  ut  planetas,  deferri  ab  occasu  in 
ortum,  intra  centum  annos,  gradu  uno;  qui  motus 
longioris  progressa  temporis,  in  positionem  duode- 
cimarum partium  varietatis  plurimum  inferat^  cum 
duodecima  pars  alia  sit,  quae  mente  concipitur,  alia 
quae  quasi  sensu  informatur  : sic  tamen  ut  ex  ea 
tantum,  quae  mente  concipitur,  quaeque  vix,  ac  ne 
vix  quidem  teneri  certo  potest,  rei  veritas  habeatur. 
Verum  id  etiam  a nobis  detur,  ut  aut  signum  illud 
quod  mente  concipitur,  certo  teneri  queat,  aiit  ex 
eo  saltem  quod  sensu  informatur,  verum  intelligi ; 
asirt;rum  certe  quidem  illorum,  quae  in  situm  ejus- 
modi figuramque  concurrunt,  quam  ipsi  coniem- 

(7) Ού  τής,  Viger.,  ού  μόνον  της. 

(8)  Φέρεται  δέ  θεύρημα,  etc.  Motus  hic  est,  qiii 
praecessionis  aequinoctiorum  ab  astronomis  vulgo 
appellatur,  quo  stelb-e  fixae  ab  aequinoctii  et  solstitii 
cardinibus  digressae,  super  polis  zodiaci,  είς  τά 
Ιπόμενα  paulatim  verti  compertae  sunt.  Hunc  aulcm 
motum,  ex  Timocharidis,  Hipparchi,  suisqiie  adeo 
observationibus,  centum  aiinortiiii  spatio  gradum 
unum  absolvere  Ptolemaeus  statuit  lib.  vn  Magn, 
coMtruct, , cap.  2 : Ός  Ix  τούτων  τήν  της  μ,ιάς 
μοίρας  είς  τλ  έπόμενα  παραχωρτισιν  εν  έκατΟν  έγγι- 
στα έτεσι  γεγενήμένην  εύσησθαι,  χαθάπερ  χα\  ό 
Ίππαρχος  ύπονενοηχώς  φαίνεται,  c Utex  iis  iinins 
gradus  in  consequentia  progressio  intra  centum 
propemodum  annos  confici  deprehensa  sit,  quem- 
admodum et  Hipparchus  suspicatus  esse  videtur.  » 
Ex  quo  efficitur  36000  annorum  decursu  totum 
circulum  fixas  evolvere,  qui  annus  Platonicus , seu 
annus  magnus  dicitur  a nonnullis.  Tardiorem  vero 
hiitic  motum  faciunt  tabulae  Alphonsinse,  ita  ut  totis 
49000  annis  periodum  hanc  absolvi  rex  Alphonsus 


^ τους  άπλανεΓς.  Πάλιν  αύ  έπ\  του  Ανατολιχου  δρ(  ον- 
τος  δεήσει,  φασίν,  ΙδεΤν  ού  μόνον  τδ  δωβεχατημόρΕον 
ποΓον  ?ίν  έπ*  αύτου,  αλλά  χαΐ  τήν  μοΓραν,  χαΐ  τδ 
έξηχοστδν  της  μοίροις,  τδ  πρώτον  ή τδ  δεύτερον  έξη- 
χοστόν.  Πώς  τοΙνυν,  τής  ώρας  πλατε?  λόγψ  ήμισυ  δοΗ 
δεχατη μορίου  περιεχούσης,  δύναταί  τις  λοιβεΤν  τδ 
έξηχοστδν,  μή  ίχων  τήν  Αναλογίαν  τής  διαιρέσεως 
τών  ώρών,  ώστε,  φέρε  είπεΐν,  είδέναι,  δτι  γεγέννη- 
ται  6 δεΤνα  ώρφ  τετάρτη,  χα\  ήμίσει  ώρας,  χα\  τε- 
τάρτψ,  όγδόω,  χα\  έχχαιδεχάτιρ,  χαΐ  δυοτριαχοστφ ; 
παραπολύ  γάρ  φασι  παραλλάττειν  τά  σημαινόμενα 
τϋαρά  τήν  άγνωσίαν  ού  τής  (7)  δλης  ώρας,  Αλλά  χαΐ 
του  τΓοστη μορίου  αύτής.  Έν  γουν  τοϊς  διδύμοιςγεν- 
νωμένοις  πολλάχις  τδ  μεταξύ  χα\  άχαριαΤον  ώρας  έστί, 
χαΐ  πολλαΐ  παραλλαγαΙ  τών  συμβαινόντων  χα\  τών 
πραττομένων  έπ*  αύτών  άπαντώσιν,  ώς  φασιν  έχεΤ- 
νοι,  παρά  τήν  αίτίαν  τής  σχέσεως  τών  Αστέρων  χα\ 
τδ  μόριον  του  δωδεχατη μορίου  τδ  παρά  τδν  όρίζοντα, 
ού  χαταλαμβανόμενον  ύττδ  τών  νομιζομένων  τήν  ώραν 
τετηρηχέναι.  ΟύδεΙς  γάρ  δύναται  λέγε ιν,  δτιτδ  μεταξύ 
τουδε  τής  γενέσεως  πρδςτήν  τοΰδέ  έστιν  ώρας  τρια- 
χοστόν.  Άλλ’  έστω  συγχεχωρημένον  αύτοϊς  τόδε  χατά 
τδ  έχλαβεΐν  τήν  ώραν.  Φέρεται  δή  θεώρημα  (8)  Απο- 
δειχνύον  τδν  ζωδιαχδν  χύχλον  όμοίως  τοϊς  πλανωμέ- 
νοις  φέρεσθαι  Απδ  δυσμών  έπ\  Ανατολάς  δι*  έχατδν 
έτών  μοίραν  μίαν,  χα\  τούτο  τφ  πολλφ  χρόνφ  έναλ- 
λάττειν  τήν  θέσιν  τών  δωδεχατη  μορίων*  έτέρου  μέν 
τυγχάνοντος  του  νοητού  δωδεχατημορίου*  έτέρου  δδ 
τού  ώσανε\  μορφιυματος  Αλλ*  έχ  τού  νοητού  (9)  ζοΗ 
δίου,  δπερ  ού  πάνυ  τι  δυνατδν  xαταλαμβάvεσθαu 
*Έστω  δέ  χαΐ  τούτο  συγχεχωρημένον  (10)  τδ  χαταλαμ- 
βάνεσθαι  τδ  νοητδν  δωδεχατη  μόριον,  ή δύνασθαι  έχ 
τού  αίσθητού  δωδεκατημορίου  λαμβάνεσθαι  τδ  Αλη- 
θές* Αλλά  τήν  γε  σύγχρασιν  παρ’  αύτοίς  χαλουμένην 
τών  έν  τοισδε  τοΤς  σχηματισμοίς  τυγχανόντων,  χα\ 
αύτοί  όμολογήσουσιν,  ούχ  οΤοί  τε  σώσαι  χατά  πάν· 
άμαυρουμένου  τού  δηλουμένου,  φέρε  εΙπεΙν,  χείρονος 
άτυδ  τούδε  (11),  διά  τδ  έπιβλέπεσθαι  αύτδν  ύπδ  τούδε 
τού  χρείττονος,  χα\  έπ\  τοσόνδε,  ή τοσόνδε  άμαυρου- 
μένου· πολλάχις  πάλιν  τής  άμαυρώσεως  τής  του  χεί- 
ρονος ύτυδ  τής  έπιβλέψεως  τής  τού  χρείττονος  έμπο- 
διζομένης,  έχ  τού  έτερον.  ούτωσΙ  έσχηματίσθαι  χει- 
ρόνων  δντα  σημαντικόν.  ΚαΙ  οίμαι,  έπιστήσαντά  τινα 

crediderit.  At  brevioribus  eam  spatiis  determinavit 
Albategnius,  nec  plus  quam  23760  annos  ei  tribuit, 
quippe  quam  66  quoque  anno  gradum  unum  exple- 
re deprehenderit  : quam  senteniiam  observationi- 
bus suis  longe  accuratissimis  ad  verum  proxiiiie 
accedere  confirmavit  Tycho,  nam  intra  67  anno- 
rum spatium  gradu  uno  fixas  είς  τά  έπόμενα  pro- 
gredi, lotuinque  illud  curriciiltim  24120  annis  pera- 
grare comperil.  Jam  vero,  ut  ad  Origenem  redea- 
mus, motum  a Piolemxo  constitutum  respexisse 
eum  liquet.  Hdetius. 

(9)  ’ΑΧΓ  έκ  τον  νοητού^  etc.  Loci  biijiis  hiatum 
oratio  pendula  arguit.  Hunc  sic  explebat  Vigerus  : 
ώσανε\  μορφώματος,  ού  μέν  λαμβανομένου  τού  Αλ^  · 
θούς  έχ  του  μορφώματος,  Αλλ'  έχ  του  νοητού,  etc. 

(10)  "Εστω  δε  τιαΐ  τοντο  σνγκεχωρηρέτοτ,  eic. 
Vide  in  hunc  locum  Salmasium  De  annie  climacieri· 
cis,  pag.  619. 

(11)  Viger.,  χείρονος·  τούδε  δέ  χείρονος  f άτΑ 
τούδε· 


^ IN  GENESIM. 

tcΓς  τ^πβις,  άπογνωναι  τήν  περί  τούτων  χατάληψιν,  Α perationem  appellant,  exquisite  abs  sese  dcfcmli 
ούβαμώς  άνθρώ'χοις  έχχειμένην,  άλλ*  εΐ  &ρα  μέχρι  ηοη  posse  fiitebuntur.  Contingit  enim  saepis- 

του  σημανθηναι  μύνον  φθάνουσαν.  EI  δέ  τις  έν  πείρα  sime,  ut  vel  infestioris  hujus  astri  vis,  quod 

γεγένηται  των  πραγμάτων,  μάλλον  εΓσεταιτδ  έν  τφ  emersit,  alterius  felicioris  aspectu  magis  minusve 

στοχάζεσθαι  άποπτωτιχδν  των  λεγύντων,  χα\  αύτών  retundatur  : vel  ut  id  ipsum  quominus  eveniat, 

συγγραψαμένων,  ήπερνομιζύμενον  (12)  έπιτευχτιχύν.  felicioris  aspectus  impediat,  ppopterca  quod  alte· 

Καλ  Ήααΐας  γουν,  ως  ού  δυναμένων  τούτων  εύρίσχε-  rum  in  hoc  situ  sit,  deteriora  significans.  Ac  mihi 

σ3αι  ύπδ  άνθρώπων,  φησ\  πρ6ς  τήν  θυγατέρα  των  sane  ita  persuadeo,  quisquis  in  locorum  istorum 

Χαλδαιων,  των  ταΰτα  μάλιστα  παρά  πάντας  έπαγ-  disquisitione  versabitur,  pronuntiaturum  eum  uli- 

γελλομένων*  c Στήτωσαν  δή  χαΐ  σωσάτωσάν  σε  οΕ  qtie,  perspectam  expioratamque  mortalium  nemini 

άατρολύγοι  του  ούρανοΟ*  άναγγειλάτωσάν  σοι  τι  μέλ-  eorum  rationem  esse,  sed  ei  duntaxat  vim  signifi- 

λει  έπι  <5Ϊ  Ιρχεσθαι*  » διά  γάρ  τούτων  διδασχόμεΟα  candi  aliquam  ad  summum  concedi  posse.  Qui  au- 

μή  δύνασθαι  τους  πάνυ  περ\  ταύτα  φιλομαθείς  προ-  tdin  res  ipsas  experientia  ipse  sua  probaverit,  agno- 

δηλοΟν,  ά βεβούληται  Κύριος  έχάστψ  έθνει  έπα-  scet  ille  profecto  id  hominum  genus  in  suis  iliis, 

γαγείν.  quas  aut  voce  aut  scripto  concipiunt,  prsesensioni- 

i>us  longe  saepius  aberrare,  quam,  quod  sibi  fingunt,  verum  attingere.  Quamobrem  Isaias  , quod 
ea  certo  ab  hominibus  nullo  modo  teneri  possint , Chaldaeorum  filiam,  qui  hanc  divinandi  artem  sibi 
prae  omnibus  sumebant,  hunc  in  modum  compellat : c Steut  vero  ac  salvent  te  astrologi  coeli : annuntient 
tibi  quod  super  (e  venturum  est  : > quibus  nos  sane  docuit  ne  ab  illis  quidem  ipsis,  qui  res  istas  summo 
ei  acerrimo  studio  prosequuntur,  quid  quoque  populo  facere  Dominus  statuerit,  praenuntiari  posse. 

Νυν  γάρ  ώς  πρδς  τήν  λέξιν  (13)  τδ  προφητιχδν  Β 19  1^·  Jam  dietum  prophetae  , quoad  nudam 
έξειλήφαμεν*  εΙ  δέ  φησιν  ό Ίαχώβ  άνεγνωχέναι έν  ταις  litteram,  exposuimus  : si  vero  Jacob  ait  legisse  se 

πλαξί  του  ουρανού  (1ά)  τά  συμβησύμενα  τοΐς  υΕοΤς  ία  tabulis  coeli  quae  filiis  suis  eventura  sunt , atque 

αυτού,  xa\ οσον  έπ\  τούτφ  άντιλέγοι  τις  άν  ήμ?ν,  δτι  idcirco  nobis  opponat  aliquis  contraria  iis,  quae 

έναντΕα  οΓς  εΐρήχαμεν  δηλούται  διά  της  Γραφής*  έλέ’  diximus,  per  Scripturas  declarari : hominem  enim 

γομεν  γάρ  άνθρωπον  άχαταλήπτως  έχειν  των  ση-  · dicebamus  signa  non  posse  comprehendere ; at 

μείων*  δ δέ  Ίαχώβ  φησιν  άνεγνωχέναι  έν  ταις  πλαξί  Jacob  in  tabulis  coeli  ait  se  legisse  : respondebimus 

τού  ουρανού*  άπολογησύμεθα,δτι oE  χαθ*  ήμάς  σοφοί,  nostros  sapientes,  excellentiore  spiritu  qnaiii  pro 

πνεύματι  περισσοτέρφ  χρησάμενοι  της  άνθρωπίνης  humana  natura  usos,  non  humanitus,  sed  divinitus 

φύσεως,  ουχ  άνθρωπίνως,  θεΕως  δέ  διδάσχονται  τά  arcana  edoceri;  queinadmodiim  Paulus  dixit  : cAu- 

άπύ^^ητα*  ώσπερ  ό Παύλος,  λέγων*  c "Ηχούσα  ip-  divi  arcana  verba  quse  non  licet  homini  loqui  ; > 

^ητα  βήματα,  ά ούχ  έξδν  άνθρώπφ  λαλήσαι*  ι Γσασι  sciunt  'enim  conversionum  mutationes  et  tempo- 

γάρ  τροπών  άλλαγάς  χα\  μεταβολάς  χαιρών,  ένιαυ-  rum,  annorum  circulos,  sideruqi  positiones,  non  ab 

τών  χύχλους,  χα\  άστέρων  θέσεις,  ούχ  άπ'  άνθρώ-  hominibus,  neque  per  homines,  sed  spiritu  ape- 

πων,  ούδέ  δΓ  άνθρώπων,  άλλά  τού  πνεύματος  άπο-  riente  ipsis,  et  pure  nudeque , ut  vult  Deus,  res 

χαλύπτοντος  αύτοΓς,  χαΐ  χαθαρώς,  ώς  θέλει  ό θεές,  ^ divinas  enuntiante.  Nnm  et  Jacob  homine  major 
τά  θε?α  άπαγγέλλοντος.  Κα\  άλλως  δέ  ό *Ιαχώβ  μεί-  erat,  quippe  qui  supplantaret  fratrem  suum,  et 

ζων  ή κατά  άνθρωπον  ήν,  πτερνίζων  τδν  άδελφδν  αύ-  fateatur  in  eo  ipso  libro,  ex  quo  protulimus  ; 

τού,  χαΐ  δμολογών·  έν  αύτή  ταύτη  τή  βίβλφ,  άφ'  ής  c Legi  in  tabulis  coeli, » se  esse  principem  tribuno- 

παρεθέμεθα  τύ*  c Άνέγνων  έν  ταΤς  πλαζί  τού  ούρα-  rum  exercitus  Domini,  et  jampridem  habere  nomen 

νοΰ,  > είναι  άρχιχιλίαρχος  δυνάμεως  Κυρίου,  χαΐ  δνο-  Israel  : quod  quidem  corpore  ministrans  recogno- 

μα  πάλαι  χεχτη μένος  Ισραήλ*  δπερ  έν  σώματι  λει-  scit,  in  memoriam  revocante,  ipsumque  submo- 

τουργών  Αναγνωρίζει,  ύπομιμνήσκοντος  αύτδν  τού  nente  Uriel  archangelo. 

Αρχαγγέλου  Ούριήλ. 

Μετά  ταύταλείπεται  έζετάσαιχαιπαραστήσαι  τοΓς  13.  Jam  reliquum  esi  ut  disputemus  et  expli- 
χιστεύουσιν,  δτι  εΕς  σημεία  χεινται  οΕ  φωστήρες  τού  cemus  credentibus , in  signa  posita  esse  luminaria 

ουρανού*  σανθήσηδέ  ύπδ  τών  περιεργύτερον  φερομέ-  coeli ; sed  urgebunt  te  qui  Scripturae  locos  accura- 

νων  εΕς  τούς  τύπους,  τις  ή αΙτία  τού  ταύτατά  ση-  tius  pervestigant,  et  rogabunt  quae  causa  sit  qnam- 

μαΖα  τδν  θεδν  πεποιηχέναι  έν  τψ  ούρανφ.  Κα\  έστιν  obrem  Deos  haec  signa  in  coelo  fecerit.  Quibus 

εΕπεΖν  πρώτον  μέν,  δτι  πιστεύομεν  τάτής  μεγαλειύ-  primum  respondendum  est,  credere  nos  magnitu- 

τητος  τού  νού  τού  θεού  πάσαν  γνώσιν  τήν  περί  έχά-  ^ dinem  divinae  mentis  omnem  notitiam  singularum 
Γτουτώνδντων  έμπεριειληφύτος,  ώστε  μηδέ  τδ  τυχδν  rerum  iii  se  comprehendere,  ita  ut  neque  minutis- 

xa\  νομιζύμενον  έλάχιστον  λανθάνειν  τήν  θειύτητα  sima,  et  quae  nihili  penduntur,  ipsius  divinitati 

··  Isai.  xLVii,  17.  ” H Cor.  xii,  ά. 

(1%)  Viger.,  ήπερ  τδ  νομιζύμενον.  serici  interpretatio  Latin.*i  est  Joannis  Tarini. 

(13)  Nvr  ως  Λρός  rpr  JU(ir,  ctc.  Haud  (14)  Έκ  τοίς  ίΐΛαξΙ  τον  ohparov.  Vide  Joan. 
satis  scio  cur  hanc  praesentis  fragmenti  seriem  All)erti  Fabricii  codicem  pseudepigraphuin  Veleris 

quam  exhibet  Philoc.  cap.  22,  alias  23,  in  sua  edi-  Testamenti,  pag.  551  et  seqq· 

none  omiserit  clarissimus  lluetius.  Gaeterum  huius 


15  ORIGENES  8 i 

latere  possint . qnod  nimirum  ostendit  eum  numero  A αύτου,  8^ξαν  μέν  περιέχει  του  οΙονε\  άπειρα  άριΟμφ 


νβΙαίΙ  inflniiain  se  comprehendere,  non  fierspicua 
demonsiraiione , sed  fide , quae  ingeriitne  menti  et 
universam  naturam  antecellenti  oonveniat.  Quod  ut 
eipcrieiiliA  ab  iis  qui  majores  liomine  sunt,  et  a 
sanctis  mentibus  corporis  vinculo  solutis  ac  liberis, 
ii.telligatiir,  tanquam  litteras  et  characteres  per 
ccelestiuni  orbium  conversionem  fecit  in  coelo 
Dens,  libi  et  docti  et  doceiuli  signa  Dei  legerent. 
Nec  vero  mirandum  csi  Deum,  ut  se  beatis  demon- 
stret, qurednm  fecisse,  cum  riiaraoni  dicat  Scri- 
ptura: ( Ideo  cici  ta  vi  te,  ut  ostenderem  in  te  virtu- 
tem meam,  et  ut  nomen  ineiiin  in  universa  terra 
pervulgaretur  » Si  enim  asservatus  est  Pharao, 
ut  20  declararetur  ροΐοιιιία  Dei,  ct  nomen  ejus  in 
universa  terra  praedicaretur,  animadverte  quantam 
declarationem  virtutis  Dei  coelestia  signa  compre- 
hendant, cum  a primo  aevo  ad  consummationem 
saeculi  digno  Dei  libro  coelo  impressa  omnia 
ct  inscripta  sint.  Deinde  conjicio  virtutibus 
Illis , quibus  res  humanae  reguntur,  quaedam 
signa  inesse,  ut  alia  tantum  cognoscant,  alia 
fliam  efliciant ; qiicmadinoduni  in  sacris  nostris 
libris  quaeJam  scripta  sunt  ut  cognoscamus , ut 
mundi  opiAciuin  et  alia  mysteria ; quaedam  ut 
cognoscamus  et  faciamus,  ut  praecepta  et  mandata 
Dei.  Itaque  fleti  poiest  ut  coelestes  litterae,  quas 
angeli  et  divinae  virtutes  legere  facile  possunt, 
quaedam  coiHliieant  ab  angelis  et  Dei  ministris 
Ivgenda,  ut  eorum  cognitione  laetentur;  alia  uti 
mandata  accipiant  ct  efliciant.  Neque  abs  re  dixe- 
rimus, simile  quid  legi  coelum  ct  astra  continere: 
ai  vero  pejores,  ci  aliae  ab  homine  virtutes  quaedam 
e praenotis  et  in  coelo  expressis  designatisque 
faciant,  nihil  est  necesse  ipsas  divinis  Uiteris  admo- 
nitas facere  quae  moliuntur  : sed  quemadmodum 
homines  injuriam  fucienies,  nec  scientes  praenovisse 
Deum  hunc  abs  se  injuria  aflectum  iri,  per  suam 
improbitatem  Injiiriain  faciunt;  sic  Deo  oppositae 
virtiiies,  quae  nialiiiam  hominum  scelera  cogitan- 
tium praenoverunt,  propria  id  et  turpissima  volun- 
tate perflciutil.  Sacri  autem  angeli,  administri  spiri- 
tus, et  in  ministerium  missi  ^ certe  tanquam  a 
Dei  lege  accipientes  scripta  mandata,  recte  et  ordine, 
quando  et  quomodo  quantumque  oportet,  meliora  1 
fticiiitu.  Absiir^im  enim  sit  ipsos,  qni  divini  sint, 
temere  nec  definite  venire,  ut  alicui,  verbi  cansa 
Abraham  et  Isaac,  administrent,  Jacob  cx  periculo 
liberent  · vel  hujus  aut  illius  Prophetm  spiritui 
adsint.  Ne  igitur  id  temere  et  fortuito  Hiciani, 
librniii  Dei  legunt;  sicque  quod  in  mandatis  est 
praestant.  Nos  vero,  ut  antea  diximus,  quae  facimus, 
propria  voluntate  facimus,  itidemque  adversariae 
potestates,  quae  in  nos  agunt;  depravata  quidem 
cum  peccamus,  erudiu  vero  et  inielligenie,  sed 
non  sine  angelorum  et  divinsruin  litterarum  el 
sacromm  ministrorum  ope,  curo  Deo  grata  et 
acoepta  facimus. 

•Sxod.  IX,  16.  »Mlcb.  1,14. 


ο^ως  αύτ^ν  έμπεριειληφέναι  έν  έαυτώ,  ού  μήν  έναρ- 
γη  τήν  άπόβειξιν,  άλλά  πεπιστευμένην,  ώς  άρμόζου- 
σαν  τψ  άγεννήτψ  νψ  κα\  ύπέρ  πάσαν  φύτιν  τυγχά- 
νοντι.  *Ιν’  ούν  Tfj  πείροι  τούτο  χαταλαμβάνηται  ύτΑ 
των  μειζόνων  ή κατά  άνθρωπον,  και  των  άγΙων  ψυ- 
χών του  ένεστηκότος  δεσμού  άπηλλαγμένων,  ώσπεροί 
γράμματα  καΐ  χαρακτήρας  καΐ  διά  τής  των  ούρα- 
νίων  περιφοράς  έποίησεν  έν  ούρανψ  ό Θεδς  τους  δεδι- 
δαγμένους  κα\  διδαχθησο μένους  άναγινώσκειν  τά  ση- 
μεία του  θεού.  Ού  θαυμαστδν  δέ  καΐ  ύτιέρ  ένδε^ξεως 
τής  πρ6ς  τούς  μακαρίους  ποιειν  τινα  τδν  θεδν,  τής 
Γραφής  λεγούσης  τψ  Φαραώ*  € ΕΙς  αύτδ  τούτο  έξή- 
γειρά  σε,  δπως  ένδείςωμαι  έν  σο\  τήν  δύναμίν  μου, 
κα\  δπως  διαγγελή  τδ  δνομά  μου  έν  πάση  τή  γή.  ι 
ΕΙ  γάρ  διετή ρήϋη  Φαραώ  ύτάρ  ένδείξεως  δυνάμεως 
θεού,  κα\  διαγγελίας  τού  δνδματος  αυτού  έν  πάση  τή 
γή,  έννόει  πδσην  ένδειξιν  δυνάμεως  θεού  τιεριέχει  τά 
ουράνια  σημεία,  πάντοιν  τών  άπ’  αΙώνος  έως  συντε- 
λείας  έντετυτιωμένων  τή  άξίφ  βίβλω  τού  θεού  τώ  ού- 
ρανψ. Δεύτερον  δέ  στοχάζομαι  ταίς  τά  άνθρώπινα 
οΐκονομούσαις  δυνάμεσιν  έγκείσθαι  τά  σημεία,  Γνα 
τινά  μέν  γινώσκωσι  μόνον,  τινάδέ  ένεργώσι*  καθάτχρ 
έν  ταίς  παρ’  ήμίν  βίβλοις  & μέν  γέγραπται  ινα  γινώ- 
σχωμεν,  οΓον  τά  περ\  χοσμοποιίας  χα\  άλλα  μυστή- 
ρια* ά δέ  ίνα  γινώσχοντες  ποιώ μεν,  ώσπερ  τά  περ\ 
τάς  έντολάς  χα\  τά  προστάγματα  τού  θεού.  Ενδέχε- 
ται δή  τά  ούράνια  γράμματα,  & άγγελοι  κα\  δυνάμεις 
θείαι  άναγινώσκειν  καλώς  δύνανται,  περιέχειν  τινά 
μέν  άναγνωσθησόμενα  ύπδ  τών  άγγέλων  κα\  λειτουρ- 
γών τού  θεού,  Γνα  εύφραίνωνται  γινώσχοντες*  τινά 
δέ  ώσπερεί  έντολάς  λαμβάνοντες  ποιώσι.  Κα\  ούχ 
άμαρτησδμεθα  τδ  άνάλογον  τοίς  έν  τώ  νδμψ  λέγοντες 
έχειν  τδν  ούρανδν  κα\  τούς  άστέρας*  έάν  δέ  χείρονες 
χα\  έτεραι  τού  άνθρώπου  ένέργειαι  ποιώσί  τινα  τών 
προεγνωσμένων  χα\  σημαινομένων  έν  ούρανψ,  ούχ 
άνάγχη  κα\  αύτάς  άπδ  τών  θεού  γραμμάτων  ύπο- 
μιμνησχομένας  ποιείν  & ένεργούσιν*  άλλ’  ώσπερ  άν- 
θρωτΕΟί  άδιχούντες,  ού  μανθάνοντες  προεγνωχέναι  τδν 
θεδν  τδ  τόνδε  τινά  άδιχήσεσΟαι  ύπ*  αύτών,  ένεργούσι 
τδ  άδικείν  έχ  τής  έαυτών  πονηριάς*  ούτως  αΐ  άντιχεί- 
μεναι  δυνάμεις  τού  θεού,  την  κακίαν  τών  τά  μοχθη- 
ρά βουλομένων  άνθρώπων  προεγνωχδτες,  τή  Ιδίφ 
αίσχίστη  έπιτέλούσι  προαιρέσει.  01  μέντοι  Ιερο\  άγ- 
γελοι, τά  λειτουργικά  πνεύματα,  τά  είς  διακονίαν 
άποστελλόμενα,  είχδς  δτι  ώς  άπδ  νόμου  θεού  γε- 
γραμμένα  τά  προστάγματα  λαμβάνοντες,  τεταγμέ- 
νως,  χα\  βτε  δει,  κα\  ώς  δει,  χα\  οσον  δεί  ποιούσι  τά 
χρείττονα*  άτοπον  γάρ  αύτούς  θείους  δντας  άποχλη- 
ρωτιχώς  καΐ  ούχ  ώρισμένως  έρχεσθαι  έπΙ  τδ,  φέρ’ 
είπείν,  χρηματίσαι  τι  τψ  Αβραάμ,  χα\  ποιήσαί  τι  τψ 
Ισαάκ,  χα\  ^ύσασθαι  έχ  κινδύνου  τδν  Ιακώβ,  ή έπι- 
στήναι  τψ  πνεύματι  τούδε  τού  προφήτου.  Ίνα  ουν 
μή  άποχληρωτιχώς  μηδέ  κατά  συντυχίαν  τοοτο 
πράττωσιν,  άναγινώσχουσι  τήν  βίβλον  τού  Θεού*  χα\ 
ούτως  ποιούσι  τά  αύτοις  έπιβάλλοντα.  Ί2ς  προείπο- 
μεν  δέ,  ήμείς  & ποιούμεν,  ή αΐ  άντιχείμεναι  ένέρτ 
γειαι,  & έπιτελούσιν  είς  ήμάς,  ίδίφ  προαιρέβεν 


ιηκουμεν·  άτάχτφ  μέν,  δτβ  άμαρτάνομεν,  πεπαιδευμένη  δέ,  οΟκ  &τερ  άγγέλων,  ούδ^  θείων  γραμμάτω  , 
ούδέ  ύπηρετών  Αγίων,  δτε  θεψ  εύάρεστα  πράττομεν. 

Κα\  Κλήμης  δέ  6 ΤωμαΤος,  Πέτρου  Αποστόλου  Α Εΐ  Clemend  Romanus,  Peiri  aposloli  liisc  i- 
μαθητής,  συνωδΑ  τουτοις  έν  τω  παρόντι  προ-  pulus,  his  coiiseiilaiiea  de  praesenU  quaeslioiie  cum 
βλήματι  πρδς  τδν  πατέρα  έν  Ααοδιχεί^ι  εΙπών  pai re,  Laodiceae,  in  Circttiiiofii^us  loculus,  quid- 
fev  ταϊς  Περιόδοις , Αναγχαιότατόν  τι  έπι  τέλει  dara  maxime  necessarium  in  Hne  21  hujusiiio  !i 

των  τοιούτων  λόγων  φησ\  περί  των  τής  γενέσεως  sermonum  affeii,  de  iis  qu*  per  geiiiluram  evenibSO 

δοχούντων  έκβεβηχέναι  (15)  λόγω  τεσσαρεσχαιδεκά-  videnlur,  oratione  decima  quarta  (17}:«  Et  paler: 


τω·  € Κα\  ό πατήρ·  Σύγγνωθί  μοι,  2)  τέκνον  οι  μέν 
γάρ  χθές  σου  λόγοι  Αληθείς  δντες  συνελογίσαντό  μοι 
συνθέσθαι  σοι·  ή Βϊ  έμή  συνείδησις  μικρά  με,  ώσπερ 
πυρετοΰ  Ελλειμμα,  πρδς  Απιστίαν  βραχέα  βασανίζει· 
σύνοιδα  γάρ  έμαυτψ  τΑ  τής  γενέσεως  πάντα  μοι 
άποτελεσθέντα·  ΚΑγώ  Απεκρινάμην  Συννόησόν  μοι, 
ώ πάτερ,  ο7αν  φύσιν  Εχει  τδ  μάθημα,  έξ  ών  έγώ 
συμβουλεύω.  Μαθηματικψ  συμβαλών  είπέ  πρώτον 
αύτώ,  δτι.  Τάδε  μοι  φαύλα  έν  τωδε  τφ  χρόνψ  γέγο- 
νεν  έχ  τίνος  Αρα  μοι  των  Αστέρων  γέγονε,  μαθεΤν 
ήθελον.  Κα\  έρεϊ,  δτι  τους  χρόνους  χαχοποιδς  διε- 
δέξατο  Άρης  ή Κρόνος,  ή τούτων  τις  άποχαταστα- 
τιχδς  (16)  έγένετο,  ή τδν  ένιαυτδν  τουτόν  τις  έπεθεώ- 
ρησεν  έχ  τετραγώνου,  ή διαμέτρου,  ή συνών,  ή 
χεκεντρωμένος,  ή παρά  αιρεσιν.  "Όμως  χα\  Αλλα 
μυρία  είπειν  Εχει·  πρδς  τούτοις  δέ,  ή Αγαθοποιός 
χαχψ  Ασυνθετος  ήν,  ή άνεπιθεώ  ρητός,  ή έν  σχήμστι, 
ή παρά  αιρεσιν,  ή έν  έχλείψει,  ή άνεπισυναφος,  ή 
έν  Αμαυροΐς  Αστροις.  Κα\  δμως  πολλών  προφάσεων 
ούσών,  πρός  Α ήκουσε  τάς  Αποδείξεις  παρασχειν  Εχει, 
Μετά  τούτον  ουν  τόν  μαθηματικόν  έτέρω  προσελθών, 
τΑ  Εναντία  εΙπέ·  δτι,  .Τόδε  μοι  τό  Αγαθόν  έν  τψδε 
τψ  χρόνί;)  γέγονε·  σύ  δέ  τόν  χρόνον  τόν  αύτόν  λέγε* 
Απαίτει  δέ  έκ  τίνος  Αρα  τής  γενέσεως  τούτο  γέγονε. 
Κα\  δμως,  ώς  προε?πον,  Εχει,  σού  χαταψευσαμένου,  * 
αύτός  έκ  ττολλών  σχημάτων  Εν  τι  εύρείν  σχήμα,  κα\ 
δεύτερον,  κα\  τρίτον,  κα\  πλείονα,  ώς  αύτό  ένεργή- 
σαν  δθεν  τά  Αγαθά  έρει  γεγενήσθαι·  Αδύνατον  γάρ  έν 
πάση  γενέσει  Ανθρώπων,  μή  έν  πάση  ώρςι,  τών 
αστέρων  τούς  μέν  καλώς  κεισθαι,  τούς  δέ  κακώς* 
κύκλος  γάρ  έστιν  Ισομερής,  ποικίλος.  Απείρους  Εχων 
τάς  προφάσεις·  πρός  Ας  Εκαστος  είπεϊν  Εχει  δ θέλει· 
δ*·»  γάρ  τρόπον  έπ\  τών  λοξών  ονείρων  Ενίοτε  ουδέν 
νοούμεν,  Αποβάντων  δέ  οίκειοτάτην  προσφέρομεν  έπί- 
λυσιν  ούτως  και  τό  μάθημα,  πρό  τού  τι  Αποτελεσθή- 
ναι,  ουδέν  σαφές  ήμϊν  μηνύσαι  δύναται*  μετά  δέ  τήν 
του  γενομένου  Ιστορίαν  τότε  πρόδηλος  ή τής  έκβά- 
σεο>ς  αΙτία  φαίνεται*  πολλάχις  μέν  ουν  οί  προλέγοντες 
πταίουσι,  κα\  μετά  τήν  Εχβασιν  Εαυτούς  μέμφονται,  ^ 
λέγοντες  δτι,Τόδεήν  τό  ποιήσαν,  κα\  ούχ  είδομεν. 
Τδ  μέν  ουν  κα\  τούς  πάνυ  Επιστήμονας  πταίειν  γί- 
νεται διά  τό  μή  είδέναι,  ώς  χθές  Εφην,  ποϊα  πάντως 
τής  γενέσεως  αΓτια  γίνεται,  ποΤα  δέ  ού  πάντως,  καί 
ποια  πάντως  ποιήσαι  έπιθυμούμεν,  ού  πάντως  δέ 
ποιούμεν.  "Ηδε  δέ  ή αίτία  ήμΐν,  τοις  μυστήριον  με- 
μαθηχόσι,  σαφής  έστιν,  δτι  Ελεύθερον  Εχοντες  λογισ- 
μδν,  Ενίοτε  έπέχειν  ταύτην  βουλευσάμενοι,  νενιχήχα- 
μεν.  οι  δέ  Αστρολόγοι,  τούτο  αύτό  τό  μυστήριον  ούχ 


Ignosce  mihi,  (ili ; hesterni  enim  sermones  tui,  quia 
veri,  pepulerunt  ine  ut  libi  assenlirer  : sed  me.i 
conscientia,  vclul  febris  reliquiae,  Gdem  meam  tan- 
tisper exercet ; scio  enim  quaecunque  ad  genituram 
meam  pertinent,  mihi  omnia  evenisse.  Et  ego 
respondi : Inteliige  mccum,  o paler,  quae  sil  hujus 
disciplinae  natura  ex  bis  quae  libi  consulo.  Gtiui 
malhematico  congressus  primum  sic  agilo  : lia^c 
luibi  mala  hoc  vel  illo  tempore  contigerunt  : quo 
; igilur  ex  astro  mihi  contigerim,  scire  pervelim. 
Respondebit  ille , tunc  temporis  maleficum  aut  Sa- 
turnum aut  Martem  dominatum  fuisse,  vel  fuisse 
horum  aliquod  regrcdieiis,  vel  ab  horum  aliquo 
annum  hunc  ex  quadrangulo,  vei  diametro,  vel  in 
conjunctione,  vcl  in  centro,  vel  extra  liaeresim 
aspectum  fuisse;  tumet  sexcenta  ejusmodi  effu* 
tiet  : praeterea,  vel  benignum  astrum  cum  malo 
non  conveniebat,  vcl  non  erat  aspectabile,  vel  erat 
in  schemate,  vel  extra  hacresim,  vel  in  deliquio, 
vel  non  cohaerebat,  vel  erat  in  obscuris  stellis; 
cumque  mulli  sint  obtentus  et  causae,  habet  ad  €.\ 
quae  rogatur,  quod  respondeat  el  subjiciat.  Cum  hoc 
collocutus,  alium  deinde  conveni  malhemaiicum, 
et  contraria  dicito  : Hoc  mihi  bonum  illo  tempore 
evenit;  idem  vero  ipsum  tempus  significa,  quo  tibi 
mala  evenisse  dixeras ; deinde  interroga,  qua  id  ex 
genesi  libi  evenerit.  Ille  nihilominus,  ut  dicebam, 
ementiente  te , ex  multis  figuris  et  positionibus 
unam  reperivi,  et  secundam,  el  tertiam,  et  alias 
plures,  quasi  ea  effecerit,  unde  bona  tibi  dicet 
rvenisse·  Fieri  quippe  iioii  potest,  ut  in  omni  ortu 
liominum,  non  in  omni  hora,  stellarum  hae  bonam, 
illae  malam  habeant  positionem  ; circulus  eiilin  illo 
partibus  aequalis  el  varius  est,  et  infinitas  liabei 
species ; unde  quidlibet  dicere  quivis  possit.  Quem- 
admodum eniiii  de  perplexis  el  dubiis  somniis 
nihil  inlelligiiniis  ; at,  ubi  evenerint , aptissimam 
expositionem  afferre  solemus;  ita inalliemaiicorum 
discipUiia,  antequam  quid  evenerit,  nihil  aperte 
nobis  declarare  potest : verum  ubi  res  evenerit, 
tunc  causa  eventus  manifesta  apparet;  itaque 
saepenumero,  qui  praedicunt,  fulliiiiiur,  et  post 
eveiUiim  ipsi  se  reprehendunt,  dicuntque,  Id  rem 
effecerat,  et  nesciebamus.  Lapsus  igilur  ille  ac  erroi 
vei  perilissimorum  inde  est,  quod  ignorent,  ut  heri 
dicebam,  quaenam  omnino  sint  ortus  causae,  et  quu: 
non  omnino;  el  quae  omnino  facere  cupiamus,  at 
non  omnino  facimus.  Haec  autem  causa  nobis  qui 


είδότες,  περί  πάσης  προαιρέσεως  Αποφηνάμενοι  έξ  mysterium  didicimus,  perspicua  est,  qnia  cum  libe- 


(1.5)  Plitlocalin  impressa,  έμβεβηχέναι,  male.  (17)  \idc  lib.  x Recog.f  n.  10  el  yeq.,  cl  noUs 

(IG)  ISadein,  Αποχαταστιχός,  mule.  Coleleiii. 


88 


87  OlUGENES 

rani  Itabcamiis  rationis  facultatem,  ccm  eam  22  A ικταίααντβς  τους  χλιμαχτήρας  έπενύησαν,  εις 
Interdum  cohibere  decrevimus,  vicimus.  Astrologi  άδηλ^τητα  ποιούμενοι  τήν  π^ίμεσιν,  ώς  χθές  άπε- 

autem,  quibus  id  mysterium  ignotum  est , de  βε(ξαμεν.  Zb  δέ  του  λοιτιοΰ  πρδς  ταυτα  εΓ  τι  έχεις 

oroiil  libera  voluntate  slatim  prontiiiiiantes,  smpe  είπειν,  λέγε.  Κα\  όμόσοις  άπεχρίνατο,  μηδέν  τούτιον 
lapsi  climacteras  commenti  sunt,  ei  liberam  boini-  άληθέστερον  είναι,  ών  είπεν.  ι 
nis  voluntatem  in  incerto,  ut  beri  demonstravimus,  posuerunt.  Cauterum,  si  quid  habes,  quod  ad  haec 
respondeas,  age.  Et  juratus  respondit,  Nihil  iis  quae  dixisti  verius  est.  » 


EK  TOT  Γ ΤΟΜΟΥ  ΤΩΝ  ΕΙΣ  ΤΗΝ  ΓΕΝΕΣΙΝ. 

Ε ΤΟΜΟ  III 

COMMENTARIORUM  ΙΝ  GENESIM  («). 

Ad  caput  I,  vers.  16  et  seq. 

f Et  lecit  Deus  duo  Itiminaria  magna,  luminare  B < Και  έποίησεν  ό Θεδς  τους  δύο  φωστήρας  τούς 


magnum  in  principatum  diei,  et  luminare  minus 
In  principatum  noctis,  et  stellas  : et  |K>siiii  ea 
Deus  in  flrmameiito  coeli,  ut  lucerent  super  terram 
ei  pneessent  diei  ac  nocti.  » Jam  quaerendum  est 
sitne  idem,  m principatum  dieU  ac  istud,  u»  praes- 
sent  diei ; et  illud,  in  principatum  noctis,  idem  sit 
ac  istud,  fti  pra^easent  nocti.  Aquila  enim  analo- 
giam servavit,  et  pro  bis  verbis,  in  principatum, 
posnll , tit  potestatem;  et  pro  iliis,  ut  prasint, 
vertit,  ttt  potestatem  habeam.  Aiunt  porro,  qui 
significata  diligentius  persecuti  sunt,  in  iis  locis  in 
quibus  est  appellationum  et  praedicatorum  ron- 
junctio,  antecedere  ea,  quae  gaudent  appellationi- 
bus, sequi  vero  praedicata  ; et  appellationem  quidem 
qiijs  habet  praedicatum , esse,  verbi  gratia,  intelli- 
ptntiam  , praedicatum  autem  esse  intelligere.  Simi- 
liter appellationem  , temperantiam  ; praedicatum 
tsmperatum  esse ; et  praecedere  quidem  dicunt 
inteUigentiam ; succedere  praedicatum,  ab  intelli- 
gentia , intelligere.  Haec  autem , et  si  aliquibus 
videbimur  praeter  mentem  Scripturae  facere,  obser- 
vavimus : quandoquidem  qui  facit  luminaria  Deus, 
facit  magnum  in  principatum  diei  et  minus  in  princi- 
patum noctis,  ponit  autem  ea  in  firmamento  coeli,  non 
in  principatum  diei  et  noctis,  sed  nt  praesint  diei  et 
nocti.  Quod  enim  ordine  et  congruenter  ejus  senten- 
tiae qui  artem  logicam-  praecipit,  in  eo  loco  prius  posi- 
tae sint  appellationes,  deinde  adjungantur  praedicata, 
id  28  ^<>8  ad  inquirendum  movit  nuin  rem  ita  se 

(18)  Έχ  τον  7^  τόμον  των  είς  την  Γέτεσιν, 
lloc  fragiiieniuin  exhibet  Phitocalia,  cap.  14.  In- 
ternrelatio  Latina  est  JoannisTariiii. 

(19)  ΕΙς  τάς  άρχάς,  eic.  Scpibendum,  εις  άρχάς 
τής  ήιιέρας,  καΐ  τδν  φωστήρα  τύν  έλάσσω. 

(20)  Καί  ό \\χύΖας  γώρ  άνάΛογοτ,  eic.  Lo- 
cum integrum  profert  Pliilupoiius  Περί  χοσμοπ, 
lib.  IV,  cap.  17,  qui  talis  est : Ka\  έποιησεν  ό θεός 
νους  δύο  φω.στήρας  τούς  μεγάλους*  συν  τόν  φωστήρα 


μεγάλους,  τύν  φωστήρα  τύν  μέγαν  είς  τάς  άρχάς  (19) 
τής  ή μέρας,  χα\  τύν  φωστήρα  έλάσσω  είς  άρχάς  τής 
νυχτύς,  χα\  τούς  άστέρας.  Κα\  έθετο  αύτούς  δ Θεός 
έν  τφ  στερεώματι  τού  ούρανου,  ώστε  φαίνειν  έπ\  τής 
γής,  καΐ  άρχειν  τής  ή μέρας  καΐ  τής  νυκτύς. » Ζητη- 
τέον  δή  εΐ  ταύτύν  έστι  τό,  είς  άρχάς  της  ή/ι/ρας, 
τψ,  χαϊ  άρχειν  της  ήμέρας·  κα\  τό,  είς  άρχάς  της 
ννκτός,  τψ,  καΐ  άρχειν  της  νυκτός.  Κα\  ό Άκύλας 
γάρ  τό  άνάλογον  (20)  έτήρησε,  ποιήσας  άντι  μέν 
του,  είς  άρχάς,  είς  έζονσίαν  άντ\  δέ  τού,  άρχειν, 
έζονσιάζειν,  Φασ\  δέ  οΓς  έμέλησε  τής  των  σημαινο- 
μένων  έξετάσεως,  έν  τοις  τύποις  τοϊς  Ιχουσι  συζυγίαν 
προσηγοριών  χαΐ  κατηγορημάτων  (21),  προΟφίστασΟαι 
τά  τυγχάνοντα  των  προσηγοριών,  καΐ  έπιγίνεσθαι  τά 
κατηγορήματα  παρά  τάς  προσηγορίας*  καΐ  προσηγο- 
ρίαν  μέν  Ιχουσαν  κατηγόρημά  φασιν,  οΤον  τήν  jepiU 
νησιν,  κατηγόρημα  δέ  είναι  τό  ^ρονειτ*  όμοίως  προσ- 
ηγορίαν  τήν  σωζρροσύνην,  κατηγόρημα  τό  (Τωφρο^ 
νεΐν  καΐ  προΟφίστασθαί  φασι  τήν  φρόνησιν,  είτ* 
έπιγίνεσθαι  κατηγόρημα,  άπό  φρονήσεως  τό  ρρονεϊν, 
Ταυτα  δέ  εί  χα\  βόξομέν  τισι  παρά  τό  βούλημα  ττοιεΐν 
της  Γραφής,  τετηρήκαμεν*  έπε\  ό μέν  ποιων  τούς 
φωστήρας  θεός  ποιεί  τόν  μέν  μέγαν  είς  άρχάς  της 
ή μέρας,  τόν  δέ  έλάσσω  είς  άρχάς  της  νυκτός*  τίθεται 
δέ  αύτούς  έν  τφ  στερεώματι  του  ούρανου, ούχέτι  είς 
άρχάς  τής  ήμέρας  χα\  τής  νυκτός,  άλλά  είς  τό  άρχειν 
τής  ήμέρας  καΐ  τής  νυκτός.  Τό  γάρ  τεταγμένως  χαΙ 
άχολούθως  τφ  τεχνολόγου  μένφ  κατά  τόν  τόπον  προ- 
τετάχθαι  τάς  προσηγορίας,  είτ’  έπιφέρεσΟαι  τά  χατ- 

τόν  μέγαν  είς  έξουσίαν  τίς  ή^ιέρας,  καΐ  συν  τόν 
φωστήρα  μικρόν  είς  έξουσίαν  της  νυκτός.  c Et  fecit 
Deus  duo  liimiiiaria  magna : simul  luminare  ma- 
gnum lii  potestatem  diei«  et  simul  luminare  par- 
vum in  potestatem  noctis.  > Huetius. 

(21)  Ύχονσι  συζυγίαν  προσηγοριων  καί  χα 
τηγορημάτων,  eic.  Vide  Laeriiiim  in  Zenone,  ct  Ul 
cum  observationes  iEgidii  Menagii.  la. 


89  IN  GENESIM.  IK) 


ηγορήματα , κεκίνηκεν  ήμ3?  μήποτε  %h  πραγμα 
καΙ  παρά  τφ  βεράποντι  νενόηται  (22),  ούτως  ίχον, 
χα\  μάλιστα  επε\  δ χυρκότατα  έρμηνεύειν  (23)  φιλό- 
τιμου μένος  Άχύλας  ούχ  άλλο  πεποίηκε  παρά  τήν 
προσηγορίαν  χα\  τ^  κατηγόρημα.  Έπιστησάτω  δ’  ό 
^ δυσπαραδέχτως  ?χων  τούτων,  εΐ  δύναται  ήθικδν  πρό- 
; βλήμα,  ή φυσιολογούμενον,  ή θεολογούμενον  χωρίς 
άχριβείας  σημαινομένων  χαΐ  των  χατά  τδν  λογιχδν 
τόπον  τρανού μένων,  δν  δει  τρόπον  παρίστασθαι.  Τ£ 
γάρ  άτοπον  άχούειν  των  χυριολεχτου μένων  έν  ταις 
διαλέχτοις,  χα\  έφιστάνειν  έπιμελώς  τοις  σημαινομέ- 
νοις  ; Ιστι  γάρ  δπου  παρά  τήν  άγνοιαν  των  λογικών 
μεγάλως  περιπίπτομεν  μή  χαθσίροντες  τάς  δμωνυ- 
μίας,  χα\  άμφιβολίας,  χα\  καταχρήσεις,  χα\  κυριο- 
λεξίας, χα\  διαστολάς*  οΤον  παρά  τδ  άγνοεΐσθαι  τήν 
δμώνυμον  της  κόσμον  προσηγορίας  φωνήν  έκπε- 
πτώχασιν  έπΙ  τδ  (24)  άσεβέστατα  φρονείν  τ:ερ\  τού 
Δημιουργού  οΐ  μή  χαθάραντες,  έπ\  τίνων  χειται  τδ, 
f Ό κόσμος  έν  τψ  πονηρφ  χειται,  > οτι  άντί  των 
περιγείων  χα\  άνθρωπίνων  τούτο  ούτως  έχει  τψ 
Ιωάννη  εΓρηται.  ΟίηΟέντες  γάρ  κόσμον  χατ’  αύτήν 
τήν  λέξιν  σημαίνεσθαι  τδ  σύστημα  τδ  εξ  ούρανοΰ  χα\ 
γης  χα\  των  έν  αύτοις,  θρασύτατα  καΐ  άνοσιώτατα 
άποφαίνονται  περί  θεοθ·  μηδαμώς  Ιργψ  δεικνύναι 
δυνάμενοι  πώς  ήλιος  χα\  σελήνη  χα\  άστέρες,  τά 
οδτω  τεταγμένως  (25)  κινούμενα,  χειται  έν  τώ  πονη- 
ρφ. Κιτα  έάν  προσάγω  μεν  αύτοΓς  έχ  τού,  ι Ούτός 
έστιν  ό άμνδς  τού  θεού  ό αίρων  τήν  άμαρτίαν  τού 
κόσμου,  > δτι  κόσμος  Ινθα  ή άμαρτία  πλεονάζει 
κατά  ταύτας  τάς  λέξεις  λέγεται,  τουτέστιν  έν  τοις 
περιγείοις  τόποις,  εύγνωμονούντες  μέν  προσήσονται 
τά  λεγάμενα,  φιλονειχούντες  δέ,  ήλιθίως  άνάστρεφό- 
μενοι^  έπιμενούσι  τοις  άπαξ  χριθεΐσι  μοχθηροις  διά 
τήν  άγνοιαν  της  όμωνυ μίας*  πάλιν  τε  αύ  έάν  λέγηται, 
C θεδς  ήν  έν  Χριστιρ  κόσμον  καταλλάσσων  έαυτψ',  ι 
ούκέτι  δυνήσονται  δ έξειλήφασι  περί  παντδς  τού 
κόσμου,  τουτέστι  περ\  τών  έν  δλψ  τψ  χόσμφ,  μά- 
λιστα κατά  τάς  ύποθέσεις  αύτών  δείξαι*  κα\  κατ’ 
αυτού  γάρ  άνάγχη  τήν  λέξιν  ώς  δμώνυμον  έξετά^ 
ζεσθαι.  ΚαΙ  περ\  τήν  άμφιβολίαν  δέ  μοχθηρών  έκ- 
δοχών  κα\  παρά  τήν  διαστολήν  (26)  τών  στιγμών, 
και  άλλων  δέ  μυρίων  παραδείγματά  έστι  φιλοτιμη- 
σάμενον  ούχ  δλιγα  λαβεϊν.  Ταύτα  δέ  παρεξέβημεν, 
ι·/α  δείξωμεν,  δτι  χα\  καθ’  ήμάς  τούς  θέλοντας  μή 
σφάλλεσθαι  περί  τήν  άλήθειαν  έν  τψ  νοεΤν  τάς  θείας 
Γραφάς  άναγχαιότατά  έστι  τά  πίπτοντα  είς  τήν 
χρήσιν  είδέναι  λογικά*  ών  καΐ  νύν  έδεήθημεν  είς  τδ 
εύρεΙν  τήν  διαφοράν  τών  λεγομένων  γεγονέναι  ι είς 
άρχάς  τής  νυχτδς,ιχα\ιείστδ  άρχειν  τής  ή μέρας  κα\ 
τής  νυκτός.  σ 


habere  Moysee  servus  Dei  intellexerit : maxime,  cum 
is  qui  omnino  proprie  interpretari  stiidiiil,  Aquita, 
aliud  nihil  posuerit  praeter  appellationem  et  pne- 
dioatum.  Videat  porro  qui  hsec  aegre  admittit,  pos- 
sitne  propositionem  de  moribus,  aut  de  rerum  na- 
tura, aut  de  theologia,  sine  accurata  signi  Oea  lorum 
et  eorum  quae  dialecticis  locis  illustrantur,  cognitio- 
ne, recte  astruere.  Quid  enim  absurdi  est  eos,  qui 
verborum  proprietates  in  singulis  linguis  investi- 
gant, audire,  et  signilicatis  iiibaTere  diligenter? 
interdum  enim  propter  igMorationein  logicae  disci- 
plinae, graviter  labimiir,  quod  aequi  vocationes,  am- 
biguas voces,  proprias  et  improprias  dictiones,  et 
disiinciiones  non  dijiidiceimis  ; quemadmodum  ex 
ignoratione  aeqnivocatioiiis  quae  est  in  appellatione 
mundi,  ad  infandas  de  Creatore  sententias  dilapsi 
sunt,  non  discernentes  de  quibus  positum  sit  illud: 
c Mundus  in  maligno  positus  est  **,  i quod  de  ter- 
renis et  hum.*^nis  eo  locoJoannes  usurpavit·  Arbi- 
iruti  enim  innndiim  hac  dictione  significare  cceli  et 
'terrae  orbem  et  quae  in  iis  continentur,  audacissime 
et  supra  quam  dici  potest,  nefarie  de  Deo  pronun- 
tiant: cum  reipsa  demonstrare  non  possint,  quo 
pacto  sol  ct  luna  et  astra  , quae  tam  apto  ordine 
moventur,  in  maligno  posita  sint.  Deinde  si  ex  hoc 
loco : c Hic  est  Agnus  Dei  , qui  tollit  peccatum 
mundi  » probare  ipsis  voluerimus  mundum,  ubi 
abundat  peccatum , secundum  has  locutiones  dici , 
hoc  est  de  terrestribus  locis ; qui  candido  animo 
fuerint,  admittent  quae  dicuntur;  contentiosi  vero, 
stolide  et  inepte  sese  versantes , iis  adhaerere  per- 
gent quae  semel  mala  judicaverint  propter  ignora- 
tionem aequivocatioiiis.  Rursus  si  dicatur  : c Deus 
erat  in  Christo  mundum  reconcilians  sibi  » non 
jam  poterunt  quod  de  universo  mundo  acceperant, 
hoc  est,  de  iis  quae  in  toto  mundo  sunt,  praesertim 
secundum  hypoilieses  suas  demonstrare : de  eodem 
enim  dictionem  ut  plura  significantem  pervestigare 
necesse  est.  Anibiguiiatis  autem  perversarum  expo- 
sitionum et  interpunctionis  et  sexcentorum  ejusmodi 
exempla  non  pauca  reperiet,  qui  id  studebit.  Sed 
haec  per  digressionem  , ut  ostenderemus  ita  nos 
quoque  existimare  illis , qui  volunt  in  inlelligen- 
tia  divinaruih  Scripturarum  veritatem  tenere,  nec 
labi,  pernecessariam  esse  liberalium  artium  scien- 
tiam , quibus  et  nunc  nobis  opus  fuit,  ut  invenire- 
mus , quo  differant  illa  , quae  dicuntur  facta  m 
principatum  noctis,  et  ut  pneessent  diei  ei  nocti. 


··  I Joan.  V,  19.  ■·  Joan.  i,  29.  II  Cor.  v,  19. 

(22)  Kal  παρά  τφ  Θεράποττι  νεκόηται.  Ita  habet 
Tarini  editio,  et  ita  legebat  quoque  Genebrardiis  : 
vitiose,  si  modo  mendosam  scripturam  integra 
scimus  seponere.  Quod  si  conjectura;  locus  est,  ita 
legendum  esse  suspicari  possis,  xal  παρά  τψ  τά 
θεία  γράφοντι  νενόηται. — Haec  Hiietiiis,  cui  assentiri 
non  possum,  quod  alibi  ab  OrigtMic  Moyses  simpli- 
citer ilic.*itur  θεράπων  et  θεράπων  θεού.  Vide  notas 
ad  Exhort,  ad  murtyiium,  p:>g  506. 


(23)  '0  κνριώτατα  έρμη^εύειν^  etc.  Sic  sape  io 
Epistola  ad  Africanum;  sic  sarpe  Hieronymus. 

(24)  Έκπεπτώκασικ  έπΙ  τό,  Valentiniani  vide- 
licet, MarcionisUc  aliique  eorum  corporati. 

(25)  P/ii/oc.  nis.,  τεταγμένως ; impressa,  τβτα- 
γμένα. 

(26)  77αρά  τήκ  διαστοΛ7\ν.  Huet.  legeod.  vide 
tur,  περί  τήν  διαστολήν. 


91 


ORIGENES 


ΕΚ  ΤΟΥ  Γ ΤΟΜΟΥ 

ΤΩΝ  ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ  ΕΙΣ  ΤΗΝ  ΓΕΝΕΣΙΝ  ΕΞΗΓΗΤΙΚΩΝ 

Ε ΤΟΜΟ  III  COMMENTARIORUM  OK1GENIS  ΙΝ  GENESLM. 


apostoli  et  discipuli  Salvatoris  no 
siri  per  universum  orbem  dispersi  essent,  Thomas  qui- 
dem, ut  a majoribus  traditum  accepimus,  Parthiam 
sortitus  est;  Andreas  vero  Scyiliiam.  Joaiini  Asia 
obvenit,  qui  plurimum  temporis  in  ea  commo- 
ratus, Ephesi  tandem  diem  obiit.i  At  Petrus  per 
Ptmtum,  Galatiam,  Bilhytiiam,  Cappadociam  atque 
Asiam  Judaeis  qui  in  dispersione  erant,  praedicasse 
existimatur.  Qui  ad  extremum  Romam  veniens, 
cruci  suffixus  est  capite  deorsum  demisso  ·)  sic 
enim  ut  in  cruce  collocaretur,  oraverat.  De  Paulo 
jam  quid  attinet  dicere,  qui  ab  Hierosolymis  usque 
a»l  Illyricum  munus  evangelicap  praedicationis  im- 
plevit , ac  postremo  Romae  sub  Nerone  martyrio 
perfiincliis  est  ? 

(27)  Eiiscbius  lib.  m Hist,  eccL,  cap.  1,  docet 
liaec.  Urigenem  in  tert  o tomo  expositionum  in  Ge- 
nesim disertis  verbis  commemorasse.  Ταΰτα,  in- 
quit, ’Ωριγένει  κατά  λέξιν  έν  τρίτψ  τ(5μη>  των  είς  τήν 
Γένεσιν  Εξηγητικών  εΓρηται  Verumlaujeu  Valesius 


Των  δέ  Ιερών  του  Σωτηρος  ήμών  άτ;οστ4λων  τβ 
κα\  μαθητών  έφ’  άπασαν  διααπαρέντων  τί^ν  οίκου- 
μένην,  θωμάς  μίν,  ώς  ή παράδοσις  περιέχει,  την 
Παρθίαν  εΓληχεν,  Άνδρέας  δέ  τήν  Σκυθίαν  Ιωάν- 
νης τήν  Άαίαν*  πρδς  ους  κα\  διατρίψας  έν  Έφέαψ 
τελευτά*^  Πέτρος  δ'  έν  Πό'/τιρ  και  Γαλατι^  , καΐ 
Βιθυν(^  , Καππαδοκία  τε  και  Άσια  κεκηρυχέναι 
τοΤς  έκ  διασποράς  ’Ιουδαίοις  Ιοικεν*  δς,  καΐ  έπ\ 
τέλει  έν  'Ρώμη  γενόμενος,  άνεσκολοπίσθη  κατά 
κεφα/ής,  ούτως  αύτδς  άξιώαας  παθεϊν.  Τ£  δεϊ  περί 
Παύλου  λέγειν,  άπδ  Ίερουσαλί]μ  μέχρι  του  Ιλλυρι- 
κού πεπληρωκδτος  τδ  Εύαγγέλιον  τού  Χριστού,  κα\ 
ύίττερον  έν  xfj  'Ρώμη  έπΙ  Νέρωνος  μεμαρτυρηχό- 
τος; 

Ιιι  Notis  ad  locurn  ait  merito  dubitari  posse  undo 
incipiant  Origenis  verba,  au  vocibus  illis  θΐί- 
άς  μέν,  etc. , an  potius  ab  istis  Πέτρος  δέ  έν 
δντφ,  etc. 


βΡΙΓΕΝΟΓΣ  ΕΙΣ  ΤΗΝ  ΓΕΝΕΣΙΝι 

ΕΚΛΟΓΑΙ. 


ΕΧ  ORIGENE  SELECTA  ΙΝ  GENESIM. 


Kt  dixit  Deu$:  Cerminet  terra  herbam  feni  ^ semi· 
nans  semen  juxta  genus  et  secundum  similitudinem 
Non  omittendum  soloerismum  in  elocutione  videri 
posse  id  quod  ila  dicitur:  Dixit  Deus:  Germinet 
terra  herbam  feni , seminans  semen  juxta  genus  et 
secundum  similitudinem  ; non  enim  facile  congruat 
Illud  , seminans  , cum  voce,  herbam  feni.  Quo  pa- 
cto etiam  citra  soloecismum  inielligi  queat , ciiin 
picriqiie  illud , seminans^  ad  lioc,  herbam  feni^  re- 
ferri sentiant?  Potest  autem  quis  siibdistinclione 
medii  puncti  ita  legere;  Germinet  terra  herbam  fe- 
ni; tiiniqiic  di.stingiieiido  adjungere  seminans  semen 

“Geii.  I,  li. 

(28)  Ού  Λαρααεμπτέογ^  eic.  Desumptum  est 
bnece  rragmenium  e schedis  Combeiisianis  in  qiia- 
Γ'  ΐιι  margine  descripliim  diciltir  c Calena  ms.  Ma· 
iiinti.  qua^  ipsum  Origeni  vindicat.  At  Calena  al- 


Kal  εΤπετ  ό θεός·  ΒΜχστησάτω  ή γη  βοτάνητ 
χόρτου^  σΛεΤρον  σπέρμα  κατά  γέτος  καΧ 
όμοιότητα.  Ού  παραπεμπτέον  (28)  δτι  σολοικισμός 
άν  δύξειεν  είναι  κατά  την  φράσιν  τδ,  Εϊπετ  ό θεός· 
ΒΛαστησάτω  ή γηβοτέίκηκ  χόρτου^  σπεΤροναχέρ- 
yux  κατά  γένος  καί  καθ'  όμοιότητα·  ού  γάρ  &ν  εύ- 
χερώς  έφαρμδσαι  τδ  σπεϊρον  τφ  βοτάνην  χόρτου, 
Πώς^δέ  κα\  χο>ρΙς  σολοικισμού  νοείσθαι  δύναται,  τών 
πλείστων  ύποληψομένων  τδ  σχείρον  πρδς  xb  βοτάνην 
χόρτου  λέγεσθαι;  *Έστι  δέ,  ύποδιαστολτ)  χρησάμενον 
μέσης  στιγμής,  ούτως  άναγνώναι*  ΒΛαστησάτω  ή 
γη  βοτάνκιν  χόρτου·  κα\  διαστήσαντα  έτςενεγκεϊν 

tera  Regia  habet  ut  Theodorei  i.  Origenis  tamen 
esse  vix  dubitarim  quippe  quod  Procopius  exscri- 
pserit in  buiic  Gcnescos  Jocum. 


05  IN  GENESIM*  U 


τ^,  σΆέρμα  κατά  γέτος·  tv’  ?j,  ΒΛαστησάτω 

ή γη  βοτάκητ  χόρτου ^ κατά  γένος  σ χείρον  σπέρμα^ 
έπιφερρμένου  έπι  τό  γένος  του  (Τχεΐρον  σχέρμα. 

Ανξάνεσθε  καϊ  χΛηθύνεσθε,  Σημαίνει  (29)  ή μέν 
αύξηαις  τήν  εις  μέγεθος  έπίδοσιν,  τh  βΙ  πληθύνεσθαι 
τήν  έκ  τής  μίξεως  είς  πλήθος  διαδοχήν. 

ΚαΙ  εϊχεν  ό θεός·  Ποιήσωμεν  άνθρωχον  κατ' 
εΙκότα  ήμετέραν  καϊ  καθ'  όμοίωσιν.  Προδιαλη- 
otIov  (δΟ)  πρδτερον,  που  συνίσταται  τδ  κατ’  εΙκόνα, 
έν  σώματι  ή έν  ψυχή.  Ίδωμεν  δέ  πρότερον  οΤς  χρών- 
ται  οΐ  τδ  πρώτον  λέγοντες·  ών  έστι  χαΐ  Μελίτων  (51) 
συγγράμματα  χαταλελοιπώς  περί  του  ένσώματον 
είναι  τδν  βεδν.  Μέλη  γάρ  θεού  όνομαζδμενα  εύρί- 
σχοντες,  δφθαλμους  Θεού  έπιβλέποντας  τήν  οΐχουμέ- 
νην,  χα\  ώτα  αύτοΰ  είναι  είς  δέησιν  δικαίων  έπινε- 
νευκδτα,  χα\,  Ώσφράνβη  Κύριος  όσμ^\ν  εύωδίας· 
χαι,  Τό  στόμα  Κυρίου  έΛάΛησε  ταϋτα,  χα\  βρα- 
χίονα θεού,  χα\  χεΤρας,  χα\  πδδας,  χα\  δακτύλους, 
άντιχρυς  φάσχουσι  ταυτα  ούχ  Ιτερδν  τι  διδάσχειν 
ή τήν  μορφήν  του  θεού.  Πώς  δδ,  φασ\,  χα\  ώφθη  δ 
Θεδς  τψ  Αβραάμ,  και  Μωσή,  χα\  τοΤς  άγίοις,  μή 
μχ  μορφωμένος ; με  μορφωμένος  δδ,  κατά  ποιον  χαρα- 
κτήρα ή τδν  άνθριυπινον ; κα\  συνάγουσι  μυρία  βητά 
μέλη  δνομάξοντα  θεού.  Πρδς  οΟς  άγωνιστέον  πρώ- 
τον άπδ  τής  λέξεως*  άντιπαραβαλουμεν  δδ  βητά 
τοϊς  πλέον  του  γράμματος  μηδδν  Ιπισταμένοις , έν- 
αντιούμενα  αυτών  τή  ύπολήψει*  έκ  μδν  του  Ζαχα- 
ρίου,  δτι  Έχτά  όφΟοΛμοϊ  Κυρίου  οΐ  έχιβΛέχοντες 
έχΐ  χάσαν  τήν  γην,  ΕΙ  δε  έπτά  έχει  όφθαλμους  ό 
θεδς,  ήμε?ς  δδ  δύο,  ού  κατ’  εΙκόνα  αύτου  γεγόναμεν.  ^ 
Άλλα  χα\  ήμε?ς  μδν  ο6κ  έπτερυγώμεθα,  περ\  δδ 
θεού  λέγει  έν  έννενηκοστψ  ψαλμώ,  δτι  ύχό  τάς 
Χτέρυγας  αύτου  έΛχιεΤς.  ΕΙ  δδ  έκεΤνος  μδν  πτέρυ- 
γας έχει,  ήμεΤς  δέ  έσμεν  ζώον  άπτερον,  ού  κατ'  εί- 
κύνά  θεού  γέγονεν  δ άνθρωτιος.  Πώς  δδ  δ σφαιροει- 
δής ούρανδς  κα\  άε\  κινούμενος  θρόνος  είναι  δύναται, 
ώς  ύπολαμβάνουσι,  του  Θεού ; 'Αλλά  καΐ  ή γή  πώς 
ύποπόδιον  τών  ποδών  αύτου ; Άπαγγελλέτωσαν  ήμιν . 
^Αρα  γάρ  τδ  άπδ  γονάτων  μέχρι  τών  βάσεων  σώμα 
του  μεταξύ  ούρανου  κα\  γής  περιέχοντος,  έν  μέσω 
δδ  οδσης  τής  γής  του  παντδς  κόσμου,  και  περιεχο μό- 
νης ύπ’  αύτου,  ώς  γραμμικαις άποδείξεσι  παρίσταται, 
παρ'  ήμιν  είσιν  αί  βάσεις  του  θεού  ή παρά  τοϊς  άντί- 
χθοσι ; Κα\  δλην  τήν  οικουμένην  ήμών  πεπληρώκα- 
σιν,  ή κα\  πλέον  τι  έπιλαμβάνουσιν,  ή έλαττόν  τι ; Ε 
Διεστήκασιν  οΐ  πόδες  αύτου  διά  τάς  θαλάσσας  κα\ 
τους  ποταμούς,  ή καΐ  τοϊς  δδασιν  έπιβαίνουσι ; Πώς 
δδ  ου  δ τηλικούτος  ούρανδς  θρόνος,  καΐ  ή γή  ύπο- 

” Gen.  I,  22.  ··  Gen.  ι,  26.  «‘Psal.  g,  6.  «·  Psal 
IV,  16.  « Psal.  xc,  4. 

(29)  Στψαίνει,  elc.  Exslat  lioc  scliolion  in  iis- 
dem sclieilis  Coiiibelisianis  exscriptum  e Calena  ins. 
lioiispelieiisi. 

(30)  ΠροδαχΛηχτέον^  etc.  Integrum  hocce  fra- 
pmeiiuiiii  iiabeiiir  apud  Theodoreliiin  qiinesl.  20  in 
Genes.,  el  Origeiii  eliam  iribuunt  schedae  Guiiibeii- 
siana». 

(31)  ΜεΛΙτων,  elc.  Hinc  ccrlo  discere  est  qiiod- 
ii:im  fuerit  argiimeiiliiiii  operis  ciii  Melilo  liliihiin 
fecerat  Περί  ένσωμάτου  θεοί),  iil  legitur  apud  Eu- 
eebiiim  lib.  iv  err/.,  cap.  26,  el  apud  Hiero- 
liyiniiui  Vir,  illuglr,,  cap.  24.  Certe  Origenes  Meli- 


Juxia  gemti , ut  sit , germinet  terra  herbam  feiri 
Juxta  genus  seminans  semen , refalis,  niiuiruiii  ad 
genus , verbis,  seminans  semen. 

Crescite  et  mulliplicamiui'^*.  Accretione  significa· 
Inr  in  majorem  molem  augmentum,  mnliiplicalio· 
ne  veroeaquaeex  copula  (it,  mnliiindinis  propagatio. 

25  Et  dixit  Deus  : Faciamus  hominem  ad  imagi- 
nem nostram  et  similitudinem  **.  Piiits  discutieiulum 
est  ubi  consistat  illud,  ad  imaginem,  in  corpore,  an 
in  anima.  Et  in  primis  videamus,  quibus  utantur 
qui  prius  asserunt ; e quorum  numero  est  Melilo, 
qui  scripta  reliquit,  quibus  asserit  Deum  corporeum 
esse.  Membra  enim  Dei  appellata  cum  reperiunt,  ocu- 
los Dei  respicientes  terram  **,  et  aures  ejus  intentas 
esse  ad  preces  justorum  **;ei:  Olfecit  Dominus  odo- 
rem suavitatis^*;  et : Os  Domini  loculum  est  ista 
et  brachium  Dei,  et  manus,  et  pedes,  et  digitos ; 
statim  inferunt  haec  nihil  aliud  docere  quam  for- 
mam Dei.  Quomodo  vero,  aiunt,  visus  est  Deus  Abra- 
hae,  Mosi  el  sanctis,  formam  non  habens?  quod  si 
formam  habens, qualem  formam,  si  non  humanam? 
et  coacervant  mille  loca,  quibus  membra  Dei  appel- 
lantur. Adversus  quos  certandum  est  primum  e>; 
dictione  Scripturae.  Et  ex  adverso  opponimus  his, 
qui  praeter  litteram  nihil  norunt.  Scripturae  verba 
eorum  opinioni  contraria,  ex  Zacliaria  dicente: 
Septem  oculi  Domini  respiciunt  super  universam  ter- 
ram **.  Quod  si  Deus  septem  oculos  habet,  nos 
autem  dnos  tantum,  non  ad  imaginem  ejus  creati 
sumus.  Sed  neque  nos  praediti  sumus  alis,  cum  ta- 
men de  Deo  dicatur  in  nonagesimo  psalmo:  Suh 
pennis  ejus  sperabis  Quod  si  Dens  pennas 
habet,  nos  autem  sumus  animalia  minime  pen- 
nata , non  factus  est  bomo  ad  imaginem  Dei. 
At  quomodo  coelum , cum  sit  sphsericum  et 
semper  volvatur  , thronus  Dei  esse  potest,  ut 
ipsi  existimant?  Imo  etiam  lerra  quomodo  sca- 
bellum pedum  ejus?  Respondeant  nobis.  Nunqiiid 
enim  corpus  illud  quod  a genibus  usque  ad  plantas 
protenditur,  comprehendeiiie  hoc  spatio  quod  inter- 
cedit inter  coelum  et  terram,  cum  terra  sit  in  medio 
lotius  mundi,  et  contineatur  ab  ipso,  utdemonstr»- 
lionibus  linearibus  constat,  apud  nos  sunt  planlse 
Dei,  an  apud  antichthonas?  £t  an  universam  terram 
nostram  replent,  aut  etiam  plus  comprehendunt, 
minusve?  Distantne  pedes  ejus  propter  maria  el  flu- 
mina, aut  eliam  in  aquis  insistunt?  sed  quomodo 
is,  cujus  tantum  coelum  thronus  est,  ac  terra  pedum 

XXXIII,  16.  **  Geo.  viii,  21.  Isa.  i,  20.  Zacli, 

tonem  diserte  accenset  iis  φΐί  Deum  corporeum 
esse  statuebant,  quique  imaginem  Dei  in  hominis^ 
corpore  impressam  esse  aflirmabant.  Ait  insuper 
ipsum  cominenlarios  reliquisse  Περί  του  ένσώμα-^ 
τον  είναι  τόν  θεόν.  Huc  adde  quod  el  Geonadiuo 
De  dogm,  eccl,,  c.  4,  Mei  i tonem  corporeum  quid 
in  Trinitate  credidisse  tradit.  Perperam  ergo  Va- 
lesins  apud  Eiisebinm  tiiulum  operis  Περϊ  ένσωμά- 
του  θεού,  vertit,  Librum  de  Incarnatione  Dei,  Per- 
peram item  Chrisiophorsonus,  De  Deo  incarnato^ 
Propius  ad  rem  accessit  Uuflmis,  De  Deo  corpore 
induto, — Vide  hujusce  Collectionis  i.  V.  Enit.  ΙΆχκ, 


95  ORIGENES 


gcabellum,  invenilur  deambulare  in  solo  paradiso, 
aut  apparet  Mosi  in  vertice  montis  Sina?  El  quo- 
modo ille,  qui  talia  de  Deo  existimaverit,  non  stul- 
tus dicetur? 

2β  Deinde  voti  multa,  quae  disserit  ^ad  eversionem 
ejiismodi  opinionis,  subjicit. 

Qui  vero  asseret  illud,  ad  imaginem,  non  in  cor- 
pore consistere,  sed  in  anima  rationali,  dogma  sta- 
tuet non  contemnendum,  comprehendens  quae  facul- 
tates sint  ipsius.  Nam  quae  in  homine  est  facultas 
cognoscendi,  judicandi,  bene  merendi,  fariendi  quae 
justa  sunt,  fortitudinis,  et,  ut  semel  dicam,  omnis 
boni  effectrix,  a Deo  ipsi  creata  est  ad  imaginem. 
Quod  autem  non  forma  corporis,  sed  actiones  re- 
praesentent nobis  imaginem  Dei,  aperte  Apostolus 
in  Epistola  ad  Corintliiosdicit:  Quemadmodum  por- 
lavimus  imaginem  terreni,  ita  portemus  et  imaginem 
coelestis”.  Et  imaginem  terrenam  portat,  qui  seeun- 
diJin  carnem  vivit,  et  perficit  opera  carnis  ; imagi- 
nem vero  coelestis,  qui  spiritu  actus  carnis  morti- 
ficat. Et  in  alia  epistola  vitae  praecepta  tradens,  inter 
alia  praecipit : Ut  sitis  secundum  imaginem  ejus  qui 
creavit  ”,  Deus  longanimis  est : ita  homo  longanimis 
tiabet  id  quod  est  ad  imaginem  Dei.  Justus  et 
sanctus  est  Dominus,  miserator  et  misericors.  Igitur 
ijui  amat  justitiam  et  sanctitatem,  et  peragit  atque 
observat  praeceptum  istud  Salvatoris  : Estote  mi· 
sericordes,  quemadmodum  Pater  vester  misericors 
est  ; et  : Estote  perfecti,  sicut  Pater  vester  coelestis 
perfectus  esi”^  fit  imago  Dei  per  omnia.  ^ 

Et  dominamini  piscibus  maris,  et  volatilibus  coeli, 
at  omnibus  pecoribus,  et  universae  terrae,  et  cunctis 
reptilibus  quoe  reptant  super  terram  Observandum 
est  recensenda  animantium  creatione,  alia  ense 
cete,  atque  alia  reptilia  animarum;  item  quomodo 
hic  dicatur  boroo  potestatem  habere  piscium  maris ; 
suppressum  autem  sit  cetorum  genus  ac  bestiarum. 
Non  enim  putandum  temere  non  esse  haec  addita, 
cum  facile  conscribi  posset ; El  domiiientur  piscium, 
ac  cetorum  maris,  el  bestiarum  terrae,  et  volatilium 
coeli,  aiqiie  pecorum.  Ac  rogo, animum  adverte  nuin 
inde  conficiatur,  quod  haec  silentio  pressa  sint,  non 
fuisse  cuncta  animalia  in  hominis  gratiam  creata, 
sed  haec  quorum  dominari  dicitur,  nempe  pisces  1 
maris,  volucres  coeli,  ac  terrae  pecora,  foiie  vero 
el  terrae  reptHia  ob  remedia  summe  necessaria  quae 
ex  illis  in  humanum  usum  proveniunt ; non  tamen 
hominis  causa  cetos  magnos  ac  terrae  bestias  creatas 
esse.  Nam  alloqui  in  potestate  botiiinl  data  eorum 
esset  nomenclatio  addita.  Non  invenimus  autem 
in  Scriptura  serpentuin  genus  27  reptilibus  con- 
ninnerari,  sed  bestiis.  Serpens  enim,  inquit,  erat 
prudentissimus  umnium  bestiarum”.  In  Actibus  quo- 

” ICor.  XV,  49.  “ Coloss.  iii,  10.  «·  Luc.  vi,  36, 

(32)  Τό  *ar’  ebedra,  etc.  Imaginem  Dei  in  qua  ho- 
minis p.nrie  impressam  esse  senserit  Origeiies,  dispii- 
lat  lliieliiis  Origenianorum  lib.  ii,  quaesi.  12,  num.  9. 

(33)  Έφρωμέπί{.  Combefisio  legendum  videtur 


icddiov  των  πόθων,  έν  μθνω  τψ  παραθε^σψ  εΰρίσχβταε 
περίπατων,  ή έν  τfJ  χορυφ|{  του  Σινδ  φαίνεται  τιρ 
Μωσΐ) ; Κα\  πως  ταΰτά  τις  περ\  Θεού  θοζάζων  ού 
μωρός  λεχθήσεται ; 

Είτα  αοΧΙά  αρός  άνατροΛ^  εΙπίύτ  τής  fOMwJnjc 
δόξης  έπάγει. 

Ό δέ  φάσχων  τό  κατ'  elxdva  (32)  μή  έν  βωματι 
είναι,  έν  δε  'cfi  XoYixfj  ψυχf^,  παραστήσει  ούκ  εύκατα- 
φρδνητον  δόγμα,  καταλαβών  τίνες  δυνάμεις  είσίν 
αύτης.  Έ γάρ  γνωστικί)  δύναμις  ή έν  τω  άνθρώπφ, 
κριτική  τε  κα\  εύποιητική,  δικαιοπρακτική  τε  κα\ 
έό^μένη  (33),  κα\  άπαζαπλώς  παντδς  καλού  έπι- 
τελεστική,  κατ’  εΙκόνα  ύτΛ  του  Θεού  γεγόνασιν  αύτφ. 
*Ότι  δέ  τ6  κατ’  εΙκόνα  αΐ  πράξεις  χαρακτηρίζουοι, 
κα\  οΟχΙ  ή του  σώματος  μορφή,  σαφώς  ό Άτϊόστο- 
λος  έν  τή  πρδς  Κορινθίους  φησ(  · Καθώς  έφορέσα^ 
μεν  zi\v  εΙκόνα  τον  χοϊκού,  ούτως  φορέσωμεν 
καά  τήν  εΙκόνα  τον  εχονρανίον,  ΕΙκόνα  μέν  γάρ 
φορει  χοϊκήν  ό κατά  σάρκα  ζών,  καΐ  ποιων  τά  έργα 
της  σαρκός·  είκόνα  δέ  του  έπουρανίου  ό τψ  πνεύματι 
τάς  πράξεις  της  σαρκδς  θανατών.  Κα\  έν  έτέρφ  δέ 
έπιστολή  διδάσκων  ώς  δε?  βιουν,  έπιφέρει  ταΐς  έντο- 
λαις  τδ,  γέντισθε  κατ'  εΙκόνα  τον  κτίσαττος. 
Κύριος  μακρόθυμος,  κα\  δ μακρόθυμος  άνθρωπος 
έχει  τδ  κατ’  εΙκόνα  Θεού.  Δίκαιος  κα\  δσιος  ό Κύριος, 
κα\  οίκτίρμων  κα\  έλεήμων  δ Κύριος.  Ούκοΰν  δ Αγα- 
πών δικαιοσύνην  κα\  δσιδτητα,  καΐ  πράττων  και  τη- 
ρών  τήν  έντολήν  του  Σωτήρος  τήν,  Γίνεσθε  οίκτίρ^ 
μονές,  ώς  καϊ  ό Πατ^ιρ  ύμωτ  οίκτίρμωτ  έστί,  χαέ, 

. Γίνεσθε  τέΜιοι,  ώς  ό Πατ^φ  ύμώτ  ό οϋράηος 
τέΛειός  έστιν,  εΙκών  γίνεται  κατά  πάντα  του  Θεοϋ. 

ΚαΙ  άρχετε  των  Ιχθύων  της  θαΛάσστις,  καϊ  τώτ 
αετείνών  τον  οϋρανον,  καϊ  Λάντων  τώνκτϊρτων,  χαΐ 
χάσης  τής  γης,  καί  χάττων  των  έρχετών  των  έραόν· 
των  έχϊ  τής  γής·  Τηρητέον  (34)  δέ,  δτι  έν  τψ  κατοιλδγψ 
τής  τών  ζώων  δημιουργίας,  άλλα  τά  κήτη,  κα\  άλλα 
έρπετά  ψυχών·  κα\  ώς  άρχειν  νυν  τών  Ιχθύων  τής 
θαλάσσης^δ  άνθρωπος  λέγεται,  σεσιώπηται  δέ  τδ  τών 
κητών  γένος  κα\  τδ  τών  θηρίων.  Ού  γάρ  μάτην  δει  νο- 
μίζειν  μή  προστίθεσθαι  καΐ  ταυτα,  δυναμένου  άναγε- 
γράφθαι*  Καϊ  άρχέτωσαν  τών  Ιχθύων,  καΐ  τών  κη- 
τών τής  θαλάσσης,  κα\  τών  θηρίων  τής  γής,  κα\ 
τών  πετεινών  του  ούρανου,  καΐ  τών  κτηνών.  Καϊ 
έπίστησον , el  δυνατδν  διά  τδ  σεσιωπήσθαι , μή 
πάντα  τά  ζώα  διά  τδν  άνθρωπον  γεγονέναι,  άλλά 
ταΰτα  , ών  άρχειν  λέγεται,  Ιχθύας  θαλάσσης,  καϊ  πε- 
τεινά  ούρανου,  καϊ  κτήνη  τής  γής,  τάχα  δέ  καϊ  τά 
έρπετά  της  γής,  διά  τάς  άναγκαιοτάτας  τών  φαρμά- 
κων χρείας  άπ’  αύτών  τελουμένας*  ού  μέντοι  διά 
τδν  άνθρωπον  ταΰτα  έγεγδνει  τά  κήτη  τά  μεγάλα 
καϊ  τά  θηρία  τής  γής.  γάρ  άν  προσετέθη  τή  δε- 
δομένη έξουσίφ  τών  άνθρώπων  καϊ  ή τούτων  δνομα- 
σία.  Ούχ  εύρίσκομενδέ  έν  τή  Γραφή  τδ  τών  δφεων 
γένος  έν  έρπετοις  τεταγμένον,  άλλ’  έν  θηρίοις.  Ό 

” Mallii.  V,  48,  Cen.  ι,  28.  ” Gcii.  ιιι,  2. 

έρωμένη,  quod  non  videtur  necessarium. 

(34)  Τίμτητέον  δέ,  etc.  Exhibent  buc  fragroentniix 
schedae  Combef. 


»7 


IN  GENESIM.  08 

T*P  φησ\ν,  ijr  ^οτιμώτατος  xdrruir  τώτ  A que,  vipera  quae  Paulum  momorderal,  ex  illius 
θηρίων.  Κα\έν  ταϊς  Πράζεσιν  2χιδνα  δαχοΰσα  τδν  pendebat  manu,  suhjiingitque : Ut  viderunt  barbari 
Ιΐαΰλον,  έκρέματο  κατά  τής  χειρδς  αύτοΰ·  κα\  έπι-  pendentem  bestiam  ’·.  In  Levit  ico  autem  vide  in  qui- 
φέρει·  Ίδόντες  δέ  βάρβαροι  κρεμάμενον  τό  θη·  bus  reptile  constituat,  utque  ίη  nullo  eorum  quae 
pior,  Έν  δέ  τψ  Αευΐτικφ  δρα  έπΙ  τίνων  τάσσει  τδ  modo  usus  communis  liabet.  Ait  enim : Hax  come- 
έρπετδν,  ώς  ούδαμως  έπΙ  των  νυν  έν  τή  συνηθεΐα  κα-  detis  de  reptilibus  volatilium  qua  gradiuntur  super 
λουμένων.  Γαί^αγάρ,  φησΙ,^^7ΐεσ^€  άπό  των  quatuor;  qua  habent  crura  longiora  retro  pedibus 

τωττΐύΥχετεινων,άΛορεύοτταιέΛΪ  των  τεσσάρων^  suis,  per  qua  saliant  super  terram;  et  hac  comedetia 
d έχει  σκέΛη  άνώτερον  των  ποδώτ  αύτον,  πηδξίν  de  eis:  bruchum,  et  qua  sunt  ei  similia;  et  locustam 
έν  αϋτοΊςέπϊ  της  γης·  καΐ  ταυτα  φάγεσθε  dsC  αν-  et  qua  sunt  ei  simi/ia;  et  attacum,  et  qua  sunt  ei 
τόύτ,  τόν  βρονχον  καΐ  τά  δμοια  αντφ,  καϊ  rijr  similia;  et  ophiomachum,  et  qua  sunt  ei  similia;  et 
άχρίδα  καϊ  τά  δμοια  αίττη,  τιαΐ  άττάκην  καϊ  τά  omne  reptile  de  volatilibus,  quibus  sunt  quatuor  pedes^ 

δμοια  αύτφ,  καϊ  τόν  ό^,ιομάχην  καϊ  τά  δμοκι  abominatio  estvobis,  et  polluemini  in  eis’’ \g\inv 

αντφ·  καϊ  xdv  έρΛετόν  άπό  των  πετεινών  οΤς  liomo  principatum  babet  cetorum  maguoruiii,  et 

eUri  τέσσαρες  αόδες,  βδέΛνγμα  ύμΊν  έστι,  καΧ  bestiarum,  quae  nec  ipsa  forte  a principio  in  ejus 

έν  χουτοις μιαν&ί\σεσΘε.  Ούκ  άρχει  τοΙνυν  άνθρο>-  ® gratiam  creata  sunt.  Consentanee  bis  quae  hominis 
πος  οδτε  των  κητών  των  μεγάλων  οΟτε  των  θηρίων,  potestati  mancipata  hic  scribuntur,  dicitur  in  psalnm 

τάχα  τήν  άρχήν  οδτε  δι’  αύτδν  γεγενημένων.  Τ6  δέ  octavo : Omitta  subjecisti  sub  pedibus  ejus  : oves  et 

δμοιον  τοϊς  ένθάδε  άναγεγραμμένοις  ύτιδ  τήν  έξου-  ^oves  universas,  insuper  et  pecora  campi;  volucres  cali 
αίαν  του  άνθρώτιου  έν  τψ  η'  ψαλμψ  λέγεται*  Πάντα  pisces  maris,  qui  perambulant  semitas  maris 
ύπέταξας  ύποκάτω  ποδών  αϋτον,  πρόβατα  καΧ  Nam  ille  quoque  de  cetis  ac  bestiis  siletur. 
βόας  άπάσας,  έτι  δέ  καϊ  τά  κτήνη  τον  πεδίου  · τά  πετεινά  τον  οϋρανάν  καϊ  τηϋς  Ιχθύας  τής  θα- 
Λάσσης , τά  διαπορενόμενα  τρέβονς  ΘαΛασσών,  Κάνταΰθα  γάρ  τά  κήτη  κα\  τά  θηρία  σεσιώττηται. 

Ked  σννετέΛεσεν  ό Θεός  έν  τή  ήμέρςι  τή  έκτη  consummavit  Deus  in  die  sexto  opera  sua  quot 

τά  έργα  αύτον  d έποίηο'εν,’Ήδη  τινές  (35)  άτοπον  fecit  ’·.  Aliqui  jam  absurdum  existimantes  Deum 
ύ^λαμβάνοντες  τδν  θεδν  δίκην  οίκοδδμου  μή  διαρ  architecti  inore  non  aliter  quam  pluriuffi  dierii  u 

χέσαντος  χωρίς  ήμερων  πλειόνω^^  πληρώσαι  τήν  οί-  labore  fabricam  valentis  absolvere,  intra  multos 

χοδομήν,  έν  πλείοσιν  ήμέραις  τετελεχέναι  τδν  κόσμον,  dies  mundum  perfecisse,  uno  cuncta  momento  a<*. 

φασ\ν  ύφ'  2v  πάντα  γεγονέναι,  χα\  έντευθεν  τούτο  simul  exstitisse  aiunt,  et  hinc  illud  astruunt;  ordi 

χατασκευάζουσιν * ένεχεν  δέ  τάξεως  οΓονται  τόν  κατά-  Q nis  autem  causa,  et  ut  series  constet,  dierum  et 
λογον  των  ήμερων  είρήσθαι  κα\  τώνέναύταις  γενο-  rerum  quae  in  illis  factae  sunt,  numerum  dictum 

μένων.  Πιθανώς  δ*  άν  πρός  τούτο  κατασκευαζομένψ  putant.  Hi  probabiliter  sentem iain  stabiliunt  ea 

χρήσαιντο  ^ητφ,  τψ*  Αύτός  είπε,  καϊ έγενήθησαν  auctoritate  qua  dictum  est:  Ipse  dixit,  et  facta  sunt; 

αύτός  ένετείΛατο,  καϊ  έκτίσθησαν.  ipse  mandavit,  et  creata  sunt 

Αντη  ή βίβΛος  γενέσεως  ούρανον  καϊ  γης,  δτε  Hic  est  liber  generationis  coeli  et  terree,  cum  facta 
έγένετο  · ή ήμέρςι  δτε  έποίησε  Κύριος  ό θεός  τόν  sunt : qua  die  fecit  Dominus  Deus  coelum  et  terram 

οϋρανόν  καϊ  τήν  γην.  Τό,  βίβΛος  (36),  έν  τψ  τόπψ  lla;c  vox,  liber,  hoc  loco  non  exstat  apud  Hebraeos; 

τούτψ  καθόλου  ού  χεΐται  παρ'  Έβραίοις*  άλλ'  έστι  sed  errore  Hebraei  librarii  adjecta  est,  decepti  si- 

πλάνη  Εβραίου  γραφέως,  πλανηθέντος  έν  τή  πλάνη  inililudine  loci  illius  (Gen.  v,  i, ) iu  quo  legitur 

έκείνου,  έν  ψ κεΐται  παρά  μέν  Αχύ\α·  Τούτο  βι-  apud  A<|uilam  quidem : Hic  est  liber  generationum 

βΛίον  γεννημάτων  Αδάμ  * παρά  δέ  τοϊς  Ο'  * Αντη  ^dam ; apud  LXX,  vero ; Hic  est  Uber  generationis 

ή ^βίβΛος  γενέσεως  άνθρώπωτ.  ’^ήθη  γάρ  κα\  έν  hominum.  Putavit  enim  etiam  hoc  loco  vocem, /iter, 

τουτψ  τψ  τόπψ  βιβΛίον  παραλελεϊφθαι,  καΙ  οδτως  prxtermissam  fuisse,  atque  adeo  illam  adjecit· 

αύτό  προσέθηκε.  D 

KaX  έ'ρύτενσεν  6 Θεός  ^παράδεισον  έν  '‘Εδέμ  28  plantavit  Deus  paradisum  in  Edem  ad 
κατά  άνατοΛάς,  καϊ  έΟετο  έκεΐ  τόν  άνθρωπον,  δν  orientem,  et  posuit  illic  hominem  quem  formaverat. 

ίαΛασε.  Kai  έξανέτειΛεν  ό θεός  έτι  έκ  τής  γης  Εΐ  produxit  Deus  iterum  ex  terra  omne  lignum  pnl- 

πάν  ζύΛον  ώραϊον  είς  δρασιν,  καΧ  κοΛόν  είς  chrum  ad  videndum,  et  bonum  ad  comedendum 

”Act.  XXVIII,  b.  Levit,  xi,2l  seqq.  Psal.  viii,  8.  ’·  Gen.  ii,2.  ^^Psal.  cxlviii,  3.  ” Gen.  ii, 
Am  ibid.,  8 et  9. 

(35)  *Ηδη  τινές,  etc.  Origetiis  esse  hoc  fragmen-  rum  de  hac  Origenis  opinione  disserit  Huetius  Ori’ 
lom,  quod  ei  etiam  tribuunt  schedae  Coinbeflsianne,  genianornm  iih.  ii,  qiixst.  8,  nuin,  6« 
guadenl  ea  quae  ipso  habet  lib.  iv  De  principiis  : Τίς  (3ϋ)  Τό,  βίβΛος,  etc.  In  lucem  edidit  hoc  3ch'o- 
γοΰν  νουν  έχων  οίήσεται  πρώτην  καί  δευτέραν  καί  Ποιι  Moiilcfalconius  noster  iii  suis  ad  Hexapla  Ori- 

τρίτην  ήμέραν,  έσπέραν  τε  κα\  πρωίαν  χωοίς  ήλιου  genis  notis,  toin.  I,  pag.  16,  ubi  monet  legi  in  om- 

γεγονέναι,  καΐ  σελήνης  κα\  άστρων,  τήν  % οΐονεί  nibus  catenis  mss.  quas  vidit,  at  sine  auctoris  no- 

πρωτην  και  χωρ\ς  ούρανοΰ;  Quis  igitur  sanus  exi-  mine.  In  Monspeliensi  tamen  quam  vidit  Coinbeli- 

stimabit  primam  et  secundam  et  tertiam  diem,  et  sitis,  Origeni  tribuitur.  Ut  ut  est,  his  verbis  Ori- 

vesperam  et  mane  sint  sole,  luna,  et  astris,  et  pri-  genes,  seu  quisquis  alius,  indicat  vocem  ηηο  ab 

tnam  illam  sine  coelo  fuisse?  Et  quse  habet  libro  Hebraeo  scriba  in  liiinc  Gciieseos  locum  advectam 

sexto  contra  Celsum,  nuin.  60.  Vide  locum.  Gxte-  fuisse  in  quaedam  exemplaria. 


ORIGENES 


lOO 


99 

Cum  inter  legen<1am  a fabalia  ct  a litterali  inter- 
preiatioiie  ascen«iiinus  et  quxriinus  quaenam  illa 
ligna  sint  quat  Deus  colit,  dicimus  in  eo  loco  ligna 
quae  sensii  percipi  posstini,  non  reperiri. 

Ejuidem  Hortum  in  Edem  posuit  interpres, 
ipsa  usus  voce  Hebraica.  Proprie' autem  Edem  in* 
lerpreieris,  dulce.  Tradunt  ergo  Hebraei  locurn,  in 
quo  paradisum  vel  borlutn  plantavit  Domimis  Deus, 
Edem  vocari,  et  aiunt  ipsum  mundi  medium  esse, ut 
pupillam  oculi,  eamqiie  ob  rem  fluvium  Phison  in- 
terpretari 08  pupilla,  ut  qui  primus  ex  Edem  fluvius 
egrediatur.  Quod  tradunt,  ejusmodi  est:  Edem, 
quod  interpretamur  dulce,  prior,  horto  exstitit;  iii 
eo  enim  hortus  est  consitus. 

Et  aurum  terra  illiue  bonum  Cum  nobis  virtus 
08  immutat,  aulmiisque  bonarum  cogitationum  com- 
pos est,  tunc  bonam  alit  doctrinam,  quam,  ut  sub- 
obscure significaret  Scriptura,  dixit:  aurum  bonum* 

Et  nomen  eeeundo  flumini  Geon;  hoc  est  quod 
Circuit  totam  terram  jEthiopia  iEtbiopiae,  quae 
Hebraice  dicitur  Chus,  significat  autem  tenebras. 
Ergo  ab  ^ihiopia,  boc  est,  a Clius,  ob  colorem 
atrum  quem  prae  caeleris  habuit  fratribus. 

Et  posuit  illum  in  paradiso  Qui  per  divintmi 
baptisma  renascuntur,  in  paradiso  poniiuiur,  hoc 
est  in  Ecclesia,  ut  operentur  quae  intus  sunt, 
spiritalia  opera;  et  accipiunt  inaiidaliiiii,  tu  omnes 
fratres  diligant,  ac  fnictuiii  ipii  ex  paiieulia  prove- 
nit, edant,  sicut  dictum  est:  Ex  omni  ligno,  quod 
est  itt  paradiso,  esca  edes  Ejus  autem  qui  rege- 
neravit, pracceplum  transgreditur  is  qui  serpentis 
cogitationibus  usus,  alios  quidem  ut  probos  diligit, 
alios  autem  odit  ut  malos ; quod  est  lignum  sciendi 
bonum  ; quod  qui  liceiitiuK  gubtaverit,  moritur,  non 
quasi  Deus  mortem  fecerit,  sed  liomo  qui  proximum 
odit.  Deus  enim  mortem  non  fecit,  nec  delectatur  in 
perditione  vivorum  iieque  movetur  irx  affectu, 
nec  cogitat  vindictam,  aut  mutatur  prout  quisque 
affecius296t  dignus  est ; sed  omnia  fecit  iu  sapientia, 
cum  prius  statuisset,  ut  subspiril.ili  lege  judicentur. 
Idcirco  ait  Adx : Qua  die  ederitis,  morte  moriemini 
Et  sic  statuit  ut  rem  quamlibet  qua  velbouimi  At  vel 
malum,  naturaliter  id  quod  ratio  jusque  postulat, 
consequatur,  ac  non  nudo  cogitatu,  ut  quidam  exi- 
Btinianl  qui  spiritalem  legem  ncsciiiiil. 


·«  Gen.  II,  8,9.  ibid.  12.  ibid.,  13.  « ibi 


βρωσιν.  *Orav  άναγινώσχοντες  (37)  άναβαΐνωμεν 
των  μύθων  χαΐ  της  χατά  τ6  γράμμα  έχδοχης, 
ζητώμεν  τ(να  τά  ξύλα  έστίν  έχείνα,  & 6 Θε6ς  γεωρ- 
γεϊ*  λέγομεν,  οτι  ούχ  Ivt  αίσθητά  ξύλα  έν  τφ  τόχφ. 

Τον  αϋτον.  Τέθειται  έν  τ])  έρμηνεί^  (38),  κήαοτ 
έτ  Εδέμ,  αύτ^  χρησαμένφ  τ^  Εβραϊκοί  λ€ξει.  Έστι 
μέν  ούν  έρμηνεΐα  του  Έδέμ  χυρ{ως  ϋύχοϋν 
παραδεοώχασιν  Εβραίοι,  βτι  ό τύπος  έν  φ έφύτευεεν 
τ6ν  παράδεισον  ή τδν  κήπον  Κύριος  ό βεδς,  Έβέμ 
καλείται  * χα\  φασίν  αύτδν  μέσον  είναι  του  κόσμου, 
ώς  κόρην  όφθαλμοΰ  * βιδ  χα\  τδν  ποταμόν  τόν  Φείσων, 
έρμηνεύεσΟαι  στόμα  κόρης,  ώς  έκτου  Έδέμ  έκπο* 
ρευομένου  του  τυοταμου  τού  πριυτου.  *Ό  δέ  παραδι6όα- 
σιν,  τοιοΰτόν  έστιν*  Έδέμ,  δς  έρμηνεύεται  ήδύ,  ήν 
πρίν  τόν  κήπον  γενέσθαι  * έν  αΟτφ  γάρ  κα\  ό κήπος 
έφυτεύθη. 

Τό  δέ  χρυσίον  τής  γης  έκείγης  κοΛόν.  *Ότε  άλ- 
λοιουται  (39)  ύπό  τής  άρετής  ήμων  τό  στόμα,  χα\  κυ- 
ριεύει ή ψυχή  χαλά  νοήματα,  τότε  τρέφει  καλά  δόγμα- 
τα* &περ  αΐνιττόμενος  δ Χό’γοςεΙπε^,χρυσίοτκαΧότ. 

Και  δτομα  τφ  Λοταμφ  τφ  δεντέρφ,  Γοώτ  * οδτος 
ό κνκΧίύΥ  Λασαττήτ  γήνΑΙβιοχίας.  Α1θιοπίας(40), 
ήτις  έστί  Έβραΐστι  Χονς  * σημαίνει  κα\  σκότωσιγ. 
Άπό  ουν  τής  ΑΙΘιοπίας,  τουτέστιν  άπό  του  Χους, 
διά  τό  σκοτώδες  τής  χροίας,’  ής  έσχε  παρά  τους  λοι- 
πούς άδελφούς. 

Kcd  §θετο  αϋτόν  έγ  τφ  χαραδείσφ.  Οι  άναγεν- 
νώμενοι  (41)  διά  του  θείου  βαπτίσματος  έν  τψ  παρα- 
δείσφ  τίθενται,  τουτέστιν  έν  τή  Έκκλησίφ,.  έργά^ε- 
σθαι  τά  ένδον  δντα  έργα  πνευματικά*  κα\  έντολήν 
λαμβάνουσι  πάντας  άγαπ^ν  τους  άδελφοός,  κα\,τόν 
έρχόμενον  καρττόν  δι*  ύπομονής  έσΟίειν,  κατά  τό  et· 
ρημένον*  Άχό  χαγτός  ζύΛον  του  έττφ  χαραδβίσφ 
βρόχτΒΐ  ξραγή.  Παραβαίνει  δέ  τις  τήν  έντολήν  του 
άναγεννήσαντος  ό τοις  6φεως  λογισμοϊς  χρησάμενος, 
κα\  άγατϋών  τους  μέν  ώς  χρηστούς,  τους  δέ  ώς  πονη- 
ρούς μισών*  δτιερ  έστ\  τό  ξύλον  τού  γινώσκειν  καλόν 
ού  δ άπογευσάμενος  κατ'  άδειαν  άποθνήσκει  * ούχΐ 
τού  θεού  τόν  θάνατον  ποιήσαντος,  άλλά  τού  άνθρωπο» 
τόν  πλησίον  μισήσαντος.  θβός  γάρ  θάγατογ  σΰκ 
έαοίησεγ,  ούδέ  τέρΧΒται  έα'  άχωΛΒίφζίίΤτοίΥ·  ούτε 
κινείται  πάθει  όργής,  ούδέ  έπινοεΤ  πράγμα  είς  άμυ- 
ναν, ουδέ  άλλοιούται  πρός  τήν  έκάστου  άξιαν  έξιν, 
άλλά  πάντα  έν  σοφίφ  έτιοίησεν,  ύπό  νόμψ  πνευμα- 
τιχφ  χρίνεσθαι  προορίσου-  Διά  τούτο  ούν  λέγει 
Άδάμ  · δ'  &γ  ήμέρφ  ^άγητε , θαγ^ω  άχοβα· 
ΥΒΪσθΒ.  Κα\  ουτω  δέ  έχάστφ  τψ  πράγματι  καλού  τε 
κα\  κακού  φυσικώς  έπαχολουθεΓν  τό  δέον  άπένειμεν  · 
κα\  ούκ  έπινοητικώς,  ώς  τινες  νομίμου  σιν,  οΐ  τόν 
πνευματικόν  άγνοούντες  νόμον. 

I.,  16,  17.  ibid.  ··  Sap.  ι.  13.  «Gen.  η,  17. 


1(37)  Orar  άγαγιγώσκοττες , eic.  Exstat  bic  aperit  Hueiius  Origenianorum  lib.  ii,  quaesi.  12, 
locus  in  oratione  Eustalhii  De  Engaslrimytho  con-  num.  7. 

ira  Origeiiem,  cujus  verba  imsiquam  non  sine  (58)  ΓέάείΓΟ/ 4r  τή  έρ/ιητε/μ,  elc.  Exliibenl  hunc 

iiidigiiaiioiie  retulit,  addit : Ταύτα  δέ  τροπολο-  iociiiii  sebedx  Combelisiaiiae  iii  quibus  descriptus 

γών  ού  φρίττει  μύθους  όνομάξειν  δσα  δεδημιουρ-  dicitur  e catena  Moiispel. 

δηκέναι  μέν  ιστορείται  θεός,  ό δέ  πιστώτατος  τού  (39)  Ότβ  άΧΛοιουτοα,  elc.  Εχ  eadem  catena. 

εού  θεράπων  έγραψε.  Hac  allegorice  exponens,  (40)  ΑΙβιοχΙας,  eic.  Ex  eailem. 

non  horret  fabulas  appellare  qua  Deum  condidisse  (41)  01  άγαγεγτώμεγοι,  eic.  Exstat  in  schedJj 

narrat  historia,  fidisiiuiusque  ejus  servus  scriptis  Goiubelisiaiiis. 
consignavit.  Or  gciiis  bciileiiliam  dc  paradiso  fuse 


ιαι 


IN  GENESIM. 


iOS 

i Kal  έχοίησε  Κύριος  ό θεός  τφ  Άδάμ  καΐ  Γη  Α Ei  feeit  Dominus  Deus  Adm  et  uxori  ejus  tunicas 
γνταικϊ  αύτον  χιτώτας  δερμάτινους^  καϊ  ένέδν·  pelliceas^  et  induit  eos  ·’.  Quid  existimare  debemus 

σεν  αύτούς,  Ύί  6εϊ  νο£?ν  (42)  τους  βιρματίνους  χι-  esse  vestes  illas  pelliceas?  Valde  quidem  stolidum 
τώνας ; Σφόδρα  μέν  οδν  ήλ(θιον  χαΐ  γραώδες,  χα\  άνά-  est  et  anile,  Deoque  minime  dignum,  arbitrari  Deum 

ξιον  του  Θεού,  τ6  οΓεσθαι  ζώων  τινών  περιελόντα  pelles  ηηίηηιΠηιη  jugulatorum,  aut  aliter  mortuorum 

δέρματα  τ6ν  βεδν,  άναιρεΟέντων,  ή &λλως  πως  άπο-  accepisse,  et  inde  pelles  illas  consuendo,  coriarii 
Οανόντων,  πεποιηκένα;  σχήματα  χιτώνων,  κατα^^ά-  more,  in  vestimenti  formam  redegisse,  Rursnm  ut 
ψαντα  δέρματα  δίκην  σκυτοτόμου.  Πάλιν  τε,  φυγόντα  vitetur  Inec  absurdilas,  dicere  vestes  illas  pelliceas 
τδ  ούτως  άτοπον,  λέγειν  τους  δερμάτινους  χιτώνας  nihil  aliud  esse  quam  corpora,  probabile  quidem 

ούκ  άλλους  είναι  ή τά  σώματα  πιθανόν  μόν,  κα\  είς  esi,  et  ad  assensionem  eliciendam  efficax:  at  noti 

συγχατάθεσιν  έπισπάσασθαι  δυνάμενον,  ου  μήν  σαφές  evidens  quale  esse  debci  quod  verum  esi.  Si  enim 
(ος  άληθές.  EI  γάρ  οΐ  δερμάτινοι  χιτώνες  σάρκες  καΐ  pellice»  vestes  sunt  carnes  cl  ossa,  quomodo  antea 
όστέα  είσι,  πώς  πρό  τούτων  φησ\ν  δ ’Αδάμ*  Τούτο  dixit  Adam:  Hoc  nunc  os  ex  ossibus  meis,  et  caro  de 

v^v  όστονν  έχ  των  όστών  μου,  καί  €τίιρζ  εκ  τής  carne  mea  ·®?  His  igitur  ambiguitatibus  obruti  non- 

οΌρχός μου;  Ταύτας  ουν  τάςάπορίας  περιιστάμενοΙ  nulli  asseruerunt  vestes  pelliceas  essemorlalilaiem 
τινες,  δερματίνους  χιτώνας  τήν  νέκρωσιν,  ήν  άμφιέν- ® liliimi  qn»  circumdati  sunt  Adam  et  Eva,  morti 
^«υvταιό  Άδάμ  κα\ή  ΕΟα,  διάτήν  άμαρτίαν  θανατω-  propter  peccatum  addicti ; sed  isti  non  facile  pro- 
Οέν:ες,  άπεφήναντο  τυγχάνειν.  Ού  πάνυ  τι  ουδέ  αύ-  bare  possunt,  quomodo  Deus«  et  non  mullo  magis 
το\  εύχερώς  δυνάμενοι  παραστήσαι,  πώς  ό Θεός,  κα\  peccatum,  morinlilatem  pariat  transgressori.  Ρπυ- 
εύχΐ  άμαρτία,  νέκρωσιν  έμποιει  τφ  παραβεβηκότι.  terca  necesse  esteos  dicere,  curnein  et  ossa  propria 
Πρός  τούτοις  άνάγκην  έχουσι  λέγειν  σάρκα  και  όστέα  ratione  ηοιι  esse  corruptibilia,  cum  postea  patres 
Ιδίφ  λόγφ  μή  είναι  φθαρτά,  ειγε  ύστερον  τήν  νέ«  nostri  propter  peccatum  morlalitalis  conditionem 
κρωσιν  oE  πατέρες  ήμώ;  διά  τήν  άμαρτΕαν  είλήφασιν.  acceperint.  G:elerum  si  paradisus  est  locus  quidam 
*Αλλ’ ει  κα\  ό παράδεισος  θειόν  τι  χωρίον  έστ\,  λεγέ-  divinus,  exprimant  quomodo  illic  unumquodque 
τωσαν  πώς  έκαστον  έκε?  τών  μελών  μή  μάτην  δεδη-  membrum,  non  frustra  creauim.  propriam  vim 
μιουργημένον  τήν  οΕκεΕαν  ένέργειαν  ένήργει.  Περ\  exercebat.  Ac  de  eo  quidem  quod  nasus  dicitur 
μέν  ούν  του  μυκτηρα  λέγεσθαι  παρά  τψ  Άκύλα  κα\  apud  Aquilam  et  Synimaclium,  apud  Septuaginta 
Συμμάχω,  ή πρόσωπον  παρά  το?ς  Έβδομήκοντα  του  vero  facies,  ea  pars  forinaii  boniinis,  io  quam  Dlmis 
πεπλασμένου,.  εΕς  5 ένεφύσησεν  ό Θεός  πνοήν  Cωή>·  insufflavit  spiriium  vil»,  dicendum  est  non  oporiere 
λεκτέον,  δτι  ού  δει  περιέχεσθαι  του  γράμματος  της  ^ adhaerere  nud»  litterae  Scriplur»,  tanquaiii  verae , 
Γραφής  ώς  άληθούς,  τόν  δέ  κεκρυμμένον  θησαυρόν  έν  sed  thesaurum  in  littera  latentem  quaerere, 
τψ  γράμματι  ζητεϊν. 

Kal  έταξε  τά  χερουβίμ.  Ού  μόνον  (45)  τά  Λει·  Et  posuit  cherubim  ‘*.  Viam  ligni  vil»  custodiunt 
τονργικά  ανεύματα  φυλάσσουσι  τήν  όδόν  τού  ξύλου  ηοη  solum  administraioni  spiritus,  missi  propter  eos 
τής  ζωής,  άαοστεΛΛομενα  διά  τους  μέΛΛοντας  qui  hareditatem  capient  salutis  ··,  sed  et  adversari» 
χΛηρονομεΊν  σωτηρίαν,  άλλά  κα\  έναντιαι  δυνάμεις  potestates  quae  arcent  eos  qui  ad  lignum  vitae  acce- 
φυλάττουσι,  κωλύουσαι  τούς  βουλομένους  προσπο-  dere  voluerint, 
ρευθήναι  τψ  ξύλψ  τής  ζωής. 

ΚαΙ  είχε  ΚάΤν  πρός  "ΆβεΛ  τόν  άδεΛρόν  αύτου'  Ει  dixit  Cain  ad  Abel  fratrem  suum:  Transeamus 
ΑιέΛθωμεν  είς  τό  πεδίον.  Έν  τφ  ΈβραΤκώ  (44)  in  campum  In  Hebraico  30  dictum  illud  Cain  ad 
τό  λεχθέν  ύτΑ  τού  Κάΐν  πρός  τόν  Άβελ  ού  γέγραπται·  Abi  l,  scriptum  non  reperilur : Aquila  tamen  exhibet; 
και  ot  περί  Άκύλαν  έδειξαν,  δτι  έν  τψ  άποκρύφφ  quoniam  Hebraei  dicunt  hoc  in  apocrypho  jacere^ 
φασ\ν  oE  Εβραίοι  χε?σθαι  τούτο  ένταύθα  κατά  τήν  queiuadmoduin  habetur  apud  Septuaginta, 
τών  Έβδομήκοντα  έκδοχήν. 

Kal  είχε  ΚάΤν  χρός  Κύριον  τόν  Θεόν  · Μείζων  D Et  dixit  Cain  ad  Dominum  Deum : Majus  est  pecca^ 
ή άμαρτία  μου  του  άφεΟήναΙ  με.  Ού  διείλεν  όρ-  tum  meum  quam  ut  tentam  merear  ·*.  Non  divisit 
Οώς  (45)·  τής  θείας  νομοθεσίας  κατεφρόνησεν  Tecte ; divinum  praeceptum  contempsit;  occidit 
άπέκτέινεν  άδελφόν*  άπέκτεινε  πρός  τούτφ  κα\  δί-  fratrem;  occidit  praeterea  et  justum ; inentilus  est ; 
xaiov·  έψεύσατο·  θάνατον  ήτήσατο  έν  άπευδοκιμήσει  iiiorieiii  petiit  prae  contemptu  vitat  et  poenilenli». 
ζωής  κα\  μετανοίας. 

«Gen.  111,21.  « Geii.  ii,  23.  ··  Gen.  iii,  24.  ··  Ilebr.  i,  14.  Gen.  iv,  8.  ··  ibid.  43. 

(42)  Tl  δεϊνοεΙν,  etc.  Theodoretus  quxst.  39  in  carne,  nervis  et  ossibus  fuerint.  Vide  Iluetium  Ori· 

Genes,  et  omnes  Catenae  nno  consensu  tribuunt  geninnorum  lib.  ii,  qiixsi.  12,  iiiini.  8. 

Origeni  hoc  fragmen  tum,  in  quo  non  obscure  de-  (43)  Ού  μόνον,  eic.  Hic  locus  desumptus  est  o 
claratur  illa  de  scorteis  tunicis  opinio  quam  ei  schedis  Coinbefisianis.  ^ i. , 

tribuit  et  crimini  vertit  Hieronymus  epist.  81  ad  (44)  'Ev  τφ  *Ε6ραΧκφ,  etc.  In  Incera  cdimi  hoc 
Pammachiuiii,  his  verbis  : Quartum,  quod  tunicas  scholion  Montefalconius  noster  iii  Uexaptts,  Genes. 

pelliceas  humana  corpora  interpretetur,  quibus  post  iv,  8.  Vide  ejus  notam  ad  hunc  versum. 
offensam  et  ejectionem  de  paradiso  Adam  et  Eva  (45)  Ού  διειΛεν  όρΟώς,  etc.  L·  schedis  Combj-. 
iridtt/i  nnt,  haud  dubium  quin  ante  in  paradiso  sine  iisianis· 


ORIGENES 


m 

Et  genuit  secundum  ideam  suam  et  secundum  ima- 
ginem suam  **.  Ab  eis  qui  putant  aliu*d  quidem  esse 
imaginem  Dei,  aliud  vero  eum  qui  secundum  iina- 
giiiein  factus  est,  quaerendum  est  num  aliud  sit 
Adain  et  aliud  imago  ejus,  et  an^ertius  quidam  sit 
ab  illo  cujus  ad  imaginem  factus  esi  Adam.  Utcnliir 
autem  bis  verbis:  Domine^  in  chitaie  tua  imaginem 
ipsorum  ad  nihilum  rediges  ; et  illis : Verumtamen 
ili  imagine  pertrnnsit  homo  **.  Quaerendum  autem 
est  iii  quo  differat  idea  Adam  ab  ejus  imagine. 

Et  placuit  Enoch  DeOy  postquam  genuit  Mathu· 
satam  Si  postquam  genuit  Maihusalain,  placuit, 
antea  scciiiiduin  Scripturam  non  erat  acceptus  Deo. 
Manifestum  est  eum  ob  poenitentiam  placuisse, 
quando  genuit  emissionem  mortis,  quam  habuit 
priusquam  generaret. 

Ei  dixit  Deus : Delebo  hominem  quem  feci  a facie 
terra:  Non  absolute  delebo,  sed  a terra.  Non 

enim  solet  omnino  deleri  qui  factus  est,  quoniam 
qui  factus  est,  ad  imaginem  Dei  factus  est. 

Hw  sunt  generationes  Noe  **,  etc.  Si  communiori 
sensu  haec  scripta  essent,  bis  verbis:  ffte  sunt  gene· 
rationes  iVoe;  adjungendum  erat : Noe  genuit  tres 
filios.  Nunc  vero  quoniam  justitias  erat  generatio 
(jus,  prius  dictum  est,  hoc  sunt  generationes^  et  ad- 
ditum : vtr  erat  Justus. 

Deo  placuit  Noe.  Genuit  autem  Noe  tres  filios^ 
Sem^  Cham  et  Japhet  **.  Supra  legitur  : Vixit  Lantech 
anhos  centum  et  octoginta  et  octo,  et  genuit  Noe.  Et 
vixit  Lantech  postquam  genuit·  Noe  annos  dlxy,  et 
facti  sunt  omnes  dies  Lantech  anni  septingenti  quin- 
quaginta tres,  et  mortuus  est.  31  Et  erat  Noe  annorum 
l>,  et  genuit  tres  filius  '·  Etiam  liic  aimoruiu  Noe 
sexaginta  quinque  discrepantiam  deprehendi  mus. 
Verum  hoc  loco  Scriptura  dicit  Noe  Deo  placuisse, 
sicut  etiam  de  Euoch  scriptum  est.  Nam  ille  quoque 
nim  placuit  Deo,  tunc  translatus  est  ab  eo.  Simi- 
liter autem  et  ipsi  Noe  sexaginta  quinque  annos, 
antequam  placeret  Deo  elapsos, non  computavit  di- 
vina Scriptura.  Siculi  nec  Abrahamo  sexaginta  aiinl 
vitae  antequam  Deum  cognosceret,  computati  sunt, 
iiecEiiocho  triginta,  necSauli  viginti,  nec  Salomoni 
quadraginta,  nec  Ezccbiae  septemdccim : sed  etiam 
circa  Malltusaia  rei>eritur  discrimen  annorum  quin- 
decim. 

τος  έτη  τεσσαράκοντα,  χα\  του  Έζεκίου  έτη  δέκα  χα\ 
φωνια  έτών  δεκαπέντε. 


104 

ΚαΙ έγέττησε  κατά  τήκ  Ιδέαν  αύτον  καΐ κατά τήν 
εΙκόνα  αύτον.  ΙΙρδς  τους  οίομένους  (46)  άλλην  μέν 
είναι  τήν  είκδνα  του  θεού,  άλλον  δέ  τδν  κατ’  εΙχένα, 
λεκτέον,  ε!  άλλος  μέν  ό Άδάμ,  άλλος  δέ  ή εΙχών  αύ- 
τοΰ  · κα\  εί  τρίτος  κατά  τδν  οϊ)  κατ’  είκδνα  δ Άδάμ. 
Χρήσονται  δέ  τζ>·  Κύριε,  έτ  τη  ζόΜο  σου  rify  εΙ· 
κόνα  αύτών  έξουδετώσεις  * και  τψ  * Μέττοιγε  έτ 
εΙκόη  διακορεύεται  άνθρωπος.  Ζητητέον  δέ  τίνι 
διαφέρει  ή Ιδέα  Άδάμ  της  είκδνος  αύτοΰ  (47). 

Εύηρέστησεδέ'Ενώχ  τφ  θεφ  μετά  τύ  γεττησαι 
αύτύν  τόν  ΜαθονσάΛα.  Εί  μετά  τδ  γεννήσαι  (48)  τδν 
Μαθουσάλα  εύηρέστησε,  πρδ  τούτου  κατά  τήν  Γρα- 
φήν ούκ  ήν  εύάρεστος.  Δήλον,  δτι  έκ  μετανοίας  εύη- 
ρέστησεν,  δτε  έγέννησεν  τήν  του  θανάτου  έξαποστο- 
λήν,  δν  εΐχον  πριν  γεννήσαι  αύτδν. 

Καί  εΤπεγ  ό Θεός  · ''ΑποίΧεΙψω  τότ  άνθρωπον ^ 
δν  έποίησα,  άπό  προσώπου  της  γης.  Ούχ  άπαξ- 
απλώς  (49)  άπαλείψω,  άλλ*  άπδ  της  γης.  Ού  γάρ  πέ- 
φυχε  παντελώς  άπαλείφεσθαι  δ ποιηθε\ς,  έπεί  ό 
ποιηθε\ς  κατ'  είχδνα  Θεού  πετιοίηται. 

Αδται  δέ  αΐ  γενέ4τεις  Νώε,  χα\  τά  έξης.  Εί  χοι- 
νδτερον  (50)  έγράφετο  ταΰτα,  έχρήν  έπιφέρεσθαι  τψ, 
Αδται  αΐ  γενεαϊ  Νώε,  Νώε  έγέννησε  τρεις  νΙούς. 
Νυν  δέ  έπεί  δικαιοσύνης  ή γένεσις  αώτου,  προτέ- 
τακται  μέν  τδ,  αύται  αΐ  γενέσεις,  ίπιφέρεται  δέ  τδ, 
άνθρωπος  δίκοπος  ών. 

Τφ  θεφ  εύηρέστησε  Νώε.  Εγέννησε  δέ ' Νώε 
τρείς  νΙονς,  τόν  Σι\μ,  τδν  Χάμ,  τόν  Ίά^ρεθ.  Πε- 
^ ριέχει  έν  τοις  έμπροσθεν  (51),  δτι  Έζησε  Αά/ιεχ 
έτη  έκατδν  καί  ό)δοι\κοντα  καί  οκτώ,  καί  έγέντΊ^σα 
Νώε.  Καϊέζησε  Αάμεχ, μετά  τό  γεννήσαι  αύτόν  τόν 
Νώε,  έτη  πεντακόσια  καί  έ^ηκοντα  καί  πέντε  · καί 
έγένοντο  πάσαι  αΐ  ·ί{μέραι  Αάμεχ  έτη  έπταχόσια 
καΐ  πεντήκοντα  τρία,  καΐ  άπέθανε.  Καί  ήν  Νώε 
έτών  πενζακοσίων,  καί  έγέννησε  τρεις  νΙούς.  ΚαΙ 
εύρίσκομεν  έν  τούτφ  διαφωνίαν  έξήκοντα  πέντε  έτών 
του  Νώε.  ’Αλλ*  ενταύθα  ή Γραφή  λέγει,  δτι  τψ  βεψ 
εύηρέστησε  Νώε,  καθώς  γέγραπται  κα\  περί  του 
Ένώχ.  Κάκεινος  γάρ  δτε  εύηρέστησε  τψ  Θεφ,  τδτε 
κα\  μετέθηχεν  αύτδν.  Όμοίως  ούν  κα\  τού  Νώε  τά 
πρδ  τής  εύαρεστήσεως  έξήκοντα  κα\  πέντε  έτη  ούχ 
έλογίσατο  αύτφ  ή θεία  Γραφή.  'Όστιερ  καΐ  έπ\  τοΟ 
'Αβραάμ  ούκ  έλογίσθη  είς  ζωήν  τά  έξήκοντα  έτη  τά 
D πρδ  τής  θεογνωσίας  αύτού,  κα\  τού  Ένώχ  έτη  τριά- 
κοντα* κα\  τού  Σαούλ  έτη  είκοσι,  χα\  τού  Σολομών- 
έπτά  * άλλά  χα\  περί  τού  Μαθουσάλα  εύρίσκεται  δια- 


..  .V  Gcii.  V,  1 δ.  ·"  Psal.  LXXII,  20.  ·*  Ps:il.  χχχνιιι,  7.  ··  Gen.  ν,  22.  ·»  Gen.  vi,  7.  ··  ibtd.,  9. 

··  ibid.,  9,  iO.  ‘ Gen.  v,  28  seqq. 


f^)  Πρός  τους  οίομένονς,  etc.  Ex  iisdem 
schedis. 

(47)  Post  αύτού  codd.  Regii  addunt  sine  ancioris 
nomine:  'Ιδέα  έστ\ν  ή σωματική  δμοίωσις*  εΐκών 
δέ  ή ψυχική  κατάστασις.  Idea  est  corporea  siinili- 
tudo ; imago  vero  anima*  habitus. 

(48)  Ei  μετά  τό  γεννήσοα,  etc.  Habetur  hic 
locus  in  liSi.oiii  sclirdis  Combolis. 

(49)  Ούχ  άποχζαπΛώς,  clc.  In  iis  Jem  schedis 


Comnelis. 

(50)  EI  κοινοίτερον,  etc.  Quaedam  catenae  hunc 
Io(  iini  άδέσποτον  habent,  sed  Romana  Origeni  Iri- 
buii. 

(51)  Περιέχει  έν  τοις  έμπροσθεν,  etc.  In  schedis 
Cuinlieiisii  di^sumpiuni  dicitur  e catena  Roinatm 
boc  rragmentiiin  quod  Muiiler.lconius  noster  edidit 
in  oliservaiioniiius  suis  ad  Uexapla  Origenis,  Ge- 
nes. V,  25  et  20. 


i95  IN  GENESIM.  i)6 

Si  1}  γη  irarziov  τον  θεού·  καΐ  A Corrupta  e$l  autem  terra  ante  Deum,  εΐ  impleta 
έχΛήσΰη  ή γη  άδικίας-  χαΐ  είδε  Κύριος  ό θεό/ζ  est  terra  iniquitate,  et  vidit  Dominus  Deus  terram, 

riir  γηγ^  καΐ  ijr  κατε^θαρμέτη·  Su  κατέφθειρε  et  erat  corrupta,  quia  corruperat  omnis  caro  viam 

κάσα  σάρξ  riir  dSdr  αϋτού  ixl  της  γης.  'Αδικία  ejus  super  terram*.  Iniquitas  corrumpit  lorraiu, 
μέν  (5i)  φθείρει  τήν  γην,  δικαιοσύνη  St  σώζει*  καΐ  juiiliiia  servat;  et  qui  peccat,  quantum  in  se  est, 

i άμαρτάνων,  τδ  δσον  έφ’  έαυτψ,  φθείρει  τήν  γην.  corriiiiipit  terram.  Non  in  diluvio  corrupta  est  terr* 

Ούκ  έν  τφ  κατακλυσμφ  γέγονε  χατεφθαρμένη  ή γη  (tunc  eiiiiu  abluit  corruptionem),  sed  iu  iniquitate, 
(τδτε  γάρ  άπελούσατο  Tf,v  φθοράν),  άλλ'  έν  άδι-  Quod  autem  corrupit  viam  Dei,  non  ea  spiritus, 

χία.  "Οδέ  κατέφθειρε  τήν  όδδν  του  θεού,  ούκ  έστι  sed  caro;  nam  sapientia  carnis,  inimica  est  Deo*; 

πνεύμα,  άλλά  σάρξ··Γύ  γάρ  φρόγηματης  σαρκός  ei,Quiin  carne  vivunt,  Deo  placere  non  possunt^, 
δχθρα  είς  θεόν  και,  ΟΙ  έτ  σοφκϊ  ζώγτες  θεφ  άρέ^ 
coi  ού  Svrarrai. 

άύο,  δύο  άχό  χάττωτ  είσι^εις  είς  τ^τ  κιδωτόγ  Duo,  duo  ex  omnibus  introducis  in  arcam,  ut  nic- 
Ira  τρέ^ς  μετά  σεαντον.  "Αρσετ  xal  θη^ν  icor·  trias  tecum.  Masculus  et  femina  erunt*.  Quoniam 
ται.  ΈπεΙ  καθαρούς  (55)  ήθελε  διαμένειν  τούς  είσελ-  homines  ingressos  in  arcam,  mundos  a copula  vo- 
θόντας  άνθρώτοους  είς  τήν  κιβωτδν  από  μίξεως,  ο5-  D.lebat  permanere,  sic  eos  introducit,  in  ingressti 
τως  αύτους  είσάγει,  κατά  τήν  είσαγωγήν  χελεύων  praecipiens  quam  servare  debeant  in  arca  vivendi 
αύτοις  τήν  διατριβήν  ποιεισθαι  τήν  έν  τή  χιβωτφ.  rationem.  Neque  enim  conveniens  erat,  ut,  cum 
OO  γάρ  έπρεπε,  των  όμοιων  άπολλυμένων,  τούτους  reliqui  similes  periisseiit,  hi  cubilibus  et  liberis 
κοίταις  κα\  παιδοποιίαις  σχολάζειν.  *Οτε  μέντοι  τά  procreandis  operam  darent.  At  cum  calamitas  (rans^ 
δεινά  παρήλΟε.  κα\  χρεία  έκάλει  τήν  γην  άνθρώπων  Ηΐ»  et  opus  fuit  terram  boisiinibus  repleri,  eos, 
πληρωθήναι,  κατά  γαμικήν  αύτούς  συζυγίαν  έ'κβάλ-  prout  connubio  juncti  eraqt,  educit,  dicens  : Epr#. 
λει,  λέγων  ''ECeJde  σν,  καϊ  i}  γυιτί(  σον,  κάΧ  οΐ  dere  tu  et  uxor  tua,  et  filii  tui,  et  uxores  filiorum 
vloi  σου,  καΐ  ai  γυγάίκες  τώγ  νΙώγ  σου.  tuorum*. 

*Αχό  δέ  πάγτωτ  των  κτητώτ  τώτ  καθαρωτ  εΙσ·  Ab  omnibus  autem  animalibus  mundis  induc  ad 
άγαγβ  κρός  ck  έκτά  έκτα,  άρσετ  κα\  θηΛν  * άχό  te  septena  septena,  masculum  et  feminam ; ab  anima- 
δέ  Tior  κτητώτ  τώτ  μ^  καΟαρώτ  δύο  δύο,  χαΐ  τά  Hbus  vero  immundis  bina,  bina  eic.  Quaeri  potest 
έξης.  Ζητήσειέ  τις  άν  (54)  πώς,  μηδέπω  τού  νόμου  eur,  cum  lex  nondum  distinxisset  munda  ab  im«> 
διαστειλαμένου  καθαρά  κα\  άκάΟαρτα,  ώς  ειδότι  τφ  mundis,  Noe  taiiqiiam  discrimen  immundorum  calf· 
Νώε  διαφοράν  άχαθάρτων  ταύτα  λέγεται.  *Όθεν  άξιον  ^ lonti  baec  dicantur.  Hinc  operae  pretium  est  atieni- 
έπιστήσαι  μή  κατά  τδ,^Οτακ  έθνη  τά  /ιή  τόμοτ  dere  ne  juxLi  illud, Cum  gentes  qum  legem  non  άθΨ 

έχοτζα  φύσει  τά  τού  τόμον  κοιώσιτ,  ή άπδ  τού  bent,  naturaliter  qua  legis  sunt,  faciunt^,  aut  a nar 

φύσει  νόμου  ταύτα  ήπίστατο  ό Νώε.  turali  lege  lixc  didicerit  Noe. 

Λωβ  δέ  ήτέτώτ  έζαχοσίωτ,  καί  ό κατβκΛνσμός  ^oe  autem  sexcentorum  erat  annorum,  et  dilu- 
Tov  νδατος  έγέτετο  έ:ρϊ  τής  γης.  Μήποτε  (55)  πρδς  viam  aqua  factum  est  super  terram*.  Forte  ad  discrU 
άντιδιαστολήν  μέλλοντος  κατακλυσμού  γενέσθαι  πυρί  meii  diluvii  quod  futurum  est  igne,  hoc  loco  addi- 
πρόσχειται  ένταύθα,  τον  ϋδατος.  tiir,  aqua. 

Καϊ  εΙσήΛΟοτ κρόςΝώε  είς  τ'ητ  κιβωτδτ  δύο  δύο  32  ^t  intraverunt  ad  Noe  in  arcam  duo  duo  ab 
άκό  κάσης  σΐΛρχός.  *βς  πρδς  τδ  ^ητδν  (56)  ζητήσειέ  οηιιιί  carne'®.  Quaesierit  quispiam  cur  littera  non 
τις  dv  διά  τί  ούκ  εΓρηται,  τά  μέν  άκάθαρτα  δύο  δύο,  dicat  ex  immundis  biiia  bina,  et  ex  mundis  septena 
τάδέ  καθαρά  έπτά  έπτά*  άλλα  σεσιώπηκε  τά  χαθαρά*  septena;  sed  de  mundis  siluerit.  Vide  aiitetii  |i3 

*Όρα  δέ  μή  άπολογία  έστ\ν  έν  τφ,  άκύ  κάσης  σαρ·  solutionem  praebeat  illud  : ab  omni  carne,  cum  iiii- 

κός,  όtκαθάpτωv  μόνον  δηλουμένων  έν  τφ,  άκό  κά·  munda  solum  designentur  his  verbis,  αδ  omni  carne, 
σης  σαρκός. 

Καί  εύΛόγησετ  ό θεός  τότ  Νώε,  καί  τούς  νΙονς  Q Benedixitque  Deus  Noe  et  filiis  ejus,  et  dixit  eis  : 
αύτον,  καϊ  είκετ  αύτοΤς  * ΑνξάτεσΟε  καί  κΛηθύ·  Crescite  et  multiplicamini,  et  replete  terram  Noo 
τεσβε,  tusi  κ^ίηρωσατε  τήτ  γητ.  '0  Νώε  πώς  ηΟι-  quomodo  crevit,  et  iDuliiplicavil,cuni  non  genuerit 
ξησε  (57),  κα\  έπλήθυνε,  μήπω  γεννήσας  μετά  χατα-  post  diluvium?  Non  ergo  corporaliter  accipiendum 
χλυσμόν;  μήποτε  ούν  ού  δει  σωματικώς  άκούειν  τδ,  est  illud  : Crescite  et  multiplicamipi.  Si  hic  propter 
Αύξάτεσθε  καϊ  κΛηθντεσθε.  £1  δέ  ένθάδε  ού  σω-  Noe  ιιοη  corporaliter,  manifestum  esi  secundum 
ματιχώς  διά  τδν  Νώε,  δήλον,  δτι  κατά  βούλημα  τού  sensum  spiritalis  legis  accipieudqiu  esse,  sicque  iq 
πνευματικού  νόμου  χαΐ  έν  τή  άρχή  ούτως.  principio. 

* Geii.  VI,  i\,  12.  · Rom.  viii.  7.  * ifud.,  8.  ■ Gen.  vi,  i9.  · Gen.  vtii,  16.  * Gen.  vii,  2.  ^ Roiii. 

II,  14.  · Gen.  vu,  6.  ‘®  ibid.,  15.  “ Geii.  ix,  1. 

(52)  ^Αδικία  μέτ,  elc.  Desumptum  est  e catena  (55)  Μήκοτε,  etc.  Origeiii  tribuitur  in  schedia 

Roiiiaiia.  Conibelisii. 

(55)  Εκεί  καθαρούς,  elc.  Orig.  tribuit  cateqa  (56)  Ώς  κράς  xb  {/ητότ,  elc.  Exscriptus  est  Itic 
Rom.  iii  sch.  Goiiibef.  locus  c schedis  Coinbeiisii. 

(W)  Ζητήσειέ  τις  άτ,  elc.  Eidem  tribuit  caiciia  (57)  V Νώε  κώς  ηύξησε,  elc.  Habetur  hic  locus 
Koaiana.  iu  iisdem  sebedis  cx  catena  Uoiuaua· 


Pataol.  Gh.XU. 


107 


ORIGKNES 


IC8 


Et  tremor  et  thnor  νοέΐοτ  erit  in  cunetii  animan- 
tibus terree**,  e(c.  fisi  qui  vim  Klterae  afferl  dicens 
omne  animtii,  i|^sasqite  in  desertis  locis  bestias  li- 
nere ad  conspectum  hominis.  Forte  autem  melius 
fheiil  intelligere  fera  animalia  terrae,  et  reliquas 
aiia's  spectes,  malignas  esse  qiise  in  conspectu  justi 
timent  virtutes,  et  in  talibus  tremorem  esse.  Mali- 
gnae enim  virtutes  liment  jusflum. 

Vernmtamen  in  sanguine  animas  non  comedetis. 
Vestrum  enim  sanguinem  animarim  vestrarum  re- 
gniram.  De  manu  omnium  bestiarum  requiram  illud'*, 
Gum  repugnet  littera,  dieendiiin  esi  bestias  adver- 
sarias essre  vrriUics  {anima  enim  qute  peceai,  ipsa 
moritur'*),  eqtiamm  miimi  Ycquireiur  mors  pecca- 
toris. Quod  et  ipsum  de  jumentis  inieitigi  potest,  e 
quibas  taurum  comupeiam  lapidari  jussit. 

Quoniam  in  imagine  Dei  feci  hominem'*.  Oeus 
dicit  ; In  imagine  Dei  feci  hominem.  Imago  autem 
l)\M  invisibilis  Salvator.  Deus  ergo  etiam  secundum 
S;'i{pturam  est  Salvator. 

Erant  autem  βΐϋ  Noe  qni  egressi  sunt  de  area, 
Sem,  Cham  et  Japhet.  Cham  vero  est  paUr  Cha- 
naan  Cur  Scriptura,  cum  dixisset  : Et  erant  fitii 
Noe  qui  ab  arca  egressi  sunt,  Sein,  Cham  et  Japhet, 
addidit  : FA  Cham  ipse  tst  pater  Chanaanf  N:vm  si 
opus  erat  mentionem  facere  Clioruni,  omnium  uti- 
que opoiiebai,  et  non  eoikis  Cbanaan.  Chanaan  et 
ipse  erat  impius,  ut  historia  declarat.  Volens  igitur 
spiritus  divinus  ostendere  similitudinem  patris  et 
filii,  eum  quodammodo  a suorum  fratrum  pietate 
disiingoii,  adjiciens,  33  CUotn  pater  est  Gba- 
naan.  Genere  siquidem  erani  omnts  filii  Noe  : solus 
autem  iste  moribus  non  erat  filius,  sed  similis  filii 
pater.  Quaniobrein  ad  majorem  demonstrationem 
positum  est  istud  : Ipse  pater  est  Chanaan.  Qui 
voro  haec  dixit  llebrxus,  hanc  etiam  traditionem 
alTcrcbat,  et  traditionem  ratione  confirmabat  : pri- 
imiin  Clianaaii  verenda  avi  sui  vidisse  suoque  so- 
lum patri  narrasse,  avum  latiquani  senem  irridendo. 
Cbam  vero  cuin  perintle  ac  fratres  non  deberet  im- 
pie ad  patrem  accedere,  sed  objurgare  eum  qui 
primus  xidcral,  et  illudebat;  ipse  quoque  persua-  ] 
sus  el  accessit,  el  vidit,  fralribusque  renuntiavit. 
Sed  hsec  viderentur  esse  Inbulosa,  nisi  hoc  quod 
sequitur  demonsiralioiiis  vim  haberet  : Et  suscita- 
tus est  Noe  a somno  suo,  inquit,  et  cognovit  qute- 
cunque  fecerat  ei  filius  suus  junior".  Chain  amem 
non  erat  ejus  filius  junior,  sed  secundus.  Sem  enim, 
inquit,  ei  Cham  et  Japhet.  Quod  si  filium  miniiimm 
demonstrare  Voluisset,  Japhet  nominasset.  Quoniam 

, **  Gen.  IX,  ibid.,  A,  5.  '*  Czecb.  xvm,4. 

(58)  Βιάζεται  ματ  τις,  etc.  Exstat  in  eadem  ca- 
tena. 

(511)  '\πεμφalrorτoς , etc.  Origeni  tribuit  eadem 
Cth‘  a. 

(00)  Ό θε^ς  Λέγει,  etc.  Eidem  tribuit  catena 


L Kal  ό τρόμος  καί  ό φόβος  ύμωτ  icrai  έχϊ  χάη 
τοις  βηρίοις  τής  γης  * καΐ  τά  έξης.  Βιάζεται  μέν 
τις  (58)  κατά  xb  ^ητδν  φάτκων,  παν  ζώον  φοβεΤσΟαι 
βλέπον  τδν  &νθρω7α>ν,  χα\  αύτά  τά  έν  έρημίαις  θηρία. 
Μήπ^τε  θέ  βέλτιον  νοεϊν  χάς  πονηράς  δυνάμεις,  τά 
άγρια  θηρία  τής  γης,  καΐ  τά  λοιπά  είδη  Ιτερα, 
πάαχειν  άπδ  του  δΐ)«ιίου  τδν  φόβον,  κα\  τδν  τρόμον 
εΤναι  έπΙ  το7ς  τοιούτοις.  Αί  γάρ  πονηραί  δυνάμεις 
φοβούνται  τδν  δίκαιον. 

ΠΛήκ  έτ  αΐματι  ψνχής  ού  φάγευθε  · καΙ  γάρ  τ6 
ύμέτεροτ  αίμα  των  ύμώτ  έκζητήσω.  Έχ 

χειρδς  πάντων  των  θηρίων  έκζητήίΤω  αυτό.  Άπεμ- 
φαίνβντος  (59)  του  βητοΰ,  λεκτέον,  ότι  θηρία  δυνά- 
μεις άντικείμεναί  είσι,  τφ  άμαρτάνονσστ  τήν  ^τν- 
^ χήν  άποθνήσκείτ,  άφ’  ών  τής  χειρδς  έκζητηθήσε- 
ται  ό θάνατος  του  ήμαρτηκότος.  Δυνατόν  δέ  καΐ  έπ\ 
των  κτηνών  αύτδ  έχλαβειν,  άφ’  ών  τδν  κερατιοτήν 
ταύρον  λιθοβολεισθαι  προαέταξεν. 

"Οτι  έν  εΙκόνι  θεού  έποίησα  τόν  άνθρωπον.  '0 
θεός  λέγει  (60)·  Εν  εικόνι  Βεοϋ  έποίησα  τόν  άν- 
θρωπον· είκων  δε  του  βεοΟ  του  άοράτου  δ Σοιτήρ. 
βεδς  άρα  κα\  κατά  τήν  Γραφήν  ό Σωτήρ. 

“^Heav  δέ  οΐ  νΙοϊ  Νώε,  οΐ  έξεΛθόντες  έκ  τής  κι- 
βωτόν, Σήμ,  Χάμ,  Ίάφεθ.  Χάμ  δέ  ήν  πατήρ  Χα- 
ναάν. Τί  δήποτε,  είποΰσα  (61)  ή Γραφή,  ΚαΙ  ήσαν  οΐ 
νΙοΙ  Νώε  έξερχό^ιενοι  άπό  τής  κιβωτόν,  Σήμ,  Χάμ, 
Ιάφεθ,  προοέθηχε  · ΚαΧ  Χάμ  οδτος  πατήρ  Χαναάν ; 
Εί  γάρ  έχρήν  μνημονεϋσαι  των  υιών,  εδει  πάντων,  κα\ 
μή  μόνου  Χαναάν  ό Χαναάν  κα\  αύτδς  άαεβής  έγένετο, 
ώς  ή Ιστορία  δηλοι . Βουλόμενον  ουν  τδ  πνεύμα  δειςαι 
τήν  οίκειότητα  του  πατρδς  πρδς  τδν  υΐδν,  τρόπον  τινά 
άπαλλοτριοί  τής  των  άδελφών  εύσεβείας  προσθήκη  τού, 
Χάμήν  πατήρ  Χαναάν.  ΥΙοΙ  μέν  γάρ  πάντες  τού  Νώε 
τφ  γένει  * μόνος  δέ  ούτος  ούχ  υιδς  τφ  τρόπφ , άλλά 
τού  όμοίου  παιδδς  πατήρ.  Διόπερ  έμφαντιχώς  χείται, 
Αύτός  πατήρ  Χαναάν.  Έφερε  δέ  ό Εβραίος  ό ταύτα 
είπων  κα\  παράδοσιν  τοιαύτην  , έπενεγχών  άπόδειξιν 
τή  παραδόσει  * Ός  άρα  ό Χαναάν  πρότερος  βίδε  τήν 
άσχημοσύνην  του  πάππου,  και  άνήγγειλεν  αύτου  τφ 
πατρ\  μόνω  χαταμωχώμενος  ώσπερ  του  γέροντος. 
Ό δέ  Χάμ,  δέον  όμοίως  το?ς  άδελφοίς  μή  προσελθεΤν 
τφ  πατρ\  άσεβώς,  άλλά  κα\  έπιπλήξαι  τφ  πρώτφ  θεα- 
σαμένφ  καΐ  διαβάλλοντι,  αυτδς  δέ  κα\  πέπεισται,  χα\ 
εΙσήλΟε;  χαΐ  εΐδε,  κα\  άνήνεγκε  τοίς  άδελφοίς.  ΚαΙ 
ταΰτα  δέ  δοκεΤ  μύθος  είναι , εί  μή  τδ  τής  άποδείξεεας 
ήν  Ισχυρόν  · ΚαΙ  έξνπνίσθη  γάρ,  φησί,  Νώε  έχ  τον 
ύπνον  αϋτον,  τιαϊ  έγνω  όσα  έποίησεν  αϋτφ  ό νΐδς 
αντον  ό νεώτερος.  Μικρότερος  μέν  γάρ  υΐδς  αυτου 
ό Χάμ  ούκ  ήν,  άλλά  δεύτερος.  Σήμ  γάρ , φησι , acal 
Τίάμ,  καΐ  Ίάφεθ·  καΐ  εί  τδν  μιχρδν  ήθελε  δεΖξαι,  τέ»ν 
Ίάφεθ  άν  ίλεγεν.  Επειδή  δέ  τους  έκγόνους  υΙούς  άα\ 
λέγουσιν  οΐ  πάπποι , καΐ  τους  μακρόθεν  άπογόνους, 

**  Gen.  IX,  6.  ‘·  ibid.,  1.  Ibid.,  ^4. 

Romana,  aliae  vero  άδέσποτον  habent. 

(61)  Τί  δήποτε  είπονσα,  etc.  Exstat  lioc  fra- 
gmeiiium  oi  apud  Tlieodoretuui  quaesi.  57  i;i  Genes· 
el  in  scbcvits  Combefisianis. 


m 


IN  GENESIM. 


110 


t&v  βραχύτατον  των  έχγ^νων  τ6ν  Χαναάν  εΙρηχεν  ή Λ vero  avi  nepotes  el  eos  eiiam  qiii  ab  bis  longa  serio 
Γραφή  έγνωσθαι  ιεαρά  τοΟ  Νώε , &γι  αύτός  έ^οίησε  nascuntur^  solent  filios  appellare»  Chanaan  nepotam 
ταυτα.  Κα\  δτι  τούτο  ούτως  Ιχει,  εύθυς  έπάγει  τ6  minimum  dicit  Scriptura  cognitum  fuisse  a Noe  soe- 
θειον  λόγιον,  χαι  εΤπεν*  Έαικατόψατος  XcariUtr^  Ieris  hujus  auctorem.  Et  quod  res  iia  se  habeat. 

^ονΛος  δούΛωγ  ίσται  τοΐς  άδβΛροις  αϋτον.  £1  U subjungit  stalim  divinus  sermo,  et  ait : Maledictus 

τις  θαυμάζοι , τΐ  θήποτε  ό Χάμ » χαΧ  αύτδς  άσεβής  Chanaan^  servus  servorum  erit  fratribus  suis  Quod 

ών,  τήν  αύτήν  χατάραν  ούχ  ίσχε  τψ  υΐψ  , έπιγνώτω  si  quis  miretur,  quamobrem  Gbam,  cum  ipse  quo*· 
ώς.  εΕ  ήν  λελεγμένον  τφ  Χάμ,  δονΧος  δούΛωτ  que  esset  impios,  eamdem  ac  filius  maledictionem 

icrai . τής  θουλεΕας  μετέσχον  &v  χα\  οΐ  άδελφοί  ηοη  est  sortitus,  cognoscat,  si  hanc  sortitus  esset, 

αυτού,  ώς  oE  του  Χαναάν  άθελφοί  δούλοι  έγέ-  videlicet  serm  ssriiortim  επί,  servitutis  etiam  par- 

vo*/wO  χατά  τήν  χατάραν  , ών  δούλος  άπεφάνθη  Χα-  ticlpes  futuros  fuisse  fratres  ejus,  quemadmodum 

ναάν.  ex  maledictione  fratres  Chanaan  servi  iueront 

eorum,  quorum  servus  declaratus  est  Chanaan. 

Ούχ  άΛοθατεϊτάί  χάσα  σάρζ  Jki.  Ύπισχνεΐται  Non  morietur  omnis  caro  amplius  Promittit 
μηχέτι  (62)  τδν  οΐχουμενιχδν  ιιοιήσειν  χαταχλυσμδν,  ηοη  amplius  generale  a se  immissum  iri  diluvium, 
έά'/  ή ή διάνοια  των  άνθρώχων  έχ  νεέτητος  έγχει-  ^ si  cogitatio  boroinom  a juventute  proclivis  ad  mala, 
μένη  ϊπ\  τά  πονηρά , ούχέτι  ούτως  ίχει  πάσας  τάς  ηοη  amplius  ita  se  habuerit  omnibus  diebus,  quem- 

ήμέρας  , ώσπερ  τού  χαται^υσμού.  Νέμει  γάρ  admodum  ante  diluvium.  Brevem  enim  quamdam 

βραχεϊάν  τινα  συγγνώμην  τοις  νέοις  διά  τδ  της  ήλι-  veniam  juvenibus  impertitur  ob  aetatem  facile  labi- 
χία;  εύόλισθον.  Διόπερ,  Ού  αροσθώ,  φησ\ν,  έζι  Iero.  Quapropter,  iVoii  addam  amplius^  inquit,  male~ 
xarapdcaeecu  τί\τ  γτ^  διά  τά  έργα  τώτ  άνθρώ·  dicere  terree  propter  opera  hominum,  quoniam  prodi- 
X(tjr·  δη  έγχειτϋα  i{  διάτοια  τον  άνθρωΛου  έαι-  vis  est  cogitatio  hominis  assidue  ad  mala  α juventute*^. 

μεΛωςέπϊ  τά  πρττφά  έκ  κεδτητος·  τουτέστι,  Ορο-  Hoc  est,  Praevidi  juventutem  posterorum  facile  la· 
οΐδα,  βτι  ή νεέτης  τοι;  έσομένοις  εύέλισθος  Ισται.  Μή  bilem  fore.  Ne  ergo  timueritis.  Propterea  enim  non 
τοίνυν  δείσητε.  Διά  τούτο  γάρ  ούχέτι  έπάζω  ύμιν  amplius  inducam  vobis  generalem  interitum, 
άφανισμδν  παντελή. 

ΚαΙ  ήρξατο  Νώε  άτβρωχος  γείιφγός  γης  , χαΐ  Et  coepit  Noe  homo  agncola,  et  plantavit  vineam ψ 
έ'ρύτενσετ  άμχεΛωτα,  καί  έχ\^  έκ  του  olrov,  καΐ  et  6ίδίΙ  vinum,  et  inebriatus  est,  et  nudatus  est  in 
έμεθύσθη,  καί  έγνμνώθη  έτ  τφ  οΐχφ  αυτόν.  Ούχ  domo  tua  Non  noverat  Noe  vini  naturam  quqd 
ήδει  Νώε  (63)  τήν  του  οΓνου  φύσιν,  δτι  μεθύσχει*  ^ inebriat,  34  testatur  Scriptura  dicens,  eoe- 
xal  τούτο  μαρτυρεί  ή Γραφή  λέγουσα  τδ,  ^pfaro,  pii,  it  nudatus  est. 
xak  έγνμνώθη. 

Τον  αϋτον.  Οίνος  γήΙνος  γυμνοί  τδν  νούν  τής  τών  Ejusdem.  ¥inum  terrae  nudat  mentem  spiritalium 
νοητών  γνιόσεως.  cognitione. 

Τον  αϋτον.  Τοιούτος  ήν  δ χαρπδς  τού  ξύλου  του  Ejusdem.  Talis  erat  fructus  ligni  scientiae  .boni 
γνωστού  χαλού  χαΐ  πονηρού,  οΤος  ό οΐνος,  ό τδν  Νώε  et  mali,  quale  erat  vinum  quod  nudavit  Noe. 
γυμνώσας. 

Τον  αϋτον.  £!  χα\  έμεθύσΟη  , χαΐ  έγυμνώθη  ό ' Ejusdem.  Etsi  inebriatus  et  nudatus  est  Noe,  at 
Νώε,  άλλ'  έν  τφ  οίχω  αύτού*  άγιου  γάρ  τδ  μή  έξω  in  domo  sua.  Sancti  enim  est  non  extra  domum 
του  οΓχου  αύτού  γυμνούσθαι.  suam  nudari. 

Ojroc  γίγας  χι/τηγός  έταντΙοτ  Κυρίου  τον  Hic  erat  gigas  venator  ante  Dominuip  Deum·.*. 
θεού.  Ό χυνηγδς  (64)  ούχ  έπ\  διχαίων  χείται  νύν*  Tenator  ηοη  inter  justos  hic  ponitur  : el  vide  nc 
xal  τήρει  μήποτε  ούδδ  άλλοτε.  forte  neque  alias· 

Kal  ijr  χάση  ή γη  χευίος  έν,  καί  μία  Et  erat  omnis  terra  labium  unum,  et  vox  una 

XQxn.  Τοΐς  μή  νοούσι  (65)  τδ,  Έγω  καί  ό Πατήρ  J)  omnibus.*K  lis  qui  ηοη  iiitelligiinl  quod  scriptum 
Μνέσμεν,  χαι  διά  τούτο  άρνουμένοις  ύπόστασιν  Ιδίαν  est : Ego  et  Pater  ttfium  lumur**,  et  propterea  ne- 
YloO  , προσοίσομεν  τδ,  ^Ην  xaca  ή γη  χεύος  έν,  gant  hypostasin  propriam  Filii,  afferemus  illud  ; 

xal  μία  xaci,  Ζητούντες  δδ  διαφοράν  χείλους  Erat. omnis  terra  labium  unum,  et  vox  una  omnibus· 

« Geii.  IX,  25.  « ibid.,  II.  ··  Gen.  viii,  21.  “ Gen.  ix,  20,  21.  Gen.  x,  9.  “ Gen.  xi,  1. 

Joan.  X,  50. 

(62)  Ύχισχνειται  μηκέτι,  eic.  Ππηο  locum  ple-  habet  Origenes  lib.vni  contra  Celsum,  niira.  12:EE 
raeqiie  cateniB*  Diodoro  tribuunt , at  tino  codd.  Re-  δέ  τις  έκ  τούτων  περισπασθήσεται,  μήιπ)  αύτομο- 

gii,  Εστέον,  inquiunt , δτι  τούτο  πρώτος  είρηχεν  λούμεν  πρδς  τούς  άναιρούντας  δύο^  εΤναι  ύποστάσεις 

Ωριγένης.  Πατέρα  καΐ  Υίδν,  έπιστησάτω  τφ*  Ήν  δέ  πάντων 

(6δ)  OύκffδειNώε,  elc.  Ιπ  schedis  Comhefisii  τών  πιστέΰσά^ων  ή καρδία  κα\  ή ψυχή  μία,  ΐνα 

hoc  et  tria  sequentia  fragmenta  Origeni  tribuit  ca-  θεωρήσαι  τδ,  Έγώ  καΙ  ό Πατήρ  Ινέσμεν.  Εχ  his  si 

lena  Romana,  ali.ii  άδέσποτα  habent.  quis  colligat  nos  ab  illis  stare  qui  Patrem  el  Filium 

(64)  Ό κυνηγός,  Hoc  sclmlion  Origeni  as-  duas  hypostases  esse  negant,  advertat  animum  ad 

serk  catena  Romana·  istud  : i Erat  omnium  credentium  cor  unum  etamma 

(65)  Τοΐς  μη  voovci,  elc.  Exscripsimus  lioc  fra-  vua,  » el  sic  intelliuet  quid  sibi  velit  hoc  : t Ego  et 

giueiilum  e schedis  Combefisii.  Si/uilc  veiOquidpiaiu  Puter  unum  suiuus.  s 


Ili  0R1G£NES  if· 


Qiiacrenles  autem  discrimen  labii  el  vocis,  dicemus 
vocem  ad  sermonem  pertinere,  forte  autem  labium 
ad  cogitationem,  aut  vice  versa. 

Venite^  et  deseendenlet  confundamus  ibi  linguam 
eorum,  ut  non  audiat  unusquisque  linguam  proxi- 
mi*’^. Malitiae  indicium  confusio  linguarum,  virtutis 
vero  indicium,  quando  erat  omnium  credentium  cor 
et  anima  una**.  Sicque  Scripturam  observans  inve- 
nies, ubicunque  est  muUiludo  numeri,  ubicunque 
est  sebisma,  ubicunque  est  divisio  et  discordia  et 
alia  litijusniodi,  malitiae  esse  indicia ; ubi  vero  uni- 
tas et  concordia,  el  mulla  vis  in  verbis,  Ibi  virtutis 
esse  indicia. 

Vixitque  Tharra  septuaginta  , annis  , et  genuit 
Abram,  et  Nachor,  et  Arram*"^.  Patrem  gculis  cele- 
1»r.antis  fcstiviialem  hebdomadae  geiuiil  Tbarra  se- 
ptuagenarius. Haud  scio  autem  an  tres  tergeminos 
genuerit.  Aliter  enim  septuagenarius  cum  esset, 
non  potuisset  ex  una  trium  pater  fieri.  Sed  et  plures 
non  referuntur  ejus  uxores. 

Et  descendit  Abram  in  ^gyptnm  ut  peregrinare- 
tur ibi,  quoniam  invaluerat  fames  super  terram**. 
Abraliain  non  in  iEgypto  babitabai,  sed  peregrina- 
batur, quoniam  iiivaiiieral  fames  super  terram. 

Clmnnncei  autem  et  Pherezm  tunc  habitabant  in 
terra  **.  Chananaei  ulpole  mali  habitabant,  non  pe- 
regrinabantur, in  terra.  Mali  itaque  babiiaiii,  non 
peregrinantur,  in  terra. 

35  Si  itt  ad  sinistram,  ego  ad  dexteram  ; si  tu 
ad  dexteram , ego  ad  sinistram  ** , cte.  Etsi  Abra- 
liam  prae  mansuetudine  eligendi  potestatem  fe- 
cit Lollio;  observandum  est  eum  qui  elegit, 
suo  delectu  non  frui,  illum  autem  qui  optio- 
nem dedit,  benedictum  liabere  quod  sibi  reli- 
ctum est. 

Dixitque  Deus  ad  Abram  postquam  separatus  est 
ab  Apso  Lot:  Respice  oculis  tuis,  et  vide  a loco  in  quo 
nunc  es,  ad  aquilonem  et  meridiem,  et  ad  orientem,  et  ad 
occidentem,  quoniam  omnem  terram  quam  tu  vides,  tibi 
dabo  **.  Qui  virtuti  dant  operam  , eos  sequitur  a 
Deo  consolatio.  Postquam  optionem  dedit  fratri,  et 
ille  amoenissimam  el  uberrimam  elegit  regionem, 
apparuit  Deua  Abrahamo,  cujus  animam  verbis 
consolatoriis , el  bonis  promissionibus  recreavit , 
propemodum  dicens  : Terram  hane  minimam  el 
sensibilem  coiilempsisli  ; ego  libi  dabo  mansueto- 
rum terram  qiise  est  in  regione  viventium.  Respice 
enim  mentis  oculis , el  vide  a loco  in  quo  iii  nuue 
es.  Locus  autem  justi  virtus  est,  a qua  quse  spe- 
randa sunt , cupide  exspectat , et  quae  in  coelis 
reposita  sunt , praestolatur.  Nisi  enim  iia  se  res 
iialieret,  quantam  verisimile  est  ipsum  oculis 

*·  Gen.  XI,  7.  ··  Aci.  iv,  52.  *^  Gen.  xi,  26. 

·»  ibid.,  U,  15. 

(68)  Γηίφισμα  %αχ/αζ  , etc.  E sebedis  Gombe- 
fisi  i. 

(67)  Ti>v  πατέρα,  etc.  Ex  iisdem  schedis. 

^081  'Αβραάμ,  etc.  Origeni  tribuunt  tres  catenae 
regiae. 


κα\  φωνής,  φήαομεν  τήν  μίν  φωνήν  έπ>.  τής  διαλέκτου 
τάσσεσΟαί , τάχα  Sk  zh  χείλος  ίπ)  τής  διανοίας  · ή τδ 
ίμπαλινν 

Aevre , καί  καταβάί^ες  συγχέωμετ  αϋτώτ  έκεΐ 
zf^r  γΛωσσαν , Ira  /ιή  άκούσωσιν  έκαστος  ττίς 
φωγτίς  τον  πΑησΙοτ.  Γνώρισμα  κακίας  (66)  τδ 
συγχυθήναι  τάς  γλώσσας  · γνώρισμα  άρετής , δτε  ήτ 
πάντωτ  τώτ  χιστενόττωτ  καρβία,  καϊ  ιΚ’χή  μία. 
Κα\  οΟτω  τηρων  τήν  Γραφήν  εύ ρήσεις,  δτι  δποο 
πλήθος  άριθμου,  βττου  σχίσμα,  δπου  διαίρεσις , χα\ 
διαφωνία , καΐ  οσα  τοιαΰτα , κακίας  έστί  γνΐι>- 
ρίσματα·  δπου  δέ  ένότης,  κα\  όμδνοια,  καΐ  πολλή 
δύναμις  έν  λόγοις , άρετής  γνωρίσματα. 

ΚαΧ  έζησε  θά^/ia  έβδομήχοντα  έτη , χαΐ 
ιτησε  τόν  Άβράμ,  καϊ  τότ  Ναχίορ,  καϊ  τότ 
Τ^ν  πατέρα  (67)  του  έορτάίοντος  έθνους  τήν  έβδομά- 
δα  έγέννησεν  ό βά^^ϊα  ^γενδ μένος  έβδομηκονταέτης. 
Έφίστημι  δέ  μήπως  τους  τρεις  τριδύμους  έγέννησεν. 
"Αλλως  γάρ,  έβδομηκονταέτης  ών,  ο6  δυναιτ’  άν  των 
τριών  έκ  μιάς  γενέσθαι  πατήρ.  'Αλλά  κα\  ού  δηλοΰν- 
ται  πλείους  αύτοΰ  γυναίκες. 

Καί  κατέβη  ^Αβράμ  είς  Αίγυπτον  παροιχησαι* 
έκεϊ,  δτι  Μσχνσετ  ό Λιμός  έπϊ  τής  γής. 
*Αβραάμ  (68)  ού  κατψκει  Αίγυτηον , άλλά  παρψκειψ 
δτι  ένίσχυσεν  ό λιμδς  έπι  τής  γής. 

οι  δέ  XararaToi  καϊ  οΐ  ΦερεζαΊοι  τότε  χατφκοντ 
τΙρτ  γην.  Ός  φαύλοι  (69)  οΐ  Χαναναϊοι  κατψκουν,  κα\ 
οΟ  παρώκουν  τήν  γήν.  "Ωστε  φαύλοι  χατοικούσιν,  οΟ 
παρθικού  σι  τήν  γήν. 

ΕΙ  σύ  είς  άριστερά,  έ)ΐά)  είς  δεξιά  · εΐ  δέ  σύ  είς 
δεξιά , έγω  είς  άριστερά  · κα\  τά  έξής.  ΕΙ  καΐ  ή 
έκλογή  (70)  γέγονε  συγχωρηθείσα  άπδ  τής  έπιειχείας 
τού  'Αβραάμ  τψ  Λώτ*  παρατηρητέον , δτι  δ μέν 
έκλεξάμενος  ούκ  άπολαύει  τής  αύτού  εκλογής , 
δ δέ  παραχωρήσας  εύλογη μένον  Εχει  τδ  χαταλελειμ- 
μένον. 

*0  δέ  θεός  είπε  πρδς  Άβράμ,  μετά  τό  διαχωρι- 
σθήγοΛ.  τότ  Αώτ  άπ'  αϋτον·  ΆτάβΛε'^τοτ  τοΤς 
όφθοΛμοΊς  σου,  καϊ  Ιδε  άπό  τον  τόπον  οΰ  τντ  σν 
εΐ,  πρός  βο^^άτ  καϊ  Λίδα , χαΐ  άτατοΛάς  καΐ  Θά- 
Λασσατ , δτι  πάσαν  τήν  γήν  , ήν  σύ  όρξίς,  σοϊ 
δό)σωαύτήν,  Έπεται  (71)  τοίς  κατορθοΰσι  τήν  Αρε- 
τήν ή παρά  τού  Θεού  παράκλησις.  Μετά  δέ  παραχοι- 
ρήσαι  τψ  άδελφψ  τήν  αίρεσιν,  κάχείνον  τδ  κά>.λιστον 
κα\  εύφορώτατον  έκλέξασθαι  χωρίον,  έπεφάνη  δ βεδς 
τψ  Αβραάμ , λδγοις  παρακλητικοίς  καΐ  χρησταίς 
ύτηισχέσεσιν  αύτδν  ψυχαγωγών,  μονονουχι  λέγων  Γής 
ταύτης  κατεφρδνησας  τής  έλαχίστης  χα\  αίσθητής  · 
έγώ  σοι  δώσω  τών  πραέων  τήν  γήν  τήν  έν  χώρα  τοιν 
ζώντων.  Άνάβλεψον  γάρ  τοίς  τής  διανοίας  δμμασι, 
κα\  ίδε  άπδ  τού  τδπου  , ο5  σύ  εΤ  νύν  * τόπος  δέ  τού 
δικαίου  ή αρετή  , άφ'  ής  τά  έν  έλπίσι  καραδοχεΤ, 
κα\  τά  άποκείμενα  έν  τοίς  ούρανοίς  άπεκδέ- 
**  Gen.  XII,  10.  ··  Gen.  xiii,  7.  ·*  Gen.  xiii,  9. 

(69)  Ώς  φανΛοι,  elc.  Eidem  tribuitur  in  iisdem 
catenis. 

(70)  El  καϊ  ή έκΛογή,Μ.  Exsciiplus  dicitur  Idc 
Ionis  e oaiena  ilomaiiii  in  schedis  Goiirbcfisii. 

(71)  Έπεται,  etc.  Ex  eadem  catena  et  iisdem 
schedis  Coiiibcfisii. 


Π5  IN  GENESIM.  IM 


χ&ται.  EI  γάρ  μή  τούτο  ?jv,  ^4(την  ε1χ6ς  ijv  αΟ- 
%<jv  γην  Οεωρεϊν  αίτθητοΤς  όφΟαλμοϊς  ; ή Ιως  τίνος 
άτενίσαι  ί;δύνατο  χύχλφ  τιεριΟέων  χαι  περιάγων  τήν 
δψιν ; 

'ΈΛρΜου  τ^γ  ΐΛΛογ  (72)  πασατ  τ^ν  Σοδό- 
μωτ,  Ίππον  Σοδομιται  νυν  πρώτον  ώνομασμένην 
ώς  φαύλοι  Ιχειν  λέγονται. 

Παραγεγδμετος  δέ  τώγ  άνασωθένζωγ  τις,  άπήγ~ 
γβ/Λετ  "Αδράμ  τφ  Λεράτχ(.  Περάτης  καλείται  ό 
'Αβραάμ,  έπειβή  άπ6  της  Χαλ'βαίων  χώρας  βια- 
περΛσας  τήν  Μεσοττοταμίαν  ήλθεν  είς  τά  μέρη 
των  Χαναναίων.  Ερμηνεύεται  δέ  χα\  τοις  περί  Άχύ- 
λαν  'Εβραίος· 

ΚαΧ  είχετ  αύτίρ  * ΆνάβΛε^ον  είς  τδγ  οϋραγόν 
χαΐ  άρΙΘμτ\σοτ  τοϋς  άστέρας  , εΐ  δνγήσχι  έξα- 
οιθμησαι  αϋτούς'  οΐΐττως  §σται  τό  σΛ^ρμα  σου. 
Τά  γάρ  γεννήματά  (73)  φησι  τής  ψυχής  του  άγίου, 
χα\  πλήθει  κα\  λαμπρύτητι,  άτε  Θεού  συνεργήσαντος, 
τοσαύτα  χαΐ  τοιαύτα  γενέσβαι.  ΑΟτά  παρίστησι  τήν 
Οείαν  ευλογίαν. 

Είπε  δέ·  Α&σχοτα  Κύριε  ^ κατά  τΐ  γτώσομαι, 
δη  κΛηροτομήσω  αύζήγ  ; χάΐ  τά  έξης.  Ούχ 
ήν  (74)  χατά  τδν  πιστεύααντα  πίστιν  λελογιαμένην 
αύτψ  είς  δικαιοσύνην  άπιστεΐν , ώς  4ν  τις  οΙηθείη. 
* *Αλλά  μήποτε  πιατεύσας  πρύτερον , νυν  χαΐ 
γνώσιν  αίτει  τήν  περ\  των  πεπιστευμένων.  Ού 
νομοθετεί  δέ  τψ  Αβραάμ  θύειν  ό Θεές,  άλλ’ 
έπειδή  οί  παλαιύτατοι  τάς  όρχωμοσίας  διά  τούτων  16ε- 
6α  ίου  V. 

Τετάρτή  δε  γενεςί  άχοστραφ^^σοτταί  δίδε  · οΰχω 
γάρ  άΥ€^(εχΛήρωγται  αΐ  άμαρτίαι  τωτ  Αμοί>ί>αΙωτ 
ίως  τον  rdr»  Ετών  υ'  (75)  δόσις,  είς  τδ  πληθυνθή- 
ναι  μέν  τού  'Αβραάμ  τδ  σπέρμα  , γενέσθαι  δέ  τά  γε- 
νύμενα  σημεία.  Πώς  ούν  τδ,  Οϋχω  άνεχΛηρώΟησ'αν 
ai  άμαρτίαι  των  Ά/Μ7^/5α/ων ; ινα  δείξη , δτι  εΟλό- 
γως  έκβάλλονται  δι’  Αμαρτίας.  Κα\  γάρ  δταν  λέγει, 
ΜετεμεΛήθτιν,  ού  τούτο  λέγει  δ πάσχει , ούτε  τούτο 
πάσχει  δ λέγει,  άλλά  τήν  τού  γενομένου  άτοπίαν  παρ- 
ιστησιν.  ΚαΙ  μετ'  όΜγα  · Έπειτα  ήσαν  πάλαι  έν 
μέν  Παλαιστίνη  δίκαιοι,  ό Μελχισεδέχ  χα\  άλλοι 
πολλοί.  Ού  γάρ  ήν  άπλώς  ίερεύς  μή  δντων  των  πει- 
^ομένων  Οΰχω  ούν  άναχεχΛήρωνται  άντ\  τού, 
Ούπιο  έχλέλοιπεν  δσιος  έξ  αύτών  · ούπω  πεπλή  - 
ρωνται , χα\  τετελειωμένοι  είσιν  άμαρτίαις.  Δέκα 
γάρ  δίκαιοι  φύονται  τήν  πδλιν  τδτε  δέ  ούχ  δλίγοι 
ήσαν. 

Ταχεινώετονσιγ  αντοϋς  τετρακόσια  ίτη.  Διά  τί 
δέ  (76)  περισσά  έτη  λέγει  6 Απόστολος  λ' , τά  τε 
τής  Διαθήκης,  ήν  έποιήσατο  μετά  τού  'Αβραάμ, 
κα\  τής  έξ  Αίγύπτου  τιορείας  έν  τή  έρήμφ  , κα\ 
τής  τού  νόμου  δόσεως ; Ού  μάχεται  τά  ένταύθα  τοίς 
έν  τή  Έξόδφ  γεγραμμένοις.  Εκεί  γάρ  εΓρηται , 
Μετά  υλ'  έτη  έξήλθεν  ή δύναμις  Κυρίου  έκ  τής 
Αίγυπτου·  ένταύθα  δέ  μετά  υ'  φησίν.  Αλλ*  έπι- 
στήσαι  δεί , δτι  ούχ  έ|δ^5έθη  , ώς  πληρωθέντων  τών 


carneis  conspexisse  icrram  ? atil  υΒφίβημο  poierui 
attente  intueri , circumagens  ei  circumvolven· 
oculos  ? 

Ceperunt  autem  omnem  equitatum  Sodomorum 
E(|tiilatuin  lioc  loco  priiniim  nominaiiim  Sodomitae 
ut  mali  habere  dicuntur. 

Adveniens  autem  quis  eorum  qui  evaserant,  nun·» 
tiavit  Abram  transitori  Transitor  vocatur  Abrar 
bam,  quia  ex  Chaldusoniin  regione  trajecta  Mesopo- 
tamia venit  iii  partes  Ghaiianaeoruin.  liiterprelaliir 
autem  Aquila,  Uebreeus. 

Et  dixit  ei : Respice  in  ccelum,  et  numera  stellas, 
si  poteris  numerare  eas  : sic  erit  semen  tuum  Pro- 
geniem enim  animx Justi,  et  multitudine  et  clari- 
tate, Deo  videlicet  cooperante,  tantam  et  ta- 
lem esse  ait.  Ipsa  demonstrat  divinam  benedi- 
ctionem. 

Dixit  autem  : Dominator  Domine,  unde  sciam  quod 
hmreditate  capiam  illam  ? et  caelcra.  Qui  credidit 
ea  iide  quae  reputata  est  ei  ad  justitiam , bunc  non 
verisimile  est  diflisum  esse,  ut  quispiam  existima- 
verit. Sed  forte  qui  prius  credidit , nunc  etiam 
quaerit  unde  cognoscat  quae  se  habiturum  credidit· 
Non  praecipit  autem  Abrahamo  Deus  nt  sacri- 
ficet , sed  quia  veteres  sua  foedera  bis  Qrma  - 
bant· 

36  Qti^trta  autem  generatione  revertentur  huc. 
Nondum  enim  impleta  sunt  peccata  Amorrheeotum 
usque  nunc**.  QuadringeMoriim  annorum  spatium 
datum  est , ut  multi  pii  caretur  Ahrahae  semon  · ct 
fierent  signa  quae  contigerunt.  QuhI  ergo  hoc,  i\o«- 
dum  impleta  sunt  peccata  Amorrhccorum  f iit  osten- 
deret eos  jure  expelli  propter  peccata.  Eteriim  cum 
ait : Poenitet  me,  non  boc  dicit  quod  patitur,  neque 
boc  patitur  quod  dicit,  sed  facti  indignitatein  osten- 
dit. Et  paucis  interjectis  : Deinde  erant  otim  in  P:r- 
iaestiiia  justi , Melchisedech  et  alii  plurimi.  Neque 
enim  solus  erat  sacerdos  absque  plebe  Qdeli.  iVoit- 
dum  ergo  impleta  sunt , dictum  est  pro  eo  : Non- 
dum ex  ipsis  defecit  sanctus , nondum  perfecti 
et  consummati  sunt  in  peccatis.  Decem  enim 
ju.sti  liberant  urbem , tunc  autem  non  pauci 
erant. 

Humiliabunt  eos  quadringentis  annis  Cur  prse- 
lerea  addit  Apostolus  triginta  annos,  et  quae  perti- 
nent cum  ad  foedus  quod  pepigit  cum  Abraham, 
tum  ad  profectionem  ex  iEgypto  in  eremo,  et  ad 
ligem  datam?  Non  pugnant qu«  hoc  loco  leguntur, 
cuni  iis  quae  in  Exodo  scripta^sunt.  Ibi  enim  dictum 
est  post  quadringentos  et  triginta  annos  exiisse 
exercitum  Domini  de  iEgyplo,  hic  autem  post  qua- 
dringentos : sed  animadvertendum  est  non  dictum 


Gen.xiv,!!.  « i mi.,  43.  Gen.  xv.  5.  *·  ibid.,  8.  ”ibid.,46.  *Mbid.,  43. 

(72)  Ixxor,  elc.  Ex  tribus  catenis  Regtis.  mana. 

(73)  Τά.γιφ  γετΥΓίματα,  etc.  Ex  catena  Humana.  (75)  Έτώτ  t'  δόσις,  etc.  Ex  schedis  Combe8slL 

(74)  OvK  IjY  κατά,  etc.  Ex  eadem  catena  Ho'  (7u)  Διά  τί  δέ,  clc.  Ex  iisdem  schedis. 


m ORIGENES  116 


esse  expletis  quadringentis  annis  exiisse , sed  post 
quadringentos  annos,  quod  quidem  osteudit  et  tri- 
ginta. 

Et  de$peeta  e»t  domina  eju$  in  conipectu  illius  **· 
Data  opera  declaratum  non  est , a quo , ut  inqui- 
rendo inveniremus  virtutem,  posteaquam  liberales 
artes  genuit,  despectui  haberi  solere,  non  quidem 
ullo  modo  ab  Abrahain , sed  vel  ab  ancilla  , vel  ab 
iis  qui  ejus  prole  delectantur , antequam  praeslan- 
tiora  et  meliora  nata  sint. 

Et  non  vocabitur  amplius  nomen  tuum  Abram,  sed 
erit  nomen  tuum  Abraham  Interpretationes  no- 
minum quaere.  Virtute  enim  imposita  sunt  a Spiritu 
sancto.  Quin  et  illud  scire  oportet  nominibus 
habitus,  alTectiones  et  qualitates  indicari,  unde 
noscere  est  ejus  cui  nomina  imposita  sunt,  animi 
dotes. 

Dixit  autem  Abraham  ad  Deum  : Ismael  iste  vivat 
ante  te  Eximium  quid  orabat  pro  Ismaele  Abra- 
liam,  nec  satis  ei  fuit  precari  : vivat ; sed  addidit, 
ante  te.  Vivere  enim  ante  Dominum , solummodo 
est  beatorum  atque  sanctorum. 

Abraham  autem  et  Sara  senes  progressi  in  die- 
bus Fortassis  de  solis  justis  dictum  est  : pro- 
gressi in  diebus.  Quod  si  ita  se  res  habet,  nullus 
malus  progressus  est. 

37  Et  appropinquans  Abraham  dixit : Se  perdas 
Justum  cum  impia  Encomium  hoc  est  Abrahae.  Pie- 
tatis enim  ejus  indicatur  firmitas;  quapropter  et  ap- 
proximare potuit.  Illud  autem  approximare  non  cor- 
poraliter intelligendiim  est. 

Lot  autem  udebat  ad  portam  Sodomorum  Non 
erat  Intus  Sodoma*.  Lot,  sed  ad  portam.  Dixerim  au- 
tem ego,  quemadmodum  extra  tabernaculum  sede- 
bat Abraham,  prae  hospitalitate  ellam  intempestive 
(erat  enim  meridies)  observans  prxtereuiiles  , ita 
ejus  consanguineum  et  morum  imitatorem  sedisse 
in  foribus , ut  invitaret  prxtereunies  , etiam  ve- 
spere jam  facto.  Noverat  quippe  Sodomitarum 
impietatem*,  nec  ullam  ibi  esse  peregrinis  quie- 
tem. 

Et  coegit  eos  , et  ingressi  sunt  in  domum  suam 
Quoniam  non  talis  erat  Lot,  qualis  Abraham,  pro- 
pterea  qui  ad  ipsum  ingredi  gravabantur,  opus  fuit 
ut  cogerentur. 

Viros  autem  qui  erant  ad  januam  domus,  percus- 
serunt cacitate  In  bonum  percutiuntur  caeciuiie 
qui  male  visu  utebantur,  quosque  ne  peccent  im- 
pedit caecitas. 

Et  evertit  omnes  civitates  has,  et  omnem  circa  re- 
gionem, et  omnes  habitatores  urbium , et  omnes  fru- 
ctus terra  Dominus  non  solum  impios  perdit, 

“Gen.  XVI,  4.  ··  Gen.  xvii,  5.  ^ ibid.,  18. 

^ ibid.,  5,  « Ibid.,  Ii.  ibid.,  25. 

Π7)  ΈΛίτ^δες,  elc.  Ei  iisdem  schedis. 

nS)  Τάς  ίρμτινεΙίΐς,  eic.  Ex  iisdem  schedis. 

(79)  *ΕξαΙρετόν  τι,  elc.  Ex  iisdem  schedis. 

| 80)  Μήχοτε,  eic.  Ex  iisdem  schedis  Coiiibefisi!» 

(81)  Εγχώμιοτ  τοντο,  etc.  E ca^cna  Romana. 


u'  έτών  έξηλΟον,  άλλΑ  μετά  υ*  Ετη  , 6icep  Εμφαίνει 
χα\  τά  λ*. 

Κάί  ήτιμάσθη  ή χνρΙα  αύτής  irarrior  αύτής. 
Επίτηδες  (77)  ούχ  Εσβφηνίσθη  τδ  Οπδ  τίνος , ινα 
ήμε7ς  ζητήσαντες  ευρωμεν,  δτι  πέφυχεν  ΑτιμάζεσΟαι 
Αρετή,  ήνίχα  τά  προπαιδεύματα  γεννήση  · ού  πΑντως 
ύπδ  του  Αβραάμ,  Αλλ*  ήτοι  ύπδ  της  παιδίσκης,  ή των 
χαιρδντων  πρδ  τής  γενέσεως  των  χρβιττόνων  τοίς 
γεννήμασιν  αυτής. 

Καί  ού  κΛηθήσεται  iu  τό  δτομά  σου  Αβρδμ, 
άΧΧ  bCTCu  τό  όνομά  σου  *Α6ροιάμ,  ΤΑς  Ερμη- 
νείας (78)  των  δνομάτων  ζήτει  · δυνάμει  γάρ  ώνομά- 
σθησαν  ύτιδ  του  Αγίου  Πνεύματος  * άλλά  μήν 
χα\  τούτο  χρή  είδέναι , δτι  τά  όνόματα  Εξεων 
έστι,  χα\  καταστάσεων,  χα\  ποιοτήτων  δηλωτικά· 
έξ  (ϋν  Ιστιν  Ιδειν  τήν  έπιτηδειότητα  τού  όνομαζο- 
μένου. 

Είχε  δε  Αβραάμ  πρός  τόν  θεόν  · “'ϊσμα^Χ  ol·· 
τος  ζήτω  εναντίον  σου.  Έξαίρετόν  τι  (79)  ήξίσυ 
περ\  τού  Ισμαήλ  ό 'Αβραάμ,  ούχ  Αρκού μένος 
τω , ζτ\τω  · διδ  προσέθηκεν  · έναντίον  σου.  Τδ  γάρ 
ζήν  Εναντίον  Κυρίου  μακαρίων  έστ\  κα\  των  Αγίων 
μόνων. 

^Αβραάμ  δέ  καΙ  Edfifia  χρεσβύτεροι  άιροβΟ- 
βηχδτες  ή/ιερωτ.  Μήποτε  (80)  έπ\  δικαίων  μόνων 
τδ,  Λροβεβτικότες  ήμερων,  τέτακται.  *Όπερ  Εάν  ου- 
τως  Εχει,  οΰδε\ς  φαύλος  προβέβηκε. 

Καϊ  έγγίσας  Αβραάμ  είπε  · Μή  συναχο.Χέσης 
δίκοαον  μετά  άσεβονς,  Έγκώμιον  τούτο  (8!)  τού 
Αβραάμ.  Δηλούται  γάρ  τδ  βέβαιον  της  εδσεβείας 
αύτού,  διδ  κα\  έγγίσαι  δεδύνηται.  Τδ  δδ  έγγίσαι  ώ 
σωματιχώς  νοητέον. 

Αώτ  δέ  έκάΟητο  χαρά  τήν  χύΑην  Σοδόμων. 
Ούχ  ήν  Ενδον  (82)  Σοδόμων  ΑοΛ,'άλλά  τιαρΑ  τήν 
πύλην.  ΕΓποιμι  δ'  Αν  αύτδς,  δν  τρόπον  Εξω  της  σκη- 
νής ό 'Αβραάμ  ΕκάΟητο  Επιτηρών  διά  φιλοξενίαν  χα\ 
παρά  καιρδν  τους  διοδεύοντας  · (μεσημβρία  γάρ  ήν) 
ούτως  ό Εκείνου  συγγενής  κα\  μιμητής  των  τρόπων 
Εκαθέξετο  τιαρά  τή  πύλη,  προτρεπόμενος  τούς  παρ- 
ιόντας,  χα\  Εσπέρας  ήδη  χαταλαβΌύσης  · είδως  μά 
λίστα  των  Εν  Σοδόμοις  τήν  Ασέβειαν,  κα\  ώς  ούχ  Εστιν 
Εκεϊσε  τοϊς  ξένοις  άνάπαυσις. 

Καϊ  κατεβίάσατο  αύτούς,  καϊ  εΙσήΛΘον  είς  τότ 
' οΊκον  αύτον.  Επειδή  (83)  μή  τοιοΰτος  ήν  ό Αώτ 
οΤος  ό 'Αβραάμ,  διά  τούτο,  όκνούντες  διελθεΐν  πρδς 
αύτδν,  βίας  χρήζουσιν. 

Τούς  δέ  άνδρας  τοϋς  όντας  έχΐ  τής  θνρας  του 
οϊκον  έχάταξαν  άορασίς,.  Επ'  άγαθω  (84)  ττατάσ- 
σονται  άορασίφ  οΐ  κακώς  τή  δράσει  χρησάμενοι,  κα\ 
είς  τδ  Αμαρτάνειν  Εμποδιζόμενοι  ύπδ  τής  Αορασίας. 

Καϊ  κατέστρε}/τε  χάσας  τάς  χόΛεις  τούτος,  καΧ 
χάσαν  τήν  χερίχωρον,  καϊ  χάντας  τοϋς  κατοι- 
κονντας  έν  ταϊς  χόΛεσι,  καϊ  χάντα  τά  άνατέ,Ι  ■ 
**  Gen.  XVIII,  II.  ibid.,  23.  Gen.  χιχ,  I. 

(82)  Οϋκ  ήν  ένδον,  etc.  Εχ  tribus  catenis  Re 
giis. 

(83)  Εχειδή,  olc.  Ex  schedis  Combefisii. 

(84)  Ex'  άγαθφ,  etc.  Ex  schedis  Gombeltsil. 


117  IN  GENESIM.  ffS 


Λοττα  έχ  της  γης·  Ό Κύριος  (85)  ού  μόνον  τους 
άσεβεις  &πόλλυ  Jt,  Αλλά  χα\  τάς  τροφας  αυτών,  οΟαας 
ΣοδομιτιχΑς  κα\  έιτιβλαβεΐς,  έν  αΤς  έτιι  κα\  Αμπε- 
λος, περ\  ής  γέγραπται*  Έκ  γάρ  άμχέΛον  Σοδόμωτ 
ι)  άμχεΛος  αΰτώτ,  καΐ  ή τΰΛηματΙς  αντώτ  έκ  Γο^ 
μόφφας. 

Καί  έαεβΛεψετ  ή γντ^  αυτόν  είς  τά  όχίού^ 
χαϊ  έγέτετο  στ7\Λη  άΛός,  Ούδέν  ώνηαε  (8β)  τήν  γυ- 
ναίκα Αώτ  τ6  χεχρατησθαι  ύιΛ  των  Αγγέλων,  εΐ  χα\ 
έξήλθεν  έςω  Σοδόμων,  έπείπερ  έστρΑφη  ε(ς  τούπίφολ. 

ΆβιμέΛεχ  δέ  ούχ  ήψατο  αντης.  Έμφασιν  Ιχει  (87) 
τό,  ούχ  ή^το;  ώς  τ6,  χαΛδτ  άτ^ρώχφ  γνναιχός 
άπτεσθαι·  βπερ  έστ\  χα\  χωρ\ς  μίξεως  χατΑ 
μηδέν  Αλλο  παθητιχώς,  ήτοι  ένιδεΤν,  ή ΑψασΟαι  γυ- 
ναιχός.  *0  βεδς  μέντοι  ούχ  Αφήχεν  Αψααθαι  τδν  *Αβι- 
μέλεχ  αύτης*  τάχα  χα\  πάντα  τδν  Αχρως  συμφρο- 
νοΰντα  · θεόσδοτον  γάρ  χδ  τοιοΰτον. 

ΚαΙ  είπετ  ^Αβραάμ  τοΊς  xaiclr  αύτον·  Καθίσατε 
αύτον  μετά  τής  δτον  έγώ  dh  καΐ  τό  χαιδάριον 
δίελενσόριεθα  ίως  ώδβ,  καΧ  χροσκνγήσαγτες  ύχο· 
στρέφομετ  χρός  όμας·  Ταΰτα  είπε  (88)  Λογισά- 
μενος^  δτι  χαΧ  kx  νεχρωτ  έγείρειτ  δυνατός  ό 
θεός, 

"ΈΛαδε  χαΙ  Αδραάμ  τά  ζύΛα  τής  όΛοχαρχώ- 
ετεως,  χαΙ  έχέΟηχεν  Ισαάκ  τφ  υΐφ  αντον.  Έπω- 
μάδιον  γάρ  (89)  δχων  τδν  οίχείον  σταυρδν  £ξω  της 
«ύλης  έπαθεν  ό Χρκιτδς,  ούχ  έξ  Ανθρώπινης  Ισχύος 
βεβιασμένος  είς  τδ  πάθος,  άλλ’  έχ  θελήματος  οΐχείου, 
κα\  ζουλήσει  του  Θεού  χαΐ  Πατρός. 

Ιδού  τέτοχε  ΜεΛχά  χαϊ  αύτή  νΙούς  Ναχώρ  τφ 
άδεΛρφ  σου,  τόν  "Ώζ  πρωτότοκον,  κα\  τά  έξης.  ^ 
Μελχά  (90)  έρμηνεύουσι  βασίΛεΙαν  ’*Ωζ  βονΛευόμε- 
νον·  Ναχώρ  άνάπανσιν  φωτός  * Βαυζ  όζουδενωμέ· 
νσν*  Καμουήλ  ά>*άε7τασ<>*  βεον*  Σύρων  μετέωρον· 
Χαζάό  ψευδός·  Άζαΰ  όρο^α·  Φάλβαχ  χτωσινέν·- 
δέους,  ή χτωσιν  πτωχείας·  Ίεδλάφ  χειρός  χερισ- 
σείαν,  ή χείρα  Λά€ε·  Βαθουήλ  ένοικον  θεόν,  ή θυγα- 
τέρα θεόν·  Τεβέχχα  ύπομονήν  'Ρεέμα  δρασιν 
χροσδθ9ΰωμένην·  Ταάμ,  διαμηρνκώμενον·  Τοχώς 
σιγήν  Μωχάν  έντερον  κενόν. 

*Ιδοϋ  έγώ  έστηχα  έχΐ  τής  πηγής  τον  ΰδατος. 
Διδ  φιλοτιμητέον  (91)  έστηχέναι  έπ\  τής  πηγής,  tya 
μή  χα\  έφ’  ήμών  Αρμόση  τδ,  Έμέ  έγκατέΜπον  πη- 
γήν ΰδατος  ζωντος. 

ΚαΙ  έστοΛ  ή παρθένος,  ή άν  έγώ  είπω,  ^ΕπίχΛι-  | 

Deui,  χχτιι,  52.  *·  Gen.  χα,  26.  Gen.  χχ, 

H)id„  20.  ·♦  Geii.  χχιν,  13.  ” Jereui.  ιι,  13. 

(85)  *0  κύριος,  eic.  Εχ  iistiein  scbedis. 

(86)  Ούδέν  ώνησε,  eic.  Εχ  iisdem  sciicdis. 

(87)  'Έμφασιν  έχει,  eic.  Εχ  iisdeiii  scliedis. 

(Μ)  Ταντα  είχε,  eic.  £χ  iisdem  schedis. 

(89)  Έπωμάδιον  γίφ,  etc*  £χ  Jisdeiii  schedis. 

(90)  ΜεΛχά,  eic.  Εχ  iisdem  ecke  ds.  Melcha  si- 
gniflcal  reffxum,  a η^Ο  regna»it ; Oi,  lUitheraiUem, 
ab  γγι  CQtnuluU,  deliberavit;  Nacbor,  reqniem  lumi- 
nis, a ΓΠ3  quietit  et  lux,  Uimen ; Baiiz,  comem- 

. p/lffR,  a |tl  spr^nl ; Cbamiiel,  resurrectionem  Dei, 
a Dp  surgere,  resurgere  et  i»  Deus;  Chazah  men-, 
dactum,  a 212  mentitus  est ; Azau,  videntem,  ab  Π7Π 


A sed  el  cibos  eoruoi  Sodomillcoset  uoxios,  in  quibus 
est  etiam  Tinea,  de  qua  scriptum  est ; De  vinea  enim 
Sodomorum  vinea  eorum , et  sarmentum  eorum  ex 
Gumorriia 

Et  respexit  uxor  ejus  post  se , et  facta  est  statua 
salis^^.  Nihil  profuit  uxori  Loi  jussu  et  imperio  an- 
gelorum cx lisse  cx  Sodomis  , quandoquidem  con- 
versa est  reirorsiim. 

Abiinelech  vero  non  tetigit  eam  ^*.  Emphasim  ha· 
bcl  illud,  nott  tet  git , quemadmodum  et  iatud  : bo- 
num Aomini  mulierem  non  tangere ; quod  esi  siue 
coitu  elsine  ullo  alio  affectu  aul  respicere  aut  tan- 
gere mulierem.  Gxterum  Deus  non  permisii  ut 
3 Abiinelech,  forte  eiiam  oiimis  qui  pariter  alte  sen· 
tii,  tangeret  eam.  lloc  euim  est  donum  Dei. 

El  dixit  Abraham  ad  pueros  suos  : Sedete  hic  cum 
asino,  ego  autem  et  puer  pergemus  illuc  usque,  el 
postquam  adoraverimus,  revertemur  ad , vos  llasc 
dixit,  cogitans  quod  etiam  ex  mortuis  suscitare  po· 
lens  est  Deus 

38  autem  Abraham  ligna  holocausti,  et 

imposuit  super  Isaac  filium  suum  Super  hu- 
meros euim  habens  propriam  crucem  extra  por- 
tam passus  esi  Christus,  non  humana  vj  coactus 
pati , sed  ex  proprio  notu , atque  voluntate  Dei  et 
Patris· 

Ecce  peperii  Melcha  et  ipsa  filios  Nachor  fratri 
* luo,  Oi  primogenitum  etc.  Melcba  iiiterpretantiir 
regnum;  Oz,  deliberantem  ; Nacbor,  reqniem  lucis; 
Banz,  pro  nihilo  habitum ; Canouei,  resurrectionem 
Dei ; Sjrott,  excelsum ; Cbasah,  mendacium;  Azan, 
videntem;  Pbaldac , /apsum  pauperis,  sublapsum 
paupertatis ; Jedlaph  , manui  abundantiam  , vel 
manum  cape;  Balhiiel,  domesticum  Dei,  vel  /litam 
Dei;  Rebecca , patientiam;  Rccma  , visionem  ex- 
spectatam ; Taam,  ruminantem  ; Toclios,  silentium ; 
Moehan,  intestinum  vacuum. 

Ecce  ego  sto  ad  fontem  aquee  Quapropter  co- 
naiuluin  est  stare  ad  fontem , ut  nobis  iioii  con- 
veniat illud  : Me  dereliquerunt  fontem  aquw  vi- 
vm 

^ Et  erit  virgo , cui  ego  dixero , inclina  bydriain 

*·  Gen.  XXI»,  5.  ·*  fleb.  xi,  19.  ··  Gen.  xxii,  6. 

vidit ; Phaldac,  casum  pauperis  aut  paupertatis,  a 
Se}3  cecidit  el  paujier ; Jediaph,  tnanum  cape, 
ex  V manus  PSS  Chaldaice  sumpsit;  Bathiiel,  do- 
mesticum, vel  filiam  Dei,  a TV2  domus,  domesticus, 

swirofilin  et  Sn  Dens;  ^ebeces,  patientiam,  a 21 
multum  et  mp  exspectavit;  Reema,  aii.anem  ex- 
spectatam, a ΠΜΐ  vidit,  el  ΠΠΟ  moratus  est,  distulit, 
exspectavit ; Yuam,  Hebraice  Gaham,  eructantem  a 
Γι'ρ  eduxit,  eructavit;  tochos,  silentium,  ab  nvn  li- 
fuit ; Mociian,  intestinum  vacuum,  et  D^OOtarera, 
intestinum,  ei  compressit,  eomprintendo  evacua* 
tit·  ^ 

(91)  Αώ  φιΛοημητέον,  cic.  Ex  nsdcni  schedis. 


1(9 


0R1GENES 


tuam  ** , elc·  Conveniens  tox  seni  famulo  demns 
Abraha»,  et  apta  principr  omnium  ejus  bonorum. 
Et  vide  sapientiam  i quale  ponit  signum. 

Homo  anlem  observabat  eam^  et  tacebat ^ ut  nosceret 
titrum  prosperum  iter  suum  fecisset  Dominus^ 
kinc  discere  est  satius  esse  ut  qui  orat,  non  cum 
sensili  qua  audiatur  , toce  , sed  In  corde  oret  eum 
qui  scrutatur  corda  et  renes. 

Isaac  autem  ambulabat  per  eremum  juxta  puteum 
tisionis  Dignum  iter  sancto  qui  per  multum  qui- 
dem secessum  ambulabat  in  eremo,  per  rerum  vero 
divinarum  contemplationem  ambulabat  juxta  pu- 
teum visionis. 

Et  egressus  Cst  Isaac  ad  Confabulandum  in  agro 
aub  vesperam  **.  De  terrenis  exeundum  est  ei  qui 
de  divinis  colloquium  habiturus  est.  Hoc  enim 
hunc  confabulari  nominavit.  Non  additur»  qui- 
ctim , et  merito ; neque  enim  hominum  est  ejus- 
modi colloquium,  sed  aut  cum  Deo,  aut  sui  ipsius 
secum. 

Ejusdem.  Illud  autem , sub  vesperam,  significat 
idx  posse  eum  qui  ad  senilem  pervenit  39  aeta- 
tem, res  divinas  comprehendere  et  de  iisdem  col- 
loqui. 

Abrahant  autem  accipit  aliam  uxorem  cui  nomen 
Cetura,  Peperit  autem  ei  Zembran*^,  etc.  C filiis 
Ceturae  plurimae  natae  sunt  gentes,  quae  babitariint 
Troglodyleti  desertam,  et  Felicem  Arabiam,  eam 
quae  ultra  est,  necnon  Madianitidem,  civiiatemque 
Hadiam  adjacentem  deserto  quod  est  ultra  Ara- 
biam, e regione  Pbaran,  ad  orientem  Rubri  maris. 
Unde  Madianitariim  genus  a Madiam  (ilio  Abraham 
et  Ceturae;  ita  ut  hinc  palam  Oat,  Joihor  socerum 
Moysis  oriundum  esse  ex  Abraham,  et  Moysis  con- 
sanguineum. 

Ejusdem.  Cetura  interpreta  tu  r mihor,  vel  tn/e- 


rdy.tiir  ύδρίαν  σον,  τά  έξης.  Πρίιεουσα  (0^2) 
ή φωνή  τφ  πρεσβύτη  της  οΐχίας  του  ΆβραΑμ,  χα\ 
Αρμβξουσα  τφ  Αρχοντι  πάντων  των  αΟτοΰ.  Και  δρα 
σοφίαν,  οΤον  τιθησι  σημειον. 

Ό δέ  άνθρωΛος  χατεμάνθατετ  χαΐ  χαρ· 

εσιώπα,  του  γτώναι  εΐ  εύώδωχε  Κύριος  riir  όδότ 
αυτού  ή οΰ.  Έντεΰθέν  έστι  (93)  διδαχΟήναι,  δτι 
καλόν  έστι  τδν  προσευχόμενον  μή  .μετά  αΙσΟητης 
άκουόμενον  τής  φωνής  προσεύχεσθαι,  άλλ’  έν  τξ  χαρ- 
δία  τφ  έτάζοντι  καρδίας  καΐ  νεφρούς. 

Ίσαάχ  δέ  έΛορεύετο  διά  της  έρι'ψον  χατά  τό 
ζρρέαρ  τής  ύράετεως.  Πρέπουσα  ττορεία  (94)  τφ  άγίφ 
διά  μέν  τήν  πολλήν  άναχώρησιν  πορευομένψ  διά  τής 
έρήμου,  διά  δέ  τήν  περί  των  είς  Θεδν  θεωρίαν  πο- 
ρευομένφ  κατά  τδ  φρέαρ  τής  όράσεως. 

Καϊ  έξήΛΘετ  Ισαάκ  άδοΛεσχήσαι  είς  τό  αεδίογ 
τδ  πρδς  δεΙΛης.  Έξελθειν  δει  (95)  των  γηtvωv  τδν 
μέλλοντα  ινερι  των  θείων  δμιλειν,  δπερ  άδολεσχήσαι 
νυν  ώνόμασεν.  Ού  πρόσκειται  δέ  τινι  · εΙκότως,  έτ:εΙ 
μηδε  Ανθρώπων  ή τοιαύτη  δμιλία  γίνεται,  άλλ’  ήτοι 
πρδς  θεδν,  ή αύτου  τίνος  πρδς  έαυτόν. 

Τού  αυτού.  Τδ  δέ,  Λρδς  δεΙΛης,  συμβολδν  έστι 
του  μόλις  έπι  γήρως  δυνασθαί  τινα  έλΟόντα  μετά 
χαταλήψεως  των  θειοτέρων  δμιλειν. 

Προσβέμετος  δέ  'Αβραάμ  έλαβε  γυναίκα  ή 
δνομα  Χεττούρα.  *Ετεκε  δέ  αύτφ  τδν  Ζεμβραν, 
χα\  τά  έξης.  *Απδ  των  τέκνων  (96)  Χεττούρας  Εθνη 
γέγονε  πλεϊστα,  ά κατφκησαν  τήν  Τρωγλοδύτην  Ερη- 
μον, καΙ  τήν  Εύδαίμονα  'Αραβίαν,  κα\  τήν  βιήχου- 
σαν,  τήν  τε  Μαδιανϊτιν,  κα\  τήν  πόλιν  Μαδιάμ  -πα- 
ραχειμένην  τή  ύπέρ  τήν  Αραβίαν  έρήμψ  άντιχρυς 
Φαράν  είς  άνατολάς  τής  Έρυθράς  θαλάσσης  · δθεν 
τδ  Μαδιανιτών  Εθνος  άπδ  Μαδιάμ  υΙοΟ  'Αβραάμ  χα\ 
Χεττούρας·  ώς  εΐναι  δήλον  έχ  τούτου,  δτι  δ ΊοΟώρ 
δ πενθερδς  Μωύσέως  άτεόγονος  ήν  τού  'Αβραάμ  χα\ 
συγγενής  Μωύσέως. 

Τού  αυτού.  Χεττούρα  (97)  Ερμηνεύεται  μνχροτέρα 


*·  Gen*  XXIV  , 14.  ibid*,  21.  « ibid.,  62.  ••-ibid.,  63.  Gcn.  χχν, 


(921  Πρέπουσα,  etc.  Εχ  Iisdem  schedis. 

(93)  'Εντεύθέν  έστι,  etc.  £ catena  Romana. 

94)  Πρέπουσα  πορεία,  etc.  Catena  Romana  Cy- 
0 tribuit,  aliae  Origeni. 

(951  'Εξελθειν  δει,  etc.  E schedis  Combefisil. 

(96)  Άπδ  των  τέκνων,  etc.  Ex  iisdem  schedis. 

(97)  Χεττούρα,  etc.  Ex  iisdem  schedis.  Cuncta 

^orro  haec  nomina  quarum  interpretationem  aCTcrt 
^rigenes,  Geneseos  c.  xxv  reperiuntur  hoc  or- 
dine : 

VerSi  1,  Χεττούρα.  Qui  interpretatus  est,  μιχρο- 
%έρα  vel  ύττοδεεστέρα,  videtur  legisse  Χεττούνα,  cl 
eiyiiiologiam  suam  duxisse  cx  verbo  Hebraico 
minorem  esse, 

VerSi  2,  Τεσβωχ,  Αφεσις  νοΙάφήσει  iqierprcialur 
a pltzr,  dimittere,  relinquere. 

Ibidem  Σωΐέ  vel  Σωύέ.  In  Hebraeo  legitur  ΓΠ2^· 
Quomodo  autem  inde  possit  erui  χρηστδς  λαός,  iioii 
video.  Forte  pro  Σωύέ  legebat  eiyinologista  Σωύάμ, 
Ot  interpretatus  est  χρηστδς  λαός  a TCW,  uiile  esse, 
prodesse^ei  D3T.  populus. 

Vers.  3,  Σαβάν.  In  Hebrxo  csi  NW-  Inlerprcla- 


tiotiem  autem  suam  duxit  etymologista  a lltZT,  re· 
verti,  redire,  converti,  unde  non  incommode  erui 
potest  άποστροφή. 

Ibid.,  Θαιμάν.  In  hoc  versu  tortiO  desiderator 
apud  Hebraeos  et  solummodo  rcperittir  in  aliquot 
των  (y  exemplaribus.  Interpretationem  suam  duxit 
eiyinologista  a COTIf  perfici,  consummari,  deficere. 

Ibid.,  Δαιδάν,  ίχανή  χρίσις  redditur  a Π sufi· 
ciens  et  |TT  judicare.  Quomodo  autem  μονότης,  soli- 
tarius,  erui  possit  ex  Δαιδάν,  non  video,  nisi  forte 
derivetur  a ηττ»  incedere,  recedere,  quia  solitarius 
ab  lioiiiiniiin  societate  recedit. 

Ibid.,  'Ραγουήλ.  Hoc  versu  tertio  in  Hebraico 
fonte  non  reperiiur,  sed  laiitum  in  nonnullis  των  ly 
exemplaribus.  Interpretatur  autem  φίλος,  Ισχυρός, 

vel  ποιμανσία  Θεού,  a omteus,  pastor,  et  btt, 
foriis,  beus. 

ibid.,  Ναβδεήλ.  Desideratur  item  hoc  versu  tertio 
apud  Hebraeos,  sed  exstat  in  quibusdam  των  (y 
exemplaribus.  Vertitur  autem  δουλεύων  βεφ  ab  ^7, 

servivit,  coluit,  et,.  Sn,  Deus. 

Ibid.,  Άσσουριείμ*  Redditur  Εδραίοι  vel  χατευΟύ- 


121  IN  GENESIM.  ^ liS 


fj  ύΛοΰεεστέρα*  Ίεσβώκ  άφεσις,  ή ά^ή<τεί  · ΣωΙέ 
χρηστός  Λαός*  Σαβάν  ά^οστροφή*  %α\.μ^ΊέκΛείψεις 
aOroir,  Δαιδάν  lxari\  κρίσις^  ή 

μονότης·  Ταγουήλ  φΙΛος  Ισχυρός  <t  ή ^οιμιχτσία 
θεόν'  Ναβδεήλ  δουΛεύωτ  τφ  θεφ*  Άσ(τουριε\μ 
έδραΤοι,  τ)  Αατουσιε\μ  σ^ρνρσκίίΛΟί· 

Γεφάρ,  ή έΛΛείΛωτ*  Άφέρ  χονς,  ή Τ 

σ^ίοδός,  Ένώχ  χάρις  σου*  *Α6ιδά  Λατρός  μου  νψος' 
Έφρων  χονς,  ή Τρίτος ^ ή σποδός·  ΪΛ^ρμεσημδρία· 
Δοθμάσιω^τή·Μαμβρη  όίπό  όράσεως'Ηατα^  δπαρ^ 
σις^  Ισμαήλ  Δκο/ί  Θεοντ  Χοβδάδ/ί^Γρο·  κιτσύμετογ· 
Ναβαίώθ  προφγγνεΐα·  Θαιμάν  σνττέΛεια·  Κηδάρ  σκο· 
taσμός*  *ΙετΟυρ  ifa>p/cr/i^oc*  Ναβδεήλ  δονΛεύω^ 
θεφ-  ΝαφΙς  Μασμάν  ίΤροσοχή,  ή άκοή* 

Κεδμά  εμπρόσθιος*  Μασσάμ  έξ  Ϋ(δνσμωτ*  Εύΐλάτ 
ώδΙνονσα·  Σουρ  τείχος. 

ΚατοΙκησογ  δέ  kr  τη  γη^  ^ dr  σοι  εϊπω  * καΐ 
ΛαροΙκει  έτ  τη  γη  ταύτη^  καϊ  δσομαι  μετά  trov, 
καϊ  εύΛογήσω  σε.  ΕΙ,  που  χρή  κατοιχεΤν  (98)  έχ 
τ^ροστάγματος  ΘεοΟ,  παροικήσει  τις,  6στιν  δ βεδς 
μετ'  αύτου,  χαΐ  εύλογε?  αύτδν*  εΐ  δέ,  δπου  ού  δεΤ  παρ- 
οιχεΓν,  κατοικήσει  τις,  ούκ  Ιστιν  ό βεδς  μετ’  αύτου, 
ουδέ  ευλογήσει  αύτόν. 

\\r(T  &r  ύπήκονσεν  *Αδρο(ΐμ  της  έμης  ^ωτης^ 
χύΧ  έ^Λαξε  τά  προστάγμάτά  μου  καϊ  τά  δικανό^ 
ματά  μου,  κάί  τά  νόμίμά  μου.  ΕΙ  μήπω  ήν  (99)  ό 
χατά  ΜωΟσέα  νόμος  γεγραμμόνος,  έφύλαξε  δέ  Αβραάμ 
τά  εΙρημόνα,  οδτιυς  αυτά  έφύλαξεν,  ώς  ίθνη  τά  μή 
τόμον  έχοντα,  καί  φύσει  τά  τον  νόμον  ποιονντα* 
ένδεικνύμενοι  τό  δργον  του  νόμου  γραπτόν  kr  ταις 
καρδίαιςαύτων,μαρτυρονμένης  αϋτών  τΓ^ς  συνε^ 
δι\σεως,  καΟά  φησιν  6 'Απόστολος. 

Καί  &ρυζαν  οΐ  παιδες  'Ισαάκ  έν  τη  φάραγγι 
Γεράρων*  καϊ  εΰρον  έκεΐ  φρέαρ  ϋδατος  ζίύντος. 
Φιλοτιμητέον  (i)  έκάστφ  εύχομένω  είναι  τέκνον  του 
Ισαάκ  ταΰτα  νοησαι  τά  φρέατα,  χα\  όρύξαι  αυτά 
έν  έαυτφ. 

Άπάρας  δέ  έκεΤθεν  ώρνξε  φρέαρ  ετερον,  καϊ 
Gen.  XXVI,  2,  δ.  ·*  ibiiL,  5.  « Rom.  ιι,  Η. 

νοντες,  ab  rectum  esse,  dirigere. 

Ibiil.,  ΑατουσιεΛμ,  σφυροκόποι,  malleatores,  a 
iroS.  malleator. 

Vers.  δ,  Γεφάρ,  1π  llebr.TO  legitur  ei  inde 
emi  polest  ένδεής  vcl  έλλείπων,  ab  lassum  esse, 
deficere. 

IbuL,  ’Λ'^έρ,  opsimc  re«l<liUir  χους,  vel  γήινος, 
vel  στεοδός,  ab  ·φν  pulvis,  cinis. 

Ibiil.,  Έ·/ώχ,  icdUi  poteal  χάρις  σου  ab  ]Π  ei 
allixo  η. 

ibiil.,  Άβιδά.  Suspicio  csl  etymologisiam  legisse 
Άβιοάμ,  ei  etymologiam  suam  duxisse  ab 
patris  mei.  el  απ  altitudo. 

Vers.  9.  Έφρων,  χοΰς  vel  γήινος  vel  σποδός  ver- 
titur ut  supra  Άφέρ  ab  TSy,  pulvis,  cinis. 

Jbiil.,  Σαάρ,  meridies  n idem. 

Vers.  14,  Δουμά,  silentium,  a ΠΠΠ,  idcin. 

Vers.  9,  Μαμβρή,  άπδ  όρασεως,  ex  Ώ a,  ab,  et 
ntn,  vidit. 

Vers*  14,  Μασσή,  elevatio  a extulit,  elevavit. 

Vers*  15,  Ισμαήλ,  auditus  Ifei,  a γΏΐΰ  audivit^  el 
^ Deus. 

Vers.  15,  Χοδδάδ  Ex  inlcrprctnlione  hac,  μέτρον 
χενούμενον,  suspicio  ontur  legisse  eiyniologistaiu 


, rior;  iesboc,  dimissio,  vel  dimittet,  Soue,  bonus 
populus;  S»buu,  aversio;  Tbiemau,  deliquium  eth· 
rum,  vel  perlecti;  Daedan,  idoneum  judicium,  vel 
solitarius;  Uagiiel,  amicus  fortis,  \e\  pastor  Dei; 
Nabdeeh  sorrions  Deo;  A ssouriim,  /irmt,  vel  diri- 
gentes;  Latiisiim,  malleatores;  Gephar,  inops,  vel 
deficiens;  Apbcr,  pulvis,,  aul  terrenus,  aul  cinis; 
Enocb,  graUa  tua^  Abida,  patris  mei  celsitudo; 
Ephron,  pulvis,  aul  teirenue^  aul  cinis;  Saar,  me· 
ridies;  Idutiia,  silentium;  fiambre,  α visione; 
Masse,  elevatio;  Isiiiael,  auditus  Dei;  Cboddad, 
mensura  vacua;  Nabapoih , prophetia;  Thaeinan, 
perfectio;  Cedar,  obscuritas ; Jeiur,  exsul;  NabdeeI, 
serviens  Deo;  Naplies,  refrigeratio;  llasman,  atten- 
tio, vcl  auditus;  Cedina,  anterior;  Massan,  ex  sua· 
vhatibus;  Evilal,  parturiens;  Sur,  murus, 

40  Habita  autem  in  terra,  quam  dixero  tibi,  et 
peregrinare  in  terra  hac,  el  ero  lecum,  et  benedicam 
libi*^.  Si  ubi  habitare  praecipit  Deus,  peregrinalur 
quis,  Deus  esi  cum  eo,  el  benedicit  ei ; si  auieni 
ubi  non  peregriiiainluin  esi,  habitat,  non  est  Deus 
cum  eo,  nec  beuedicii  ei. 

Pro  eo  quod  audivit  Abra/tam  vocem  meam,  et  cu· 
stodivit  mandata  mea,  et  justificationes  meas,  et  le^ 
ges  meas*^.  Si  nondum  scripta  erat  iex  Mosaira, 
custodivit  autem  Abraham  quae  dicta  sunt,  sic  ea 
servavit  ut  gentes  quee  legem  non  habent,  et  natura 
quee  legis  sunt  faciunt,  ostendentes  opus  legis  scriptum 
in  cordibus  suis,  tesiimonium  reddente  eorum  con· 
scientia  qiiemadniodum  aii  Apostolus. 

El  foderunt  pueri  Isaac  in  convalle  Geraroe,  et 
inoenoru/if  ibi  puteum  aquee  vivee^^.  Omnis  qui  cupit 
esse  Illius  Isaac,  omnem  dare  debet  operam  ut  bos 
intelligat  puteos,  et  eos  fodiat  in  scipso. 

Profectus  autem  inde  fodit  alium  puteum,  et  non 

Gen.  XXVI,  19. 

χαδράκ,  el  inicrpreialiouein  suam  duxisse  a "13, 
mensura,  el  p"i,  vacuus,  inanis. 

Vers.  15,  Ναβαιώθ,  prop/ief ia,  a Nia,  prophetavit, 

Vers.  15,  θαιμάν,  συντέλεια,  a DDTI,  perfici,  con· 
suntmari. 

Vers.  15,  Κηδάρ,  σκοτασμός,  a mp,  obtenebramus 

est. 

Vers.  15,  Ίετουρ,  έξιορισμένος  iiiierprelalur,  a 
ΊΊΏ,  ordo,  lerntinus. 

Ibtd.,  Ναφές,  αναψυχή,  a ΙΓΣλ3,  anima,  halitus, 
respiratio. 

Ver».  14,  Μασμάν,  προσοχή  vel  άκοή,  ay02^,  au· 
divit. 

Vers.  15,  Κεδμά,  έμπρόσθιος,  a Dtp,  ante,  oriens. 

Vers.  15,  Μασσάμ,  έξ  ήδυσμών,  a Ό,  e,  ex,  et 
CttD,  aroma,  gratus  odor. 

Vers.  18,  Έυΐλάτ,  ώδίνουσα  sIiSti,  parere, 

Ibid.,  Σουρ,  τείχος,  a "Tiur.  murus. 

(98)  ΕΪ  που  χρή  κατοικεΐν,  eic.  Ex  iisdem  sebe· 
dis. 

(99)  El  μήπω  ήν,  elc.  E catena  Romana. 

(1)  ΦιΛοτιμητέον,  elc.  E duabus  catenis  Regiis 
el  altera  quae  lull  cardinalis  Mazarini· 


iiS  ORIGENES  124 

cotttenderuni  pro  eo  *■·  Cmn  non  resIsUi  injuriosis,  A ούκ  έμαχέσαττο  πβρϊ  αύτού,  Αιά  tk  του  (2)  μη  dy. 
ostendit  86  vere  esse  simplicem.  Quapropier  Deus,  θίστασθαι  τοίς  άδηουσι  δείχνυσιν,  &ce  άληθώς  ήν 
probnta  el  laudata  ipsius  lenilaie,  apparet  ei,  el  Απλαστος.  *Όθεν,  Αποδεξάμενος  αύτδν  τής  Ανεξιχα> 
proinitiil  terram,  ne  animum  despondeat,  quod  χίας  6 θεδς,  έπιφαίνεταβ  αύτφ,  χα\  επαγγέλλεται  τήν 
velul  peregrinus  et  incola  eorum  injuriis  pateat  γην,  ινα  μή  Αθυμή,  δτι  ώς  ξένος  πάροιχος  προΟχειτ» 
qot  nocere  volneriiil,  adimplens  quod  dictum  est  τοίς  Αδιχειν  βουλομένοις,  πληρών  τδ  εΙρημένβν  έχά- 
alibi,  ii  penequuntur  voi^\  στοτε,  έάy  dubxtjctr  ύμάς. 

Et  dixit : Vox  quidem^  vox  Jacob  est*^.  Piam  vo*  Kal  βΤχετ·  μέν  pwrit  φοητ^  ^Ιαχώβ.  Τήν  ευ^ 
cein  quam  non  proferret  Esau,  quod  tradidit  Deu$  σεβή  (5)  φωνήν  ούχ  Αν  λεχθεΖσαν  ύπδ  του  Ίΐσαΰ* 
ίΗΜΙ  ante  me**,  cum  agnovisset  Isaac,  diiil  : Vox  V ααρέδωχετ  ό θεός  σου  irarzlor  μου·  Ιπιγνους 
quidem,  vox  Jacob  est.  ό ΊίσαΑχ,  είτςεν*  Xf  Ίαχώ€. 

Et  dixit  :Ecce  odor  βίϋ  tnei,  sicut  odor  agri  pleni,  Kal  εϊχετ·  Ίόοϋ  ύσμΙ\  τον  νΙον  μου,  ώς  όσμή 
cui  benedixit  Dominus*^.  Liquet  seusilein  ΐίοη  fuisse  d^pov  χΛήρονς  dr  εϋΛόγησβ  Κύριος.  Σαφώς  (4) 
odorem.  Qualis  enim  esse  queat  odor  qui  odori  agri  ούχ  αισθητή  ήν  ή όσμή.  Ποια  γΑρ  Αν  δομή  δύναται 
comparatur?  sed  forte  talis  erat  qualem  habens  είναι  δσμή  Αγρού  παραβαλλομένη  ; ΑλλΑ  μήποτε 
Apostolus  dicebat : Christi  bonus  odor  sumus  Deo  in  ^ τοιαύτη  ήν  αΟτη,  ότυοίαν  ό 'Απόστολος  έχων  Εφασχε* 
omnt  /oco^*.  Ego  autem  arbitror  quamlibet  virtutem  Κράχτου  εύωδία  έσμέτ  τφ  Θεώ  έτ  Λαττϊ  τόχ<^. 
proprium  babere  bonum  odorem,  qui  coiiipleaien-  Έγώ  δλ  ήγούμαι  χαι  έχΑστην  Αρετήν  Ιδίαν  έχειν 
tum  est  viriiituni.  Econtiario  vitia  male  olent  juxta  εύωδίαν,  ήτις  έστί  συμπληρωτιχή  τών  Αρετών.  Κσ\ 
eum  qui  dixit  : Putruerunt  et  corrupta:  sunt  cicatrix  έχ  τού  έναντίου  δδ  αΐ  χαχίαι  δυσώδεις  είσΐ  χατΑ  τδν 
ces  meoB^^.  Deiim  autem  par  est  ei  qui  ipsi  boni  εΙπόντα*  Προσώζεσαν  xal  badxrtcar  ol  μώΛ^χές 
odoris  est,  agro  virluluiu  benedicere.  μου.  Πρέπει  δδ  τψ  Κυρίφ  τδν  αύτώ  εύώδη  τών  Αρε- 

τών Αγρδν  εύλογειν. 

Et  dixit  ei : Eece  Esau  frater  tuus  minatur  tibi  ut  Kal  είχετ  αύτφ·  'I0ob  Έσαν  ό άόεΛμός  σου 

occidat  te;  nunc  ergo,  fili,  andi  vocem  meam,  et  $ur·  άχειΛει  eos  τον  djconreivai  σε*  rvr  otr,  τέκτοτ, 

gens  fuge  in  Jiesopo/amiam^*.  41  discimus  άκονσότ  μου  της  ρ<οτής,  καϊ  άναστάς  άχόδραθι 

fugiendiiin  es.«e  ab  insidiatoribus  et  persecutionibus,  οίς  την  ΜεσοΛοταμΙα^.  ΜανθΑνομεν  (5)  Απδ  του> 
quamvis  visiones  nobis  obtigerint  siciit  Jacob.  Gon-  νων,  δτι  δει  ΑποδιδρΑσχειν  τούς  έπιβουλεόοντας,  χα\ 
solaiionem  autem  paril  consideratio  bonorum  qiis  διίιΐγμούς  φεύγειν,  εΐ  χαΐ  δπτασιών  χαταξιωΟώμεν 
Jacobi  fligam  ab  Esau  exceperuni.  Visionibus  enim  q Θ *Ιαχώβ.  Παραχληθείη  δ'  Αν  τις  Ιδών  τΑ  παρα- 
ilignalus  est,  et  pater  effectus  duodecim  Iribiinm:  χολουθήσαντα  τφ  Ιαχώβ  φεύγοντι  Απδ  του  ΉσαΟ* 

et  reversas  a fuga  ciil  propter  persecutionem  se  δτττασιών  τε  γΑρ  ήξιώθη,  χα\  πατήρ  γεγένηται  δώ- 

dederat,  pro  Jacob  ίΐΐ  Israel.  δεχα  φυλών  * χαΐ  έπανερχόμενος  Απδ  τής  διΑ  τδν  διω- 

γμδν  φυγής,  γίνεται  άντ\  *1αχώ6  Ισραήλ. 

Νοη  accipies  uxorem  de  filiabus  Chanaan'*.  Filiae  * Ού  Λήψη  γυταΊχα  έχ  τώτ  ϋυγατέρωτ  Xaradr. 

Cbanaan  mabe  sunt, non  in  conspectu  Esau,  sed  in  AI  θυγατέρες  (6)  ΧαναΑν  πονηραί  είσιν,  ούχ  έναντίον 

conspectu  Isaac  patris  ejus.  Ήσαΰ,  Αλλ’  έναντίον  Ίσα  Αχ  του  πατρδς  αύτου. 

Videns  autem  Dominus  Deus  odio  esse  Liam,  ape·  Ί^ώτ  δέ  Κύρως  ό θεός,  ότι  μισεΙτοΛ  ΑεΙα, 
ruit  vulvam  ejus'^\  Aperit  vulvam  in  ortu  sancio-  ήνοιξε  τήν  μήτραν  αϋτής.  Ανοίγει  μήτραν  έιΑ 

rum;  juxta  aitteni  spiritalem  legem,  animae  vulvam  Αγίων  γεννήσει-  χατΑ  δΙ  τδν  π'^ευματιχδν  νόμον  ψυ- 

aperit,  ut  pariat  Dei  Verbum  quae  IihJiis  futura  est  χήί  Ανοίγει  μήτραν,  Ζνα  γεννήση  θεού  Αόγον  ή έσο- 

inaier.  μένη  αύτου  μήτηρ. 

Ejusdem.  Prior  enim  et  qitac  aetate  provectior  Του  a^rov.  Πρώτη  γΑρ  (7)  έτέχνωσε  τφ  βεφ  τήν 
erat  Deo  peperit  Judaeorum  synagogam  ei  inultilu-  Ιουδαίων  συναγωγήν  καΐ  πληθύν  ή έν  χρόνφ  πρε- 
diiiem.  D σδυτέρα. 

Dixit  autem  ei  Laban : Si  inveni  gratiam  in  con·  Είχε  δέ  αύτφ  Αάβαν*  El  εόρον  χάριν  έναντίον 
spectu  tuo,  augurabor;  benedixit  enim  mihi  Deus  in  ovv,  οΙωνισάμην  άν  ενΛόγησε  γάρ  με  ό θεός  έχϊ 
introitu  tuo^^.  Non  est  augurium  in  Jacob;  Laban  οτή  εΙσόδφ.  Ούχ  Ιστι  μΑν  (8)  οίωνισμδς  έν  Ία- 

autem  ait,  augurabor,  lanqitam  alienus  ab  J.icobi  ύ δέ  Λάβαν  φησίν,  οΙωνισάμην  άν,  ώς  Αλλό- 

insliiuio,  a quo  non  omnino  tamen  alienus  eral,  τριοςτήςτοΰ.  Ίαχώβ  προαιρέσεως,  ής  ού  τέλεον  Αλ- 

qnippeqiii  voci  anpurafior,  addiderit  emm  λότριος  ήν,  προστιΟε\ς  τώ,  οΙωνισάμην,  χαΐ  τδ,  Εύ· 

mihi  Deus  in  ingressu  tuo.  Λόγησε  γάρ  με  ό θεός  έχϊ  τη  ση  εΙσόδφ. 

*·  Gim.,  XXVI,  22.  ··  Malib.  ν,  II  ·’  Cen,  χχνιι.  22.  -·«  ibid.,  26.  ··  ibid.,  27.  IIGer.  η,  45, 

” Fsal.  χχχιιι,  6.  Gcn.  χχνιι,  Α2·  Gcii.  xxviii,  4.  Gen.  xxix,  34.  ” Geii.  xxx,  27. 

i 2)  Διά  δέ  τον,βίο.  Ex  iisdem  catenis.  (6)  AI  θυγατέρες,  etc.  Ex  iisdem  sebedis. 

3)  Tb[v  ι^σεβή,  etc.  Ex  sebedis  Gombefisii.  (7)  Πρώτη  γάρ,  elc.  E duabus  catenis  Regiis  Ct 

4)  Σαφώς,  etc.  Ex  iisdem  sebedis  Goinbefiisii·  altera  quae  fuit  cardinalis  Maxarini. 

(5)  Ματθάνομεν,  etc.  Ex  iis<lein  sebedis  Coiii*  (8)  Οϋχ  έστι  μέν,  etc.  E sebe  js  Gombefisii. 
beli&it. 


125 


IN  GENESIM. 


m 


’ΈΛαϋε  di  έανζφ  ΊαχΑ>6  fidddor  στνρακίτην  A Sumpsit  auieni  $ibi  Jacob  tirgam  $^yradnam  viri- 
X Ιωρά^^  Mol  χαρνΐηγτ^  ml  aJatdrov.  AI  τρείς  dem^  et  nucinam^  et  platani  Tres  virgx  symbolice 

(9)  τυμβολιχώς  ήτοι  olV  τρεις  δυνάμεις  τής  vcl  ires  viriules  animae  suiiL,  ralio  nempe,  ira,  con 

({'Οχής  είσι,  τδ  λογιχδν,  τ6  θυμιχδν,  γδ  έπιθυμητι-  cupiscentia;  vel  triplex  con lein piatio  corporum, 

χόν*  ήτοι  at  τρεΙς  θεωρίαι  των  σωμάτων,  των  άσωμά-  Incorporeorum,  sanctae  Trinilalis;  vel  generatiiii 

των,  τής  άγιας  Τριάδας*  ήτοι  γενιάς  ή πραχτιχή  actio  per  nucinam,  contemplatio  per  styracinam, 

διά  τής  χαρυΐνης,  ή θεωρητιχή  διά  τής  στυραχίνης,  mundus  autem  iste  et  contemplatio  ejus  per  piata- 

διά  δέ  τής  πλατάνου  τδν  χάσμον  τούτον  xa\  τήν  θεω-  ηιιιΑ  subobscure  designantur.  Quod  viride  ejus 

ptav  αύτου  ήνίξατο.  Τδ  περισύρειντδ  χλωρδν  τούτου,  distrahitur,  id  abrenuntiaiionem  mundi  signiCcal, 

τήν  άποταξίαν  αύτού  σημαίνει*  χα\  τής  μδν  πραχτι-  et  actionis  quidem  viride,  est  mollities;  euntem- 

χής  τδ  χλωρόν  έσιι  τδ  ήδυπαΟές*  τής  δδ  θεωρίας,  τδ  piationis  autem  viride  est,  circa  corpora  versarL 

icep\  τά  σώματα  άσχολεΐσθαι*  τδ  δδ  χλωρδντών  δύο  Viride  vero  duarum  aliarum  expositionum  inquire, 

άλλων  έχδοχών  βασάνιζε. 

Είχε  di  Κύριος  χρός  Ίαχώβ·  Άχοστρέ^ου  είς  Dixit  autem  Dominui  ad  Jaeob : Revertere  in  tef 
rifrγήr  roD  πατρός  σου,  xal  είς  ri}r  γενεάν  €tov  ram  patris  /ut,  et  in  generationem  tuam,  et  ero 
xal  ξσομαι μετά  σου.  "Οτε  έχαρποφύρησεν  (10)  Ία-  Β lecum''.  QUando  fructus  tulit  Jaeob  et  dives  evas  i 
χώβ,  χα\  έπλούτησεν  £ζω  τής  γενεάς  αύτού  τυγχά-  extra  generationem  suam,  tunc  dixit  ei  Dominus  ϊ 

^auv,  τότε  εΤπεν  αύτφ  Κύριος*  Αχοσχρέψον  είς  τήν  Revertere  in  terram  patris  iuL  Simile  quidpiam  a 

γην  τον  χατρός  σου.  ΤοιοΟτον  δέ  τι  νοητέον  ύπδ  Doiliino  dici  putandum  est,  ciim  in  exitu  fueriinu·. 

Κυρίου  λέγεσθαι,  δτε  πρδς  τή  έξόδφ  γενώμεθα  άπε-  reversuri  ad  patres  nostros*  Prseinium  autem  dat 

λευσόμενοι  πρδς  τους  πατέρας  ήμών.  Κα\  άθλον  δά  fevertdiiti  in  terram  patris  sui,  ei  in  generationem 

δίδωσι  τφ  άτιοστρέφοντι  είς  τήν  γήν  τού  πίτρδς  αύ«  suam.  Arbitror  autem  in  somnis  apparuisse  ei  Do- 

τού,  χαΙείς  τήν  γενεάν  αύτού.  Οίμαι  δδ,  δτι  έν  Οπνοις  miiiuin. 
παρήν  αύτφ  ό Κύριος. 

Χ>  di  χατήρ  ύμων  χαρεκρούσατό  με^  καί  42  autem  vester  circumvenit  me,  et  min· 

Λαξε  τόν  μισθόν  μου  των  dim  άμνών.  Άχύλας  tavit  mercedem  meam  decem  agnis^K  Aquila  decem 

δέχα  άριθμούς  (11)  είρηχε*  Σύμμαχος  δεχάχις  άρι-  numeros  dixit;  Symmachus,  Decies  numero.  Dice- 

θμφ.  Έλεγεν  ούν,  ώς  φησιν  6 Εβραίος,  Δεχάχις  bat  igitur,  ut  ait  Hebraeus,  decies  pacta  cnin  Jaeob 

ήθέτησεν  τάς  συνθήχας  πρδς  τδν  Ίαχώβ  6 Αάβαν,  inita  violavit  Laban ; quia  quae  nomine  Jacobi  gi- 

διά  τδ  τά  γεννώμενα  έπ'  δνύματι  τού  Ίαχώβ  πλεΐστα  gncbaiitur  quamplurima  erant,  ita  ut  ille  invidia 

5σα  ύπάρχειν,  χάχεΤνον  έποφθαλμι^ν  αύτύν*  δπερ  ^ moveretur ; quod  duae  editiones  declarant ; Et  de· 

έδ1]λωσαν  αί  δύο  έχδύσεις*  ΚαΙ  χαρηΛογίσω  τόν  cepisti  mercedem  meam  decem  agnas.  Agnorum  vero 

μισθόν  μου  dixa  άμνάόας·  άμνών  δδ  δλως  ούχ  δχει  quos  dare  mihi  promiserat  nulla  mentio  est,  neque 

μνήμην,  σύς  συνέθετύ  μοι  δούναι*  ούδαμού  φαίνεται,  apparet  eum  hxc  unquam  pollicitum  fuisse;  sed 

οτι  συνέθετα*  άλλ*  άφ'  ών  αύτδς  λέγει,  φανερόν  id  ex  verbis  ejus  manifestum  est.  Quemadmodum 

έστιν.  Ώσπερ  γάρ  άποχτείνοντα  τδν  Αάμεχ  ούχ  enim  Laniecbum  quempiam  occidisse  nunquam  nar- 

είσάγει , έχζητούμενον  βδ,  ώς  άπδ  τής  δξηγή-  raveral,  sed  is  postea  requisitus,  id  clare  enuntia- 

σεως  είναι  φάνερδν  χα\  τδ  γενόμενον*  ούτω  χα\  vit,  ita  et  hoc  loeo.  Plerumque  igitur  Scriptura  qum 

δνταύθα.  Μολλάχις  ούν  ή Γραφή,  ά δν  τφ  πράτ-  ΐη  rerum  gestarum  recensione  non  enarrat,  postoa 

τεσθαι  ούχ  Ιξηγήσατο,  διά  τίνος  έξηγουμένου  εδή-  alio  referente,  declarare  solet, 
λωσεν. 

Τά  χρόβατά  σου  χαΐ  αΐ  αΤγές  σου  σύκ  ι^τεκνώ-  Oves  tuas  et  capri?·  tuce  steriles  hon  fuerunt,  Arie· 
θησατ·  κριούς  τών  χροβάτο/ν  σου  οϋ  κατέφαγον.  gregis  tui  non  comedi"^*.  Boni  pastoris  liducia 
Καλού  ιτοιμένος  (12)  πα^βησία  έμφαίνεται  ταϊς  φω-  ostenditur  his  vocibus  quas  imitandum  est.  Pariant 

ναίς  ταύταις,  Ας  ζηλιυτέον.  Γεννάτωσαν  ουν  χαρ-  ergo  fructus  spiritales  greges  ovium  et  caprarum. 

«)!>«  «νενμβτιχοϊ)ί  τά  iv  τοίς  ποιμνίοίς  χα\  αί-  ® Sed  el  divites  gregis  ne  comedamus.  Quoniam  au- 

*ο룫ς,  άλλά  χαΐ  τοϋς  πλοοσίους  τής  ποίμνης  μή  κατ-  ‘e"»  “0“  inveniuntur  ejus  dii;  pacta  init  cum  divino 

ε τθίωμεν.  Έπε\  δδ  ούχ  εύρηνχαι  ot  αύτού  θεοί,  συμ-  J«*eob : et  mundus,  quando  falsos  abjecit  deos,  ami- 

βάσεις  ποιείται  μετά  τού  θεσπεσίου  Ίαχώβ*  χα\  ό Christi  factos  est. 

κόσμος,  ήνίχα  τους  ψευδωνύμους  άπεβάλετο  θεούς, 
φίλος  γέγονε  τού  Χριστού. 

Είχε  di  Ίακύ)β  τοις  άdεΛρόις  αύτοϋ·  ΣνΛΧέγετε  Oixil  autem  Jaeob  fratribus  suis:  Colligite  lapi· 
ΧίΟους*  καϊ  σννέΛεξαν  Λίθους.  Κα\  έν  τφ  (15)  des,  et  collegerunt  lapidss*^.  In  Ecclesiaste  quoque 

Gen.  XXX,  57.  ” Gen.  xxxi,  5.  »» ibid.,  7.  »·  ibid.,  38.  “·  ibid.,  46. 

(9)  AI  τρείς  fidedot,  eic.  E schedis  Cornbefisii.  edi  lit  hoc  fragmentum  lom.  I Hexaplorum,  pag.  40· 

(10)  "Οτε  έκαρχορόρησεν,  eic.  Ex  iisdem  sclie-  (12)  ΚαΛον  χαμένος,  etc.  E schedis  X^ombe- 

dis.  fisii.  . 

(11)  ΆκύΛίίς  δέκα  άριθμούς^  etc.  Ex  iisdem  (15)  Kal  έν  τψ  ΈκκΛησιαστη,  etc.  Lx  iisdeiB 
schcitis  domnus  Beruardus  Monieialcoiiius  in  lucem  schedis. 


107 


ORltifciiNES 


Ei  tretHor  et  tmor  veiter  erit  in  cuneiii  animan· 
iitus  terree**,  ete.  Esi  qui  vim  Utier»  aiferl  dicens 
omne  animal,  ipsasque  in  desertis  locis  bestias  tr- 
mere  ad  conspectum  hominis.  F orie  autem  melius 
Rieril  intelligere  fera  animalia  terras,  et  reliquas 
alia'8  species,  malignas  esse  quae  in  conspectu  justi 
timent  virtutes,  et  in  talibus  trentorem  esse.  Mali- 
gnae enim  vinufcs  ititient  justum. 

Vernmiamen  in  sanguine  anima  non  comedetis. 
Vestrum  enim  sanguinem  animarum  vestrarum  re· 
^•liram,  />J  manu  omnium  bestiarum  requiram  iliud'*. 
t:um  repugnet  littera,  dicendum  esi  bestias  adver- 
s.arias  esse  virtOlcs  (anima  enim  qua  peccat,  ipsa 
moritur'*),  eqtiamm  mami  Yequireior  mors  pecca- 
loiis.  Quod  et  ipsum  de  jumentis  intelligi  potest,  e 
quibus  taurum  conrapeiam  lapidari  jussit. 

Qttvmam  in  imagine  Dei  feci  hominem'*.  Deus 
dicit  t In  imagine  Dei  feci  hominem.  Imago  autem 
l)i*i  invisibilis  Salvator.  Deus  ergo  etiam  sceimdum 
S.*iipturam  est  Salvator. 


1C8 

Καϊ  d τρόμος  xed  d ^όβος  ύμωτ  §<τται  έηϊ  πάπ 
τόΐς  ϋηρίοις  της  ρ?}ς  * κα\  τά  έξης.  Βιάζεται  μίν 
τις  (58)  κατά  τ6  (5ητδν  φάτχων,  π3ν  ζώον  φοβεΤσβιι 
βλέπον  τ6ν  Λνθρωπον,  κα\  αύτά  τά  έν  έρημίαις  θτ,ρίβ, 
Μήτρδτε  Ιϊ  βέλτιον  voelv  τάς  πονηράς  δυνάμεις,  τΐ 
άγρια  θηρία  της  γης,  καΐ  τά  λοιπά  εΓδη  έτερι, 
πάαχειν  άπδ  του  δικαίου  τδν  φδδον,  κα\  τδν  τρόμον 
εΤναι  έιΛ  τοίς  τοιούτοις.  At  γάρ  πονηραί  δυνάμεις 
φοβούνται  τδν  δίκαιον. 

ΠΛftr  έτ  αΐματι  ^τνχής  ού  ράρεσθε  · καϊ  γάρ  τό 
ϋριέταρογ  αίμα  τώγ  ύμωτ  έκζητήσω. 

χειρός  Λάγτωτ  των  θηρίων  έκζητήσω  αυτό,  *Αηεμ· 
φαίνβντος  {59)  του  βητου,  λεκτέον,  δτι  θηρία  δυνά- 
μεις άντικείμεναί  είσι,  τφ  άμαρτάνονσατ  τήγ  jfv· 
χήτ  άίΤοθγήο'χε/ν,  άφ’  δν  τής  χειρδς  έκζητηθήσε- 
ται  δ θάνατος  του  ήμαρτηκότος.  Δυνατδν  δέ  καΐ  lt\ 
των  κτηνών  αύτδ  έκλαβεΙν,  άφ*  ών  τδν  χερατιστήν 
ταύρον  λιθοβολεΤσθαι  προσέταξεν. 

*Οτι  έγ  είχόγι  Θεόν  έχοίησα  τδγ  άγΟρωΛογ.  '0 
θεδς  λέγει  (60)“  Εγ  sUdri  θεόν  έΛοΙησα  τόγ  dr- 
Ορωπογ·  είκων  δε  του  ΘεοΟ  του  άοράτου  ό Σωτήρ. 
βεδς  άρα  κα\  κατά  τήν  Γραφήν  ό Σωτήρ. 


Erant  autem  βΐϋ  Noe  qui  egressi  sunt  de  arca, 
Sem,  Cham  et  Japhet.  Chain  vero  est  pater  Cha· 
naan  **.  Cur  Scriptiiro,  cum  dixisset  : Et  erant  fitii 
Eoe  qui  ab  arca  egressi  sunt,  Seni,  Cham  et  Japhet, 
addidit  ; Et  Cham  ipse  est  pater  Chanaan  1 N:vm  si 
opus  erat  mentionem  facere  Ollorum,  omnium  uti- 
que oportebat,  et  non  solius  Cbanaan.  Chanaan  ct 
ipse  erat  impius,  ut  historia  declarat.  Volens  igitur 
spiritus  divinas  ostendere  similitudinem  patris  et 
filii,  eam  quodammodo  a soorum  fratrum  pietate 
distlngnit,  adjiciens,  33 

naan.  Genere  siquidem  erant  omnts  filii  Noe  : solus 
nutem  iste  rnorHms  non  erat  filius,  sed  similis  filii 
pater.  Quamobrein  ad  majorem  demonstrationem 
positum  est  istud  : Ipse  pater  esi  Chanaan.  Qui 
vero  haec  dixit  Hebraeus,  hanc  etiam  traditionem 
nlTerebat,  et  tradi lioncm  ratione  confirmabat  : pri- 
mum Chanaan  verenda  avi  sui  vidisse  suoque  so- 
lum patri  narrasse,  avum  laiiquam  senem  irridendo. 
Cham  vero  cum  perinde  ac  fratres  non  deberet  im- 
pie ad  patrem  accedere,  sed  objurgare  etim  qui 
primus  viderat,  et  ilbniebal;  Ipse  quoque  persua- 
sus et  accessit,  et  vidit,  fratribusque  renuntiavit. 
Sed  haec  viderentur  esse  fabulosa,  nisi  hoc  quod 
sequitur  demonstrationis  vim  haberet  : Et  suscita· 
tus  est  Noe  a somno  suo,  inquit,  et  cognovit  qua- 
cunque fecerat  ei  filius  suus  junior'’’.  Chain  amem 
non  erat  ejus  filius  junior,  sed  secundus.  Sem  enim, 
inquit,  et  Chain  et  Japhet.  Quod  si  filium  minimum 
deniohsirare  voluisset,  Japhet  nominassel.  Quoniam 

**  Gen.  IX,  2.  '*  ibid.,  J,  5.  '*  Ezecb.  x viii,  4. 

(58)  Βιάζεται  μέγ  τις,  elc.  Exstat  in  eadem  ca- 
tena. 

(59)  "ΊίχεμφαΙγογτος,  elc.  Origeni  tribuit  eadem 

Ciit*  U. 

(00)  Ό θεάς  Λέγει,  eic.  Eioem  tribuit  calcoa 


^ncar  δέ  ol  vlol  Νώε,  ol  έξεΛΘόγτβς  έκ  ττ}ς  w- 
θωτον,  Χή/ι,  Χάμ,  *ΙάρεΟ.  Χάμ  δέ  ήγ  πατήρ  Χα· 
ναάγ.  Τί  δήποτε,  είπουσα  (61)  ή Γραφή,  Καί  fjcarcl 
νΙοΙ  Νώεέζερχόμεγοι  άχό  τής  κιβωτόν,  Σήμ,  Χάμ, 
ίάφεΟ,  προαεθηκε  * ΚαΧ  Χάμ  οδτος  χατήρ  XaYodr  ; 
ΕΙ  γάρ  έχρήν  μνημονεΰσαι  των  υΙών,  έδει  πάντων,  κβΐ 
μή  μόνου  Χαναάν  δ Χαναάν  καΐ  αύτδς  ά αεβής  έγένετο, 
ώς  ή Ιστορία  δηλοΐ . Βουλόμενον  οδν  τδ  πνεύμα  δειςαι 
τήν  οίκειότητα  του  πατρδς  πρδς  τδν  υΐδν,  τρόπον  τινά 
άπαλλοτριοί  τής  των  άδελφων  εύαεβείας  προσθήκη  τοϋ, 
Χάμήν  πατήρ  Χαναάν.  Υιοί  μέν  γάρ  πάντες  του  Νώε 
τφ  γένει  · μόνος  δέ  οϊίτος  ούχ  υΐδς  τφ  τρόπφ , άλλά 
του  δμοίου  παιδδς  πατήρ.  Διόπερ  έμφαντιχώς  κεΐται, 
Αύτός  πατήρ  Χαναάγ.  Έφερε  δέ  δ 'Εβραίος  δ ταύτα 
είπών  χα\  παράδοσιν  τοιαυτην  , έπενεγχων  άπόδειξιν 
τή  τιαραδόσει  * Ός  άρα  δ Χαναάν  πρότερος  είδε  τήν 
άσχημοσυνην  του  πάππου,  και  άνήγγειλεν  αύτου  τω 
πατρ\  μόνφ  χαταμωχώμενος  ώσπερ  του  γέροντος. 
Ό δέ  Χάμ,  δέον  δμοίως  τοΤς  άδελφοίς  μή  προσελθειν 
τφ  ΐΰατρ\  άσεβώς,  άλλά  χα\  Ιπιπλήξαι  τφ  πρώτφ  6εα· 
σαμένω  κα\  διαβάλλοντι,  αύτδς  δέ  χα\  πέπεισται,  χα\ 
εΙσήλΟε;  χα\  είδε , χαΐ  άνήνεγκε  τοΐς  άδελφοίς.  Κα\ 
ταΰτα  δέ  δοκέ?  μΰΟος  είναι,  εΙ  μή  τδ  τής  άποδείςεως 
ήν  Ισχυρόν  · Καϊ  έζνχγίσθη  γάρ,  φησ\,  Νώε  έχ  τον 
ϋχγον  αύτον,  καϊ  δσα  έχοίησεγ  αύτφ  d νΙός 
αϋτον  d τεώτερος.  Μικρότερος  μέν  γάρ  υΐδς  αύτου 
δ Χάμ  ούκ  ήν,  άλλά  δεύτερος.  Σήμ  γάρ , φησι , χαΐ 
Χάμ,  καϊ  Ίά^εΟ·  χα\  εΐ  τδν  μιχρδν  ήθελε  δείξαι,τδν 
Ίάφεθ  άν  Ιλεγεν.  Επειδή  δέ  τους  έχγόνους  υΙους  άεΐ 
λέγουσιν  οΐ  πάπτΛι , χα\  τους  μαχρόθεν  άπογόνους, 

■ Gen.  IX,  6.  *·  Ibid.,  1.  Ibid.,  ^4. 

Romana,  aliae  vero  άδέσποτον  habent. 

(61)  Ti  δήχοτε  είχονσα,  elc.  Exstat  boc  fra- 
gmeiiuiin  ol  apud  Tlieodorelum  quaesi.  57  ia  Genes, 
et  iii  sclieJis  Coinbefisianis. 


i09 


IN  GENESIM. 


110 


«lAv  βραχύτατον  των  έκγ^νων  τ6ν  Χαναάν  είρηκεν  ή , 
Γραφή  έγνώσθαι  παρά  Νώε , δτι  αύτ6ς  έποίησε 
ταΰτα.  Κα\  δτι  τούτο  ούτως  2χει,  εύΟύς  έπάγει  τδ 
θειον  λδγιον,  και  εΤπεν  Έαικατάρατος  XcarcUir^ 
^οΰΛος  δούΛωτ  Ισται  ζο7ς  άδεΛροις  αΰζον.  ΕΙ  βέ 
τις  θαυμάζοι , τΐ  δήποτε  6 Χάμ , χα\  αυτδς  άαεβής 
u>Vy  τήν  αύτήν  χατάραν  ούχ  Ισχε  τφ  υΐφ  , έπιγνώτω 
ώς,  εΐ  ήν  λελεγμένον  τφ  Χάμ,  δονΛος  δούΛων 
iczaiy  της  δουλείας  μετέσχον  &ν  χα\  οΐ  άδελφοί 
αύτού , ώς  οΐ  τού  Χαναάν  άδελφο\  δούλοι  έγέ  - 
νσ/το  χατά  τήν  χατάραν  , ών  δούλος  άπεφάνΟη  Χα- 
ναάν. 

Οϋχ  άχοβατεΤζάί  Λάσα  σάρξ  §ζι,  ΎπισχνεΤται 
μηχέτι  (6i)  τδν  οΐχουμενιχδν  τιοιήσειν  χαταχλυσμδν, 
άάν  ή ή διάνοια  των  άνθρώπων  έχ  νεότητος  έγχει- 
μένη  έπ\  τά  πονηρά , ούχέτι  ούτως  Εχει  πάσας  τάς 
ήμέρας  , ώσπερ  πρ6  τού  χαται^υσμού.  Νέμει  γάρ 
βραχεΐάν  τινα  συγγνώμην  τοις  νέοις  διά  τδ  της  ήλι- 
χία;  ευόλισθον.  Διδπερ,  Ού  μή  Λροσθώ,  φηβΙν,  §ζι 
χαζαράσασθΜ  τήν  γην  διά  ζά  έργα  ζωτ  άνθρώ· 
Λωτ·  δζι  έγκειται  ή διάνοια  ζον  άνθρώχου  έχι· 
μεΛωςέχΙ  ζά  πονηρά  έκ  νεόζηζος·  τουτέστι,  Ορο- 
οίδα,  δτι  ή νεδτης  τοέ;  Ισομένοις  εύδλισθος  έσται.  Μή 
τοίνυν  δείσητε.  Διά  τούτο  γάρ  ούχέτι  έπάζω  ύμιν 
άφονισμδν  παντελή. 

Καί  ήρξαζο  Νώε  άνθρωπος  γεωργός  γης  , καϊ 
έζρύζευσεν  άμπεΛώνα,  καϊ  έχιεν  έκ  ζον  οϊνου^  καΐ 
έμεθύσθη^  καϊ  έγνμνώθη  έν  ζφ  οίχφ  αύζον.  Ούχ 
ffiei  Νώε  (63)  τήν  τού  οΓνου  φύσιν . δτι  μεθύσχει  * ^ 
χα\  τούτο  μαρτυρεί  ή Γραφή  λέγουσα  τδ , ήρξαζο^ 
Χ4ύ  έγνμνώθη. 

Τον  αύζον.  Οίνος  γήίνος  γυμνοί  τδν  νούν  τής  των 
νοητών  γνώσεως. 

Τον  αύζον.  Τοιούτος  ήν  δ χαρπδς  τού  ξύλου  τού 
γνωστού  χαλού  χα\  πονηρού,  οΤος  ό οΐνος,  ό τδν  Νώε 
γυμνώσας. 

Τον  αύζον.  £!  χα\  έμεθύσΟη  , χαΐ  άγυμνώθη  ό 
Νώε , άλλ'  έν  τφ  οΓχφ  αύτού  * άγιου  γάρ  τδ  μή  έξω 
τού  οΓχου  αύτού  γυμνούσθαι. 

Οδτος  ήν  γίγας  κννηγός  ένανζίον  ΚνρΙον  ζον 
θεόν.  Ό χυνηγδς  (64)  ούχ  έπ\  διχαίων  χεΖται  νύν  * 
χαΐ  τήρει  μήποτε  ούδέ  άλλοτε. 

Καϊ  ήν  πάσα  ή γη  χεΊΛος  καϊ  ^ωνή  μία 
Λοσι.  Τοις  μή  νοούσι  (65)  τδ,  'Εγώ  καϊ  ό Πατήρ 
έν  έσμεν^  χα\  διά  τούτο  άρνουμένοις  ύπόστασιν  Ιδίαν 
Υιού  , προσοίσομεν  τδ,  “^Ην  Λάσα  ή γη  χεύος  άτ, 
χαΐ  ^ωνή  μία  Λασι,  Ζητούντες  δέ  διαφοράν  χείλους 

*·  Geii.  IX,  25.  « ibid.,  II.  ··  Gen.  νιιι,  21. 

Joan.  X,  50. 

(62)  ΎπισχνεΊζαι  μηκέτι^  eic.  Iliincy  locum  ple- 
raqiie  caienae  Diodoro  Iribuiini , al  dno  codd.  Re- 
gii, ίστέον,  inquiunt , δτι  τούτο  πρώτος  είρηχεν 

flδει  Νώε ^ etc.  Iii  schedis  Comhefisit 
lioc  et  tria  sequentia  fragmenta  Origeni  tribuit  ca- 
tena Rotn.ina,  aiiai  άδέσποτα  habent. 

(64)  *0  κννηγός,  etc.  lioc  sclioiioii  Origeni  as- 
aerk  catena  Romana. 

(65)  Τοις  μή  νοονσι,  etc.  Exscripsimus  lioc  fra- 
guieiiluiu  e sebedis  Combefisii.  Simile  vcroquidpiaiu 


vero  avi  nepotes  et  eos  etiam  qui  ab  his  longa  serio 
nascuntur,  solent  GHos  appellare,  Chanaan  nepotmn 
minimum  dicit  Scriptura  cognitum  fuisse  a Noe  sce- 
leris hujus  auctorem.  Et  quod  res  iia  se  habeat, 
subjungit  stalim  divinus  sermo,  et  ait : Maledictus 
Chanaan,  servus  servorum  erit  fratribus  suis^^.  Quod 
si  quis  miretur,  qiiainobrem  Cham,  cum  ipse  quo- 
que esset  impius,  eamdem  ac  (ilius  maledictionem 
non  est  sortitus,  cognoscat,  si  hanc  sortitus  esset, 
videlicet  servus  servorum  erit,  servitutis  etiam  par- 
ticipes futuros  fuisse  fratres  ejus,  quemadmodum 
ex  maledictione  fratres  Chanaan  servi  fuerunt 
eorum,  quorum  servus  declaratus  est  Chanaan. 

Non  moririttr  omnis  caro  amplius  Promiltit 
non  amplius  generale  a se  immissum  iri  diluvium, 
si  cogitatio  hominum  a juventute  proclivis  ad  mala, 
non  amplius  ita  se  habuerit  omnibus  diebus,  quem- 
admodum ante  diluvium.  Brevem  enim  quamdam 
veniam  juvenibus  impertitur  ob  selaiem  facile  labi- 
lem. Quapropter,  iVo/i  addam  amplius,  inquit,  male- 
dicere terra  propter  opera  hominum,  quoniam  procli- 
vis est  cogitatio  hominis  assidue  ad  mala  a juventute 
Hoc  est,  Prxvidi  juventutem  posterorum  facile  la- 
bilem fore.  Ne  ergo  timueritis.  Propterea  enim  non 
amplius  inducam  vobis  generalem  interitum. 

Et  coepit  Noe  homo  agricola,  et  plantavit  vineam, 
et  6i4tt  vinum,  et  inebriatus  est,  et  nudatus  est  tn 
domosua*^.  Non  noverat  Noe  vini  naturam  quod 
inebriat,  34  idque  tesutur  Scriptura  dicens,  coe- 
pit, et  nudatus  est. 

Ejusdem.  Vinum  terrae  nudat  mentem  spiritalium 
cognitione. 

Ejusdem.  Talis  erat  fructus  ligni  scientiae  boni 
et  mali,  quale  erat  vinum  quod  nudavit  Noe. 

Ejusdem,  Etsi  inebriatus  et  nudatus  est  Noe,  at 
in  domo  sua.  Sancti  enim  est  non  extra  domum 
suam  nudari. 

Hic  erat  gigas  venator  ante  Dominum  Deum^K 
Venator  non  inter  justos  hic  ponitur : et  vide  no 
forte  neque  alias. 

Et  erat  omnis  terra  labium  unum,  et  vox  una 
lis  qui  non  iiitelligunt  quod  scriptum 
est : Ego  et  Pater  unum  $umus*\  et  propterea  ne- 
gant bypostasin  propriam  Filii,  alferemue  illud : 
Erat  omnis  terra  labium  unum,  et  vox  una  omnibus. 

Gen.  IX,  20,  21.  " Gen.  x,  9.  *·  Gen.  xi,  I. 

habet  Origenes  lib.  vni  contra  Celsum,  miro.  12:Εί 
δέ  τις  έχ  τούτων  περισπασθήσεται,  μήπη  αύτομο- 
λούμεν  πρδς  τούς  άναιρούντας  δύο  εΤναι  ύποστάσεις 
Πατέρα  χαΐ  ΥΙδν,  έπιστησάτω  τψ*  ^Ην  δέ  πάντων 
των  πιστέυσάντων  ή χαρδία  κα\  ή ψυχή  μία,  Ινα 
θεωρήσαι  τδ,  Έγώ  χα\ό  Πατήρ  Ενέσμεν.  Εχ  his  si 
qnis  colligat  nos  ab  illis  stare  qui  Patrem  et  Filium 
duas  hypostases  esse  negant,  advertat  animum  ad 
istud  : c Erat  opinitim  credentium  cor  unum  et  anima 
una,  > et  sic  iniefiiget  quid  sibi  velit  hoc  . c Ego  et 
Paler  unum  suinus.  » 


Ili  ORIGENES  \\· 


Qiiaerenles  autem  discrimen  labii  et  Yocis,  dicemus 
vocem  ad  sermonem  pertinere,  forte  autem  labiam 
ad  cogitationem,  aut  vice  versa. 

Venite^  et  descendentes  confundamus  ibi  linguam 
eorum,  ul  non  audiat  unusquisque  linguam  proxi- 
mi**, Malitiae  indicium  confusio  linguarum,  virtutis 
vero  itidicitini,  quando  erat  omnium  credentium  cor 
et  anima  una**.  Sicque  Scripturam  observans  inve- 
nies, ubicunque  est  multitudo  numeri,  ubicunque 
est  schisma,  ubicunque  est  divisio  et  discordia  et 
alia  hujusmodi,  malitiae  esse  indicia ; ubi  vero  uni- 
tas et  concordia,  et  multa  vis  in  verbis,  Ibi  virtutis 
esse  indicia. 

fixitque  Tharra  septuaginta  . annis  , et . genuit 
Abram,  et  Naehor,  et  Arram  *\  Patrem  gentis  cele- 
brantis festivitatem  hebdomadae  genuit  Tbarra  se- 
ptuagenarius. Haud  scio  autem  an  tres  tergeminos 
genuerit.  Aliter  enim  septuagenarius  cum  esset, 
non  potuisset  ex  una  trium  pater  fleri. Sed  et  plures 
non  referuntur  ejus  uxores. 

Et  descendit  Abram  in  jEgyptum  ut  peregrinare· 
tur  ibi,  quoniam  invaluerat  fames  super  terram 
Abrahain  non  in  iEgypto  habitabai,  sed  peregrina- 
batur, quoniam  invaluerat  fames  super  terram. 

Chanancei  autem  et  Pherezoii  tunc  habitabant  in 
terra  **.  Chananasi  ulpoie  mali  habitabant,  non  pe- 
rcgriiiahaiiiur,  in  terra.  Mali  itaque  habitant,  non 
peregrinantur,  in  terra. 

35  St  Itt  ad  sinistram,  ego  ad  dexteram  ; si  tu 
ad  dexteram , ego  ad  sinistram  ** , etc.  Etsi  Abra- 
ham  prae  mansuetudine  eligendi  potestatem  fe- 
cit Lotho ; observandum  est  eum  qui  elegit , 
suo  delectu  non  frni , illum  autem  qui  optio- 
nem dedit,  benedictum  habere  quod  sibi  reli- 
ctum est. 

DixUque  Deus  ad  Abram  postquam  separatus  est 
ab  Apso  Lot:  Respice  oculis  tuis,  et  vide  a loco  in  quo 
nunc  es,  ad  aquilonem  et  meridiem,  et  ad  orientem,  et  ad 
occidentem,  quoniam  omnem  terram  quam  tu  vides,  libi 
dabo  **.  Qui  virtuti  dant  operam  , cos  sequitur  a 
'Deo  consolatio.  Postquam  optionem  dedit  fratri,  et 
ille  amoenissimam  et  uberrimam  elegit  regionem, 
apparuit  Deua  Abrahamo,  cujus  animam  verbis 
consolatoriis , et  bonis  promissionibus  recreavit , 
propemodum  dicens  : Terram  liane  miRimaiii  el 
sensibilem  contempsisti  ; ego  libi  dabo  maiisucto- 
rum  terram  qtue  est  in  regione  viventium.  Respice 
enim  mentis  oculis  , et  vide  a loco  in  quo  tu  nunc 
es.  Locus  autem  justi  virtus  est,  a qua  quae  spe- 
randa sunt , cupide  exspectat , et  quae  in  coelis 
reposita  sun4 , praestolatur.  Nisi  enim  iia  se  res 
haberet,  quantam  verisimile  esi  ipsum  oculis 

··  Gen.  XI,  7.  **  Aci.  iv,  52.  ” Gen.  xi,  26. 

ibid.,  U,  15. 

(66)  Γνώρισμα  χαηίας  , elc.  E sebedis  Combe- 
fisii. 

(67)  Tbr  πατέρα,  etc.  Ex  iisdem  schedis. 

Αβραάμ,  clc.  Origeni  tribuunt  tres  catenae 

regiae. 


\ xa\  φωνής,  φήαομεν  τήν  μίν  φωνήν  έπ\  της  διαλέχτου 
τάσσεσΟαρ , τάχα  Sk  zh  χείλος  έπ)  της  διανοίας  · ή 
ίμπαλιν^ 

Δεντε  , καϊ  καταβάντες  σνγχέωμετ  αϋτώτ  έκεϊ 
γΛώσσαν , ϊτα  /ίή  άκούσωσιτ  έκαστος  της 
$ρωνης  τον  πΛησΙσκ.  Γνώρισμα  χαχίας  (66)  τδ 
συγχυθήναι  τάς  γλώσσας  · γνώρισμα  άρετης , δτε 
πάντων  των  πισζενόντων  καρβία,  καϊ  μία, 
ΚαΙ  οΟτω  τηρων  τήν  Γραφήν  εύρήσεις,  δτι  οπού 
πλήθος  άριθμοΰ,  δπου  σχίσμα,  δπου  διαίρεσις , χάΐ 
διαφωνία , χα\  οσα  τοιαΰτα , χαχίας  έστ\  γνω- 
ρίσματα· δπου  δέ  ένδτης,  χα\  όμόνοια,  χα\  πολλή 
δύναμις  έν  λόγοις  , άρετης  γνωρίσματα. 

Καϊ  έζησε  θάβ^α  έβδομήκοντα  έτη , καϊ  έγέν> 
νησε  τόν  Αβράμ,  καϊ  τόν  Ναχώρ,  καϊ  τόν  Ά^^άμ. 

J Τ^ν  πατέρα  (67)  του  έορτάζοντος  §θνους  τήν  έδδομά- 
δα  έγέννησεν  ό βά^(5α  ^γενδμενος  έβδομηχο'Λοέτης. 
Έφίστημι  δϊ  μήπως  τους  τρεις  τριδύμους  έγέννησεν. 
*Άλλως  γάρ,  έβδομηχονταέτης  ών,  ο6  δύναιτ’  Αν  των 
τριών  έχ  μιάς  γενέσθαι  πατήρ.  Αλλά  χα\  ου  δηλοΟν- 
ται  πλείους  αύτοΰ  γυναίχες. 

ΚαΙ  κατέβη  Άβράμ  είς  Αίγυπτον  παροιχησαι* 
έκει,  δτι  ένΙσχυσεν  ό Λιμός  έπϊ  της  γης, 
'Αβραάμ  (68)  ού  χατφχει  Αίγυπτον , άλλά  παρψχείι 
δτι  Ινίσχυσεν  ό λιμδς  έπ\  της  γης. 

Οί  δέ  ΧαναναΊοι  καϊ  οΐ  Φερεζαΐοι  τότε  κατφκονν 
τϊ\ν  γην,  Ός  φαύλοι  (69)  ο1  Χαναναίοι  χατψχουν,  καΐ 
ού  παρψχουν  τήν  γην.  "Ωστε  φαύλοι  χατοιχοΰσιν,  ού 
παροιχοΰσι  τήν  γην. 

, ΕΙ  σϋ  είς  Αριστερά,  έγά)  είς  δεξιά  · εΐ  δέ  σϋ  είς 
* δεξιά , έγω  είς  άριστερά  · χα\  τά  έξης.  Ε1  χα\  ή 
έκλογή  (70)  γέγονε  συγχωρηθείσα  άπδ  τής  έπιειχείας 
του  'Αβραάμ  τφ  Λώτ·  παρατηρητέον , δτι  ό μέν 
έχλεξάμενος  ούχ  άπολαύει  τής  αυτού  έκλογής , 
ό δέ  παραχωρήσας  εύλογη μένον  έχει  τδ  χαταλελειμ- 
μένον. 

*0  δέ  θεός  είπε  πρός  Αβράμ,  μετά  τό  διαχωρ*- 
σθηνοα  τόν  Αώτ  άπ'  αύτοϋ·  ΆνάβΛεψον  τοΤς 
όφθοΛμοις  σου,  καϊ  ϊδε  άπό  τον  τόπου  οΰ  νυν  cri> 
ε7,  πρός  βο^^άν  καϊ  Λίβα , κεά  άνατοΛάς  καΐ  θύ~ 
Λασσαν,  δτι  πάσαν  τ^ν  γην  , ήν  σϋ  όρςίς,  σνϊ 
δ<άσω  αυτήν.  "Επεται  (71)  τοϊς  χατορθοΰσι  τήν  αρε- 
τήν ή παρά  του  βεοΰ  παράκλησις.  Μετά  δέ  παραχεα- 
ρήσαι  τφ  άδελφω  τήν  αίρεσιν,  χάχεινον  τδ  κάλλιστον 
) χα\  εύφορώτατον  έχλέξασθαι  χωρίον,  έπεφάνη  ό Θεδς 
τψ  'Αβραάμ , λόγοις  παραχλητιχοϊς  χαΐ  χρησταις 
ύ7Η)σχέσεσιν  αύτδν  ψυχαγωγών,  μονονουχι  λέγων  Γης 
ταύτης  κατεφρδνησας  τής  έλαχίστης  χα\  αίσθητης  · 
έγώ  σοι  δώσω  τών  πραέων  τήν  γην  τήν  έν  χώρα  τών 
ζώντων.  Άνάβλεψον  γάρ  τοϊς  τής  διανοίας  δμμασι, 
χαΐ  Γδε  άπδ  του  τβπου  , ο5  συ  εΤ  νυν  · τόπος  δέ  τού 
δικαίου  ή άρετή  , άφ'  ής  τά  έν  έλπίσι  χαραδοχι?, 
χα\  τά  άποχείμενα  έν  τοϊς  ούρανοϊς  άτ:εκδέ- 
” Gen.  XII,  10.  ··  Gen.  xiii,  7.  ··  Gen.  xiii,  9. 

(69)  Ώς  ^ανΛοι,  eic·  Eidem  tribuitur  iii  iisdem 
catenis. 

(70)  El  καϊ  ή έκΛογή,τϊο.  Exsciiptus  dicitur  liic 
locus  e cait^na  Roinanji  :ii  schedis  C<m(beflsii. 

(71)  Έπεται,  elc.  Ex  eadem  caiena  et  iisdem 
schedis  Coiubelisii. 


115  IN  GENESIM.  IU 

χεται.  EI  γάρ  μή  τούτο  τ^ν,  είκ^ς  ijv  αύ- ^ corneis  conspexisse  Icrram?  aul  us<iiieqiio  poierui 

tjv  γην  Οεωρείν  αΙτθητοΤς  όφΟαλμοΙς  ; ή έως  τ£νος  aHetile  inlueri , circumagens  et  circumvolvens 
άτενίσαι  ^;δύνατο  χύχλφ  τιερκΟέων  χαι  περιάγων  τήν  oculus? 
δψιν ; 

*EM'JSor  τ^γ  laxor  (72)  xaactr  r^r  Συ^ό-  Ceperunt  autem  omne>n  equitatum  Sodomorum  *·; 
μωτ,  Ίπτοον  Σοδομιται  νυν  πρώτον  ώνομασμένην  Equitatum  lioc  loco  primum  noiuinaiiim  SoJomiiae 

ώς  φιυλοι  Ιχειν  λέγονται.  ul  mali  liabere  dicuntur. 

Πΰψαγενόμεγος  ds  ζώγ  drcuTijOirzijjr  ζις^  άχήγ~  Adventem  autem  qui$  eorum  qui  evuierant,  nun· 
γε/Λετ  ^Αβράμ  τφ  χεράτχι.  Περάτης  καλείται  ό <iawl  Abram  transitori  *\  Transitor  vocatur  Abro- 

"Αβραάμ,  έπειδή  άπδ  της  Χαλιδαίων  χώρας  δια-  ham,  quia  ex  Clialdaioruiii  regione  trajecta  Mesopo- 

’περΛσας  τήν  ΜεσοττοταμΙαν  ήλΟεν  είς  τά  μέρη  lamia  venit  in  paries  Cliauauaeorum.  Interpreialur 

των  Χαναναίων.  Ερμηνεύεται  δέ  χαΐ  τοις  περί  Άχύ-  autem  Atiuila,  Ilebrceus. 

λαν  *Ε€ραιος. 

Καί  εϊχετ  αντίρ·  "ΑνάβΛεψογ  είς  τόν  οϋρανόν  Et  dixit  ei : Respice  in  catum,  et  numera  stellas, 

xal  άρίθμησογ  τοϋς  άστέρας  , εΐ  δντήσχι  έξα-  »*  poteris  numerare  ens  : sic  erit  semen  tuum  Pro- 

οιθμΐχοΌΐ,  αύζονς’  οΰτ(ύς  §o'zcu  τό  (ΤΛ^ρμα  cov.  ® geniem  enim  animsc  justi,  el  luultiludine  el  clari- 
Τά  γάρ  γεννήματά  (73)  φηαι  τής  ψυχής  του  Αγίου,  l»*e,  Deo  videlicet  cooperanie,  lautam  el  Ia- 

και  πλήθει  xal  λαμπρύτητι,  &τε  θεού  αυνεργήααντος,  leni  esse  ait.  Ipsa  dcinonslral  divinam  benedi- 

τοααύτα  xal  τοιαΰτα  γενέσθαι.  ΑΟτά  παρίστησι  τήν  clioiiem. 

Οείαν  ευλογίαν. 

Είχε  δέ·  Αέσχοζα  Κύριε,  κατά  ζΐ  γτώσομαι.  Dixit  autem  : Dominator  Domine,  unde  sciam  quod 
δζι  κΛτίροτομήσω  αύζήν  ; χαΐ  τά  έξης.  Ούχ  hareditate  capiam  illam  ” ? el  caelcra.  Qui  credidit 

ήν  (7-4)  χατά  τδν  πιατεύααντα  πίατιν  λελογιαμένην  ea  fide  quae  reputata  est  ei  ad  justitiam , biinc  non 

αύτφ  είς  δικαιοσύνην  άπιατειν , ώς  4ν  τις  οίηθείη.  verisimile  est  diflisum  esse,  ul  quispiam  exislima- 

* *Αλλά  μήποτε  πιατεύαας  πρύτερον , νυν  χαΐ  verit.  Sed  forte  qui  prius  credidil , nupe  etiam 

γνώαιν  αίτε?  τήν  περί  των  πεπιατευμένων.  Ού  quaerit  uiide  cognoscat  quae  se  habiturum  credidit, 

νομοθετεί  δέ  τψ  Αβραάμ  θύειν  ό θεός,  άλλ*  Νοη  praecipit  autem  Abraliamo  Deus  ul  sacri- 

έπειδή  ot  τΕολαιύτατοι  τάς  δρχωμοαίας διά  τούτων  έβε-  ficcl , sed  quia  veteres  sua  foedera  bis  firma - 

βαίουν.  banl. 

Τεζάρζη  δέ  rerei  άχοίτζρα^ήσογζαι  ώδε  · οϋχω  ^ 36  Quarta  autem  generatione  revertentur  huc. 

Titp  άΥοχεχΛήρωγζαι  al  άμαρζίαιζ&τ  "ΑμοβραΙΐίϊτ  Nondum  enim  impleta  sunt  peccata  Amorrhaoium 

zov  rDr*  Ετών  υ'  (7δ)  δύαις,  είς  τό  πληθυνθή-  usque  nunc**·  QuadringeMoriim  annorum  spaliiiiti 

ναι  μέν  τού  Αβραάμ  τό  σπέρμα  , γενέσθαι  δέ  τά  γε-  datum  est , ul  multiplicaretur  Atirahse  semon  , cl 

νόμενα  σημεία.  Πώς  ούν  τό,  Οΰαω  άτεχΛηρώΘτισαγ  fierent  signa  quJE  contigeniiit.  QuhI  ergo  hoc,  ^οη- 

al  d/iopzlcu  ζώτ  "Αμορ^αίων ; ινα  δείξη,  δτι  εύλό-  dum  impleta  suui  peccata  Amorrhccorum  ? ut  oslen- 

γως  έχβάλλονται  δι'  Αμαρτίας.  ΚαΙ  γάρ  δταν  λέγει,  dercl  eos  jure  expelli  propier  peccata.  Eteriim  cum 

ΜεζεμεΛήθηγ,  ού  τούτο  λέγει  δ πάσχει,  ούτε  τούτο  ait : Pmitet  me,  non  hoc  dicit  quod  patitur,  neque 

πάσχει  δ λέγει,  άλλάτήν  τούγενομένου  Ατοπίαν  παρ-  hoc  patitur  quod  dicit,  sed  facli  indtgiiilalein  oslcii- 

ιστησιν.  Kal  μεζ"  όΛΙγα  · Έπειτα  ήσαν  πάλαι  έν  dit.  Εΐ  paucis  interjectis  : Deinde  erani  olim  in  P:r- 

μέν  Παλαιστίνη  δίκαιοι,  ό Μελχισεδέχ  χαΐ  άλλοι  i^eslitia  justi , Melchisedecli  et  alii  plurimi.  Neque 

πολλοί.  Ού  γάρ  ήν  Απλώς  Ιερεύς  μή  δντων  τών  πει-  enim  solus  erat  sacerdos  absque  plebe  fideli.  Non· 

θομένων  ΟΟπω  ούν  άναχεχΛήρωγζαι  Αντί  τού , dtim  ergo  impleta  sunt , dictum  est  pro  eo  : Non- 

Ουπω  έκλέλοιπεν  δσιος  έξ  αύτών * οΟπω  πεπλή-  dum  ex  ipsis  defecit  sanctus,  nondum  perfecti 

ρωνται , xal  τετελειωμένοι  είσίν  Αμαρτίαις.  Δέκα  el  consiimmali  sunt  in  peccatis.  Decem  enim 

γάρ  δίκαιοι  φύονται  τήν  τιύλιν·  τύτε  δέ  ούχ  δλίγοι  D justi  liberant  urbem,  tunc  autem  non  pauci 
ή^Λν.  erant. 

Ταπεινώσονσιτ  ανζοϋς  τετρακόσια  έτι\.  Διά  τί  Humiliabunt  eos  quadringentis  annis  ·’.  Cur  pras- 
δέ  (76)  περισσά  Ιτη  λέγει  6 Απόστολος  \* , τά  τε  terea  addit  Apostolus  triginta  annos,  el  quae  perti- 

της  Διαθήκης,  ήν  έποιήσατο  μετά  τού  Αβραάμ,  nent  cum  ad  foedus  qumi  pepigit  cum  Abraham, 

xa\  τής  έξ  ΑΙγύπτου  πορείας  έν  τή  έρήμψ  , καΐ  tum  ad  profeciionein  ex  iEgyplo  in  eremo , et  ad 

τής  τού  νόμου  δόσεως  ; Ού  μάχεται  τά  ένταύθα  τοΤς  li'gcm  datam  ? Non  pugnant  qu<e  hoc  loco  leguntur, 

έν  τή  ’Εξοόφ  γεγραμμένοις.  ΈκεΓ  γάρ  εΓρηται , cum  ϋβ  quae  in  Exodo  scripla'sunl.  Ibi  enim  dictum 

Μετά  υλ'  έτη  έξήλθεν  ή δύναμις  Κυρίου  έχ  τής  est  post  quadringentos  el  triginta  annos  exiisse 

Αίγυπτου·  ένταύθα  δέ  μετά  υ'  φησίν.  Αλλ*  έπι-  exercitum  Domini  de  iEgyplo,  hic  autem  post  qua- 

στήσαι  δει,  δτι  ούχ  έ^ι&έθη  , ώς  πληρωθέντων  τών  dringenios : sed  animadvertendum  est  noti  dictum 

« Gen.  XIV,  II.  « i'»id.,  13.  Gen.  xv,  3.  »» ibid.,  8.  ” ibid.,  16.  ·’  ibid.,  13. 

(72)  *lstxor,  elc.  Ex  tribus  catenis  Regiis.  mana. 

(75)  Τά·^φ  γεγγήματα,  etc.  Ex  caiena  Romana.  (75)  Έζιον  t ' δόσις,  elc.  Ex  scliedls  Combefisii. 

(74)  Οϋκ  ήγ  κατά,  etc.  Ex  eadem  catena  Ro'  (7o)  Διά  zi  δέ,  etc.  Ex  iisdem  schedis. 


m ORIGENES  m 


esse  expletis  quadringentis  annis  exiisse , sed  post . 
quadringentos  annos,  quod  quidem  ostendit  ei  iri- 
ginia. 

Ei  de$peeta  ett  domina  ejus  in  conspectu  illius 
Data  opera  declaratum  non  est , a quo , ut  inqui- 
rendo inveniremus  virtutem , posieaquam  liberales 
artes  genuit,  despectui  haberi  solere,  non  quidem 
ullo  modo  ab  Abraham , sed  vel  ab  ancilla  , vel  ab 
iis  qui  ejus  prole  delectantur , antequam  praeslan- 
tiora  et  meliora  nata  sint. 

Et  non  vocabitur  amplius  nomen  tuum  Abram,  sed 
erit  nomen  tuum  Abraham  **.  Interpretationes  no- 
minum quaere.  Virtute  enim  imposita  sunt  a Spiritu 
sancto.  Quin  et  illud  scire  oportet  nominibus 
habitus,  alTecliones  et  qualitates  indicari,  unde 
noscere  est  ejus  cui  nomina  imposita  sunt,  animi 
dotes. 

Dixit  autem  Abraham  ad  Deum  : tsmael  iste  vivat 
ante  te  Eximium  quid  orabat  pro  Umaele  Abra- 
liam,  nec  satis  ei  fuit  precari  : vicat ; sed  addidit, 
ante  te.  Vivere  enim  ante  Dominum , solummodo 
est  beatorum  atque  sanctorum. 

Abraham  autem  et  Sara  senes  progressi  in  die· 
hus  Fortassis  de  solis  justis  dictum  est  : pro· 
gressi  in  diebus.  Quod  si  ita  se  res  babet,  nullus 
malus  progressus  est. 

37  Et  appropinquans  Abraham  dixit : Se  perdas 
justum  cumimpia^*.  Encomium  hoc  est  Abrahae.  Pie- 
tatis enim  ejus  indicatur  Armitas;  quapropter  et  ap- 
proximare potuit.  Illud  autem  approximare  non  cor- 
poraliter inlelligendiim  est. 

Lot  autem  sedebat  ad  portam  Sodomorum  Non 
erat  lotus  Sodoma».  Lot,  sed  ad  portam.  Dixerim  au- 
tem ego,  quemadmodum  extra  tabernaculum  sede- 
bat Abraham,  prae  hospitalitate  etiam  intempestive 
(erat  enim  meridies)  observans  praetereuntes  , ita 
ejus  consanguineum  et  morum  imitatorem  sedisse 
in  foribus , ut  invitaret  praetereuntes  , etiam  ve- 
spere jam  facto.  Noverat  quippe  Sodomitarum 
impietatem',  nec  ollam  ibi  esse  peregrinis  quie- 
tem. 

Et  coegit  eos  , et  ingressi  sunt  in  domum  suam 
Quoniam  non  talis  erat  Lot,  qualis  Abraham,  pro- 
pterea  qui  ad  ipsum  ingredi  gravabantur,  opus  fuit 
ut  cogerentur. 

Ftros  autem  qui  erant  ad  januam  domus,  percus-‘ 
ierunt  ccecitate  In  bonum  percutiuntur  caecitate 
qui  male  visu  utebantur,  quosque  ne  peccent  im- 
pedit caecitas. 

Et  evertit  omnes  civitates  has,  et  omnem  circa  re· 
gionem,  et  omnes  habitatores  urbium , et  omnes  fru- 
ctus terrm^*.  Dominus  non  solum  impios  perdit, 

“Gen.  XVI,  4.  ··  Gen.  xvii,  5.  ^ ibid.,  18. 

^ ibid.,  5.  ibid.,  n.  ibid.,  25. 

ΈΛίτί^δες,  elc.  Ex  iisdem  schedis.  ^ 

wS)  Τάς  έ^μητεΐίχς,  eic.  Ex  iisdem  schedis. 

(79)  Έξα/ρέτότ  τι,  elc.  Ex  iisdem  schedis. 

(80)  Μήχοτα,  etc.  Ex  iisdem  schedis  Combefisi!. 

(81)  Εγχώμιον  τοντο,  elc.  E esq^ena  Uomaiia. 


u'  έτών  έξηλΟον,  ΑλλΑ  μετά  υ'  Ετη  , 8περ  Εμφαίνει 
χα\  χΑ  λ'. 

ΚαΧ  ήτιμάσθη  ή κνρΙα  αύτής  trardor  αύτης. 
Επίτηδες  (77)  ούχ  Εσαφηνίσθη  χ6  ύπδ  τίνος , ϊνα 
ήμε?ς  ζητήααντες  ευρωμεν,  δτι  πέφυχεν  ΑτιμΑζεσΟβι 
Αρετή,  ήνίχα  τά  προπαιδεύματα  γεννήση  · οΰ  πάντως 
ύπδ  του  'Αβραάμ,  Αλλ’  ήτοι  ύπδ  της  παιδίσκης,  ή των 
χαιρδντων  πρδ  τής  γενέσεως  των  χρειττόνων  τοϊς 
γεννήμασιν  αύτής. 

Καί  ού  κΛτ{θι\σεται  tn  τό  δτομά  σου  *Α€ράμ, 
άΛΧ  ίσται  τό  drojid  σου  Αδραάμ,  Τάς  Ερμη- 
νείας (78)  των  δνομάτων  ζήτει  · δυνάμει  γάρ  ώνομά- 
σθησαν  ύτιδ  τού  άγίου  Πνεύματος  · Αλλά  μήν 
κα\  τούτο  χρή  είδέναι , δτι  τά  δνδματα  Ιξεών 
έστι,  χα\  καταστάσεων,  κα\  ποιοτήτων  δηλωτικά* 
Εξ  δν  Ιστιν  ίδείν  τήν  έπιτηδειότητα  του  όνομαζο· 
μένου. 

ΕΪΛ8  da  Αβραάμ  Λρός  τόν  θεόν  * Ίσμα^Χ  οδ- 
τος  ζήτω  εναντίον  σου,  Έξαίρετδν  τι  (79)  ήξίου 
περ\  του  Ισμαήλ  ό 'Αβραάμ,  ούκ  άρχού μένος 
τφ , ζτ\τω  * δι6  προσέθηκεν  * ΙναντΙον  σου,  Τδ  γάρ 
ζήν  Εναντίον  Κυρίου  μακαρίων  Εστ\  κα\  των  Αγίων 
μόνων. 

^Αβραάμ  βέ  καΙ  Edfifia  χρεσβύτεροι  Λροβε· 
βηκότες  ήμερων.  Μήποτε  (80)  Επ\  δικαίων  μόνων 
τδ,  Λροβεβτχκότες  ήμερων,  τέτακται.  *Όπερ  Εάν  ου- 
τως  Εχει,  ούδείς  φαύλος  προβέβηκε. 

ΚαΙ  έγρίσας  Αβραάμ  εϊαε  · Μή  σνναχο.Ιέσιΐζ 
δίκαιον  μετά  άσεβονς,  Έγκιδμιον  τούτο  (81)  τού 
'Αβραάμ.  Δηλούται  γάρ  τδ  βέβαιον  της  εΰσεβείις 
αύτού,  διδ  κα\  Εγγίσαι  δεδύνηται.  Τδ  δΕ  Εγγίσαι  ού 
σωματιχώς  νοητέον. 

Αώτ  δέ  έχάθητο  χαρά  τήν  xvXf{v  Σοδόμων. 
Ούκ  ήν  Ενδον  (82)  Σοδόμων  Αώτ,'άλλά  παρά  τήν 
πύλην.  ΕΓποιμι  δ'  Αν  αύτδς,  βν  τρόπον  Εξω  τής  σκη- 
νής ό 'Αβραάμ  ΕκάΟητο  Επιτηρων  διά  φιλοξενίαν  κα\ 
παρά  καιρδν  τούς  διοδεύοντας  * (μεσημβρία  γάρ  ην·) 
ούτως  ό Εκείνου  συγγενής  κα\  μιμητής  των  τρόπων 
Εκαθέζετο  παρά  τή  πύλη,  προτρεπόμενος  τούς  παρ- 
ιόντας,  κα\  Εσπέρας  ήδη  καταλαβούσης  · είδως  μά 
λίστα  των  Εν  Σοδόμοις  τήν  Ασέβειαν,  χα\  ώς  ούχ  Εσπν 
Εχεΐσε  το(ς  ξένοις  Ανάπάυσις. 

Καί  κατεβιάσατο  αύτοϋς,  καί  εΙσήΛθον  είς  τότ 
' οίκον  αϋτου.  Επειδή  (83)  μή  τοιούτος  ήν  ό Αώτ 
οΤος  ό 'Αβραάμ,  διά  τούτο,  όκνούντες  διελθειν  πρδς 
αύτδν,  βίας  χρήζουσιν. 

Τους  δΐ  άνδρας  τοϋς  δντας  έχί  τής  θύρας  του 
οίκον  έχάταξαν  άορασίφ,  Έπ’  άγαθω  (84)  πατάσ- 
σονται άορασίφ  οΐ  κακώς  τη  δράσει  χρησάμενοι,  καΐ 
είς  τδ  άμαρτάνειν  Εμποδιζόμενοι  ύπδ  τής  άορασίας. 

Καί  κατέστρε]Ιτε  χάσας  τάς  χόΧεις  ταύτας,  χαΐ 
χάσαν  τήν  χερίχωρον,  καί  χάντας  τοϋς  κατοι· 
κούντας  ϊν  ταϊς  χόΧεσι,  καί  χάντα  τά  άνατέΧ  · 
**  Gen.  XVIII,  H.  *Mbid.,  23.  Ceii.  χιχ,  I. 

(82)  Οϋκ  ήν  δνδον,  etc.  Εχ  tribus  catenis  Re 
glis. 

(83)  Έχειδή,  cic.  Ex  schedis  Combefisii. 

(84j  Ex'  etc.  Ex  schedis  Gombelisi i. 


117  IN  GENESIH.  ffS 


Xcrra  kx  τής  γης.  Ό Κύριος  (85)  ού  μύνον  τους 
άσεββίς  άτιόλλυίΐι,  άλλά  χα\  τάς  τροφάς  αύτών,  οΟσοις 
Σοδομιτιχ^ΐς  χα\  έπιβλαβείς,  4ν  αΤς  έτιι  χα\  4μπε- 
λος,  περί  ής  γέγραπται*  Έχ  γάρ  άμχέΧον  Σοδνμωτ 
ή άμχεΛος  αύτών,  καΐ  ή χΛηματΙς  αύτώτ  έχ  Γο- 
μό^^ας. 

ΚαΙ  έπέβΛεψετ  ή γχτνή  αυτόν  είς  τά  dx/σω, 
χαϊ  έγέτετο  άΧός.  Ούδέν  ώνησε  (80)  τήν  γυ- 

ναίκα Αώτ  τ6  χεχρατήαθαι  ύιΛ  των  Αγγέλων,  εΐ  χα\ 
έξηλθεν  Ιξω  Σοβύμων,  έπείπερ  έστράφη  είς  τούχίσω,. 

ΆβιμέΜχ  δέ  ούχ ήψατο αυτής.  Έμφασιν  6χει  (87) 
τό,  ούχ  ήφητο;  ώς  xh,  χαΛύτ  άτΘρώχφ  γυναικύς 
μί\  άπτεσθαι*  διεερ  έστ\  χα\  χωρ\ς  μ{ξεως  χατΑ 
μηδέν  Αλλο  παθητιχώς,  ήτοι  ένιδεϊν,  ή ΑψααΟαι  γυ- 
ναιχύς.  Ό Θεές  μέντοι  ούχ  άφήχεν  *c6v  *Αβ(- 

μέλεχ  αύτής*  τάχα  χα\  πάντα  τύν  άχρως  συμφρο- 
νουντα  · θεόαδοτον  γάρ  τδ  τοιοΰτον. 

Κ(ύ  είχετ  Ά6ραάμ  τόΐς  χαισίν  αύτον·  Καθίσατε 
αύτον  μετά  τής  Srov  έγώ  θϊ  καΐ  τό  χαιθάριον 
διεΛενσόμεθα  Βως  ώδε,  χαϊ  χροσχννήσαντες  ύΧο~ 
€ττρέ\^ομετ  χρός  ύμάς.  Ταΰτα  είπε  (88)  Χογισά- 
μένος,  δη  χαϊ  έχ  νεκρών  έγείρειν  δυνατός  ό 
Θεός. 

*ΕΧαδε  χαΧ  ^Αβραάμ  τά  ζύΛα  τής  όΛοχαρχώ·· 
σεως,  χαΧ  έχέΟηχεν  Ισαάκ  τφ  νίφ  αυτόν.  Έπω- 
μάδιον  γάρ  (89)  Εχων  τδν  οίχειον  σταυρδν  Εξω  της 
πύλης  Επαθεν  ό Χριστές,  ούχ  Εξ  άνθρωπίνης  Ισχύος 
βεβιασμένος  ε(ς  τδ  πάθος,  άλλ'  έχ  θελήματος  οΐχειου, 
κα>.  βουλή σει  τού  Θεού  χαΐ  Πατρύς. 

Ιδού  τέτοκε  ΜεΛχά  χχιϊ  αύτή  νΙοϋς  Ναχώρ  τφ 
άδεΛρφ  σου,  τόν  χρωτότοκον,  κα\  τά  έξης.  ^ 
Μελχά  (90)  έρμηνεύουσι  βασιΛείαν  ”ί1ζ  βονΛευόμε· 
νον*  Ναχώρ  άνάχ(χνσιν  φοπός ' Βαύζ  έξουδενωμέ· 
νσν·  Καμουήλ  άνάστασιν  Θεόν·  Σύρων  μετέωρον  · 
Χα^άδ  ψευδός·  Άζαυ  όρώντα·  Φάλβαχ  χτώσινέν- 
δέους,  ή χτώσιν  χτωχείας·  Ίεδλάφ  χειρός  χερίσ· 
σεΐαν,  ή χεϊρα  Λά€ε·  Βαθουήλ  ένοικον  Θεόν,  ή θυγα- 
τέρα Θεού·  Τεβέχχα  ύχομονήν  *Ρεέμα  δρασιν 
χροσδοκωμένην·  Ταάμ,  διαμηρνκώμενον·  Τοχώς 
σιγήν  Μωχάν  έντερον  κενόν. 

*Ιδού  έγω  έστηκα  έχϊ  τής  χηγής  τον  ΰδατος. 
Διδ  φιλοτιμητέον  (91)  έστηχέναι  έπ\  τής  πηγής,  ινα 
μή  χα\  έφ’  ήμων  άρμύση  τδ,  Έμε  έγκατέΛιχον  χη- 
γήν  ΰδατος  ζώντος. 

ΚαΙ  Ισται  ή χαρθένος,  ή άν  έγώ  εΐχω,  ΈχΙκΛι-  | 

Dent,  χχτιι,  52.  *·  Gen.  χα,  26.  ^ Gen.  χχ, 
" Η)ί0.,  20.  ·♦  Gen.  χχιν,  1δ.  ··  Jerem.  ιι,  13. 

(85)  Ό κύριος,  eic,  Εχ  Usiiein  scbeiiis. 

(86)  Οϋδέν  ώνησε,  elc.  Εχ  iisdem  sclicdis. 

(87)  "Έμφασιν  έχει,  elc.  Εχ  iisdem  scliedis. 

(88)  Ίαΰτα  είχε,  eic,  Εχ  iisdem  schedis. 

(89)  Έχωμάδιον  γίφ,  elc*  Ε>^  iisdeui  schedis. 

(90)  ΜεΛχά,  eic.  Εχ  iisdem  scke  ds.  Melcha  si- 
gniftcal  regnum,  a η^Ο  regna»it ; Oi,  ddiberaniem, 

con%uluU,delibertmi;  Nacbor,  reqniemlumi- 
uU,  a Π*ΰ  quievit  et  *T!M  lux,  lumen ; Baiiz,  comem· 

• finm,  a |tl  iprevit ; Cha nui el,  reeurreeiionem  Dei, 
a DTp  iurgere,  resurgere  tu  i?»  Deus;  Chazah  weii-. 
dacium,  a 3TD  mentitus  est ; Azau,  videntem,  ah  Π7Π 


sedel  cibos  eorum  Sodomiilcoset  noxios,  i|i  quibus 
esi  etiam  vinea,  de  qua  seripUim  esi ; De  vinea  enim 
Sodomorum  vinea  eorum , et  sarmentum  eorum  ex 
Comorrha 

El  respexit  uxor  ejus  ρομ  se , el  facta  est  statua 
salis  Nihil  profuit  uxori  Lol  jussu  el  imperio  an- 
gelorum cxiissc  ex  Sodomis , quandoquidem  con- 
versa est  rcirorsiiiii. 

Abimelech  vero  non  tetigit  eam  ^*.  Emphasim  ha· 
bcl  illud,  non  tet.git,  quemadmodum  el  islud  : bo- 
num Aomini  mulierem  non  tangere ; quod  esi  siue 
coilu  et  sine  ullo  alio  affectu  aut  respicere  aut  tan- 
gere mulierem.  Cxteruin  Deus  noii  permisil  ut 
Abimelech,  forte  eiiam  omnis  qui  pariter  alie  seu· 
lii,  tangeret  eam.  iloc  enim  est  donum  Dei. 

El  dixit  Abraham  ad  pueros  suos  : Sedete  hic  cum 
asino,  ego  autem  et  puer  pergemus  illuc  usque,  el 
postquam  adoraverimus,  revertepiur  ad . vos  llmc 
dixit,  cogitans  quod  etiam  ex  mortuis  suscitare  po- 
tens est  Deus 

38  Accepit  autem  Abraham  ligna  holocausti,  et 
tmposuit  auper  Isaac  filium  suum  Super  hu- 
meros enim  habens  propriam  crucem  extra  por- 
tam passus  est  Christus,  non  humana  vi  coactus 
pati , sed  ex  proprio  notu , atque  voluntate  Dei  el 
Patris· 

Ecce  peperit  Melcha  et  ipsa  filios  Nachor  fratri 
luo,  0%  primogenitum  elc.  Melcha  iuierpretanlur 
regnum;  Oz,  deliberantem ; Naebor,  requxem  lucis; 
Banz,  pro  nihilo  habitum ; Camuel,  resurrectionem 
Dd ; Syron,  exre/sum ; Cbasab,  mendacium;  Azan, 
videntem;  Pbaldac  , /apsuiu  pauperis,  aut /apsum 
paupertatis ; Jedlaph  , manus  abundantiam  , vel 
manum  cape;  Batluiel,  domesticum  Dei,  vel  filiam 
Dei;  Rebecca  , patientiam;  Rccma  , visionem  ex- 
spectatam ; Taani,  ruminantem  ; Tochos,  silentium ; 
Moehan,  intestinum  vacuum, 

Ecce  ego  sto  ad  fontem  aquae  Quapropter  co- 
imiulum  est  stare  ad  fontem,  iil  nobis  non  con- 
veniat illud  : Me  dereliquerunt  fontem  aquae  vi- 
vas 

Et  erit  virgo , cui  ego  dixero , inclina  hydriam 

. *·  Gen.  XXII,  5.  fleb.  xi,  19.  ■*  Gen.  sxii,  6. 

vidit ; Phaldac,  casum  pauperis  ant  paupertatis,  a 
Sd3  cecidit  el  *J7  paujier ; Jedlaph,  manum  cape, 
eiV  manus  PsS  Chaldaice  sumpgit;  Baihnel,  do- 
mesticum,  vei  filiam  Dei,  a nU  domus,  domesticus, 

uni  ΤΌ  filia  el  Sh  Deus;  ^ebeccu,  patientiam,  a ΐΊ 
multum  et  mp  exspectavit;  Reema,  vis.onem  ex- 
spectatam, a nin  vidit,  61  ΠΠΟ  moratus  est,  distulit, 
exspeeiiivit ; 'tuum,  Hebraice  Gaham,  er MefemsiN  a 
ΓιΊ:ι  eduxit,  eructavit;  tochos,  silentium,  ab  nvn  si- 
luit ; Moehan,  iniesiinum  vacuum,  cx  D^TO  Ttscera, 
intestinum,  el  ρητ  compressit,  eomprimendo  evacua- 
iit. 

(91)  Aid  φιΛοτιμητέον,  ctc.  Ex  nsdco)  schedis. 


1(9 


0R1GE)N£S 


m 


luam  ** , elc.  Conveniens  vot  seni  famulo  domns 
Abrahm,  et  apta  principt  omnium  ejus  bonorum. 
El  vide  sapientiam  f quale  ponit  signum · 

Homo  autem  observabat  eam,  el  tacebat,  ul  nosceret 
utrum  prosperum  iter  suum  fecisset  Dominus,  σnnt)n®^ 
lline  discere  est  satius  esse  ut  qui  orat,  non  cum 
sensili  qua  audiatur , toce  , Stid  in  corde  oret  eum 
qui  scrutatur  corda  et  renes. 

Isaac  autem  ambulabat  per  eremum  juxta  puteum 
tisionis  **.  Dignum  iter  sancto  qui  per  miiitum  qui- 
dem secessum  ambulabat  in  eremo,  per  rerum  vero 
divinarum  contemplationem  ambulabat  juxta  pu* 
leiim  visionis. 

Et  egressus  est  Isaac  ad  confabulandum  in  agro 
sub  vesperam  **.  De  terrenis  exeundum  est  ei  qui 
de  divinis  colloquium  habiturus  est.  Hoc  enim 
hunc  confabulari  nominavit.  Non  additur,  qui- 
cum , et  merito ; neque  enim  hominum  est  ejus- 
modi colloquium,  sed  aut  cum  Deo,  aut  sui  ipsius 
secum. 

Ejusdem»  Illud  autem , sub  vesperam,  signideat 
tii  posse  eum  qui  ad  senilem  pervenit  39  aeta- 
tem, res  divinas  comprehendere  et  de  iisdem  col- 
loqui. 

Abrahant  autem  accepit  aliam  uxorem  cui  nomen 
Cetura.  Peperit  autem  ei  Zembran^^,  elc.  E filiis 
Oeturse  plurimae  natae  sunt  gentes,  quae  habitarunt 
froglodyten  desertam,  et  Felicem  Arabiam,  eam 
qtlae  ultra  est,  necnon  Madianitidem,  civiiatemqne 
Madiam  adjacentem  deserto  quod  est  nitra  Ara- 
biam, e regione  Pbaran,  ad  orientem  Rubri  maris. 
Unde  Madianitariim  genus  a Madiam  flito  Abrahani 
el  Ceturae;  ita  ut  hinc  palam  flat,  Jothor  socerum 
Moysis  oriundum  esse  ex  Abraham,  et  Moysis  con- 
aangtilneum. 

Ejusdem.  Cetura  iiiterprelaiiir  miHor,  vel  in/e- 


voy  trir  ύδρίατ  σον,  χα\  τά  έξης.  Πρέπουσα  (0:2) 
ή φωνή  τφ  πρεσβύτη  της  οΐχίας  του  ΆβραΑμ,  χτΧ 
άριιύζουσα  τφ  Αρχοντι  τεάντων  των  αύτοΰ.  Κα\  ορα 
σοφίαν,  οΤον  τίθησι  σημεΤον. 

'0  δέ  άνθρωΛος  κατεμάνθανετ  αύτήκ,  καΙ  Λορ· 
εσιώχα,  τον  γτώναί  εΐ  εύώδωκε  Κύριος  τήν  όδότ 
αυτού  ^ οΰ.  Έντεΰθέν  έστι  (95)  διδαχΟήναι,  δτι 
καλόν  έστι  τδν  προσευχόμενον  μή  »μετΑ  αΙσΟητης 
άκουόμενον  τής  φωνής  προσεύχεσθαι,  άλλ’  έν  τή  χαρ- 
βία  τφ  έτάζοντι  χαρβίας  χα\  νεφρούς. 

'Ισαάκ  δέ  έΛορεύετο  διά  της  έρΊ^μον  κατά  τό 
φρέαρ  τί\ς  όράσεως.  Πρέπουσα  ττορεία  (94)  τφ  Αγίφ 
διΑ  μέν  τήν  πολλήν  άναχώρησιν  πορευομένφ  βιΑ  τής 
έρή'μου,  διά  δέ  τήν  ττερί  των  εΙς  θεδν  θεωρίαν  πο- 
ρευομένφ χατά  τδ  φρέαρ  τής  όράσεως. 

ΚαΙ  έζύχΛΘεν  Ισαάκ  άδοΛεσχήσαι  είς  τδ  πεδίοτ 
τό  πρός  δεΙΛης.  ΈξελθεΤν  δει  (95)  των  γήινων  τδν 
μέλλοντα  ινερι  των  θείων  δμιλειν,  δπερ  άδολεσχήσαί 
νυν  ώνόμασεν.  Ού  πρόσχειται  δέ  τίνι  * είχότως,  έπεέ 
μηδέ  Ανθρώπων  ή τοιαύτη  όμιλία  γίνεται,  άλλ'  ήτοι 
πρδς  θεόν,  ή αύτου  τίνος  πρός  έαυτόν. 

Τον  αύτον.  Τδ  δέ,  Λρδς  δεΙΛης,  σύμβολόν  έστι 
τού  μόλις  έπι  γήρως  δύνασθαί  τινα  έλΟόντα  μετά 
χαταλήψεως  των  θειοτέρων  όμιλεΐν. 

Προσθέμετος  δέ  'Αβραάμ  ΜΛαβε  γυ%·α7κα  ή 
δτομα  Χεττούρα.  'Ύτεχε  δέ  αύτφ  τδν  Ζεμβρΐχν, 
χα\  τά  έξης.  Άπδ  των  τέχνων  (96)  Χεττούρας  έθνη 
γέγονε  πλεΐστα,  & κατφκησαν  τήν  Τρωγλοδύτην  έρη- 
μον, χα\  τήν  Εύδαίμονα  'Αραβίαν,  χα\  τήν  διήχου- 
σαν,  τήν  τε  Μαδιανίτιν,  κα\  τήν  πόλιν  Μαδιάμ  πα- 
ραχειμένην  τή  ύπέρ  τήν  Αραβίαν  έρήμφ  άντιχρυς 
Φαράν  είς  άνατολάς  τής  Έρυθράς  θαλάσσης  · οθεν 
τδ  Μαδιανιτών  έθνος  άπδ  Μαδιάμ  υΙού  'Αβραάμ  χα\ 
Χεττούρας*  ώς  είναι  δήλον  έχ  τούτου,  δτι  ό ΊοΟώρ 
ό πενθερδς  ΜωΟσέως  άτυόγονος  ήν  τού  'Αβραάμ  κβέ 
συγγενής  ΜωΟσέως. 

Τον  αυτόν.  Χεττούρα  (97)  έρμηνεύεται  μικροτέρα 


Gen.  XXIV  , 14.  ibid*,  21.  ” ibid.,  62.  ”-ibid*,  63.  ··  Gcn.  xxv,  i. 


!921  Πρέπουσα,  etc.  Ex  iisilem  schedis. 

93)  ΈντευθέΎ  έστι,  etc.  £ catena  Romana. 

(94)  Πρέπουσα  πορεία,  etc.  Catena  Romana  Cy- 
nlto  tribuit,  aliae  Origeni. 

(95)  'ΕξεΛθεϊν  δει,  elc.  E schedis  Combeflsii. 

(96)  Άπδ  τωτ  τέκνων,  etc.  Ex  iisdem  schedis. 

(97)  Χεττούρα,  elc.  Ex  iisiicm  schedis.  Cuncta 
borro  hxc  nomina  quorum  interpretationem  aflert 
Origenes,  Geneseos  c.  xxv  reperiuniur  hoc  or- 
dine t 

Yers*  1,  Χεττούρα.  Qui  interpretatus  est,  μιχρο- 
%έρα  vel  ύτιοδεεστερα,  videtur  legisse  Χεττούνα,  cl 
esyiuologiani  suam  duxisse  cx  verbo  Hebraico  p^p 
minorem  esse» 

Yers*  2,  Ίεσβώχ,  άφεσις  vel  Αφήσει  iqterprcialur 
a dimittere,  relinquere. 

Ibidem  Σωϊέ  vel  ΣωΟέ^  In  Hebraeo  legitur  rW. 
Quomodo  autem  inde  possit  erui  χρηστδς  λαός,  non 
video.  Forte  pro  ΣωΟέ  legebat  eiyinoiogisla  ΣωυΑμ, 
Ot  interpreuiliis  est  χρηστδς  λαός  a ΓΤΪΒΤ,  uiile  esse, 
prodesse,ei  DV,  populus. 

Yers.  3,  Σαβάν.  In  Hebrxo  est  NW.  InlerprelO' 


tionem  autem  suam  duxit  etyniologista  a UltT,  rc- 
verti,  redire,  converti,  unde  non  incommode  erui 
potest  Αποστροφή. 

Ibid.,  θαιμΑν.  In  hoc  versu  tortio  desideratur 
D apud  Hebraeos  et  solummodo  reperitur  in  .aliquot 
των  (V  exemplaribus,  luterprelationem  suam  duxit 
etyniologista  a DOTI,  perfici,  consummari,  deficere. 

Ibid.,  Δαιδάν,  Ιχανή  χρίσις  redditur  a Π avjp- 
ciens  et  judicare.  Quomodo  autem  μονότης,  soli- 
tarius, erui  possit  ex  Δαιδάν,  non  video,  nisi  forte 
derivetur  a ΓΓΠ,  incedere,  recedere,  quia  solitarius 
ab  hominum  societate  recedit. 

Ibid.,  'Ραγουήλ.  Hoc  versu  tertio  in  Hebraico 
fonte  non  reperitur,  sed  tantum  in  nonnullis  των  ly 
exemplaribus.  Interpretatur  autem  φίλος.  Ισχυρός, 

vel  ποιηανσία  θεού,  a amicus,  pastor,  et  Sm, 
fortis,  Deus. 

Ibid.,  Ναβδεήλ.  Desideratur  item  hoc  versu  tertio 
apud  Hebraeos,  sed  exstat  in  c|uibiisdam  των  θ' 
exemplaribus.  Yerlitur  autem  δουλεύων  βεφ  ab 
servivit,  coluit,  et;  Sn,  Deus. 

Ibid.,  Άσσουριείμ,  Redditur  έδραιοι  vel  χατευΟύ- 


m 


IN  GKNESIM. 


iiS 


Ϋ^ύποδεείττέρα·  Ίεσβώχ  Δ^ε<τΐζ,  ή ά^7]<τει*  Σωΐέ 
χρηστός  Λ(χός·  Σαβάν  ά;(οστρορή·  θαιμόίΊεκΛείφεις 
αύζώτ,  fισvrτεJoύμεro^^  ActMy  Ιχατ^κρισι,ς^  ή 
μονότης·  'Ραγουήλ  ξρΙΛος  Ισχυρός  y fj  ΛοιματσΙα 
β«>υ·  Ναβδεήλ  δονΛεύωτ  τφ  Θεφ·  Άσσουριε^μ 
kdpmoiy  ij  χατενθίίίΥοττες*  Αατουσιε\μ 
Γεφάρ,^^^ί»  ή όΧΧεΐΛ(»]Τ·''Κί^ϊρχονς^^^γι^ίνός^^ 
σποδός,  Ένώχ  χάρις  σου'  *Α6ιδά  Λατρός  μου  ύψος· 
Έφρων  χονς,  ή γ7\ΐτος^  ^σποδός·  Σαόίρ μεστιμΰρία· 
Δουμά(Τ«ϋΛτ}·Μαμβρή  όίπό  όράσεως·  Μαιαη  έπαρ^ 
σις,  Ισμαήλ dxor;  θεόν*  Χοδδάδ/i^rpor  κετούμετοτ· 
Ναβαεώθ  προφητεία·  θαιμάν  σνττέΛεια·  Κηδάρ  σκο- 
taσμός·  *U’^bp  έζωρισμέγος*^αδδε^  δουΛεύοη/* 
θεφ·  Ναφές  ttr«]fT;xr}‘ Μασμάν  ίΤροσοχή,  ή άκοή· 
Κεδμά  έμπρόσβιος·  Μασσάμ  έξ  ήδνσμώτ*  Εύιλάτ 
ώδίτ^σα·  Σουρ  τείχος. 

ΚατοΙχησοτ  δέ  έτ  τη  γη,  fj  dr  σοι  εϊπω  · κάΙ 
Λαροίκει  έτ  τη  γη  τούτη,  καϊ  έσομαι  μετά  σου, 
κάί  εϋΛογήσω  σε.  ΕΙ,  τ:ου  χρή  κατοίχεΤν  (98)  έκ 
Προστάγματος  θεού,  παροικήσει  τις,  6στιν  ό θεδς 
μετ'  αύτοΰ,  χα\  εύλογε?  αύτδν*  εΐ  δέ,  δπου  ού  δεί  παρ- 
οιχειν,  κατοικήσει  τις,  ούκ  Ιστιν  ό θεδς  μετ’  αύτοΰ, 
ουδέ  ευλογήσει  αύτόν. 

Άτ(Γ  &τ  ύπήκουσετ  *Α6ραόιμ  τής  έμής  φ<*3τής, 
καϊ  έφνΛαξε  τά  αροστάγματά  μου  καϊ  τά  δικαιώ·^ 
ματά  μου,  κάί  τά  νόμίμά  μου.  ΕΙ  μήπω  ήν  (99)  6 
κατά  ΜωΟσέα  νόμος  γεγραμμένος,  έφύλαξε  δέ  Αβραάμ 
τά  εΕρημένα,  ούτως  αυτά  έφύλαξε ν,  ώς  έθνη  τά  μή 
τόμοτ  έχοντα,  καΧ  φύσει  τά  του  νόμου  ποιούντο· 
ένδεικνύμενοι  τό  έργον  του  νόμου  γραπτόν  έν  ταις 
καρδίαιςαύτών,μαρτυρουμένης  αύτών  της  σχτνε^ 
δήσεως,  χαθά  φησιν  6 'Απόστολος. 

Καϊ  &ρυζαν  οΐ  παϊδες  'Ισαάκ  έν  τη  φάραγγι 
Γεράρων·  καϊ  εύρον  έκεϊ  φρέαρ  ϋδατος  ΰϊϊντος. 
Φιλοτιμητέον  (4)  έκάστφ  εύχομένφ  είναι  τέκνον  του 
'Ισαάκ  ταυτα  νοησαι  τά  φρέατα,  χαΐ  όρύςαι  αυτά 
έν  έαυτιρ. 

Άπάρας  δέ  έκεΐθεν  ώρυξε  φρέαρ  έτερον,  κηϊ 


riar;  Jesboc,  dtmissto,  τβΐ  dimiUet,  Sone,  bonus 
populus;  Ssih^u,  aversio;  Tlixinan,  deliquium  eo- 
rum, vel  perlecti;  DseUan,  idoneum  judicium,  vel 
solilariusf  Uagiiel,  amicus  fortis,  vel  pastor  Dei; 
NabdeeU  serviens  Deo;  Assouriiii),  firmi,  vel  dtrt* 
gentes;  Lalusiitii,  malleatores;  Gephar,  inops,  vel 
deficiens;  Aplier,  pulvis,,  aul  terrenus,  aut  cinis; 
Enocb,  graUa  Iuil;  Abida,  patris  mei  celsitudo; 
Ephron,  pulvis,  aut  teirenuL,  aul  cinis;  Saar,  me- 
ridies; Iduiiia,  silentium;  fla  tuli  re , α visione; 
flasse,  elevatio;  Isniael,  auditus  Dei;  Choddail, 
mensura  vacua;  Nabsolb , prophetia;  Thxinan, 
perfectio;  Cedar,  obscuritas ; Jelur,  exsul;  Nabdeei, 
serviens  Deo;  Naplies,  refrigeratio;  flasman,  atten- 
tio^ vel  auditus;  Cediiia,  uitienor;  Massan,  ex  sua- 
vitatibus; Evilat,  parturiens;  Sur,  murus· 

40  Habita  autem  in  terra,  quam  dixero  tibi,  et 
peregrinare  in  terra  hac,  et  ero  lecum,  ei  benedicam 
tibi*^.  Si  ubi  habitare  praecipit  Deus,  peregrinatur 
quis,  Deus  esi  cum  eo,  et  benedicit  ei;  si  autem 
ubi  non  peregrinandum  est,  habitat,  non  est  Deus 
cum  eo,  nec  benedieit  ei. 

Pro  eo  quod  audivit  Abraham  vocem  meam,  et  cu- 
stodivit mandata  mea,  et  justificationes  meas,  et  le- 
ges meas**.  Si  nondum  scripta  erat  lex  flosaiea, 
custodivit  autem  Abrabam  quae  dicta  sunt,  sic  ea 
servavit  ut  gentes  quce  legem  non  habent,  et  natura 
quee  legis  sunt  faciunt,  ostendentes  opus  legis  scriptum 
in  cordibus  suis,  testimonium  reddente  eorum  con- 
scientia qtiemadinoduni  ait  Apostulus. 

Et  foderunt  pueri  Jsaac  in  convalle  Cerares,  et 
invenerunt  ibi  puteum  aqua:  viva**.  Omnis  qui  cupit 
esse  filius  Isaac,  oiiineni  dare  debet  operam  ut  hos 
inlelligat  puteos,  et  cos  fodiat  in  seipso. 

Prufecttts  autem  inde  fodit  alium  puteum,  et  non 


Gen.  XXVI,  2,  3.  ibid.,  5.  ·»  Rom.  ii,  U. 

νοντες,  ah  rectum  esse,  dirigere. 

Ibid.,  ΑατουσιεΛμ,  σφυροκόποι»  malleatores,  a 
IToS,  malleator, 

Vers.  ά,  Γεφάρ.  In  IIel)rnR0  legitur  et  inile 
erui  potest  ένδεής  vel  έλλείπων,  ab  esse, 

deficere. 

Ibiil.,  ’Λφέρ,  optime  redditur  χοΰς,  vel  γήινος, 
vel  σποδός,  ab  pulvis,  cinis. 

Ibid.,  'Ενώχ,  reddi  potest  χάρις  σου  ab  |Π  et 
affixo 

Ibid.,  Άβιδά.  Suspicio  est  efymologislam  legisse 
Άβιράμ,  et  etymologiam  suam  duxisse  ab 
patris  mei.  el  Dtl  altitudo. 

Vers.  9.  Έφρών,  χοΰς  vel  γήινος  vel  σποδός  ver- 
lilur  ut  supra  Άφέρ  ab  "iSV»  pulvis,  cinis. 

Jbid.,  Σαάρ,  meridies  a DnrCf,  idem. 

Vers.  14,  Δουμά,  stlenlium,  a ΠΌΤΤ,  idem. 

Vers.  9,  Μαμβρή,  άπδ  όράσεως,  ex  Ο a,  ab,  oi 
Π5Π,  vidit. 

Vers·  14,  Μασσή,  elevatio  a KII73  extulit,  elevavit. 

Vers·  13,  'Ισμαήλ,  auditus  Dei,  a audivit,  el 
Deus. 

Vers.  15,  Χοδδάδ  Ex  inlcrprcialionc  hac,  μέτρον 
χενούμενον,  suspicio  oniur  logisse  ciyniiilogisiaiii 


**  Gen.  XXVI,  19. 

χαδράκ,  et  inierpretalionem  stiam  duxisse  a 13, 
mensurat  el  pl,  vacuus,  inanis. 

Vers.  Io,  Ναβαιώθ,  prophetia,  a «03,  prophetavit. 
Vers.  15,  θαιμάν,  συντέλεια,  a DISTI,  perfici,  con- 
summari. 

Vers.  13,  Κηδάρ.  σκοτασμός,  a -np.  obtenebra· us 

est. 

Vers.  15,  Ίετοΰρ,  έξο^ρισμένος  iiiierprelaliir,  a 
ΙΤα,  ordo,  terminus. 

Ibid.,  Ναφές,  άναψυχή,  a ΙΓ33,  anima,  halitus, 
respiratio, 

Vers.  14,  Μασμάν,  προσοχή  vel  άκοή,  a y02^,  au- 
divit, 

Vers.  15,  Κεδμά,  έμπρόσθιος,  a D“tp,  ante,  oriens, 
Vers.  13,  Μασσάμ,  έξ  ήδυσμών,  a Ώ,  e,  ex,  et 
Cttn,  aroma,  gratus  odor. 

Vers.  18,  'Ευιλάτ,  ώδΕνουσα  abSn,  parere, 

Ibid.,  Σούρ,  τείχος,  a IW.  miirtif. 

(98)  El  που  χρή  κατοικεϊν,  eic.  Ex  iisdem  sche- 
dis. 

(99)  El  μήπω  ήν,  elc.  E catena  Romana· 

(t)  ΦιΛοτψηχέον,  elc.  E duabus  catenis  Regiis 
ci  altera  qux  luit  cardin.tlis  Mazarini· 


ii3 


ORIGENES 


m 


contenderuni  pro  eo  **·  Cam  non  resIsUt  injarioeis»  j 
osieiulit  se  vere  esse  simplicem.  Quepropier  Deus, 
probnia  et  laudata  ipsius  lenitate,  .ipparet  ei,  et 
promiiiit  terram,  ne  aniinuin  despondeat,  quod 
TClut  percfriiiHs  et  incola  eorum  injuriis  pateat 
qoi  nocere  voliieriiit,  adimplens  quod  dictum  est 
alibi,  It  peuequuntur  voe**· 

El  dixit : Vox  quidem ^ vox  Jacob  est  Piam  vo- 
cem quam  non  proferret  Esau,  quod  tradidit  Deus 
tuus  ante  me*\  cum  agnovisset  isaac,  dtiit  : Vox 
quidem^  vox  Jacob  est. 

Et  dixit : Ecce  odor  filii  met,  sicut  odor  agri  pleni, 
cui  benedixit  Dominus**,  Liquet  sensilem  iioii  fuisse 
odorem.  Qualis  enim  esse  queat  odor  qui  odori  agri 
comparatur?  sed  forte  talis  erat  qualem  habens 
Apostolus  dicebat : Christi  bonus  odor  sumus  Deo  in  ^ 
omni  loco"**.  Ego  autem  arbitror  quamlibet  virlulctn 
proprium  habere  bonum  odorem,  qui  conipleaieii- 
tum  est  virtulujii.  Econtiario  vitia  male  olent  juxta 
eum  qui  dixit : Putruerunt  et  corrupta:  sunt  cicatri· 
ces  mem**,  Deiinl  autem  par  est  ci  qui  ipsi  boiii 
odoris  est,  agro  virtutum  benedicere. 

Et  dixit  ei : Eeee  Esau  frater  tuus  minatur  tibi  ut 
occidat  le;  nunc  ergo,  fili,  audi  vocem  meam,  et  sur· 
gens  fuge  in  Mesopotamiam'*,  41  bis  discimus 
fugiendum  esse  ab  insidiatoribus  et  persecutionibus, 
quamvis  visiones  nobis  obtigerint  sicut  Jacob.  Con- 
solationem autem  parit  consideratio  bonorum  quae 
Jacobi  fugatu  ab  Esau  exceperunt.  Visionibus  enim  ( 
dignatus  est,  et  paler  efleetns  duodecim  fribiiuai: 
et  reversus  a fuga  cui  propter  persecutionem  se 
deilerai,  pro  Jacob  ili  Israel. 

Non  accipies  uxorem  de  filiabus  Chanaan'*,  Filiae 
Cbanaan  mabe  sunt, non  in  conspectu  Esau,  sed  in 
conspectu  Isaac  patris  ejus. 

Videns  autem  Dominus  Deus  odio  esse  Liam,  ape· 
ruit  vulvam  ejus'\  Aperit  vulvam  in  ortu  sancto- 
rum; juxta  amem  spiritalem  legem,  anima;  vulvam 
aperit,  ut  pariat  Dei  Verbum  qua;  hujus  futura  est 
mater. 

Ejusdem.  Prior  enim  et  qua?  a;lale  provectior 
erat  Deo  peperit  Juda;orum  synagogam  et  inultitu- 
diiiein.  1 

Dixit  autem  ei  Laban : Si  inveni  gruiiam  in  con· 
spectu  tuo,  augurabor;  benedixit  enim  tnihi  Deus  in 
tnlroiiv  tuo'*.  Non  est  augurium  iu  Jacob;  Laban 
autem  ait,  augurabor,  tanqiiain  alienus  ab  Jacobi 
iiistitoto,  a quo  non  omnino  tamen  aiiemis  erat, 
qnippeqiii  voci addiderit: Benedixi/  enim 
mihi  Deus  ia  ingressu  tuo. 

··  Gen.,  XXVI,  42.  «·  Mattii,  v,  II  ·’  Cen.  xxvn, 
**  Psai.  xxxvii,  a,  '*  Gcn.  xxvn,  bi»  '*  Geii.  xxv 


^ ούκ  έμαχέσατνο  xofX  αϋτον.  Διά  του  (4)  μή  άν- 
ΘΙστασθαι  τοίς  άδιχουσι  δείχνυσιν,  δτι  άληθώς  ην 
άπλαστος.  *Ό0εν,  άποβεξάμενος  αύτ^ν  τής  άνεξιχα- 
χίας  6 Θε6ς,  έτηφαίνεται  αύτφ,  χα\  έπαγγέλλεται  τήν 
γην,  ινα  μή  άθυμή,  3τι  ώς  ξένος  πάροιχος  προΟχειτο 
τοίς  άδιχείν  ^υλομένοις,  πληρών  τ6  εΙρημένον  έχα- 
στοτε,  έάν  δίώχωσιν  ύμάς. 

Καί  8ΪΛ8Τ  · Η μέν  ^ωτ^ι  μωτή  Ιακώβ.  Τήν  ευ- 
σεβή (5)  φωνήν  ούχ  &ν  λεχθεί  σαν  ύπ6  του  Όσαυ* 
Ύ)  χαρέδωχετ  ό Θεός  σου  krartior  μου·  έπιγνους 
ό Ίσαάχ,  εΤττεν  Ή φωτ^  ^Ιαχώβ. 

ΚαΙ  eJjcer·  Ίδσΰ  όσμ\\  τού  υΙού  μου,  ώς  όσμ^ι 
άγρού  χΛήρονς  Ir  εϋΛόγησε  Κύριος.  Σαφώς  (I) 
ούχ  αίσθητή  ήν  ή όσμή.  Ποια  γάρ  άν  όσμή  βύναται 
είναι  ύσμή  άγρου  παραβαλλομένη  ; άλλά  μήποτε 
’ τοιαυτη  ήν  αΟτη,  όττοίαν  ό Άπύστολος  έχων  έφασχε* 
Χριστού  εϋωδία  έσμέτ  τφ  θεώ  έτ  καΨΎΐ  rdxqt. 
Έγώ  δέ  ήγοΰμαι  και  έχάστην  άρετήν  Ιδιαν  έχειν 
εύωδίαν,  ήτις  έστί  συμπληρωτική  τών  άρετών.  ΚαΙ 
έχ  τοΟ  έναντίου  δ&  αί  χαχίαι  δυσώδεις  ε1σ\  χατά  τδν 
εΙπόντα  * Προσώζεσαν  χαΐ  έσάχίΐσαν  οΐ  μώΜοχές 
μου.  Πρέπει  δέ  τψ  Κυρίφ  τύν  αύτώ  εύώδη  τών  άρε- 
τών άγρδν  εύλογείν. 

ΚαΙ  είχετ  αύτφ·  Ίδοϋ  Ήσαύ  ό άδεΛρός  σου 
άαειΛεΙ  σοι  τού  άκοχτεΐναΙ  σε*  rvr  oir,  τέχγοτ, 
άχουσότ  μου  της  φ<ύτης,  χαΧ  άταστάς  άπόδροίθι 
είς  την  ΜεσοΛοταμΙαν.  Μανθάνομεν  (5)  άπδ  τού- 
των, δτι  δεί  άποδιδράσχειν  τούς  έπιβουλεύοντας,  χαΐ 
διωγμούς  φεύγειν,  ε1  χαΐ  ότντασιών  χαταξιωΟώμεν 
ώς  ό Ιακώβ.  Παραχληθε(η  δ'  &ν  τις  Ιδων  τά  παρα- 
χολουθήσαντα  τφ  Ίαχωβ  φεύγοντι  άπδ  τού  Όσαΰ* 
δπτασιών  τε  γάρ  ήξιώθη,  χα\  πατήρ  γεγένηται  δώ- 
δεκα φυλών  * χαΐ  έπανερχύμενος  άπύ  τής  διά  τδν  δίω- 
γμύν  φυγής,  γίνεται  άντ\  Ιακώβ  Ισραήλ. 

Ού  Λήψη  γυναίκα  έχ  τών  θυγατέρων  Χαναάν. 
Αί  θυγατέρες  (6)  Χαναάν  ΐΐονηραί  είσιν,  ούκ  έναντίον 
Ήσαΰ,  άλλ'  έναντίον  Ίσαάχ  του  πατρδς  αύτου. 

Ίδών  δέ  Κύριος  ό Θεές,  δτι  μισείται  ΑεΙα, 
ί(νοιζε  τήν  μήτραν  αΰτής.  Ανοίγει  μήτραν  έιΛ 
άγίων  γεννήσει·  χατά  δ^  τύν  πνευματιχδν  νόμον  ψυ- 
χής ανοίγει  μήτραν,  ίνα  γεννήση  θεού  Αόγον  ή Ισο- 
μένη  αύτού  μήτηρ. 

Τού  αύτου.  Πρώτη  γάρ  (7)  έτέχνωσε  τφ  βεφ  τήν 
Ιουδαίων  συναγωγήν  χαΐ  πληθύν  ή έν  χρόνφ  πρε- 
σβυτέρα. 

Είπε  δέ  αύτφ  Χάβαν  ΕΙ  εύρον  χάριν  έναντΐον 
σου,  οΙωνισάμην  άν  εύΛόγησε  γάρ  με  ό θεός  έπΙ 
τη  σή  εΙσόδφ.  Ούκ  Ιστι  μέν  (8)  οίωνισμδς  έν  Ία- 
y/οδ·  ό δέ  λάβαν  φησ'.ν,  οΙωνισάμην  άν,  ώς  άλλό- 
τριος  τής  του.  Ιακώβ  προαιρέσεως,  ής  ού  τέλεον  άλ- 
λότριος  ήν,  προστιθεις  τφ,  οΙωνισάμην,  κα\  τδ,  Εύ· 
Λόγησε  γάρ  με  ό Θεός  έχϊ  τη  ση  εΙσόδφ. 

22.  ··  ibid.,  26.  «»  ibid.,  27.  '*  II Cor.  ιι,  «5, 

11, 1.  '*  Gen.  xxtx,  51.  '*  Gen.  xxx,  27. 


i 2)  Χιά  δέ  τον.  etc.  Ex  iisdem  catenis. 

5)  Τήν  εύσεβή,  etc.  Ex  sebedis  Combeiisii. 

Σα^ς,  etc.  Ex  iisdem  scheilis  Gombe8s,iu 
|5)  Μανθάνομεν,  etc.  Ex  iisdem  sebedU  Com- 
betUii. 


(6)  AI  θυγατέρες,  etc.  Ex  iisdem  sebedis. 

(7)  Πρώτη  γάρ,  elc.  E duabus  catenis  Regiis  Cl 
altera  quae  fuit  cardinalis  Mazarini. 

(8;  Ούχ  έστι  μέν,  etc.  £ scbe  .is  Coinbeflsii. 


m 


IN  GENRSIU. 


’ΈΛαββ  δέ  έαντφ  Ιακώβ  fideSor  (ΤζυρακΙντιτ  \ Sumpsit  auienl  sibi  Jacob  tirgam  styracinam  piri- 
XlitjpdyfXal  napvtrrpr^  καϊ  rcJard^ov,  ΛΙ  τρείς  </«m,  e/ tmanam,  ef  p/a/ant^*·  Tre$  virgx  symbolice 
^2^1  (9)  τυμβολιχώς  ήτοι  αΓ  τρεις  δυνάμεις  τής  ires  virtutes  aiiinim  siiiU,  ratio  nempe,  ira,  con 
^υχής  είσι,  τδ  λογιχδν,  τδ  θυμιχδν,  τδ  έπιθυμητι^  cupiscentia ; vel  triplex  contemplatio  corporum, 

x6v' ήτοι αί  τρεΤς θεωρεί  των  σωμάτων, των  άσωμά-  incorporeorum,  sanctae  Trinitatis;  vel  generalim 

των,  τής  άγιας  Τριάδος*  ήτοι  γενιχως  ή πραχτιχή  actio  per  nucinam,  coiilemplalio  per  styracinam, 

διά  τής  xαpυtvης,  ή θεωρητιχή  διά  τής  στυραχίνης,  mundus  autem  iste  et  contemplatio  ejus  per  plala- 

διά  δδ  τής  πλατάνου  τδν  χδσμον  τούτον  xa\  τήν  θεω-  ηοιΔ  Subobscure  designantur.  Quod  viride  ejus 

plav  αύτου  ήνίξατο.  Τδ  περισύρειντδ  χλωρδν  τούτου,  distrahitur,  id  abrenuntiationem  mundi  significat, 

τήν  άποταξίαν  αύτού  σημαίνει*  χα\  τής  μδν  πραχτι-  et  actionis  quidem  viride,  est  mollities ; conteni- 

χ!]ς  τδ  χλωρόν  έστιτδ  ήδυπαΟές*  τής  δδ  θεωρίας,  τδ  piationis  autem  viride  csl,  circa  corpora  versarim 

itspl  τά  σώματα  άσχολείσθαι*  τδ  δδ  χλωρδν  των  δύο  Viride  vero  duarum  aliarum  expositionum  inquire, 

άλλων  έχδοχών  βασάνιζε. 

Είκε  δέ  Κύριος  χρός  %κώβ·  *ΑΛοστρέρον  είς  Dixit  autem  Dominus  ad  Jacob  : Revertere  in  tet 
r^rγήr  zoD  χατρός  σου,  καΐ  είς  zfir  γενεάν  &ου·  ram  patris  tui,  et  in  generationem  tuam^  et  ero 

καϊ  Jkropai μετά  σου.  "Οτε  έχαρποφόρησεν  (10)  Τα-  Β tecum^'*  Qtlando  rructus  tuiit  Jacob  et  dives  evas  t 
χωβ,  χα\  έπλούτησεν  Ιξω  τής  γενεάς  αύτού  τυγχά-  extra  generationem  suam,  tunc  dixit  ei  Dominus  « 

νων,  τότε  είπεν  αύτψ  Κύριος*  Άχοσζρέφου  είς  τήν  Revertere  in  terram  patris  tuL  Simile  quidpiam  a 

γην  zov  χατρός  σου,  Τοιούτον  δέ  τι  νοητέον  ύπδ  Doiuiiio  dici  putandum  est,  cum  in  exitu  fuerimus. 

Κυρίου  λέγεσθαι,  δτε  τυρδς  τή  εξόδφ  γενώμεθα  άπε-  reverSuri  ad  patres  nostros*  Prtemiuin  autem  duS 

λευσόμενοι  πρδς  τους  πατέρας  ήμών.  ΚαΙ  άθλον  δδ  revertenti  in  terram  patris  sui,  et  in  generationem 

δίδωσι  τω  άτηστρέφοντι  είς  τήν  γην  τού  πατρδς  αύ-  suam.  Arbitror  autem  in  somnis  apparuisse  ci  Do* 

τού,  χαΐείς  τήν  γενεάν  αύτού.  Οίμαι  δδ,  δτι  έν  ύπνοις  minum, 
παρήν  αύτφ  ό Κύριος. 

V)  δέ  xazi\p  ύμών  χαρεκρούσαζό  με^  καϊ  ί\Λ-  42  autem  vester  circumvenit  me,  et  min· 
Λαξε  zdr  μισθόν  μου  ζών  δέκα  άμνών.  Άχύλας  tavit  mercedem  meam  decem  agnis^K  Aquila  decem 

δίχα  άριθμούς  (11)  ε?ρηχε*  Σύμμαχος  δεχάχις  άρι-  numeros  dixit;  Symmachus,  Decies  numero.  Dice- 

θμφ.  Έλεγεν  ούν,  ώς  φησιν  ό Εβραίος,  Δεχάχις  bat  igitur,  ut  ait  Hebraeus,  decies  pacta  cum  Jacob 

ήθέτησεν  τάς  συνθήχας  πρδς  τδν  Ταχώβ  ό Αάβαν,  inita  violavit  Laban ; quia  quse  nomine  Jacobi  gt- 

διά  τδ  τά  γεννώμενα  έπ'  όνόματι  τού  Ταχώβ  τιλεΐστα  gncbaiilur  quampluriina  erant,  ita  ut  ille  invidia 

δσα  ύπάρχειν,  χάχεΤνον  δποφθαλμιαν  αύτόν*  δπερ  ^ moveretur ; quod  duse  editiones  declarant : Et  de· 

έδξλωσαν  αΐ  δύο  δχδόσεις'  Καϊ  χαρηΛογΙσω  ζόν  cepisti  mercedem  meam  decem  agnas.  Agnorum  vero 

μισθόν  μου  δέκα  άμνάδας·  άμνών  δδ  δλως  ούχ  δχει  quos  dare  mihi  promiserat  nulla  mentio  est,  neque 

μνήμην,  ους  συνέθετό  μοι  δούναι*  ούδαμού  φαίνεται,  apparet  eum  haec  unquam  pollicitum  fuisse;  sed 

δτι  συνέθετό*  άλλ'  άφ*  ών  αύτδς  λέγει,  φανερόν  id  ex  verbis  ejus  manlfestuiii  est.  Quemadmodum 

έστιν.  Ώσπερ  γάρ  άποχτείνοντα  τδν  Αάμεχ  ούχ  enim  Lamechiim  quempiam  occidi.sse  nunquam  iiar- 

είσάγει , έχζητούμενον  δδ,  ώς  άπδ  τής  δξηγή-  raveral,  sed  is  postea  requisitus,  id  ciare  enuntia- 

σεως  είναι  φανερδν  χα\  τδ  γενόμενον*  ουτω  χα\  vit,  Ita  et  hoc  loco.  Plerumque  igitur  Scriptura  quae 

ένταύθα.  Πολλάχις  ούν  ή Γραφή,  & δν  τφ  πράτ-  in  rerum  gestarum  recensione  non  enarrat,  postea 

τεσθαι  ούχ  δξηγήσατο,  διά  τίνος  δξηγουμένου  έδή-  alio  referente,  declarare  solet, 
λωσεν. 

Γά  χρόβαζά  σου  καϊ  cU  αΤγές  σου  οϋκ  ι^ζεκνώ·  Oves  tuas  et  capras  tucB  steriles  non  fuerunt.  Arie· 
θησαττ  κριούς  ζών  χροβάζων  σου  ού  καζέφαγον,  gregis  tui  non  comedi^^.  Boni  pastoris  fiducia 
Καλού  ποιμένος  (14)  παββησία  έμφαίνεται  ταΐς  φω-  ostenditur  bis  vocibus  quas  imitandum  est.  Pariant 

ναΐς  ταύταις,  άς  ζηλωτέον.  Γεννάτωσαν  ούν  χαρ-  ergo  fructus  spiritaies  greges  ovium  et  caprarum. 

ι»υς  πνενματιχούς  τά  έν  τοϊς  ποιμνίοις  χα\  αΐ-  ^ divites  gregis  ne  comedamus.  Quoniam  au- 

πολίοις,  άλλά  καΐ  τούς  πλουσίους  τής  τιοίμνης  μή  κατ-  inveniuntur  ejus  dii;  pacta  init  cum  divino 

ετθίωμεν.  Έπε\  δδ  ούχ  εύρηνται  ot  αύτού  θεοί,  συμ-  Jacob : et  mundas,  quando  falsos  abjecit  deos,  ami- 
βάσεις  ποιεΤται  μετά  τού  θεσπεσίου  Ταχώβ*  χαΐ  ό Christi  factos  esu 

κόσμος,  ήνίχα  τούς  ψευδωνύμους  άπεβάλετο  θεούς, 
φίλος  γέγονε  τού  Χριστού. 

Εΐχεδέ  'JaxdiS  τοίς  άδεΛφοΙς  αύτον-  ΣυΧΛέχετε  Oixil  autem  Jacob  fralfibu*  «i* ; CoUi^te  lapi- 
Λίθους·  καϊ  συνέΛεζαν  Λίθους.  Κα\  έν  τφ  (13)  des,  et  collegerunt  lapides  Ιη  Ecclesiaste  quoque 

»*Gen.  XXX,  37.  ” Gen.  xxxi,  δ.  ” ibid.,  7.  »·  ibid.,  38.  ··  ibid.,  46. 

(9)  AI  ζρε7ς  ράβδοι,  etc.  E schedis  Gonibefisii.  edidit  hoc  fra|mentuin  loin.  I Hexaplorum^  pag.  4tl» 

(10)  Ore  έκαρχο^όρησεν,  etc.  Ex  iisdem  sclie-  (12)  ΚαΛου  χοιμένος^  elc.  E sciiedis  Combe- 

d»«·  fieii·  . ..... 

(11)  ΆκύΛας  δέκα  άριθμούς^  etc.  Ex  ilstlem  (15)  Καϊ  έν  ζφ  ΕκκΛησιασζ^,  elc.  Lx  iisdem 
schedis  domnus  Beriiardus  Moiitefalcoiiius  in  lucem  schedis. 


m ORIGENES  ^28 


esi : Tempu$  jaciendi  lapides,  ei  tempus 
colligendi  lapides^*.  CoHigiiiiliir  ;iiiUm  jus  u Jacoii 
‘qui  lypiis  eral  Christi,  ul  u^ilHicatio  coiiiptealur 
super  riindauieiiluin  aposialoriim  el  prophetarum, 
ipso  summo  angulari  lapide  Christo  Domino  nostro, 
ex  lapidibus  vivis,  qua;  do  Ot  domus  spirilnlis,  sa- 
cerdotium sanctum. 

£l  conversus  Lnban  abit/ in  locum  suttm^*,  Mali 
locus  prope  esi  oh  iinprobitateui.  Ejus  aiileni  qui 
proliciendo  iter  agit,  quoniam  procul  est  locus«  non 
exiguiis  csl  labor. 

Et  fuerunt  ei  obviam  angeli  Dei^*.  Doinimis  ait  : 
Ego  sum  ria*^.Qui  ergo  hanc  viam  sequitur,  ei. 
obviam  eunt  angeli  Dei. 

Et  prcecepil  eis  dicens : Sic  dicetis  domino  meo 
Esau:n<ec  dicit  servus  tuus  Jacob  : Apud  Luban  pe- 
regrinatus sum^^.  Honoris  causa  frulrein  iialu  majo- 
rem absque  simulatione  dominum  suum  vocat.  Sed 
61  responsio  humilis  avertit  iram^*.  Et  lanqiiain  homo 
qiiideni  timuit,  Deo  vero  cotifisus,  noti  fugit,  sed 
accessit. 

43  Et  transiit  vadum  Jaboc  Jaboc  fluvius  est 
Arabiae,  qui  nunc  vocatur  Jainbicof. 

Relictus  est  autem  Jacob  solus,  et  luctabatur  vir 
rameo  **,etr.  Quis  fuerit  hic  appellatus  homo  si- 
mul et  Deus,  qui  luctabatur  et  decertabat  cum  Ja- 
cob, nisi  id  quod  multifariam  mtiltisqiie  modis  Io-  ^ 
cutuin  patribus  sacrum  Dei  Verbum  , Dominus  el 
Deus  vocatur,  quodque  etiam  benedicens  Jacob, 
Israel  ipsum  appclIavU»  dicens  quia  invaluisti  cum 
Dro*^?Eiim  autem  in  modum  hujus  aetatis  homines 
videbant  Dei  Verbum , quemadmodum  el  Domini 
nostri  apostoli  qiii  dixerunt  : Quod  erat  ab  initio, 
quod  vidimus  oculis  nostris,  et  perspeximus,  et  ma- 
nus nostra:  contrectaverunt  de  Verbo  ei/o?  »·.  Qiiod 
Verbum  et  quam  vitam  coiiteinpialiis  etiam  Jacob, 
inferi  dicens  : Vidi  enim  Deum  facie  ad  faciem  »*. 

Jacob  autem  diligebat  Joseph  super  omnes  filios 
suos,  quia  filius  senectutis  erat  ei/  Fecit  vero  ei  tu- 
nicam variam  ·*.  Tunica  varia  est  habitus  bonus 
virtutibus  ornatus.  I 

Videntes  autem  fratres  ejus  quia  eum  paler  dili- 
gebat pr(p  omnibus  filiis  suis,  oderunt  eum,  nec  po- 
terant ei  loqui  quidquam  pacificum  ··.  Qui  odit,  non 
potest  quidquam  paciflee  loqui  ei  quem  odio  ha- 
bet. Deponamus  ergo  odium,  ut  pacifice  loqui  pos- 
simus. ^ 


L "ΕκχΛησιαστχί  γέγραπται·  Καιρός  τυυ  fiaJeTy 
θους,  καϊ  καιρός  του  σνγαγαγεΐν  Λίθους.  Συνά- 
γονται δέ  κατά  «ρόσναξιν  Ιακώβ,·  δς  τύπος  Χρι- 
στού, ϊνα  ή οίκο^μή  πληρο>θΐ)  έπ\τφ  θεμελίφ  των 
άποστόλων  κα\  προφητών,  δντος  Ακρογωνιαίου  αυ- 
τού Χριστού  τού  Κυρίου  ήμών,  έκ  λίθων  ζώντων, 
δτε  γίνεται  οΤκος  πνευματικός,  ίεράτευμα  άγιον. 

Καϊ  άχοσζρα^εϊς  AdCar  άΛΪ\ΛΘετ  είς  ζόττόχοτ 
αυτόν.  Τού  μέν  φαύλου  (U)  διά  τήν  κακίαν  έγγύς  ό 
τόπος·  τού  δό  διά  προκοπής  όδεύοντος,  έπε\  μακράν 
έστιν  ό τόπος,  ου  μι^ςρός  ό κόπος. 

Καϊ  συη\νζ7\σατ  αύζφ  οΐ  άγγεΛοι  του  θεόν, 
Ό Κύριός  φησιν  (15)*  Έγώ  είμι  ι\  όδός.  Τφ  ούν 
τήν  όδόν  ταύτην  πορευομένφ  συναντώσιν  άγγελοι  του 
θεού. 

^ Καϊ  ένετεΙΛατο  αύτοις  Λέγωτ·  Ούτως  έρεΤτε  τφ 
κνρΙφ  μου  Ήσαύ'  Οντως  Λέγει  ό καις  σου  Ιακώβ· 
Μετά  Αάβαγ  χαρφκησα.  Κατά  τιμήν  (16)  τόν  πρε- 
σβύτερον  Αδελφόν  άνυτιοκρίτως  κύριον  αυτού  χα- 
λεί.  Πλήν  καΐ  άπόκρισις  νκοκίκτουσα  άκοτ 
στρέφει  Ονμότ.  Κα\  ώς  Ανθρο)πος  μόν  έφοβή- 
6η,  τψ  βεφ  δέ  πιστεύσας , ούκ  ίφυγεν,  άλλ*  ήρ- 
χετο. 

Καϊ  δίέβτι  τήγ  didecurir  του  Ιαβώχ.  Ίαβώκ  (17) 
πόταμός  έστι  της  'Αραβίας,  ό νύν  καλούμενος  Ίαμ- 
βίκης. 

ΎχεΛεΙρβίΐ  δέ  Ιακώβ  μόνος,  καϊ  έκάΛαιε 
•αυτόν  άνθρωπος,  κα\  τά  έςής.  Τίςδ*  Αν  Αλλος  (18) 
€ίη  ό λεγόμενος  άνθρωπος  όμούκαΙΘεός,  συμπαλαίων 
, χα\  συναγωνιζό μένος  τφ  Ιακώβ,  ή ό πολυμερώς  κα\ 
' πολυτρόπως  λαλήσας  τοις  πατράσιν  Ιερός  τού  θεού 
Λόγος,  Κύριος  καΐ  θεός  χρηματίζων,  δς  κα\  εύλο- 
γήσας  τόν  Ιακώβ,  Ισραήλ  αύτόν  ώνόμασεν,έπειπών, 
δτι  ένίο’χνο'ας  μετά  θεόν ; ούτω  δλ  έώρων  οι  τότε 
Ανδρες  τόν  τού  θεού  Λόγον,  ώς  κα\  οΕ  φήσαντες  τού 
Κυρίου  ήμων  Απόστολοι*  Ό ^ν  άα'  άρχϊ(ς,  έωράκα- 
μεν  τοϊς  όφθοΛμοΊς  ήμών,  καϊ  έθεασάμεθα,  καϊ  αΐ 
χεΐρες  ήμών  έί^τηΛάρησαν  χερϊ  τού  Αόγσν  τής  ζωής· 
δν  Λόγον,  κα\  ζωήν  θεασάμενος  κα\  ό Ιακώβ,  έπι- 
(ρέρζι  λέγων  Εΐδον  -jV/p  θεόν  αρόσωχον  χρός 
χρόσωχον. 

Ιακώβ  δέήγάχα  τόν  Ιωσήφ  χαρά  χάντας  τούς 
νΙονς  αύτον,  δτι  νΙός  γ^φως  ήν  αύτφ.  Εχοίησε 
δέαϋτφ  χιτώνα  χοιχΙΛον.  Χιτών  (19)  ποικίλος  έστίν 
^ έξις  άρίστη  ταϊς  άρεταΐς  κεκοσμημενη. 

Ίδόντες  δέ  οί  άδεΛφοϊ  αύτον,  δτι  αυτόν  ό χα· 
τήρ  φιΛεϊ  έκ  χάντων  των  νΙών  αύτον,  έμίσησαν 
αυτόν,  καϊ  ούκ  ήδνναντο  ΛαΛεϊν  αύτφ  ούδέν 
ειρηνικόν,  '0  μισών  (iO)  άδυνάτιος  Ιχει  πρός  τό 
είρηνικόν  τι  λαλεΐν  τώ  μισού μένφ.  ΆποθώμεΟα  ουν 
τό  μίσος,  Γνα  λαλειν  ειρηνικά  δυνηΟώμεν. 


Eccle.  III,  5.  *·  Gen.  χχχι,  55.  ®·  Gen.  χχχιι,  1.  Joan.  χιν,  6.  Gen.  χχχιι,  4.  *·  Prov.  χν,  1. 
V*"’  ibid.,  24.  ••ibid.,  28.  ·®  I Joaii.  ι,  1.  •‘Gen.  χχχιι,  30.  ••Gen.  χχχνη,  5. 

··  ibid.,  4. 


(14)  Τον  μέν  φαύΛον,  etc.  Ε catena  Romana. 
(13)  V Κύριός  φησιν,  eic.  Ε schedis  Coinbelisii. 

(16)  Κατά  τιμήν,  etc.  Εχ  iisdem  scliodis. 

(17)  Ίίιβώκ,  etc.  Edidit  Ime  sclmlion  Moiilcful- 
CQiiius  noster  loro.  I Hexaid.,  pag.  41,  iiiii  ρ^Ίαμ- 
βίκης,  quod  babetur  in  schedis  Combdi^ii,  legit 


Ίαμβύκης. 

(18)  Τις  δ'  &r  άΛΛος,  etc.  Ex  iisdem  schedis 
Ooinbcfisii. 

(19)  Χιτών,  clc.  Ex  iisdem  schedis. 

(20)  V μισών,  ctc.  Ex  iisdem  schedis. 


IN  GENESIM. 


iZO 


01  δέ  Μ€ίδΐ7(Υαΐοι  άχέδοττο  zdr  Ίωσίι^ρ  είς  Αϊ~  Α Madianiiw  autem  vendiderunt  Joeeph  in  JEgyi  to 
fVXTor  τφ  Πετερρχί  τφ  σΛάδοττι  Φαραώ  άρχιμα·  Petephre  eunucho  PharaonU  coquorum  principi 
γείρφ·  Πετεφρης  (2i\  παρά*Άχύλα  χα\  Συμμάχφ  Petepbrem  Aquila  et  Symniariiiis  Phuliphar  dixe- 
Φουτ<φάρ  εΓρηται  έν  τούτφ  τω  τόπω,  έν  έτέρφ  runl  lioc  loco  : in  alio  aiiiem  Phulipliare;  pr£> 
Φουτιφαρέ.  Κα\  ή μέν  του  παρόντος  όνόματος  έρμη-  seniis  vero  nominis  inierpreialio  voci  adjacet;  al- 

νε£α  παράχειται  τΐ)  λέξει  (22)*  ή δέ  ίχΒεσις  του  έτέ-  terias  autem  expositio  in  sequentibus  dcclarabi- 

ρου  έν  τοίς  έξης  9avelTat.  lur. 

Γτυϋς  δε  Aύrάr,  δζιοϋκ  αϋτφδ(Τται  tbenippa^  Sciens  autem  Aunam  sibi  non  fore  semen,  quando 
Aybrszo  δτατ  είσήρχετο  ap0Q  rf(r  yvraina  τον  ingrediebatur  ad  uxorem  fratris  sui,  effundebat  in 
άδεΛρον  αύτον,  έξέχ^εετ  ial  tiiy  γτιν.  Π2ςδσπε£-  lerram Oiiiiiis  qui  seminat  in  carne,  et  opera 
ρων  (25)  έπ\  τήν  σάρκα,  xa\  τά  έργα  της  σαρχδς  έν  carnis  in  terra  tbesaurixU,  similis  est  Aunam· 
γη  θησαυρίζων,  βμοιος  τφ  Αύνάν*  δ(6  χα\  θανα-  Qiiainobrcni  iuterneitur  a Deo. 
τοΰται  ύπδ  θεού. 

Kalijv  Κύριος  μετά  Ίωσήρ·  nalify  driip  έαιτνγ-  Et  erat  Dominus  cum  Joseph,  et  erat  vir  prospere 
χάνων»  Ός  έπ\  σχοπδν  (24;  βάλλων,  έτεινε  τδ  ήγε-  agens**,  Tanquain  in  scopum  mittens,  intendebat 
μονιχδν  έαυτοΰ,  χα\  άε\  έπετύγχανε.  Πολλαχου  δέ  χέ-  ® animi  principatum  et  seinper  prospere  agebat.  Fre- 
χρηται  τούτφ  ή Γραφή.  qiieiiter  autem  hoc  verbo  utitur  Scriptura. 

Kal  ενΛδγησε  Κύριος  τόν  οίκον  τον  ΑΙγυχτΙου  Et  benedixit  Dominus  domui  jEgypiii  propter  Jo~ 
διά  Ίωσήρ,  Διά'τδν  άγιον  (25)  έν  οίχφ  δντα  ΑΙ-  *^pit  Propter  sanctum  qui  erat  in  domo  44 
γυπτίου  εύλογεΤται  ό οίκος,  χαΐ  τά  ύπάρχοντα,  χα\  iEgyptii , benedicitur  domus,  bona  et  ager  iEgy- 
6 άγρδς  του  ΑΙγυπτίου.  Αυτή  δέ  ού  τυνευματιχή  εύ-  ptii.  Hxc  autem  non  est  spiritalis  benedictio, 
λογία. 

Έγίνετο  δέ  μετά  ρήματα  ταντα,  ήμαρτεν  ό άρ-  Dis  ita  gestis  accidit  ut  peccarent  pincerna  regis 
χιοινοχόος  τονβασιΛέως  ΑΙγύπτον,  καί  ό άρχισι-  ^^gypti  et  pistor  domino  suo  regi  JEgypti  Con- 
τοχοώς  τφ  κνρίφ  αύζών  βασιΛει  ΑΙγύχζον.  Νο-  sentaiiee  bis  verbis  ; Peccarunt  regi  jEgypli,  arbi- 
μιζω  (26)  δτι  τδ  άνάλογον  τω*  Τίμαρτον  βασιΛεΐ  tror  dici  posse  martyres  spiritali  regi  JEgypti  pec- 
ΑΙγύχτον,  λέγοιτ’  άν  περ\  των  μαρτύρων,  δτι  τφ  care,  sed  non  Deo.  Videntur  enim  peccare  contra 
νοητφ  βασιλει  τής  Αίγυπτου  οδτοι  άμαρτάνουσιν,  mundi  legem,  qua;  adversatur  legi  Del. 
άλλ’  ού  τψ  θεφ.  Είς  γάρ  τδν  του  κδσμου  νδμον  δοχοΰσιν  άμαρτάνειν,  έναντίον  δντα  τφ  νδμψ 
του  Θεού. 

"Ότι  κΛοχ(1  έκΛάχτιν  έκ  γης  ^Εβραίων,  καί  ώδε  C 0«*«  sublatus  sum  de  terra  Hebrworum, 
ονκ  έχοίησα  οΰδέν,  Th  μηδέν  (27)  έπιχωρίων  Αίγυ-  et  hic  nihil  feci  **.  Iiulical  nihil  se  quod  indigenae 

πτίων  ποιεΤν  αΙνίσσεται  διά  τού*  ^Ωδε  ονκ  έχοίησα  ASgyptii  faciunt,  facere,  cum  ait  : Hic  nihil  feci, 

οϋδέν,  Αίγυπτίων  δέ  έργον  ήν  χα\  τδ  συνελθειν  τή  iOgypiioruin  vero  opus  erat,  etiam  cum  domini 

τού  κυρίου  γυναιχί.  uxore  coire. 

*ΑχοκριΘεϊς  δέ  Ίωσ^φ  εΧχεν  αύτφ·  Αντη  ή Respondens  autem  Josepk  dixit  ei : Η mc  est  inter- 
ϋύγκρισις  αϋτόν·  ζά  τρία  κανά  τρεις  iyiipai  εΐ-  pretatio  ejus  : tria  canistra,  tres  dies  sunt  ‘.  Supra 

σίν.  Kal  Ανωτέρω  (28)  εΓρηται,  οΐ  τρείς  Χνθμένες  etiam  dictum  est,  tres  propagines,  tres  dies  sunt, 

τρεις  ήμέραι  εΙσίν.  Ούχούν  τδ,  τρείς  ήμέραι,  χαΐ  Tres  ergo  dies  et  per  propagines  et  per  canistr  i 

διά  τυυθμένων  χαΐ  διά  χάνων  παρίσταται*  συγχρη-  signiiicantur  : ad  id  nenipe  usa  est  Providentia 

σαμένης  Πρόνοιας  είς  παράστασιν  τριών  ήμερων  propriis  utriusque  vitae  exemplis.  Talia  repeiies 

οίχείοις  παραδείγμασι  τού  έχατέρου  βίου.  ΤοιαΟτα  et  in  reliquis  Scripturis,  ubi  idem  declaratur  eieiii·· 

δ*  άν  ευροις  χαΐ  έν  ταΐς  λοιπαϊς  ΓραφαΙς*  τδ  αύτδ  piis  specie  diversis, 

δηλούμενον  άπδ  διαφδρων  είναι  δοχούντων  παρα- 
δειγμάτων. 

Έγένετο  δέ  έν  τη  ήμέρςί  τη  τρίτη , ήμέρα  γενέ-  ^ Die  autem  tertia  accidit,  ut  dies  esset  nalalitius 
σεως  ijv  Φαραώ,  καΐ  έχοίει  χότον  χάσι  τοίς  χαι-  Pharaonis  et  faceret  convivium  pueris  suis  *.  Ante 

σίν  αύτον.  Των  μέν  πρδ  ήμων  (29)  έτήρησέτις,  δτι  nos  observavit  qiilspiuin  malum  esse  eum  qiii  iia· 

φαύλός  έστιν  ό τά  γενέσεως  τιμών  πράγματα,  χαΐ  talitia  sua  celebrat  et  diem  ortus  sui  probat.  Nos 

την  ήμέραν  τής  γενέσεως αύτού άποδεχδμενος*  ήμεΖς  autem  expositionem  conlirniamus,  et  in  fleroiic 

Gen.  XXXVII,  56.  ··  Gen.  xxxvni,  9.  ··  Gen.  xxxix,  2.  ” ibid.,  5.  ·*  Geii.  xl,  i.  ··  ibid..l5· 

* ibid.,  12.  * ibid.,  20. 

(21)  Πετεφρής,  elc.  Edidit  hoc  scliolion  Monte-  (^5)  Πας  ό σχείρων,  etc.  E schedis  Coinbeilsii. 

falconius  noster  loni.  1 Hexapl·,  pag.  45,  ubi  iiii-  (24)  "ΩςέχΙ  σκοχόν,  etc.  Ex  iisdem  schedis, 

lium  diversum  esi : τοις  μέν  τιερνΑχύλαν  χαΐ  Σύμ-  ι25}  Αιά  τόν  άγιον etc.  Εχ  iisdem  schedis, 
μαχον  Φουτιφάρ  εΓρηται,  elc.  (^6)  Νομίζω,  elc.  £χ  iisdem  scliedis. 

(22)  Παράκειται  τη  Λέξει.  Nimirum  Origenes  ex  (27)  Τό  μηδέν,  etc.  Ex  iisdem  schedis. 

Philone  Judaeo,  ac  pleriinique  siio  Marte  iiominiini  (28)  Kal  άνωτέρω,  etc.  Ex  iisdem  schedis, 

propriorum  Hebraicorum  signilicala  ad  luarginsm  (29)  μέν  χρό  ήμώτ  , etc.  E catena  lloma· 

ascripserat·  na· 


131 


OniGENGS 


13i 


βΐιιιΠβ  quiddam  deprehendi mns,  qoando  lilia  Hero-  δέ  βεβαιοΰμεν  τ)|ν  διήγηνιν,  xa\  έπΙ  του  Ήριοβου  τΙ< 

^ ιεαραπλήαιον  βύρ^ντες,  δτε  χα\  ή θυγάττ^ρ  Έρω. 


diadis  saliavit  et  amputatum  est  eapui  Joannis. 
Nec  uspiam  justum  videre  est  qui  Dataliliiim  diem 
celebret. 

Po$t  dnoi  anno$  dierum  vidit  Pharao  somnium  : 
putabat  se  stare  super  fluvium  *,  elc.  Qui  iii  fluxis  et 
caducis  confidebat,  putabat  se  stare  super  fluvium, 
unde  qi];e  videntur  esse  feKcia  ascendunt,  quando 
ejus  boves  pingues  sunt : sed  omnino  devorantur  haec 
a deterioribus.  Hoc  autem , putabat^  conferes  cum 
illo,  Putabam  vos  colligare  manipulos  Et  iii  secundo 
somnio  : Quemadmodum,  inquit,  sol  et  luna  et  astra 
adorabant  me  *.  Et  rursus  summus  pincerna ,fn  somno 
meo,  inquit,  erat  vinea  *,  etc.  Pistor  vero,  Putabam 


διάδος  ώρχήσατο,  rtak  άχ^ετμήθη  ή Ίωάννου  κεφα- 
λή* xat\  ο{»δαμοΰ  δίχαιος  φαίνεται  γενέθλιαν  &γων 
ή μέραν. 

'Jfydrsro  δέ  μετά  δύο  Irtj  ήμερωτ.  Φαραώ  eUsr 
έτύΛπον,  '"Qttoicrdrai  ijfl  του  ποταμού,  χαΧ  τά 
έξης.  Ό έτΛ  τοϊς  (δευστοις  (30)  χα\  άβεβαίοις  re- 
ποιθώς  φετο  έστάναι  ίτζ\  του  ποταμού,  άφ*  ου  τά  8ο- 
χουντα  εύδαιμονιχά  είναι  άναβαΐνει,  δτε  οΐ  βόες  αδ- 
τοΟ  παχεϊς  είσιν*  άλλά  πάντως  χατεσθίεται  ταΟτα  ύπδ 
των  χειρδνο)ν.  Πρδς  δέ  τό,  φετο,  συγχρινείς  τέ, 
ζ>μηr  ύμάς  δεσμεύειν  δράγματα.  Έπ\  δέ  δευτέρου 
ένυπνίου,  "Ωσπερ,  φησ\ν,  ό f(Jiocy  ηαΧ  ή σεΑή>·η, 
χαϊ  οΐ  άστέρες  προσεχύγονν  μοι.  Πάλιν  τε  αυ  6 
me  ttia  canistra  farhuv  ferre  super  caput  meum  \ eic,  β μέν  άρχιοινοχδος*  Έν  τφ  ϋπτφ  μου,  φησ\ν,  ?jr 
άμαεΛος,  κα\  τά  έξης*  ό δέ  άρχισιτοποιός*  τρία  κανά  χογδριτώγ  α'^ρειν  έαϊ  τής  TcepadriQ  μον, 

χα\  τά  έξης. 


Ejusdem,  Narratio  Scripturae  liabet : Putabat  sestare 
super  fluvium,  non  super  ripam  45  Amtiinis ; Pliarao 
autem  ait : Putabam  me  stare  super  ripam  fluminis 
non  super  fluvium.  C;elerum  saecularia  iEgypii  ne- 
gotia, a melioribus  incipiunt,  quorum  typus  est 
abundantia,  sed  in  ainnra  desiiiiini  quorum  abun- 
dantia et  fames  figurae  sunt.  Simile  quidpiam  in 
historia  divitis  videre  est.  \*eliiti  enim  septem  anni 
abundantiae  erant  ei , quippe  qui  receperat  bona 
sua  in  vita  sua,  dum  indueretur  purpura  ct  bysso, 
€t  laetaretur  quotidie  splendide  *.  Sed  haec  abeunt 
ei  in  contraria,  recipienti  mala  post  moriein.  Si- 
milia videre  est  in  iis  qui  latam  et  spatiosam 
ingrediuntur  viam  quorum  fluis  perditio  est 


Tov  αύτον.  Τδ  μέν  διηγηματιχδν  τής  Γραφής  πρόε- 
ωπέν  φηαιν*  "'JfjteTO  έστάνΜ  έπΙ  τον  ποταμού,  ου 
παρά  τδ  χεΤλος  του  τςοταμου*  ό δέ  Φαροαυ  φηειν* 
‘"Ωμτ^γ  έστάναι  παρά  τό  χεΤΛος  τον  ποταμού , ούχ 
έπ\  του  ποταμού.  Τά  μέντοιγε  έν  ΑΙγύπτφ  πράγματα 
τά  έν  τοίς  χοσμιχοΐς,  άπδ  χρηστοτέρων  άρχόμενα,  ων 
σύμβολον  ή εύθηνία,  είς  πιχρδτερον  καταλήγει,  ων 
ή εύΟηνΙα  χαΐ  ό λιμδς  τύπος.  Τοιούτον  δέ  έστι  χα\ 
έπΙ  του  χατά  τδν  πλούσιον  λόγου  θεωρήσαι.  Otovsl 
γάρ  τά  έπτά  έτη  τής  εύΟηνίας  ήν  αύτψ,  άπολαμβά- 
νοντι  τά  άγαθά  αύτοΰ  έν  τή  ζωή  αύτου,  ένδεδυμέ^) 
πορφύραν,  χα\  βύσσον,  χα\  εύφραινομένφ  χαθ*  ήμέ- 
ραν  λαμπρως*  λήγει  δέ  αύτφ  είς  τά  έναντία,  άπο> 
λαμβάνοντι  τά  χαχά  μετά  τήν  έντευθεν  Απαλλαγήν. 


diim  iis  quibus  initiinn  est  arda  et  angusta  C Τοιαυτα  δ' &v  Γδοις  xa\  έπ\  των  τήν  πλατείαν  χα\ε> 


via,  finis  est  vita.  Qiiaiuobrein  vae  saturis , quo- 
niam esurient,  et  ridentibus·  quoniam  flebunt. 
Beati  qui  lugent  et  flent,  quoniam  ipsi  consolabun- 
tur»·. 

Et  ecce  tanquam  e fluvio  ascendebant  septem  bo· 
ve$  cic.  Pliaraonis  somnia  boves  erant  et  spicae. 
Per  ea  enim  quibus  terra  colitur,  et  per  fructus  ejus, 
praenuntia  data  sunt  regi  signa  abundantiae  et 
famis. 

Expergefactus  autem  Pharao,  rursum  somniavit, 
et  ecce  septem  spica  ascendebant  in  culmo  uno  electa 
et  pulchras  Jo  eph  non  spicas,  sed  inaiiipiiios 
vidit ; iEgypiiiis  vero  non  manipulos,  sed  spicas. 
Et  rursus  pincerna  tres  propagines  videt  quibus 


ρύχωρον  δδευόντων,  ών  τδ  τέλος  άπωλεια*  οΤς  δέ  αρ- 
χή τδ  στενδν  χα\.τδ  τεθλιμμένον,  τδ  τέλος  ζωή.  ΔΛ 
.ούα\  τοΤς  έμπεπλησμένοις,  δτι  πεινάσουσι*  χα\  τοι; 
γελώσιν,  δτι  χλαύσουσι.  Μακάριοι  οι  πενθοΰντες'χα\ 
χλαίοντες,  δτι  αυτοέ  παραχληθήσονται. 

ΚαΧ  Ιδού  ώσπερ  έκ  τον  ποταμού  άνέδαιγοτ  btxh 
βόες,  χα\  τά  έξής.  Τού  Φαραώ  (51)  τά  ένύπνιαβέες 
ήσαν  χαΐ  στάχυες.  Δι’  ών  γάρ  γεωργεϊται  ή γή,  χα\ 
άπερ  φέρει,  .προση μαντικά  εύθηνίας  τε  χα\  Αφορίας 
έγένετο  τφ  βασιλεΤ. 

Ήγέρθη  δέ  Φαραώ,  καΐ  irvxrtdcdft  τό  δεύτε· 
ροτ·  καΐ  Ιδού  έπτά  στάχνες  dri"airor  έτ  χυθμέ· 
η έτΙ  έκΛεκτοΙ  καΐ  καΧοΙ,  Ό μέν  Τωσήφ  (3i)  οδ 
στάχυας,  αλλά  δρΑγματα  ειδεν*  ό δέ  Αιγύπτιος  ου 
δράγματα,  Αλλά  στάχυας.  Κα\  πάλιν  ό μέν  Αρχιοινο- 
tres  dies  significantur;  rex  aulciii  in  uno  culmo  *D  χ^ος  τούς  τρεις  πυθμένας  βλέπει  είς  τρεΤς  ήμέρας*  ό 


septem  spicas,  quibus  septem  anni  connexi  sunt, 
sicque  utiiits  nominis  πυθμένας  diversa  est  inlerpre- 
talio.  Si  quando  ergo  quispiam  aliter  i iiierp retetur 
ecripiurapi,  ne  putes  illum  vim  ei  aflerre.  Illud 
etiam  observandum  praenuntias  abundantiae  septem 


δέ  βασιλεύς  τούς  έν  πυθμένι  έν\  έπτά  στάχυας  είς  τδ 
συνημμένου  των  έπτά  ένι  :υτών·  χα\  γίνεται  τούένδς 
όνόματος  τού  τ:υθ μένος  διάφορος  ή έρμηνεία.  Είπο» 
ούν  άλλως  τις  διηγείται  τήν  Γραφήν,  μή  δοκείτω 
βιάζεσθαι  αυτήν.  ΚαΙ  έτι  τηρητέον,  δτι  έπι  μέν  τής 


*Gen.  XLI,  1.  ^ Gen.  xxxvir,  7.  * ibid.,  9.  ·0βη.  xl,  9.  ^ ibid.,  16.  *Geii.  xu,  17. 
Maitli.  vii,  16,  Ii.  Luc.  vi,  25;  llaiib.  v,  5.  *»Gen.  xli,  2-  »» ibid·,  5. 


• Luc.  XV. 


(50)  *0  έπϊ  τοΐς  ρευστοΊς,  etc.  E scbeilis  Coinbe- 
lisi:. 

(31)  Tov  Φαραώ,  elc.  £ schedis  ComUTisii· 


(32)  '0  μέτ  ^Ιωσήφ,  elc.  flic  locus  in  iisdeni 
sciiedis  Origent  tribuitur , una  tamen  catena 
Hebraeo  ascribit. 


IN  GRNF.SIM. 


455 

εύθτίνίας  k·\τk  ίτάχυες  άναβαίνοντες  έν  πυΟ^ιένι  έν\, 
tn;\  βέ  του  λιμού  ίητά,  μέν  στάχυες,  Όύχ  Ιτι  δέ  έν 
τκυθμένι  ένί*  &λλος  * έτ  καΧάμω  Μ (55). 

^ΕγέτετΘ  δέ  Λρωι^  καϊ  έταράγβν\  ή Ϋνχ^  αύτον^ 
καί  άΛΌστΒίΛας  htdlBCB  Λάγτας  τοϋς  έζ^γτ^τέίς 
ΑίγνΛτον,  καϊ  ράντας  τονς  (Το^οϋς  αύτϊ}ς.  "Όλης 
Αίγυπτου  (54)  πως  Ικάλεσε  τους  έξηγητάς  καΐ  σο- 
φούς, άμα  ζητητέον  ώς  πρδς  τήν  λέξιν,  κα\  εΐ 
πρδς  άναγο^γήν  δεΤται  έξηγητών  Αίγυπτιων  ό Φαραώ 
ώς  σοφωτέρων.  "Ολης  δέ  Αίγυπτου  φαμέν,  ώς  άκο- 
λούδου  τφ,  Πάκτας  τ(ώς  έξηγητ^ίς  ΑΙγύχτον,  καΐ 
Λάνταζ  τοϋς  σοροϋς  αύτης, 

Καϊ  δ/ηγή(τατο  αϋτοΐς  Φαραύ)  τό  έτύχτιοτ  αν- 
Γον,  καϊ  οϋκ  ήτ  ό άχαγγέΧΙωητ  abrd  τφ  Φαραώ, 
Ονκ  οΤμαι  (55),  δτι  τέλεον  έσιώπων,  άλλά  πάντα 
μάλλον  Ιλεγον  ή αύτδ  τδ  της  ένυπνίων  διηγήσεως. 
Άλλ'  έρεί  τις*  Πώς  ήδει  6 Φαραώ  τυότερον  έπιτυγ- 
χάνβυσιν  οΙ  έξηγητβΐ  κα\  σοφοί  Αίγυπτου  διηγούμε- 
νοι τά  ένόπνια,  ή μή;  *Έλεγε  δέ  πρδς  ταΰτα  ό 
Εβραίος,  δτι  ό Φαραώ  Ιδών  τό  ένύπνιον,  εΤδε  αύτού 
κι\τήν  διήγησιν,  ήτις  αύτοΰ  άπέπεσε  τής  μνήμης. 
Έχάστου  οδν  άκούων  λέγοντος,  ούκ  άνεμιμνήσκετο 
ου  ήδει  έωρακέναι.  Διλ  τούτο  δέ  έξεπλάγη  τόν  Ιω- 
σήφ, κα\  άθρόως  αυτόν  προήγαγεν  είς  τό  πιστεύ- 
σαι  τήν  πάσαν  ΑΓγυπτον,  κα\  τόν  σίτον  αύτης, 
κα\  τήν  σωτηρίαν  τών^  Αιγυπτίων,  αύτφ·  έπεί 
άμαγε  έκδιηγήσατο  τά  όνείρατα,  xaV  ούτος  ύπεμνή- 
σΟη  τά  αυτά  είναι  τά  προδεδηλωμένα  αύτφ. 

^ΑΛοκριθεϊς  δέ  Ίωσ^'ρ  τφ  Φαραώ ^ έΪΛβΤ·  'Άνεν 
τον  θεόν  ονκ  άΛοκρι(^\σεΐαι  τό  σωτήριοκ  .Φαραώ. 
Εύλογος  Ιωσήφ  (56)  έν  φ προοιμιάζεται  άπό  βεοΰ.  ^ 
Τήρει  δέ,  δτι  πρός  μέν  τήν  γυναϊκα  είπε·  ΚαΙ  ποιή^- 
σω  τό  ρϋχμα  τό  χοτηρόν  τοντο^  καϊ  άμαρτήσομαι 
ίγοττίοτ  του  θεόν.  Αλλά  κα\  πρός  τούς  έν  τή  φυ- 
λακή εύνούχους  φησίν  Οόχϊ  διά  τον  θεόν  ή ^ια- 
eάpr^cΊς  αύτώτ  έστι; 

Καϊ  είπε  Φαραώ  χάσι  το7ς  xaurir  αϋτον·  Mr\ 
εέρήσομετ  άνΟρωποτ  τοιοντον,  0ς  έχει  Λτενμα 
θεοϋ  έν  έαντφ;  Μείζον  ή κατά  άνθρωπον  (57)  Ιδών 
Φαραώ  τϋ  τήν  έκπεσοΰσαν  τής  μνήμης  αύτου  λύσιν 
τού  δνείρατος  σεσαφηνίσθαι  ύπό  του  'Ιωσήφ,  πνεύμα 
είπε  Θεού  Ιχειν  αύτόν  έν  έαυτφ. 

7ον  αϋτον,  Ήναγκάσθη  καΐ  Φαραώ  Ινα  είπειν 
θεδν  κα\  τούτω  δέ  συνάδει  τό  περ\  τής  λύσεως  τού 
δνείρατος  προαποδεδομένον.  . ^ 

Aoi  έκ/ιρνο'σεν  έμχροσθεν  αϋτον  κήρνξ.  Τό 
Εβραϊκόν  (58)  ίχει  Ά6ρήχ,  δ κυρίως  σημαίνει,  Χα· 
Ttip  άποΛός.  Είκότως  πατέρα  άπαλόν  έχάλεσε  τόν 

**  Gen.  XLI,  5.  ibiil.  “ ibiJ.,  16.  ” Gen·  xxi 


154 

i epicas  ascendere  in  culmo  uno,  prxiiunlias  item 
famis  septem  eliam  spicas,  sed  non  in  una  propa- 
gine ; alius  vertit,  in  uno  culmo. 

Facio  autem  mane^  turbata  est  anima  eju$^  et  mit- 
tens vocauit  omnes  interpretet  jEgypti,  et  omnes  sa- 
fnenies  ejus  Totius  iFgypli  quomodo  vocarit  in- 
terpretes el  sapientes  quaerendum  simul  est  secun- 
dum litteram,  et  utrum  juxta  allegoriam  interpre- 
tHms  iEgypliis  tanquain  sapientioribus  indigeat 
Piiarao.  Totius  autem  iEgypii  dicimus,  quod  id  se- 
quatur ex  his  : Omnes  interpretet  jEgypti,  et  omnes 
tapientet  ejus. 

Et  narravit  illis  Pharao  somnium  suum^  et  non 
. erat  qui  inierprelarelnr  illud  Pharaoni  Non  puto 
eos  omnino  tacuisse,  sed  omnia  potius  46  dixisse, 
1 quam  veram  somniorum  inierprelalionem.  At  dicet 
aliquis  : Quomodo  noverat  Pharao  an  ejusmodi  in- 
terpretes et  sapientes  i£gypti  somnia  bene  inter- 
pretarentur, necne  ? Ad  haec  dicebat  Hebraeus  som- 
niantem Pliaraonein,  simul  vidisse  somnii  interpre- 
tationem quic  e sua  memoria  exciderat.  Singulos 
igitur  audiens,  non  reminiscebatur  eorum  quaa 
sciebat  se  vidisse.  Quamobrem  ndralus  est  Jose- 
plium,  el  confestim  totam  i£gypluni,  frumentum 
ejus,  et  salutem  iOgypiiorum  ei  credidit.  Vix  enim 
liuerpreiatiis  erat  somnia,  cum  bic  meoiinit  ipsa 
esse  qu»  ei  fuerant  prius  osieosa. 

Respondent  autem  Soteph  Pharaoni  dixit : Sine 
Deo  non  respondebitur  salutare  Pharaoni  Sapiens 
> Joseph  cum  a Deo  exordium  ducit.  Observa  enm 
ad  mulierem  dixisse  : Et  faciam  verbum  malum 
hoe^  et  peccabo  coram  Deo  El  ad  eunuchos  in 
careere  ait : Annon  a Deo  interpretatio  eorum  est  ? 

Et  dixit  Pharao  omnibus  minisiris  suit  : Nun- 
quid  inveuiemus  hominem  talem^  qui  habet  spiritum 
Dei  in  se  Videns  Pharao  supra  hominem  esse 
datam  a Josepbo  sui  somnii  interpretationem  qiiani 
ipse  oblitus  era4  dixit  eum  Det  spiritum  In  se  ha- 
bere. 

Ejusdem,  Coactus  est  Pharao  unum  dicere  Deum, 
ilis  autem  consentanea  sunt  iila  quae  prius  dicta 
sunt  de  somnii  interpretatione. 

El  clamabat  ante  ipsum  prtcco  Hebraicum 
liabot  Abrech,  quod  proprie,  pater  tener^  signiflcat. 
Merito  patrem  teneram  vocavit  Joseph.  Nam  cinii 

X,  9.  Gen.  xl,  8.  *·  Gen.  xli,  58.  ··  ibid.,  45. 


(35)  Ev  κοΑάμφ  ένΙ,  Ua?c  lectio  non  comparet 
in  Hexaplis  a 'Mniiieralconio  nostro  editis. 

(54)  '*ΟΛης  ΑΙγύατον,  etc.  E catena  Romana. 

i55)  Ονκ  οίμαι,  eic.  E sebedis  Coinbelisii. 

(56)  ΕϋΧογος  7ωστ}»,  elc.  Ex  iisilcm  schedis. 

(37)  Μειζον  i)  κατά  άνθρωχον^  elc.  E catena  Ro- 
mana. 

(58)  Τό  'Εβραϊκόν,  elc.  Eilidil  boc  rragmeiiiiiui 
seu  srbolioii  Moutcfaicoiiius  lom,  1 Hexaplorum^ 
49,  ubi  docie  iiiouet  ex  Origeue  expiscatum 
lieroiiyintim  ita  habere  in  Quiust.  : Aquila  transtu- 


lit : i et  clamavit  in  conspectu  ejus  adgeniculatio- 
nem,  » Symmachus  ipsum  Hebraicum  sermonem  in- 
terpretans ait : € et  clamavit  ante  eum  Abrectt,  » Un- 
de mihi  videtur  non  tam  prteco,  sive  odyinicu/atio 
quw  in  salutando  vel  adorando  Joseph  accipi  potest^ 
fntelliyenda,  quam  illud  quod  llebroei  tradunt,  di- 
centes patrem  tenerum  et  hoc  sermone  transferri ; 
ab  quippe  dicitur  nater,  rccli  delicatus,  she  tenerri- 
mus, significante  Scriptura  quod  juxta  prudentiam 
quidem  pater  omnium  fuerit , sed  juxta  anatem  te- 
nerrimus adolescens  et  puer. 


t5S  ORIGENES  Γα 


acuite  lener  esset,  quasi  paler  salutarem  principa- 
tum iEgypliis  exhibuit.  Uxc  τυχ  autem,  abrech^ 
nihil  aliuJ  signiGcal,  quam  genua  flectere.  Clara 
quippe  est  vox  ptsecmiis. 

Et  tfocavit  PItarao  nomen  Joseph  Psontompha· 
ficfc/i*'.  Psonlomphanech  quod  iuterpretatur,  ctit 
revelatum  est  futurum.  Aquila,  Saphamphane,  Sym- 
machus, Saphlphane,  occulta  revelavit. 

Et  dedit  ei  uxorem  Aseneth  fiUam  Petephre  sacer- 
dotis Heliopoleos  Pliuliphar  nomen  est  patris 
uxoris  Joseph.  Existimabit  quispiam  alium  esse  ab 
eo  qui  Josophum  emit.  Sed  non  47  arbitrantur 
Hebrxi  ; verum  ex  apocrypho  dicunt,  eumdem 
ipsum  esse,  qui  ejus  herus  et  socer  fuit.  Narrant- 
que  Aseneth  illam,  suam  apud  patrem  accusasse 
matrem  quod  insidias  Josepho  struxerit,  non  autem 
ab  eo  insidiis  fuerit  appetita.  Quam  ille  Josepho 
sponsam  dedit,  ut  ^gyptiis  declararet,  a Josepho 
nihil  hujusmodi  contra  domum  suam  perpetraiuin 
fuisse.  ' 

Vocavit  autem  Joseph  nomen  primogeniti  Manas- 
se,  quoniam  oblivisci  me  fecit  Deus  omnium  labo· 
runi  meorutitf  et  omnium  quee  patris  mei  sunt  Om- 
nium quidem  laborum  ope  Dei  oblivisci,  manifeste 
pulchrum  est ; utrum  autem  ope  quoque  Dei  oip- 
iiiuiii  quae  patris  sui  Jacob  erant,  oblitus  fuerit  Jo- 
seph, quaerendum  esi.  Neque  enim  Deus  oblivisci 
facit  josephum  sermonuiii  Jacob  et  liliorum  ejus; 
sed  forte  laborum  ejus,  ut  ad  utriimque  ex  aequo 
pertineat  vox,  laborum,  sic  : omnium  laborum  meo- 
rum et  omnium  patris  mei  laborum. 

Nomen  autem  secundi  vocavit  Efihraim,  quoniam 
auxit  me  Deus  in  terra  humilitatis  mets  Mystice 
spiritalis  iEgypiiis,  terra  est  humilitatis  justi.  At- 
que idcirco  apud  Apostolum  dicitur  : Corpus  humi· 
litatis  nostrw  ** ; et  in  Psalmis  : Uumiliata  est  in 
pulvere  vita  nostra  ; et  rursus  : Ilumiliasti  nos  in 
loco  affliciionit  ”. 

Joseih  erat  princeps  AEgtjplL  Dic  vendebat  omni 
populo  terra.  Venientes  autem  fratres  Joseph  ado· 
raverunt  cum  procumbentes  in  terram  Quia  non 
erani  filii  Jacob  e populis  terrae,  iioii  vendidit  eis, 
sed  reddidit  bis  argeiilum.  Decebat  enim  filios 
Israel  gi*atis  accipere  frumeiUutii.  1 

Ejusdem.  Pulchre  de  iisdem,  quando  emuiit,  di- 
cit. filii  Israel;  quando  autem  adorant  : fratres 
Joseph,  Benjamin  autem  neque  Esauin  neque  Jo- 
sepliuin  adorat.  Et  ideo  iii  parte  ejus  gediricaiur 
templum. 

Gen.  XLi,  45.  ibid.  ■·  ibid.,  5i.  ibid.  52, 
··  Geii.  xLii,  6. 

(59)  ΨομΘομφαγήχ^  elr.  E schedis  Gombefisii 
exHcripsi  hoc  scliolioii.  Notaudiiiii  vero  interpre- 
ti m lectiones  aliter  exhiberi  a Monlefalconio  no- 
stro Ium.  I Hexapl.,  pag.  48,  ubi  Aquila  vertisse 
dicitur  Σαμφανή,  Sfinitiacliiis.  Σαφαθφανή^  ei  aliai 
lectiones^  άπεκαλυφΟη  τ6  μέλλον,  et  φ χεχρυμμέ- 
να  έχάλυψεν, aliis  iiilcrprclibus  tribuuntur. 


\ 'Ιωσήφ,  έττειδήτυερ  άπαλ6ς  ών  κατά  τήν  ήλιχίαν,  ώς 
πατήρ  σωτήριον  άρχήν  Αίγυπτιοις  ένεδείξατο.  Δηχοί 
Sk  ούδέν  ή λέξις,  ή τ6  γονατίζειν.  ΦανερΔ  γάρ  έστιν 
ή φωνή  τοΰ  κήρυκος. 

ΚαΙ  έκάΛεσε  Φαραώ  τό  δτομα  Ίωσί^ρ  Ψονβομ· 
ραγήχ,  Ψομθομφανήχ  (59)  5 Ιρμηνεύεται,  φ d-τε-  | 
καΛνφ&τ{  τό  μέΧΙοτ.  Άκύλας,  Σΰΐραμραγή’  Σύμ-  ι 
μαχος,  ΣαφΘφαιη^^  κεκρνμμέτα  άχεκάΛνφε, 

Καί  έδωκετ  αϋτφ  τήγ  Άσετέβ  θυγατέρα  Πεζε·  | 
ppil  Ιερέως  ΊίΛιονπόΛεως  αύτφ  γνταΤχα.  Τ6  μέν 
Φουτιφάρ  (40)  έν  όνόματι  τοΰ  πατρός  Ιστι  τής  γαμη- 
Οείσης  τψ  Ιωσήφ.  ΟΙήσεται  δέ  τις  έτερον  είναι  τοΰ- 
τον  παρά  τόν  ώνησάμενον  τδν  Ιωσήφ.  Ού  μήν  οΰτως  | 
ύπειλήφασιν  Εβραίοι*  άλλ'  έξ  άποχρύφου  λέγουπ 
τδν  αύτδν  εΤναι,  χα\  δεσπότην  χα\  πενθερδν  γενέσΟαι. 

^ ΚαΙ  φασ\  ταύτην  τήν  Άσενέθ  διαβεβληχέναι  τήν  μη- 
τέρα παρά  τφ  πατρ\  ώς  έπιβουλεύσασαν  τφ  Ίωτήφ, 
χαΐ  ούκ  έπιβουλευθεισαν.  Ήν  δέ  έχδέδωχετφ  'Ιωσήφ, 
δεϊξαι  σπουδάσας  καΐ  τοΓς  ΑΙγυπτΙοις,  δτι  μηδΙν 
τοιουτον  ήμάρτηται  είς  τδν  οΐχον  αύτοΰ. 

ΈκΧΙεσε  δέ  Ίωσ^φ  τό  όνομα  του  πρωτοτόκου 
Mavaacr\y  δτι  έπιΛαθέσθαι  έποίτ\αέ  με  ό %εός 
πάντω%“  των  πότων  μου^  καϊ  πάντων  των  ree 
πατρός  μου,  Τ6  μέν  'πάντων  (41)  έπιλαθέσΟαι  τώ< 
πόνων  τοΰ  θεοΰ  τοΰτο  ποιήσαντος,  σαφώς  χαλέν 
• έστιν  * εΐ  δέ  χα\  πάντων  των  τοΰ  πατρδς  αύτοΰ  Ια- 
κώβ ό Ιωσήφ  έπελάθετο,  καΐ  τοΰτο  ποιήσαντος  τοΟ 
Θεοΰ  αύτω,  ζητητέον.  Ού  γάρ  θεδς  ποιε?  έπ;- 
λαΟέσθαι  τδν  Ιωσήφ  λόγων  τοΰ  Ιακώβ,  κα\  υΙων 
, αύτοΰ  * εΐ  μή  άρα  πόνων  αύτοΰ,  fv’  ή άπδ  χοινοΰ  τδ, 

^ πόνο/Vf  ούτως  · πάντων  των  πόνων  μου  χα\  πάντων 
των  τοΰ  πατρός  πόνων. 

Τό  όνομα  του  δευτέρου  έχάΛεσεν  Έρραϊμ,  cci 
ηΰξησέ  με  ό θεός  έν  γϋ  ταπεινωσεύ^ς  μου.  Μυ 
στικώς  (42)  ή πνευματική  ΑΓγυπτος  γή  ταττεινώσεώς 
έστι  τοΰ  δικαίου  * παρό  παρά  τφ  Άποστόλιρ  λέγεται· 

Τό  σώμα  της  ταπεινώσεως  ήμων·  κα\  έν  Ψαλμο?{· 
Έταπεινώθη  είς  γουν  ή ζωή  7\μών  κα\  πάλιν* 
ΈταπεΙνωσας  ήμας  έν  τόπφ  κακώσεως. 

Ίωσήρ  δέ  ήν  άρχων  τής  Αίγυπτου.  Ojrcc 
έπώ,Ιει  παντϊ  τφ  Λαφ  τής  7*qc·  ΈΛΘόντες  δέ  ά 
άδεΛροϊ  Ιωσήφ  προσεκύνησαν  αύτφ  έπΙ  πρόσω· 
χον  έπϊ  τήν  γήν^  Διά  τό  μή  εΐναι  (45)  λαούς  ττς 
γης  τούς  υιούς  Ιακώβ,  ούκ  έπώλει  αύτοις·  άπεδίδου 
δέ  τά  άργύρια  δίς.  Έπρεπε  γάρ  τούς  υΙούς  Ισραήλ 
προίκα  λαμβάνειν  τόν  σίτον. 

Τοΰ  αύτοΰ.  Χαριέντως  των  αυτών , 6τε  μέν 
άγοράζουσι,  φησίν,  7)Ιοϊ  ΊσραήΛ  * οτε  δέ  προσχυ- 
νοΰσιν  'Ιωσήφ,  οΐ  άδεΛφοΙ  "^Ιωσήφ.  Πλήν  Βενιαμίν 
ούτε  τόν  Ήσαΰ  ούτε  τόν  Ιωσήφ  προσκυνεϊ.  Διό  έν  τή 
μερίδι  αύτοΰ  γίνεται  ό ναός. 

« ΡΙΓιΙίρρ.  III,  21.  ··  Psal.  xun,  ibid.,  20. 

(iO)  Τό  μέν  Φοχηιφάρ,  elc.  Edidii  hoc  fragmen- 
tum Moiitcfalcoiiius  noster  toin.  1 Hexaplorum, 

**  (41)  Τό  μέν  πάντων,  eic.  E schedis  Conib?n- 
sii. 

(Ά)  Μνσηκώς,  «ic.  Ex  iisdem  schedis. 

(♦5)  Ita  τό  /«ή  eJrat,  eic.  Ex  iisdem  schedia. 


157 


iN  GENESIM.  158 

NeAt  έν  άμαρτίοίς  γάρ  έσμει^  περί  του  dSsXpov  Α Bierito  : in  peecati$  enim  $umu$  propter  fratrem 
ήμωκ,  δτι  ύχερείδομετ  τήκ  QMfir  της  ψυχής  nostrum,  quoniam  contempsimus  angustiam  ahhnof 
αυτού,  δτε  κατεδέετο.  Κατά  τδ  σιω«όμενον  (44)  χα-  ejus,  cum  deprecaretur  »·.  Silendo  deprccabalur ; 
τεδέετο·  ού  γάρ  άναγεγραιτται  «ως  κατεδίετό.  neqiic  enim  scriptam  est  quomodo  deprecaretur.  ‘ 

ΆαοκριθεΙς  "ΡουδΙμ,  εΤαιετ  αϋτοΐς  · Ούκ  έΛά·  Respondens  autem  Ruben  dixit  eis  : Nunquid  non 
Αησα  ύμίτ,  Λέγωτ,  Λίή  άδικήσητε  τό  ααιδάριοκ ; dixi  vobis  : Nolite  inique  agere  in  puerum  ? et  non 

καΐ  οϋκ  είσηκούσατέ  μου.  Καϊ  ιδού  τό  αίμα  αότου  audistis  me.  En  sanguis  ejus  exquiritur  ··.  Sepra 

έκζητεΐτεη.  Έν  τοϊς  ανωτέρω  (45)  λέλεχται,  ott  μή  dictum  est  Ismaeliiis  venundatum  esse  Josephum 

παρόντος  του  ΤουβΙμ  πέπραται  τοϊς  Ίσμαηλίταις  6 absente  Ruben,  qui  eo  vendito  ad  fossam  rediit, 

Ιωσήφ,  καΐ  μετά  τ6  πραθήναι  αύτδν  άνέστρεψεν  ό «bi,  cum  fratrem  non  invenisset,  scidit  vesiimeiita 

ΤουβΙμ&πΙ  τδν  λάκκον,  χα\  ούχ  όρ|  τδν  Ιωσήφ  έν  sua  et  ad  48  fri*lre8  suos  conversus  dixit  : Puer 

τφ  λάχχ!{>,  χαι  τά  Εμάτια  αύτου  * χα\  έ«έ-  ηοη  comparet,  et  ego  quo  ibo?  Nec  videtur  a frairi- 

στρεψεν  πρέ;  τους  άδελφοΟς  αύτοΰ,  χα\  είπε  * Τό  biis  didicisse  veniisse  Josephum.  Forle  ergo  fatus 
χαιδάριοτ  ούκ  icur  · έγό>  δέ  χού  χορεύσο·  ipsum  occisum  fuisse,  nunc  ait  : En  sanguis  ejus 
μαι  iri;  Ka\  ού  φαίνεται  μβμαθηχ(\>ς  παρά  των  exquiritur. 

άδελφων  icsp\  τοΰ  ’ϊωσήφ,  δτι  έπράδη.  Μήποτε  ουν,  οίόμενος  άνηρήσθαι  αύτδν,  νυν  φησι  τδ.  Ιδού  .αίμα 
αυτού  kxljqrsltai. 

Είχε  δέ  Ιούδας  χρός  ΊσραίιΛ  τόκ  χατέρα  αύ~  Β BHxit  Judas  ad  Israel  patrem  suum  : Mitte  pue- 
τού  * ^ΑΧόστειΛοκ  τό  xatddpior  μετ*  εμού,  καϊ  dra-  rum  mecum,  et  surgentes  proficiscemur  ut  non  r/io- 
(ττάττες  χορευσόμεθα  Jra  ζΰ^μετ.  Μήποτε  (46)  rfamur  Forte  prophetizat,  quia  fiiiurus  eral  Ben« 
προφητεύει,  δτι  ήμελλε  μετά  της  Ιούδα  φυλής  εΤναι  |amin  cum  tribu  Juda· 

Βενιαμίν. 

Έγω  δέ  έκδέχόμαι  αύτόν  έκ  χε(ρός  μου  ζητη·  Ego  autem  suscipio  illum,  de  manu  mea  require 
cor  αϋτότ,  έάτ  μΙ\  άγάγω  αϋτόκ  χρός  σέ , χα\  τά  eum,  si  non  reduxero  ad  te  *·,  elc.  Nihil  eonim  quae 
έξης.  Μηδέν  (47)  των  δυνατών  γενέσδαι ώς  άνΟρώπφ  Beujamino  ut  homini  accidere  poterant,  conside- 

τφ  Βενιαμ\ν  λογισάμβ'^  Ιούδας,  προφητιχώς,  οΐ-  rans  Judas,  prophetice,  opinor,  hxc  patri  pro- 
μαι,  τψ  πατρ\  έπαγγέλλεται.  mittit. 

Κόβετε  άχό  τώτ  χαρχώτ  της  γης  έτ  τοΤς  άγ·  Sumite  de  fructibus  terra  in  vasis  vestriSfSt  deferte 
γείοις  ύμωτ,  καϊ  κατάγετε  τφ  άκΟρώχφ  ^ώρα  της  viro  munera  resime  et  mellis,  incensum  quoque,  ct 
ί>ηζίνης,  καΐτού μέΛιτος,  θυμίαμά  τε  καϊ  craxtftr,  stacten,  et  terebinthum,  et  nuces  ··.  Ex  fructibus  Jo- 
καϊ  τερέβινθον,  καϊ  κάρυα.  *Απδ  των  καρπών  (48)  sepho  dona  feruntur,  quae  non  habet  iGgyptus,  re- 
τής  γης  φέρεται  τψ  Ιωσήφ  δώρα,  4 ούκ  έχει  ΑΓγυ-  sina,  mei,  incensum,  stacte,  terebiniiius,  nuces; 
πτος·  Ιστιδέ  ^,τίνη,  μέλι,  θυμίαμα,  στακτή,  τερέ-  C supra  quoque  cnmeit  onusti  dicuntur  aromatibus, 
βινδος , κάρυα  * και  άνωτέρω  δέ , χα\  αί  χάμηλοι  resina  et  stacte ; sed  non  meile,  terebintho  et  iivi- 
Ιγεμον  θυμιαμάτων,  ^τίνης,  στακτής,  άλλ’  ούχΙ  χα\  tibiis, 
μέλιτος,  xat  τερεβίνθου,  κα\  καρύων. 

Τού  άύτού.  Τρία  είδη  μετά  Ιωσήφ  κατάγουσι  Ejusdem»  Tres  species  cum  Ji  sepho  deferunt 
Μαδιηναϊοι  είς  Αίγυπτον,  οΤς  άλλα  τρία  προσθέντες  οί  Madianiias  in  iEgyptum,  quibus  alias  tres  addunt 
iHoV  Ιακώβ  φέρουσι  τψ  Ιωσήφ.  Πλήν  σπέρ|Μΐ  Ιϋϋ  Jacob  et  ferunt  Josepho.  Quin  et  semen  Abra- 
ΆβραάμκαΧ  τά  πρύτερα  φέρουσι,  καΐ  τά  δεύτε^.  h«  cum  sint,  priores  et  secundas  ferurtt.  Oporte- 
Ka\  Ιδει  τά  μέν  ύποδεέστερα  άπδ  των  νόθων  του  bat  quippe  ut  viliores  deferrentur  a filiis  spuriis 
Αβραάμ  φέρεσθαι  παίδων,  τά  δέ  πλείονα,  άπδ  των  Abrabae,  a genuinis  vero  plures  et  prtcslantiores, 
γνησίων,  ώς  τής  ΑΙγύπτου  χρείαν  τούτων  έχούσης.  quibus  indigebat  iEgyptus. 

Είπαν  · Αιά  τό  άργ  'pior  τό  άχοστραφέτ  έτ  το7ς  Dixerunt : Propter  pecuniam  quam  retulimus  prius 
μαρσίχοις  τήτ  άρχήν  ίψείς  είσα^όμεθα;  τού  συ-,  in  saccis  nostris,  nos  introducimur,  ut  devolvat  in 
κοραντήσαι  ήμας,  καϊ  έχιβέσβαι  ήμΤν,  τού  Λαβειτ  nos  calumniam,  et  violenter  subjiciat  servituti  et  nos 
ήμάςείς  χαΊδας,  καϊ  τούς  δτους  ήμωτ.  Άπίθανον  ^ et  asinos  nostros  Verisimile  ιιοη  est  eos  qui  se 
τb  έν  τοιαύτη  νομίζοντας  είναι  περιστάσει,  περ\  τών  ί«  tanto  constitutos  periculo  existimabant,  de  asi- 
5vLv  φρονιίζειν,  εί  μή  άUηγopεϊταt.  ni»  fuisse  sollicitos,  nisi  id  ad  allegoriam  irabauir. 

Είχε  δέ  αϋτοΐς·  ΊΛεως  ύμιτ,  μύ  φοβείσθε.  Έοι-  Dmt  eis  : Propitius  vobis,  nolite  timere  Vide- 
χεν  6 έπ\  τού  οίκου  τού  Ιωσήφ  άνθριοπος  ταΰτα  εΐ-  l»r  homo  domui  Joseph  prseposiius  hac  dixisse, 
ρηχέναι,  ώφεληθείς  εις  θεοσέβειαν  παρά  τού  Ιωσήφ,  ad  pietatem  jam  a Josepho  iiiformalus. 

ΈμεγαΧύτθη  δέ  ή μερϊς  Βετιαμϊτ  χαρά  τάς  με^  Et  major  facta  est  pars  Benjamin  Oarlibus  om- 

··  Gen-  XLH,  21.  ibid.,  22.  »*  Gen.  xuii,  5.  » ibid.,  9.  « ibid.,  M.  ibid.,  io.  ” ibid.,  25. 

(14)  Κατά  τό  σιωχώμετοτ,  elc.  £x  iisdem  sebe-  (48)  Κχό  τώτ  καρχώτ,  elc.  Ex  iisdem  schedis 
jIs,  edidit  hoc  fragmeiuuiii  Moiitefalconius  noster  lom. 

(45)  ^Er  τοϊς  άτωτέρω,  elc.  Ex  iisdem  schedis.  1 Hexaplorum,  pag.  50.  Denique  semel  monuisse 
(4G)  Μήποτε,  etc.  Ex  iisdem  schedis.  sufficiat  sequentia  omnia  fragmenta  iii  Geoesioi  cx 

(47)  Μηδέτ,  cic.  Ex  .isdem  sdicdis.  iisdem  schedis  Comhellsii  exscripta  esse. 

PAtnoL.  Gr.  XII.  S 


ORIGENIS 


159 


MO 


niuWy  ita  ut  quinque  partibus  excederet  illorum  par·  Αρίδας  πάντωτ  χετταπΛασΙως  πρός  τάς  ixelrur 


ie$  Major  facla  esi,  ve\  propter  Jerusaiem,  vel 
tanqaam  typus  apostoli  Pauli.  Et  Josiie  quidem,  qui 
e tribu  erat  Ephraim,  divisit  aliis  tribubus  terram. 

ahii  enim  me  Deus  ante  vos^  ut  essent  vobis  reli· 
quia  Quandoquidem  Deus  ob  mullorum  vitam 
iosephtini  ante  fratres  suos  misit  in  iEjsypium,  pro- 
fecto ad  mittendum  49  illum  in  iEgyptiim  usus 
est  invidia  et  proposito  fra  ruin  ejus,  iii  illic  multo- 
rum saluti  consuleret.  Sic  ergo  interdum  aliorum 
peccatis  nliltir  Deus  ut  aliorum  saluti  coniulal. 


Nunc  ergo  non  vos  me  huc  misistis,  sed  DeuSs  et 
fecit  me  lanquam  patrem  Pharaonis  et  dominum  io·· 
tius  domus  ejus  et  principem  universa  terra  Mgy- 
pti  **.  Qui  prseest  rebus  corporeis  et  illis  est  supe- 
rior, dicere  poierjt  : Fecit  me  Deus  universas  ter- 
rae <£gyp;i  dominum. 

Et  ne  dimittatis  quidquam  de  vasis  vestris  Omnia 
enim  bona  JEgypti  vestra  sunt  **.  Si  qtiidqiiam  est 
in  spiritali  i£gypto,  non  ad  ^gyptios,  sed  ad  Israe- 
lem  perlinet.  Eam  ob  rem  in  exodo  vasa  ifigypt io- 
rum rapiunt  Hebraei,  et  capioni  vasa  aurea  et  ar- 
gentea, et  quidquid  bonum  est  in  iEgypio. 

Et  ego  reducam  te  tu  finem  D gniim  Deo  pro- 
missum, fore  ut  non  solum  reducat,  sed  reverten- 
tem ad  fliieni  ducat. 

Ejusdem.  Ad  eos  qui  in  Peiitaieuclio  quaerunt 
eam  quae  bnne  excipit,  vitam,  dicemus  : Quando- 
quidem falsus  non  est  qui  dixit : Reducam  te,  certe 
reduxit  illum  in  hac  vita  postea,  et  post  exitum  re- 
duxit illum,  quando  postea  Joseph  immisit  manus 
in  oculos  corporis  Jacob.  Reduxit  autem  Deus,  eri- 
gens post  vitae  ilnein  Israelem  ad  eum  qui  in  se  est 
flneni. 

Surrexii  autem  Jacob  a puteo  juramenti,  et  assum· 
pserunt  filii  Israel  Jacob  patrem  suum  Qui  venit 
ad  puteum  juramenti,  Israel  est,  ferens  cum  omni- 
bus bonis  suis,  opinor,  Jacobum;  qui  autem  sur- 
gii  a puteo  juramenti,  Jacob  est.  Opus  enim  habe- 
bat resurrectione  non  Israel,  sed  Jacob.  Deinde 
postea,  qui  opus  habebat  assumptione  Jacobum 
patrem  assumunt  (ilii  iion  Jacob,  sed  Israei. 

Ejusdem.  Misit  Pharao  curnis  qui  tollerent  non 
Israel,  sed  Jacob.  liitrairit  in  ifigyptuin,  non  de- 
scendit Jacob.  Israeli  enim  dictum  est  : Noli  ti- 
mere descendere  in  jEgyplum 

Intravit  in  jEgyptum  Jacob,  et  omne  semen  ejus 
cum  eo  Mune  quidem  semen  Jacob  dictum  est, 
-supra  vero  filii  Israel.  Atqui  si  Jacob  et  omne  se- 
men ejus  intravit  in  ^gyptum,  non  intravit  autem 
fler  ei  Aunan,  non  erani  semen  Jacob. 

Geii.  xi.iii,  54.  Gen.  xliv,  7. . 

••ibid.,  5.  » ibid.,  6. 


Έμεγαλύνθη  ή διά  τήν  'Ιερουσαλήμ,  ή ώς  τύπος  toj 
άποστύλου  Παύλου.  Κα\  'Ιησούς  δέ  τής  φυλής  ών 
Έφραΐμ  διεμέρισε  ταις  &λλαις  φυλαις  την  γήν. 

'ΑΛέστειΛεγάρ  μβ  ό Θεός  δμΛροσθεν  ύμωτ,  νχο· 
ΛεΙπεσθαι  ύμιγ  κατάΛειμμα,  Έπείπερ  ό Θβδς  άπέ·< 
στείλε  διά  τήν  των  πολλών  ζωήν  τδν  'Ιωσήφ  έμπρο- 
σθεν των  Αδελφών  αυτού  είς  Αίγυπτον  , δηλονύτι  δ 
Θεδς  άποστέλλων  αύτδν  είς  ΑΓγυτττον,  συγχατεχρή- 
σατο  τώ  ζήλφ  χα\  τή  προαιρέσει  τών  άδελφών  αύτσύ 
είς  τήν  περί  τού  Ιωσήφ  έπ\  ζωή  πολλών  οΙκονομίαν, 
Ούκούν  έσθ’  δτε  συγχρώ μένος  έτέρων  άμαρτίαι;  6 
θεδς,  οΐχεία  βουλεύεται  έπΐ  άλλων  σωτηρία.- 

Nvr  ΟΌΥ  ονχ  ύμεΐς  με  άΛεστάΧκατε  ώίε , 
ό Θεός,  καί  έαοίησέ  με  ώς  πατέρα  Φαραώ,  χαΐ 
κύριον  παντός  του  οϊκον  αϋτον,  καϊ  άρχοντα  πά- 
σης  γης  Αίγύπτον.  '0  άρχων  τών  σωματικών  πρα- 
γμάτων, κα\  μηδαμώς  αύτοίς  εΓκων,  λέγοιτ'  Αν  τδ, 
Έποίησέ  με  ό θεδς  πάσης  τής  γης  ΑΙγύπτου  κύ- 
ριον. 

Καϊ  μΙ\  φείσνχσβε  τοΊς  όφθοΛμοΊς  τών  σκευών 
ύμών,  Τά  γάρ  πάντα  άγαθά  ΑΙγύπτου  ύμών  έσται. 
ΕΓ  τι  ύπάρχει  έν  τη  τροπιχώς  καλουμιένη  ΑΙγύπτφ, 
ούχ  Αιγυπτίων  έστ\ν , άλλά  τού  'Ισραήλ.  Διά  τούτο 
χα\  έν  τή  έξύδφ  συσχευάζουσιν  Εβραίοι  τους  Αι- 
γυπτίους, χα\  λαμβάνουσι  σκεύη  χρυσά  χα\  Αργυρά, 
κα\  εΓ  τι  ΑγαΟδν  έν  Αίγύτυτφ  ήν. 

Καϊ  έγώ  άναβιβάσω  σε  είς  τέΧος.  Πρέπουσα 
έτΜίγγελία  τψ  Θεψ,  ού  μύνον  ΑναβιβΑζειν,  Αλλά  χαΐ 
έπΙ  τέλος  φέρειν  τδν  Αναβιβαζύμενον. 

Τοΰ  αϋτον.  Πρδς  τούς  άπδ  τής  Πεντατεύχου  ζτ- 
τούντας  τήν  μετά  ταύτα  ζωήν  φήσομεν  · Έπείπερ 
Αψευδής  έστιν  ό είπών,  'Αναβιβάσω  σε,  Ανεβίβασεν 
έν  τή  ζωή  ταύτη  ύστερον,  κα\  μετά  τήν  έξοδον  άνεβί- 
βασεν  αύτδν,  δτε  μετά  τούτο  'Ιωσήφ  έπέβαλε  τάς 
έαυτού  χειρας  το?ς  όφθαλμοϊς  τού  σώματος  'Ιακώβ. 
Άνεβίβασεν  δέ  ό θεδς,  Αν  Αγων  μετά  τδ  τέλος  τού  βίου 
έπ\  τδ  παρ'  έαυτψ  τέλος  τδν  'Ισραήλ. 

Άνέστη  6έ  'Ιακώβ  άπό  τού  φρέατος  τον  δρκον^ 
καϊ  άνέΧαβον'  νΙοϊ  ΊσραΙχΛ  'Ιακώβ  τόν  πατέρα 
αϋτών.  '0  μέν  έλθών  έπ\  τδ  φρέαρ  τού  δρχου  'Ισραήλ 
έστι,  φέρων  μετά  πάντων  τών  αύτού,  οΤμαι,  'Ιακώβ* 
δ δέ  ΑνιστΑμενος  Απδ  τού  φρέατος  τού  δρχου,  Ίαχιυβ 
έστιν  · έδεϊτο  γάρ  άναστάσεως  ούχ  δ 'Ισραήλ,  άϊΧ  t 
*Ιαχώβ.  Είτα  μετά  τούτο,  δεδμενον  άναλήψεως  Ια- 
κώβ πατέρα  άνειλήφασιν  υίο\  ούχΙ  'Ιακώβ , άλλ' 
'Ισραήλ. 

Τον  αύτον.  Άπέστειλε  Φαραώ  άμάξας  άραι  ού 
τδν  'Ισραήλ,  άλλά  τδν 'Ιακώβ.  Είσήλθεν  είς  Αιγυτττον, 
ού  χατέβη  'Ιακώβ.  Τψ  γάρ  Ισραήλ  εΓρηται,  Αίή  ^ο- 
δού καταβΐχναι  είς  Αίγυπτον. 

ΕΙσηΛθεν  είς  Αίγυπτον  'Ιακώβ,  καϊ  παν  τό 
σπέρμα  αϋτον  μετ'  αυτού.  Σπέρμα  μέν  νύν  τού  'Ια- 
κώβ λέλεχται ' άνωτέρω  δέ  υΙο\  'Ισραήλ.  Πλήν  εΓπερ 
Ιακώβ,  χαΐ  πάν  τδ  σπέρμα  αύτού  είσήλθεν  είς  Αί- 
γυπτον, ούκ  είσήλθεν  δέ  "Ηρ,  κα\  Αύνάν,  ούχ  ήσαν 
σπέρμα  τού  'Ιακώβ. 

*·  Gen.  XLV,  20.  Gen,  xlvi,  4.  ibid.,  δ. 


**  ibid. , 8. 


m IN  GENESIM. 

^γαζέρεςχαΐ  ΘνγατέρεςτώνΟνγατέρωτ  αυτόν,  A Fi/i>  et  filice  filiarum  euarnm  Filias  \idelicet 
^λονότι  τάς  θυγατέρας  έχων  μεΟ*  έαυτοΟ,  κα\  τους  secum  habens,  simul  quoque  generos  addiicebal. 

γαμβρούς  συνεπάγετο.  06  γάρήνείχετοεξω τής  οΐχίας  Neque  enim  sustinuisset  exira  50  suam 

αύτοΟ  άποστ^λλειν  τ^ς  θυγατέρας,  μήπως  τραπεΖεν  filias  abducere,  ne  ad  idolorum  cultum  converte** 

είς  είθωλολατρείαν.  reiUnr. 

Τον  αϋτον.  EI  μή  έχει  θυγατέρας  ό Ιακώβ,  πώς  Ejusdem.  Si  Jacob  filias  non  habet,  quomodo 
al  θυγατέρες  αύτου  χαταβαΐνουσιν  είς  ΑΓγυτττον  ;Μή  filiae  ejus  descendunt  in  iEgyplum  ? Vide  ergo  ne 

τοΙνυν  άλληγoρεIταc.  Εξής  βέ  λέγει  έχ  Λείας  είναι,  per  allegoriam  haec  dicantur.  In  st^qiieiUibus  dicit 

xa\  θυγατέρας  λγ'  Δίνας  όνομασθε(αης«  ex  Lia  es^e,  et  filias  triginta  tres  illius  quae  Diiia 

vorabatur. 

tavza  Βέ  ζά  δνόμαζα  ζώτ  νΙών  Ίσρα^Λ^  ζών  Ecec  sunt  nomina  filiorum  Israel  qui  ingressi  sunt 

εΙσεΛθόνζω^τ  είς  ΑΐγυΛτογ.  Τίών,  ούκ  'Ιακώβ,  άλλ’  jEgyptum^^,  Haec  sunt  nomina  filiorum  non  Ja- 

Ίσραήλ,  είσελθόντων , oO  καταβάντων  είς  Αίγυπτον,  eob,  sed  Israel,  qui  ingressi  suni,  non  descende- 
τά  όνέματα  ταΰτά  εστιν.  runl  in  iEgypluin. 

Πρωτότοκος  '/αχώ^,  'Pov6t}ji,  καΐ  τά  έςής.  Primogenitus  Jacob,  Ruben^*,  elc.  Cum  supra 
'Ανωτέρω  είπών  τά  όνβματα  των  υΙών  είναι  του  ^ dixerit  esse  nomina  filiorum  Israel,  nunc  ait  Licobi 
Ισραήλ,  vOv  του  Ιακώβ  είναι  πρωτ<ίτοχ($ν  φησι  τθν  primogenitCim  esse  Ruben. 

Τουβήμ. 

Τον  αύζον.  Σημειωτέον,  δτι  σύν  τοις  γενομένοις  Ejusdem.  Observandum  est  natis  in  terra  Clia· 
έν  γή  Χαναάν  υίοίς  'Ιακώβ  άριΟμεϊ  αύτούς  κα\  τους  naan  filiis  Jacob,  annumerari  etiam  ipsos  in  iCgy- 

έν  Αίγόπτψ  δντας  υΙους  Ιωσήφ.  Συμβάλλεται  γάρ  ρΐο  natos  filios  Joseph.  Consentaneum  enim  hoc 

τοΰτο  είς  τ6  έξης  (δητδν  περ\  τά  τέλη , ένθα  φησίν  · esl  iis  qusc  infra  circa  finem  dicta  suni  : Mei  sunt 

Εμοί  elcir  Έφραΐμ  xal  Marac(ri\,'  ώς  *Pov6^  Ephraim  et  Manasses,  sicut  Ruben  et  Simeon 

xal  Σνμεόύτ. 

Kal  slxer  ΊσpaiιΛ  πρός  '/ωστ}ρ  · 'AccoOarov^  ^l  Israel  ad  Joseph  : Moriar  amodo,  quo- 
μαι  dxb  του  rvr,  έΛεΙ  έώραχα  zb  :τρόσωπόν  σου.  niam  vidi  faciem  tuam.  Adhuc  enim  vivis  Mirati  ** 

'iPn  γάρ  cb  ζζς.  Θαυμαστήν  έστι  τθν  γενόμενον  έν  dum  illud  est,  eum  qui  fuerit  iniOgypto,  laesum  non 
Αΐγύπτφ  μή  βλαβήναι  άπθ  των  Α1γυπτ(ων,  κα\  μεί-  fuisse  abiEgyptiis,  et  mansisse  in  ea  quae  secundum 
ναι  έν  τή  κατά.  Θε6ν  ζωή.  Διόπερ  θαυμάζων  ό Deum  est  vita.  Quamobrem  miratus  Jacob  dixit’ 
Ιακώβ,  είπε  τψ  'Ιωσήφ  τό,  Έζι  γάρ  cb  ζχις,  ^ Josepbo  : Adhuc  enim  vivis. 

Ποιμένες  Λρο€άτωγ  οΐ  Λαίδές  σου  έκ  Λαίδές  Pastores  ovium  servi  tui  αύ  infantia  usque  nunc..,, 
έως  zov  rvr. ...  ΕίΛαν  δέ  Φαραώ  Παροικείν  tr  τχ(  Dixerunt  autem  Pharaoni  : Ad  peregrinandum  in 

γϋ  ήκαμεν.  Παββησιάζονται  τ6  ποιμένες  είναι  πρός  terra  venimus  Libere  profitentur  coram  Pharao- 
τ6ν  Φαραώ.  Είτα,  ίνα  μή  ταραχθή  Φαραώ,  φασίν  · ne  se  esse  pastores.  Deinde  n6  turbetur  ^barao, 
Παροικείν  έν  τχι  γη  ήκαμεν.  aiunt  : Ad  peregrinandum  in  terra  venimus. 

ΕΊχεδέ  Φαραώ  ζφ  "Ιωσή^,  Jέγωr·  Καζοικε/ζω··  Dixit  Pharao  ad  Joseph  : Habitent  in  terra  Ce- 
σαν  ένγζΐ  Γεσέμ.  'Επειδή  έν  τοίς  ΤετροΛΛοίς  (49),  sem  Quandoquidem  ίιι  Tetraplis,  unde  ex·  m.dar 

έξώνχα\τ6  άντίγραφον  μετελήφθη  πρδς  τδν  εΙρμδν  secundum  seriem  Hebraici  aliarumque  edit  onum 

τδνέν  τφ  Έβραιχφ  κα\  ταίς  άλλαις  έκδόσεσι,  δεί  transsumpium  est,  ostenditur.  Septuaginta  Interpre- 

χνυται  κα\  ή των Έβδομήχοντα  έντισιτόποις  μετατε-  tum  editionem  aliquot  in  Ibcis  Iraiisposllam  fuisse, 

θεΐσα,  ώς  τά  πρώτα  ύστερα,  και  τά  ύστερα  προιτα  ita  ιιΐ  qiite  priora  erant,  posterius;  quae  posteriora, 

γενέσθαι ' οπερ  κα\  ένταΟθα  εύρέθη  παθουσα*  τούτου  prius  locarentur  : quod  hoc  etiam  loco  ipsi  acci- 

χάριν  παρεθήχαμεν  Ακολουθίαν.  Έστι  δέ  αύτη  · τψ,  disse  deprehenditur  ; ideo  veram  seriem  hic  appo- 
Εαζοίκήσομεν  ol  Λαίδές  σου  έν  γη  Γεσέμ,  συν-  suimus,  quae  sic  habet.  Ilis  verbis  : Habitabimus 

άπτεται  τδ.  Είχε  δέ  Φαραώ  τφ  Ίωσή^  * Κατοικεί-  D pueri  tui  in  terra  Gesem,  subjungitur  illud,  Dixit  au· 

ζωσαν  έν  γη  Γεσέμ.  EI  δέ  έχίστη,  δτι  είσίν  έν  tem  Pharao  Joseph  : Habitent  in  terra  Gesem.  Si  au-  ' 

αδζοΤς  · xal  τά  έξης.  tem  novetis  quod  sint  in  eis,  eic. 

EI  δέ  έχίστη  δζι  είσίν  έν  αυτοίς  δννατόΐ,  καζάτ  Si  autem  noveris  quod  sini  in  eis  fortes,  constitue 
στησον  αύζούς  άρχοντας  των  έμών  κτηνών.  Τούς  illos  principes  pecorum  meorum  Fortes  Israel  vult 
του  Ισραήλ  δυνατούς  Φαραώ  βούλεται  άρχοντας  χατα·  Pbarao  principes  constitui  iEgypllorum  pecorum, 

στήσαι  Αιγυπτίων  κτηνών.  ΕΓ τις  δέ  έστι  του  Ισραήλ  Si  quis  autem  in  Israel  fortis  est,  fugiat  horum 

δυνατδς,  φευγέτωτύέπΙ  τούτοις  βούλημα.  cousiliiim. 

Kal  εύΛογήσας  Ιακώβ  zbv  Φαραώ,  έζήΛβεν  άχ'  Εΐ  cum  benedixisset  Jacob  Pharaoni,  exivit  'ab 
abzov.  ϋύκ  αν,  δίκαιον  εύλογή  σας , άπ'  αύτοΰ  co  ·■.  Si  benedixisset  justo,  non  exivisset  ab  eo. 

Ιξήλθε.  Ζητητέον  δέ  είποτε  άγιόν  τις  εύλογήσας  Quaerendum  vero  an  quispiam,  benedicto  justo,  exie- 

**Gen.  xlvi,7.  ^Gen.  xtvi,  8.  Ibid.  Gen.xLvui,  5.  Gcii.  xlvi,  50.  Gen.  xvii,  5 et  4· 

'·  Ibid.,  4.  »*  Ibid.  ·*  Ibid.  10. 

(49)  ExeiSit  έν,  τοις  ΤετραχΛοίς,  elc.  Edidit  hoc  fragmentum  Moniefalconius  noster  tom.  1 Hexa- 
pbmtm,  pag.  52. 


ORIGENIS 


m 


ril  ab  eo·  Ei  liic  qaitlcm  benedicens  egreditur,  su- 
pra vero  Jacob  benedictione  impetrata  ingredi- 
tor. 

51  Ei  hitulil  Jo$eph  omne  argentum  in  domum 
Pharaonh  Et  quo  par  erat  omne  argeiilum  iEgy- 
pli  ct  Chanaan  inferri,  nisi  in  domum  Pharaonis? 

• Adduxerunt  autem  pecora  eua  ad  Joieph^  et  dedit 
eis  Joseph  panes  pro  equis^  et  ovibus,  et  bobus,  et 
asinis  *^·  Non  crudeliter  hoc  facit  Joseph,  sed  ne 
deficiant  pecora  pascendo,  et  ut  postea  gratis  illa 
recipiant  a Pharaone. 

Nee  quidquam  residui  nobis  est  coram  Domino  no~ 
itro,  praeter  proprium  corpus  et  terram  nostram 
Quoniam  de  peccatoribus  dicitur  illud  : Quia  caro 
sunt  ideo  et  nunc  iEgyplii  nipole  carnei,  relin- 
qui sibi  dicunt  non  animam,  sed  proprium  corpus 
ct  terram  suam.  Hoc  autem  existimandum  est  dici 
ab  omnibus  qui  a Deo  alieni  sunt. 

Ct  ergo  non  monamur  coram  te,  nec  terra  deserta 
sUt  eme  nos  et  terram  nostram  Coram  Pharaone 
vivere  volunt  ^gypli i,  non  coram  Deo. 

. Ejusdem,  ^gyptli  Pharaonis,  sancti  volunt  esse 
Dei  mancipia. 

Invaluerat  enim  in  eos  (ames  ••.Videlicet  in  iEgy- 
ptios.  Neque  enim  dictum  fuisset  de  fsraei,  quod 
invaluerat  in  eos  fames. 

Et  confortatus  Jaeob  sedit  in  lecto  ··.  Confortatus  | 
sedit,  ut  divino  aiOatti  plenos  proferret  sermones. 
Opinor  autem  Jaeob  aegrotasse,  Israel  vero  confor- 
tatum esse,  qui  et  benedixit  filiis  Joseph,  et  ea  quie 
sequuntur  peregit,  in  quibus , ubi  de  filiis  suis  agi- 
tur, nunquam  nominatur  Jaeob. 

Et  dixit  mihi : Ecce  ego  augebo  te  et  multipli· 
cabo  te  *·.  Impius  vel  non  crescit,  vel  a Deo  non 
crescit.  Similja  dices  -etiam  propter  illud  : Mulli· 
plicabo.  Deus  enim  benedicens  liaec  ait· 

Mei  sunt  Ephraim  et  Manasses  ; sicut  Ruben  et 
Simeon  erum  mihi  ·*·  Sicut  Ruben,  et  Epliraim. 
Ambo  enim  primogeniti.  Sicut  Manasses  ei  Si- 
uieon.  Uierqtie  enim  matri  suae  natu  secundus  est. 

Reliqui  autem  quos  genueris  post  eos,  erunt  in  no- 
mine fratrum  suorum  : vocabuntur  in  eorum  sorti- ^ 
bus  ··.  Alii,  inquit,  filii  quos  genueris,  cognomini- 
bus fratrum  suorum  tribubus  accensebuniur  in 
partium  divisione. 

Videns  autem  Israel  filios  Joseph,  dixit : Qui  sunt 
isti  ··?  etc.  Ilis  verbis  : Videns  Israel  filios  Joseph, 
videbitur  contrarium  istud  : Oculi  Jaeob  caligabant 
prcB  senectute  ··  , nisi  forte  idem  sil  oculos  non 
posse  cernere,  et  videre  Israel  semen  Joseplt,  Deo 
ipsi  futura  denionstrantc. 


L άττηλΟεν  άπ'  αύτου.  Και  ένΟάβε  μέν  εύλογών  έξέρ- 
χεται  · άνωτέρω  Βϊ  6 Ίαχνιβ  εύλογίας  τυχών  εΐβέρ- 
χεται. 

ΚαΙ  βίσήνεγκετ  Ίωσϊ\ρ  λου  τό  άργύριοτ  είς 
rdr  dtxor  Φαραώ.  Κα\  το\>  Εδει  πόΐν  th  Αίγυπτου 
άργύριον  χα\  Χαναάν  γενέσθαι,  ή έν  τω  οΓχιρ 
Φαραώ ; 

Ήγαγοτ  di  τά  κτήτη  αϋτ'ώτ  apiq  Ίωσίιρ,  ηαΐ 
§δωκετ  αϋτοΊς  άρτους  άττί  των  ϊχχωτ, 

καί  drrl  των  Λροβάτωτ,  καί  drrl  τώτ  βοωτ,  καί 
άντί  τώγ  δτων.  Ούχ  ώμως  τούτο  ποιεί  Ιωσήφ,  άλλ* 
Γνα  μή  χάμωσι  τά  χτήνη  τρέφοντες,  χα\  7να  μετά 
ταυτα  χάριν  αύτά  δέξωνται  παρά  του  Φαραώ. 

Καϊούχ  ifaoJelxsrcu  ήμιγ  trarrlor  τον  Κυρίου 
ή/ιωτ  ή τό  Idtor  σώμα  καί  ij  γΐ\  ήμώτ,  ΈπεΙ  περί 
των  Αμαρτωλών  λέγεται  τ6,  Α(ά  τό  εΤγοι  a^roiic 
σάρκας·  διά  τοΟτο  χα\  νυν  ΑΙγύπτιοι,  ώς  σάρκες, 
ύτιολελεΤφθαί  φασιν  αύτοΤς  ούχ\  ψυχήν,  Αλλά  τ6  Ιδιον 
σώμα  χα\  τήν  γην  αύτών.  Τούτο  βέ  νομιστέον  ύιώ 
πΑ'/των  τών  ΑλλοτρΙων  του  βεοΰ  λέγεσθαι. 

7να  οϋτ  μή  Λχοθότωμβτ  irarzior  σου,  καί  ι) 
7^  έρτ\μκύθή,  κτήσαχ  ήμας  καί  τήτ  γην  ήμών. 
Εναντίον  του  Φαραώ  Οέλουσιν  οΙ  ΑΙγυπτιοι  Cgv,  ούχ 
έναντίον  Θεού. 

Τον  (νύτον.  Κτήμα  βούλονται  οΕ  ΑΙγύπτιοι  γενέσθαι 
του  Φαραώ,  ώς  οΕ  Αγιοι  του  Θεού. 

Έχε^φάτησε  γάρ  αύτών  ό Λιμός.  ΔηλονΑτι  τών 
Αιγυπτίων  ού  γΑρ  Αν  εΓρηται  περ\  του  Ισραήλ,  δτι 
όκεκράτησετ  αύτών  ό Λιμός. 

Καί  ένισχύσας  Ιακώβ  έ'Λάθισεν  έπϊ  τήν  κοίτην, 
Ένισχύσας  έχΑθισεν,  Ινα  τους  Ινθέους  εΓπη  λύγους. 
ΟΓμαι  γΑρ  τ6ν  μέν  Ταχώβ  ήνωχλήσθαι,  τδν  Sk  ΊσραΙ;λ 
ένισχυκέναι,  δς  χα\  εύλδγησε  τους  υΕους  Ιωσήφ,  χαΐ 
τά  έξης,  έν  οΤς  ούχ  δvoμACεται  επ>.  τών  παιδίατ^ 
Ιακώβ. 

Καί  εΤκέ  μον  Ιδού  έγώ  αύζανώ  σε,  naJ  χΛη- 
Ουνώ  σε.  Ήτοι  ούχ  αύξει  6 Ασεβής,  ή ούχ  Απβ  Θεού 
αύξει.  Τ6  δ’  δμοιον  έρείς  χα\  διά  τδ,  ΠΛηθννώ,  Θεός 
γάρ  εύλογών  ταΟτΑ  φησιν. 

ΈμοΙ  είσιν  ^Εφράίμ  καί  Μανασσής·  ώς^  'Ρον· 
βήμ  καί  Συμεών  έσονταί  μοι.  Ός  Το,υβήμ,  xaA 
Έφρο^ΐμ*  Αμφδτεροι  γΑρ  πρωτότοκοι*  ώς  Μανασσής, 
χα\  Συμεών  έχΑτερος  γΑρ  Tjj  μητρ\  αύτών  δεύτερος. 

Τά  δέ  ίκγονα,  ά έάν  γεννήσης  μετά  ταντα, 
Βσοντοκ  irtl  τφ  όνόματι  τών  άδεΛι^ών  αύτώτ 
κΛηθήσοντςα  έν  τοΤς  έκείνων  κΛι^ροις,  ΟΕ  έσό- 
μενοι,  φησ\ν,  έτεροι  παίδές  σου  ταις  έπωνύμοις  φυ- 
λαΐς  τών  Αδελφών  αύτών  ταχθήσονται  έν  τ^  χληρο- 
δοσίφ. 

Ίδώτδέ  ΊσραήΛ  τούς  υΙούς  Ίωσήρ,  εϊαε·  Τίνες 
σοι  ούτοι ; κα\  τΑ  έξης.  Δόξει  έναντίον  τω,  Ίδών  δέ 
ΊσραήΛ  τούς  νΙούς  Ιωσήφ,  τό,  ΟΙ  όφΟοΛμοϊ  Ια- 
κώβ έβαρυώκησαν  άκό  τον  γήρονς·  εΕ  μή  πού  έστι 
ταύτόν  τφ,  τούς  όφθαλμούς  μή  δύνασθαι  βλέπειν,  τ0 
ΙδεΓν  τόν  Ισραήλ  τό  σπέρμα  του  'Ιωσήφ,  του  θβοΰ 
δείξαντος  αύτψ  τΑ  γενησόμενα. 


••Cen.xLVii,  10.  ·^  Ibi·!.,  17.  ··  Ihiil , I?.  ■•Gen.  νι,δ.  ·’  Cen.XLVii,  19.  ··  Ibid  ,20.  ■·  Gen.  xltiii, 
2.  ··  Ibid.,  4.  Ibid.,  5.  « Ibid  , ii.  ··  I.bid.,  8.  ··  Gen.  xlvui,  iO. 


145 


IN  GENESIM  HOMILIA  I. 


lie 


ΈκτεΙνας  ΊίΤρα^Λ  τήτ  χείρα  τητ  δεξιάν, 
έΛέδΛ,Ιετ  έχί  ti\r  XBpaJt^  Έφραίμ.  *Ότι  παρηχο· 
λούΒουν  οΙ  προφηται  νοουντες  9tep\  ών  «ροβφήτευον. 
Άμέλει  μετά  ταΰτα  τών  δέχα  φυλών  έξηρχεν  ή του 
*£φρα^μ  φυλή.  Έξ  αύτου  γάρ  δ μακάριος  Ιησούς  δ 
τού  Ναυή,  άληθινδς  τύπος  ών  του  Χριστού,  κατήγετο 
έν  τοις  '"άριθμοΊς.  Διδ  χα\  τού  'Ιωσήφ  (50)  ή εύλογία 
έπ'  αυτδν  άναφέρεται. 

noii{cai  σε  ό θεός  ώς  Έ^ρα^μ,  κ<ύ  ώς  Μα- 
νασσή·  καί  έ^χε  τότ  *Ερραίμ  ίμχροσΟεν  τον 
Ματασσϊ\,  Εύχαίρως  χρήση  τψ  (5ητψ  περ\  τού 
έν  προσευχή  έμπροσθεν  έστάναι  τδν  τιμιώτερον. 

Κάμ^^Ιτας  χατεχΜ&ης  ώς  Λέων,  καί  ώς  σκύμ- 
νος* Τδν  χατ*  οΐχονομίαν  θάνατον  σημαίνει  τδ, 
χατεχΛΙΘης  (51).  Λέων  έστ\ν  δ Χριστδς  τοίς  τε- 
λείου άποθηριωθεΤσι*  τοΓς  δέ  Ιτι  είσαγωγιχδΐ; 
σχύμνος. 


52  Extendens  autem  Israel  manum  dexteram,  im- 
ffosuH  super  caput  Ephraim  **·  ProplicCs  ((uippe 
cum  eu  (le  quibus  prophetabant  inielligcrent,  ;»ctibus 
externis  illa  expriroebaiil.  Nimirum  post  haec  decem 
tribubus  praefuit  iribus  Epliraim.  Ab  ipso  enim  bea- 
tus Jesus  Nave  qui  vera  fuit  Gbristi  Ggura,  orius 
est,  ut  videre  est  in  Numeris.  Quapropter  ei  Jacob 
benedictio  ad  ipsum  quoque  perlinet. 

Faciat  tibi  Deus  sicut  Ephraim  et  Manasse  : eon* 
slUuitque  Ephraim  ante  Manassen  Opportune 
uteris  his  verbis,  nt  in  oratione  praesiaiitiorein 
alteri  praeferas. 

Incurvans  reclinatus  es  sicut  leo,  et  sicut  catulus*^. 
Eam  quam  ex  dispensatione  pertulit  mortem,  ai- 
giiifical  illud,  reclinatus  es.  Leo  est  Christus  iis  qui 
omnino  ferociunt  Jis  vero  qui  adhuc  disciplinae  ca- 
paces sunt,  ca illius. 


ORIGENIS  IN  GENESIM 

HOMILIiE 

INTERPRETE  RUFINO”. 


nOMILIA  PRIMA. 

De  ortu  mundi  et  eorum  qua  in  mundo  ι«ηΐ(55). 

In  principio  (54)  creavit  Deus  ecelum  et  terram  **· 
Qnod  est  omnium  principinm,  nisi  Dominus  noster,  et 
S.dvator  omnium  Christus  Jesus,  primogenitus  omnis 
creaturae?  In  hoc  ergo  principio,  hoc  est,  in  Verbo  suo, 
Deus  cmliim  et  terram  fecit: sicut  etevangelista  Joan- 
nes  in  initio  Evangeiii  sui  ait,  dicens  : In  principio 
erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat 
Verbum.  Hoc  erat  in  principio  apud  Deum.  Omnia 
per  ipsam  facta  sunt,  et  sine  ipso  factum  est  nihil  **· 
Non  ergo  hic  temporale  aliquod  principium  dicit : sed 
in  principio,  id  est  in  Salvatore  factum  esse  dicit  cce- 
luni  et  terram,  et  omnia  quae  facta  sunt.  Terra  au- 
tem erat  invisibilis  et  incomposita,  et  tenebres  erant  su- 
per abpssum,  et  Spiritus  Des  ferebatur  super  aquas. 
Invisibilis  et  incomposita  lerra  erat  antequam  Deus 
diceret,  Fiat  lux,  et  antequam  divideret  interlucem 
et  tenebras,  secundum  quod  sermonis  ordo  decla- 
rat. Verum  quoniam  in  consequentibus  firmamentum 

**  Gcn.  xLviii,  14.  **  Ibid.,  20.  Gen.  xLix,  9 
51.  Gen.  i,  5,  4,  5. 

(50)  ^Ιωσήιρ.  Legendum  videtur  Ίαχώβ. 

(51)  ΚατεχΛΙδης.  Lectio  est  Aquila?,qui  ubi  LXX 
verterunt  άναπεσών  έχοιμήΟης,  ipse  transtulit  χάμ- 
ψας  χατεχλίΟης. 

(52)  Collaue  sunt  hse  liomiliae  riim  mss.  tribus 
Tiiroiiensibns,  atque  uno  Sangermanensi,  uno  Bel- 
vaceiisi.uno  Getneticensi,  uno  Rheniensi,  et  altero 
monasterii  Saucii  Theodorici  prope  Ulieinos. 

(55)  De  ortu  mundi,  ei  eorum  quee  in  mumlo  snnl. 
In  codice  Belvacensi  titulus  est  : De  initw  creatu- 


I jubet  fieri,  et  hoc  coelum  appellat : eum  ad  ipsum 
locum  venerimus,  ibidem  differentiae  ratio  coeli 
firmameniiqoe  dicetur,  cur  etiam  firmamentum  ap- 
pellatum aii  coelum.  Nunc  autem  ait : Tenebra  erant 
super  abyssum.  Quae  est  abyssus  ? Illa  nimirum  iii 
qua  erit  diabolus  et  angeli  ejus  (55).  Denique  boc 
manifestissime  et  in  Evangelio  designatur,  cum  di- 
citur de  Salvatore  **  : Et  rogabant  damenia  qua 
ejiciebat,  ne  juberet  ea  ire  in  abyssum,  Propterea 
ergo  Deus  solvit  tenebras,  dicente  Scriptura  : Et 
dixit  Deus  : Fiat  lux ; ei  facta  est  lux.  Et  vidit  Deus 
lucem,  quia  bona  est,  et  divisit  Deus  inter  medium  lu- 
cis et  inter  medium  tenebrarum.  Et  5S  vocavit  Deus 
lucem,  diem  ; et  tenebras  vocavit  noctem.  Et  facium 
est  vespere,  et  factum  est  mane,  dies  una.  Secundum 
^ litteram  Deus  et  lucem  vocat  diem,  et  tenebras 
noclem.*Secundum  spiritualem  vero  inleliigentiam 
videamus  quid  sit  quod,  ciim  Deus  in  initio  illo, 
quod  superius  diximus,  fecerit  coelum  et  terram, 
dixerit  quoque  iil  lu>  fieret,  et  diviserit  inier  me- 

. Genes,  i,  1.  ·*  Joau.  i,  1, 2,  5,  Luc.  viii, 
rarum  Dei, 

(54)  In  prinei/do,  etc.  In  caiena  Romana,  triplici 
Regia,  et  altera  quae  fuit  cardinalis  Mazariiii  in 
Illinc  versum  sub  nomine  Άχαχίου  iegiitir  : έν  άρ- 
χή,  elc.  Ό δέ  'βριγένης  τδ,  έν  άρχή,  ^ύ>εται  άντ\ 
τού,  έν  σοφία,  τουτέστι  τψ  ΥΕψ.  Jllud,  in  principio, 
Origenes  acctpri  pro  eo,  in  sapientia , hoc  est,  in 
Fitio. 

(55)  Qua  est  abyssus?  ilia,  nmirum  in  qua  erit  dia- 
bolus, etc.  lii  iisdem  Galenis  exstat  sub  Homiiie  Ato- 


ORICENIS 


ίϊΊ 

dium  locis  ctlenebrarum,  ei  vocaverit  diem,  A Studeat  ergo  onusquisque  nostrum  divisor 
ei  tenebras  noctem,  et  dixerit  quia  factum  est  ve-  aqtia)  effici  ejus  quae  est  supra,  et  quae  est  subtus  : 

spore,  et  factum  est  maiic  : non  dixit,  dies  prima,  qiio  scilicet  spiritalis  aquae  intellectum,  et  parlici- 

sed  dixit,  dies  una.  Quia  tempus  nondum  erat  anie-  pium  capiens  ejus  quae  est  supra  firmamentum, 

quam  esset  mundus.  Tempus  autem  esse  incoepil  flumina  de  rentre  suo  educat  aguar  viva:  talieutis  in 

ex  consequentibus  diebus.  Secunda  namque  dies,  vitam  aiernam  segregatus  sine  dubio  et  sepa- 
et  tertia  dies,  et  quarta,  et  reliquae  omnes  tempus  ratus  ab  ea  aqua  quae  subtus  est,  id  est,  aqua 

Sncipiiinl  designare.  abyssi,  in  qua  tenebrae  esse  dicuntur,  in  qua  prin- 

2.  Et  Dixit  Deus  : Fiat  firmamentum  in  medio  ceps  bujus  mundi,  et  adversarius  draco,  et  angeli 
aguee , el  sit  dividens  inter  medium  agua  et  agute.  ejus  liabitani , sicut  superius  indicatum  esU  Illius 
Et  facium  est  sic.  Et  fecit  Deus  firmamentum  ergo  aquae  supernae  participio , quae  supra  coelos 
Cum  jam  antea  Deus  fecisset  cceliiin,  nunc  firma>  esse  dicitur,  unusquisque  fidelium  coelestis  efficitur, 
mentum  facit.  Fecit  enim  coelum  prius,  de  quo  id  est,  cum  sensum  suum  babei  in  arduis  et  excel· 
dicit  iCxlum  mihi  sedes  est.  Post  illud  amem  sis,  nibil  de  terra,  sed  totum  de  coelestibus  cogi- 
lirDiainetiium  facit,  id  est,  corporeum  coelum,  lans,  suratim  smrI  quaerens,  tiH  CAna/aia  eil  ia 
Omne  enim  corpus  lirnuim  est  sine  dubio,  et  soli-  ^ dextera  Dei  Patris  Tunc  enim  ei  ipse  ea  laude 

dum ; et  lioc  est  guod  dividit  inter  aquam  quae  est  dignus  habebitur  a Deo,  quae  hic  scribitur  cum  dici- 

super  coelum , et  aquam  quae  est  sub  cado.  Cum  lur  (58) : Et  vidit  Deus  guia  bonum  est  Denique 

enim  ea  quae  facturus  erat  Deus,  ex  spiritu  con-  et  ea  quae  de  tertia  die  in  consequentibus  deseri- 

starent  el  corpore,  ista  de  causa  in  principio,  et  buiitur,  in  hunc  eiimdcm  conveniunt  iiilellccltim. 
ante  omnia  coelum  dicitur  facium  , id  est,  omnis  AU  enim  »»  ; Et  dixit  Deus  : Congregetur  aqua  guee 
spiritalis  substantia  (56),  super  quam  velul  in  est  sub  coelo  in  congregationem  unam,  et  appareat 
throno  quodam  et  sede  Deus  requiescit.  Istud  arida.  Et /‘aerum  est  fle.  Nos  ergo  laboremus  congro- 
autem  coelum,  id  est,  firmamentum,  corporeum  gare  aquam  quae  est  sub  coelo,  et  abjicere  cain  a 
est.  Et  ideo  illud  quidem  primum  coelum,  quod  nobis , ut,  cum  hoc  factum  fuerii,  appareat  arida, 
spiritale  diximus,  mens  nostra  est,  quae  et  ipsa  quae  sunt  in  carne  gesta  opera  nostra,  quo  scilicet 
spiritus  est,  id  est,  spiritalis  homo  noster  interior  videntes  homines  opera  nostra  bona  , glorificent 
•st  (57),  qui  videt  ac  perspicit  Deum.  Istud  autem  Patrem  nostrum  qui  in  coelis  est  Si  enim  aquas 
corporale  coelum  quod  firmamentum  dicitur,  exte-  istas  qu.nc  sunt  sub  coelo  non  separaverimus  a 
.rior  boino  noster  est,  qui  corporaliter  intuetur.  ^ nobis,  id  est,  peccata  et  vitia  corporis  nostri,  arida 
Sicut  ergo  firniameiitum  coeliun  appellatum  est,  nostra  non  poterit  apparere,  nec  habere  ficliiciaiii 
ex  eo  quod  dividat  inter  eas  aquas  quae  sunt  super  procedendi  ad  lucem.  Omnis  enim  qui  male  ag  i, 
ipsum,  el  eas  qnx  sub  ipso  sunt  : ila  et  lioino  qui  odit  lucem,  et  non  venit  ad  lucem , ut  non  mani· 
in  corpore  positus  est,  si  dividere  potuerit,  el  festentur  (59)  opera  ejus,  et  videantur  si  in  Deo 
discernere  quse  sint  aquae  quse  sunt  superiores  sunt  gesta  Quae  utique  fiducia  non  aliter  dal>i- 
super  firmamentum,  et  quae  sub  firmamento  sunt,  lur,  nisi  veiut  aquas  abjiciamus  a nobis  et  segrege- 
etiam  ipse  coelum,  id  est,  c<e!esiis  homo,  appella-  mus  vitia  corporis,  quae  sunt  materiae  peccatorum, 
bilur,  secundum  apostoli  Pauli  sententiam  dicen-  Quo  facto  jam  arida  nostra  non  permanebit. irida, 
tis  : Nostra  autem  conversatio  in  coelis  est.  Ila  sicut  ex  consequentibus  o.«(tendUur.  Ait  enim  : 
ergo  continentur  verba  ipsa  Scripturae  ; Et  fecit  Et  congregata  est  aqua  guoe  est  sub  coelo  in  congre· 
Deus  firmamentum,  et  divisU  inter  medium  aguoe  gationes  suas,  et  apparuit  arida.  El  vocavit  Deus 
quae  est  super  firmainenlum,  et  inter  medium  aquae  aridam  terram , et  congregationes  aquarum  vocatit 
quae  est  subter  firmamentum.  Et  vocavit  Deus  firma·  maria.  Sicut  ergo  arida  haec,  segregata  a se  aqua, 
mentum  coelum.  El  vidit  Deus  quia  bonum  est,  et  quemadmodum  superius  diximus,  ultra  nou  mansit 
factum  est  vespere,  et  factum  est  mane,  dies  secun-  [)  arida,  sed  jam  terra  nominatur  : hoc  modo  etiam 

’*Gen.  1, 6.  Isai.  lxvi,  t,  Pliil.  iii,  20.  Genes,  i,  7,  8.  ’·  Joan.  vii,  38,  et  iv,  14. 

Coloss.  III,  1.  Gen.  i,  10.  ” Ibid.  9.  Maiili.  v,  16.  Joan.  ut,  20.  Genes,  i,  9 et 

10. 

δώρου  fr.ngmentnm  istud  ; El  σκέτος  οΟχ  ή γένους  έλέγχει,  ούτως  έρμηνεύοντος.  Scien· 

των  σωι&άτων  οχιά  εΓρηται,  άλλά  νοητόν  τι,  τουτ-  dum  est  (Diodoriiiii)  carpere  Origenis  sententiam  qui 
έστινό οιάβολος * τό,Γενηθι^τω φως,  χως νοήσω;  οίρα  sic  erat  interpretatus.  CaMeriini  boc  loco  ubi  Gene- 

άληΟινόν,  τ6ν  Τΐόν  ; τ(  ούν  &ν  εΓπης  ; Μετά  τ6ν  brardus  habet,  diabolus  et  angelus  ejus,  melius  in 
ούρανόν,  καί  τί'^  γην,  κα\  τήν  άβυσσον,  κα\  τ6  νοη-  inss.  legitur,  diabolus  et  angeli  ejus. 
τόν  σκότος  τ6ν  οιάβολον,  ό θεός  Αόγος  ; Κα\  τις  άν  (56)  Omnis  spiritalis  substantia  ,eic.  Deleiiqiore 
τούτο  συγ^ωρήσειε.  Εως  άν  τόν  νουν  Εχεε;  Si  autem  quo  omnem  .«spiritalem  eubstanliam  a Deo  creulani 

tenebree  dictas  sunt,  non  corporum  umbra,  sed  spm·  opinatus  sil  Origenes,  disputat  clarissimus  lluelius 

sale  quidpiam,  hoc  est,  diabolus  : istud,  t fiat  lux.  > Origenianorum,  lib.  ii,  quasi.  5,  mim.  2. 
quo  pacto  intelligamt  num  lucem  verum,  hoc  est.  Fi·  ( 57)  Interior  esi.  Id  desideratur  iii  libb.  antea 
lium?  Quid  ergo  dices?  Post  coelum,  terram,  ahys·  edit,  sed  legitur  in  mss. 
sum,  el  spiritales  tenebras  diabolum,  erit  Deus  Ver·  (58)  Mss.  dicitur  , libb.  editi,  dicit, 

bum  ? Quod  quis  non  mente  captus  concesserit  ? Tum  (59 ) Libb.  antea  editi,  ut  in  ea  manifestentur,  at 

catenarum  auctor  id  observat  : Ιστέον  ότι  την  'Dpi·  qnaiuor  mss.  ut  in  nosiro  texui. 


fl9  IN  GENESIM  HOMILIA  I.  m 

nostra  corpora»  ai  haec  ab  eia  aegregaiio  fiat,  jam  A Hlius  fruciua , actus  nostri  qui  ex  bono  cordis  no* 
non  permanebunt  arida»  sed  lerra  appellahiininr»  atri  thesauro  proferuntur  (60).  Si  vero  atidimiia  qui- 
ex  eo  quod  fructum  Deo  ferre  jam  poterunt.  Quo-  clem  verbum,  et  ex  auditu  siatim  lerra  nostra  pro- 
niam  quidem  in  luitio  Deus  coelum  fecit  et  terram:  ducit  herbam,  et  haec  herba  antequam  ad  maturi- 

postea  vero  fecit  firmamentum  et  aridam.  Ei  fir-  talem  vel  ad  rrucium  veniat,  aruerit,  lerra  nostra 
inamentum  quidem  vocavit  coelum,  donans  ei  ejus  petrosa  appellabitur.  Si  vero  ea  quae  dicuntur  pro*· 
cteli  quod  ante  creaverat  nomen.  Aridam  vero  fundioribus  nitantur  in  corde  nostro  radicibus,  ita 
appellavit  terram,  pro  eo  quod  ei  faciiliaiem  fereii-  ot  et  fructum  operum  afferant,  cl  semina  in  ae 
durnm  fructuum  largiretur.  Si  quis  ergo  sua  culpa  habeant  futurorum,  tunc  vere  imiiisciijusque  no? 
aridus  adhuc  manet,  et  fructum  nullum  54  affert,  atrum  lerra  secundum  virtutem  suam  affert  fructum» 
sed  spinas  et  tribolos,  velut  ignis  escas  gerens,  se-  aha  centesimum,  alia  sexagesimum,  alia  trigesi- 
ciiridiim  ea  qnse  ex  se  protulit,  etiam  ipse  esca  ignis  mum  Sed  et  illud  admonendum  necessario  duxi- 
efficitur.  Si  vero  studio  et  diligentia  sua  separatis  mus»  ut  fructus  noster  nusquam  zizania,  id  esi» 
ex  se  aquis  abyssi , qui  snni  dtemonum  sensus,  nusquam  lolium  habeat : ut  Jriicius  noster  non  sit 
exhibuit  se  terram  fructiferam,  debet  sperare  simi-  secus  viam,  sed  in  ipsa  via,  in  illa  quae  dicit 
lia,  quod  et  ipse  iiilroducalur  a Deo  in  terram  ^ Ego  $um  via,  seminetur,  uliqiie  in  ca,  ne  aves 
fliieiiiein  lac  et  mei.  cosli  comedant  fructus  nostros  , neque  vineam 

5.  Videamus  autem  ex  consequentibus  qui  snnt  nostram.  Si  quis  tamen  nostrum  vinea  esse  nierue- 
rnicios,  quos  producere  Deus  jubet  terram  ipsam,  rit,  videat  ne  pro  uva  afferat  spinas;  et  propter 
cui  ipse  hoc  nomen  indulsil.  Et  vidit,  inquit  ** , hoc  jam  non  putabitur,  neque  fodietur»  neque 
Deu$  qttia  bonum  est,  et  dixit  Deus  : Producat  terra  mandabitur  nubibus  ut  pluant  super  eaui  pluviam  : 
herbam  fbsni  semen  seminantis  secundum  genus  et  sed  e contrario  relinquetur  deserta , ut  increscant 
secundum  stmiliiudinem , et  lignum  fructiferum  super  eam  spinae. 

faciens  fructum,  cujus  semen  est  in  ipso  secundum  5.  Post  haec  vero  jam  firmainenlum  meretur 
simiiiludinem  super  terram  : et  factum  est  sie^Secun·  etiam  luminaribus  adornari.  Aii  enim  Deus  **  : 
diiin  litteram  manifesti  sunt  fructus  qiios  terra  non  Fiant  luminaria  in  firmamento  coeli,  ut  (uceant  super 
arida  producit.  Sed  iterum  referamus  ad  nos.  Si  terram,  et  dividant  inter  diem  et  noctem·  Sicut  in 
jam  facti  sumus  terra»  si  jam  non  sumus  arida,  firmamento  isto  quod  jam  coelum  fuerat  appelia- 
afferamus  fructus  uberes  et  diversos  Deo»  ut  et  tum,  jubet  Deus  fieri  luminaria,  ol  dividant  inter 
nos  benedicamur  a Patre  dicente  : Ecce  odor  ^ medium  diei  et  noctis  : ita  et  in  nobis  fieri  potest: 
filii  mei  sicut  odor  agri  pleni,  quem  benedixit  Domi·  si  tamen  studeamus  et  nos  vocari  et  effici  coslum  : 
nus;  et  illud  quod  ait  Apostolus  compleatur  in  luminaria  habebimus  in  nobis , qusB  illuminent  nos» 
nobis  ” : Terra  enim  excipiens  frequenter  venientem  Christum  et  Ecclesiam  ejus.  Ipse  est  enim  lux 
super  se  imbrem,  et  generans  herbam  opportunam  iis  mundi»  qui  et  Ecclesiam  illuminat  sua  luce.  Sicut 
0 quibus  colitur,  percipiet  benedictiones  a Deo·  Qua  enim  luna  de  sole  dicitur  percipere  lumen»  ut  per 
vero  spinas  et  tribulos  profert,  reproba  est,  et  male·  ipsam  etiam  nox  possit  illuminari;  ita  et  Ecclesia»  . 
dicto  proxima,  cujus  finis  est  in  adustionem»  suscepto  lumino  Christi»  illuminat  omnes  qui  in 

4.  Et  produxit  terra  herbam  fani  semen  seminan·  ignorantiae  nocte  versantur.  Si  vero  quis  in  hoc 

lis  secundum  genus  et  secundum  similitudinem,  proficiat,  ut  jam  filias  Dei  efficiatur,  sic  ut  in  die 

et  lignum  fructiferum  faciens  fructum,  cujus  semen  honeste  ambulet,  quasi  filius  Dei,  et  filius  lucis : hic 

tn  ipso  faciens  fructum  secundum  genus  super  ter-  Ab  ipso  Christo  illuininator  sicut  dies  k sole. 
ram·  Et  vidit  Deus  quia  bonum  est,  et  factum  est  6.  Et  sint  in  signa  et  tempora,  et  in  dies  et  in 

vespere,  et  factum  est  mane,  dies  tertia  **·  Non  annos  : et  fiant  ad  illuminandum  in  firmamentq 

solum  jubet  terrae  proferre  herbam  fceni,  sed  et  cali,  ui  luceant  super  terram·  Et  factum  est  sic 

semen  proferre,  ut  semper  fructum  possit  afferre.  ^ Sicut  luminaria  isia  coeli,  quae  videmus,  posiia 

Et  non  solum  jubet  lignum  fructiferum,  sed  el  fa-  sunt  in  signa  et  in  tempora,  et  dies  et  annos»  ut 
ciens  semen,  cujus  semen  in  ipso  est»  secundum  luceant  de  firmamento  coeli  his  qui  super  terram 

genus,  id  est,  ut  semper  ex  his  seminibus,  quae  in  sunt  : hoc  modo  etiam  Christus  illuminans  Eccle-  ^ 

se  habet»  fructum  possit  afferre.  Ei  nos  ergo  ita  siain  suam»  signa  Jai  per  praecepta  sua  : ut  sciai 

debemus  et  fructificare  fructum,  et  semina  habere  quomoiio  quis  accepto  signo  fugiat  ab  ira  super· 

in  nobis  ipsis,  id  est,  omnium  bonorum  operum  ventura,  uti  ne  dies  illa  sicut  fur  eum  comprehen· 
ouiniomque  virloium  semina  in  corde  nostro  conti-  dai  : sed  ut  magi.s  pervenire  possit  in  annum  Do?* 
nere.:  ut  haec  habentes  fixa  in  mentibus  nostris  ex  mini  acceplabilcm.  Christus  ergo  est  lux  vera  qua 
ipsis  jam  omnes  actus,  qui  inciirreitint  nobis»  se-  illuminat  omnem  hominem  venientem  in  hunc  mun· 
eundum  justitiam  geramus.  Isti  suiU  enim  seminis  dum  ex  cujus  lumine  illuminata  Ecclesia»  etiam 

··  Gen.  I.  10  el  II.  **  Gcn.  xxvir,  27.  »»  li«^b.  vi.  7 el  8.  ··  Gcn.  i,  12  cl  13.  Mallii,  xiii,  23. 
••Joan.  XIV,  6.  Gcn.  i,  14.  »·  Ibid.  14  el  15.  i,  8. 

(60)  Ex  bono  cordis  nostri  thesauro.  Sic  habent  mss.»  iiAprcssl  \ero,  ex  bonis  cordis  nostri  thesauris» 


i 51  OiUGGNlS  I5i 

ipsa  Inx  mundi  eindiiir»  illuminans  eos  qui  in  lene-  A secundum  propriam  suam  Tirlulom·  Aui  enim  cum 


liris  sunl  : sicut  el  ipse  Christus  contestatur  disci- 
pulis suis  dicens  **  : Vo$  e$li$  lux  mundi.  Ex  quo 
ostenditur,  quia  Christus  quidem  lux  est  aposloip- 
rnin,  apostoli  vero  lux  mundi.  Ipsi  enim  sunt  non 
habentes  maculam  vel  rugam,  aut  aliquid  hiijusce- 
luoiii,  vera  Ecclesia  : sicut  et  Apostolus  dicit  ** : 
Ut  ipse  sibi  exhibeat  gloriosam  Ecclesiam  non  habenr 
tem  maculam f aut  rugam,  aut  aliquid  hujusmodi, 

7.  Et  fecit  Deus  duo  luminaria  magna : luminare 
mqjus  in  principatum  diei;  el  luminare  minus  in 
principatum  noctis,  ei  stellas.  El  posuit  ea  Deus  in 
firmamento  cali,  ui  luceant  super  terram  et  potestatem 
habeant  diei  et  noctis,  et  dividant  inter  medium  lucis, 
et  inter  55  medium  tenebrarum,  El  vidit  Deus  quia 
bonum  est : et  factum  est  vespere,  el  factum  est  mane 
dies  quarta  Sicut  sol  et  luna  magna  luminaria  dicta 
sunt  esse  in  firmamento  coeli;  ita  et  in  nobis  ClirU 
sius  et  Ecclesia.  Sed  quoniam  etiam  stellas  in  fir- 
liiaineiiio  posuit  Deus,  videamus  quae  sunt  etiam 
in  nobis  stcibe,  id  est,  in  cordis  nostri  coelo.  Moy- 
ses stella  est  in  nobis,  quae  lucet  et  illuminat  nos 
actibus  suis.Et  Abraham,  Isaac,el  Jacob,  et  Isaias,' 
et  Jeremias,  et  Ezecbiel,  et  David,  et  Daniel  : et 
omnes  quibus  Scriptura  sancta  testimonium  dedit, 
quia  placuerint  Deo.  Sicut  'enim  stella  ab  stella  dif~ 
fert  in  claritate  **,  ita  etiam  sanctorum  unusquisque 
secundum  magnitudinem  suam  lumen  suum  fundit 
in  nos.  Sicut  auiein  solet  luna  illuminant  corpora 
nostra  : iia  et  a Christo  atque  Ecclesia  illuminantur  ^ 
mentes  nostrae.  Ita  tamen  illuminamur,  si  non  si- 
mus mentibus  caeci.  Nain  sicut  sol  et  luna  corporali' 
bos  oculis  caecos  quamvis  illustrent,  illi  tamen  re- 
cipere lumen  non  possunt ; ita  et  Cbristiis  lucem 
suam  praestat  mentibus  nostris,  sed  lla  demum  nos 
illuminabit,  si  nequaquam  caecitas  mentis  impe- 
diat. Quod  etiam  si  accidat  primo,  oportet  cos  qui 
caeci  sunl  sequi  Cbrislum,  dicentes  et  clamantes  ** : 
Miserere  nobis,  fili  David,  ut  etiam  visum  ab  ipso 
recipientes,  possint  deinceps  et  lucis  ejus  splen- 
dore radiari.  Verum  non  aequaliter  omnes  qui  vi- 
dent illuminantor  a Cbrisio,  sed  singuli  secundum 
eam  mensuram  illuminantur,  qua  vim  luminis  reci- 
pere valent.  El  aicut  non  aequaliter  oculi  corporis 
nostri  illuminantur  a sole,  sed  quanto  quis  in  loca  ] 
altiora  conscenderit,  el  ortum  ejus  editioris  speculae 
iniuitione  fuerit  contemplatus,  tanto  amplius  et 
splendoris  ejus  viiii  percipiet  et  caloris  : ita  etiam 
mens  nostra  quanto  altius  et  excelsius  appropin- 
quaverit Christo,  ac  se  viciniorem  splendori  lucis 
ejus  objecerit,  tanto  magnificentius  et  clarius  ejus 
lumine  radiabitur,  sicut  et  ipse  ait  per  propbe<> 
lam  : Appropinquate  mihi,  el  appropinquabo  vo- 
bis,  dicit  Dominus.  El  iterum  dicit  **  : Deus  approxi· 
wans  ego  sum,  et  non  Deus  de  longe.  Non  similiter 
tamen  venimus  ad  euin  omnes,  sed  unusquisque 


turbis  venimus  ad  eum,  et: per  parabolas  nos  reficit, 
ad  boc  tantummodo  ne  multis  jejuniis  deficiamus 
in  via  : aut  certo  eeinper  el  indesinenter  ejus  pe- 
dibus assidemus  ”,  vacantes  ad  hoc  solum  ut  au- 
diamus verbum  ejus,  nequaquam  perturbati  erga 
mullum  ministerium,  sed  optimam  portem  eligen- 
tes, quae  non  auferetur  a nobis.  Et  iilique  qui  sic 
accedunt  ad  eum,  multo  amplius  ex  ejus  luniine 
consequuntur.  Si  vero  sicut  apostoli  nusquam  om- 
nino moveamur  ab~eo,  sed  semper  cum  eo  perma- 
neamus in  omnibus  tribulationibus  ejDs,  tunc  no- 
bis secreto  ea,  quae  ad  turbas  locutus  fuerat,  expo- 
nit, atque  dissolvit,  et  mullo  clarius  illuminat  nos. 
Si  vero  etiam  talis  quis  iberit,  ui  possit  et  iu  iiion- 
* lein  ascendere  cum  eo  sicut  Petrus,  et  Jaeobiis*  et 
Joannes,  iste  non  solum  Christi  lumine,  sed  etiam 
Patris  ipsius  illuminabitur  voce. 

8.  Et  dixit  Deus : Producant  aqute  repentia  ani- 
marum vivarum , et  volatilia  volantia  super  terram 
secundum  firmamentum  coeli,  El  factum  qst  ese 
Secundum  litteram  jussu  Dei  producuntur  ab  aquis 
repentia  et  volatilia , et  hsbc  quae  videmus  a quo 
sint  facta  cognoscimus.  Sed  videamus  quomodo 
etiam  secundum  nostrum  firmamentum  coeli,  id  est, 
nieniis  nostrae  vel  cordis  soHdilalein,  haec  eadem 
fiant.  Arbitror,  quia  si  mens  nostra  illuminata  fu^ 
rit  a nostro  sole  Christo,  jubetur  postiiiodum  ex  his 
quae  in  ea  sunt  aquis  producere  repentia  et  vola- 
tilia volantia,  i<l  est,  cogiiaiiones  bonas  vel  malas 
proferre  in  medium,  ut  discretio  flat  bonorum  a 
malis,  quae  utique  utraque  ex  corde  procedunt. 
De  corde  namque  nostro  veiul  de  aquis  proferimlur 
et  bon»  cogitationes  et  malae.  Sed  nos  verbo  ac 
praecepto  Dei  utraque  proferamus  ad  conspeaum  et 
judicium  Dei,  ut  cum  ipsius  illuminatione  discer- 
nere possimus  a bono  quod  malum  est ; id  est,  ut 
ea  quae  super  terram  repunt,  et  terrenas  sollicilii- 
dines  gerunt,  separemus  a nobis ; illa  vero  qum 
meliora  sunl,  id  est  volatilia,  sinamus  volare  non 
solum  super  terram,  sed  etiam  secundum  firma- 
mentum cteii ; id  est,  ut  sensum  et  raiioneiii  tam 
terrenorum  quam  codesiium  pertractemus  iii  nobis, 
ut  iiitelligere  quoque  possiiuiis,  quae  sint  in  nobis 
noxia  ex  repentibus.  Si  viderimus  mulierem  ad 
concupiscendum  eam,  illud  est  in  nobis  reptile  ve- 
nciiaitiin.  Si  vero  sit  in  nobis  sobrietatis  sensos, 
etiamsi  domina  iEgyptia  nos  adamaverit,  efficimur 
aves,  et  relinquentes  iEgyplia  vestimejita  in  mani- 
bus ejus,  ex  obscenis  insidiis  evolabimus.  Si  sil  in 
nobis  sensus  ad  furandum  nos  provocans,  istud  est 
reptile  pessimum.  Si  vero  sji  in  nobis  sentus,  ut 
etiamsi  duo  minuta  hal>eanius,  haec  ipsa  pro  mise- 
ricordia offeramus  in  dona  Dei,  iste  sensus  avis 
est,  nihil  de  terrenis  cogitans,  sed  ad  firmamentum 
cmli  volatibus  tendens,  bi  veniat  nobis  sensus  per- 


··  Maiih.v,  14.  ··  Epii.  v,  i7.  ” Gen.  v,  16,  el  seqq.  ·“  II  Cor.  xv,  41.  ·®  Bluttli.  ix,  27,  ”Za- 

ch.nr.  1,3;  J.xob.  iv,  8.  ·*  Jerein.  xxiii,  25.  ” Luc.  x.  * Gciies.  i,  20. 


m 


IN  GENESIM  IIOMILIA  I. 

suadens  nobis  crvdatas  marl^^rii  nos  non  debere  A nonim  lucidius  indicatur.  Proptcrea  ergo  de  omiii- 
lolerare»  isiud  eril  replile  yenenatum.  Si  vero  as-  biis  hoc  dicit  Scriptura  · : Ei  vidit  Deus  qnia  bona 
cendat  nobis  sensus  el  cogitatio  talis,  ut  usque  ad  sunt.  Quare  tamen  non  est  scriptum,  Ei  dixit  Deus 
mortem  pro  veritate  certemus,  avis  erit  haec,  a ter-  quia  bona  sunt,  sed  Vidit  Deus  quia  bona  snntf  M 
renis  ad  superna  conscendens.  Similiter  etiam  de  est,  vidit  utilitatem  ipsorum,  et  eam  rationem,  qua 
caeleris  vel  peccatorum  vel  virtiiium  speciebus  sen-  cum  essent  ipsa  per  se  talia,  bonos  tamen  facere 
lieiidum  est,  et  discernentium  quae  sint  repentia,  possunt  optimos.  Propterea  ergo  dixit*  : Crescite  et 
et  quae  sint  volatilia,  qii«  producere  ad  discretionem  multiplicamini,  et  replete  aquas  quos  in  mari  sunt;  et 
in  conspectu  Dei  aquae  nostrae  jubentur.  volatilia  repleantur  super  terras,  id  esi,  ut  ceti  qul- 

9.  Et  fecit  Deus  cetos  magnos,  et  omnem  animam  magni  et  repentia  in  mari  essent,  sicut  supe- 

repentium  animalium,  qua  eduxerunt  aqua  secun-  exposuimus,  et  volatilia  super  terras. 

dum  genus  suum,  et  omne  volatile  pennatum  secun·  ; Producat  terra  animam  vivam 

dum  genus  suum  *.  Et  de  his  simiHler,  ut  de  illis  secundum  genus,  quadrupedia  el  repentia  et  bestias 
quae  supra  diximus,  sentiendum  est,  quod  prodii·  secundum  genus  : et  factum  est  sic.  Et  fecit 

cere  debeamus  etiam  cetos  magnos,  et  animam  re·  bestias  terra  ucundum  genus,  et  omnia  re- 

pentium secundum  56  genus.  In  magnis  istis  cetis  ^ pentia  terra  secundum  genus.  Et  vidit  Deus  quia 
impias  cogitationes,  el  nefarios  quosque  contra  Deum  bona  sunt  Secundum  litleram  quidem  milia  qiiae- 
sensns  arbitror  indicari.  Quse  tamen  omnia  produ·  stioesi.  Manifesieenim  a Deo  creata  esse  dicniitur, 

cenda  sunt  ante  conspectum  Dei,  et  ponenda  .inie  ^el  animalia,  vcl  quadrupedia,  vel  bcslix*,  vel  ser- 

iptum,  ot  dividamus  et  separemus  bona  a malis,  penies  super  terram.  Aptare  autem  haec  his,  qii» 

IU  unieoiqne  suus  locus  a Domino  tribuatur,  sicut  supra  exposuimus,  secundum  spiritalem  iniellecliiro 

ex  his  quae  eequunlur  osleiidilur.  non  otiosa  res  esi.  Ihi  quidem  dictum  est  : Pro· 

10.  Et  vtdit  Deus  quia  bona  sunt,  ei  benedixit  ea  ducant  aqua  repeniia  animarum  vivarum,  et  volati^ 

dicens  : Crescite  et  multiplicamini,  et  replete  aquas  Htt  volantia  super  terram  secundum  firmamentum 
qua  sunt  in  mari,  et  volatilia  repleantur  super  ter-  cali ; hic  autem  ait  **  ; Producat  terra  animam  vi- 
ras.  Et  factum  est  vespere  et  mane,  dies  quinta  *.  vam  secundum  genus,  quadrupedia  et  repentia  et 

In  mari  quidem  cetos  magnos,  et  omnem  animam  sitas  terra  secundum  genus.  El  i!la  quidem  qiiie  de 

animalium  et  repentium,  quae  produxerunt  aquae,  aquis  producta  sunt,  diximus  debere  motus  et  cogi* 

jiil)€t  immorari , ubi  et  draco  ille  quem  plasmavit  lationes  mentis  nostrae,  qiii  de  profundo  cordis  pro* 

Dens  ad  illiiclendiim  ei  inhabitat  \ Volucres  autem  q driciintur,  intelligi.  Niiiic  vero  lioc  quod  dicitur, 
mnliipllcari  Jubet  super  terram,  qtiae  aliquando  Producat  terra  animam  vivam  secundum  genus,  qua^ 

arida  fuit,  oiiiic  autem  jam  terra  appellatur,  sicut  drupedum,  el  repentium  st  bestiarum  super  terram 

superius  exposuimus.  Sed  requiret  aiiqiiis  quomodo  secundum  genus,  exterioris  honiiuis  nostri,  id  est,  . 

ccli  magni  ei  repentia  in  malo  accipiuntur,  et  vo-  carnalis  et  terreni  motus  arbitror  indicari.  Denique 

laiilia  in  bono,  cum  de  omnibus  simul  dicttim  sil' : nibil  volatile  in  his  quae  de  carne  loquitur,  indica- 

Et  vidit  Deus  quia  bona  sunt  ? Ipsis  sanctis  bona  vil,  sed  lanium  modo  quadrupedia  et  repentia  ci 

sunl  ea,  quae  illis  adversantur  : quia  vincere  ea  slias  terrae.  Secundum  illud  nempe  quod  dicliiin 

pnssiiiii,  et  cnm  ea  vicerint,  majoris  gloriae  efD-  est  nb  Apostolo  quia  non  habitat  in  carne  nica 

ciiiiiliirapud  Deum.  Deni(|ue  cum  diabolus  petiisset  bonum,  el  quia  sapientia  carnis  inimica  est  Deo  **· 

ui  silii  potestas  daretur  adversum  Job  ·,  impugnans  ista  nimirum  siint,  qiue  terra,  id  est,  caro  noslr.i 

cum  atlvcrsariiis  causa  ei  exstitit  dupiicis  gloriae  producit,  de  quibus  rursum  Apostolus  praecipit  di- 

p«»si  victoriam.  Quod  osiendiliir  ex  eo,  quia  quae  cens  : Mortificate  membra  vestra  qua  sunt  super 

in  praesenti  perdiderat,  in  duplum  receperit,  simii'  terram,  fornicationem,  immunditiam,  impudicitiam, 

mudo  sine  dubio  et  in  coelestibus  recepturus.  Et  avaritiam,  idololatriam,  el  caetera.  Cnm  ergo  hxc 

Apostolus  dicit  quia  nemo  coronatur,  nhi  qui  /c-  0 omnia  fierent  quae  videntur  jussu  Dei  fieri  per  Ver biiin 
giiime  certaverit.  El  revera  quomodo  erit  certamen,  ejus,  et  praepararetur  immensus  iste  et  visibilis  miiii- 

si  non  fuerit  qui  resistat?  Quantus  decor  el  sploii-  dus,  simul  autem  et  per  allegoriae  figuram  ostendereu 

dor  sil  lucis  non  dignosceretur,  nisi  obscuritas  in-  tur  quae  essent  quae  exornare  possent  ininorem  inun- 

terccilcret  noctis.  Unde  aliqui  in  castitate  laudan-  dum,  id  est,  hominem,  tunc  jam  ipse  bomo  cren- 

liir,  nisi  qiria  alii  pro  impudicitia  condemnantur?  tur  secundum  ea  quae  in  consequentibus  declarais- 

Unde  viri  fortes  magnificarentur,  nisi  exsisterent  tur. 

imbecilles  el  timidi  ? Si  amarum  adhibeas,  tunc  12.  Et  dixit  Deus  : Faciamus  hominem  ad  tm·* 
dulce  eflicitnr  laudabilius.  Si  atrum  consideraveris,  ginem  el  similitudinem  nostram,  et  principatum  ge- 

gratiora  tibi  quae  clara  siinl  videbiintiir.  Et  ul  bre-  rat  piscium  maris  el  votucrum  cali,  et  ammalium, 

viter  dicam,  ex  malorum  consideratione  decus  bo-  et  universa  terra,  et^omnium  qua  repunt  super  ter- 

•Cen.  1,21.  » Ihid  ,22,  2,*^.  ^ Psal.  cm.  2fi.  »Geims.  i,  21.  · Job.  i.  ’ I Tim.  ii,  5.  ® Genes,  i,  21. 

• Ibid.  »·  Ibid.  24,  25.  “ Ihul.  iO.  *»  Ibid.  24.  Uoiii.  vii,18.  Rom.  viii,  7.  ” Coi. 

ut.  5, 


<55  ORICEMS  ί'ΰ 

tam  *·.  Conecqnenier  secundnm  ea  qnae  superius  Λ qui  vero  luinc  corporeum  puleni  esse,  qoi  ad  ima-  , 
exposuiiiiiis,  lalem  hominem  qualem  descripsimus  ginem  el  similitudinem  Dei  factus  est,  Deuro  ipsum 

vult  principaiuiii  gerere  praedictarum  hesliarum,  et  corporeum  et  humanae  formae  videntur  inducere: 

Tolucrum,  el  repentium,  qiiadrupediiiii  el  omnium  quod  sentire  dc  Deo  manifestissime  impium  eii. 

reliquorum.  Quae  qualiter  iiuelligl  per  allegoriam  Denique  carnales  isti  homines  qui  intellectum  di-  j 

debeant,  exposuimus,  cum  diximus  juberi  aquam,  viiiilalis  ignorant,  siciibi  in  Scripturis  de  Dcole- 

id  est  irtcnlem  ejus  spiritalem  (61)  sensum  produ-  gunl,  quia  calum  mihi  $ede$  est,  lerra  autem  tca- 

cere,  et  terram  sensum  camis  proferre,  ut  domine-  bellum  pedum  meorum  ··,  suspicanluc  Deum  lain  | 

tiir  eis  mens,  el  non  illa  dominelur  ei.  Vult  enim  ingentis  esse  corporis,  ut  putent  eum  sedentem  in 

Deus  ut  magna  isU  Dei  factura  homo,  propter  quem  coslo  pedes  usque  ad  terram  protendere,  lloc  an- 
et universus  creatus  est  mundus,  non  solum  immacu-  trm  sentiunt,  quia  non  habent  illas  aures,  qos  | 

latus  sil  aJ)  Ilis,  quae  supra  diximus,  el  immunis,  sed  digne  possint  audire  verba  Dei  de  Deo,  quxper 

et  doiniiieiur  eis.  Jani  vero  quale  animal  sit  liouio,  ScTiptiirain  referuntur.  Quod  enim  dicit  : Colum 

ex  ipsis  Scripturae  sermonibus  consideremus.  Oin-  mihi  sede$  €$(,  ila  digne  de  Deo  iutelligilur,  iil 

nes  reliquae  creaturae  jussione  57  liunt,  di-  sciamus  quia  in  bis  quorum  in  coelis  conversatio 
cenleSiiTipiiiTU^'^ : Eldixii  Deus:  Fiat  firmamentum,  Best,  Deus  requiescit  et  residet.  In  bis  aulein  qui 
Et  dixit  Deus  : Congregetur  agua  quw  sub  coelo  est  adhuc  terreniiiii  propositum  gerunt,  iilliiiia  pars 

in  congregationem  unam,  et  appareat  arida.  Et  dixit  ejus  providentiae  invenitur,  quod  in  pedum  appel-  i 

Deus  : Producat  terra  herbam  fteni;  ita  etiam  in  re-  latione  figuraliter  indicatur.  Ex  quibus  si  qui  forte 

liqiiis  dicit.  Videamus  aulein  quae  sunt  quas  ipse  sliidiuiii  ac  desiderium  sumpserint  fieri  coelestes, 

Deus  fecit,  et  per  haec  quae  niagiiiiiido  hominis  sit,  pe iTuctione  vitae  et  intellectus  altitudine,  efficiiinior  | 

adverlannis.  In  principio  fecit  Deus  coelum  et  ter-  cliam  ipsi  sedes  Dei,  facti  prius  peritia  et  conver- 
ram Similiter  ait  *· : Et  fecit  duo  luminaria  ma-  satione  coelestes  ; qui  etiam  dicunt  SuscitatU 

gna.  £l  nunc  iterum  : Faciamus  hominem.  In  his  nos  cum, Christo ^ et  simul  sedere  nos  fecit  in  coelestl· 

solis  factura  ipsius  Dei  ascribitur,  in  aliis  vero  iius-  bus.  Sed  ei  illi  quorum  ihesatirus  In  coelo  est,  cce-  | 

quam;  sed  tantummodo  coelum  et  terra,  sol  et  luna  Icstesdici  possunt  et  sedes  Dei,  quoniatii  ibi  est 

ac  stellae,  et  nunc  homo  a Deo  facta  sunt  (62),  om-  cor  eorum  ubi  est  tliesaurus  eorum.  El  non  solum 

Ilia  Ycro  reliqua  jussione  ejus  facta  esse  dicuntur·  requiescit  super  eos  Deus,  sed  et  inhabitat  iii  eis.  j 

Ex  hoc  ergo  considera  quanta  sit  magiiiuido  Ιιοιιι!-  Si  vero  lanius  quis  efllci  potest,  ut  possit  dicere**: 

nis,  qoi  tam  magnis  elementis  lanique  praecipuis  An  documentum  quieritis  ejus  qui  in  me  loqui· 

adaequatur,  qui  habet  honorem  coeli,  propter  quod  G /ur  Christus  ?iti  hoc  non  solum  inliabiial  Deus,  I 
et  coelorum  el  promitti lur  regnum.  Ila bet  et  terrae  sed  etiam  inambulat.  Et  proplerea  perfecti  qui- 

honorem,  quoniam  quidem  in  terram  bonam,  et  que  coelestes  facti , vcl  coeli  effecti,  enarrant  glo- 

terram  vivorum  fluentem  lac  el  inel  ingredi  sperat,  riam  Dei,  sicut  in  Psalmo  dicitur**.  Proplerea 

Habet  honorem  solis  el  lunae,  habens  repromissio-  denique  apostoli  qui  erant  co^li , iniitiiniur  ad 

nem  fulgere  sicut  sol  in  regno  Dei.  enarrandum  gloriam  Dei,  el  Boanerget  nomeo 

13.  Illud  sane  etiam  eminentius  in  conditione  accipiunt,  quod  est  filii  tont/nit  *f,  ut  per  loni- 

hominis  video,  quod  alibi  non  invenio  dictum  **:  trui  potestatem , vere  eos  coelos  esse  credamus. 

Et  fecit  Deus  hominem^  ad  imaginem  Dei  fecit  eum*  Fecit  ergo  Deus  hominem^  ad  imaginem  Dei  fedt 

Quod  neque  in  coelo,  neque  in  terra,  neque  in  sole  illum  **.  Oportet  nos  videre  quae  est  ista  iina- 

Tel  luna  invenimus  ascriptum,  liunc  sane  hominem,  go  (65)  Dei,  el  perquirere  ad  cujus  im«agiiiis  simili- 

quciii  dicit  ad  Imaginem  Dei  faemm,  non  inlelltgi-  tudinem  homo  factus  est.  Non  enim  dixit , quia 

mus  corporalem  (63).  Non  enim  corporis  figmen-  fecit  Deus  hominem  ad  imaginem  el  siinilitiidiiiem 

tum  Dei  imaginem  continet,  neque  factus  esse  cor-  suam,  sed  , ad  imaginem  Dei  fecit  illum.  Qum  est 

poraiis  homo  dicitur,  sed  plasmatus,  sicut  in  con-  ^ ergo  alia  imago  Dei  ad  cujus  imaginis  similiiudi- 

seqiientilius  scriptum  est.  Aii  enim  ** : Plasmavit  nem  factus  est  homo,  nisi  Salvator  noster,  qui  esi 

Deus  hominem.  Id  est  finxit  de  ΙοςτΦ  limo.  Is  au-  primogenitus  omnis  creaturm  **  7 de  quo  scri- 

tem  qui  ad  imaginem  Dei  factus  est  et  ad  simililii-  ptum  est,  quia  sil  splendor  (elerni  luminis^  el  fi- 

dinem  (64),  interior  homo  noster  est,  invisibilis  el  gura  expressa  substantia!  Dei  **,  quia  el  ipse  de  se 

Incorporalis,  et  incorruptus  atque  iiiimorialis.  Iu  dic\i*^:  Ego  in  Patre,  et  Pater  in  me;  ei  qui  me  ή- 

his  enim  talibus  Dei  imago  rectius  iutelligilur.  Si  det,  videt  el  Patrem,  Sicut  enim  qui  viderit  iiiiagi- 

Genes,  i.  6.  9.  11.  ibid.,  1.  ‘*  ibid.,  16  **  ibi  I.  ^26.  ibid  , 27.  **  Clmics.  ii,  7.  **  1-sa. 

Lxvi,  1.  Eplies.  ii  , 6.  **  II  Cor.  xm»  3.  *"  Psal.  xviii,  1.  *^  Mare,  iii , 17.  *·  (^eiies.  i,  27. 

*»  Coloss.  I,  15.  »·1ΐ€ΐ);ΐ.  3.  ·»  Joaii.  xiv,  9,10. 

(61)  Spiritalem,  Haec  vox  deesl  in  antea  editis  Dei  in  homine  impressa  quid  opinalits  sit  Origeiies, 

libris,  sed  habetur  in  mss.  ct  necessaria  osliil  res-  videsis  apud  illusi rissiiiium  lluelium  Ort^emano- 

pondeat  alteri  membro,  et  terram  sensum  carnis  pro-  rnm  lili.  ii,  qiimsi.  12,  niim.  9.  ' 
ferre,  (64)  Et  ad  similitudinem,  llxcquaeiii  antea  editis 

(b2)  Mis  Ψ facta  sunt;  libb.  editi,  factus  est.  oiiiissa  sunt,  supplentur  e luss. 

(65)  intclligimus  corporalem.  De  imagine  (65)  Quiv  est  ista  imago,  (ii  antea  editis  decsl  ista 


i57  IN  GENESIM  HOMILl.V  1.  158 

nem  alicujus,  TiJel  eum  cujus  imago  est,  ita  el  per  A Dem  dicem  : Creeeite  et  multiplicamini^ 


Verbum  Dei,  quae  esi  imago  Dei,  Deum  quis  videt. 
Et  iia  verum  eril  quod  diiit : Qui  me  videt , videt  et 
Patrem*  Ad  hujus  ergo  imaginis  similitudinem  homo 
factus  est,  el  propterca  Salvator  noster,  qui  est 
imago  Dei,  misericordia  motus  pro  liomioe,  qui  ad 
ejus  similitudinem  factus  fuerat,  videns  eum,  depo- 
sita siia  imagine,  maligni  imaginem  induxisse,  ipse 
motus  misericordia  , imagine  hominis  assumpta, 
venit  ad  eum,  sicut  Apostolus  contestatur  di- 
cens : Cum  in  forma  Dei  esset,  ton  rapinam  arbi- 
tratus est  esse  se  cequalem  Deo,  sed  semelipsum  exi- 
na/thit  formam  serpi  accipiens  in  similitudirteni  ho· 
minum  factus,  et  habitu  inventus  ut  homo,  humilia- 
νΊ  semetipsum  usque  ad  mortem.  Quicunqne  ergo 


el  replete  terram,  et  dominamint  in  ea  Dignum 
vi<ieiiir  hoc  in  loco  requirere  secundum  litteram, 
qiiomodo  nondum  facta  muliere  dicit  Scriptura  : 
Masculum  et  feminam  fecit  eos*  Fortassis,  ut  ego 
arbitror,  propter  betiediclionem  qua  benedixit  eos 
dicens  ; Crescite  el  multiplicamini,  et  replete  terram, 
praeveniens  quod  futurum  erat,  dicit : Masculum  et 
feminam  fecit  eos,  quoniam  quidem  crescere  aliter 
cl  mulliplicuri  non  poterat  homo,  nisi  cum  femina. 
Ut  ergo  benedictio  ejus  sine  dubio  futura  esse  cre- 
deretur, ait  : Masculum  et  feminam  fecit  eos.  lloc 
namque  modo  homo  videns  crescendi  et  innltipli- 
candi  consequentiam  esse  ex  eo,  quod  ei  femina 
jungebatur,  certiorem  spem  gerere  poterat  in  hene- 


veuiunl  ad  eum,  et  rationabilis  imaginis  participes  B dictione  divina.  Si  enim  dixisset  Scriptura  : Cre- 


ctlici  student,  per  profeci iiin  suum  secundum  inte- 
riorem hominem  renovantur  quotidie  ad  imaginem 
ejus  qui  fecit  cos;  ita  ut  possint  conformes  cor- 
pori claritatis  (66)  ejus  cfSci,  sed  unusquisque  pro 
viribus  suis·  Apostoli  se  ad  ejus  siihiliiudinein  rc- 
formanint  58  in  tantum  ut  ipse  de  eis  diceret  ** : 
Vado  ad  Patrem  meum  et  Patrem  vestrum,  ad 
Deum  meum  et  ad  Deum  vestrum.  Ipse  vero  jam 
petierat  Patrem  pro  discipulis  suis,  ut  eis  simili- 
tudo pristina  redderetur,  cnm  dixit  ** : Pater,  da, 
vt  sicut  ego  et  tu  unum  sumus,  ita  et  isti  in  nobis 
unum  sint*  Semper  ergo  iniucanaur  istam  iningincm 
Dei,  ut  possimus  ad  ejus  similitudinem  reformari. 


scite  et  multiplicamini  el  replete  terram,  el  domina- 
mini in  ea,  iion  adjiciens  hoc,  quia  masculum  ei  fe- 
minam fecit  eos,  utique  benedictioni  divinne  incre- 
dulus exstitisset,  sicutet  Maria  ad  eam  benedictio- 
nem qua  benedicebatur  ab  angelo,  ait  : Quomodo 
sciam  hoc  (67)  ? quoniam,  virum  non  cognosco.  Aut 
fortasse  quia  omnia  qu;c  a Deo  facta  sunt,  con- 
juncta et  compaginala  dicuntur,  ut  cceluiii  et  terra, 
et  sol  et  luna;  ita  ergo  ut  ostenderetur  quoniam  el 
bomo  Dei  opus  esi,  el  non  sine  harmonia,  vel  com- 
petenti conjunctione  prolatus  est,  idcirco  praeve- 
niens ait  : Masculum  el  feminam  fecit  eos,  ibre 
quidem  ad  eam  qincsiionein  dicta  sunt,  qu^e  secun- 


Si  enim  ad  imaginem  Dei  factus  homo^  contra  na-  q dum  iilieram  proferri  potest. 

ι··»ι«Μ  -ΐ  Viiloqmnc  ο··Ιαιη  aIioh 


luram  iiiluens  imaginem  diaboli  per  peccatum  si- 
milis ejus  effectus  est : multo  mugis  inluens  imagi- 
nem Dei,  ad  cujus  siiniliiiiiiincm  factus  est  a Deo, 
per  Verbum  et  virtutem  ejus  recipiet  formam  illam  · 
qux  data  ei  fuerat  per  naturam.  Sed  nemo  despe- 
ret videns  simililudinem  suam  magis  esse  cum  dia- 
bolo quam  cum  Deo,  posse  se  iterum  recuperate 
formam  imaginis  Dei,  quia  non  venit  Salvator  vo- 
care justos,  sed  peccatores  iii  poenitenliaiii.  Mal- 
lliseus  publicanus  erat,  el  utique  imago  ejus  diabolo 
similis  erat,  sed  veniens  ad  imaginem  Dei  Dominum 
et  Salvatorem  nosirum,  et  sequens  eam,  iransfor- 
matiis  est  ad  simililiiilinem  imaginis  Dei.  Jacobns 
Zebedaei  filius,  el  Joannos  frater  ejus  piscatores 


15.  Videamus  autem  etiam  per  allegoriam  quo- 
modo ad  imaginem  Dei  bomo  factus  masculas  et 
femina  est.  Interior  bomo  noslcr  cx  spiriin  ei 
anima  constat.  Masculus  spiritus  dicitur,  femina 
anima  potest  nuncupari.  Ii«c  si  concordiam  inter 
se  habeant  et  consensum,  coiiveiiienlia  inter  se  ipsa 
crescunt  el  imiliiplicantiTr,  generanlque  (ilios  sen- 
sus bonos,  et  intellectus  vel  cogitationes  miles,  per 
qu£  repleant  terram,  el  dotninenlur  in  ca ; boc 
est,  subjectum  sibi  sensum  carnis  ad  meliora  in- 
stituta convertunt,  el  dominantur  eis,  scilicet  cum 
in  nullo  caro  contra  voluntatem  spiritus  insolescit· 
Jam  vero  si  anima  conjnncia  spiritui,  atque  eju.v, 
ut  ita  dicam,  conjugio,  copulata,  dedinoi  aliquando 


crani,*  el  homines  sine  litteris,  qiti  utique  tunc  D ad  corporeas  voluptates,  sensumqiie  suum  in  dele- 


magis  ad  imaginem  diaboli  simililudinem  ferebant, 
sed  sequentes  el  isti  imaginem  Dei,  similes  facti 
sunt  ei,  sicut  et  exteri  apostoli.  Paulus  ipsius  ima- 
ginis Dei  persecutor  eral.  Ut  autem  potuit  decorem 
ejus  et  palcbriludiiiem  contueri, visa  ca^  in  lantiiin  ad 
cjiis  simililudinem  reformains  est,  iit  diceret  : 
An  documentum  queerilis  ejus  qui  in  me  loquitur 
Christus? 

14.  Masculum  el  feminam  fecit  eos , et  hene- 

« Phil.  11,6,  7,  el  8. 

··  Luc.  1,  54· 


elationibus  carnalibus  inclinet,  ci  aliquando  qui- 
dem obtemperare  videatur  salniaribns  monitis  spi- 
ritus, aliquando  vero  vitiis  carnalibus  cedat,  talis 
anima , velut  adulterio  corporis  maculata,  neque 
crescere,  neque  iiiulliplicari  legitime  dicitur,  quo- 
niam quidem  filios  adulterorum  iniperfeclos  Scri- 
ptura designat.  Talis  enim  anima,  qux  spiritus 
conjunctione  deserta,  sensui  se  carnis  et  desideriis 
corporalibus  lotam  prosterni i,  vcliil  aversa  a Deo 
**Joan.  XX,  17.  Joan.  xvii,  42.  II  Cor.  xiii,  5.  ” Genes,  i,  47. 


(66)  Mss·,  corpori  claritatis,  libb.  editi,  corporalis 
claritatis,  male. 

(67)  Sciam  hoc  ? Ex  memoria  citat'  Origciics. 


Nam  in  omnibin  calil.  Grxeis  el  Latinis  legitur 
πώς  Ισται  τούτο ; πώς  2σται  μοι  τοΰτο  ; Quomodo 
fiet  istud  ? 


159 


ORIGENIS 


4Π0 


impadenter,  iodiet,  quia  faciei  mereiticit  facta  eet  j 
iiifi,  sine  pudore  effecta  es  ad  omnes  ·’.  Yeluli  me- 
retrix ergo  punietur,  et  filii  ejus  ad  occisionem 
praeparari  jubemur  “ (68). 

46.  El  dominamini  piscium  maris,  et  voialiltum 
cosli,  et  jumentorum,  et  omnium  quce  sunt  super  ter- 
ratUf  et  repentium  qute  repunt  super  terram  ··.  Jam 
haec  interpretata  sunt  secundum  liuerain,  cum  dU 
ceremus  quod  dicit  Deus : Faciamus  hominem,  et 
reliqua,'  ubi  dicit  : Et  dominetur  piscium  maris,  et 
volatilium  coeli,  et  caetera.  Secundum  allegoriam 
tamen  in  piscibus,  et  volatilibus,  vel  animalibus  et 
repentibus  terrae,  ea  mihi  videntur  indicari,  de 
quibus  nihilominus  superius  diximus,  id  est,  vel 
quae  de  sensu  animae  , et  cordis  cogitatione  proce-  ^ 
duiit,  vel  quae  ex  desideriis  corporalibus,  et  carnis 
motibus  proferuntur ; quorum  sancti  quique  et  be- 
nedictionem Dei  in  semelipsis  servantes,  domina- 
tionem exercent,  agentes  totum  hominem  secun- 
dum spiritus  voluntatem.  Peccatoribus  vero  magis 
ipsa  dominantur,  quae  de  carnis  vitiis  et  corporis 
voluptatibus  profenintur. 

59  17.  Et  dixit  Deus:  Ecce  dedi  vobis  omne  fte· 
num  seminate,  quod  seminat  semen , quod  est  super 
omnem  terram  , et  omne  lignum  quod  habet  in  se 
fructum  seminis  seminalis , vobis  erit  ad  escam,  et 
omnibus  bestiis  terree,  et  omriibus  volatilibus  coeli,  et 
omnibus  repentibus  quee  repunt  super  terram , quae 
habent  in  se  animam  vita  Historiae  quidem  hu* 
jus  sententia  manifeste  indicat  usum  ciborum  pri-  ^ 
initus  a Deo  ex  herbis,  id  est  oleribus,  et  arborum 
frudibus  esse  permissum  Postremo  vero,  cum  ad 
Noe  post  diluvium  fieret  testamentum,  facultas  ve- 
scendarum carnium  hominibus  datur.  Quibus 
sane  de  causis  in  suis  locis  rectius  exponetur. 
Secundum  allegoriam  tamen  herba  terrae  et  fructus 
ejus  qui  ad  escam  hominibus  indulgetur,  potest  de 
affectibus  inlelligi  corporalibus.  Verbi  causa : Ira 
ei  concupiscentia  germen  est  corporis.  Hujus  ger- 
minis fructus , Id  est,  opus , nobis  rationalibus  et 
bestiis  terrae  communis  est.  Nam  quando  irascimur 
ad  justitiam  , id  esi,  ad  correctionem  delinquentis 
el  emendationem  salutis  ejus,  isto  fructu  terrae  ve- 
scimur, et  cibus  noster  iracundia  corporalis  effici-  ^ 
tiir,  per  quam  reprimimus  peccatum,  justitiam  re- 
paramus. Et  ne  tibi  videamur  haec  de  nostro  po- 
tius sensu,  quam  de  divinae  Scripturae  auctoritate 
proferre,  redi  ad  librum  Numerorum,  et  recordare 
qnid  egerit  Pbinees  SKerdos,  qui  cum  Madianiticae 

” Jer.  III,  3.  ··  Isa,  xiv.  21.  *·  G«*nos.  i,  28. 
XXI.  Genes,  i,  29.  **  ibid.  30.  L Tii».  iv,  12 


i gentis  meretricem  cum  Israeliia  viro  siib  oculis 
oinniiim  impuris 'vidisset  inhaerere  complexibus, 
ira  divinae  aemulationis  impletus,  arreptum  gla- 
dium per  utriiisque  pectus  exegit  (69).  Quod  opns 
reputatum  est  ei  a Deo  ad  jiisliliain,  di6ente  Do- 
mino Phinees  sedavit  furorem  meum,  el  repuUh 
bitur  ei  ad  Justitiam.  Iste  ergo  cibus  irae  terrenus 
noster  filicibus,  cum  eo  rationabiliter  utimur  ad 
justitiam.  Si  vero  irrationabiliter  agatur  ira  , aut 
innocentes  puniat , aut  effervescat  in  eos  qui  nihil 
delinquunt , iste  cibus  erit  bestiarum  agri,  et  ser- 
penium  .terrae , et  volucnim  cceli.  His  etenim  d«- 
iDones  nutriuntur  cibis,  qui  malis  nostris  actibus 
el  pascuntur  et  favent.  Indicium  namque  est  hujus 
operis  Gain , qui  innocentem  fratrem  ira  decepit 
^ invidiae.  Similiter  etiam  de  concupiscentia  , ei  de 
singulis  hujuscemodi  affectibus  sentiendum  e»u 
Guni  enim  concupiscit  et  deficit  anima  nostra  ad 
Deum  vivum,  noster  cibus  est  concupisceiuia.  Cum 
autem  vel  alienam  mulierem  ad  concupiscendum 
videmus,  vel  aliquid  rerum  proximi  concupiscimus, 
besiialis  cibus  efficitur  concupiscentia.  Sicut  exem- 
plo potest  esse  concupiscentia  Achab  , et  facium 
Jezabel  de  vinea  Nabuihei  Jezraelitae  Observan- 
da sane  est  sauciae  Scripturae  etiam  in  verborum 
ratione  cautela  , qux  cum  de  hominibus  dizissei, 
quia  dixit  Deus  .*  Ecce  dedi  vobis  omne  semen 
seminale  quod  est  super  terram , el  omne  lignum 
quod  est  super  terram  vobis  erit  ad  escam  , de  be- 
^ sliis  non  dixit,  quia  dedi  eis  ad  escam  baec  omnia, 
^ sed  erit  illis  ad  escam ; ut  secundum  spiriulem  ra- 
tionem quam  exposuimus  , affectus  isti  iiiielligau- 
tur  homini  quidem  a Deo  dati  esse , praenuntiari 
tamen  a Deo,  quod  erunt  etiam  bestiis  terrae  in  ci- 
bum. Meo  ergo  cautissimo  U::a  est  sermone  Seri- 
plura  divina, quae  hominibus  quidem  ait  dicere  Deum: 
Dedi  vobis  haec  ad  escam.  Ubi  autem  ad  bestias 
venii,  non  jubentis,  sed  quasi  praedicentis  signifi- 
catione dicit,  Iiaec  erunt  etiam  bestiis  el  volu- 
cribus el  serpentibus  ad  escam  Sed  nos  secua- 
dum  apostoli  Pauli  sententiam  attendamus  le- 
ctioni , ut  possimus , sicut  ipse  ait,  sensum  GbrisU 
accipere,  el  scire  qua  a Deo  donata  sunt  nobis  ; 
el  quae  nobis  ad  escam  daU  sunt , non  faciamus 
l escas  porcorum  vel  canum , sed  tales  eas  praepare- 
mus in  nobis,  quibus  dignum  sil  suscipi  iii  ho»piiio 
cordis  nostri  Verbum  ac  Filium  Dei  venienleiu 
cum  Patre  suo , el  volentem  facere  apud  nos  man- 
sionem in  Spiritu  sancto , cujus  prius  templum  per 

ibid.  29,  50.  “Genes,  ix.  **  Nnm.  xxv.  “ IH  Rj-g. 
I.  “ICor.  II,  12. 


(68)  Hss.  jubentur,  Libb.  editi,  videbuntur.  Paulo 
post  niss.,et  repentium  quae  repunt.  Libb.  edit.,  ser· 
Pentium  quae  repunt. 

Arreptum  gladium  per  utriusque  pectus  exe· 
a codd.  sancti  Theodorici,  duo  Turonenses  , 
Lemigianus  el  Belvaceiisis.  Secundum  hanc  lectio- 
nem Origenes  putasse  censendus  erit  Phincein  gla- 
dium suum  per  viri  Israelitae  el  mulieris  Madianiti- 
(l.s  pectus  exegisse ; Bcd  Vulgata  ait  ipsos  in  locis 


eniialibns  transfixos  fuisse;  Scptuaginla  vero,  xit 
πεχέντησεν  άμφοτέρους,  τόν  τε  Ανθρωπον  χαΐ  τΙ;ν 
γυναίκα,  διά  της  μήτρας  αύτης.  Codex  Geineticensis 
habet : arreptum  gladium  per  utriusque  sexus  ultio- 
nem  exegit.  Libb.  antea  editi, arreptum  gladium  per 
utriusque  pectus  exercuit.  Infra  Origenes  lioinilia  20 
in  Numeros  ail  : Rapto  siromasie  in  manu  sua  fV 
gtessui  sit  prosiibulum,  et  ulrumque  per  ipsa  pudem 
da  transfoderit. 


161  IN  GENESIM  HOMILIA  II.  m 

eanclitalcm  tlebeiuiis  exsistere.  Ipsi  gloria  iii  xter-  A ip<s»  qua'  scripta  snnl,  proponamus.  Et  dixit , in- 

IU  saBCula  saeculorum.  Arnen.  quii,  Dominu$  ad  Noe:  Temput  omnis  homiuis  nemi 

UOMILIA  11.  ante  me , quoniam  impleta  est  terra  imquitalibus  ak 

De  fabrica  arcaf^  et  eorum  qum  in  ea  svnt,  eis,  et  eece  ego  disperdam  illos  etm  terra.  Fac  ergo 

IncipiaUes  de  arca  , quae  secandum  maiidaliim  tibi  aream  de  lignis  quadratis,  nidos  facies  in  arca,  ^ 

Del  a Noe  constructa  esi,  disserere,  primo  omnium»  et  bituminabis  eam  ab  intus  et  a foris  bitumine,  et  sie 

Yideainiis,  qiim  de  ea  sccuiidum  lilter.^m  ΓβΓοπιη-  facies  arcam.  Trecentorum  cubitorum  longiiu  linem 
tiir:  et  quaestiones  propotienles  quae  objici  a pluri-  arem,  et  quinquaginta  cubitorum  latitudinem,  et  tri·' 

bus  solent , etiam  absolutiones  earum  ex  bis,  quae  ginta  cubitorum  altitudinem  ejus  colligens  facies  «r- 

iiobis  suiil  a majoribus  tradita  , requiramus ; nt  cam , et  in  cubitum  consummabis  eam  in  summo. 
cum  hujuscemodi  fundamenta  jecerimus,  ab  liisto-  Ostium  autem  arcte  facies  a latere  , inferiora  bica· 

nae  textu  possimus  ascendere  ad  spiritalis  Inlelli-  merata,  et  tricamerata  superiora  facies  ea.  Et 

genliae  mysiiomn  et  allegoriciun  sensum,  ei  si  quid  post  pauca  addii  : Et  fecit , inquit  , Noe  oni- 

in  eis  arcanum  continetur , aperire.  Domino  nobis  ttia  qute  prwcepit  ei  Dominus  Deus  , sie  fecit, 

verbi  sui  scientiam  revelante.  Primo  igitur  haec 

Ζητητέον  wmwAv  δβΐ  νοήσαι  τ6  βχήμα  της  χιβω-  β βΟ  Primo  ergo  quaeritur  qualem  oporteat  (70)  Ita- 

του  * δπερ  νομίζω  m πυραμοειβές  &(mv,  άρχέμενον  bi lutu  ipsum  et  formam  arcae  iiitelligi.  Quam  ego 

ρέν  άι:6  μήχους  τριαχοσίων  πηχών,  άπό  Sk  πλάτους  piito,  quaiiliiin  ex  brs  quae  describuntur  apparet, 

ικντήκοντα,  xaV  έιΛτους  τριάχοντα  του  υψους  πή-  quaiuor  angulis  ex  imo  consurgentem  (71)  eisdem· 

χεις  ΙπιβυνβΕγδμβνον,  ώστε  tIjv  κορυφήν  γβνέσθαι  μή-  que  paiilalim  usque  ad  summum  in  angustum  al- 

εους  χαά  πλάτους  πηχυν.  Έοτωδ^τά  μέν  χάτω  αύ-  tradis,  in  spatium  unius  cubili  fuisse  coliectani* 

τή;,  οίπερ  ώνόμαστακ  χατάγοηβ,  όροφών  δύο*  τά  Sic  enim  referi  ut,  quod  in  fundamentis  ejus  tre- 
υπίρ  τάς  δυο  δροφ^Ις  έπΐ  τφ  άνωτίρφ  δρόφφ,  όρο-  ceiiti  cubili  in  longitudinem,  in  laludinem  vero 

φώντρίών.  Τούτο δέ  χα\  6 Σύμμαχος  σαφώς  έξέθετο  quinqiiaginia  sint  po>iti,  triginta  autem  in  allito- 

είπών*  Κατά  δίστεγα  καϊ  τρίστεγα  ποιήσεις  αύ·  dinem  aedificati.  Sed  collecta  est  in  cacuincii  aiigii- 

T/jr.  Νοείσθωδέ  χαΟ’  έχάστην  όροφήν  άποδιαλαμβα-  sium,  iia  ut  ciibiliis  sit  latitudinis,  et  loiigiunlii.is 

νόμενα  χωρία  ύπέρ  τού  χωρίζεσΟαι  τά  άνομοιογενή  ejus.  Jam  vero  intrinsecus  ea  quidem  quae  dicuii- 

ζώα  άπ’  άλλήλων  * χα\  χαλείσθω  τά  άποδιαλομβανό-  lur  ejus  inferiora,  bicamerata  ponuntur,  id  csl,  ha- 

μενα  ταύτα  χωρία,  νοσσιαί  * ή ώς  ό Σύμμαχος  πε-  biiationem  duplicem  continentia.  Superiora  vero 

ποίηκε,  χαλιαί.  Καϊ  psf  όΛίγα*  ΦασΙτοίνυν  δτι  ή Iricajnerpla,  veliili  si  dicamus  triplicibus  cons  ru- 

pcv  κατωτέρω  πρδς  τφ  πυΟμένι  τού  διορόφου  στέγη  C cta  coennculis.  Sed  bae  babilatioiium  di^lincliones 

ε:ς  σχύβαλα  τέταχτο  * ή δέ  ταύτης  άνωτέρω  είς  την  ad  hoc  factae  videmur,  ul  secerni  per  singulas  inan- 

συναγωγήν  τής  τροφής  των  ζιυων,  ώστε  εύπορεΐν  τά  siones  diversa  animalium  vcl  bestiarum  genera  fa- 

μίν  σαρκοβόρα,  σαρκών*  τφ  ^τερα  ζ(ΰα  τ»ρά  τά  είς  cilius  possint,'  et  a bestiis  feris  mansueta  quaeque 

διατήρησιν  είσαχΟέντα,  τροφής  ένεχεν  είσαχΟήναι  el  ignava  sejungi.  Istae  ergo  baliitalloniim  discre- 

τήν  χιδωτύν*  τά  δέ  μή  τβιαύτα,  τής  έπιτηδείου  liones  nidi  appellantur.  Quadrata  vero  ligna  fuisse 

έκαστον  εύττορήσαι  τροφής.  Τα·3τα  μέν  είς  τδν  περ\  referuntur,  quo  ei  facilius  alterum  al;eri  posset 

των  χαταγαίων  διορόφων  λόγον.  Τ6  δέ  μετά  ταύτα  aptari,  et  inundante  diluvio  totus  aquarum  prohl- 

τριώροφον  τοϊς  ζώοις  άπστέταχτο  χατά  τάς  νομισθεί-  bcrelur  incursus,  cum  iiitiinsecus  el  exiringccus 

σας  νοσσιάς.  Κα\  είχδς  δτι  τφ  μέν  τών  βφεων  γένει  oblita  bitumine  Junctura  muniretur.  Tmdiiuiii  sn- 

xil  τών  θηρίων  ή τού  χατωτάτου  τριωρόφου  χώρα  ne  nobis  est,  et  non  absque  veribiinililiidine,  iiife- 

άπενεμήΟη  * τοΐς  δΙ  χτήνεσι  κα\  τοΤς  λοιποίς  τών  τι-  riora,  quae  supra  diximus  constructa  dtipliciter,  quae 

θασσοτέρων  ή ήμερωτέρων,  τάξει  κα\  λόγφ  τά  άνω·  61  separati ηι  bicameraf a appellata  cxceplis 

τέρω.  Έχρήν  δέ  τδν  άνθρωπον,  ώσπερ  τ|{  φύσει  άρ-  supertortbue,  quae  trkamerala  (72)  dicuiilirr,  ad 

VERSIO  NOVA. 

Quaeremlinn  quo  pacto  arcae  formam  inielligere  oporteat.  Eam  pitlo  in  pyramidis  speciem  siruciam 
fuisse,  alqite  a principio  qiiiilem  irecenioriim  cubitorum  longitudine  fuisse,  laiitudiiie  vero  quinquaginta, 
altitudine  triginta,  ita  ut  vertex  fuerit  longitudine  et  siimil  latitudine  cubiti  iiiiiiis.  Supponatur  autem 
iiiiima  ejus,  quae  inferiora  iioininaiitur,  fuisse  duarum  contignationum : qtiae  amem  supra  duas  illas  con- 
ligiiaiiones  erant,  iriiim  conlignalionum.  Id  enim  clare  Symmachus  exposuit  dicens:  Per  binas  et  ternas 
contignationes  facies  eam.  Cogitetur  item  in  singulis  coii lignationibus  separata  fuisse  loca,  ut  aiiinialia 
diversae  speciei  segregarentur;  vocenlurqire  separata  illa  loca  nidi,  τοσσιαί,  vel,  ut  Symmaebus  vertit, 
κοΛιαΙ.  Et  paucis  interpositis : Dicunt  igitur  infimain  omnium  qnae  ad  fundum  erat,  coiaignaiioiiem  flino 
ac  stercori  depulalaro  fuisse:  huic  vicinam  superiorem  alimento  aiiiinaKum  capiendo;  ita  ut  carnivora 
carnium  copiam  haberent,  qiila  alia  animalia  praeterea  quae  servanda*  speciei  inducta  erani  , pio  cibo 
aliorum  intromissa  fueraut  in  arcam;  quae  autem  mansueta  eram,  congruentem  sibi  escam  paratam  ba- 
hnere.  Ha*c  de  iiiOniis  conligualionibus  dicta  sunto.  Ex  tribus  porrp  aliis  coiiirgnaiionibus , qux*  iniiiiia 

^ Genes,  vi,  12i  ct  seqq.  ibid.,  22. 

(70)  Primo  ergo  quwritur  qualem  oporteat,  etc.  iiito  consurgentibus, 

Grsca  hujus  loci  verba  edidit  Moiilefalconiiis  no-  (72)  Appellata  sunt,  exceptis  snperioribns,qucr  tri- 
slcr  loiti,  \ U exaptorum,  p,t4.  camerata.  Ila*c  vcrb.a  in  antea  editis  di  sideranlur, 

(7|)  Mss·,  ex  imo  censurge/uem.  Libb  cdiii,  ex  sed  supplentur  o inss. 


163  ORIGENIS  I6i 

hniic  modum  fuisse  duplicia,  quoniam  q^iidcm  an-  A χοντα  των  άλ<5γων,  ών  έπιβέβηχεν  αύτ^ς,  οδτω  >λ\  έν 
nuiii  iiilegruni  liiertmi  omnia  animalia  iit  arca.  El  T?j  χώρα  είναι  άνωτάτω  τής  κιβωτού  περ\  τήν  τρίτην 

utique  iii  lotum  atinum  necesse  eral  providere  cibos,  στέγην,  υποχείρια  έχοντα  τά  λοιπά  των  ζώων.  Πιθανήν 

et  non  solum  cibos  verum  et  digestionum  consiilui  δέ  τήν  πλαγίαν  περ\  ής  εΓρηται  (74  We)·  τήν  δέ  Θν· 

loca,  quo  neque  ipsa  animalia,  praecipue  tamen  ho-  pavrrjc  κιβωτού  έκ  πΛαγιων  ποιήσεις,  γεγονέναι 

mines,  iiini  foelore  vexarentur.  Tradunt  ergo  quod  περί  τήν  κάτωθεν  πρώτην  στέγην,  Γνα  έκειθεν  είκλ- 

inferior  regio  ipsa,  quae  in  fundo  est,  ad  hiijiiscemo-  θάντα  τά  ζώα  άπίη  έπΙ  τους  τεταγμένους  ταΐς  '/οσ- 

di  necessilales  mancipata  sii  cl  excepta ; buic  autem  σιαϊς  τόπους.  ΚαΙ  τοΰτο  βέλτιον  ήμιν  φαίνεται  λέγειν 

superior  contigua,  conservandis  pabulis  deputetur.  περ\  αύτής,  ή άνωϋεν  νομίζειν  μετά  πολλής  δυσκολίας 

EWnim  necessarium  videbatur,  ut  iis  bestiis,  qui-  τά  ζώα  καταβαίνειν  έπ\ τους  οίκείους  τόττους  · θειοτέ- 

bus  iialnra  vesci  carnibus  dedit,  introducta  sint  ρας  τινός  δυνάμεως  έχρηζεν  ή άσφάλεια  τής  κλειο- 

extrinsecus  animalia,  quorum  vescentes  carnibus  μένης  ταύτης  θύρας,  ούκέτι  δυναμένου  τινδς  ΙξωΟεν 

conservare  vitam  posteritatis  reparandae  gratia  vale-  άνθρώπου  άσφαλτώσαι  αύτήν  ύπέρ  του  μή  παρεισδΰ- 

reni  : aliis  vero  alia,  quas  naturalis  usus  deposcit,  ναι  ύδωρ.  Δι6  ξχΛεισε  Κύριος  ό θεός  δΛίσθεντου 

servarentur  alimenta.  In  bos  ergo  usus  inferiores  AVoe,  καϊ  ούτως  έγένετο  ό κατακΛνσμός. 

partes,  qum  bicameratae  dicuntur,  tradunt  fuisse  distinctas,  superiores  vero  ad  habitaculum  bestiis,  vrl 
animalibus  deputatas,  in  quibus  inferiores  quidem  01  feris,  el  immitibus  bestiis,  vel  serpentibus  babi- 
taciiiiim  praebuisse,  bis  vero  contigua  in  superioribus  loca,  mitioribus  animantibus  stabula  fuisse.  Snpia 
omnia  vero  in  excelso  hominibus  sedem  locatam,  utpote  qui  et  honore  et  ratione  cuncta  pneeellant : ut 
sicut  ratione  et  sapientia  principatum  gerere  supra  omnia  quae  In  terris  sunt,  dicitur  homo,  ita  etiam 
loco  celsior,  et  supra  omnes  animantes,  quae  in  arca  sunt,  collocatus  sit.  Tradunt  autem  etiam  osiiumf 
quod  ex  latere  factum  dicitur,  eo  loci  fuisse,  ut  inferiora,  quae  dixit  bicamerata,  infra  se  haberet,  et  quae 
dixit  tricamerata,  superiora  a loco  ostii  appellata  sint  : ut  inde  ingressa  universa  animalia,  per  sua  qiur< 
que  loca  secundum  quod  supra  diximus,  congrua  discretione  dirempta  sint.  Verum  ostii  ipsius  iiiuiii- 
men  (73),  non  jam  humanis  rationibus  adimpletur.  Quomodo  enim,  poslcaqiiam  ciaustitii  est,  et  nuUns 
hominum  extra  arcam  fuit,  bituminari  extrinsecus  ostium  potuit,  nisi  quia  divina*  virtutis  sine  dubio 
opus  fuit,  ne  ingrederetur  aqua  per  aditum,  quem  humana  non  munierat  maniis?  Propterea  ergo  Scri- 
ptura cum  de  c;eteris  omnibus  dixisset,  quia  fecit  arcam  Noe,  et  introduxit  animalia,  et  filios,  et  uxores 
eorum,  de  ostio  non  dixit,  quia  Noe  clausit  ostium  arca*  : sed  ait,  quia  clautit  Dominus  Deus  deforis 
Otitum  arcie,  ei  sic  facium  esi  diluvium^^.  Observandum  tamen  est  quod  post  diluvium  non  dicitur  Noe 
aperui^8e  ostium,  sed  fencstrain,  cum  emisit  corvum,  ut  videret  utrum  cessasset  aqua  super  terram. 
Quod  aiiicm  intulerit  cibum  Noe  in  arcam  omnibus  aniinantibiis,  vcl  bestiis,  quae  cum  eo  introieruiii, 
audi  ex  his  quae  Dominus  dicit  ad  Noe  : 7u,  inquit  **,  accipe  libi  ipsi  ab  omnibus  escis  quae  eduniur^  ei 
congregabis  ad  teinetipsum,  el  erunt  tibi  et  ipsis  ad  edendum.  Quod  autem  fecit  Noe  ea  quae  praecepit  ei 
Dominus,  audi  Scripturam  dicentem:  Et  fecit,  inquit”*,  Noe  omnia  qua:  prcccepit  ei  Dominus  Deus,  sie 
fecit.  Sane  quod  de  locis,  quae  diximus  ad  fiiniim  aitimalium  scp;<rata.  Scriptura  nihil  retulit,  sed  traditio 
tenet,  opportune  videbitur  super  hoc  habitum  esse  silentium,  de  quo  suilicicntcr  consequentiae  ipsius 
ratio  doceret.  Et  quia  ad  spiritalem  intelligenllam  minus  digne  poterat  aptari,  merito  ergo  Scriptura 
siluit  de  hoc,  quae  magis  narrationes  suas  intellectibus  allegoricis  coaptat.  Verumtamen  quantum  ad  ne- 
cessitatem pluviarum  cl  diluvii  spectat,  iiuihi  potuit  tam  conveniens  et  congrua  arcae  species  dari,  qtiain 
iit  e summo  veliit  e tecto  quodam  in  angustum  culmen  educto  (74)  diffunderet  imbiiuiii  ruinas,  el  inia 
in  aquis  quadrata  stabilitate’ consistens,  nec  impulsu  ventorum,  nec  impetu  fluctuum,  nec  inquietudine 
animalium,  quae  intrinsecus  erant,  aut  inclinari  posset,  am  mergi.  , 

2.  Sed  his  omnibus  (75)  tanta  arte  compositis,  Έτπ;πόρουν  τιν^ς,  εΐ  δύναται  ή τηλικαύτη  χι6ω- 
objiciunt  quidam  quaestiones,  et  praecipue  Apelles,  τ6ς  χωρήσαι  xdv  τ6  πολλοστον  μόριον  των  4π\  γής 

VERSIO  NOVA. 

erat,  animalibus  destinabatur,  assignatis  singulorum  niilis.  Verisimileqiie  est  serpentibus  ac  feris  infimani 
illam  sedem  datam  fuisse;  Jumcnlis  vero  ac  reliquis  mansuetis  animantibus  superiorem;  homini  deiniim, 
utpote  brutorum  principi  omidumque  praesta nlissimo,  supremam  omnium  sedem  datam  oportuit  ad  tertiam 
coiitignaiionein,  ut  caeiera  animalia  sub  manu  haberet.  Verisimile  autem  est  latus  arcae  tale  luisse  quale 
diximus.  Januam  vero  arcae , a latere  positam  fuisse  dicas  ad  primam  et  iulimam  coniignalionein,  iii  ani> 
mantes  inde  introeuntes,  ad  consliliita  sibi  loca  ntdosqiie  pergerent.  Quod  sane  probabilius  dici  posse 
videtur,  quam  si  puiciirr  animalia  ex  summitate  ad  propria  loca  in.tgna  cum  difiicullaie  descendisse.  Lt 
secure  clauderetur  haec  janua,  divina  quadam  virtute  opus  erat,  cum  non  amplius  esset  deforis  lioino 
quispiam  qui  eam  biluminare  posset,  ne  ingrederetur  aqua.  Eam  ob  rem  clausit  Dominus  Deus  post  Noe, 
et  sic  factum  est  diluvium. 

Dubitarunt  quidam  an  talis  arca  posset  capere  vel  miniiuam  partem  omnium  quae  in  terra  sunt  ani· 

··  Genes,  vii,  16, 17.  Genes,  vi,  21.  *·  ibid.  22. 

(75)  Verum  ostii  ipsius  munimen,  etc.  Graeca  hu-  (74bis)iiic  ad  sensum  videtur  deesse  aliquid.  En. 

Jus  loci  verba  e Galenis  mss.  Graecis  eruta  sunt.  (75)  Sed  bis  onin.  Graeca  hujus  loci  verba  suppe- 

(7i)  M»s., culmen  educto.  Libb.  editi, cu/minc ducto.  ditant  Caienai  Graecae  iiianuscriplx. 


inr>  IN  CKXESIM 

π-Ιντων  ζώων.  Και  μάλιστα  Άπελλής  6 του  Μαρ- 
κίωνος  γνώριμος,  χαι  γενόμενος  έτέρας  αιρέσεως 
Twp’  έκεινον  πατήρ,  άθετεΐν  βουλωμένος  ώς  ούχ  άγια 
τά  ΜωΟσέως  συγγράμματα,  τούτο  έπαπορήσας  έπι- 
φέρει,  τ6.  Τευδής  άρα  ό μύθος  * ούκ  &ρα  έκ  θεοΰ.ή 
Γ ραφή  * μή  συνιών  τ»δαπους  τριακοσίους  πήχεις, 
κα\  ποδαπους  πεντήχοντα,  πηλίκους  τε  τριάκοντα 
ώνδμασεν  έπ\  τής  κατασκευής  τής  κιβωτού  ή Γ ρα- 
φή. Έμάθομεν  δέ  ήμεϊς  άπδ  τίνος  των  παρ’  Έ- 
βραίοις  έλλογίμων,  ώς  άρα  οι  τριακόσιοι  πήχεις  ώνο- 
μάσθησαν,  ώς  οΐ  καλούμενοι  παρά  τοις  γεωμέτραις 
δύναμις  του  άπδ  του  τριακοστού  τετραγώνου  · ώς  εί- 
ναι τobς  ήμετέρους  πήχεις  του  μήκους  έν  τφ  κάτω 
έπιπέδφ  έννέα  μυριάδας  ‘ ούτω  δέ  κα\  τού  πλάτους, 
δισχιλίας πεντακοσίας,  χαίτου  υψους,  έννακοσίας  (76)* 
Κα\  γάρ  πάνυ  άν  είη  άτοπώτατον  τδν  παιδευΟέντα 
πάση  σοφία  Αίγυτυτίων  των  γεωμετρικωτάτων  μάλι- 
στα, και  έν  οΓχω  βασιλέως  άνατραφέντα,  μή  συνεω- 
ρα-κέναι,  δτι  οΐ  κοινότερον  νοηθέντες  τριακόσιοι  τού 
μήκους,  κα\  πεντήχοντα  τού  πλάτους,  κα\  τριάκοντα 
τού  υψους,  ούδέ  έλέφαντας  έχώρησαν  άν  τάχα  που 
τέσσαρας,  κα\τάς  τούτων  έπΙ  ένιαυτδν  τροφάς,  προσ- 
τάξαντος  του  θεού  δύο  δύο  άπδ  των  άκαθάρτων  είσ- 
έρχεσΟαι  ζώων  είς  τήν  κιβωτόν.  ΕΙ  δέ  χρή,  έπΙ 


IIOMILIA  Π.  4Ρβ 

i qui  fuil  discipulus  quidem  Marcioiiis,  sed  alterius 
Iixreseos  magis,  quam  ejus  quam  a magistro  susce- 
pi i,  invenior.  Is  ergo  dum  assignare  cupit  scripta 
Moysi  nihil  in  se  divinae  sapientiae,  62  nihilque 
operis  sancti  Spiritus  continere,  exaggerat  hujus* 
modi  dicta,  et  dicit  nullo  modo  Geri  potuisse,  ut 
tam  breve  spatium  tot  animalium  genera  eorumque 
cibos,  qui  per  lotum  annum  sufficerent^  capere  po- 
tuisset· Guin  enim  bina  et  bina  ex  immundis  ani- 
malibus, hoc  est  bini  masculi  et  binae  feminae  (hoc 
enimjiidicai  sermo  repetitus,)  ex  mundis  vero  se* 
plena  et  septena,  quod  est  paria  septena  (77),  in  ar- 
cam dicantur  inducta,  quomodo,  inquit,  fieri  po- 
tuit islud  spatium,  quod  scriptum  est,  ut  qualuor 
saltem  solos  elephantes  capere  potuerit?  Et  postea- 

^ quam  per  sAigiilas  species  hoc  modo  refragatur, 
addit  super  omnia  bis  verbis  : Constat  ergo  fictam 
esse  fabulam.  Quod  si  est,  constat  non  esse  a Deo 
hanc  scripturam.  Sed  ad  bxc  nos  quae  a prudenti- 
bus viris,  et  Hebraicarum  traditionum  gnaris,  at- 
que a veteribus  magistris  didicimus,  ad  auditorum 
notitiam  deferemus.  Aiebant  ergo  majofes,  quod 
Moyses,  qui  (ut  de  eo  Scriptura  testatur)  omni  sa- 
pientia iEgypliorum  fuerat  eruditus,  secundum  ar- 


VERSIO  NOVA. 

maliiim,  maximeqne  Apelles,  qui  inter  familiares  Marcionis  fuit,  et  alterius  auctor  haeres^os.  Ilie  nt 
Moysis  Scripturam  ut  minime  sanctam  traduceret,  sic  dubitantis  more  Inferebat  : Haec  narratio  mendax 
et  fabulosa  est,  ergo  haec  Scriptura  non  est  ex  Deo  : non  intelligcns  cujus  mensurae  illos  trecentos  cubitos, 
cujus  quinquagenos,  cujus  tricenos  nominaverit  in  constructione  arcae  Scriptura  sacra.  Nos  autem  didi- 
cimus a quopiam  ex  Hebraeorum  peritioribiis  trecentos  cubitos  dictos  fuisse  pares  illis  quos  gcomeirae  vo- 
cant, vis  quadranguli  a tricesimo  ducti,  ita  ut  in  uno  tabulato  fuerint  nonaginta  millia  cubitorum  nostro- 
rum, siuiiiiierqiie  in  latitudine  duo  mille  quingenti  ciildti  et  in  altitudine  nongenti.  AbsuΓdί^siιnuuι  naiii- 
qiie  esset  eum  qui  eruditus  fuerat  iii  omni  sapientia  iCgypliorum  geometricae  perilissimoriim  hom  niim, 
quique  in  xdibus  regiis  educatus  fuerat,  non  vidisse  trecentos  longitudinis  cubitos,  quinquaginta  lalilti- 
diiiis,  et  triginta  altitudinis  vulgari  more  acceptos,  iie  quatuor  quidem  elephantos  capere  potuisse  cum 
alimento  ad  annum  sufficienti  : quandoquidem  praecepit  Dens  ut  bina  bina  ex  immundis  animalibus  in 
arcam  ingrederentur.  Quod  si  ut  clarius  inteiligalur  illud  : In  angustum  sensim  rediges  arcam,  et  in  cubi- 
tum absolves  illam,  architecti  more  arcae  forma  sit  exponenda,  age,  ita  exponamus.  Cogita  milii  arem 
imam  longitudinem,  secundum  supra'  memoratam  vim  esse  trecentorum  cubitorum,  laiiindinem  vero 


(76)  Έμάθομεν  ...  έννακοσίας.  Hunc  coiitex- 
tuiii  atleiite  si  consideres  conferasque  cum  alio  si- 
mili Origenis  contextu  e lib.  iv  Contra  Celsum, 
mim.  AI.  pag.  535,  qui  ita  se  habet  : Πώς  δ’ούχΙ 
μάλλον  θαυμαστόν  ίν  τό  κατασκεύασμα  καΐ  μεγίστη 
πό>ει  έοικό;;  Τφ  ουνάμει  λέγεσθαι  τά  μέτρα*  ώς 
έννέα  μέν  είναι  μυριάδων  τό  μήκος  κατά  τήν  βάσιν, 
κατά  & τό  ττλάτος  δισχιλίων  πενταχοσίων.  t Quomo- 
do lioii  admiranda  potius  esi  illa  siriiciura  (arcae) 
maximae  urbi  similis?  Hic  enim  fit  sermo  de  men- 
suris quoad  potestatem  : ila  ul  basis  longa  luerit 
nonaginta  iiiiiiia  cubitorum,  lata  autem  bis  mille  et 
quiiigeiiios  cubitos.  >Prohis  verbis,  δύναμις  τού  από 
του  τριακοστού  τετραγώνου,  c vis  quadranguli  a tri- 
cesimo ducti,  I Icgeudnm  videtur  δύναμις  τού  άπό 
τού  τριαχοσίου  τετραγώνου,  ι vis  quadranguli  a tnv 
reiilesiiiio  ducti,  i vei  δύναμις  τού  άπό  τού  τριακο- 
σίου,  καΐ  πεντηκοστού,  και  τριακοστού  τετραγώ- 
νου, ε vis  quadranguli  a trecentesimo,  ci  a qiiiii- 
qiiagesiino,  atque  a trigesimo  ducti. »Gum  enim  ea 
mens  sii  Origeiiis,  ul  luetisurse  arex,  quales  de- 
scribuntur iii  Genesi,  noii  vulgariter  seu  ad  litte- 
ram, sed  juxta  vim  vel  poleslalcm  quadranguli  ac- 
cipiamur, vel  legeiuliiiii  erit  τριακοσίου,  quod  est 
potestas  longitudinis  arc«,  vel  si  legeris  τριακοσ- 
ToVf  erit  taiiliiuiiiiodo  potestas  altitudinis,  ei  sup- 
ponendum erit  voces  τριακοσίου  et  πεντηκοστού, 
guod  esi  potestas  longitudinis  et  luiiiudiins,  omis- 


sas fuisse  ab  amanuensibus.  Ea  enim  vis  est  vel 
pniesias  quadranguli,  si  tiuiiieri  multiplicentur  per 
senielipsos.  Purro  si  sic  trecenti  cubili  longitudi- 
nis arc:o  per  cuiUdem  numerum  .irecenlesiiniim, 
et  quinquaginta  cubili  bililiidiiiis  per  inimeriim 
qiiinquagesiiiium,  et  triginta  cubiti  altitudinis  per 
niimeriim  irigesimam  multiplicentur,  dabiiiii  9Θ000 
cubitos  lotigiliiilinis,  2500  latitudinis,  et  900  alti- 
tudinis, quod  aperte  exprimit  ipso  Origeiic.s  in 
iilroque  coniexlu.  His  ita  expositis,  facile  intelligi- 
tur  quomodo  dixerit  Urigenes  arex  sirucliiram 
maxiinx  urbi  similem.  Imo  nec  laiii  ampla  quidem 
usquam  exs  ilit  urbs.  Pone  enim  cubitum  cx  de- 
cem et  octo  taiilum  pollicibus  constare  (quem  ta- 
men R.  P.  Lami  vigiiili  pollicibus  apud  Judaeos 
constitisse  docet),  90000  cubili  longitudinis  coiisli- 
liieiil  arcam  455000  pc<lum  nostrorum  longam,  sive 
27000  passuum  geoineiricoruiii,  videlicet  novem 
leucarum  ex  iribus  millibus  passibus  geoiiiei ricis 
conslantium.  Quod  sane  iie  versimile  quidem  esi. 
Sed  salis  habuisse  videiiir  Origenes  si  (.'eiso  el 
Apelli  arcam  irridentibus  iiicuiique  responderet. 
Il.iiic  observalionem  nobis  siippedilaruiii  RU.  PP· 
Societatis  Jcsii  in  suo  Diario  Trevoliiensi  Mieiisis 
Decembris  anni  1740,  pag.  2555. 

(77)  Quoil  est,  paria  septena.  Haec  quae  in  antea 
editis  omissa  suu.l,  supplentur  e iiiss. 


|(5Ϊ  ORIGENIS  m 

leiii  getHrteirifani,  qnam  prscipae  ifigypln  callent,  A του  τρανότ^ρον  νοτ,βαι  τδ,  αορ}σείς  ripr 

cubitorum  iiuiticnim  in  hoc  loco  posuit.  Apud  geo-  xi^ojrdr,  nal  είς  xr\%vr  σνττεΛέσεις  αύττ{Υ  άνω- 

metras  (78)  eniii»  eecuiulum  eam  rationem,  qn«  ^β^,έκθέσθαιτ6νοΙονειάρχιτεκτονικδνπερ\τηςχίβω- 

apud  eos  virtus  vocatur,  ex  solido  et  quadrato  vel  του  λόγον,  φέρε,  ώς  ύποπέτττωκεν  ήμϊν,  καΐ  μεμα- 

Ιιι  sex  cubitos  unus  deputatur  si  generaliter,  vel  Οήχαμεν,  αύτ^ν  έκΟώμεθα.  Νόε(  μοι  τριακοσ^ων  χη- 

trecentos  si  minotatim  deducatur.  Quae  utique  ra-  χέων  των  εΙρημένων  κατά  τήν  καλουμένην  ίύναμιν 

tio  si  observetur,  in  hujus  arcae  mensura  iiivenien-  είναι  χατωτάτο»  τ6  τής  κιβωτού  μήκος,  κα\  πεντή- 

tur  et  longitudinis  et  latitudinis  tanu  spatia,  quae  *οντα  πλάτος·  είτα  κατά  τήχυν  έπισυνάγεσβαι  wj 

vere  lotius  mundi  reparanda  germina  et  universo-  μ^ν  μήκους  δέκα  πήχεις,  του  άϊ  τΛάτους,  Ιν*  δί- 

ηΐΛ  animantium  capere  rediviva  β3  seminaria  μοιρον  · ώαττε  γενέσΟαι  τδν  τριακοστδν  του  Οψους  ττ- 

potuerint.  Haec,  quantum  ad  historiae  pertinet  ra-  χυν,  δέκα  ^χέν  του  μήκους,  ένδς  δέ  κα\  διμοιρου  τοΰ 

tioiiem,  adversum  eos  dicta  sint,  qui  impugnare  πλάτους- ειτα  μετά  τούτο  συντελεσθήναι  είς  ::ήχυν 

scripturas  Veleris  Testamenti  nituntor,  tanquain  τήν  έπισυναγωγήν.  EI  δέ  τψ  βιαϊος  είναι  δόξ^  6 ::η- 

iinpossibUia  quaedam  et  irrationabilia  coiitinen-  χυς  τριακοστδτς  ών,  χα\  πρώτος  ών  του  Οψους,  προι- 

tes.  εχέτω  τή  λέξει  λεγούση,  καϊ  τριάκοντα  αηχέων  τό 

ΰι^οςαΰζης,  έχισυτάγων  ποιήσεις  τήν  κιβωτόκ,  καΐ  είς  πήχυν  σνντεΜσεις  αϋτήν,  ϋΐμαι  γάρέμφαί- 
νεσθαι  μετά  τδ,  καΧ  τριάκοντα  πηχέυν  τό  ντ/τος^  τδν  πρώτον  χαΐ  τριακοστδν  πήχυν,  διά  του,  καΐ  εις 
πήχνν  σνντεΛέσεις  αύτήν  άνωθεν, 

VERSIO  NOVA, 

quinquaginta;  deinde  per  singulos  cubitos  arcani  secundum  longitudinem  minui  decem  cubitis,  secun- 
dum laiiludiiiem  autem,  uno  «utiilo  et  duabus  tertiis  partibus,  ita  ut  tricesimus  in  cacumine  cubitus  ei 
decem  in  longitudine,  atque  ex  uiio  ac  duabus  tertiis  partibus  in  latitudine  fiat;  deinde  vero  immiauUitt 
sic  arcam  in  cubitum  desinere.  Si  cui  autem  violenter  expressus  videtur  trigesimus  cubitus  qui  in  ca- 
eiimiiie  erat,  is  attendat  huic  lectioni  : Ei  tnginta  cubitorum  altitudo  ejm ; in  angustum  sensim  rediges  ar- 
cum, et  iu  cubitum  absolves  illam.  Existimo  enim  declarari  post  illud,  et  triginta  cubitorum  altitudo,  pri- 
inuiii  illum  cubitum  qui  trigesimus  erat,  per  hacc  verba  : Et  in  cubitum  absolves  illam  desuper. 

3.  Nunc  vero  jam  deprecanies  eum  prius  qui  so-  B tur  ergo  populus  hic  qui  salvatur  iu  Ecclesia,  illis 
Ius  potest  de  lectione  Veteris  jreslainenti  auferre  omnibus,  sive  hominibus,  sive  animalibus,  quz  sal- 
velamen,  leiuenms  inquirere  quid  etiam  spiritalis  vata  sunt  hi  arca.  Verum  quoniam  non  est  omnium 
aedificationis  contineat  magnifica  liacc  arem  consfru-  unum  meritum,  nec  unus  in  fide  profectus,  idcirco 
ctio.  Puto  ergo  ( ut  ego  pro  parvitate  sensus  mei  et  arca  illa  non  unam  prxbet  omnibus  mansionem, 
assequi  possum)  quod  illud  diluvium,  q;iio  pene  fi-  sed  bicamerata  snirt  inferiora,  et  tricamerata  supe« 
nis  tunc  datus  est  mundo,  formam  teneat  finis  il-  riora,  et  nidi  dislrnguunlur  in  ea  : ut  ostendat  quia 
lius  qui  vere  futurus  est  mundi  Quod  et  ipse  et  in  Ecclesia  licet  omnes  intra  unam  fidem  coali· 
Dominiis  pronuntiavit  dicens  : Sicut  enim  in  diebus  neantur,  atque  uno  baptismate  dilnantur,  noii  la- 
Noe  emebant^  vendebant,  wdificabant,  nubebant  et  men  unus  oniiiibiis  atque  idem  profectus  est,  sed 
nuptum  tradebant,,  et  venit  diluvium,  ei  perdidit  om-  unusquisque  in  suo  ordine.  Ki  quidem,  qui  per  ra- 
nes,  ita  erit  et  adventus  Filii  hominis,  lii  quo  evi-  tionabilem  scientiam  vivunt  et  idoiiei  sunt  non  so- 
deiiler  una  eademqiie  forma  diluvii , quod  prae-  Ium  semetipsos  regere,  sed  et  alios  docere,  quoniam 
cessit,  ct  finis  mundi  quem  venturum  dicit,  desi-  valde  pauci  inveniuntur,  paiiCOruni  (79)  qui  cum 
giiaiur.  Sicut  ergo  tunc  dictum  est  ad  illum  Noe,  ipso  Noe  salvantur,  et  proxima  ei  propinquilale 
ut  faceret  arcam,  ct  introduceret  in  eam  secuni  non  G jungtiiiiur,  teiieiil  figuram  ; sicut  et  Dominus  noster 
solum  filios,  cl  proximos  suos,  verum  etiam  diversi  venis  Noe  Christus  J esus  paucos  Iiabet  proximos, 
generis  animalia  : iia  eiiaiii  ad  noslruiii  Noc,  qui  paucos  filios  ct  propinquos,  qui  verbi  ejus  pariici- 
vere  solus  justus  et  solus  perfectus  est,  Dominuiii  pes  sint,  et  sapientiae  capaces.  Et  ii  sunt,  qoi  in 
Jesum  Cbrisiiim  in  coiisiiminalitne  soecuioruiii  di-  summo  gradu  positi  stini,  et  in  summitate  ares 
Cluni  est  a Patre,  ut  faceret  sibi  arcam  ex  lignis  collocantur.  Caeieriini  iiuilliludo  irrationalium  ani- 
qiiadralis,  el  mensuras  ei  daret  coelestibus  sacra-  nialiiim,  vel  etiam  be&tiarpm  in  inferioribus  locis 
uicniis  repleta».  Hoc  enim  designatur  in  Psalmo  habetur,  et  eorum  maxime,  quorum  feritatis  sxvi- 
tib:  dicit : Pete  a me;  et  dabo  tibi  gentes  hosreditatem  tiam  nec  fidei  dulcedo  mollivit.  Superiores  vero 
tuam,  et  possessionem  tuam  terminos  terree.  Coii-  aliquantulo  ab  bis  sunt,  qui  licut  minus  rationis, 
struit  ergo  arcam,  el  facit  in  ea  nidos,  id  est,  prom-  plurimum  tamen  simplicitatis,  iiinocentiaeque  cusio- 
ptuaria  quaedam  quibus  diversi  generis  animalia  re-  diuiit.  Et  siC  per  singulos  babitaiioniim  grodus  as- 
cipianlur.  De  quibus  et  propheta  dicit  **  : Perge,  cendciilibus  pervenitur  ad  ipsum  Noe,  qui  iiiter- 
populus  meus,  intra  in  promptuaria  tua,  absconde  prciatiir  requies  (80),  vel  justus,  qui  est  Jesiis 
te  parumper  donec  transeat  [uror  iroi  mem.  Confer*  Christus.  Neque  enim  in  illum  Noe  convenit,  quod  ! 

*·  Luc.  XVII,  i6, 27.  Psal.  ii,  8.  *·  Isa.  x\vi,20.  ··  Genes,  v,  29. 

(78)  ilptid f/comet  Gf.  Itb. ivcon/faCeiaum»  iium.  14·  et  tenent  /iturum.  Nam  conjunctio  et  expiiiigemtx 

(79)  PuHcortim.  lUvc  vo\,qme  iu  codd.  iiiss.  re-  erai,quippe  qum  sensum  periurbei,  neque  insuper 
|)criiiir.  ei  necessaria  est,  desideratur  iu  antea  ed.-  lt‘g:ilur  in  mss. 

tis,  ubi  male  etiam  infra  post  junguntur,  scitiiitur,  (80)  A ΓΤΘι  quiescere. 


169 


IN  GENESIM  ROMILIA  II.  i70 

dicil  Lamech  pater  cjiis  : ilic  eiitmt  inquit  re-  A emisit  ad  omnia  tigna  campi.  PropUrea  esialiaia  est 

^Htem  dabit  nobis  ab  openbus  nostris  (81)  et  a iri-  altitudo  ejus  super  omnia  ligna  campi.  Et  post  pauca 

siitiis  manuum  nostrarum 9 et  a terra  quam  maledixit  dicit  : Cy pressi  multat  in  paradiso  Dei,  et  pini  non 

Dominus  Deus,  Quomodo  oiiun  verum  erit  quod  sunt  similes  ramis  ejus,  ei  abietes  non  fuerunt  simi- 

ille  Noe  requiein  dederit  illi  Lamech,  vel  populo,  les  ei.  Omne  lignum  in  paradiso  Dei  non  assimila· 
qui  tunc  habebatur  in  terris,  vel  quomodo  aldatiim  tum  est  ei,  et  zelata  sunt  eum  omnia  ligna  paradisi 
esi  maledictum  terne,  quod  dederot  Dominus,  ubi  deliciarum  Dei,  Animadrerlis  de  qirihus  vel  quali- 
potius  iracundia  divina  major  ostenditur,  et  refer-  bus  lignis  dicat  propheta  , quomodo  describat  cj- 

liir  dicere  Deus  : Poenitet  me  quod  feci  hominem  pressum  Libani,  cui  omnia  ligna  qus  in  paradiso 

super  terram?  Et  iterum  dicit  : Delebo  omnem  car·  Dei  sunt,  comparari  ιιοπ’ possint?  Et  addidil  etiam 

nem  qua  est  super  terram  (82)·  Ei  super  omnia  suro-  hoc  ad  ultimum,  quod  omnia  ligna,  qum  sunt  in  pa- 

mse  offensae  indicium  interitus  viventium  datur.  Si  radiso  Dei,  zelata  sint  eam,  evidenter  ostendens, 

vero  respicias  ad  Dominum  nostrum  >esum  Chri-  secundum  spiritalem  iiiteUigentiam,  rationabilia 

sliim,  de  quo  dicitur** : Ecce  Agnus  Dei,ecce  qui  tollit  dici  ligna  quae  in  paradiso  Dei  sunt  : quippe  in  qui- 

peccaia  mundi;,  iterum  de  quo  dicitur  **:  Fectus  bus 'aemulationem  quamdam  describit  esse  adver- 

pro  nobis  maledictum,  ut  nos  de  maledicto  tegis  ^ suin  ea  ligna  quae  sunt  in  Libano.  Unde  uleiex- 
redimeret;  iterum  cum  dicU  : Venite  ad  me,  om-  cursu  etiam  hoc  dicamus,  considera  ne  forte  et 
nes  (85)  qui  laboratis,  st  onerati  estis,  et  ego  re/f-  illud,  quod  scriptum  est  **,  quia  maledictus  a Deo 
ciam  vos,  et  insenietis  requiem  animatus  vestris  : omnis  qui  pendet  'm  ligno,  sic  debeat  inlelUgi,  quo* 

invenies  hunc  esse,  qui  vere  requiem  dedit  hoiel·  noodo  ei  illud  quod  alibi  dictum  est  : Maledictus 

nibus,  et  liberavit  terram  de  maledicto,  quo  male-  ^*omo  qui  spem  habet  in  homine.  Pendere  enim  in 

dixit  ei  Dominus  Deus.  Huic  ergo  spiritali  Noe,  ^olo  Deo  debemus,  et  in  nullo  alio  etiam  si  de  pa- 

qiti  requiem  dedit  homtiiibu»,  et  tulit  peccatum  radiso  Dei  procedere  quis  dicatur,  sicut  et  Paulus 

mundi,  dicitur  : Facies  tibi  aream  ex  lignis  qua-  dicit  ** : Etiam  si  nos,  aut  angelus  de  calo  evangs- 

dralis.  lizaverit  vobis  aliter  quam  evangelizavimus  vobis, 

4.  Yideamus  ergo  quae  sint  quadrata  ligna·  (2oa-  anathema  sit.  Sed  b.TC  alias.  Inierim  vidisti  quae 
dratum  est,  quod  nulla  vacillat  ex  parte,  sed  quo·  quadrata  ligna  quae  velut  murus  quidam  et 
cunque  verteris,  fida  et  solida  stabilitate  consisltf.  defensio  bis  qui  sunt  intrinsecus,  a fluctibus  qui 

hta  sunt  ligna,  quae  omne  pondus  vel  aniinalimn  extrinsecus  superveniunt  (85),  collocantur  ab  spi- 

iiitrinsecus,  vel  fluctuum  extrinsecus  ferunt.  Quos  Q · fltue  ligna  extrinsecus  et  iiiirinseciis 

ego  arbitror  doelores  esse  in  Ecclesia,  et  ma-  bitumine  liniuntur.  Vult  enim  te  architectus  Eccle- 
gistros  atque  aemulatores  fidei,  qui  et  populos  in-  siae  Christus  non  esse  talem,  quales  sunt  illi  qui 

triiisecus  positos  verlm  commonitionis,  et  doctrinae  deforis  quidem  apparent  hominibus  justi,  deintus 

gratia  consolantur,  et  impugnantibus  exlriiisecug,  autem  sunt  sepulcra  mortuorum  **.  Sed  vult  te 

vel  gentilibus,  vel  haereticis, et  quaestionum  fluctus  ^1  corpore  s«incium  esse  extrinsecus,  et  corde  in· 

ac  procellas  certaminum  cotrnnovemibtis,  virtute  trinsecus  purum,  cautum  undique,  ei  castitatis  ai- 

verbi  ac  sapientia  raiionis  obsistunt.  Yis  autem  flue  innocentiae  virtute  munitum,  boe  est  intus  et 

videre  quod  ligna  rationabilia  novit  Scriptura  di-  bitumine  esse  oblitum. 

vUlh  ? Recenseamus  quid  apud  Ezecbielem  prophe-  5.  Post  baec  de  longitudine,  et  latitudine  arcae, 
tam  scriptum  est  : Ei  factum  est,  inquit  ··,  in  un-  ei  altitudine  memoratur,  et  numeri  in  his  qui- 
decimo  anno,  tertio  mense,  una  die  mensis,  factum  ponuntur  ingentibus  mysteriis  consecrati.  Sed 

est  verbum  Domim  ad  me  dicens  : Fili  hominis,  dic  ad  antequam  de  numeris  disseramus,  hoc  quod  dicit 
Pharaonem  regem  jEgypti,  et  ad  multitudinem  ejus  : longitudinem,  et  latitudinem,  et  altitiidinem,  quale 

Cui  te  similem  facis  in  exaltatione  tua?  Ecce  Assur  videamus.  Apostolus  tn  quodam  loco,  cum  de 
cypressus  tit  Libano,  speciosus  ramis,  et  condensis  t>  «nysteno  crucis  sacratius  loqueretur,  ita  ait  « : Ut 
umbraculis,  et  excelsus  (84)  in  altitudine.  Inter  ««««»«  qua  sit  longitudo,  et  latitudo,  ei  altitudo,  et 

medias  mubes  facium  est  cacumen  ejus,  aqua  enutn  ^ profundum.  Profundum  autem  et  altitudo  idem  si- 
ri/ eam,  ei  abyssus  exaltavH  eum,  et  adduxit  om-  gniUcanl,  nisi  quod  altitudo  spatium  de  inferiorl· 

ttia  flumina  sua  circa  eum,  et  congregationes  suas  videtur  ad  superoria  meUri,  profundum  vero 

••Gen.v,  29.  ” Cenes,  vi,  6,  7.  *®Joan.i,29.  **Gai.ui,15«  **MaUb.  xt,28,29.  ®‘Genes.  vi.  14.  ••Ezech. 
xxxi.  1,2  et  seqq.  ·*  Deuu  xxi,  25.  ·*  Jer.  xvii,  6.  Gal.  1,  8.  ··  Mattii. xxm,  27.  Eph.  iii,  18. 

(81)  Nosir/s.  Hanc  vocem  in  editis  omissam  resti-  excelsus.  Sic  habent  mss.  At  libri  antea  editi  : 

*uoiii  codcL  mss.  speciosus  ramus,  et  condensus  umbraculis,  excel- 

(82)  Delebo  omnem  carnem  qua  est,  elr.  Codex  sus. 

sancli  Theodorici  : Delebo  omnem  hominem  aui  A fluctibus  qui  extrinsecus  superveniunt. 

est,  eic·  Faiilo  post  tres  mss·  interitu  viventium  αα-  codd.  mss.  Belvac.  Gemetic.  Reinigianiis  et  San- 
tur.  germanensis.  Libri  vero  antea  editi  : obstaculum 

(85)  Vox  omnes,  deest  in  antea  editis,  tametsi  autem  et  impugnatio  his  qui  extrinsecus  superve· 

reperiniitr  in  oiiiuibus  iiiss.  niunt. 

(84j  Speciosus  ramis  et  condensis  umbraculis,  et 

Patrol.  Gb·  XII.  ® 


171 


ORIGENIS 


dc  superioribus  incipere,  cl  ad  inferiora  Uescoii-  A invenies  magnanim  rerum  gesta  sub  Iriecnario  vel 
derc.  Coiisequenler  igitur  Spiritus  Det  et  per  Moy-  quimiiiagenario  numero  contineri^  Triginta  anno- 
sen,  et  per  Paulum  ingentium  sacramentorum  figu-  rum  Joseph  educitur  de  carcere**,  et  totius iEgypii 
ras  enuntiat.  Nam*  Paulus,  quoniam  descensionis  suscipit  principatum  , ut  imroineniis  perniciem 
Gbrisli  mysterium  pnedicabat  (86),  profundum  no«  famis  divina  provisione  depellat.  Triginta  annorum 
minavit,  quasi  de  superioribus  ad  inferiora  venien-  refertur  Jesus  cum  venit  ad  baptismum,  et  vidit 
lis.  Moyses  vero, quia  restitutionem  designat  eorum  coelos  divisos,  et  Spiritum  Dei  in  columbae  specie 
qui  per  Christum  de  interitu  et  perditione  saeculi  veiiienlent  super  se  : ubi  et  primum  coepit  $:ΐ€πι· 
tanquam  de  nece  ililuvii  ex  inferioribus  ad  superna  mentum  patescere  Trinitatis,  et  multa  bis  similia 
et  coelestia  revocantur,  in  mensura  arcae  non  pro*  invenies.  Sed  et  quinquagesimam  diem  fesloin , 
tundum  memorat,  sed  altum,  tanquam  ubi  de  ter-  in  novarum  frugum  consecratione  reperies^*,  et 
renis  et  humUibus  ad  coelestia  ct  excelsa  conscen·  de  Madianitanim  (87)  spoliis  Domino  quinquagesima 
dilur.  Numeri  quoque  ponuntur,  trecenti  cubili  delibatur  Cum  trecentis  vero  invenies  et  Abraham 
longitudinis, quinquaginta  latitudinis,  triginta  alti-  vincentem  Sodomitas  et  Gedeoii  cum  trecentis 

tem  numerus,  plenus  in  omnibus  et  perfectas  osten-  ^ Ostium  sane,  quod  non  a fronte,  nec  desuper,  sed 
dilur  , et  lotius  rationalis  creaturae  continens  sa-  e latere  ex  transverso  collocatur,  quoniam  irae  divi- 
cramentiim  : sicut  in  Evaiigeliis  legimus  ubi  nae  tempus  est  : Die$  enim  Domini,  dies  iras  et 
dicit  quia  habens  quis  centum  oves,  ex  quibus  cum  furoris,  sicut  scriptum  est  : licet  enim  videamur 
perisset  una,  relictis  nonaginta  novem  in  montibus,  aliqui  salvari,  multi  tamen,  quos  inerila  sua  repro- 
descendii  quaerere  eam  quae  perierat,  et  posuit  bant,  delentur  et  pereunt  : ex  transverso  osiiom 
cum  illis  nonaginta  novem  quae  non  perierant.  Hic  ponitur,  ut  illud  ostendatur,  quod  per  prophetam 
ergo  centenarius  lotius  creaturae  rationalis  nume-  dicKur,  quia  si  incesseritis  mecum  perversi,  et  ege 
rus,  quoniam  non  ex  semetipso  subsistit,  sed  ex  tneedam  vobiseum  in  ira  perversa  Post  liaec  vi· 
Trinitate  descendit,  et  longitudinem  vitae,  hoc  est  deamus  et  de  eo  quod  dicit  separalim  inferiora  bi> 
immortalitatis  gratiam,  ex  Patre  per  Filium  ac  camerata,  et  superiora  tricamerata  : ne  forte  indi- 
Spiriluin  sanctum  suscepit , idcirco  iripUcates  po-  cetur  per  baec,  quod  Apostolus  dixit,  quia  in  nomiee 
nitur  : ulpole  qui  ad  perfectionem  per  gratiam  Tri-  Jetu  omne  genu  flectetur,  coelestium,  terrestrium  tt 
niiaiis  augetur,  et  qui  ex  centenario  per  ignorati-  infernorum  ; et  in  arca  signiAcelur  omnium  qiii- 
tiam  lapsum,  per  agnitionem  Trinitatis  restituat  in  (j  inferiora  ipsa  esse  quae  Apostolus  dicit  infer· 
trecentos.  Latitudo  quinquagenarium  numerum  te-  Irorum  autem  contigua  superiora  ipsa  esse  ter- 
net.  Qui  numerus  remissioni  et  indulgentiae  conse-  restria,  tricamerata  vero  superiora  qus  dicit  simul 
cratus  est.  Secundam  legem  enim  quinquagesimo  omnia  esse  coelestia,  sed  in  bis  eorum  merita  disliu- 
anno  remissio  eral,  id  est  ut  si  quis  distraxisset  goi,  qui  possunt  secundum  apostolum  Paulum  usque 
possessionem,  reciperet ; si  liber  in  servitutem  vc-  lenium  coelum  conscendere.  Nidi  vero  et  nidi, 
nissct,  reciperet  libertatem  , indulgentiam  debitor  <|oia  multi  sunt  in  arca,  multae  esse  apud  Patrem 
'.icciperct , exsul  rediret  ad  patriam.  Spiritalis  ergo  indicant  mansiones.  De  animalibus  vero,  et  bestiis, 
65  Noe  Christus  in  arca  sua·  in  qua  humanum  pecoribus  caelerisque  diversis  animantibus, 
geiiu.4  de  interitu  liberat,  id  est  in  Ecclesia  sua,  quae  nobis  alia  flgura  servanda  est,  nisi  quam^el 

buiic  quinquagenarium  remissionis  numerum  in  IsaUs  ostendit cum  dicit,  in  regiio  Christi  hi- 
laiiiiidine  collocavit.  Nisi  enim  remtssioneiii  pecca·  pnm  cum  agno,  pardum  cum  liasdo,  leonem  el  bo- 
lorum donasset  credentibus,  non  fuisset  per  orbem  vein  simul  ire  ad  pascua,  eorumque  letus  gimol 
terne  Ecclesiae  latitudo  diffusa.  Triginia  autem  ai-  paleis  vesci,  insuper  etiam  in  aspidum  caverna, 
liludinis  numerus  simile  ul  trecenti  continet  sacra-  parvum  puerum  (talem  sine  dubio,  qualem  dicebat 
mentum.  Quod  enim  ibi  centeni,  hoc  hic  deni  ter-  ^ Salvator  Nisi  conversi  fueritis  et  effecti  eicut  puer 
tio  muUipUcali  faciunt.  Ad  unum  autem  lotius  con-  hic,  non  introibitis  in  regnum  Dei)  uii&suruiii  esse 
structionis  numerum  summa  revocatur,  quia  tinus  manum,  et  nihil  laedendum  ; vel  etiam  illa  figura, 
Deus  Pater  ex  quo  omnia  **,  et  unus  Dominus,  et  quam  Petrus  jam  nunc  in  Ecclesia  haberi  docet, 
una  Ecclesiae  fides  est,  unum  baptisma,  unum  cor·  cum  refert  se  visionem  vidisse  in  qua  omnia 
pus,  et  unut  spiritus  et  ad  unum  perfectionis  quadrupedia,  ei  bestiae  terrae,  ac  volatilia  coeli  intra 
Dei  finem  cuncta  festinant.  Sed  et  tu  qui  haec  au-  unum  fidei  linteum  continebantur,  quatuor  Evan- 
dis,  si  Scripturis  sanctis  intendas  ex  otio,  permulta  geliorum  initiis  alligatum  ? 

··  Liic.  XV,  4 el  seqq.  ··  I Cor.  viii.  6.  ’·  Epb.  iv,  4,  5.  Gen.  xli,  46.  Liic.  iii,  43. 

Deui.  XVI,  9.  Nuin.  xxxi,  30.  Gen.  xiv,  14.  Jud.  vii,  6.  Sophon,  i,  15.  Levit,  xivi, 

47,28.  Philip.  II,  10.  ··  Isa.  xi,  6-8.  Mallb.  xvni,  3.  ·*  AcU  x,  H.  14. 

(86)  Sex  niss.  habent,  prtpdicabat ; libb.  editi  : (88)  Madianitas  eurern/,  ita  coild.  Geineiic.  et 

praedicat·  Sangeriuaneiisis,  libri  autem  editi  omitluiit  Madia- 

(87)  Madianitarum.  Sic  habent  omnes  inss.,  libri  nilas. 
vero  editi,  Ammonitarum. 


ludinis.  Trecenti,  lercenteni  sunt.  Centenarias  au-  lingua  aquam  lambentibusMadianilas  superat  (88)^'. 


175 


IN  GENESIM  HOMILIA  li.  174 

6.  Verum  quoniam  arca  qiiain  describere  cona-  A Uneiil  vilam,  et  ex  omni  parlc  libraiam.  Nam  auclo- 
niur,  non  solum  bicamerata,  sed  el  tricamerata  a res  saccularium  librorum  possunt  qiildein  dici  ligna 

Deo  construi  jubetur,  operam  demus  et  nos  ad  excelsa,  et  ligna  ii.Mbrosa.  Sub  omni  enim  ligno 

hanc  duplicem  qurn  praecessit  expositionem  secun-  excelso  et  nemoroso  accusatur  fornicatus  esse 

dum  praeceptum  Dei  etiam  tertiam  jungere.  Prima  Israel  : quia  illi  loquuntur  quidem  excelsa,  et 

enim  quae  praecessit,  bistorica  est,  veluti  funda-  florida  utuntur  eloquentia  : non  tamen  ita  egerunt, 

mentum  quoddain  in  inferioribus  posita.  Secunda  iil  locuti  sunt  : et  ideo  non  possunt  ligna  quadra- 

haec  mystica,  superior  et  excelsior  fuit.  Tertiam  si  la  nominari,  quod  in  eis  nequaquam  vita  et  sermo 

possumus  moralem  leniemus  adjicere  ; quamvis  ct  collibret.  Tu  ergo  si  facis  arcam,  si  bibliothecam 

hoc  ipsum  quod  neque  bicameratam  solum  dixit  et  congregas,  ex  sermonibus  propheticis  et  aposlolicis 

siluit,  neque  tricameratam  tantum  et  cessavit,  sed  vel  eorum  qui  cos  rectis  fidei  lineis  secuti  sunt 

cum  dixisset  bicameratam,  addidit  et  iricamera-  congrega,  bicaineraiam  ct  tricameratam  facito 

tam,  nec  absque  hujus  ipsius  expositionis  quam  ha-  eam,  ex  ipsa  η«ΊΓΓαΐίοη65  historicas  disce,  ex  ipsa 

bemus  in  inanibus  videalur  esse  mysterio.  Nam  inysterium  magnum  quod  in  Christo  et  in  Ecclesia 

tricamerata  irip licem  hanc  expositionem  desigiiniil.  impletur  agnosce.  Ex  ipsa  etiam  emendare  mores. 

Sed  quia  non  semper  in  Scripturis  divinis  hislo-  ^ resecare  viti.i,  purgare  animam,  atque  exuere  eam 
rialis  consequentia  stare  potest,  sed  nonnunquain  omni  vinculo  caplivilatis  inlellige,  nidos  in  ea,  et 

defleit,  ut,  verbi  causa,  cum  dicitur  **  : Spt/ue  im-  nidos  diversarum  virtutum  el  profectuum  collo- 

seetUur  inmanu ebrio%i . ei  cnm  in  templo  a Salo-  catis.  Deintus  sane  el  deforis  bituminabis  eam, 

mone  consiriiclo  dicitur*^  : Vox  mallei  et  securii  corde  lidem  gerens,  ore  confessionem  proferens: 

non  esi  audita  in  domo  Dei  : el  iterum  in  Levili-  intus  scientiam,  foris  opera  habens  : intus  corde 

co  cum  lepra  parietis  «et  pelliculae,  el  staminis  mundus,  foris  castus  corpore  incedens.  In  banc  ergo 

inspici  jubetur  a sacerdotibus  el  piirg.^rl : propter  arcam,  sive  eam  bibliothecam  divinorum  librorum 

haec  ergo  et  Ilis  similia  non  solum  tricamerata,  sed  sive  animam  fldelem  secundum  moralem  inierim 

et  bicamerata  arca  contexitur,  ui  sciamus  in  Seri-  locum  ponamus,  introducere  debes  etiam  animalia 

pluris  divinis  non  semper  triplicem,  quia  non  sem-  ex  omni  genere,  non  solum  munda,  sed  et  iinmtin- 

per  nos  bistoria  sequitur,  sed  interdum  duplicis  da.  Sed  munda  quidem  animalia  facile  possumus 

tantummodo  sensum  expositionis  insertum.  Tente*  dicere,  quod  memoria,  eruditio,  intellectus,  exaini- 

rous  igitur  et  tertiam  expositionem  disserere,  se-  natio  et  judicium  eorum  gti»  legimus,  aliaqiie  his 

eundum  moralem  locum.  Si  quis  est,  qui  crescen-  q similia  intelligi  possunt.  De  immundis  vero  pro- 
libus malis,  et  inundantibus  vitiis  convertere  se  nuntiare  difficile  est,  quse  et  bina  et  bina  nominati- 

potest  a rebus  Ouxis  el  pereuntibus  et  caducis,  et  mr.  Veruiniainen  quantum  in  tam  difficilibus  locis 

audire  verbum  Dei,  ac  , praecepta  coelestia  : hic  in-  audere  possumus,  puto  quod  concupiscentia  el  ira. 

Ira  cor  suum  arcam  salutis  aedificat,  et  biblioihe-  quia  insunt  (90)  omni  animae,  necessario  istae  secun- 

cam,  ui  ita  dicam,  intra  se  divini  consecrat  verbi,  dum  hoc  quod  ad  peccandam  homini  famulantur, 

longitudinem  in  ea,  et  latitudinem,  ei  altitudinem,  immundae  dicuntur,  secundum  hoc  vero  quod  ne- 

fidem,  spem,  charitatemque  collocat.  Fidem  Trini-  qne  posteriutis  sine  concupiscentia  successio  re- 
bitis (89)  ad  longitudinem  vitae  imiuorialitatemqiie  paratur,  neque  emendatio  ulla  sine  ira  potest  iio* 

distendit.  66  Latitudinem  cbariiatis,  indulgentiae  que  disciplina  constare,  necessariae  el  conservandas 

el  benignitatis  fundat  affectu.  Altitudine  spei  se  ad  dicuntur.  El  quamvis  haec  jam  non  morali,  aed  na- 

coelestia  erigit  et  excelsa.  Super  terram  enim  am-  lurali  ratione  discussa  videantur,  tamen  quae  ad 

bubilis,  in  ccelis  habet  conversationem.  Summam  praesens  occurrere  potuerunt,  pru  aedificatione  ira- 

vero  actuum  suorum  refert  ad  unum.  Scit  enim  ctavimus.  Si  quis  sane  potuerit  ex  otio  ipsam  sibi 

quia  omnes  quidem  currunt;  sed  unus  accipit  pal-  conferre  et  comparare  Scripturam  divinam  et  spiri-^ 
mam  scilicet  qui  cogitationum  varietate  et  in-  D l^iibus  spiritalia  coaptare,  nec  nos  latet  quod  plura 
siabiliiaie  mentis  non  fuerit  multiplex.  Sed  hanc  bi-  in  boe  loco  profundi  et  arcani  mysterii  secreta  re-| 
bliothecam  non  ex  agrestibus  et  impolitis,  sed  ex  periet,  quae  nunc  nos  adducere  in  medium,  vel  pro 

quadratis  el  secundum  aequitatis  iineani  directis  brevitate  temporis,  vel  pro  auditorum  labore  non 

construit  lignis,  id  est  non  saecularium  auctorum,  possomus.  Oinnipoientis  tamen  Dei  misericordiam 

sed  ex  propheticis  atque  aposlolicis  voluminibus,  dcprecemur,  qiii  nos  non  solum  auditores  verbi  sui 

Ipsi  enim  sunt,  qui  diversis  lentationibus  edolati,  faciat,  sed  el  factores  et  inducat  super  nostras 

resecatis  omnibus  vitiis  et  excisis,  quadratam  con-  quoque  animas  diluvium  aquae  suae,  et  deleat  in  no- 

Proverb.  xxvi,  9.  III  Reg.  vi,  7 ··  Levit,  xiii.  I Cor.  ix,  24.  1 Reg.  xvii.  ^ Jac.  i,  22. 

(89)  Libri  antea  editi,  fid£  Trinitatis  ad  longitu-  libb.  antea  editi  : latitudine  chariiatis^  indulgentice 

dinem  ritee  immorialitatemque  descendit,  ai  mss.  et  benignitatis  fundat  affectum*  Altitudine  spei  ad 

Belvacetisis,  Reiiiigianus  et  ires  Tiironeiises  ut  in  coelestia  erigit;  sed  mss.  utiii  nostro  textu, 

nostro  textu.  Codex  Gemeliceiisis : fidem  Trinitatis  (90)  Mss.,  insunt;  libb.  editi,  inest* 
ex  iongiiudine  vitw  immortalitateque  distendit·  Mox 


175 


ORIGENiS 


176 


bis  qiias  ecH  esse  delenda,  et  ?ivificet  qux  jndicat 
esse  Tivineaoda,  per  Christum  Dominum  nostram, 
et  per  Spirituni  suum  sanctum.  Ipsi  gloria  in  aeterna 
saecula  saeculorum.  Arnen. 

IIOMILIA  111. 

De  circumcisione  Abraftee, 

1.  Qiiomam  in  multis  divinae  Scripturae  locis 
Deum  legimus  ad  homines  loqui,  et  propter  hoc  Ju- 
daei quidem,  sed  et  nosiroraro  nonnulli,  Deum  quasi 
hominem  iiiteHigendum  putaverunt,  id  est  huma 
nis  membris  hahiluqne  distinctum,  philosophi  vero 
velui  fabulosa  haec  et  ad  poeticorum  similitudinem 
figmentorum fermaia  despiciunt : videtur  mihi  de 
bis  primo  paucis  sermociiiandiim,  et  tunc  ad  ea 
quae  recitata  sunt  veniendum.  Primo  ergo  ad  eos 
sil  sermo  qui  Coris  positi  arroganter  nos  circum- 
strepunt, dicentes  excelso  illi  et  invisibili  atque  in- 
corporeo Beo  non  convenire,  nt  humanis  iitaiw 
affectibus  (fil).  Si  enim  loquendi,  hiquiitnt,  ei  da- 
tis usum,  sine  dubio  dabitis  et  os,  ellingiiam,  cae- 
teraque  membra  qutbut  loquendi  expletur  officium. 
Quod  si  sii,  recessum  est  ab  inviaibili  et  incorpo- 
reo Deo  : et  muUa  his  simtlia  nectentes  nos  fati- 
gant (92).  Ad  haec  ergo,  si  precibus  vestris  juve- 
mur, prout  Dominus  dederit,  breviter  occurremus. 

2.  Nos  sicut  incorporeum  esse  Deum,  ci  oronipo· 
teiiiem,  et  invisibilem  profitemur,  ita  eum  curare 
mortalia,  et  nibil  absque  ejus  providentia  geri, 
neque  in  eoelo,  neque  in  terris,  certo  et  immobili 
dogmate  confitemur  (93).  Memento  quia  niliil  sine 
providentia  qjiis  geri  diximus»  non  sine  voluntate. 
Mulla  enim  sine  voluntate  ejus  geruntur,  nibil  sine 
providentia.  Providentia  namque  esi  qua  procurat, 
et  dispensat,  et  providet  quae  geruntur.  Voluiuas  ve- 
ro est,  qua  vult  aliquid  aut  non  vult.  Sed  de  his  alias. 
Longior  enim  est  et  diffusior  iste  tractatus.  Secun- 
dum hoc  ergo  quod  provisorem  omnium, et  dispensa- 
torem profitemur  Deum,  consequens  est  ut  quid 
67  velit,  vel  quid  boininibus  expediat  indicet.  Si 
enim  non  indicet,  neo  erit  provisor  hominis,  nec 
creditur  curare  mortalia.  Indicans  igitur  Deus 
nominibus  quae  eos  agere  vult , quo  potissimum 
affectu  dicendus  esi  indicare  ? Nonne  eo  qui  homi- 
nibus in  usu  et  notitia  est?  Si  euiio,  verbi  causa, 
dicamus  quia  silet  Deus,  quod  naturae  illi  conve- ! 
niens  creditur,  quomodo  indicaiiiin  esse  aliquid  ab 
eo  putabitur  per  stleniium  ? Nunc  autem  idcirco 
loculus  dicitur,  ut  scientes  homines  boc  mini- 
sterio voluntatem  alterius  alteri  innotescere,  agno- 
scant ea  quae  sibi  per  prophetas  deferuntur  Dei 
esse  voluntatis  indicia.  In  quibus  utique  non  intel- 

^ €eu.  XII,  I. 

(91)  Affectibus.  Codex  sancti  Theodorici,  affatU 
hua,  non  male. 

(92)  Quatuor  ross·,  nos  fatigant;  libb.  antea  edi- 
ti, nostros  faiigani. 

(93)  Dogmate  confitemur,  cic.  Sic  mss. ; libri  ve- 
ro editi,  dogmate  frofitemur, 

(94)  Mss.  ab  Ecclesia^ fide.  Libb.  editi,  ab  eccle· 
mastica  fide. 


i ligitiir  voluntas  Dei  contineri,  nisi  ea  loenlus  dica- 
tur, quia  nec  seniitur,  nec  intelligitur  inter  bomi-  | 
nes  indicari  unquam  posae  per  siientium  voluau-  j 
tem.  Sed  baee  rursum  non  secundum  errereni  Jn· 
daeorum,  vel  etiam  ex  nostris  noniiullomm , qni 
eum  illis  errant,  eatenus  dicimus,  ut  qnoniaa 
humana  fragilitas  aliter  audire  de.  Deo  non  puies<, 
nisi  ul  sibi  res  ipsa  et  vocabula  nota  siiui,  idcirco 
etiam  membris  haec  noairia  similibue,  et  habita 
humano  Deum  agere  sentiamus.  Alienum  boc  est 
ab  Ecclesiae  fide  ( 9A ).  Sed  bec  ipsum  quod  vel 
aspirat  in  corde  uniuscujusque  aancioiatii.  vel 
sonum  vocis  pervenire  ad  aures  ejus  facit,  locotn 
homini  Deos  dicitur.  Sie  et  cum  nota  sibi  esse  indi- 
cat quae  unusquisque  vel  loquitur,  vel  agit,  audisse 
^ se  dicit : et  cum  aliquid  injustum  geri  a nobis  indi- 
cat, irasci  se  dicit : cum  beneficiia  suis  ingrahu 
nos  arguit,  peenitere  se  dicit : indicans  quidem 
haec  his  aflSectibus  qui  hominibus  In  usu  sunt,  non 
tamen  his  membris  ea  ministrans  quae  naturae  cor- 
poreae sunt  (95).  Simplex  namque  est  illa  subsian· 
ti:i,  et  neque  membris  iiilrs,  iieque  compaginibus 
aflbclibusque  compoeila,  sed  quidquid  divjiiia  vir  li- 
tibus geritur,  hoc  ut  homines  possent  intelligero, 
aut  humanorum  membrorum  appellatione  profer- 
tur, aut  communibus  el  notis  eiiuntiaiiir  ( 96)  afle- 
eiibus.  Et  hoc  modo  vel  irasci,  vel  atidire,  vel  loqui 
dicitur  Deus.  Nam  si  vox  humana  aer  ictus,  id  est 
lingua  repercussus  definitur,  potest  et  vox  Dei  dici 
aer  ictus,  vel  vi,  vel  voluntate  divina.  Et  lude  est 
quod  si  quando  vox  divinitus  datur,  non  ad  om- 
nium aures,  sed  ad  quorum  interest,  auditos  atla* 
biiur,  ut  agnoscas  sonitum  non  linguae  pulsu  reil- 
ditum  (aiioquin  fieret  communia  auditus),  sed  superi;! 
nudis  moderamine  gubernatum.  Quanquam  et  pro- 
phetis saepe  et  patriarchis , caeierisqiie  sanctorum, 
ellam  sine  vocis  sono  verbum  Dei  facium  es«e 
referatur,  sieul  ex  omnibus  sacris  voloiniuibus 
abundanter  docemur.  In  quo,  ut  breviter  dicam, 
illuminata  mens  per  Spiritum  Dei  formatur  io 
verba.  Et  ideo  sive  hoc,  sive  illo  quo  supra  diximus 
modo,  cum  voluntatem  suam  Indicat,  locutus  esse 
dicitur  Deus.  Secundum  hunc  ergo  sensum  aliqua 
(97)  jam  ex  liis  quae  lecia  sunt,  disseramus, 
ί 5.  Multa  responsa  dantur  a Deo  ad  Abrabam, 
sed  non  omnia  ad  unum  eurodemqne  referuntur. 
Quardani  enim  ad  Abram , quaedam  ad  Abrabam,  id 
est  alia  post  immolationem  nominis,  et  alia  cum 
adhuc  genuino  vocabulo  censeretur.  Et  primun 
quidem  a Deo  ad  Abram  ante  immutationem  nomi- 
nis illud  defertur  oraculum,  quo  dixit  " : Exi  de 

( 93 ) Non  tamen  his  mem6fts  ea  ministrans  gua 
naturm  corporees  sunt.  Haec  in  antea  editis  libris 
omissa  supplemur  e mss. 

(96)  Mss.  eituitita/ur»  Libb*  editi,  aunumiatur» 
Paulo  post  iulein  mss.,  repercussMS  definitur,  Libb. 
editi,  repercussus  dicitur, 

(97)  Codd.  Belvac.,  Gemelle,  et  Remigianus, 
aliqua;  libb.  editi,  reliqua. 


17« 


m 


iN  GEN£S1M  HOlIlUA  111. 


B 


terra  tua , et  de  domo  patrie  im,  et  de  eoffnaiione  A 
tua,  etc.  Sed  nihil  in  hoc  de  tesiamenio  Bei , nihil 
de  circiimcisione  praicipHur.  Nen  enim  peieral, 
cnm  adhuc  esset  Abram  et  eamalU  nailvitaiia 
vocabulum  ferrei,  suscipere  et  testamentum  Dei  et . 
circumcisionis  insigne.  Cum  vero  exiit  de  terra  sua, 
et  de  cognatione  sua,  tunc  ad  eum  sacratiora  jam 
responsa  deferuntur.  Et  primo  dicitur  ei  quia  mm 
vocaberie  Abram,  eed  Abraham  erit  nomen  tuum  **. 
Tunc  jam  et  testamentum  Dei  suscepit  (t>8),  et 
signaculum  fidei  accepit  circumcisionem , quam 
non  potuit  accipere , dum  esset  in  domo  patris , 
et  in  consanguinitate  carnali,  et  cum  adhuc  Abram 
vocaretur.  Sed  neque  presbyter  appeHatus  est 
ipse , et  uxor  sua,  donec  esset  in  domo  patris, 
et  cami  cohabiuret  ac  sanguini  : sed  postquam 
inde  profectus  est,  ei  Abraham  vocari  ei  presby- 
ter meruit : Erant  enim,  inquit  ambo  presbyteri, 
id  est  senes,  Abraham  scilicet,  et  admiranda  uxor 
ejua,  et  provecti  in  diebus  suis.  Quanti  ante  eos 
longioribus  armorum  spatiis  vitam  duxere,  nongen- 
tis et  eo  amplius  annis,  aliqui  non  multo  minus 
usque  ad  diluvium  vixere  : et  nuHi  ex  his  presby- 
teri appellati  sunt.  Non  enim  hoc  nomine  in  Abra- 
ham senecta  corporis  , sed  cordis  maturitas  appel- 
lata est.  Sic  et  ad  Moysen  Dominus  dixit  : Elige 
tibi  presbyteros,  quos  tu  ipse  scis  presbyteros  esse. 
Intueamur  ergo  diligentius  Domini  vocem,  quid  sibi 
velit  ista  adjectio  qua  ait,  quos  tu  ipse  scis  esse  pre* 
sbyteros,  Nunquid  is  qui  senilem  corporis  gerebat  C 
ssialem  , non  omnium  oculis  perspicuus  erat  quod 
esset  presbyter,  id  est  senex?  Quid  ergo  soli  Moysi 
tanto  ac  tali  prophetae  specialis  ista  mandatur 
inspectio,  ut  illi  eligantur,  non  quos  caeleri  homi- 
nes norunt,  non  quos  imperitum  vulgus  agnoscit, 
sed  quos  propheta  Deo  plenus  elegerit  ? Non  enim 
erga  eos  de  corpose , non  de  aetate,  sed  de  mente 
judicium  est.  Tales  ergo  erant  isti  beati  presbyteri 
Abraham  et  Sara.  Et  primo  omnium  genuina 
his  nomina,  quae  ortus  carnalis  dederat,  commu- 
tantur. Cum  enim  esset  nonaginta  el  novem  anno· 
rum  Abraham,  apparuit  ei  Deus,  et  dixit : Ego  sum 
Deus,  complace  coram  me,  et  esto  inculpabilis,  et 
ponam  testamentum  meum  inter  me  et  te.  Et  procidit 
Abraham  tn  faciem  suam,  et  adoravit  Deum,  a/® 
locutus  est  ei  Deus  dicens  : Ego  sum  : ecce  testu· 


mentum  meum  tecum , el  eris  pater  muUiludinis 
gentium  : ei  benedicentur  in  ie  omnes  gentes,  et  jam 
non  vocabitur  nomen  tuum  Abram,  sed  erit  nomen 
tuum  Abraham  Et  cum  dedisset  hoc  nomen,  sta- 
ti m subjungit  : Et  ponam  testamentum  inter  me  et 
te,  et  inter  semen  luum  post  te,  et  hoe  est  testamen- 
tum quod  servabis  inter  me  ei  te,  et  inter  semen  tuum 
post  te,  El  post  haec  addit : Circumcidetur  omne 


matcuUnuui  vestrum,  ei  circumcidetis  carnem  pra·' 
puiii  vestri, 

4.  Igitur  quandoqmdem  in  hunc  devenimus 
locum , requirere  volo  si  omnipotens  Deus , qui 
coeli  ac  terrae  dominatum  tenet,  volens  iestameu- 
tuin  ponere  ctiin  viro  sancto,  iu  hoc  summam  tanti 
negotii  collocabat , ut  praeputium  carnis  ejus  ac 
futurae  ex  eo  soboUs  circumcideretur.  Erit  enim, 
inquit,  testamentum  m^um  super  egrnem  tuam. 
Hoccine  erat  quod  cceli  ac  terrae  Dominus,  ei 
quem  e cunctis  mortalibus  solum  delegerat,  aeterni 
testamenti  munere  conferebat?  Haec  enim  sunt 
sola,  iii  quibus  mag*siri  et  doctores  Synagogae  sau- 
ciorum gloriam  ponunt.  Ecclesia  vero  Christi,  quae 
per  Prophetam  dixerat  : Mihi  autem  satis,  honori· 
ficati  sunt  amici  tui,  Deus,  quomodo  honoret  ami- 
cos sponsi  sui,  el  quantam  eis  gloriam  conferat, 
cum  gesu  eorum  revolvit,  veniant,  sI  videtur,  et 
audiant.  Nos  ergo  imbuti  per  apostolum  Paulum 
dicimus  quia  sicut  multa  alia  in  figura  et  in  imagine 
futurae  veritatis  fiebant,  ita  el  circumcisio  illa 
carnalis  circumcisionis  spiritualis  formam  gerebat. 
De  qua  et  dignum  erat,  et  decebat  Deum  majesta- 
tis praecepta  mortalibus  dare.  Audite  ergo  quo- 
modo Paulos  dcclor  gentium  ki  fide  et  veritate  de 
circumcisionis  mysterio  Christi  Ecclesiam  docet. 
Videte,  inquit  *',  circumcisionem  (de  Judaeis  loquens 
qui  circumciduntur  in  carne).  Noe  enim  sumus,  ait, 
circumcisio,  qui  spiritu  Deo  servimus,  et  non  in 
eame  fiduciam  habemus.  Haec  una  Pauli  de  circum- 
cisione sententia.  Audi  el  aliam  **  : Non  enim  qtd 
$u  manifesto  Judoius  est,  inquit,  neque  quw  mani· 
feste  est  in  came  circumcisio,  sed  qui  in  occulto 
JudtBUS  circumcisione  cordis,  in  spiritu,  non  littera. 
Non  tibi  dignius  videtur  talis  circumcisio  dicenda 
io  sanctis,  ct  amicis  Dei,  quam  carnis  obtruncatio  ? 
Sed  sermonis  novitas  fortasse  non  solum  Judaeos, 
sed  etiam  aliquos  fratrum  nostrorum  deterreat. 
Impossibilia  enim  videiur  Paulus  praesumere,  qui 
ctrcuiiicisionem  cordis  inducit.  Quomodo  enim  fieri 
poterit  ut  circumcidatur  membrum,  quod  internis 
visceribus  obtectum,  etiam  conspectibus  ipsis  homi- 
num laiet  ? Redeamus  ergo  ad  propheticas  voces, 
ut  orantibus  vobis  haec  de  quibus  quaerimus,  inde 
clarescant.  Ezechicl  propheta  dicit  : Omnis  alie- 
nigena incircumcisus  corde,  et  incircumcisus  carne, 
non  introibit  in  sancla  mea.  Et  item  alibi  nihilo- 
minus exprobrans  propheta  dicit  **  : Omnes  alieni- 
gena! incircumcisi  carne,  filii  autem  Israel  incircum- 
cisi  corde.  Designatur  ergo  quod  nisi  quis  circum-' 
cisus  fuerit  corde  el  circumcisus  carne,  non  iiitro-~ 
ibit  iii  sancta  Dei  (99). 

5.  Sed  videbor  meis  Ipse  indiciis  captus.  Hoc 
enim  prophetae  lesiimonio  continuo  constringet  me 
Judaeus,  el  dicet  : Ecce  propheta  utrainque  circitnH 


··  Gen.  XVII,  5.  Gen.  xviii,  H.  ··  Niim.  xi,  46.  ” Gen.  xvii,  1, 2 ei  seqq.  ·*  Psal.  cxxxviii,  17. 

Phil.  111,  t,  Z,  *·  Rom.  ii,  28,  29.  ·’  Ezcch.  xuv,  9 ··  Jer.  ix,  26. 

(98)  Omnes  mss.,  suscepit. accepit,  eXc.\  incircumcisus  corde  et  incircumcisus  came  non 

libb.  editi  suscipit,  etc.,  accipit,  etc,  introibit  in  sancta  Dei.  Sed  videor  meis  ipse,  etc. 

(99)  Codex  ms.  saucii  Theodorici : quod  quis 


179  ORIGENIS  <80 

deionem  designat,  carnis  et  cordis·  Allegoria»  non  A cleclus  ad  enarrandas  virtutes  Domini  ·,  suscipite 
supercsi  locus,  ubi  uiraque  species  circumcisionis  dignam  circumcisionem  verbi  Dei  in  auribus  ve- 

oiigitur.  Si  me  vestris  precibus  juveritis,  ut  adesse  stris,  et  in  labiis,  et  in  corde,  et  in  pneputio  car- 

digiietur  verbum  Dei  vivi  in  apertione  oris  nostri,  nis  vestrae,  et  in  omnibus  omnino  membris  vestris, 

poterimus  ipso  duce  per  arcium  hoc  quaestionis  iter  Circumcisap  namque  sint  aures  vestrae  secundum 

ad  latitudinem  veritatis  exire,  quia  non  solum  verbum  Dei,  ut  vocem  non  recipiant  obtrecuniis, 

earnales  ludael  de  circumcisione  carnis  revincendi  ut  maledici  el  blaspbeiiii  verba  non  audiant, ut  fal- 

aunt  nobis,  sed  nonnulli  ex  iis,  qui  Christi  nomen  sis  criminationibus,  mendacio  non  pateant.  Oppi- 

videntur  aoscepisse,  et  tamen  carnalem  circumci-  lenlur,  et  clausae  sint,  ne  judicium  sanguinis  au- 

siotiem  recipiendam  putant  ut  Ebionitae  ( < ),  el  si  diaiit,  aut  impudicis  canticis  el  theatralibus  sonis 

qui  his  simili  paupertate  sensus  aberrant.  Utamur  pateant.  Nihil  obsqenum  recipiant,  sed  ab  oinul 

Ig  tur  veteris  instrumenti  testimoniis,  quibus  liben^  cceno  (5)  corruptionis  aversae  sint.  H*c  est  cir- 

ler  indulgent.  Scriptum  est  enim  in  Jeremia  pro-  cumcisio,  qua  Ecclesia  Christi  aures  suorum  cir- 

plieta  ··  ! Ecce  populus  hic  incircumcisus  auribus»  ciiincidit  infantium,  istae,  credo,  sunt  auras,  quas  in 

Audi,  Israel,  propheticam  vocem, grande  tibi oppro-  auditoribus  suis  requirebat,  dicens*  : Qui  habst 

briuni  inducitur  ( 2 ),  grandis  libi  impingitur  culpa.  B aures  audiendi  audiat.  Nemo  enim  potest  Incir- 
Accusatio  tua  profertur,  quod  incircumcisus  es  cumcisis  et  immundis  auribus  (6)  munda  verba  sa- 

auribus.  £l  cur  non  hac  audiens  adhibuisti  fer-  pienline  el  veritatis  audire.  Veniamus,  si  vultis,  et 

rum  auribus  tuis,  cl  incidisti  eas  ? Culparis  nam-  ad  labiorum  circumcisionem.  Ego  puto  quod  incir- 

que  a Deo,  et  condemnaris  , cur  aures  non  habeas  cuincisus  sil  labiis,  qui  nondum  cessavit  a stuliilo- 

circumcisas.  Confugere  enim  tibi  ad  allegorias  quio,  a rcurrilitate,  qui  bonis  derogat,  qui  crimi- 

nosiras,  quas  Paulus  docuit,  non  permitto.  Circum-  natur  proximos,  qui  instigat  lites,  qui  calumnias 

cidere  quid  cessas?  Deseca  aures,  abscinde  mem-  movet,  qui  fratres  inter  se  falsa  loquendo  commit- 

bra  qua»  Deus  ad  utilitatem  sensuum  el  ad  orna-  lii,  qui  vana , inepta,  saecularia,  impudica,  tur- 

tum  bumani  status  creavit.  Sic  enim  inteliigis  pm,  injuriosa,  proterva,  blasphema,  et  caetera  qa» 

verba  divina.  Sedet  aliud  tibi  adhuc  proferam,  indigna  sunt  Christiano  ore  proloquitur.  Si  quis 

etii  contradicere  non  possis,  lii  Exodo,  ubi  nos  in  vero  ab  bis  omnibus  continet  os  suum,  el  dispo- 

codic.biis  Ecclesiae  habemus  scripiuni,  respondeo-  nit  sermones  suos  in  judicio  verbositatem  repri- 

lem  ad  Doiiiiiium  Moysen , et  dicentem  ( 5 ):  Pro-  mii,  linguam  temperat,  verba  moderatur,  iste 

eide.  Domine^  alium  quem  mittas.  Ego  enim  gracili  merito  circumcisus  labiis  dicitur.  Sed  el  qui  ini- 

voce  sum,  et  tardus  lingua  *,  vos  in  llebrxis  exem-  ^ quitaiem  in  Excelso  loquuntur  *,  et  extendunt  iu 
plaribos  habetis  *,  Ego  autem  incircumcisus  cmlum  linguam  suam,  sicut  haeretici  faciunt, 

iabiis  sum,  Ecce  habetis  circumcisionem  labio-  incircumcisi  et  immundi  labiis  dicendi  sunt  (7). 

riim , secundum  vestra  qux  veriora  dicitis  09  Circumcisus  vero  ei  mundus  est  qui  semper  ver- 

exemplaria.  Si  ergo  secundum  vos  Moyses  indi-  buin  Dei  loquitur,  et  sanam  doctrinam  cvangelicis 

fiiumseesse  adhuc  dicit,  quod  non  sit  labiis  cir·  et  aposloHcis  niuiiitain  regulis  profert,  lloc  ergo 

ciimcisiis,  certum  est  hoc  illum  Indicare  (4),  quod  modo  et  circumcisio  labiorum  datur  in  EcclesU 

dignior  sit  et  sanctior  ille  qui  circumcisus  est  Ia-  Dei. 

biis.  Adhibete  ergo  etiam  labiis  falcem,  et  oris  6.  Nunc  vero  secundum  poHicilalionem  nostram, 
operimenta  desecate,  quando  quidem  talis  vobis  in  qualiter  etiam  carnis  circumcisio  suscipi  debeat, 

divinis  litteris  complacet  Intellectus.  Quod  si  cir-  videamus.  Membrum  boc,  in  quo  praeputium  vide- 

cumcisionem  labiorum  ad  allegoriam  revocatis,  et  tur  esse,  olDciis  naturalibus  coitus  et  generationi 

circumcisionem  aurium  nihilominus  allegoricam  deservire  nemo  est  qui  dubitet.  Si  quis  igitur  erga 

dicitis  et  flguralem,  quomodo  non  el  in  circumci-  hujuscemodi  motus  nor.  importunus  exsistat,  nec 

sione  praeputii  allegoriam  requiritis?  Sed  illos  qui-  ^ statutos  legibus  terminos  superet,  nec  aliam  femi- 
dem  qui  ad  idolorum  modum  aures /le^en/ et  non  atf-  nam  quam  conjugem  legitimam  noverit,  et  in  ea 

diunt,  et  oculos  habent  et  non  riden/ \ omittamus,  quoque  ipsa  posteritatis  tantummodo  causa  cenis 

Vos  autem  populus  Dei,  et  populus  iu  acqiiisilioncni  .el  legitimis  lemporibus  agat  (8),  iste  circumcisus 

··  Jereiii.  VI,  10.  ‘ Exoil.  iv,  13.  · Ibiil.,  10.  · Exod.  vi,  30.  ^ i^sal.  cxiii,  5,  *lPet.  h,  9. 

* Matlh.  XIII,  9.  ^ Psal.  cxi,  5.  * Psal.  Lxxn,  7. 

(\)  Ebiouitte,  ctc.  Alludit  ad  vocem  Hebraicam,  (5)  Codd.  Geinctic.  el  Sangerm.,  ο4βι»ο;  libb.  editi» 
Ebion,  quae  significat,  pauperem  et  egenum.  ccena,  male. 

ίί)  Mss.,  inducitur;  libb.  editi,  indicitur.  (0)  Incircumcisis  et  immundis  nuribus.  Ita  tres 

3)  Provide,  Domine.  Confundit  Origenes  tres  mss.  Turonenses,  Reniigianus,  Belvacensis  et  Sau- 

veisiciilos,  nempe  15 ellO^apitisiv  Exodi,  nec  non  gerniaiiensis ; libri  vero  editi,  incircumcisus  auribus 

versum  50  capitis  vi  ejusdem  libri.  Hoc  ultimo  loco  et  immundus. 

ulli  Hebraeus  textus  liabel : Ecce  ego  incircumcisus  (7)  Goild.  mss.  tres  Turonenses,  Gemeiicensis  et 
labiis.  Septuaginta  verterunt ; Ecce  ego  gracili  voce  Saiigeriiiancnsis  : loquitur  et  extendit,  elc.;  incir^ 
sum.  cuincisus  labiis  et  immundus  labiis  dicendus  est, 

(A)  Illum  indicare.  Sic  mss.,  libb.  autem  editi,  (\i)  Et  in  ea  quoque  ipsa  posteritatis  tantummodo 
illud  indicare.  causa  certis  et  legitimis  iauporibus  agat,  elc.  Simi- 


i 


181 


IN  GENESUl  IIOMILIA  111.  m 

firrpalio  carnis  suas  dicendas  esi.  Qui  vero  in  om-  \ leges,  incireumcisa  reputanda  sunt.  Ei  boc  puto 

nem  lasciviam  proruit,  et  per  dirersos  ei  Illici los  esse  quod  Apostolus  dicit  : Sicui  enim  exhibui$ti§ 

passim  pendet  amplexus,  atque  in  omnem  libidinis  membra  vesira  servire  iniguitaii  ad  iniguiiatem,  ita 

gurgitem  fertur  infrenis,  iste  incirciimcisus  est  nunc  exhibete  membra  vesira  servire  jusiitiie  in  san^ 

prmpiilio  carnis  suae.  Verum  Ecclesia  Christi,  gra-  ciificaiionem.  Cum  enim  iniquitati  servirent  mem- 

lia  ejus  qui  pro  se  crucillxusest  roborata,  non  so-  bra  vestra',  non  erant  circumcisa,  nec  erat  in  cis 

Ium  ab  illicitis  nefandisque  cubilibus,  verum  etiam  tesiameiilum  Dei.  Cum  vero  coeperint  servire  jnsil· 

a concessis  et  licitis  temperat,  tanquam  jam  virgo  tias  in  sanctificationem,  promissio  quae  ad  Abrabain 

sponsa  Christi  castis  el  pudicis  virginibus  floret,  faota  est,  impietur  in  eis.  Tunc  enim  lex  Dei,  et 

quibus  vera  circumcisio  carnis  praeputii  facta  est,  testamentum  ejus  signatur  in  eis.  El  hoc  est  vere 

61  vere  testamentum  Dei,  et  ^sumeutum  aeternum  signum  fidei,  quod  inter  Deum  et  bomitiem  asterni 

iii  aeternum  in  eorum  circumcisa  carne  servatur,  foederis  continet  pactum.  Ista  esi  circumcisio  quae 
Superest  nobis  etiam  designare  circumcisionem  petrinis  inacliaeris  per  Jesiiin  populo  Dei  dal:i  est 

cordis.  Si  quis  est  qui  obscenis  desideriis  et  foe*  Quae  est  autem  machaera  petrina,  et  qui  gladius  quo 

dis  cupiditatibus  aestuat,  et,  ut  breviter  dicam,  qui  circumcisus  est  populus  Dei?  Audi  Apostolum  di- 

mcecbainr  in  corde,  hic  inclrcumcisus  est  corde.  B ceiilem : Vtvus  enim  est  Dei  sermo  et  efficax^  et 

Sed  ei  qui  haereticos  sensas  mente  continet,  et  acutior  omni  gladio  utringue  acuto,  pertingens  usque 

blasphemas  assertiones  contra  scientiam  Christi  dis·  ad  divisionem  animtB  ac  spiritus,  compagum  quoque 

ponit  in  corde,  hic  incircumcisus  est  corde.  Qui  at  medullarum  : et  est  di  cretor  cogitationum  ei  in- 

vero  puram  fidem  In  conscientiae  sinceritate  ctisio·  tentionum  cordis.  Iste  ergo  est  gladius  quo  circum- 

dii,  iste  circumcisus  est  corde.  De  quo  dici  potest* : eidi  jubemur  (10),  de  quo  dicit  Jesus  Dominus 

Beati  mundo  corde,  quia  ipsi  Deum  videbunt.  Ego  Non  veni  pacem  mittere  in  terram,  sed  gladium.  Non 

vero  audeo  ex  simili  etiam  haec  propheticis  vosi·  tibi  videtur  dignior  baec  esse  circumcisio  iu  qua 

bus  addere,  quia  sicut  oportet  auribus,  et  labiis  et  testamentum  Dei  debeat  collocari?  Confer,  si  pia· 

corde  el  carnis  praeputio,  secundum  ea  quae  supra  cet,  haec  nostra  cum  vestris  Judaicis  fabulis,  et 

diximus,  circumcidi : ita  fortasse  et  manus  nostrae  narrationibus  foeiidis,  et  vide  si  in  illis  vestris,  air 

indigent  circumcisione,  el  pedes,  visus,  el  odora-  in  his  quae  in  Christi  Ecclesia  praedicantur,  cir^ 

tus,  et  tactus.  Ut  enim  perfectus  sit  homo  Dei  in  cuincisio  divinitus  observetur  : si  non  etiam  ipse 

omnibus,  cuncta  circumcidenda  sunt  membra,  ma-  semis,  et  intelHgis  hanc  Ecclesiae  circumcisionem 

nus  quidem  a rapinis,  a furtis,  a caedibus,  et  ad  honestam,  sanctam,  Deo  dignam ; illam  vestram 

sola  Dei  opera  pandendae.  Circumcidendi  sunt  pe·  ^ turpem,  foedam,  deformem,  ipso  etiam  habitu  et 
des**,  ne  veloces  sint  ad  effundendum  sanguinem,  aspectu  χαχέμφατον  praeferentem.  Ei  erit,  inquit 

el  ne  intrent  in  consilium  malignantium  **,  sed  ut  ad  Abraham*%  circumcisio  et  testamentum 

faiituin  pro  mandatis  Dei  circumeant.  Circtimci·  meum  super  carnem  tuam.  Si  ergo  talis  fuerit  viia 

dantur  et  oculi  (9),  ne  concupiscant  aliena,  70  ne  nostra,  ita  omnibus  membris  quadrata  et  compo· 

videant  ad  concupiscendam  mulierem.  Qui  enim  sita,  ut  universi  motus  nostri  secundum  Dei  leges 

erga  feminarum  formas  lascivo  et  curioso  oberrat  agantur,  vere  testamentum  Dei  erit  super  carnem 

aspectu,  iste  incircumcisus  est  oculis.  Sed  et  si  nostram.  Haec  quidem  breviter  a nobis  de  veicrr 

quis  est,  qui  sive  bibat,  sive  manducet,  sicut  Apo-  testamento  transcursa  sint,  ad  confutandos  eos  qui 

slolus  praecepit  ad  gloriam  Dei  manducat  et  bi·  in  carnis  circumcisione  confidunt,  simul  et  ad  Ee· 

bit,  iste  circumcisus  est  gustu.  Cujus  autem  Deus  clesiam  Domini  aedificandam., 

venter  est**,  et  suavitatibus  gulae  deservit,  hujus  7.  Sed  venio  etiam  ad  novum  testamentum  iii  quo 
iDcircumcisiini  dixerim  gustum.  Si  quis  Christi  est  plenitudo  omnium,  ei  inde  volo  ostendere  quo- 

odorem  bonum  capit,  et  In  operibus  misericordiae  modo  et  tms  possimus  novum  tesiamenium  Domini 

odorem  suavitatis  requirit,  hujus  circumcisa  est  j)  nostri  Jesu  Cbrisii  Iiabcre  super  carneni  nostram, 
odoratio.  Quj  vero  primis  unguentis  delibutus  in-  Non  eiiiin  sufficit  solo  nomine  et  verbo  haec  dici, 

cedit,  iste  incircumcisus  odoratu  dicendus  est.  Sed  sed  rebus  oportet  impleri.  Joannes  quippe  apo· 

et  singula  quaeque  membrorum  si  in  officiis  maii-  slolus  dicit** : Omiits  apirt/iis  qui  confitetur  Jesum 

datorum  Dei  deserviant,  circumcisa  dicenda  sunt,  in  carne  venisse,  a Deo  est.  Qnid  ergo?  Si  peccaris 

Si  vero  ultra  praescriptas  sibi  divinitus  luxuriant  quis,  cliion  recte  agens  confiteatur  Jesum  in  carne 

• Matth.  V,  8.  ‘*  Psal.  xiii,  5.  ‘*  Psal.  i,  t.  J Cor.  x,  fii.  *·  Pbil.  iii,  19.  *^Rom«  vi,19.  *·  Jo- 
sue  V.  **  Hcbr.  jv,  12.  *^  Maiih.  x,  54.  **  Genes,  xvu,  15..  **  I Joaii.  iv,  2. 

lia  docet  pluribus  in  locis  Augustinus,  sed  praeser-  tertia  parte  Pastoralis  curm,  admonitione  28  : J,o- 

tiiii  seriii.  51  de  concordia  Matili.  el  Luc.  loin.  V,  nam  Aurelianeiisem  episcopum  lib.  ti  De  insiUu· 

pag.  294.  Nunquid  hoc  non  est  peccatum,  amplius  tione  iaicali,  c.ip.  G,  el  sanctum  Tlioinatn  in  lv 

i^uam  liberorum  procreandorum  necessitas  cogit,  exi-  Sententiarum,  disl.  xxxi,  quaesi.  2,  art.  2. 

gere  a coujuge  debitum?  Est  quidem  peccatum,  sed  (9)  lidem  codd.  mss.,  circumcidatur  et  oculus  ne 
veniale.  Vide  eiiindein  sermone  278,  tom.  V,  pag.  concupiscat  alienum,  ne  videat  ad  concupiscendum 

4126,  in  Enchiridio  de  fide,  spe  et  chariiate,  t.  V,  mulierem.  Cui  enim  erga  feminarum  formas  lascivus 

pig.  226,  libro  De  bono  conjugati,  capp.  G el  10;  ct  curiosus  oberrat  aspectus. 

Gregorium  Magnum  iiiujlis  in  locis,  sed  maxinic  (10)  Mss.,  jutremur;  libb.  editi,  debemus. 


185  ORIGENIS 

veiiissef  iii  spiritu  Dei  videbilur  coiiflteri?  Non  est  A pro  nierUls  ree  gemnlur·  Etenim  Lot  inferior  longe 
hoc  tesumeotum  Dei  habere  in  carne,  seii  in  voce,  erat  Abraham.  Nisi  eiiim  fuisset  inferior,  non  esset 

Dicitur  ergo  ad  eum  statim:  Erras, homo,  regnum  separatus  ab  Abraham , nec  dixisset  ei  *·:  Si  iu  ad 

Dei  non  ia  sermone  est,  sed  in  virtute  *®.  Quomodo  dextram,  ego  ad  linieram  ; si  tu  ad  sinistram,  ego 

ergo  erit  tesianientuin  Christi  super  carnem  meam,  ad  dextram»  Et  nisi  fuisset  inferior,  non  ei  Sodo- 

requiro.  Si  mortificavero  membra  niea*‘,  qu«  sunt  morum  terra  et  habitatio  placuissot.  \eniuiit  ergo 

super  terram,  testamen  tum  Christi  habeo  super  ad  Abraham  tres  viri  meridie,  ad  Lot  duo  vespere 

carnem  mearo.  Si  seinper  mortem  Christi  in  cor-  veniunt.  Noii  enim  capiebat  Lot  nieridiaii»  locis 

pore  meo  circumferam**,  lestainenium  Cbristi  est  magniludinetn.  Abraham  vero  capax  foU  plenoui 

iu  corpore  meo,  quia  si  compatimur,  et  eouregna·-  fulgorem  lucis  excipere.  Videaoms  nune  quomodo 

bimus**»  Si  complantatus  fuero  similitudini  mortis  Abraham  susceperit  venientes,  et  quomodo  Loi,  ei 

ejns,  lesiamenuim  ejus  ostendo  esse  super  carnem  qui  apparatus  hospitalitatis  utriusque  sii  corapa- 

meam.  Quid  enim  prodest  si  in  illa  tantum  came,  remiis.  Primo  tamen  observa  quod  Abrafam  eum 

quam  de  Maria  suscepit,  dicam  venisse  Christum,  duobus  angelis  etiam  Dominus  adfutf,  ad  Loi  vero 

ei  non  ostendam  etiam  in  hac  niea  carne,  quod  ve-  duo  tantummodo  angeli  pergunt.  Ei  quid  dicunt ! 

nerit?  Ostendo  autem  ita  demum,  si  queniadino-  B jUgU  nos  Dominus  conterere  civitatem,  et  pardere 
dum  prius  exhibui  membra  mea  servire  iniquitati  eam**»  iUe  ergo  suscepit  eos,  qui  perditum  darent, 

ad  iiiiquUaiein,  nunc  ea  convertam  et  exhibeam  non  suscepit  euro  qui  salvaret.  Abraham  vero  sus- 

servire  justitiae  ad  sanetiftcaiionem.  Testamentum  cepit  et  eum  qui  salvat,  et  eos  qui  perdunt.  Nunc 

Dei  ostendo  esse  in  carne  mea,  si  potuero  dicere  videamus  quomodo  unusquisque  auscipial.  Vtdti, 

•ecun  Juiu  Paulum *%  quia  Christo  concrucifixus  sum,  Inquit  **,  Abraham,  et  occurrit  eie  obviam.  Considera 

vivo  autem  jam  non  ego,  vivit  vero  Christus  tnme;  protinus  impigrum  et  alacrem  in  officiis  Abraliaai. 

et  si  potuero  dicere  ut  ipse  dicebat^* : Ego  autem  Ipse  occurrit  obviam, et  eum  occurrisset : Fesitvct 

stigmata  Domni  mei  J esu  Christi  in  corpore  meo  hiqmi**,  ad  tabernaculum,  et  dicit  ad  uxorem  suam: 

porto.  Vere  autem  ille  ostendebat  testamenliim  Festina  ad  tabernaculum.  Vide  in  singulis  quanta 

Dei  esse  super  carnem  suam,  qui  dicebat** : Qtcia  sit  suscipientis  alacritas.  Festinatur  iu  oiiintbus, 

ttOf  separabit  a charitate  Dei,  quee  est  in  Christo  omnia  perurgentur,  nihil  per  otium  gerkur.  Dixit 

Jesu?  Tribulatio?  an  angustia?  an  periculum?  an  ergo  ad  uxorem  suam  Sarani**  : Festina  ad  iaber· 

gladius  ? Si  enim  voce  tanlumniodo  conliteamur  naculum,  et  consperge  tres  mensuras  similaginis,  et 

Dominum  Jesum,  et  non  ostendamus  testamentum  ^ fac  subcinericias»  iloc  Graece  έγχρυφίας  dicitur, 
ejus  esse  super  carnem  iiostrain,  secundum  haec  ^ quod  occultos,  vel  absconditos  iiidtcai  panes.  ipM 
qux  supra  exposuimus,  videbimur  etiam  nos  simile  autem  cucurrit,  inquit  **,  ad  boves  et  accepit  vitsslum» 

aliquid  facere  Judaeis,  qui  solo  circumcisionis  signo  Sed  qualem  viluitim  I Forte  qui  potuit  primus  oc- 

Deum  se  confiteri  piilani,  factis  autem  negant.  No-  currere?  Moo  iia,  sed  viiuluin  bonum  et  tenerum»  Et 

his  autem  praestet  Dominus  corde  credere,  ore  con*  licet  per  cuncta  festinei,scit  tamen  quae  praecipua  et 

fiteri,  operibus  comprobare  testamentum  Dei  esse  magna  sunt  Domino  vel  angelis  offerenda.  Accepit 

super  carnem  nostram,  ut  videntes  homines  opera  ergo  vei  elegit  de  grege  vitulum  bonum  et  lene* 

nostra  bona,  magnificent  Patrem  nostrum  qui  in  ruiii,  et  tradidit  puero.  Puer,  inquit**,  festinavit 

coelis  est*\  per  Jesum  Christum  Domiiiuiii  nostrum,  facere  eum»  Ipse  currit,  uxor  festinat,  puer  accele· 

cui  eat  gloria  in  saecula  saeculorum,  Atiien.  rai.  Nullus  piger  est  in  domo  sapientis*  Apponit 

71  UOMILIA  IV.  ergo  vitulum,  et  simul  cum  eo  panes,  et  ehnilam. 

De  eo  quod  scriptum  est  (1!) : f Visus  est  Dominus  sed  et  lac  et  butyrum.  Haec  sunt  Abrahae  cl  Sarae 
Abraltm,  i ete.  hospitalitatis  officia.  Nunc  videamus  quid  etiam  Lot. 

1.  Ilecitata  est  nobis  alia  visio  Dei  ad  Abraham,  Hic  neque  similam  habet,  neque  panem  mundum, 

iioc  modo  : Visus  esi,  inquit**,  Deus  ab  Abraham  D sed  farinam.  Neque  tres  mensuras  similae  novit,  ne- 
cum sederet  ad  ostium  tabernaculi  sui  ad  quer·  que  έγχρυφίας,  id  est  absconditos  ac  mysticos  panes 

cum  Mambre.  Et  ecce  viri  tres  astiterunt  super  apponere  venientibus  potest. 

eum , et  respiciens  oculis  suis  Abraham  vidit , t.  Sed  persequamur  nunc  inierim  quid  agit 
et  exiit  in  occursum  eis,  etc.  Gniferamus  pri-  Abraham  cum  tribus  viris,  qui  asiiteruiH  super 

mo , si  videtur , hanc  visionem  cum  illa  quae  eum.  Hoc  ipsuia  vide  quale  sit,  quod  super  eum 

facta  est  ad  Loi.  Tres  viri  veiiiiiiit  ad  Abraham,  veniunt,  iion  contra  eum.  Subjecerat  se  quippe  vo- 

ei  stant  super  eum  ; ad  Lot  duo  veniunt,  et  sedent  luniati  Dei,  ideo  super  eum  astare  (ii)  dicitur  Deos, 

in  platea.  Vide  si  iion  dispensatione  Spiritos  sancti  Apponit  ergo  panes  tribus  mensuris  similaginis 

*·  I Cor.  IV,  ?0.  **  Coi.  iii,  5.  *·  I Cor.  iv.  iO.  ·*  11  Tira.  ii,  ii.  Cal.  ii,  19.  iO.  ··  Gal.  vi,  ifi. 

**  Roiii.  Yiii,  5$.  *^  Maiih.  v,  16.  **  Gciies.  xvni,  1,  i.  *’  Genes,  xiii,  9.  **  Genes,  xix,  13.  **  Genes· 
xviii,  i.  **  ibid.,  6.  **  ibid.  **  ibid.,  7.  **  ibid.,  8. 

(11) Codex  Sancti  Theodorici  tUirliitii  habet.  De  (li)  Omnes  ross.  super  eum  astare;  fibb.  editi 
Abraham  et  tribus  viris  quos  vidit  meridie  juxta  superastare, 
quercum  Mambre» 


<85  IN  GENESIM  HOMiLIA  IV.  186 

consperso#·  Tres  Viros  suscepi iribus  mensiins  si·  A blsbti  filitun  Sutu  uxof  Ιμώ»  Aud^bot  aittfwt  Suro 
milsgmis  peses  consperett.  Tolum  qoo<i  agil  n»y-  s/ani  poa  otlium  tubernaeuli  sui  po$i  Abrabam.  Di- 
Biicsoit  loium  sscrasaeoiis  replelum  est.  Apponitur  ecam  mulieres  eiemplis  patriarcharum· discant,  in- 
vUulus»  ecce  aliud  sacra menium.  Vitulus  ipse  non  quam,  mulieres  sequi  viros  suos.  Neque  enim  sine 
est  durus,  sed  bonos  et  tener.  Et  quid  tam  tenerum,  causa  scriptum  est  quod  Sara  stabat  post  Abrabaro, 
quid  tam  bonum,  quam  est  ille,  qui  buroUiavii  se  sed  ut  ostenderetur,  quia  vir  sl  prsecedil  a;il  Doml- 
pre  nobis  usque  ad  mortem,  et  animam  suam  po-  nuiii,  sequi  mulier  debet.  Quod  dico  sequi  debere 
skU  pro  amicis  suis  f Vitulus  iJie  saginatus, quem  mulierem,  iii  eo  dico  si  astare  virum  suum  videat 
pro  recepto  poeniteiiteGlio  jugulat  pater.  Sic  enim  Deo/Alioquin  ascendamus  ad  alitorem  iuielligen- 
Dsus  diUxii  liunc  nmudnm,  ut  Filium  suum  unicum  liie  gradum,  el  dicamus  viram  in  nobis  esse  ratie- 
daret  pro  bujus  mundi  vita  »·.  Nec  uroeii  latet  sa-  nabileiii  sensum,  et  wuUerem,  qtise  ei  velut  viro 
plentem  quos  susceperit.  Tribus  occurrit  et  tinum  sociata  est,  carnem  nostram.  Sequatur  ergo  caro 
adorat,  el  adunom  ioqukur  dicens  : Declina  ad  semper  ralioitabilem  scosiun,  nec  in  kl  unquam  de- 
psmiiii  pium,  ei  refrigera  U sub  arbore.  Sed  quo-  veniatur,  ut  carni  in  luxuria  et  voluptatibus 

modo  addit  iterum,  quasi  liouiinibus  ioquens?  fluitanti,  in  ditionem  redactus  obsequatur  rationa- 
AcciptolM,  inquit,  eque,  el  iapentur  pedes  vestri.  " bilis  sensus.  Stabat  ergo  Sara  post  Abrafaain.Sed 
floeei  quidem  te  per  bme  Abraham  pater  gentium  et  mysticum  aliquid  seiUtre  in  lioc  possumus  loco, 
el  magister,  quomodo  hospites  suscipere  debeas,  el  g|  videamus  quomodo  in  Exodo  praecedebat  Deus 
nt  laves  hospitum  pedes,  tamen  el  hoc  in  mysterio  in  eolumna  ignis  per  noctem,  et  in  columna  nubis 
dicitur.  Sciebat  enim  Dominica  sacramenta  non  per  diem  ** : et  synagoga  Domiid  sequebatur  post 
nisi  in  lavandis  pedibus  consummande  **.  Sed  nec  ipsum.  Sic  ergo  iiitelligo  et  Saram  secutam  esse, 
iiliiis  quidem  praecepti  eum  pondus  latebat,  quo  di-  vel  stetisse  post  Abraham.  Quid  post  haec  dicitur  f 
cilur  a Salvatore^  : 5i  qut  non  receperim  vos,  gt  erant,  inquit  *·,  ambo  presbyteri,  id  est  senes 
etiam  pulverem  qui  adkivsU  pedibus  vestris,  e%cutite  provecti  in  diebus  suis.  Quantum  ad  aetatem  cor- 
ΙΛ  ieUimonium  iliis.  Arnen  dico^bis  quia  tolerabi-  pong  pertinet,  inulti  anie  ipsos  numerosioribus  an- 
itusmi  lana  Sodonwmm  et  Oomorrkieorum  (15)  nis  duxerant  vitam,  nemo  tamen  presbyter  appet- 
is die  judicii  quam  illi  eivitaii.  Volebat  ergo  prae-  latus  est.  Unde  videtur  nomen  hoc  satietis  non  lon- 
venire,  el  lavare  pedes,  ne  quid  forte  pulveris  re-  gaavitatis  ratione,  sed  malurttaUs  ascribi. 

SMlerei,  quod  ad  testimonium  incrudelUatis  exens^  5.  Quid  ergo  posA  tantum  ac  tale  convivium, 
sum , posset  in  die  Judicii  reservari.  Propterea  ^ quod  Abraliam  Domino  et  angelis  sub  arbore  visio- 
ergo  dicit  sapiens  Abrabam  : Accipiatur  aqua  el  nis  exhibuit  % Proficiscuntur  hospites.  Abraham  au 
lavemur  pedes  vestri.  deducebat,  inquit  eos,  ambulabat  eum  eis. 

5.  ^d  videamus  jam  quod  etiam  in  consequenti-  niinus  autem  dixit  : Non  celabo  Abraham  puerum 
bus  dicitur.  Ipse  autem,  inqtiil^^,  Abrabam  astabat  meum  quid  ego  faciant  Abraham  autem  fiet  in  qeu*-. 
eh  sub  arbore,  kd  hujuscemodi  narrationes,  circum-  tem  magnam  et  multam,  et  benedicentur  in  ipso  owin 
cisas  aures  r^uirimus.  Neque  enim  summam  solli-  ues  gentes  terrw.  Scio  enim  quia  pracipiet  filiis  suis, 
eitadineni  Spiritui  72  fuisse  credendum  est,  et  servabunt  vias  Domini,  mt  faciant  justitiam  et  ju-^ 
ul  scriberet  in  libris  legis  ubi  staret  Abrabam.  didum,  ut  impleat  Dominus  Abrahtequmindicavit  ei. 
Quid  enim  me  juvat  qui  veni  aiuiire  quid  Spiritus  Et  dixit : Clamor  Sodomorum  et  Gomorrhaorum  re^ 
sanctus  bumaniiiii  doceat  genus,  si  audiero  quod  pletus  est,  et  peccata  eorum  magna  valde.  Descendi 
Abrabam  stabat  sub  arbore  ? sed  videamus  quae  ergo  nt  viderem  ai  secundum  clamorem  eorum  qui  ve· 
haec  st l arbor,  sub  qua  stabat  Abrabam,  et  convi-  nit  ad  me,  consummentur.  Sin  autem, ut  sciam.  HacQ 
vium  Domino  atque  angelis  exhibebat.  Sub  arbore.  Scripturae  divinae  sunt  verba.  Videamus  ergo 
inquit^*,  ifumbre.  Mambre  in  nostra  lingua  inter-  quid  intelligi  iti  his  dignum  sit.  Deacrm/t,  inquit, 
prelalur  visio  sive  perspicacia.  Vides  qui  et  qualis  D ut  videam.  Quando  ad  Abraham  responsa  defenin-· 
est  locus,  in  quo  Dominus  potest  habere  convivium  ? lur,  non  dicitur  Deus  descendere,  sed  supra  ipsun\ 
Delectavit  eum  visio  ei  perspicacia  Abraliae.  Erat  astare,  sicut  supra  exposuimus.  Astiterunt,  iiiquii 
enim  mundos  corde  ut  posset  videre  Deum.  In  tali  tres  viri  super  eum.  None  autem  quia  peccatorum 
corde  potesi  Dominus  cum  angelis  suis  habere  con-  causa  agitur , descendere  dicitur  Deus.  Vide  ne 
viviuni.  Denique  ante  prophetae  videntes  diceban-  ascensionem  et  descensionem  localem  sentias.  Fre- 

quenier  enim  hoc-  in  divinis  litteris  invenitur,  sicut 
4.  Quid  autem  dicit  Dominus  a<l  Abrabam  ? Ubi  in  Michaea  propheta  : Ecce,  inquit  Domiuusexiei 
est,  inquit^’,  Sara  uxor  lua^Alille  : Ecce,u\l,  de  loco  sancto  tuo,  et  descendet,  el  incedet  super  ex· 
in  tabemaeule.  Dixit  autem  Dominus : Veniens  ve·  celsa  terres.  Descendere  ergo  dieilur  Deus,  quando 
xim  in  tempore  ad  te  secundum  tempus  hoc,  et  ha·  curam  humanae  fragilitatis  habere  dignatur.  Quod 

··  Joan·  VIII,  46.  Genes,  xviii,  5,  4.  ··  Joan.  xiii.  ··  Mare,  vi,  i I ; Matlh.  x,  45.  *·  Genes,  xviii,  9. 
ibid·  Genes.  XVIII,  i.  ^ibid.,  9,10.  £xod.xiii,21.  Genes,  xviii, 44.  **ibid.,  IGetseqq· 
lbid.,2.  ^«Micli  I,  5.  f 

(15)  Et  Gomorrhxorum.Dxc  in  antea  editis  omissa  supplentur  e codice  ms.  Sangermanensi. 


fS7  0IUGEN1S 

sporiailiits  de  Doratno  ac  Salvalore  noelro  seniien-  A cedite  eme,  omnei  operarii imquHaiit  (16),  wo»  noii 
dum  est  *·,  qui  nan  rapinam  arbitratus  esi  esse  se  vos»  El  iteriim  Paulus  dicit  **  t Si  quis  in  vobis  est 

aequalem  Deo^  sed  semetipsum  exinanivit , formam  propheta  vel  spiritalis^  agnoscat  quas  scribo,  quia 

aervi  accipient,  in  similiiudinem  hominum  factus  (14).  Domini  sunt.  Qui  autem  ignorat,  ignorabitur  (47).  ' 

Descendit  ergo.  Neque  enim  alius  ascendit  in  ceelum  Wstc  autem  dicimus,  non  blasphemum  aliqnid,  sicot 

nisi  qui  descendit  de  calo.  Filius  hominis  qui  est  in.  vos  facilis,  de  Deo  sentientes,  neque  ignoranliam 

eoelo^.  Descendit  ergo  Dominus  non  solum  curare,  ascribentes  ei,  sed  ita  intelligiinus,  quod  biquonun  j 

sed  et  portare  quas  noslra  sunt.  Formam  namque  actus  Deo  est  indignus,  indigni  etiam  noUiia  Dei 

•ervi  accepit,  et  cum  ipse  invisibilis  sil  naturi»,  ut-  dicantur.  Non  enim  dignator  Deua  noste  eum  qui 

pole  aequalis  Patri,  liabitoni  tamen  visibilem  susee-  aversos  est  ab  eo , el  ignorat  eum.  El  ideo  dicit 

pH,  et  repertus  est  habitu  ul  homo.  Sedet  cmn  Apostolus  quoniam  qui  ignorat,  ignorabitur.  Tali 

descendit,  aliis  deorsum  est,  aliis  vero  ascendH,  ergo  specie,  et  nunc  de  bis  qoihabiunl  in  Sodomis 

et  snrsuni  est.  Nam  et  electis  aimsiolis  ascendit  in  dicitur,  ut,  siquidem  secundum  clamorem  qtii 

montem  excelsum,  et  ibi  Iransforinaliis  est  coram  ascendit  ad  Dominum,  actus  eorum  eonsummeii· 

ipsis·»,  illis  ergo,  quos  de  mysteriis  regni  coelo-  lur  (18),  notione  ejus  Judicentur  indigni;  si  vere 

rum  docet,  sursum  csi ; turbis  auietii  ci  Pliarisaeis,  " est  iilis  aliqua  conversio,  si  vel  decem  io  iUis  io- 
quibus  exprobrat  peccata,  deorsum  est,  el  ibi  est  fuerint  Justi , ita  demum  noverit  eos  Deos, 

euro  ipsis,  ubi  lenum  est.  Transformari  autem  · ^***  autem,  ut  sciam.  Non  dixit,  ot 

deorsum  non  poterat,  sed  sursum  ascendit  cum  iis  sciam  quid  agunt,  sed  ut  ipsos  sciam,  el  scientia  nica 
qui  sequi  se  poterant,  et  ibi  transformatur.  dignos  faciam,  si  quos  in  ipsis  inveniam  justos,  si  qnos 

6.  Descendi  ergo,  inquit  ·*,ια  rideam  si  secundum  i»»veniam  poeniientes,  si  quos  tales  quos  debeam 

clamorem  eorum, qui  venit  ad  me, consummentur.  Sin  scire.  Denique  quia  nullus  qui  poeiiileret,  iiaUes 

autem,  ut  sciam.  Ex  isto  sermone (15)  haeretici  im-  4ui  converteretur  alius  inventus  est,  prseter  Loi, 

pagnare solent  Deum  meum  dicentes:  Ecce  nescie-  ip®c  solus  agnoscitur  (19),  ipse  solus  de  inceudio 

bat  Deus  legis  quid  ageretur  in  Sodomis,  nisi  de-  Hberaiiir.  Nec  generi  sequuntur  admoniti,  nec  vici· 

sceudisset  ut  videret,  et  misisset  qui  discerent.  Sed  “®c  proximi,  nullus  cognoscere  voluit  cleinea- 
nos,  quibus  praecipitur  pneliari  praelia  Domini,  acua-  ^ci,  nullus  ad  misericordiam  ejus  confugere, 

mos  adversos  eos  romphaeam  verbi  Dei  el  occorra-  Idcirco  ct  nullus  agnoscitur.  Haec  quidem  adversu 

mas  eis  ad  pugnam.  Stemus  in  ade  succincti  lumbos  cos,  qui  iniquitatem  in  Excelsum  loquuntur*», 
in  veritate, simul  et  scutum  fidei  praeferentes,  exci-  C operam  demus  tales  eflici  actus  nostros, 

piamus  eorum  venenata  disputationum  jacula,  et  in  Dilcm  conversationem  nostram,  ut  digni  habeamur 

ipsos  ea  rursum  librata  diligentius  torqueamus,  notitia  Dei,  ul  nos  scire  dignetur,  ul  digni  babea· 

73  Talia  namque  sunt  praelia  Domini,  quae  prae-  niur  notitia  Filii  ejus  Jesu  Christi,  notitia  Spiritus 

iialus  est  David,  et  caeteri  patriarchae.  Stemus  ad-  sancti , ut  agniti  a Trinitate,  et  nos  sacrameiiiuni 

versus  eos  pro  fratribus  nostris.  Melius  est  enim  Triniiaiis  plene,  et  integre,  el  perfecte  merearoor 

mori  me,  quam  ut  rapiant  et  praedentur  aliquos  ex  agnoscere,  revelante  nobis  Domino  nostro  Jesu 

fratribus  meis,  et  argutis  verborum  surrepiionibiis  Cbristo,  cui  est  gloria  et  imperium  in  saecula  sx- 

capilvos  ducant  parvulos  et  lactentes  in  Clit  isto.  Cum  culorum.  Arnen, 

perfectis  autem  nec  conferre  poterunt  manum,  nec  HOMILIA  V. 

venire  in  certamen  audebunt.  Nos  ergo  prius  Do-  cf  filiabus  ejus  (iO). 

minum  deprecanlcs  el  vestris  orationibus  adjui i , 1.  Missi  angeli  ad  subversionem  Sodomorum”, 

aggrediamur  contra  eos  praelium  verbi.  Dicimus  cum  injunctum  cuperent  maturare  negoltiim,  curam 

ergo  cum  fiducia,  quod  secundum  Scripturas,  non  prius  gerunt  hospitis  Lol,  ul  eum  de  iniminetai 

omnes  sdat  Deus.  Peccatum  nescit  Deus,  et  pecca-  ignis  excidio,  coutcinplatione  hospiialiiatis  exioic· 

tores  nescit  Deus,  alienos  a se  ignorul.  Audi  diceii-  ^ rent.  Audite  haec,  qui  peregrinis  clauditis  domos; 

leiii  Scripturam  ·· : Cognovit  Dominus  qui  sunt  ejus,  audite  haec,  qui  hospitem  velul  hostem  vitalis.  Lol 

et  discedat  ab  iniquitate  omnis  qui  invocat  nomen  in  Sodomis  habitabat.  Alia  ejus  bene  gesta  non  le· 

Domini.  Suos  cognoscit  Dominus^  iniquos  autem  et  gimus.  Hospitalitas  in  eo  sola  ex  usu  veniens  me- 

iiDpios  nescit.  Audi  Salvatorem  dicentem : Dis·  moratur  : evadit  ignes,  evadit  incendia,  ob  l»oc 

« Pbil.  II,  7.  Join.  III . 13.  »»  Mare.  ix.  I.  « Genes,  xviii,  21.  »» 11  Tim.  ii,  19.  Malib.  vii, 

··  I Cor.  XIV,  37.  Psal.  lxxii,  8.  « Genes,  xix. 

(14)  In  similitudinem  hominum  factus.  Haec  desi-  (18)  Omnes  niss. , actus  eorum  consummentur. 

deraiilnr  in  libb.  antea  editis,  sed  supplentur  e iri-  Libb.  editi,  actis  eorum  indigni  consummeniitr. 
^***/iK\**r*^^*^^**®”^*^***'  Paulo  post  i i dem  libb.  editi,  at  n α mei»  ul  sciain  qaid 

(15)  Ex  isto  sermone.  Sic  babenl  tres  mss.  Tu-  agunt,  id  est  ut  sciflm ipsos;  sed  luss.  ul  in  nostro 

ro  iPiises,  libb.  vero  eilili,  ex  isto  uno  sermone.  texiii. 

(16)  Omnes  codd.  niss.,  opernrii  intqutie/ts.  Libb.  (19)  Ipse  solus  agnoscitur,  desunt  in  libb. 

^P^^ omini  imquUalem.  aiiiea  edilis,  se<l  leguntur  in  omnibus  mss. 

I Omnes  mss.,  qui  autem  ignorat,  ignorabitur.  (20)  In  codice  nis.  Sancti  Tlieodorici  titulus  esi: 
Libb.  editi,  qui  autem  ignorat,  ignoratur.  De  subversione  Sodomorum  eide  Lol. 


190 


180  in  GENESIM  HOMILIA  V. 

solum,  quod  domum  suam  palefecil  hospiiibus.  Λ eum  respicit,  imposibm  legem  rumpit,  efficitur  iu 


Uospiialem  demum  sngeli  ingressi  sunt.  Clausas 
hospitibus  domos  ignis  ingressus  est.  Quid  ergo  ad 
hospitem  pro  hospitalitatis  officiis  dicant  angeli  vi- 
deamus. In  moit/em,  inquiunt  **,  salvam  fac  ani· 
mam  tuam,  ne  forte  comfMrehendarie.  Erat  quidem 
liospitalis  Lot,  qui  etiam  (sicut  ei  Scriptura  testi- 
iiioniuiii  tulit)  ab  interitu  latuit,  angelis  hospitio 
receptis·  Sed  non  erat  ita  perfectus,  ut  staliiii  de 
Sodomis  eiiens  ntoniem  posset  ascendere.  Perfe- 
ctoruiii  namque  est  dicere  **  : Levavi  oculos  meos 
in  montes  unde  veniet  auxilium  mihi.  Iste  ergo  iie<|ue 
talis  erat  qui  iiiter  Sodomitas  perire  deberet,  neque 
tantus  erat  qui  cum  Abraliam  in  excelsioribus  posset 
habitare.  Si  enim  fuisset  talis,  nunquam  ad  eum  dice- 
ret Abraham  **  : Si  tu  ad  dextram,  ego  ad  sinistram,  ^ 
aut  si  tu  ad  sinistram,  ego  ad  dextram ; iiec  habitacula 
ei  Sodoiniiica  placuissent.  Erat  ergo  medius  quidam 
inter  perfectos  et  perditos.  Et  sciens  non  convenire  vi- 
ribus suis, ut  ascenderet  In  montem,  religiose  ei  humi- 
liter excusat  se  dicens** : Non  possum  in  montem  sal- 
vus fieri,  sed  eece  hax  civitas  pusilla  est,  et  hic  salva· 
hor,  et  non  est  pusilla?  Ingressus  vero  Segor 
civitatem  pui>illain,  in  ea  salvatur.  Et  post  hxc 
cum  filiabus  ascendit  in  montem.  Neque  enim  de 
Sodomis  ascendere  (21)  poterat  in  montem,  quam- 
vis scriptum  sit  de  terra  Sodomorum  priusquam 
subverteretur,  eo  tempore  quo  Lot  habitationem 
ejus  elegii,  fuisse  sicut  paradisus  Dei,  et  sicut  terra 
^gypti  ·“.  Et  tamen  (ut  parvo  quodam  alamur  ex- t 
cessu)  quaeiiam  videtur  esse  vicinitas  paradiso  74 
Dei,  et  terrae iEgypti,  ut  ex  aequo  his  Sodoma  com- 
paretur? Sed  ego  ita  puto  quod  antequam  peccaret 
Sodoma,  cum  adhuc  simplicitatem  vitae  inconlami- 
iiabiiis  custodiret,  erat  sicul  paradisus  Dei;  ubi 
vero  decolorari  coepit  et  peccatorum  maculis  ob- 
scurari, sicut  terra  iEgypii  facta  est.  Sed  et  illud 
requirimus  quoniam  quidem  propheta  dicit  **,  quia 
resiiiuetur  soror  tua  Sodoma  in  antiquum,  utrum- 
nam restitutio  ejus  etiam  hoc  recipiat,  ul  sit  sicut 
paradisus  Dei,  an  solum  sit  sicut  terra  iEgypli.Ego 
quidem  dubito,  si  inlanlum  poterunt  (22)  Sodomo- 
rum peccata  decoqui,  et  eo  usque  scelera  purgari, 
iil  restitutio  eorum  tanta  sit,  quae  non  solum  terrae 
verum  etiam  Dei  paradiso  comparetur.  ^ 
Urgent  tamen  nos  qui  hoc  confirmare  volunt  ex  eo 
praecipue  sermone  qui  additus  huic  repromissioni 
videtur  : non  enim  dixit,  quia  restituetur  Sodoma, 
ct  cessavit ; sed  ait : Restituetur  Sodoma  in  anti· 
quum.  Et  asseverant  antiquum  ejus  statum  non 
fuisse  ut  terram  iEgypli,  sed  ut  paradisum  Dei. 

2.  Sed  redeamus  ad  Lot,  qui  cum  uxore  et  filia- 
bus interitum  fugiens  SoJomomm,  accepto  ab  an- 
gelis mandato,  ne  retrorsum  respiceret,  tendebat  in 
Segor·  Sed  uxor  ejus  immemor  fit  praecepti,  relror- 

« Genes,  xix,  17.  ··  Psal.  cx,  1.  »*  Genes,  xm, 

XV!,  55.  ” Luc.  IX.  62.  Genes,  xix,  55. 

(2!)  Qualuor  inss.  ascendere,  Libb.  antea  editi. 
ascendi 


Statuam  salis.  Putaninsne  tantam  sceleris  in  boc  esse 
commisso,  ut  quia  respexit  mulier , interitum  quem 
divino  beneficio  effugere  videbatur,  incurreret? 
Quid  enim  tantum  criiniois  habuit,  si  sollicita  mo- 
lieris mens  retrorsum  unde  nimio  flammarum  cre- 
pita terrebatur  aspexit  ? Sed  quia  lex  spiritalis  est, 
et  quae  contingebant  antiquis , in  figura  illis  con- 
tingebant, videamus  ne  forte  Lot,qui  non  respexit 
post  se,  rationabilis  sii  sensus  et  animus  virilis , 
uxor  autem  hic  carnis  imaginem  teneat·  Caro  est 
enim,  qus  respicit  semper  ad  vitia,  quas,  cum  ani- 
mus tendit  ad  salutem,  illa  retrorsum  respicit,  et 
voluptates  requirit.  Inde  denique  et  Dominus  dice- 
bat **  : Nemo  minens  mantim  suam  ad  aratrum,  et 
^ retro  respiciens,  aptus  est  regno  Dei.  Et  addit : Me- 
mentote uxotis  Lot.  Quod  autem  fit  staticulum  salis, 
insipientiae  ejus  indicium  videtur  expositum.  Sal 
cniin  prpdentiae  loco  ponitur,  quae  ei  defuit.  Per- 
tendit ergo  Lot  in  Segor,  ibique  paulisper  collectis 
viribus,  quas  in  Sodomis  habere  non  potuit,  ascen- 
dit in  montem,  et  ibi  habitavit  (sicut  Scriptura 
dicit)  ipse,  et  duae  filiae  ejus  cum  eo· 

3.  Post  haec  jam  refertur  illa  famosissima  fabula, 
in  qua  scribitur  filias  ejus  arte  furatas  concubitum 
patris·  In  quo  nescio  si  quis  potest  excusare  ita 
Loi,  ut  eum  immonem  faciat  a peccato.  Neque  rnr- 
sum  ita  eum  accusandum  puto,  ul  lain  gravis  in- 
cesti fieri  debeat  reus.  Non  enim  invenio  eum  in- 
; sidiatum  esse,  atii  violenter  eripuisse  pudicitiam 
filiarum,  sed  magis  insidias  passum , et  arte  cir- 
cumscriptum. Sed  neque  rursum  circumventus  fuis- 
set a puellis,  nisi  inebriari  potuisset.  Unde  videtur 
mihi  in  parte  culpabilis,  iii  parte  excusabilis  inve- 
niri. Excusari  namque  potest,  quod  a concupiscen- 
tia! et  voluptatis  crimine  liber  est,  et  quia  neque 
ipse  voluisse  arguitur,  neque  volentibus  consen- 
sisse. Subjacet  vero  culpm,  quod  decipi  potuit, 
quod  vino  nimis  indulsil,  et  hOc  iion  semel,  sed 
iterum  fecit.  Nuni  el  ipsa  Scriptura  mihi  videtur 
pro  eo  quodammodo  satisfacere,  cum  dicit**: 
Nesciebat  ehm  cum  dormiret  cum  eis,  et  cimsurgeret. 
De  filiabus  hoc  non  dicitur, qua!  studio  et  arte  de- 
cipiunt patrem.  Ille  tamen  intantum  sopitus  est 
l vino,  ut  nesciret  dormisse  se  cum  filia  priore,  neque 
cuin  filia  juniore.  Audite  ebrietas  quid  agat,  audite 
quantum  facinoris  conciliet  leinuleolia.  Audite  ct 
cavete,  vos  quibus  istud  malum  non  in  crimine,  sed 
in  usu  est.  Ebrietas  decipit  quem  Sodoma  non  de- 
cepit. Uritur  ille  flammis  mulierum  quem  sulphurea 
flamma  non  ussil.  Erat  ergo  Lot  arte,  non  volun- 
tate deceptus.  Ideo  medius  quidam  est  inter  pecca- 
tores et  justos  : quippe  qui  ex  Abrabae  quidem 
cognatione  descenderit,  in  Sodomis  tamen  habita- 
verit. Nam  et  hoc  quod  evadit  ex  Sodomis  (sicut 

0.  ··  Cenes,  xix,  20.  *‘*  Gen.  xiii,  iO.  *·  Eicch. 

(22)  Poterunt. Sic  mss.  Libri  vero  editi,  potuerint· 
Infra  quatormss.,  urgebunt  tamen  nos. 


I9t 


ORiGENIS 


192 

ficripiara  indictt)  magis  aJ  honorem  AbrAlim«  qaain  4 concipiunt  ab  ignorante·  toncubiluin  ultra  non  ro> 
ad  inerilum  perlinet  Loi.  Sic  enim  ait  **  : Et  fe·  pciua»  iion  requirunt.  Ubi  bic  libidinis  eulpa^  ubi 

eiNM  eii,  inquit,  cum  exterminaret  Deue  civitates  incesti  crimen  arguitur  ? Quomodo  dabitur  ritio, 

Sodomarum,  recordatus  est  Dominus  Abraba^  et  ejecit  quod  non  iteratur  in  facto?  Vereor  proloqui  quod 

lot  de  terra  illa.  seniioy  vereor,  inquam,  ne  castior  fuerit  hamn 

4.  Sed  et  filianim  ejus  propositum  puto  diligen-  incestos,  quam  pudicitia  multarum·  Discutiant  se, 

tlits  coiisideranitum,  ne  forte  etiam  ipsas  non  tan-  et  requirant  femin»  in  conjugiis  positas,  si  ob  boc 

tum  quantum  putatur  accipere  criminis  mereantur,  solum  adeant  viros,  ut  suscipiant  liberos,  ti  post 

Refert  enim  Scriptura  quia  dtierunt  invicem  sibis  conceptum  desistunt  (25)·  Istae  enim  quae  argui  vb 

Pater t inquiunt  noster  senex  eal,  et  nemo  est  super  dentur  incesti , ut  adeptae  smil  concepmm  , tillra 

terram  qut  iniret  ad  nos.  sicut  convenit  omni  terra,  iion  accedunt  ad  concubitum  viri.  Nonnullae  vero 

Veni,  et  potemus  patrem  nostrum  vino,  et  dormiamus  mulieres,  neque  enim  universas  pariter  Jiotamiis, 

cum  eo,  et  suscitemus  de  patre  nostro  semen·  Quan-  sed  sunt  quaedam,  quae  sicut  atitmalia  absque  olla 

tum  ad  ea  quae  de  liis  dicit  Scriptura,  videtur  discretione  indesinenter  libidini  serviunt,  quas  ego 

etiam  (25)  pro  ipsis  quodammodo  satisfacere.  Ap-  nec  mutis  peconbus  comparaverim.  Pecora  enim 

paret  namque  filias  Lot  didicisse  quaedam  de  con-  ^ et  ipsa  sciunt , cum  conceperint , ultra  nou  indul· 


siimmatione  mundi,  quae  immineret  per  ignem,  sed 
lanquam  puellae  non  integre  perfecteque  didice- 
rant, nescierunt  quod  Sodomiiicis  regionibus  igne 
Vastatis,  mullum  adliuc  spatii  integrum  resideret  in 
mundo.  Audierunt  in  fine  saeculi  terram  et  omnia 
elemeiita  ignis  ardore  decoquenda.  Videbant  Ignem, 
videbant  sulphureas  flammas,  videbant  cuncta  vasta- 
ri. Matrem  quoque  suam  videbantuon  esse  salvatam, 
suspicatae  sunt  tale  aliquid  factum,  quale  in  tempo- 
ribus audierant  Noe,  et  ob  reparandam  mortalium 
posieriialcm  solas  se  esse  cum  parente  servatas. 
Recuperandi  igitur  humani  generis  desiderium  su- 
munt, 75  atque  instaurandi  saeculi  ex  se  dandum 
opinantur  exordium.  Et  quamvis  grande  eis  crimtn 
videretur  furari  concubitum  patris , gravior  eis  ta-  ^ 
roen  videbatur  impietas , si  bumanx , ut  putabant, 
posteritatis  spem  servata  castitate  delerent.  Pro- 
pter hoc  ergo  consilium  ineunt  minore , ut  ego  ar- 
bitror, culpa,  spe  tamen  argumentoqne  majore; 
patris  inuestitiaro,  vel  rigorem  vino  molliunt  et  re- 
solvunt (24).  Mingulis  ingressae  noctibus,  sliignlx 

··  Gen.  XIX,  29.  ··  ibid.,  51,  52.  « Psal.  xxxi,  9. 

(25)  Videtur  etiam,  elc.  Vide  quo  pacto  Alias  Lot 
exciisci  llh.  iv  contra  Celsum,  niiin.  45. 

(24)  Mss·  resolvunt.  Libb.  editi,  solvunt.  Infra 
iidem  libb.  editi : singula  suscipiunt  ab  ignorante 
conceptum.  Ultra  non  repetunt.  At  inss.  ut  in  no- 
stro textu. 

(25)  Discutiant  u et  requirant  femina  in  con· 
fugiis  posita , si  ob  hoc  solum  adeant  viros  , ut  [ 
suscipiant  liberos^  si  post  conceptum  desistunt,  eic. 
Vide  notam  primam  ad  homilix  tertis  in  Gene- 
sim iuira.fi,  libi  a multis  Patribus  a veniali  pec-· 
cato  non  excusamur  etiam  conjugales  copulx  quae 
iii  alium  Γιιιιιΐ  quaiii  procreandx  duntaxat  subo- 
lis finem.  Gravius  adhuc  insurgunt  sancti  Patres 
adversus  congressum  cura  uxore  gravida,  Gle- 
loeris  Alexandrinus  Padagog.  lib.  ii,  cap.  10 j 
Ουδέ  τινα  των  παλαιών  Εβραίων  έγχύμονι  αύτου 
γυναικί  συνιδντα  παρήγαγεν.  Ψιλή  γάρ  ή|5ονη,  χ4ν 
έν  γάμφ  παραληφθή,  παράνομός  έστι  χαΧαδιχος,  χα\ 
Αλογος.  Έμπαλιν  δέ  ό ΜωΟτής  άπάγει  τών  έγχύων 
τους  Ανδρας  , Αχρις  Αν  άποχυήσωσιν.  Nullum  un- 
quam iloyses  veterum  Hebraorum  inducit  coeuntem 
cum  sua  uxore  pragnante.  Sola  enim  voluptas,  si 
quts  etiam  ea  utatur  in  conjugio,  est  praier  leget, 
et  injusta,  et  a ratione  aliena.  Itursus  autem  Moyses 
abducit  viros  a pragaantibus  quousque  peperertnt. 


gere  maribus  copiam  sui.  Notat  talos  et  Seripiora 
divina,  cum  dicit  : Nolite  fieri  sieut  equus  ei  mw· 

Ius , quibus  non  esi  inielieetus.  Et  ilerum  “ : £9« 
admissarii  facti  sunt.  Sed  vos,  0 populus  Dei , qd 
ChrisLtiiii  amatis  in  incorruplione , iutelligiie  Apo- 
stoli sermonem  quo  ait  ** : Sive  manducatis  , she 
bibitis,  sive  aliud  quid  facitis,  omnia  in  gloriam  Dti 
facite.  Quod  enim  post  manducare  et  bibere  dicit : 
Sttfc  aliud  quid  facitis,  inverecunda  conjugii  nego- 
tia verecundo  sermone  signavit,  ostendens  etiam 
ipsa  ad  Dei  gloriam  geri , si  posteriuiis  solius  coo- 
leroplailone  procoreiitur·  Prosesoti  sumas,  ut  po- 
tuimus , vel  de  culpis  Lot  ac  filiarum  ejus , vd 
rursum  de  excusationibus  earum· 

5.  Verum  scio  nonnullos,  quantum  ad  allegorun 
pertinet,  Lot  traxisse  ad  Domini  personam  et  filias 
ejus  ad  duo  testamenta·  Sed  hxc,  qui  sciat  quid  de  j 
Aramonitis  et  Moabilis  Scriptura  dicit , qui  ex  ge- 
nere Lct  descendant , nescio  si  libenter  accipiat. 
Quomodo  enim  poterit  aptare  Christo  quod  qui 
de  semine  ejus  generantur  usque  in  tertiam  et  qaar- 

·*  Jerem.  v,  8.  ··  I Cor.  x,  51.  ’·  Deui,  xxiii. 

Et  paulo  post : Ού  δή  θέμις  έργαζομένην  τήν  φύ- 
OCV  ήδη,  ένοχλεΐν  ίτι , περιττεόοντας  εις  Οβριν.  Nefas 
est  ergo  operantem  jam  naturam  adhuc  motesiia  af- 
ficere, superflue  ud  petulantem  prorumpendo  libi- 
dinem. Athenagoras,  Legat,  pro  CAns<iants,|iag.36: 
Γυναιχα  μέν  Ιχαστος  ήμών  ήν  ήγάγετο  χατΑ  του; 
ύφ*  ήμών  τεθειμένους  νόμους,  νομίζων  χα\  ταύτην 
μέχρι  του  παιδοποιήσασθαι.  'Ως  γάρ  6 γεωργδς,χατι 
βάΜων  εΙς  γην  τά  σπέρματα  , Αμητόν  περιμένει , 
ούχ  έπισπείριόν  * χα\  ήμίν  μέτρον  έπιθυμίοις  ή παι· 
δοποιΐα.  Itaque  uxorem,  quam  secundum  approbatas 
nobis  leges  sibi  quisque  duxerit . reputat , non  in  I 
alium  quam  in  procreanda  sobotis  finem.  Quen»ad-  \ 
modum  enim  agricola , postquam  semina  terrm 
mandavit,  messis  tempus  exspectat,  nec  alia  super- 
injicil : sic  etiam  nobis  concumscentia  modus  libe- 
rorum procreatione  definitur.  Vide  Ambros.  lib.  1. 
in  Liicam , iium.  44 ; Uiero^iniim  lib·  1,  adver- 
sus Jovinianum,  et  in  cap.  o,  epistolx  ad  Ephe- 
sios; Augusiinuin  libro  De  bono  conjugali ^ cap.  6, 
et  Jonain  Aurelia iiensem  episcopum  lib.  11,  De  in·  \ 
atilicrtoiia  laicali.  cap.  7,  Denique  S.  Thoraas  in 
IV,  Sententiarum  dist.  51,  congressum  curo  uxore  | 
gravida  ait  non  seinper  esse  peccatum  luonale, 
nisi  forte,  Inquit,  quando  prooabUUer  tirutur  de  : 
pcricttfo  abortus. 


195 


IN  GENESIM  liOMILIA  VI.  m 


tum  progeitiein,'  non  introibant  in  Eccfosisini  Domini ! 
Nm  sttiem,  prout  sentire  pessamus,  Loi  figuram 
ponimus  legis.  Nec  videatur  incongriiiim  quod  fe· 
mineo  genere  apud  nos  declinatur  lext  ciim  mascii·* 
linum  genos  servet  in  Graeco.  Hujus  uxorem  popu- 
lum iltum  poniiuus·  qui  do  ifigyplo  profectus « et 
de  mari  Rubro,  ac  persecutione  Pharaonis  lanquam 
de  Sodomitieis  ignibus  liberatus , rursum  carnes 
et  ollas  d&gypli,  et  cepas  cueiimeresque  desiderans, 
retro  respexit , ei  cecidit  in  deserto,  facitis  etiam 
ipse  eottcnpiscentise  memor  in  eremo·  Ibi  ergo  lex 
primum  ilkmi  populum  lanquam  Lol  retro  respi- 
cientem perdidit,  ac  loliquii  uiorem.  Inde  veniens 
Lol  habitat  in  Segor  , de  qtia  dicit  Civiias  kme 
pnsi/Zo,  H $elvabitur  anima  mea  in  ipsa^  ei  nen  esi 
pesiila  f Quae  ergo  est,  quantum  ad  legero  perlinet , 
civitas  pnsilla  et  non  pusilla , videamus·  Civitas  a 
conversatione  mullorum  dicta  est,  pro  eo  quod  plu- 
rimoraro  io  unum  constituat  ei  contineat  vitas·  Ili 
ergo  qui  iu  lege  conversantur , pusillam  habeni  et 
parvam  conversationem , quaudiii  secumiuro  litte- 
ram iotelligunt  legero.  Nihil  enim  grande  est,  sab· 
bata , el  neomenias  , et  circa mcisionein  carnis,  et 
ciborum  distinctiones  carnaliier  observare·  Si  vero 
spiritaliter  hiteNtgere  quis  coeperil , ipsae  illae  ob- 
servantiae, quae  seeonduni  11  iteraro  pusillae  erani  et 
parvae,  secundum  spiritum  non  erunt  parvae,  sed 
magnae·  Ascendit  ergo  post  haec  Lot  in  montem,  et 
ibi  habitat  in  spelunca  , ut  dicit  Scriptura  , ipse  et 
duae  filiae  ejus.  Et  ascendisse  lex  putanda  est , curo  ^ 
ei  per  templum  a Salomone  constructum  accessit 
ornatus , cum  facta  est  quidem  domus  Dei , domus 
orationis,  mali  autem  habitatores  fecerunt  eam 
spekincam  latronum  **·  Habitavil  ergo  in  spelunca 
Lot  et  dnae  filiae  ejus.  Duas  has  filias  evidenter  pro- 
pheta describit  dicens  Oollam  ei  Oollbnm  duas 
sorores  esse ; el  esse  quidem  Oollam  Jerusalem  (fifi), 
et  Oolibam  esse  Samariam.  In  duas  ergo  partes  po- 
pulus 

oalem  copientes  progeniem  propagare,  et  vires  re- 
gni terrestris  numerosa  posteritate  munire,  sopien- 
tes patrem  el  somnum  ei  Inducentes,  id  est  cogen- 
tes et  obruentes  ejus  spiritalem  sensum,  solam  ex 
eo  carnis  Inlelligentiam  tralinnt.  Inde  concipiunt , 
inde  generant  filios  tales,  quos  nec  sentiret,  nec  I 
agnosceret  pater.  Nec  enim  iste  sensus , aut  haec 
voluntas  fuerat  legis,  ul  carnaliter  generaret ; sed 
sopitur  lex , ut  talis  posteritas  generetur,  quai  non 
intret  in  Ecclesiam  Domini. Amttioniro?  ruim,  inquil^^, 
ei  Moabilaf  non  iniroibunl  in  Ecclesiam  Domini  usque 
in  tertiam  el  quartam  progeniem  (27) , et  usque  in 
seeculuw^  Designat  quod  οαι*ηα1ϋβΓ  generatio  legis 

Genes,  xix,  20.  ” Matlh.  xii,  18.  ^*£zecli. 
XII,  50.  Genes,  xx,  1. 

(26)  Esse  quidem  Oollam  Jerusalem,  etc.  Econtra 
Ezechiel,  xxin.  Oolla  Samaria,  ei  Ootiba  leru- 
saletii  esse  dicitur. 

(27)  Dsque  in  tertiam  et  quartam  progeniemf  elc. 
Deuieroii.  xxiii,  5,  noii  usque  in  leniam  ei  quar- 
tam , sed  etiam  post  decimam  generationem  Ec-  · 


L non  intrat  in  Ecclesianr  Christi,  nec  tertia  genera- 
tione pro  Trinitate,  nec  quaria  pro  Evangeliis,  nec 
iu  saeculum  , nisi  forie  post  praesens  saeculum,  cum 
plenitudo  gentium  introierit , et  sic  omnis  Israel 
salvos  fueril  factus  H»c,  ut  potuimus,  secundum 
allegoricam  intelligeiiliam  de  Lot  el  uxore  ejus,  ac 
de  filiabus  exculpsimus,  nihil  praejudicantes  his  qui 
sacratius  aliquid  de  hoc  seiilire  poluerint. 

6.  Quod  vero  in  morali  loco  superius  ipsiiir. 
quidem  Lot  ad  rationabilem  sensum  ei  virilem  ani* 
inum  traximus,  uxorem  vero  qjus,  quae  retro  respe- 
xerit, carnem  concupiscentiis  et  voluplaiihus  dedi- 
tam diximus,  non  negligenter  haec,  o audiior,  exci- 
pias. Observare  enim  debes  ne  forte  eiinm  cum  ef- 
fugeris flammas  saeculi, et  incendia  camis  evaseris, 
' etiam  cum  pusillam  et  non  pusillam  civitatem  Se- 
gor, qui  est  medius  quidam  et  civilis  profectos,  su- 
peraveris, et  ad  scientiae  altitudinem,  velut  ad  quae- 
dam cacumina  montis  ascenderis : vide  ne  tAii  insi- 
dientur  duae  filiae  istae,  quae  a te  non  discedunf,  seil 
sequuntur  te  etiam  cum  ascendis  in  montem,  id  esi 
vana  gloria,  el  major  soror  ejus  superbia.  Vide  ne 
istae  fili»  le  sopitum  ae  dormientem,  dum  tibi  nee 
sentire  nec  inielligere  videris  , complexibus  suis 
slringant.  Qu»  idcirco  fili»  dicuntur,  quia  non  no- 
bis extrinsecus  superveniunt,  sed  de  nobis  et  de 
aciiinm  nostrorum  velut  quadam  integritate  proce- 
dunt. Vigila  ergo  quantum  potes,  et  observa  ne  de 
bis  generes  filios;  quia  qui  de  bis  nati  fuerint,  non 
introibunt  in  Ecclesiam  Domini.  Tu  autem,  si  vis 
generare,  in  spiritu  genera , quoniam  qui  in  spiritu 
seminat , de  spiritu  metet  vitam  eeternam  Si  vts 
amplecti , amplectare  sapientiam  et  dic  sapien- 
tiam sororem  tuam  esse,  ut  el  Sapientia  dicat  de 
te  : Qui  feeerit  voluufatem  Patris  met  qui  in  caiie 
est,  hic  meus  et  frater,  et  soror,  et  mater  est,  Qii» 
sapientia  Jesns  Christus  Dominus  noster  esf,  cui 
est  gloria  el  imperium  in  secula  secnloruni· 
A meo. 

HOHILIA  VI. 

De  Abimeleth  reqe  Philisihinorum  , quomodo  acci- 
pere votuit  Saram  in  matrimonium  (28). 

RecUala  est  npLis  historia  libri  Geneseos,  nbi 
refertur  quod  post  visionem  trium  virorum  , post 
eversionem  Sodomorum,  et  Lot  vel  hospitaliiatis 
merito  vel  consanguinitatis  Abrah»  gratia  serva- 
tum , profectus  est,  inquit  ”,  inde  Abraham  ad  A- 
phricum,  et  venit  ad  regem  Philisibinoruro.  lle- 
ferltir  etiam  quod  pactus  sil  com  Sara  uxore 
sua,  ut  non  diceret  uxorem  se  Abrah» , sed  so- 
rorem ejus  esse;  et  quod  rex  Abimelech  aecepe- 
rix  eam,  ingressos  sit  autem  Deus  ad  Abimelecli 

XXIII.  Deui,  xxiii,  5.  ” Galat.  vi,  8.  ” Matth. 

ciesi»  aditu  arcentur  Aromonit»  el  Moabit». 

(28)  Codex  S.  Theodorici  ; De  peregrinatione 
Abrahm  apud  regem  Philisthinorum.  Codex  Sanger- 
inaneiists  i De  eo  quod  Abraham  profectus  sit  ad 
regem  Philisthinorum,  et  quod  finxerit  Saram  «o- 
rorem  suam  esu· 


ORIGENIS 


m 


i 96 


noctu,  cl  (liiei  ll  ei  ** : Quia  non  contighti,  in- 
quit, mulierem  hanc:  et  non  permtxt  te  contingere 
onm,  elc.  Post  h»c  vero  AUiiiielecli  reddidit  eam 
viro  siiOy  simul  et  increpavit  Abratiam  , cur  ei 
non  confessus  fuerit  veritatem.  Kererliir  cliain 
quod  lanquam  propheta  Abraham  oraverit  pro 
Abimelecli,  et  uxore,  et  ancillis  ejus,  et  sanaverit 
Doiiiiiitis  Abimelecli,  ct  uxorem  ejus,  et  ancillas 
ejus.  Et  cur  curse  fuit  omnipotenti  Deo,  ut  etiam 
ancillas  Abimelech  sanaret?  Quoniam  quidem  ron- 
eludens  eoneiuserat^  inquit  vulvas  earum  ne  pa- 
rerent.  Ceepertiiii  anieiii  parere  proplei  orationem 
Abrahx.  Si  quis  haic  secundam  litteram  solum 
audire  vult  et  iuteliigere,  magis  ciini  Judaeis  quam 
cum  Christianis  debet  habere  auditorium.  Si  au* 
tem  vult  Christianus  esse  et  Pauli  discipulus , au- 
diat eum  dicentem  , quia  lex  spirilalis  est.  Et 
cum  de  Abraham  atque  uxore  ejus  ac  liliis  lo- 
queretur , pronuntiat  haec  esse  allegorica  Et 
licet  cujusiiiodi  allegorias  habere  debeant  (29), 
haud  facile  quis  nostrum  invenire  possit,  orare 
tamen  debet  ut  a corde  ejus  auferatur  velauien, 
si  quis  est  qui  conelur  converti  ad  Dominum  ; 
Z>omittus  enim  spiritus  est  ; ut  ipse  auferat  ve- 
lamen litterae,  et  aperiat  lucem  spiritus,  et  pos- 
simus dicere  quia  revelata  facie  gloriam  Domi- 
ni speculanteSf  in  eadem  imagine  transformamur  a 
gloria  in  gloriam  tanquam  a Domini  Spiritu.  Puto 
ergo  Saram,  quae  interpretatur  prrneeps  (30)  vel 
principatum  agens,  furmain  tenere  άρετης,  quod 
est  animi  virtus.  Haec  ergo  virtus  conjuncta  est  ei  ^ 
colueret  sapienti  et  Adeii  viro»  sicut  et  ille  sa- 
pienSf  qui  dicebat  de  sapientia  Dane  qutpsm  ad- 
ducere sponsam  m^hi.  Ideo  ergo  dicitur  a Deo  ad 
Abraham  **  : Omnta  quacunque  dixerit  libi  5ara, 
audi  vocem  ejus.  Quod  utique  in  corporali  con- 
jugio non  convenit.  Diciiiiii  c»l  quippe » 77 
cum  divinitus  prolata  sil  illa  aeuteoiia , quae  di- 
cit ad  mulierem  de  viro  ** : Ad  ipsum  conHrsh 
iua^  et  ipse  tat  dominabitur.  Si  ergo  dominus  esse 
dicitur  vir  mulieris,  qnomodo  ergo  iterum  dicere- 
tur ad  virum  : Omnia  quacunque  dixerit  tibi 
Sare,  audi  vocem  ejue  ?Si  quis  ergo  ascivit  sibi  in 
coqjugium  virtutem,  audiat  vocem  ejus  in  omnibus 
in  quibus  consilium  dederit  ei.  Abraham  non 
vult  jam  virtutem  uxorem  suam  dici.  Donec  enim  ] 
uxor  appellatur  virtus,  propria  est»  et  cum  nullo 
participari  potest.  Et  esi  conveniens,  ut  donec  ad 
perfectum  veniamus»  intra  nos  sit  animi  virtus»  et 
propria  sil.  Cum  vero  ad  perfectum  venerimus,  ita 
ut  idonei  simus  et  alios  docere»  tunc  jam  virtutem» 


i non  ut  uxorem  intra  gremitim  concludamus,  sed  ui 
sororem  ciiaiii  aliis  volentibus  copulemus.  Ad  bos 
denique  qui  perfecti  sunt,  dicit  sermo  divinus** ; 
Dic  sapientiam  sororem  tuam  esse.  Secuiidiiiii  hoc 
igitur  Abraham  Saram  dicebat  sororem  suam  esse» 
PerinUlil  ergo  quasi  jam  perfectus,  iil  qui  vult  ha- 
beat virtutem. 

2.  Voluit  tamen  aliquando  et  Pharao  accipere 
Saram,  sed  non  in  mundo  corde  voluit,  el virtus 
nisi  cum  cordis  munditia,  non  potest  convenire. 
Proplerea  ergo  Scripiiira  referi  quia  afiixit  Do· 
minus  PUaraonem  afiictionibus  mdgnis  et  peuimit. 
Nec  enim  poterat  cum  exterminatore  (31)  (hoc 
enim  interpretatur  in  lingua  nostra  Pharao)  virtus 
habitare.  Abimelecli  vero  quid  dixerit  ad  Domiiiuin 
videamus»  Tu  scis,  inquit  **,  Domine,  quia  iu  corde 
mundo  feci  hoc.  Longe  aliter  agit  Abimelech  iste 
quam  Pharao,  Non  est  ila  imperitus  et  sordidos, 
sed  scit  quia  cor  mundam  deliei  praeparare  virtuti. 
Et  quia  puro  corde  voluit  suscipere  virlutem,  id- 
circo eum  Deus  sanat,  orante  pro  ipso  Abraham.  Et 
non  soloin  ipsum,  sed  et  ancillas  ejus  sanaU  Quid 
autem  est  quod  adjecerit  Scriptura  *S  et  Dominus, 
inquit,  non  permisit  ei  contingere  illam  ? Si  virtutis 
formam  tenet  Sara,  et  in  corde  mundo  Abimelecli 
voluit  accipere  virtutem»  quid  est  quod  dicitor  quia 
Doniiuus  non  penuisil  eum  contingere  iilam  ? Abi- 
nielecli  interpretatur  pater  meus  rex  (32),  £l  vide- 
tur ergo  milii  quod  hic  Abimelech  formam  teneat 
studiosorum  et  sapieiittim  saeculi,  qiil  philosopbbe 
operam  dantes,  licet  non  integram  ei  perfectam  re- 
gulam pietatis  attigerint,  tamen  senserunt  Deum 
patrem  el  regem  esse  omnium,  id  est  qui  genuerit 
et  regat  universa.  Isti  ergo»  quantum  ad  ethicam,  id 
est  moralem  philosophiam  spectat»  etiam  puritati 
cordis  operam  dedisse  aliquaieiius  comprobantor, 
et  omni  animo  omniqtie  studio  divime  viriolis  in· 
spirationem  qiimsitsse.  Sed  hanc  non  permisit  Deus 
couliiigere  eos.  Haec  enim  gratia  non  per  Abraham, 
qui  quamvis  esset  magnus,  famulus  tamen  erat, 
sed  per  Christum  gentibus  parabatur,  idcirco  ergo 
quamvis  festinaret  Abraham  per  se  et  In  se  illud 
impleri»  quod  ad  eum  dictum  est**,  quoniam  bone- 
dicentur  in  te  omnes  gentes , tamen  in  Isaac  ei  poni- 
tur repromissio,  id  est  in  Christo » sicut  dicit  Apo 
stolus  ** : iVon  dixit  c et  seminibus,  i quasi  in  mul· 
tis ; sed  tanquam  in  uno , c et  semini  tuo , s qui  est 
Christus.  Sanat  tamen  Dominus  Abimelech,  ei  uxo- 
rem ejus,  et  ancillas  ejus. 

3.  Verum  non  mihi  videtur  otiosam  quod  non 
solum  uxoris,  sed  et  ancillar  um  Abimelech  mentio 


Genes,  xx,  6.  ’·  ibid.,  18.  ··  Rora,  vii,  U.  *‘  Calat,  iv,  2A.  ··  Π Cor.  iii,  17.  ·»  Ibid.,  18. 

·'  Sap.  vin,  2.  *·  Gen.  xxi,  12.  ··  Gen.  iii,  16.  *^  Gon.  xxi,  12.  *·  Prov.  iii,  4.  ··  Gen.  xii,  17. 

··  Gen.  XX,  5 **ibid.,  6.  ··  Gen.  xxxii,  18.  ·*  Calat,  iii,  16. 


(29)  Et  licet  cujusmodi  allegorias  habm  debeant. 
Stcrccie  habet  codex  Belvacensis.  Libri  autem 
editi , et  licet  qui  ejusmodi,  eic. 

(30)  Jnierpreiatur  princeps  , elc.  A radice 
prittcipaium  tenuit· 


(31)  Cum  exterminatore.  Pharao  exterminator  di- 
citur a radice  713  abstraxit,  exurminavit. 

(52)  IN  Hebraice  patrem  sonat,  cum  affixo  ^ 
patrem  meum  ; φβ  autem  regem , unde  Abimelech 
recte  iiilerpreiaiur,  pater  meus  rex. 


197 


IN  GENESIM  HOMILIA  VII.  198 

facla  esl,ifi  co  ins&ime  qtiod  dicit  quia  sanavii  A pretaiione  suslollat,  sic  verba  Spiritus  sancti  non 
eat  Diui^  et  patiebant.  Concluserat  enim  illas  ne  pa^  iiiepiis  et  Judaicis  fabulis  decoloret,  sed  plena  bo- 

rerent,  Quaiiltini  possumus  in  tam  difficilibus  locis  iiesUtis,  et  plena  virtutis  atque  utilitatis  assignet, 

sentire,  putamus  uxorem  Abimelecb  naturalem  Alioquin  quae  nobis  xdiflcaiio  erii  legentibus  Abra· 

posse  philosophiam  dici  ; ancillas  vero  ejus,  di-  bam  tantum  patriarcham,  non  solum  menliliim esse 

versa  et  vana  pro  qualitate  sectarum  commenta  Abimelecb  regi,  sed  et  pudicitiam  conjugis  prodi- 

dialecticx.  Interea  Abrahain  impertiri  cupit  etiam  disse?  Quid  nos  XMlihcat  tanti  palriarcbm  uxor,  si 

gemibtis  donum  divinae  viriiilis , sed  noiiduin  esi  puleliir  contaminationibus  exposita  per  coniiiven- 

tempus  n priore  populo  transire  ad  gentes  gratiam  tiam  maritalem  ? Haec  Judaei  puieiil,  et  si  qui  cum 

Dei.  Nam  et  Apostolus**,  licet  sub  alia  specie  et  eis  sunt  litterae  amici,  non  spiritus;  nos  aiiteru  spi- 

alia  Ogura,  dicit  tamen  mulierem  alligatam  esse  legi^  ritalibiis  spiritalia  comparantes,  et  actu  et  intellectu 

quandiu  vir  ejus  vivit.  Si  culem  mortuus  fuerit  vir,  spiritales  efficiamur  in  Christo  Jesu  Domino  nostro, 

solutam  esse  a lege  viri,  ut  jam  non  sit  adultera,  cui  est  gloria  et  imperium  in  saecula  sxcuioruin. 

si  fuerit  cum  alio  viro.  Oportet  ergo  mori  prius  le-  Arnen. 

gem  litterae,  ut  ita  demum  libera  jam  anhna  spiri-  HOMILIA  V||. 

tui  nubat,  et  novi  testamenti  matrimonium  sorlia-  B De  nativiiale  Isaac,et  quod  a lacte  depulsus  est. 
tur.  Hoc  autem  in  quo  nunc  sumus,  tempus  est  1.  Moyses  nobis  legitur Ίη  Ecclesia.  Depreceinur 
vocationis  gentium,  et  mortis  legis,  quo  possint  li-  Dominum,  ne  secundum  verbum  Apostoli , etiam 

ber»  animx  jam  solutte  a lege  viri  novo  viro  mi-  apud  nos,  cum  legitur  Moyses,  velamen  sit  posi  uin 

bcre  Christo.  Quod  si  edoceri  vis  quomodo  lex  mor-  snper  cor  nostrum  *.  Lectum  est  enim  quia  genu- 

tiia  sit,  considera  et  vide  ubi  nunc  sacrifleia,  ubi  erat  Abrabam  fiiinni  Isaac,  cum  esset  centum  aiiiio- 

iiiiiic  altare,  ubi  templum,  ubi  purificationes,  ubi  nortim.  Et  dixit  Sara  : Quis,  inquit  *,  nuntiabit 

soleninitas  Paschae.  Nonne  mortua  est  in  his  onmi>  Abrahce  quod  lactat  puerum  Sara  ? Et  tunc,  iiiqull, 

biis  lex  ? Aut  si  possunt  Isii  amici  et  defensores  circumcidit  Abraham  puerum  die  ocfaoa.  Hujus  pueri 

litterae,  custodiant  litteram  legis.  Secundum  btinc  diem  natalem  non  celebrat  Abrabam,  sed  celebrat 

ergo  allegoriae  ordinem,  Pliarao  qui  est  bomo  iui-  diem  depositionis  (33)  a lacte,  et  facit  convivium 

mundus  et  exterminator,  Sar«*im,  id  est  virtutem  magnum.  Quid?  putamus  quia  propositum  sit  Spi- 

accipere  omnino  non  poterat.  Porro  Abimelecb,  ritui  sancto  historias  scribere,  et  narrare  quod  a 

id  est  qui  munde  et  philosophice  vivebat,  poterat  lacte  depulsus  sil  puer,  et  convivium  factum  sit, 

quidem  accipere,  quia  in  corde  mundo  quaerebat,  quomodo  luserit,  aliaque  puerilia  egerit  ? An  per 

sed  nondum  tempus  advenerat.  Manet  ergo  apud  ^ haec  putandum  est  quod  divinum  aliquid  nos  edv 
Abrabam  virtus,  manet  in  circumcisione,  donec  cere  velit,  ei  dignum  quod  humanum  genus  Dei  vo· 

tempus  veniat,  itl  in  Christo  Jesu  Domino  nostro,  cibus  discat  ? Isaac  risus  vei  gaudium  iiiierpreia- 

m quo  habitat  omnis  pUnitudo  deitatis  corporaliter  tur  (34).  Quis  ergo  est  qui  talem  filiam  generet  t 
integra  et  perfecta  virtus  ad  Ecclesiam  gentium  Ilie  nimirum  qjai  dicebat  de  his  quos  per  Evango- 

irnnseaL  Tunc  ergo  ei  domus  Abimelecb,  et  ancilis  lium  genuerat  * : Vos  enim  estis  gaudium  meum  ei 

^us,quas  sanavit  Dominos,  parient  Ecclesis  filios,  eorona  gloriee  Dei,  De  hujusmodi  filiis  cum  fuerint  a 

Hoc  enim  tempus  est,  quo  sterilis  parit,  e(  quo  lacte  depulsi,  fit  convivium  et  lsliii:i  magna,de  his 

multi  sunt  filii  desertor,  magis  quam  ejus  qua  habet  qui  non  jam  lacte  indigent,  sed  cibo  forti,  qui  pro  pos· 

virum  Aperuit  enim  Dominus  vulvam  sterilis,  et  sibilitate  sumendi  exercitatos  habent  sensus  ad  dis· 

eifecla  est  fecunda,  ita  ut  pariat  gentem  de  aemel.  cretionem  boni  vel  mali  *.  Super  his  talibus  cqm  de- 

Sed  et  sancti  clamant, el  dicunt**:  Domine,  alftKorr  pelluntur  a lacie,  fit  convivium  magnam.  Snper 

lue  in  venire  concepimus,  et  peperimus;  spiritum  salutis  illis  autem  non  potest  exhiberi  convivium,  nec  ba- 

tuee  fecimus  super  terram.  Unde  et  Paulus  similiter  b«?ri  Istitia,  de  quibus  dicit  Apostolos^:  Lae  vobis 

dicit··:  Filioli  mei,  quos  iterum  parturio,  donec  for·  p dedi  polum  , non  escam,  Hondum  enim  poteratis, 
metur  Christus  in  vobis.  Tales  ergo  parturit  78  ei  nd  nee  adhuc  quidem  potestis.  Ei  ego  non  potui  loqui 

tales  fllios  generat  omnis  Ecclesia  Dei.  Nam  qui  se·  vobis  guati  spiritualibus,  sed  quasi  carnalibus,  quasi 

minat  in  carne,  de  carne  et  metet  corruptionem  ‘-Fi·  parvulis  in  Christo,  Dicant  nobis  isti  qui  simpliciter 

lii  autem  spiritus  isti  sunt,  de  quibus  et  Apostolus  iiitelligi  volunt  Scripturas  divinas,  quid  est : iVoti 

dicit  ·,  mulierem  salvam  futuram  per  filiorum  pro·  potui  vobis  loqui  quasi  spiritalibus,  sed  quasi  carnali·^ 

creationem,  si  permanserit  in  fide  et  castitate,  Eccle-  bus,  quasi  parvulis  in  Christo, -lae  vobis  potum  dedi, 

sia  igitur  Dei  sic  iiitelligat  paratus,  sic  generationes  non  escam  f Possiiiitne  htec  simpliciter  (35)  accipi  T 

accipiat,  sic  patrum  gesta  decora  et  honesta  Inter·  2.  Sed  iaterim  redeamus  ad  ea  unde  digressi  su- 

•^Genes.xx,  17,  18.  *·  Rom.  vii,  2,3.  ··  Coloss.  ii,  9.  **  Gal.  iv,27.  *·  Isa.  xxvi,  18.  *’ Galal. 

IV,  19.  ‘ Galai.  vi,  8,  » I Tim.  n,  15.  * H Cor.5,  U.  * Genes,  xxi,  4,  7.  · J Tliess.  ii,  20.  · Hebr. 

V,  12  el  14.  ^ i Cor.  iii,  1,  2. 

(53)  Depo«i7iom«.  Codex  Remigianus,  rfrpM/iioni*.  (35)  Codex  Ebroicciisis  simpliciter;  libb.  editi, 

(54)  Risus  vel  gaudium  interpretatur,  A radice  similiter, 

Hebraica  proi  risit,  arrisit. 


199  ORIGENIS  SM 

111118.  LaeUitur  Abraliam,  et  eonvivimn  facSl  magnum  A 9unt  SpirUui  Dei.  StuUHia  ni  enim  illi , §t  aen 
]ii  die  qua  drputil  a lacie  isaac  filium  suum·  Post  potest  inlelligere,  quia  spiritaliter  dijudicatur  111 
haec  ludit  Isaac,  et  ludit  cuin  Isinaei.  Indignatur  tu  ergo, si  habes  iii  lerruciiim  Spiritus  Dei^quodeet 
Sara  quod  filius  ancillae  ludat  cum  filio  liberae,  et  gaudium, charilas,  pax,  paiieni ia haac  esse  poteS| 
lusum  illiiiii  perniciem  putat , consilium  dat  Abrabae,  non  secundum  carnem  natusi  sed  secuudum  repro- 
ct  dicit ' : Ejice  ancillam  et  filium  ejus.  Nou  enim  missionem,  et  esse  filius  liberae,  si  tamen  potes eliu 
ha*res  erit  filius  ancilla  cum  filio  meo  Isaac.  Hacc  secuudum  Paulum  dicere  : In  carne  enim  amkulan· 
quomodo  intelligi  debeant,  non  ego  nunc  comnien-  tes,  non  secundum  carnem  militamus.  Arma  enim  mi- 
labor.  Apostolus  iia  disseruit,  dicetis*:  Dicite  mihi  Utim  nostrw  non  sunt  carnalia^  sed  potentia  Deo  ad 
qui  tegem  legistis t legem  non  audistis  ? Scriptum  est  destructionem  munitionum^  cogitationes  destruenUs, 
enim  quia  Abraham  duos  filios  habuit,  unum  de  an·  et  omnem  (56)  altitudinem  extollentem  se  adtsrsum 
eilla^et  unum  de  libera.  Sed  is  quidem  qui  de  ancilla^  scientiam  Dei  Si  poles  talis  esse,  ut  digne  libi  apie- 
secundum  carnem  natus  est ; qui  vero  ex  libera^  per  tiir  etiam  illa  Apostoli  sententia,  quae  dixit  : t^oi 
repromissionem,  qua  sunt  allegorica.  Quid  ergo?  autem  in  carne  non  estis,  sed  in  spiritu,  si  tamen  Spiri· 
Isaac  non  est  secundum  carnem  natus  ? Non  eum  tus  Dei  habitat  in  vobis;  et  tu  ergo  si  talis  es,  nonos 
peperit  Sara  ? Non  est  circumcisus  ? iloe  ipsum  B secundum  carnem  natus,  sed  secundum  spiritum 
quod  ludebat  cum  fsmaele,  non  in  carne  kidebai  ? repromissionem , et  eris  haeres  repromissio- 
Hoc  est  enim  quod  mirabile  esi  in  Apostoli  sensu,  num,  secundum  quod  dictum  est  ** : Haeredes  qm· 

quod  de  quibus  non  potest  dubitari  quin  secundum  dem  Dei,  eoharedes  autem  Christi.  Non  eris  cola- 
carnem  gesta  sint,  bxe  ille  dicit  esse  allegorica  , res  ejus,  qui  secundum  carnem  natus  esi,  sed  coh«- 
ut  nos  quid  faciendum  sit  Γη  caeteris  noverimus,  et  res  Christi,  quia  etsi  cognovimus  Christum  secus· 
in  bis  maxime,  in  quibus  nihil  divina  lege  dignum  dum  carnem,  sed  nunc  jam  non  novimus 
historica  videtur  indicaro  narratio·  Ismael  ergo  se-  5.  Et  lameii  secundum  ea  quas  seripta  sunt,  non 
eundum,  oarnem  nascitur  ancilbe  filius.  Isaac  vero  video  quul  moverit  Saram,  ui  filium  ancillas  juberet 
qui  erat  liberas  filius,  non  nascitur  secundum  car-  expelli.  Ludebat  cum  filio  suo  Isaac.  Quid  beserai. 
neu),  sed  secundum  repromissionem·  El  dicit  de  his  aut  quid  nocuerat,  si  ludebat?  Quasi  non  boc  in 
Apostolus,  quod  Agar  in  servitutem  genuerit  car-  astate  illa  etiam  gratum  esse  debuerit,  quod  Isserii 
nalem  populum  ; Sara  vero  quas  erat  libera,  popa*  filius  ancillas  coiii  filio  liberas·  Tum  deinde  ei  Apo- 
lum  genuerit  qui  non  secundam  carnem,  sed  in  li«  stoium  miror,  qui  ludum  hunc  perseeutioneni  pro- 
bertate  vocatus  est,  qua.  Ubertate  liberavit  eum  <Jtcens  *·:  Sed  lirn/ i ane  la  qni  srcnednm 

CArfifi«*.Ipse  enim  dixit,  quia  si  vos  FiUus  Ubera·  carnem  natus  fuerat  (57),  persequebatur  eum  qui 
verit,  vere  Uberi  entis  Quid  vero  bis  addit  expo-  tecundum  spiritum,  ita  et  nunc,  cum  utique  aulla 
nens  Apostolus,  videamus : Sed  sicut  tunc,  inquit  persecutio  Ismaelis  adversuro  Isaac  mola  rereraiur, 
is  qui  secundum  carnem  est,  persequebatur  eum  qui  bic  solus  ludus  infantiae.  Sed  videamus  quid  ia 
secundum  spiritum,  ita  et  nunc.  Vide  quomodo  nos  >>oc  ludo  intellexerit  Paulus,  et  quid  indignau  sil 
Apostolus  doeet,  quia  in  omnibus  caro  adversatur  Sara.  Superius  jam  exponentes  spiritualiier,  loco 
spiritui,  sive  populus  iUe  carnalis  adversatur  viriolis  posuimus  Saram.  Si  ergo  caro  cujus  perso- 
huic  populo  spiritali,  sive  etiam  intet  nos  ipsos,  si  &»ηι  gerit  Isroaei , qui  secundum  carnem  nasciiar, 
quis  adiiuc  carnalis  est,  sptriialibus  adversatur,  spiritui  blandiatur,  qui  est  Isaac,  ei  iilecebros» 
Nam  el  tu  si  secundam  carnem  vivis,  el  secundum  curo  eo  deceptionibus  agat,  si  delectationibus  illi- 
carnem  conversaris,  filius  es  Agar,  el  propterea  dat,  voluptatibus  molliat,  bojiisceroodi  ludus  car- 
adversaris  his  qui  secundum  spiritum  vivnm.  Sic-  «is  cum  spiritu,  Saram  maxime,  quae  est  virtus, 

ut  ettam  in  nobis  ipsis  si  requirimus , invenimus  ofiendit,  el  hujuscemodi  blandimenta  acerbissimam 

concupiscere  carnem  adversus  spiritum,  el  epiri·  persecutionem  Judicat  Paulus.  Et  tu  ergo,  o 
itim  adversus  carnem,  et  basc  sibi  invicem  ad  ver-  j>  auditor  horum  , non  illam  solam  persecutionem 
sari  El  invenimus  legem  in  membris  nostris  *·  putes,  quando  furore  gentilium  ad  immolaudum 
79  repugnantem  legi  mentis  nostras,  el  captivos  idolis  cogeris  : sed  si  forio  te  voluptas  carnis  illi* 

nos  ducentem  iii  lege  peccati.  Vides  quantae  snnt  cial,  si  libi  libidinis  alludat  illecebra,  haec,  si  vir* 

pugnae  carnales  adversus  spiritum?  Est  adbiic  el  tutis  es  filius.  Unquam  persecutionem  maximsio 
alia  pugna  bis  pene  omnibus  violentior,  quod  it  qui  fuge.  Idcirco  enim  et  Apostolus  dicit·*  Fugiti 
legem  secundum  carnem  inieUqsuni,  adversantur  fornicationem.  Sed  si  injuslUia  blandiatur,  ut  per- 
bis  qui  secundum  spiritum  sentiunt,  et  persequnii-  sonam  polentis  accipiens  ( 58),  et  gratia  ejus  fiexus, 
tur  eos.  Quare?  quia  anhnaiis  homo  non  percipit  ea  non  rectum  judidium  feras,  inielligere  debes»  quia 

^ Genes,  xxi,  9.  · Galal.  iv,  91  et  seq.  · ibid.,51  *·  joan.viir,  56.  **  GaiaU  iv,  99.  “ Cala» 
V,  17.  *·  Rom.  VII,  95.  I Cor.  ii.  14.  i>alai.  v.  99.  II  Cor.  x , 5 el  seqq.  Rom.  vin , 9. 

« ibid.  17.  »·  II  Cor.  v,  16.  »·  Galat.  iv,  99.  ·*  1 Cor.  vi,  18. 

(56)  Munitionum,  comtatiostes  destruentes,  et  (57)  lidem  mS6.,  natus  fuerat,  quod  in  libb· 
cmticm,  etc.  Sic  recte  habent  mss.  Male  vero  libri  editis  omittitur, 
editi,  cogitationum,  destruentes  omnem,  eic.  (58)  Aliquot  mss.,  accipias. 


SOI  IN  GENESIM  HOMILU  Yll.  ίθ2 

sub  specie  ludi  blandam  persecutionem  ab  injusiiiia  A gnata  est  Sara,  videamus.  Ejicit  ancillam  SQ 
pateris.  Verum  el  per  singulas  malitias  species,  filium  ejus,  sed  tamen  dat  ei  utrem  aquae.  Norv 
etiamsi  molies  et  delicatae  sint  et  ludo  similes,  has  enim  liabebat  mater  ejus  puteum  aquae  vivx  , nec 
persecutionem  spiritus  dicito,  quia  in  bis  omnibus  poterat  puer  haurire  de  puteo  aquam.  Isaac  liahe> 
virtus  offenditur.  bal  puteos,  pro  quibus  et  certamina  patitur  adver- 

4.  Duo  sunt  ergo  filii  Abrahaiu  , unus  de  ancilla  sus  Pliilisthinos  **.  Ismael  autem  de  utre  bibit 

eluiius  de  libera  : ulerque  tamen  filius  Abrabam,  aquam,  sed  bic  uter  quasi  uter  dedcii,  et  ideo  sitit 

licet  non  ulerque  de  libera.  Propierea  el  is  qui  de  (^I  ) ct  non  invenit  polum.  Tu  autem  qui  sccun- 

ancilla  nascitur,  haeres  quidem  non  fit  cum  filio  dum  Isaac  repromissionis  es  filius,  bibe  aquas  de 

liberae,  accepit  tamen  dona  et  non  dimillilur  va-  tuis  fontibus  et  de  tuis  puteis;  aquas  non  eluant 

cuus.  Accepit  el  ipse  benediciionein.,  sed  filius  foras,  sed  intus  in  luis  plateis  currant  tua  aquee 

liberae  accepit  repromissionem.  Fit  el  ille  (39)  in  Hic  vero  qui  secundum  carnem  natus  est,  dc  utre 

gentem  niagnam,  sed  iste  in  populum  adoptionis,  aquam  bibit,  et  aqua  ipsa  deficit  ei,  el  in  tnuliis 

Spiriialiter  ergo  omnes  quidem  qui  per  fidem  deficit.  Uter  legis  est  littera,  de  qua  ille  carnalis 

veniunt  ad  agnitionem  Dei,  possunt  filii  Abrabae  populus  bibit,  ei  inde  intellectum  capit  : quae  Iit- 

dici.  Sed  in  bis  sunt  aliqui  pro  cbarilale  adiiaeren- ^ lera  frequenter  ei  deOcii , et  explicare  se  non 
les  Deo,  alii  pro  metu  et  timore  futuri  judicii,  potest.  Iu  multis  enim  defectum  patitur  historialis 

Unde  et  apostolus  Joannes  dicit  ***:  Qui  timet,  non  inlelligenlla.  Ecclesia  autem  dc  evangclicis  et 

est  perfectus  in  charilaie.  Perfecta  autem  dilectio  aposiolicis  fontibus  bibit,  qui  nunquam  deQciunt, 

foras  miitu  timerem.  Iste  ergo  qui  in  cbarilaie  sed  in  plateis  suis  percurrunt,  quia  in  latitudine 

perfectus  est,  el  de  Abrabam  nascitur,  et  filius  spiritalis  iiiterprelaiioiiis  abundant  semper  et 

liberae  est.  Qui  vero  non  perfecta  cbarilaie,  sed  fluunt.  Bibit  et  de  puteis,  eum  profundiora  quaeque 

futurae  poenae  metu  et  suppliciorum  timore  mandata  haurit  et  scrutatur  ex  lege.  Per  boc  , arbitror, 

custodii,  esi  quidem  el  ipse  filius  Abrabae  , accipit  mysterium  etiam  Dominus  (42)  et  Salvator  noster 

et  ipse  doim,  id  est  operis  sui  inercedem,  quia  dicebat  ad  Samaritanam,  ubi  velul  si  cum  ipsa  Agar 

etiam  qui  calicem  aquas  frigidee  dederit  tantum  in  loqueretur,  aiebat  **  : Omnis  qui  biberit  ex  hac 

nomine  discipuli,  non  peribit  merces  ejus  Tamen  aqua,  sitiet  iterum  ; qui  autem  biberit  de  aqua  quam 

inferior  illo  est  qiii  non  servili  timore,  sed  in  cba-  ego  dabo  ei,  non  sitiet  in  (Flernum.  Et  illa  dicit  ad 

riiaiis  libertate  perfectus  est.  Tale  aliquid  etiam  Salvatorem  ** : Da  mihi.  Domine,  hanc  aquam,  ut 

Apostolus  ostendit , cum  dicit  : Quandiu  quidem  c;  non  sitiam,  neque  veniam  huc  haurire.  Post  haec 

hcsres  parvulus  est,  nihil  differt  a servo , cum  sit  Dominus  ad  eam  (43)  : Qui  credit,  inquit  ”,  in 

dominus  omnium , sed  sub  tutoribus  et  actoribus  est,  me,  fiet  in  eo  fons  aqua  salientis  in  vilam  atemam, 

usque  ad  praefinitum  tempus  a patre.  Parvulus  ergo  Errabat  ergo  Agar  per  desertum  cum  puero, 

est  qui  lacte  alitur,  et  expers  est  sermonis  justitiae,  et  puer  plorabat,  et  projecit  eum  Agar,  dicens,  Ne 

nec  potest  cibum  solidum  accipere  sapientiae  divi-  videam  mortem  filii  mei.  Post  bacc  cum  jam  quasi 

nac,  el  scienlim  legis,  qui  non  potest  spiritalia  moriturus  fuisset  abjectus,  et  flevisset,  adest  ei 

spiritalibus  comparare,  qui  nondum  potest  dl-  angelus  Domihi  , ei  aperuit  oculos  Agar,  et  viuit 

cere  **  : Cum  autem  factus  sum  vir,  quas  erant  par-  puteum  aquae  vivae.  Hacc  ad  historiam  referri  quem- 

vu/i  d^posaf  (40) ; iste  ergo  nihil  differt  a servo.  Si  admodum  possunt?  Ubi  enim  invenimus  quod 

vero  relinquens  initiorum  Christi  sermonem  ad  Agar  clausos  habuerit  oculos,  el  aperti  sunt 

perfectionem  feratur,  el  quas  sursum  sunt  qmeral,  postinodum  ? Nonne  luce  clarior  est  in  bis  intelli- 

ubi  Christus  est  in  dextra  Dei  sedens,  non  quee  super  genlia  spiritalis  et  mystica,  quod  abjectus  csi  is  qui 

terram  et  contempletur  non  ea  quas  videntur,  sed  secundum  carnem  est  populus,  el  taiidiu  jacet  in 

quas  non  videntur  ”,  neque  in  divinis  Scripturis  fame  el  sili,  non /·αιιι^ΐΜ  ( 14)  panis  perferens, 

sequatur  occidentem  litteram,  sed  yisidcAnUMn  ^ sitim  aquw,  sed  sitim  verbi  Dei  donec  aperiantur 
spiriiiini  : ex  illis  erit  sine  dubio,  qui  non  accipiunt  oculi  synagogae  ? Iloc  est  quod  Apostolus  dicit  esse 

spiritum  servitutis  iterum  in  timore , sed  spiritum  mysterium  : Quia  ccecitas  contigit  ex  parte  in 

adoptionis,  in  quo  clament  : Abba  Pater  Israel,  donec  plenitudo  gentium  introiret , et  tunc 

5.  Quid  inierim  agat  Abrabam  postquam  indi-  omnis  Israel  salvus  fieret.  Ista  est  ergo  caecitas  in 

··  I Joan  iv,i8.  «Mallh.  x.  45.  ” Gal.  iv,  i,  2.  « ICor.xii,il·  ”€01088.111,1.  ”IICor.  iv,48· 
” Roin.  VIII,  15.  ··  Genes,  xxvi.  prov.  v,  f5,  16.  Joan.  iv,  13.  ” ibid.  15.  ··  ibid.  Ϊ4. 

” Amos  VIII,  11.  ··  Rom.  xi,  25. 

f 39  ) Mss.,  fit  it  ille ; libb.  editi,  fiat  et  ille.  lapsus  est  in  Orfgene,  nam  quae  sequuntur  Domini 

( 40 ) Libb.  editi,  evacuavi  quas  erant  parvuli,  sed  verba,  non  postea  , sed  anfea  dicta  sunt,  nempe  f 

mss.  01  in  nostro  textu.  14,  el  aliis  vocibus. 

f41>  Mss.,  si/ii : libb.  editi,  pedi.  ( 44)  Siti,  non  famem.  Sic  codex  Belvncensis 

( 42)  Libb.  editi  : pro  hoc  arbitror  mysterio  quod  melius  quam  libb.  editi  in  quibus  legitur  : siti.  Non 

etiam  Dominus,  sed  mss.  ut  in  nostro  textu.  enim  famem. 

(43)  Post  haec  Deminus  ad  eam,  elc.  Memoriae 

PxTEOL.  Gr.  Kll. 


7 


ORIGENIS 


204 


Agar,  quas  secundum  carnem  genuit : quae  landiu  A citus  est  ei,  quia  In  filio  qui  nasceretur  ei  Sara 
in  ea  permanet , donec  velamen  litterae  aureratur  complebitur  ista  promissio.  Accenderat  ergo  aai- 

per  Evaiif^elium  Dei  ( 45 ).  et  videat  aquam  vivam,  mum  ipsius  in  amorem  filii,  non  solum  posleriuiis 

Knnc  enim  jacent  Judau  circa  ipsum  puteum  , sed  gratia,  sedet  promissionum  spe.  Sed  hunc  inqoo 

oculi  eorum  clausi  sunt  ί et  non  possunt  bibere  de  ci  positio  sum  promissiones  magnae  istae  et  mirabi- 

puteo  legis  et  proplielarum.  Sed  et  nos  caveamus,  les  , hunc,  inquam,  filium  in  quo  vocatum  est  do-  | 

quia  frequenter  et  nos  circa  puteum  jacemus  aquae  men  ejus  Abraliam,  holocaustum  Domino  jubetor 

vivie,  id  est  circa  Scripturas  divinas,  et  erramus  in  offerre  in  uno  ex  montibus.  Quid  tu  ad  liaec,o  Abra- 

Ipsis.  Tenemus  libros  et  legimus,  sed  spiritualem  ham  ? Quae  et  quales  cogitationes  moventur  in  corde 

sensum  non  aitingimus.  Et  ideo  opus  est  lacrymis  tuo?  Prolata  est  vox  a Deo,  quae  discutiat  et  probet 

et  orationibus  indesinentibus  postulare,  iit  Dominus  fidem  tuam;  Quid  ad  haec  dicis?  Quid  cogitas?  Quid 

aperiat  oculos  nostros ; quia  et  illi  caeci  qui  sede-  tretraclas?  Pulasne  revolvis  in  corde  luo,  quia,  si  io 

bani  in  Jericho  *·,  nisi  clamassent  ad  Dominum,  Isaacdaiaest  milii  repromissio,  hunc  autem  offero 

non  fuissent  aperti  oculi  eorum. . Ei  quid  dico,  ut  liolocauslum,  superest  ut  non  speretur  ulla  promii- 

aperiantur  oculi  nostri  ? quia  jam  aperti  sunt.  Jesus  sio  (4C)  ? Aut  magis  illa  cogitas  et  dicis,  quia  im* 

enim  venit  aperire  oculos  caecorum.  Aperti  ergo  possibile  est  lueiillri  eum  qui  repromisit ; quidquid 

sunt  oculi  costri,  el  de  littera  legis  velamen  abla-  illud  fuerit,  promissio  permanebit?  Verum  ego,  quia 

tum  est.  Sed  vereor  ne  iios  ipsi  eos  somno  iterum  minimus  stim,  tanti  patriarchae  cogitationes  non 

profundiore  claudamus,  dum  non  vigilamus  in  valeo  perscrutari,  nec  scire  possum,  vox  Dei  qu* 

intellectu  spiritali,  neque  solliciti  sumus  tit  somnum  ad  tenlanduni  eum  processerat,  quas  ei  cogitationes 

discutiamus  ab  oculis  nostris,  el  contemplemur  moverit,  quid  animi  atiuleril,  cum  juberetur  uni- 

quae  spiritalia  sunt,  uti  ne  cura  populo  carnali  circa  cum  jugulare.  Sed  quoniam  ipirilut  prophetarum 

ipsam  aquam  positi  erremus,  quin  potius  vigilemus,  prophetis  subjectus  est  Paulus  apostoitis  qui  per 

el  cum  Propheta  dicamus  ” : Si  dedero  somnum  spiritum,  credo,  didicerat  quid  animi,  quid  consilii 

oculis  meiSf  et  palpebris  meis  dormit alionemt  aut  Abraham  gesserit,  indicavit  dicens  : Fide  Abra- 

requiem  temporibus  meis  , donec  inveniam  locum  ham  non  hwsitavit^  cum  unicum  offerret^  in  quo  ac· 

DominOf  tabernaculum  Deo  Jacob.  Ipsi  gloria  et  ceperat  repromissiones,  cogitans  quia  et  a mortuii 

hiiperium  in  saecula  saeculorum.  Ameii.  eum  suscitare  potens  est  Deus.  Prodidit  ergo  nobis 

IIOMILIA  Vili,  cogitationes  viri  fidelis  Apostolus,  quod  fides  re- 

De  eo  quod  obtulit  Abraham  filium  suum  Isaae,  q surrectionis  jam  tum  haberi  coeperit  in  Isaac. 

4.  Adhibete  huc  aures,  qni  accessistis  ad  Dominum,  Abraham  ergo  resurrecturum  sperabat  Isaac,  el 
qui  fideles  esse  vos  creditis,  et  considerate  diligeii-  credebat  (47)  ftiiuriim,  quod  adhuc  non  erat  fa· 
tius  quemadmodum  fidelium  fides  probatur  ex  his  cliim.  Quomoiioergo  filii  sunt  Abraham,  qui  faclua 

quai  recitata  sunt  nobis.  Et  facium  est,  inquit  non  credunt  in  Christo,  quod  ille  futurum  credidit 

post  h(sc  verba,  lentavit  Deus  Abraham,  el  dixit  ei:  in  Isaac?  lino,  ut  apertius  loquar,  sciebat  in  se 

Abraham,  Abraham.  El  ille  dixit:  Ecce ego.  Observa  Abraham  futura!  veritatis  imaginem  praeformari, 

singula  quae  scripta  sunt.  In  singulis  enim  si  quis  sciebat  de  semine  siio  nascilurum  Christum,  qui  ei 

sdiin  altum  fodere,  inveniet  thesaurum;  et  fortassis  offerendus  esset  totius  mundi  verior  hostia,  el  re· 

etiam  ubi  non  existimatur,  latent  mysteriorum  surreclurus  a iiioriuis. 

pretiosa  monilia.  Abram  vocabatur  vir  iste  prius,  2.  Sed  nunc  interim  tenlabal,  inquit^*,  Deus  Abra· 
et  nusquam  legimus  quod  hoc  homine  vocaverit  ham  el  dicit  ad  eum  : Accipe  filium  tuum  charissi· 

eum  Deus,  aut  dixerit  ei,  Abram,  Abram.  Non  mum  quem  diligis.  Non  enim  suffecerat  dixisse 

enim  a Deo  vocari  poterat  nomine  delendo , sed  filium,  sed  adjicitur  el  charissimum.  Esto  et  hoc : 

vocat  eum  hoc  nomine  quod  ipse  donavit,  et  non  quid  adhuc  additur  et  quem  diligis?  Sed  vide  teo* 

solum  vocat  eum  hoc  nomine , sed  et  ingeminal.  ^ lationis  pondus.  Charis  et  dulcibus  appellationibus 
Cnmque  ille  respondisset  : Ecce  ego,  dicit  ad  iterum  ac  saepe  repetitis,  paterni  suscitantur  affe- 

eum  ** : Accipe  filium  tuum  charissimum  quem  diligis  ctus,  ut  amoris  evigilante  memoria  ad  iminolandom 

Isaac,  et  offeres  mihi  eum.  Vade,  inquit,  in  terram  filium  paterna  dextera  retardaretur  , et  adversus 

excelsam,  et  ibi  offeres  eum  holocaustum  in  uno  fidem  animi  tota  carnis  militia  repugnaret,  additur 

ex  montibus,  quem  ostendero  libi.  Nomen  quidem  tenlationis  tempore  : Accipe,  inquit,  ergo  filium 

cur  ei  donaverit  Deus,  et  vocaverit  eum  Abraham,  tuum  charissimum,  quem  dilijgis, Isaac.  Eblo,  Domi- 

ipse  interpretatus  est,  quia  patrem , inquit  mul·  ne,  quia  commemoras  de  filio  patrem,  addis  et  cka· 

tarum  gentium  posui  te.  Hanc  repromissionem  dedit  rissimum,  quem  prsecipis  jugulari.  SiilOciat  hoc  ad 

81  ei  Deus,  cum  haberet  filium  Ismael,  sed  polii-  supplicium  patris.  Addis  rursum,  et  quem  diligis. 

**  Maith.  XX,  30.  Psal.  cxxxi,  4,5.  ^ Genes,  xxii,  i.  ’*ibid.  i.  ^Genes.  xvii,5«  ^^IGor. 
xiv,  3!2.  Hebr.  xi,  17.  Genes,  xxii,  1,  2. 

(45)  Per  Evangelium  Dei.  Tres  mss.  Turo-  (47)  Alias,  credidit.  Et  paiiio  infr.i , scieM  se 

nenses,  per  angelum  Dei.  Abranam  fulurm  veritatis  imaginem  preeformarL 

(46)  ita  mss.  Alias  vero,  illa  promissio. 


IN  GENESIM  HOMILIA  YIII.  ^ 


Sint  el  in  boc  parenti  triplicata  supplicia.  Quid  opus 
esi  adlHic  m commemores  et  f seac  ?Nunqnid  nescie- 
bat Abraliam  quia  filius  suus  Ille charissi mus,  ille 
quem  dUigebat,  lsaacTocarelur?.Sed  cur  boc  addi- 
tur in  tempore?  Ut  recordaretur  Abrabam  quia 
dixeras  ad  eum  quod  tn  haac  vocabitur  tibi  temen^^ 
et  quod  in  Isaac  erunt  libi  repromissiones.  Fit  et 
commemoratio  nominis,  ut  et  promissionum  qii» 
sub  boc  nomine  factae  sunt,  desperatio  subeat.  Sed 
bxc  omnia,  quia  tentabat  Deus  Abrabam. 

3.  Quid  post  haec?  Fede,  inquit  **,  in  terram  ex· 
celsam  in  unum  ex  montibus,  quem  tibi  ostendero,  et 
ibi  eum  offeres  holocaustum*  Intuemini  per  singula 
quomodo  fiunt  tentailonis  augmenta.  Vade  in  terram 
excelsam,  Nuiiquid  non  potuerat  duci  prius  Abrabam 
cum  puero  ad  illam  terram  excelsam,  el  imponi 
prius  in  montem  quemcunque  delegerat  Dominus, 
el  ibi  ad  eum  dici  ut  offerret  filium  ? Sed  prius  ei 
dicitur  quia  offerre  debeat  filium  suum,  ei  tunc  ju- 
betur ire  in  terram  excelsam,  et  ascendere  in  mon·* 
lem.  Quo  hoc  spectat?  Ul  dum  ambulat,  dum  iter 
agil»  per  totam  viam  cogitationibus  discerpatur,  ut 
bine  perurgente  praecepto,  bine  vero  unici  affectu 
obluctaole  crucietur.  Propierea  ergo  etiam  via  injun- 
gitur, etiam  montis  ascensio,  ut  in  bis  omnibus  spa- 
tium ceriaininis  accipiat  affectus  et  fides,  amor  Dei  et 
amorcarnis,  praesentium  gratia  el  exspectatio  futuro- 
rum. Hitlitur  ergo  in  terram  excelsam,  et  non  sufficit 
patriarchae  tantum  opus  Domino  peracturo  terra 
excelsa,  sed  el  montem  jubetur  ascendere,  scilicet  | 
Ul  fide  elatus  terrena  derelinquat  et  ad  superna  con- 
scendat. 

4.  Surreimt  ergo  Abraham  mane,  el  stravit  asinam 
suam,  el  concidit  ligna  ad  holocaustum.  Et  accepit 
filium  suum  Isaac,  et  duos  pueros,  et  pervenit  ad  lo· 
cum,  quem  dixerat  ei  Deus  die  tertia  *·.  Surrexit 
Abraham  mane.  Quod  addidit  mane,  ostendere  for- 
tasse voluit,  quia  initium  lucis  splenderet  in  corde 
ejus.  Stravit  asinam  suam , ligna  praeparavit , 
assumpsit  filium.  Non  deliberat,  non  detrnctai,  non 
commuiiicai  cum  ullo  homine  consilium,  sed  statiin 
occupat  iter.  Et  pervenit,  inquit,  ad  locum,  quem 
dixerat  ei  Dominus  die  tertia.  Omitto  nunc  quid  sa- 
cramenti contineat  dies  tertia,  sapientiam  et  con- 
silium teiiiantis  intueor.  Sic  in  proximo  non  erat  1 
mons  aliquis,  cum  lotum  ageretur  in  montibus,  sed  per 
triduum  iter  protenditur,  ui  per  lotum  triduum  lecur- 
sanlibus  curis,  paterna  viscera  crucientur,  et  omni 
hoc  spatio  (48)  tam  prolixo  intueretur  filium  S2 
paler,  cibum  cum  eo  sumeret,  tot  noctibus  puer 
penderet  in  amplexibus  patris,  inbmrerel  pectori, 
cubitaret  in  gremio  ? Vide  inquanium  tentaliocumu- 
latur.  Tertia  tamen  dies  semper  apta  fit  sacramen- 
tis. Nam  et  populus  cum  exisset  de  iEgypto,  tertia 

Genes,  xxi,  Ifi ; Rom.  ix,  7 ; Hebr.  xi,  18 ; Gal, 
“ Hebr.  xi,  19.  Genes,  xxii,  6.  ··  ibid.  6. 

Genes,  xxii,  9.  ” Exod.  iii,  5. 

(48)  Sic  mss.  Alias,  el  per  totum  triduum  ....  vl· 
scera  cruciantur  ut  omni  hoc  spatio,  Paulo  post  iidein 
niss,,  tot  noctibus  puer  penderet.  Alias  puer  deerat, 


i die  offert  sacrificium  Deo,  et  in  die  tertia  purifica- 
tur. Et  resurrectio  Domini  tertia  est  die ; et  mulla 
alia  intra  banc  diem  mysteria  concluduntur. 

ti.  Respiciens,  inquit  Abraham  vidit  locum  ile 
longe,  et  dixit  ad  pueros  suos  : Sedete  hic  cum  asina, 
ego  autem  el  puer  ibimus  usque  illuc,  et  cum  adora· 
terimus,  revertemur  ad  vos.  Pueros  diniiltil.  Non 
enim  poterant  ascendere  pueri  cum  Abrabam  ad 
bolocausti  locum  quem  ostenderat  Deus.  Vos  ergo, 
inquit,  sedete ; ego  autem  et  infans  ibimus,  el  cum 
adoraverimus,  revertemur  ad  vos.  Dic  mihi,  Abrabam, 
verum  dicis  ad  pueros,  quod  adores,  el  redeas  cum 
infante,  an  fallis?  Si  verum  dicis,  ergo  non  facies 
eum  holocaustum.  Si  fallis,  tantum  patriarcham  non 
decet  fallere.  Qiild  enim  animi  in  te  indicat  sermo 
^hic?  Verum,  inquit,  dico,  ei  holocaustum  offero 
puerum.  Idcirco  enim  ligna  meeum  porto,  et  cum 
ipso  redeo  ad  vos.  Credo  enim  et  fides  mea  haec 
est,  quod  et  a mortuis  suscitare  eum  potens  est 
Deus 

6.  Post  heee  accepit,  inquit  Abraham  ligna  ad 
holocaustum,  et  superposuit  ea  isaac  filio  suo,  et 
accepit  ignem  in  maniTtus  suis,  el  gladium,  el  abie· 
runt  simul.  Quod  ipse  sibi  ligna  ad  holocaustum 
portat  Isaac,  illa  ligiira  esc,  quod  et  Christus  ipse 
sibi  bajulavil  crucem,  et  tamen  portare  ligna  ad 
holocaustum  sacerdotis  officium  est.  Fit  ergo  ipse 
hostia,  et  sacerdos.  Sedet  quod  additur,  et  abierunt 
ambo  simul,  ad  hoc  refertur.  Cum  enim  Abrabam 

j velul  sacrificaturus  ignem  portaret  el  cultrum,  Isaac 
non  vadit  post  ipsum,  sed  cum  ipso,  ut  ostendatur 
cum  ipso  pariter  fungi  sacerdotio.  Quid  post  bsec? 
Dixii,  inquit  Isaac  ad  Abraham  patrem  suum  : 
Pater.  El  haec  pro  tempore  a filio  prolata  tentationis 
est  vox.  Quomodo  enim  putas  immolandus  filius  per 
banc  vocem  viscera  paterna  concussit  ? Et  quamvis 
Abrabam  rigidior  esset  pro  fide,  reddit  tamen  etiam 
ipse  affectionis  vocem,  et  respondit : Quid  est,  filii 
At  ille  : Ecce,  inquit  ignis  el  ligna,  ubi  ovis  est 
ad  holocaustum  ? Ad  haec  respondit  Abraham  : Deus 
providebit  sibi  ovem  ad  holocaustum,  fili.  Movet  me 
Abrabae  salis  diligens  et  cauta  responsio.  Nescio 
quid  videbat  in  spiritu,  quia  non  de  praesenti,  sed 
de  futuro  dicit : Deus  providebit  ipse  sibi  ovem ; fu- 
' tura  respondit  filio  de  praesentibus  requirenti.  Ipse 
namque  sibi  Dominus  ovem  providebat  in  Christo, 
quia  el  sapientia  ipsa  sibi  domum  tedkficavit  et  ipso 
se  humiliavit  usque  ad  moriem^^:  el  omnia  quaecunque 
legeris  de  Christo,  non  necessitate,  sed  sponte 
facta  reperies. 

7.  Perrexerunt  ergo  ambo,  et  venerunt  ad  locum 
quem  dixerat  ei  Deus  Moyses  cum  venisset  ad 
locum  quem  ostendit  ei  Deus,  non  permittitur 
ascendere,  sed  ante  ei  dicitur  **  : Solve  corrigiam 
III,  16.  Genes,  xxn,  2.  ibid.  3.  ibid.  4, 5· 

ibid.  7,  8.  Prov.  ix,  1.  ” Philip,  ii,  8. 

et  adverbium  semper,  quod  ex  mss.  restituimus  in 
phrasi  quae  infra  habetur,  tertia  tamen  dies  semper 
apta  fit  sacramentis. 


OlUGENIS 


«07 


203 


€Mlc€amenti  de  pedibut  luis,  Abraliae  nihil  horiim  , 
dicitur,  el  Isaac,  sed  ascendunt,  nec  calceamonla 
deponunt,  in  quo  illa  fortassis  est  ralio,  quod  Moy- 
ses, quamvis  esset  ningmis,  tamen  de  iEgyplo  ve- 
niebat, et  erant  aliqua  morlalitaiis  vincula  pedilms 
ejus  innexa.  Abraliani  vero  et  Isaac  nihil  honini 
habent,  sed  veniunt  ad  locum,  dPdiOcal  Abrabam 
altare,  imponit  ligna  super  altare  (49),  colligat 
puerum,  praeparat  se  ad  jugulandum.  Mulli  estis 
patres  in  Ecclesia  Dei,  qui  haec  audistis.  Putas 
aliquis  vestrum  ex  ipsa  historiae  narratione  tantum 
consiantile,  tantum  animi  robur  acquirit , ut  cum 
forte  amittitur  filius  morte  communi,  et  omnibus 
debita,  etiamsi  sil  unicus,  etiamsi  sit  dilectus, 
adducat  sibi  in  exemplum  Abrubarn,  et  magnani- 
irdlalem  ejus  ante  oculos  ponat?  El  quidem  a tenon  1 
exigitur  istud  animi  magnitudinis,  ut  ipse  alliges 
filium,  ipse  constringas,  ipse  gladium  pares,  ipse 
unicum  jugules.  Ilsec  omnia  a te  mysteria  non  quae- 
runtur. Proposito  salieiii  et  mente  constans  esto, 
fide  fixus 'lauus  offer  filium  Deo.  Esto  sacerdos 
animae  filii  lui.  Sacerdotem  aulein  immolantem  Deo 
non  decet  flere.  Vis  videre  quia  exigitur  hoc  a te? 
lu  Evangelio  Dominus  dicit  : Si  filii  Abraham  es- 
setis^ opera  utique  Abrahce  faceretis.  Ecce  istud  est 
opus  Abrahae.  Facile  opera  qtne  fedi  Abraham,  srd 
11011  cum  tristitia  : Hilarem  enim  datorem  diliqit 
Deus  Quod  si  el  vos  tam  prompti  fueritis,  a Deo 
dicetur  vobis  **  : Ascende  in  terram  excelsam^  et  in 
montem  quem  ostendero  tibit  et  ibi  offer  milii  filium 
luiim.  Non  in  profundis  terrae,  nec  iii  convalle  fle-  ^ 
tus,  sed  iii  aliis  cl  excelsis  montibus  offer  filium 
tuum.  Ostende  quia  fides  in  Dominum  fortior  est 
'quam  carnis  affectus.  Amabat  enim,  inquit,  Abra- 
ham isaac  filium  suum,  sed  amori  carnis  pnrlulil 
amorem  Dei,  et  iiiveiilus  est  non  in  visceribus  car- 
nis, sed  in  visceribus  Christi,  id  ebl  ia  visceribus 
\crbi  Dei  et  veritatis  el  sapicnlhe. 

8.  Extendit t inquit  **,  Abraham  manum  suam,  ut 
acciperet  gladium^  et  jugularet  fidium  suum,  et  voca· 
tit  eum  angelus  Domini  de  coelo,  et  dixit : Abrahaniy 
Abraham.  At  ille  dixit  : Ecce  ego.  El  dixit  : Ne  in· 
jicias  manum  tuam  super  puerum,  neque  facias  ei 
quidquam.  Nuno  enim  cognovi  quia  tu  times  Deum. 

Jn  lioc  ergo  sermone  solet  objici  nobis , quod  Deus  t 
nunc  se  cognovisse  dicat,  quia  Abraliani  timeat 
Deum,  quasi  qui  ante  ignoraverit.  Sciebat  Deus  et 
non  eum  latebat,  quippe  qui  novii  uiiiiiia  anle- 
quaiii  fiant ; sed  propter  le  baec  scripta  suiiL ; quia 
el  lu  credidisti  quidem  Deo,  sed  nisi  opera  fidei 
expleveris,  nisi  in  omnibus  pr.Tccplis  ciiani 
dillicilioribus  parueris,  nisisacrifieiuiii  obtuleris,  et 
ostenderis  quia  nec  patrem,  nec  matrem,  nec  filios 

··  Joan.  VIII,  59.  ” 11  Cor,  ix,  7.  **  Genes,  xxii, 
IV,  2.  ··  Roiii.  VIII,  32.  “ Psal.  cxv,  12.  ^ Kom. 


L praeferas  Deo,  non  agnosceris  quia  timeas  Demm 
nec  dicetur  de  te,  quia  nunc  cognovi  quia  timeas 
tu  Deum.  El  tamen  considerandum  est,  quia  ange- 
lus baec  refertur  ad  Abraham  locutus,  et  quia  in 
coiiseq  leiilibiis  evidenter  hic  angelus  Dominos  os- 
tenditur. Unde  puto  quod  sicut  inter  nos  honiioes 
habitu  repertus  est  ut  liomo,  ita  el  inter  angelos 
li.ibiiu  est  repertus  ut  angelus  (50).  El  ipsius  se- 
quentes exemplum  angeli  in  coelo  laetantur  super 
uno  peccatore  poenitentiam  agente  et  de  profe- 
ctibus hominum  gloriantur.  Ipsi  enim  velut  proco- 
raiionein  aiiiioarum  nostrarum  tenent,  quibus,  dum 
adhuc  parvuli  sumus,  velut  tutoribus  et  actoribus 
Gomniillimur  usque  ad  praefinitum  tempus  a Pa- 
tre El  ipsi  ergo  nunc  de  profectu  uiiiuscnjusqoe 
nostrum  dicunt,  quia  iiuiic  cognovi  quia  lu  times 
Deum.  Verbi  causa,  propositum  habeo  martyrium, 
non  ex  hoc  dicere  ad  me  angelus  poterit,  quia  nunc 
cognovi  quod  tu  limes  Deum.  Deo  enim  soli  cogni- 
tum est  propositum  mentis.  Si  vero  accessero  ad 
agones,  protulero  bonam  confessionem,  quae  Infe- 
ninliir  constanter  cuncta  suscepero,  tunc  potest 
dicere  angelus,  velut  confirmans  me  ei  corrotio- 
rans  : Nunc  cognovi  quod  tu  limes  Deum.  Verum 
h:cc  dicta  sunt  ad  Abraham,  iil  proniiniiaius  sit 
timere  Doiiin.  Quare?  quia  iioti  pepercit  lilio  $oo. 
Nos  vero  conferamus  hanc  cum  Apostoli  dictis,  ubi 
dicit  de  Deo  ·* : Qui  proprio  Filio  suo  non  pepeicit, 
sed  pro  nobis  omnibus  tradidit  illum.  Vide  Deum 
magnifica  cum  hominibus  liberalitaie  cerunlem. 
Abraliani  mortalem  filium  non  iiiorituruin  obtulit 
Deo,  Deus  immortalem  Filium  pro  omnibus  tradi* 
dii  morti.  Quid  nos  ad  baec  dicemus?  quiJ  retribue- 
mus Domino  pro  omnibus  qu;e  retribuit  nobis**? 
Deus  Paler  propter  nos  proprio  Filio  non  peper- 
cit Qiiie  vestrum  putas  audiet  aliquando  vocem 
angeli  dicentis  : Nunc  cognovi  quia  times  lu  Deum, 
quia  non  pepercisti  filio  tuo  vel  filiae  tuae,  vel  usu- 
ri, aut  non  pepercisti  pecuniae,  vel  honoribus  sae- 
culi, el  ambitionibus  miiiidi,  sed  omnia  cunieot- 
psisii  el  omnia  duxisti  ui  stercora,  ut  Cbrisium  lu- 
crifaceres, vendidisti  omnia  el  dedisti  pauperibus, 
et  secutus  es  verbum  Dei?  Quis  vestrum,  putas,  au- 
diet ab  angelis  hujuscemodi  vocem  ? Iterum  Abra- 
buiii  audii  banc  vocem,  et  dicitur  ad  eum 
non  pepercisti  filio  tuo  dilecto  propter  me. 

9.  El  respicienSf  inquit  **,  Abraham  oculis  s«» 
vidit,  et  ecce  aries  teneoaiur  cornibus  in  virgulto  Sa- 
bech.  Diximus,  piilo,  in  superioribus  quod  Isaac 
formam  gererei  Christi,  sed  el  aries  hic  nihilonii- 
nus  formam  Christi  gerere  videtur.  Sed  quomodo 
Christo  ulerque  conveniat,  el  Isaac  qui  non  csl  ju- 
gulatus, er  aries  qui  jugulatus  csl,  operae  pieiiuin 

2.  ihid.  10  cl  seqq.  ··  Luc.  xv,  Ij).  ·*  Gaial. 
III,  52.  **  Genes,  xxii,  12.  *·  ibid.  15. 


(49)  Sic  mss.  Alias,  cedificanl  altare  : Abraham 
ponit  ligna. 

(50)  Utrum  Christum  antequam  homo  fieret,  sub- 
suuiialiier  in  angelis  bominuiii  salutem  promoven- 


tibus adfuisse  senserit  Origenes,  consule  Miietium 
Urigenian.  lib.  ii.  qu;vsl.  5,  nuin.  2.  Vide  ejusdem 
quaestionem  quintam, ubi  omnem  Origeuis  do  ange- 
lis doctrinam  fuse  ei  docte  aperit. 


m IN  GENESIM 

est  noscere.  Christus  Verbum  Dei  est«  sed  Verbum  ^ 
caro  facium  i$t  Unum  igitur  in  Christo  de  supe- 
rioribus est,  silerum  ex  hum:«na  iialura  el  virginali 
utero  susceptum.  Patitur  ergo  Christus,  sed  in 
carne;  el  pertulit  mortem,  sed  caro,  cujus  hic  aries 
forma  csi  : sicut  et  Joaiines  dicebat**  : Ecce  agnvi 
DeUecce  qui  tollit  peccata  mundi.  Verbum  vero  in 
incorniplione  permansit,  quod  est  secundum  spiri- 
tum Christus,  cujus  imago  est  Isaao.  Ideo  ipse  el 
hosiia  est,  et  pontifex  secundum  spiritum.  Nam  qui 
offert  hostiam  Patri  secundum  carnem,  ipse  iii  al- 
tari crucis  offertur,  quia  sicut  dictum  est  de  co  : 
Ecce  agnue  Dei,  ecce  qui  tollit  peccatum  mundi ; ita 
(ic  eo  dictum  est  **  : Tu  es  sacerdos  in  aternum  se- 
cundum ordinem  ilelchisedech.  Tenetur  ergo  corni- 
bus aries  in  virgulto  Sabech.  ^ 

10.  El  accepit ^ inquit  arietem^  et  obtulit  eum 
holocaustum  pro  Isaac  filio  suo,  el  vocavit  Abraham 
nomen  loci  illius.  Dominus  videt.  Scientibus  haec 
audire,  iiitelligeniix  spiritalis  evidens  panditur  via. 
Omnia  enim  quae  gesta  sunt,  ad  visionem  perve- 
iitunl.  Dicitur  namque  quia  Dominus  videt.  Visia 
autem  quam  Doiiiiniis  vidit,  in  spiritu  est,  ul  et  tu 
lisec  qii»  scripta  sunt,  in  spiritu  videas;  ci  sicut 
in  Domino  corporeum  nihil  est,  ita  etiam  tu  in  his 
omnibus  corporeum  nihil  sentias;  sed  in  spiritu  ge- 
neres etiam  tu  filium  Isaac,  cum  habere  coeperis 
fructum  spiritus,  gaiidiiiin,  pacem.  Ouem  tamen  β- 
lium  iU)  demum  generabis,  si,  iil  de  Sara  scriptum 
est  quia  defecerunt  Sarse  muliebria,  et  tunc  ge- 
nuit Isaac,  ila  deGciant  et  in  anima  tua  muliebria,  ^ 
ut  nihil  jam  muliebre  et  effeminatum  habeas  in 
anima  tua,  sed  viriliter  agas,  et  viriliter  praecingas 
lumbos  tuos;  si  sit  pectus  tuum  thorace  justitiae 
miiniiiiiu,  si  galea  salutis  et  gladio  spiritus  accin- 
garis. Si  ergo  deficiant  muliebria  fieri  in  anima 
tua,  generas  filium  de  conjiige  liin  virtute  et  sapien- 
tia, gaiiiiiam  ac  laeiitlain.  Generas  autem  gaudium, 
si  omne  gaailium  exislimavcris,  cum  in  tentationes 
varias  incideris  el  isliid  gaudium  offeras  in  sa- 
crificium Deo.  Cum  enim  laetus  accesseris  ad 
Deum,  iierum  libi  reddit  quod  obtuleris,  et  dicit 
libi  quia  iterum  videbitis  me,  et  gaudebit  cor  ve* 
strum,  et  gaudium  vestrum  nemo  auferet  a vobis. 
Sic  ergo  quae  obtuleris  Deo,  multiplicata  recipies. 
Tale  aliquid,  licet,  per  aliam  figuram,  refertur  in 
Evaugeliis  cum  per  parabolam  dicitur  accepisse 
qiirs  mnam  ul  negotiaretur  et  patrifamilias  pecuniam 
quaereret.  Sed  si  attuleris  quinque  muUiplicala  in 
decem,  tibi  ipsi  donantur,  tibi  conceduntur.  Audi 
enim  quid  84  dicil^* : Tollite,  mqnii,  huic  mnam, et 
date  ilii  qui  habet  decem  mnas.  Sic  ergo  videmur 
quidem  Domino  negotiari,  sed  nobis  cedunt  nego- 
liatioitis  lucra  : el  videmur  offerre  Doinlnu  hostias. 


HOMILIA  IX.  m 

i sed  nobis  quae  offerimus  redon.tnlur.  Deus  enim 
nullius  indiget,  sed  nos  vult  divites  esse,  nostrum 
desiderat  per  singula  quxqiie  profecluin.  Uaic  no· 
bis  figura  ostenditur  etiam  in  bis  quae  gesta  sunt 
erga  Job.  Et  ille  enim  propter  Deum  perdidit  omnia 
cum  dives  esset.  Sed  quia  pertulit  bene  agones  pa- 
tientiae, et  in  omnibus  quae  passus  est,  magnann 
mus  fuit,  el  dixil^*  : Dominus  dedit,  Dominus  abs· 
tulit  : ut  Domino  placuit,  ita  factum  est,  sit  nomen 
Domini  benedictum  : vide  ad  uUimiiin  quid  de  eo 
scribitur  : Recepit,  inqnil  ”,  omnia  dupla- quee  ami- 
serat, Vides  quid  esi  aniiilere  aliquid  pro  Deo,  hoc 
esi  multiplicata  recipere  libi.  Et  aliquid  amplius 
Evarigelia  promillunl  ”,  centuplum  tibi  pollicen- 
tur, insuper  et  vitam  aeternam,  in  Christo  Jesu  Do- 
^ mino  nostro,  cui  est  gloria  el  imperium  in  saecula 
saeculorum.  Arnen. 

HOMILIA  IX. 

De  repromissionibus  secundis  ad  Abraham  factis, 
i,  Quantum  legentes  progredimur,  tantum  nobis 
sacramentorum  cunuiliis  angetur.  Et  ut  si  quis  exi- 
guo vectus  navigio  ingrediatur  mare,  donec  terrae 
vicinus  est,  minus  metuit  : cum  vero  paulatiin  in 
altum  fuerit  progressus,  ct  undis  inuiinesceiilibus, 
vel  in  excelsum  aliolii  coeperit,  vel  eisdem  dehi- 
scentibus in  ima  deduci ; ibi  vero  mentem  pavor 
Ingens  et  formido  percutit,  quod  exiguam  ratem 
tam  immensis  fluctibus  credidit : ita  etiam  nos  paii 
videmur,  qui  exigui  meritis  el  ingenio  tenues,  inire 
, tam  vastum  mysteriorum  pelagus  audemus.  Sed  si, 
^ orantibus  vobis,  Dominus  dignetur  Spiritus  sui 
sancti  auram  nobis  prosperam  dare,  secundo  verbi 
cursu  portum  salutis  ini  rabimus.  Videamus  ergo 
nunc  quae  sunt,  quae  nobis  recitata  sunt.  Et  roca- 
t)f/,  inquit  ”,  an^e/ui  Domini  Abraham  secundo  de 
coelo,  dicens  : Per  memetipsum  juravi,  dicit  Domi- 
nus : Proplerea  quod  fecisti  verbum  hoc,  el  non  pe* 
percisti  filio  tuo  dilecto  propter  me,  benedicens  bene- 
dicam te,  et  multiplicans  multiplicabo  te,  et  erit  se- 
men tuum  sicut  stelloe  coeli  in  multitudine,  et  sicut 
arena  maris,  quot  non  potest  dinumerari,  etc.  Solli- 
citum haec  ei  intenturo  auditorem  requirunt.  No- 
vum est  enim  quod  dicit  : Et  vocavit,  inquit,  ange- 
lus Domini  Abraham  secundo  de  coelo.  Quod  tamen 
[)  addit  (51),  non  est  novum.  Nam  benedicens  bemdi- 
cam  te,  et  ante  jam  dictum  est;  el  mulliplieane  mul- 
tiplicabo te,  ante  promissum  est;  el  erit  semen 
tuum  sicut  stelloe  coeii,  el  sicut  arena  maris,  et  prius 
fuerat  pronuntiatum.  Quid  ergo  est  nunc  amplius 
quod  secundo  clamatur  e coelo?  Quid  novi  veteri- 
bus repromissionibus  additur?  Quid  plus  praemii 
datur  in  eo  quod  dicit : Proplerea  quod  fecisti  ver- 
bum hoc,  id  est  proplerea  quod  filium  obtulisti, 
proplerea  quod  non  pepercisti  unico  filio  tuo?nibll 


” Joan,  1, 14.  ibid.  29.  Psal.  cx,  4.  ” Gcn.  xxii,  13.  Gcii.  wm.  11.  ” Jacob.  i,  ?. 

” ioan.  XVI.  17  et  22.  ”Luc.  xix.  13.  ” ibid.  24.  ” Job  i,  21.  ” J ib  xlii,  10.  ” Mattii,  xix, 

29.  ” Genes,  xxii,  15  et  seqq. 

(51)  Alias,  addidit,  Mss.,  addiU 


m ORIGENIS  M 

aliud  adJictim-  video,  eadem  repediuUrr,  qii»  prius  A filio  luo.  Ostendit  ergo  quod  propter  oblationein  vel 


foeram  repromiesa.  Ergo  superfluum  videbitur  ea- 
dem saepius  retractari  ? imo  necessarium  (52).  Fn 
sacramentis  enim  fiunt  cuncta  quae  fiunt.  Abrairam 
si  taiitoiii  secundum  carnem  viiisset,  et  unius  po- 
puli quem  secundum  carnem  genuit,  pater  fuisset, 
irna  sufficeret  repromissiq.  Nunc  vero  ut  ostenderet 
eum  prrmo  patrem  futurum  eorum,  qui  secundum 
carnem  circumcisi  sunt,  circumcisionis  suae  tem- 
pore datur  er  repromissio,  quae  ad  populum  cir- 
eomeisionis  pertinere  deberet.  Secundo  quia  pater 
esset  foturus  etiam  eorum  qui  ex  fide  sunt,  et  qui 
per  passionem  Christi  veniunt  ad  haereditatem,  tem- 
pore nihilominus  passionis  Isaac,  promissio  reno- 
vatur, quae  perlinere  debeat  ad  eum  populum,  qui 
passione  Cbrisli  ac  resurrectione  salvatur.  Et  ea-  ^ 
dem  quidem  repeti  videntur,  sed  longe  diversa 
sunt·  Illa  enim  quae  prius  dicta  soni,  et  ad  priorem 
populum  pertinent,  in  terris  dicta  sunt.  Sic  enim 
dicit  Scriptura  : Ei  eduxit  eum  forat^  de  labur* 
nacolo  scilicet,  ei  dixit  ei : Respice  stellas  coeli,  si 
dinumerari  possunt  a multitudine.  Et  addidit  : Sic 
erit  semen  tuum.  Ubi  autem  secundo  repetitur  re- 
promissio, designat  quia  locutus  est  ei  de  coelo,  et 
datur  promissio  de  terra  prima,  secunda  de  coelo. 
Nonne  aperte  hie  illud  designare  videtur,  quod 
Apostolus  dicit  : Primus  homo  de  terra  terrenus, 
secun  lus  homo  de  coelo  coelestis  ? Ista  ergo  promis- 
sio, quae  ad  fidelem  populum  pertinet,  de  coelo  est, 
illa  ds  terra.  In  illa  sermo  tantummodo  fuit,  hic  in-  q 
terponilur  jiisjur.indum,  quod  interpretatur  ad  He- 
braeos scribens  sanctus  Apostolus  boc  modo  di- 
cens : Volens,  inquit  Deus  ostendere  potlieiia· 
tionis  hoeredibus  immobilitatem  (53)  eonsilH  sui,  in· 
terposuit  jusjurandum,  Elilerum  : Homines,  inquit, 
per  majorem  sui  jurant,  Deus  autem  quoniam  nemi- 
nem habuit  per  quem  juraret  majorem,  per  memel- 
ipsum  juro,  dicit  Dominus.  Non  quod  Deum  juris- 
jtrrandi  necessitas  urgeret..  Quis  enim  ab  eo  exige- 
ret sacramentum?  Sed  sicut  interpretatus  est  apo- 
stolus Paulus,  quo  per  boc  immobilitatem  consilii 
sui  cultoribus  designaret.  Sic  et  alibi  per  Prophe- 
tam dicitur  ** : Juravit  Dominus,  nec  poenitebit  eum, 

$u  es  sacerdos  in  oeternum  secundum  ordinem  Mei- 
chisedech.  85  Tunc  deinde  in  prima  repromissione  ^ 
non  habet  positam  causam  cur  data  sit  repromis- 
sio, nisi  tantum  quod  eduxit  eum  foras,  et  ostendit, 
htquil,  ei  stellas  cosli,  et  dixit.  Sic  erit  semen  tuum. 
Nunc  vero  addit  causam  propter  quam  juramento 
confirmat  promissionem  firmam  futuram.  Dicit 
enim : Quia  fecisti  verbum  hoc,  et  non  pepercisti 

Genes,  xv,  5.  I Cor.  xv,  47.  *»  Hebr.  vi, 

··  Coloss.  III,  9.  Cor.  v,  17.  Galat.  iii,  10. 

(59)  Alias,  retractare  et  minus  necessarium,  mss. 
nt  in  nostro  textu.  Paulo  infra  iidein  mss.,  una 
ottfficeret  repromissio.  Alias,  una  suffecerat  repro- 
nuisio. 

(53)  Alias,  pollicitationes  hoeredibus  per  immobili· 
taieiUf  cl  paulo  infra,  per  majorem  suum  jurant,  Ssd 


passionem  filii,  promissio  firma  sit  : evidenter  de- 
signans quod  propter  passionem  Christi  populo  ex 
gentibus,  qui  ex  fide  est  Abrahoe,  maneat  firma  pro- 
missio. Et  nunquid  in  boc  solo  secunda  firroiora 
suili  primis?  In  mullis  hujuscemodi  adumbrata  in- 
venies sacramenta.  Primas  tabulas  legis  in  liuera 
confregit  Moyses  et  abjecit;  secundam  legem  in 
spiritu  suscepit,  et  sunt  firmiora  secunda  quae 
prima.  Rursus  idem  ipse  cum  omnem  legem  in  qna- 
luor  libris  comprehendisset  , Deuleroiiomium 
scripsit  (54),  quod  secunda  lex  dicitur.  Ismael  pri- 
mus est,  secundus  Isaac,  et  similis  in  secundo  prae- 
lationis forma  servatur.  Hoc  et  in  Esau  et  in  iacob, 
in  Ephrem  et  Manasse,  in  mille  aliis  similiter  in- 
venies adumbratum. 

9.  Sed  redeamus  nunc  ad  nosmetipsos,  et  mora- 
lem locum  per  singulos  quosque  tractemus·  Aposio- 
Ins  dicit,  sicut  jam  superius  memoravimus*^  :Prtm»i 
homo  de  terra  terrenus,  secundus  homo  de  cado  cado· 
sfis.  Qualis  terrenus,  tales  et  terreni;  H qualis  edi- 
stis, tales  et  coelestes.  Sicut  portavimus  imaginem  ter- 
reni, portemus  et  imaginem  coelestis.  Yidesquid  osteo- 
dii,  quia,  si  permanseris  in  eo  quod  primum  est,  quod 
de  terra  est,  reprobaberis,  nisi  le  commutes,  nisi 
conversus  fueris,  nisi  coelestis  effectus  imagiiieni  coe- 
lestis acceperis.  Hoc  idem  esi,  quod  alibi  dicil** : 
Exuentes  (55)  vos  veterem  hominem  cum  actibus  suis, 
et  induentes  novum,  qui  secundum  Deum  creatus  at. 
Idipsum  et  alio  loco  scribit  ** : Ecce  vetera  transie- 
runt, facta  sunt  omnia  nova.  Idcirco  ergo  promis- 
siones suas  renovat  Deus,  iil  ostendat  libi  quia  de- 
bes et  tu  renovari.  Non  penna  net  ille  in  veteribus, 
ne  et  tu  vetus  bomo  permaneas.  De  coelo  ha;c  loqui- 
tur, ut  et  tu  imaginem  coelestis  accipias.  Nam  quid 
tibi  prodest  (56)  si  Deus  innovet  promissiones,  el  tu 
non  innoveris?  si  ille  *de  coelo  loquatur,  et  tu  de 
terra  audias? Quid  libi  prodest  si  Deus  sejuramemo 
constringit,  et  tu  baec  quasi  communem  audieos 
fabulam  transeas?  Quare  non  consideras  quod  pro- 
pter te  Deus  etiam  ea  quae  naturae  suae  apia  neiunae 
videntur,  amplectitur?  Jurare  dicitur  Deus,  ut  ta 
audiens  paveas  et  intremiscas,  et  metu  consterna- 
tus inquiras,  quid  illud  tantum  est  pro  quo  Deus 
jurare  dicitur  (57).  Fiunt  ergo  baec,  ut  lu  attentus 
cl  sollicitus  fias,  et  audiens  tibi  repromissionem 
parari  in  coelis,  vigiles  el  requiras  quatenus  divi- 
nis promissionibus  dignus  exsistas.  Verunitameo 
hunc  locum  et  Apostolus  interpretatur,  dicens*', 
quia  Abrahoe  promisit  Deus,  et  semini  ejus  : non  disii 
et  seminibus  quasi  in  multis,  sed  tanquam  tn  uno,  et 

13, 17.  **  Psal.  cx,  4.  *^  1 Cor.  xv,  47,  48,  49. 

mss.  ut  in  nostro  textu.  Infra  ildem  mss.,  nisi  lm> 
lum  quod  eduxit  eum  foras.  In  editis  deesi  vox  mit. 

(54)  Alias,  scribit.  Mss.,  scripsit, 

(55)  Mss.  exuentes.  Alias,  exuite, 

(56)  Alias,  nunquid  tibi  prodesU 

(57)  Alias,  dicatur. 


213  IN  GENESIM  HOMILIA  IX.  tU 

temim  luo,  qui  eil  CkriUut.  De  Clirislo  ergo  dici-  A no$  terra! ; depellens  ipsos  angelos  iK)leslale  el  do- 

tiir®»  : Multiplicans  multiplicabo  semen  tuum,  et  minatione,  quam  habebant  in  nationibus,  provoea- 

erit  (58)  sicut  stella  eas/i  in  multitudine,  et  sicut  vit  eos  ad  iracundiam.  Ei  idcirco  dicit·»,  quia  asii· 

arena  qua  est  ad  oram  maris.  Quis  jam  expositione  terunt  reges  terra,  el  principes  convenerunt  in  unum, 

indiget,  ul  sciat  semen  Christi  quomodo  multiplice-  adversus  Dominum,  et  adversus  Christum  ejus,  ElUleo 

lur,  qui  videt  a finibus  terra  usque  ad  fines  terra  adversantur  etiam  nobis,  atque  agones  contra  nos  et 

propagatam  pradicalionein  Evangelii,  et  nullum  certamina  concitant.  Hinc  et  Apostolus  Christi  : Lii- 

pene  esse  jam  locum  qui  non  semen  verbi  suscepe-  ctamen  est,  inquit*,  nobis  non  adversum  carnem  et 

ril?  Hoc  namque  et  in  initiis  mundi  prafiguraba-  sanguinem,  sed  adversum  principatus  et  potestates,  et 

tur,  cum  diceretur  Ada  ®» : Crescite  et  multiplica^  mundi  hujus  rectores.  Proplerea  ergo  vigilandum  no- 

miftt.  Quod  el  ipsum  dicit  Apostolus··,  in  Christo  bis  est,  el  sollicite  agendum,  quia  ndiersiinm  nos/^r, 

dici  et  in  Ecclesia.  Quod  autem  dixit : Sicut  stella  «icut  leo  rugiens,  Circuit,  quarens  quem  transvoret*, 

cati  in  multitudine,  el  adjecit,  sicut  arena  qua  est  Cui  nisi  restiterimus  fortes  in  fide,  rursum  nos  in  ca- 

ad  oram  maris  innumerabilis , fortasse  quidem  di-  ptivitatem  revocabit.  Quod  si  nobis  eveniat,  ingra- 

cat  aliquis  coelestis  numeri  figuram  Christianorum  tum  faciemus  opus  ejus,  qui  cruci  sua  affixit  princi- 

populo,  arena  maris  Judaico  convenire. E^o  tameu  ^ patus  el  potestates®,  cum  fiducia  triumphans  eos  in 

boc  magis  puto  quod  utrumque  exemplum  utrique  semetipaum,  el  qui  venit  captivos  dimittere  in  re- 

populo  possit  aptari.  Nam  et  in  illo  populo  fuerunt  missionem®.  Quin  potius  fidem  Christi  sequentes, 

luuiii  justi  et  propheta,  quibus  stellarum  coeli  me-  qui  triumphavit  eos,  disruinpamus  vincula  eorum, 

rho  comparatur  exemplum  : et  in  nostro  populo  quibus  nos  devinxerunt  potestati  sua.  Vincula  vero 

sunt  multi  qui  terrena  sapiunt,  et  quorum  stultitia  quibus  nos  constringunt,  passiones  et  vitia  nostra 

gravior  est  arena  maris;  in  quibus  pracipue  bare-  sunt,  quibus  tandiu  innectimur,  donec  carnem  no- 

licorum  turbas  arbitror  deputandas.  Sed  ne  nos  siram  crucifigamus  cum  vitiis  et  concupiscentiis,  et 

quidem  securi  simus;  donec  enim  quis  nostrum  'tlu  demum  disrumpamus  vincula  eorum,  el  projicio^ 

non  deponit  imaginem  terreni,  et  induit  imaginem  tnus  a nobis  jugum  ipsorum  ·.  Igitur  occupavit  se- 

ccBleslis,  terrenis  comparatur  exemplis.  Unde  et  Abralia  civitates  adversariorum,  id  esi  semen 

Apostolus  ex  his,  ul  opinor,  motus  in  coelestibus  el  ^'«rbi,  quod  est  pradicaiio  Evangelii  el  fides  Chrl- 

terrestribus  corporibus  resurrectionis  format  ima-  sii.  Sed  dico  : Niiiiquid  iniquitate  usus  est  Domi- 

ginem,  dicens·*  : A/ta  quidem  calestium  gloria,  nus,  ut  eriperet  gentes  de  potestate  adversariorum, 

uUa  autem  terrestrium.  Et  stella  ab  stella  differt  in  q et  ad  fidem  suam  dilionemque  revocaret  (60)?  Ne- 

clariiate,  ita  erit  el  resurrectio  mortuorum.  Sed  et  quaquain.  Erat  enim  aliquando  pars  Domini  Israel, 

Dominus  cum  dicit·· : Ita  luceat  lux  vestra  coram  sed  iili  peccare  fecerunt  Israel  a Deo  suo,  et  pro- 

fioininibus,  ut  videntes  homines  opera  vestra  bona  pter  peccata  sua  dixit  eis  Deus  · ; Ecce  peccatis  ve·· 

glorificent  Patrem  vestrum  qui  in  caiis  e</,boc  distracti  estis,  et  propter  peccata  vestra  di- 

idem  commonet  eum  qui  novit  audire.  spersi  estis  sub  universo  calo.  Sed  iterum  dicit  ad 

3.  Quod  autem  Christus  semen  Abrahae  el  filius  eos’  : Si  fuerit  dispersio  vestra  ab  extremo  eali  us· 

Abrabae  sil,  ai  vis  evidentius  Scripturae  verbis  di-  extremum  ejus,  inde  congregabo  vos,  dicit  Do- 

scere,  audi  quomodo  in  Evangelio  scriptum  est : minus.  Quia  ergo  principes  hujus  mundi  invaserant 

Liber,  inquit··,  generationis  J esu  Christi  filii  David,  partem  Domini,  necesse  habuit  pastor  bonus  reli- 

filii  Abfaham.  lii  hoc  ergo  completur  et  ille  sermo  eiis  in  supernis  nonaginta  et  novem  descendere  ad 

quem  dicit  ·· : Hcereditate  capiet  semen  tuum  civita·  terras,  el  unam  ovem  quae  perierat  quaerere,  iiiven- 

m adeeraunortmi.  Quomodo  baeredilale  cepit  Chri-  tamque  el  humeris  revectam,  ad  supernum  perfe- 

eius  civitates  adversariorum?  Per  boc  sine  dubio  ctioiiis  ovile  revocare·.  Sed  quid  mibi  prodest  si 

quod  in  omnem  terram  exiit  sonus  apostolorum··,  et.  semen  Abrabae  qui  est  Christus,  haeredilale  possi· 
fit  orbem  terra  verba  eorum  *·.  Unde  el  ad  iracun-  civitates  adversariorum,  el  meam  civitatem 

diam  excitati  sunt  angeli  illi,  qui  singulas  quasque  non  possideat?  si  in  mea  civitate,  boc  est  in  anima 

nationes  sub  potestate  relinebant  (59).  S0  Cum  mea,  quae  est  civitas  Regis  magni,  neque  leges  ejus, 

enim  divideret  Excelsus  gentes  secundum  numerum  neque  instituta  serventur?  Quid  mibi  prodest  quod 

angelorum  Dei,  tunc  pars  ejus  facta  est  Jacob,  et  fu-  universum  mundum  subjecit,  et  adversariorum  ci- 

niculus  hareditaiis  ejus  Israel*^.  Christus  enim  aJ  vitales  possidet,  si  non  et  in  me  adversarios  suos 

quem  dixerat  Palcl*··  : Pete  a me,  eidabo  tibi  gen-  vincat,  si  non  destruat  legem,  quae  est  in  membris 

tes  hareditatem  tuam,  el  possessionem  luam  iermi-  meis  repugnans  legi  mciiiis  meae,  et  captivum  me 

••Genes,  xxii,  i7.  ••Genes,  i,  28.  ··  Epbes.  v,  32.  ·*  I Cor.  xv,  40  et  seq.  ··  Mattii,  v,  46.  »®  Mattii,  i, I. 
··  Genes,  xxii,  17.  ··  Psalin.  xvni,  3.  ··  Rom.  x,  18.  ·’  Deui,  xxxii,  8,  9.  ··  Psal.  ii,  8.  ··  ibid.  2.  * EpIi. 
VI,  16.  · 1 Peir.  v,  8.  · Coloss.  ii,  14.  ® Luc.  xiv,  19.  · Psal.  u,  3.  "Nebem.!.  ’ ibid.  ·Μαΐΐϋ,  xviii,  12. 

(58)  Editi,  ei  erunt.  Mss.,  et  erit,  Paulo  post  infra  mss.,  sed  illi  peccare  fecerunt  Israel 

(59)  Vide  Hiietiuni  Ortgenianorum  lib.  ii,  quaest.  a Deo  suo  et  propter  peccata.  Alias,  sed  quia  peccatis 

5,  imin.  26,  30  et  32.  recesserant  a Deo  suo,  propter  peccata. 

(60)  Sic  mss.  Alias,  deditionemque  revocaret  ? 


216 


415  ORIGENIS 

cilicii  in  lege  peccali  ·?  Sic  ergo  nniisqnisqiic  no-  A nudiiis.  Abrahnm  enim  duos  filios  hobuii^  et  c*le· 

striini  satis  agai,  tii  el  in  sua  anima,  el  iii  suo  cor-  ra,  quibus  addit  : Qu(b  sunt  allegorica,  Nanqiiid  sa- 
pore vincat  Christus  adversarios  suos,  et  subjiciens  cramenla  legis  eis  apeniit,  qui  neque  audiunt,  ne- 

cos  ac  triumphans  etiam  su»  animae  possideat  ci-  qtie  legunt  legem?  Sed  legem  legentibus  dicebat: 

Tiiatem.  iloe  eidm  modo  de  parte  ejus  elTiciinur,  Legem  non  audistis.  Quomodo  ei^o  potero  myste- 

de  parte  meliore  quse  est  sicut  stellae  coeli  in  clari-  ria  legis  et  allegorias  , quas  ab  Apostolo  edocti 

tite,  ut  et  nos  benedictionem  Abrabx  capere  possi-  sumus,  aperire  el  prodere  his,  quibus  et  auditio  el 

mus,  per  Christum  Dominum  nostrum,  cui  est  lio-  lectio  legis  incognita  csl?  Asperior  fortasse  vobis 

nor  et  gloria  (Gl)  in  saecula  sacculorum.  Aincii.  videor,  sed  non  possum  linire  parietem  lapsaiiletn. 

IIOMILIA  X.  Timeo  enim  illud  quod  scripuini  est  **  : Popniut 

De  Rebecca,  cvm  exissel  ad  aquam  hauriendam,  et  meus,  qui  beatificant  cos,  seducunt  »0«,  et  semitas 

occurrisset  ei  puer  Abrahar.  pedum  vestrorum  conturbant,  lanqiiam  filios  meos 

1.  Isaac,  inquit  Scriptura  crescebaietconforta-  charissimos  moneo.  Miror  si  nondum  vobis  iiinoiiiil 

batur,  id  est  gaudium  crescebat  Abrahae  respi-  Christi  : si  ne  iioc  quidem  audistis,  quod  non 

cienti  non  ad  ea  quae  videntur,  sed  quae  non  viden-  |aia  et  spatiosa,  sed  arcta  et  angusta  via  est 

tiir.  Non  enim  gaudebat  dc  praesentibus  Abrabam,  B u intrate  per  an- 
neque de  divitiis  mundi  el  actibus  sa:ciili.  Sed  vis  gustam  portam,  relinquite  pereiinlibiis  latitudinem, 

audire  Abrabam  uude  gauderet?  Audi  Dominum  ad  ^ox  praecessit,  dies  autem  appropinquavit,  ui  βΐη 

Jiidxos  dicentem  : Abraham  pater  vester  desidera-  lucis  ambutate  Tempus  breve  est,  superest  ut  et 

rit  ut  videret  diem  meum,  et  vidit,  el  gavisus  est.  qui  habent  uxores  {U),  tanquam  non  habentes  sint, 

Per  boc  ergo  crescebat  Isaac,  per  quod  Abralim  et  qui  utuntur  hoc  mundo,  tanquam  non  utantur^, 

visio  illa  qua  vidcb.a  Christi  diem,  el  spes  quae  in  Sine  intermissione  orandum  Apostolus  praecipit 

ipso  est,  gaudia  cumulabat.  Aique  ulinam  eificere-  Vos  qui  ad  orationes  non  convenitis,  quomodo  im- 

mini  etiam  vos  Isaac  cl  essetis  gaudium  matris  pietis  sine  intermissione,  quod  semper  omiliilis? 

vestrae  Ecclesiae!  Sed  vereor  ne  adhuc  in  tristitia  Sed  el  Dominus  praecipit  : Vigilate  et  orate  ne  in» 

el  gemitu  Ecclesia  filios  pariat.  Annon  csl  ei  tristi-  treiis  in  tenialionem.  Qiiod  si  illi  vigilantes  et  oran> 

lia  et  gemitus,  cum  vos  non  convenitis  (6i)  ad  tes,  et  semper  verlio  Dui  adhaerentes,  tenialionem 

audiendum  Dei  verbum,  ct  vix  festis  diebus  ad  tamen  nequaquam  effugerunt,  quid  faciunt  hi  qui 

eeclesinm  proceditis,  et  hoc  non  tam  desiderio  verbi,  diebus  tantum  solemnibus  ad  ecclesiam  conve- 

quatn  studio  solcmuiialis,  ct  publicae  quodammodo  ^ niunt?  Si  justus  vix  salvus  fiet,  peccator  et  impidi 

remUsionis  obtentu?  Quid  igitur  ego  faciam,  cui  ^ uH  parefrim/ *‘?  Piget  me  dicere  aliquid  ex  his  qum 

dispensatio  verbi  credita  est?  Qui  licet  inutilis  ser-  lecta  sunt.  Naro  et  Apostolus  dicit  dc  hujiisceiiiodi 

VIIS  siin,  accepi  latncn  a Domino  distribuendam  sermonibus,  quia  ininierpretabUes  sunt  ad  dieen- 

familiae  Dominicae  trilici  mensuram.  Sed  vide  quid  dum  ; quoniam  vos,  inquit  imbecilles  facti  estis 
addit  sermo  Domini  : Distrt6uem/am,  inquit  in  ad  audiendum, 

tempore  tritici  mensuram.  Quid  ergo  faciam ?.Dbi  4.  Videamus  tamen  hoc  quod  nobis  modo  reciia- 
vel  quando  vestrum  tempus  inveniam?  Plurimum  tnm  est.  Rebecca,  inquit**,  veniebat  cum  filiabus 

ex  hoc,  imo  pene  totum  tempus  mundanis  occupa-  civilatts  haurire  aquam  de  puteo.  Rebecca  quotidie 

tionibus  teritis  in  foro,  aliud  in  negotiatione  con-  veniebat  ad  puteos,  quotidie  hauriebat  aquam.  Et 

Kiimitis;  alius  agro,  alius  litibus  vacat,  el  ad  au-  quia  quotidie  vacabat  ad  puteos,  idcirco  inveniri 

dicndiini  Dei  vcrbiiin  nemo,  aut  pauci  admodum  potuit  a puero  Abraham,  et  in  malrimoniiim  sociari 

vacant.  Sed  quid  vos  de  occupationibus  culpo? Quid  Isaac.  Ilxc  fabulas  putatis  esse,  el  historias  narrare 

de  absentibus  conqueror  ? Prxsentcs  etiam  et  in  in  Scripiurio  Spiritum  sanctum?  Animarum  csl 

Ecclesia  positi  non  estis  intenti , sed  communes  ista  eruditio,  et  spiritalis  doctrina,  quse  te  insii- 

ex  usu  fabulas  teritis,  verbo  Dei  vel  lectionibus  D tui t,  el  docet qiiolidle  venire  ad  puteos  Scriptura- 

divinis  terga  convertitis.  Vereor  ne  et  vobis  di-  rum,  ad  aquas  Spiritus  sancti,  el  haurire  semper  | 

c.alur  87  a Domitio  illud,  quod  per  prophetam  di-  ac  plenum  vas  domum  referre,  sicut  faciebat  et  | 

Cium  est  : Converterunt  ad  me  dorsa,  et  non  facies  sancta  Rebecca,  qux  non  aliter  jungi  potuisset  un- 

strai.  Quid  igitur  ego  faciam,  cui  ministerium  ver-  lo  pairiarchx  Isaac,  qui  ex  repromissione  naius 

bi  Dei  creditum  est?  Quse  leguntur  mystica  sunt,  csl,  nisi  hauriendo  aquas;  et  in  laiiliim  hauriendo, 

in  ailegoricis  exponenda  sunt  sacramentis.  Possum-  nl  non  solum  polare  posset  eos  qui  domi  sunt,  sed 

ne  surdis  et  aversis  auriluis  ingerere  margaritas  ct  puerum  Abrahx;  ci  iion  tantum  puerum,  sed  et 

verbi  Dei?  Non  ita  egit  (03)  Apostolus.  Vide  enim  eo  usque  abundaret  aquis,  quas  hauriebat  de  pu- 

quid  dicit:  Qui  legem,  inquit  legitis,  legem  non  teis,  iil  et  camelos  posset  adaquare  , usquequo  ces‘ 

• Uom.  VM,  23.  ·®  Genes,  xxi,  8.  “ Joan.  viii,  56.  *·  Liic.  xii,  A2.  **  Jerem.  xviii,  17.  ‘'Galal. 

IV,  21.  Na.  III,  12.  Maiili.  vn,  15.  Rom.  xiii,  12.  I Cor.  vn,2D.  1 Tbess.  v,  17.  ■•Mare, 
rjv,  58.  ■*  1 Peip.  iv,  18.  *·  Hebr.  v,  II.  ·*  Gci.es.  xxiv,  15. 

(61)  lia  mss.  Alias,  gloria  et  imperium.  (65)  Mss.,  alias  ait. 

(62)  Cum  vos  non  convenitis,  etc.  Citat  hunc  lo-  (64)  Vox  uxores  deest  in  editis,  sed  reperiur 

cou:  ionas  Aurelian.  lib.  1 De  insiti,  laic.,  cap.  ii.  in  mss. 


IN  GENESIM  HOMIUA  X. 


518 


517 

sareni,  inquit  bibentes.  Mysteria  sunt  cuncta  A mus.  Habetote  patientiam,  quia  de  Rcbccca  nobis, 

ψιχ  scripta  sunt;  vult  te  Christus  sibi  desponsare:  id  est  de  patientia,  sermo  est.  Et  necessc  est  nos 

ad  te  enim  loquitur  per  prophetam,  dicens  : De·  eos  qui  collectam  negligunt,  et  audire  declinant 

sponsabo  te  mihi  in  (Pternuw t et  desponsabo  te  mihi  verbum  Dei,  paululum  per  patientiam  castigare, 

tn  fide  et  misericordia,  et  cognosces  Dominum.  Quia  qui  non  desiderant  panem  vitae,  nec  aquam  vivam, 

ergo  vult  et  te  sibi  Christus  despondere  (b5),  id  est  qui  non  exeunt  de  castris,  nec  procedunt  de  domi- 

desponsare,  praemittit  ad  te  istum  puerum.  Puer  bus  luteis,  ut  colligant  sibi  manna,  qui  non  veniunt 

iste  sermo  propheticus  est,  quem  nisi  prius  siisce-  ad  petram,  iil  bibant  de  spiritali  petra.  Petra  enim 

peris,  nubere  Christo  non  poteris.  Scito  tamen  quia  est  Ciirisliis,  ut  Apostolus  ait  **.  Habetote,  inquam, 

nemo  inexercitatus  et  imperitus  sermonem  prophe-  vos  paululum  patientiam.  Sermo  enim  nobis  est  ad 

licum  suscipit,  sed  qui  scit  haurire  aquam  de  pro·  negligeiitcs,  ct  eos  qui  male  babeiit.  Sani  enim  non 

fundo  putei,  cl  qui  in  tantum  scit  haurire,  ut  etiam  indigeni  medico,  sed  male  habentes  Dicite  mihi 
his  suQiciat  qui  irrationabiles  et  perversi  videntur,  vos  (68)  qui  tantummodo  festis  diebus  ad  ecclesiam 

quorum  iiguram  tenent  cameli : nt  et  ipse  possit  convenitis,  exteri  dies  non  sunt  festi?  non  sunt  dies 

dicere,  quia  sapientibus  et  insipientibus  debitor  Domini  ? Judxortim  est,  dies  certos  et  raros  obser- 

snm  **.  Denique  sic  dixerat  in  corde  suo  puer  iste:  B vare  solemiies.  Et  Ideo  ad  eos  dicit  Deus  *^,  quia 

Ex  his,  uiquU^’’,  virginibus,  quop  veniunt  ad  aquam,  neomenias  vestras,  et  sabbata,  et  diem  magnum  non 

qufvcunque  dixerit  mihi  : Bibe  tu,  et  camelos  tuos  smtineo.  Jejunium,  et  ferias,  et  dies  festos  vestros 

adaquabo,  ipsa  erit  sponsa  domini  mei.  Sic  ergo  odit  anima  mea.  Odit  ergo  Deus  eos  qui  unum  diem 

Rebccca,  qux  iulerprelatiir  patientia  (66),  ut  vidit  putant  festum  diem  esse  Domini.  Christiani  omni 

puerum,  et  inspexit  propheticum  verbum,  deponit  die  carnes  agni  comedunt,  id  esi  carnes  verbi  Dei 

de  humero  hydriam.  Deponit  enim  elatam  Grxcx  quotidie  sumunt.  Pascha  enim  nostrum  immolatus 

iitctinilix  arrogantiam,  et  ad  lam  humilem  ac  tam  est  Christus  Et  quia  lex  Paschx  talis  est,  ut  in 

siinpitceni  se  inclinans  propheticum  sermonem  di-  vespera  comedatur,  propterea  in  vespera  mundi 

c\i : Bibe  tu,  et  camelos  tuos  adaquabo.  passus  est  Dominus,  ut  iii  semper  manduces  de 

3.  Sed  dicis  fortasse.  Si  puer  prophetici  sermonis  carnibus  Verbi,  quia  semper  in  vespera  es,  usque- 

tenet  Ogiiram,  quomodo  potator  a Rebecca,  quam  quo  veniat  mane.  Et  si  in  hac  vespera  sollicitus  fue- 

ipse  magis  potare  deberet?  Vide  ergo  ne  forte  sient  ris,  et  in  fletu  ac  jejuniis,  atque  omni  labore  jiisii- 

el  Dominus  Jesiis,  ciiin  ipse  sil  panis  vitx,  et  ipse  lix  vitam  duxeris,  poteris  et  tu  dicere  ** : Ad  ve· 

pascat  animas  esurientes,  ipse  rursum  esurire  se  ^ speram  demorabitur  fletus,  et  ad  matutinum  Icelitia. 

fatetur  cum  dicit  : Esurivi,  et  dedistis  mihi  man·  Lxtaberis  enim  mane,  id  est  iii  sxculo  futuro,  si  in 

dueare,  et  iterum  cum  ipse  sil  aqua  viva  et  polum  hoc  sxculo  fructum  jnstilix  in  fleiti  et  labore  colle» 

det  omnibus  sitientibus,  rursum  ipse  dicit  ad  Sama-  geris.  Venite  ergo  ci  vos  dum  tempus  esi,  bibamus 

ritanain  **  : Da  mihi  bibere;  sic  et  propheticus  ser-  de  puteo  visionis  ubi  Isaac  deambulabat,  ct  ubi 

mo,  cum  ipse  polum  det  sitientibus,  nibilomimis  procedit  ad  exerciliiim.  Observa  quanta  geniniiir 

ipse  ab  bis  polari  dicatur,  cum  sliidiosoriim  excr-  adaquas.  Et  lu  invitaris  quotidie  venire  ad  aqiins 

citia  et  vigilantiam  suscipit.  Ista  ergo  talis  anima,  verbi  Dei,  et  assistere  puteis  ejus,  sicut  faciebat 

qux  agit  cuncta  patienter,  qux  lam  prompta  est  Rebecca,  de  qua  dicitur  : Virgo  erat  decora  val· 

ct  tanta  eruditione  subnixa,  qux  de  profundis  hau-  de  et  vir  non  cognoverat  eam.  Et  heee,  inquit,  exiit 

rire  scientix  fluenta  consuevit,  ipsa  potest  copulari  sero  haurire  aquam. 

nuptiis  Clirisli.  Nisi  ergo  quotidie  venias  ad  pu-  b.  Nec  hoc  frustra  scriptum  est  de  ea.  Verumla- 

leos,  nisi  quotidie  haurias  aquas,  non  solum  alios  men  movet  me,  quid  est  quod  dicitur  : Virgo  eratf 

potare  non  poteris,  sed  ct  ipse  quoque  sitim  verbi  vir  non  cognoverat  eam;  quasi  vero  alitui  sil  virgo 

Dei  patieris.  Audi  el  Dominum  dicentem  in  Evan-  nisi  quam  vir  non  contigit  (C9).  Et  quid  sibi  videtur 
gebis  ··  : Qui  sitit,  veniat,  et  bibat.  Sed  lu,  ut  vi·  .D  ailditamenlum  in  virginem,  ut  dicatur  quia  vir  non 
deo,  ncc  esuris,  nec  sitis  justitiam,  ct  quomodo cognoverat  eam?  Est  enim  aliqua  virgo  quam  eon- 
{Kiie ris  decere  ·* : Sicut  cervus  desiderat  ad  fontes  ligeril  vir?  Sxpe  jam  dixi  quod  in  bis  non  hislorix 

aquarum,  ita  desiderat  anima  mea  ad  te,  Deus.  Siti-  narrantur,  sed  mysteria  coiilexunlur.  Tale  ergo  in 

vit  anima  mea  ad  Deum  vivum  (67)  : quando  veniam  hoc  aliquid  indicari  puto.  Siciil  Christus  aniiiue 

el  parebo  ante  conspectum  ejus?  Obsecro  vos  qui  vir  dicitur,  cui  nubit  anima  cum  venii  ad  fldein  : 

auditorio  verbi  semper  assistitis,  patienter  accipite,  ita  el  huic  coiilrarius  vir  ille  est,  cui  nubit  anima 

donec  paululum  negligenles  el  desides  cominonea-  cum  declinat  ad  perfidiam.  Ipse  ille  qui  el  inimicus 

Gen.  XXIV,  19.  ” Ose.  ii,  19,  50.  ·«  Rom.  i,  U.  Gen.  xxiv,  U.  « Mallii!  xxv,  33.  **  ioan. 

IV,  7.  -·  Joaii.  VII,  57.  ·*  Psal.  xlii,  1,5.  **lCor.  ιν,ΙΟ.  ”Liic.  v,  51.  Isa.  i,  13,  14.  ··  1 Cor. 

V.  7.  *·Ρ8:ϋ.  XXIX,  5.  Gen.  xxv,  16. 

(6.®>)  Sic  mss.  Alias,  vult  te  sibi  desponsare.  (68)  Dicite  mihi  vos,  elc.  Citat  hunc  locum  Jonas 

(66)  Rebecca  quo!  interpretatur  patientia,  a y^mul-  Aureliaiiensis  lib.  i De  instit,  laic.,  cup.  f\. 

tam  e:  rvy:  exspectavit.  (69)  Alias,  aliqua  sit  virgo  quam  vir  eonligeriU 

(67)  Alias,  ad  Deum  fontem  vivum.  Sed  in  mss.  Sed.  inss.  ut  \u  nostro  icxlu. 
dccsL  vox  fontem. 


tl9  ORIGENIS  m 


bomo  dicitur,  rnm  lolium  superserit  tritico  Non  A 
ergo  sufficit  animx  ut  casia  sit  corpore,  opus  est 
Ni  et  vir  hic  pessimus  non  cognoverit  eam.  Potest 
eiiim  fieri  ut  habeat  quis  in  corpore  virginitatem, 
et  cognoscens  istum  virum  pessimum  diabolum 
atque  ab  eo  concupiscentias  jacula  in  corde  susci- 
piens, animae  perdiderit  castitatem.  Quia  ergo  Re- 
hecca  virgo  erat  sancta  corpore  et  spiritu,  idcirco 
ejus  duplicat  laudem  et  dicit : Vir^o  erat,  et  vir  non 
cognoverat  eam.  Vespere  ergo  venit  ad  aquas.  De 
vespera  jam  supra  diximus.  Vide  autem  prudentiam 
pueri,  iion  vult  assumere  sponsam  domino  suo 
Isaac,  nisi  quam  invenerit  decoram  et  pulchram  fa- 
cie virginem,  et  non  solum  virginem,  sed  quam 
non  contigerit  vir,  et  nisi  quam  repererit  aquas 
haurientem,  non  vult  aliam  despondere  domino  suo,  ^ 
non  ei  dat  ornamenta,  nisi  talis  sit.  Non  dat  inau- 
res, non  braccnialia.  Manet  incomposita,  inerudita, 
inconipta.  Putamus  quia  paler  Rebecese  vir  dives 
non  habebat  bracchialia  et  inaures,  quas  impone- 
ret filiae  suae?  Tanta  ejus  negligentia  erat,  aut  ava- 
ritia, ut  filiae  ornamenta  non  daret?  Sed  Rebccca 
non  vult  de  auro  Batbuelis  ornari.  Non  sunt  ei  con- 
digna ornamenta  hominis  barbari  et  imperiti.  De 
domo  Abrabae  requirit  monilia,  quia  patientia  de 
domo  sapientis  ornatur.  Non  potuerunt  ergo  aures 
Rebeccae  recipere  decorem  suum,  nisi  veniret  puer 
Abrabae,  et  ipse  eas  ornaret.  Nec  manus  ejus  or- 
namenta suscipiunt,  nisi  quae  miserit  Isaac.  Vult 
eiiim  aurea  (70)  in  auribus  suscipere  verba,  et  au-  q 
reos  actus  in  manibus  habere.  Sed  haec  prius  acci- 
pere non  potuit,  nec  mereri,  nisi  venisset  ad  pu- 
teos haurire  aquas.  Tu  qui  non  vis  venire  ad  aquas, 
qui  non  vis  in  auribus  tuis  aurea  prophetarum  ver- 
ba suscipere,  quomodo  poteris  ornatus  esse  in  do- 
ctrina, ornatus  in  actibus,  ornatus  in  moribus? 

5.  Sed,  ut  omittamus  plurima,  neque  enim  com- 
mentandi nunc  tempus  est,  sed  aedificandi  Eccle- 
siam Dei,  et  pigriores  ac  desides  auditores  exem- 
plis sanctorum  et  mysticis  explanationibus  provo- 
candi : secuta  puerum  Rebccca,  venit  ad  Isaac.  Se- 
cuta enim  sermonem  propheticum  Ecclesia  venit  ad 
Christum.  Et  ubi  eum  invenit?  Ad  puteum,  in- 
quit ”,  juramenti  deambulantem.  Nusquam  re- 
ceditur a puteis,  nunquam  desistitur  ab  aquis.  D 
Rebecca  invenitur  ad  puteum.  Rursum  Rebcc- 
ca ad  pnteum  invenit  Isaac.  Ibi  primos  ejus 
contemplatur  aspectus,  ibi  desilit  de  camelis, 
89  ibi  a puero  sibi  demonstratum  vidit  Isaac.  Haec 
putas  sola  referri  de  puteis?  et  Jacob  ad  pu- 
teum venit , ei  ibi  inveuit  Rachel , et  ibi  in- 
notescit ei  Rachel  bona  oculis  et  decora  aspectu 
Sed  et  Moyses  ad  puteum  invenit  Seflbram  filiam 

” Matth.  XIII.  ” Genes,  xxiv,  62.  ” Genes,  xxi 
” Joan.  IV,  6.  ” Roin.  iv,  19. 

(70)  Vult  enim  aurea,  etc.  Hunc  locum  carpit  san- 
ctus Euslatbius  in  tractatu  De  p^houissa, 

(71)  Alias  animal,  sed  mss.  animalh.  Paulo  infra 
ii:ss·,  ttfttts  spiritus  est.  Editi,  unus  est  spiritus  cum 
eo. 


Raguei  Nondum  movens,  ut  hapc  intellign 
spiritaliter  dici?  Aut  putas  sempercasu  contingere, 
ut  patriarchae  ad  puteos  veniant  et  ad  aquas  con- 
jugia soniantur?  Qui  haec  ita  putat,  animalh  lioinc 
est,  et  non  percipit  quee  sint  spiritus  Dei  ”·  Sedqiii 
vult  maneat  in  bis,  maneat  animalis  (71):  ego  Pau- 
lum apostolum  sequens,  dico  h<ec  esse  allegorica, 
et  sanctorum  nuptias  conjunctionem  dico  esse  ani- 
mae cum  verbo  Dei.  Qui  enim  jungit  se  Domino, 
unus  spiritus  est  Hanc  autem  conjiinclionem 
animae  cum  verbo,  certum  est  non  aliter  fieri  posse, 
nisi  per  instructionem  divinorum  librorum,  qui 
figuraliter  putei  appellantur.  Ad  quos  si  quis  ve- 
nia^  et  hauriat  ex  his  aquas,  id  est  meditando  in 
his,  sensum  et  intellectum  percipiat  altiorem,  in- 
veniet nuptias  Deo  dignas.  Conjungitur  enim  anima 
ejus  cum  Deo.  Desilit  etiam  de  camelis,  Id  est  dis- 
cedit a vitiis,  abjicit  (72)  irrationabiles  sensus,  ei 
conjungitur  Isaac.  Dignum  namque  est  ut  Isaac 
transeat  de  virtute  ad  virtutem.  Qui  virtutis  filius 
est  Sarx,  nunc  conjungitur  et  sociatur  patientis, 
qux  est  Rebecca.  Fit  hoc  est  transire  de  vlrtoie  ad 
virtutem,  et  ex  fide  ad  fidem.  Sed  et  ad  Evangelia 
veniamus  Ipse  Dominus  cum  ex  itinere  fatigatos 
fuisset,  videamus  ubi  requiem  quxrii.  Venit,  inquit, 
ad  puteum,  et  sedebat  super  eum.  Vides  ubique  sibi 
concordare  mysteria,  vides  Novi  et  Veteris  Testa- 
menti consonas  formas.  Ibi  ad  puteos  et  ad  aquas 
venitur , ut  inveniantur  sponsx  (75),  et  Ecclesia 
Christo  in  lavacro  aqux  conjungitur.  Vides  quan- 
tus nos  sacramentorum  cumulus  perurget , quanta 
sunt  qux  occurrunt,  explicare  non  possumus,  saltem 
hxc  incitare  te  debent  ad  audiendum , ad  conve- 
niendum, ut  etiamsi  nos  aliqua  pro  brevitate  trans- 
currimus , tu  cum  relegis  et  requiris , etiam  ipse 
discutias  et  invenias,  certe  vel  in  horum  inquisi- 
tione permaneas,  ut  et  te  verbum  Dei  inveniens  ad 
aquam  assumat,  et  conjungat  sibi,  ut  efficiaris  cum 
eo  unus  spiritus  in  Christo  Jesu  Domino  nostro 
cui  est  gloria  et  imperium  in  sxcula  sxculorum. 
Ameii. 

HOMILIA  XI. 

De  eo  quod  Abraham  Ceihuram  accepit  uxorem , et 
quod  Isaac  habitavit  ad  puteum  visionis. 

1.  Semper  nobis  sanctus  Paulus  apostolus  occa- 
siones prxbei  Inlciligcnlix  spiritalis,  et  pauca  licet, 
tamen  necessaria  studiosis  ostendit  indicia,  quibus 
qnod  lex  spiritalis  sil,  in  omnibus  agnoscatur.  Ipse 
igitur  de  Abraham  et  Sara  disputans  quodam  loco 
Non,  inquit,  tn/irmalNS  fide  consideravit  suum 
corpus  emortuum,  cum  fere  centum  annorum  esset, 
et  emortuam  vulvam  Sara.  Hunc  ergo  quem  ille  dicit 
X.  Exod.  II.  ” 1 Cor.  II,  14.  ” 1 Cor.  vi,  17. 

(72)  Alias , abjiciet, ...  et  conjungetur  isaac.  Sed 
ntss.  ut  in  nostro  textu. 

(73)  Sic  mss.,  editi  vero conionanf^i  formas..  .« 
ut  inveniatur  sponsa^ 


921  IN  GENESIM-HOMILIA  XI.  229 

emoriDl  eorporis  in  centenario  annorum  numero  A calores  porcis  comparantur,  qui  in  peccads  velat 

fuisse, et  Isaac  magis  virtute'^ fldei  quam  corporis  in  stercore  fetido  volutantur.  Et  David  ex  persona 

fecunditate  genuisse  , Scriptura  nunc  refert  acce-  peccatoris  peenitenlis  dicit  : Computruerunt  et 
pisse  uxorem  Gethuram  nomine,  et  filios  ex  ea  plu-  exesa  sunt  eicairices  mea. 

rimos  genuisse,  cum  fere  centum  triginta  et  septem  2.  Si  quis  ergo  vestrum  est , in  quo  odor  peccati 
videretur  annorum.  Nam  Sara  uxor  ejus  decem  ab  jam  nullus  est,  sed  odor  juslitise , suavitas  miseri- 

eo  annis  junior  scribitur , quse  centesimo  vicesimo  cordix,  si  quis  sine  intermissione  orando  otTert  Do- 

et  septimo  anno  defuncta  , indicat  Abraiiam  super  mino  semper  incensum,  et  dicit : Dirigatur  ora-· 

centum  triginta  septem  annorum  fuisse,  cum  Gelhu-  th  mea  sicut  incensum  in  conspectu  tuo  , elevatio 

raro  accepit  uxorem.  Quid  ergo?  putamus  quod  in  manuum  mearum  sacrificium  vespertinum  , liic  Ge- 
lanto patriarcha  per  idem  tempus  incitamenta  car-  thuram  duxit  uxorem.  Sic  ergo  senum  nuptias  in- 

nis  viguerint  ? Et  qui  olim  naturalibus  molibus  terpretari  dignius  puto , sic  pulchre  inita  patriar· 
emortuos  dicitur,  nunc  ad  libidinem  (74)  redivivus  charum  in  ultima  jam  et  defecta  aetate  conjugia,  sic 
putabitur?  An,  ut  saepe  jam  diximus,  patriarcharum  necessarias  filiorum  procreationes  existimo  nume- 
conjngia  mysticum  aliquod  indicant  sacramentum?  randas.  Ad  tales  enim  nuptias  et  hujuscemodi  sobo- 
Sicutet  ille,  qui  dicebat  de  sapientia  Hanc  ego  ^ lem  , non  ita  juvenes  ut  senes  apti  sunt.  Quanto 
cogitavi  uxorem  adducere  mihi.  Fortassis  ergo  jam  enim  quis  carne  plus  fessus  est,  tanto  erit  animi 
tunc  et  Abraham  simile  aliquid  cogitavit,  et  quam-  virtute  robustior  , et  sapientis  complexibus  aptior, 

vis  esset  sapiens,  boc  ipso  tamen  sciebat,  quod  sa-  Sic  et  ille  in  Scripturis  vir  justus  Elchana  duas 

pientix nullus  est  finis,  nec  discendi  terminum  sene-  simul  refertur  habuisse  uxores,  quarum  una  Fe- 

ctus  imponit.  Qui  enim  consuevit  eo  modo  sortiri  neiina , alia  Anna  dicebatur,  id  est  conversio 

matrimonium,  quo  de  ipso  superius  indicavimus,  id  et  gratia  (76).  Et  primo  quidem  dicitur  de  Fe- 

est  qui  virtutem  habere  in  conjugio  solet,  quando  nenna  filios  suscepisse,  id  est  de  conversione,  et 

potest  ab  hujuscemodi  cessare  conjugio?  Sarx  nam-  postmodum  de  Anna,  quae  est  gratia.  Profectus 

que  dorreiiio,  virtutis  csl  inteliigenda  consummatio,  etenim  sanctorum  Scriptura  figuraliter  per  eoo- 

Qui  vero  consummatx  et  perfectx  virtutis  est , jugia  designat.  Unde  ei  tu  poles,  si  vis,  liujusce- 

scroper  necesse  est  ut  in  aliqua  eruditione  versetur,  modi  nuptiarum  maritus  exsistere,  et,  verbi  causa. 

Quam  eruditionem  conjugem  ejus  sermo  divii.us  gj  hospitalitatem  libenter  exerces,  iianc  tibi  con- 

appellai.  Secundum  hoc  puto  quod  et  in  lege  cxlebs  Jugem  videberis  assumpsisse.  Huic  si  addideris 

et  sterilis  maledicto  subjacet.  Dicit  enim : Matedi·  pauperum  curam  , secundam  videberis  sortitus 

ctus  qui  non  reliquerit  semen  in  Israel.  Quod  si  hxc  ^ uxorem.  Quod  si  et  patientiam  tibi  jungas  et  man- 
de carnali  semine  dici  putentur , omnes  Ecclesix  siieludinem,  exterasque  virtutes,  tot  videberis  ae- 
vi rgines  sub  maledicto  positx  videbuntur.  Et  quid  cepisse  uxores,  quot  virliuibus  gaudes.  Inde  ergo 

de  Ecclesix  virginibus  dico?  Ipse  Joannes,  quo  ma-  est  quod  nonnullos  patriarcharum  simul  plures 

jorinier  natos  mulierum  nemo  fuil*^,  et  alii  san-  habuisse  conjuges,  alios  defunctis  prioribus  acce- 

cloroni  plurimi , semen  secundum  carnem  non  rcli-  pisse  alias,  Scriptura  commemorat  : ut  Illud 

quenint,  quippe  qui  nec  iniisse  quidem  matrimonia  figuraliter  indicetur,  quod  quidam  plures  simul  pos- 

referuntur.  Sed  et  certum  est  illos  spiritale  semen  gimi  exercere  virtutes  , alii  non  prius  qux  se- 

et  spiritales  filios  reliquisse,  et  habuisse  unuinqucm-  qnunlur  incipere,  quam  priora  perduxerint  ad 

que  conjugem  sapientiam , sicut  et  Paulus  per  perfectum.  Inde  denique  Salomon  plures  simul  lia- 

Evangelium  filios  generabat  **.  Accepit  ergo  senex  buisse  refertur  uxores  , ctii  dixerat  Dominus  : 

emortui  jam  corporis  Abrabam  Gethuram  uxorem.  Sapiens  ante  te  non  fuit  talis , et  post  te  non  erit. 

Ego  puto  secundum  hanc,  quam  supra  exposuimus  Quia  ergo  dederat  ei  Dominus  multitudinem  pru- 

rationem,  quod  melius  tunc  uxor  accipitur , quando  dentix,  sicut  arena  est  maris,  ut  judicaret  po- 

eniortuuin  corpus  est,  quando  moriificuila  sunt  pulum  suum  in  sapientia,  ideo  plures  simul  po- 

menibra.  Major  enim  ad  sapientiam  sensibus  nostris  ^ terat  exercere  virtutes.  Sane  prxler  boc,  quod 

capacitas  90  inest,  quando  mortificatio  Christi  cir-  ex  lege  Dei  edocemur,  si  etiam  ex  his  eruditio- 

cumferlur  in  corpore  nostro  mortali  Denique  nibus,  qux  extrinsecus  videntur  esse  in  sxculo, 

Cethura  quam  nunc  senex  Abraham  sortitur  in  ina-  aliquas  contigimus  ; verbi  causa,  ut  est  eruditio 

irimonium,  thymiama  interpretatur  (76),  quod  esi  litterarum,  vel  artis  gramniaticx,  ut  est  geometrica 

incensuro  , vel  bonus  odor.  Et  ipse  enim  dicebat  doctrina,  vel  ratio  numerorum,  vel  etiam  diale- 

sicut  Paulas  dixit  quia  Christi  bonus  odor  sumus,  ctica  disciplina  ; et  hxc  omnia  extrinsecus  qux- 

Quomodo  autem  quis  Christi  bonus  odor  e£Qcitur,  sila , ad  nostra  insiiiuia  perducimus , atque  in 

videamus.  Peccatum  res  est  fetida.  Denique  pec-  assertionem  nostrx  legis  asciscimus , tunc  vide- 

*·  Sap.  VIII,  9.  ‘'^Matth.  xi,  12.  « I Cor.  iv,  15.  II  Cor.  iv,  10.  II  Cor.  ii,  15.  Psal.  xxxvii, 
6.  " Psal.  cxLi,  2.  ·*  1 Rfg.  i.  111  Paralip.  i,  12. 

(71)  lla  mss.  editi,  a libidine.  Paulo  posi  editi , ilebraic^  niSpt  adolevit ^ suffivit, 
mysticum  aliquid  indicant  et  sacratum.  Sed  inss.  ul  (761  Feneniia  dicitur  Origeni  conversio  a verbo 
iii  nostro  textu.  Π39.  aspexit^  convertit,  Anna  vero  gratia  a radice 

(75)  Cethura  thymiama  interpretatur  a radice  gratiam  fecit , misericors,  gratiosus  fuit. 


fSS  ORIGENIS 

bimiir  vel  alienigenas  in  matrimonium  sumpsisse,  A <lonel  hanc  benedictionem,  ol  habitare  merear  ac 
vel  eiiam  concubinas·  Et  si  <le  hujuscemodi  con-  puteum  visionis ! Quis  potest  scire  et  intelligerc 

jugiis  disputando,  disserendo  (77),  coniradicenies  est  visio,  quam  vidit  Isaias  Hliiis  Ainos?  Quis 

redarguendo,  convertere  aliquos  poterimus  ad  potest  scire  qua:  est  visio  Nainn?  Quis  potest  iiitel* 

fidem,  et  si  suis  eos  rationibus  et  artibus  supe-  ligere  quid  contineat  illa  visio  quam  vidit  iacob  in 

rantes,  veram  philosophiam  Christi  et  veram  pie-  BelheI,  cqm  abiret  in  Mesopotamiam,  ubi  diiii  : 

talem  Dei  suscipere  suaserimus:  tuncex  dialectica  Hcec  e»t  domus  Dei,  ei  porta  coeli?  Et  si  quis  potest 

vel  rhetorica  videbimur  quasi  ex  alienigena  qua-  singulas  quasque  visiones,  vel  quae  in  lege  sutil, 

dam  , vel  concubina,  filios  genuisse.  Igitur  ad  vel  qu%  in  prophetis,  scire  et  iiitelligere,  ille  hahi- 

lalos  nuptias  , vcl  ad  hujuscemodi  filios  procre-  (ot  ad  puteam  visionis.  Sed  et  hoc  diligentius 

andos,  per  senectam  nullus  excluditur,  imo  po-  perspice,  quod  ita  magnam  benedictionem  accipere 

lius  liscc  castu  progenies  maturae  aetati  plus  con-  a Domino  meruit  Isaar,  ut  babitarcl  ad  puteum 

venit.  Sicut  et  nunc  Abraiiam  graiidmviis  , et,  ut  visionis.  Nos  vero  quando  salis  mereri  poterimus 

Scriptura  dicit** , seneo; etp/emis  dfcrum  Celburam  s'  forte  transitum  habere  possimus  per  puteum 

illicit  uxorem.  Sed  ne  hoc  quidem  latere  nos  de-  ^ ^''^ionis.  Ille  tamen  permanere  meruit  in  visione  et 
bel  ex  his  qnac  per  historiam  rcrcrunUtr , quae  et  “ habitare,  nos  parum  quid  illuminati  per  Dei  miseri- 
qualcs  sint  generationes,  quae  ex  ipsa  propagantur,  cordiam  sentire,  vel  suspicari  de  unaquaque  visione 

Si  enim  horum  meminerimus , facilius  de  diversis  '**  possumus.  Si  tamen  potuero  unum  aliquem 

gentibus  quae  in  Scripturis  dicuntur  , poterimus  intellectum  sentire  de  visionibus  Dei,  unam  diem 

agnoscere  : verbi  causa,  ut  cum  dicitur  quod  Moy-  videbor  fecisse  ad  puteum  visionis.  Si  vero  non 

ses  accepit  nxorem  filiam  Jelbro  sacerdotis  Madian,  solum  secundum  litteram  , sed  aliquid  et  secuiuluiii 

qui  Madian  invenitur  filius  fuisse  Cethur»!  et  Ahra-  spiritum  attingere,  biduum  videbor  fecisse  apud 

ham  **.  Agnoscimus  ergo,  quod  uxor  Moysi  ex  se-  puteum  visionis.  Quod  et  si  moralem  locum  coiiti- 

mlnc  Abraham  sil,  et  non  fuerit  alienigena.  Sed  et  gero,  fecerim  triduum,  vel  certe  etiam  si  non 

cum  scribitur  regina  Cedar,  sciendum  nibilomimis  potnero  omnia  intelligere , assideo  tamen  Scripta- 

est,  quod  et  Cedar  ex  ipso  genere  Cetiiiirae  desceii-  ris  ( 79)  divinis,  et  in  lege  Dei  meditor  die  ac 

dal  et  Abraham.  Sed  et  in  generationibus  isinaci  nocte,  et  omnino  nunquam  desino , inquirendo, 

similia  invenies.  Quas  si  diligenter  intuearis , plu-  discutiendo,  tractando,  el  certe,  quod  maximum 

rimas  in  his  quae  caeieros  latent  historias  depre-  est,  orando  Deum,  el  ab  ipso  poscendo  intellectum, 

liendes.  Sed  el  nos  interim  liaec  in  aliud  tempus  G <iui  docet  liominem  scientiam,  videbor  etiam  ego 
remittentes  (78),  ad  ea  quae  in  consequentibus  re-  habitare  ad  puteum  visionis.  Sin  vero  negligam 

citata  sunt  properemus.  neque  domi  exercear  in  verbo  Dei,  neque  cctle- 

3.  Et  facium  esi,  inquit  *^,  postquam  mortuus  esi  siam  ad  audiendum  verbum  Dei  frequenter  ingre- 

Abraham  , benedixit  Dominus  Isaac  filium  ejus  , et  diar,  siciil  nonnullos  in  vobis  video,  qui  diebus 

habitavit  ad  puteum  visionis.  De  morte  Abraham  tantummodo  solemnibus  ad  ecclesiam  veniunt , qui 

quid  nobis  amplius  dicendum  est,  quam  sermo  Do-  hujuscemodi  sunt,  non  babilanl  apud  puteum 

Illini  in  Evangeiiis  continet,  dicens  ·*  : De  resurre·  visionis.  Ego  autem  vereor  ne  forte  qui  iu  negli- 

ctione  autem  mortuorum  non  legistis  quomodo  dicit  gentes  sunt,  etiam  cum  ad  ecclesiam  veniunt,  non 

in  rubo,  Deus  Abraham,  el  Deus  Isaac,  et  Deus  Ja~  bibant  de  puteo  vitae,  nec  reficiantur,  sed  occupa- 

cob  ? Deus  autem  non  est  mortuorum,  sed  vivorum.  lionibus  vacent  cordis  sui  el  cogitationibus  quas 

Omnes  enim  illi  vituiif  ? Optemus  ergo  et  nos  hujus-  seciim  deferunt,  el  discedant  nihilominus  ab  Scri- 

modi  mortem  , sicut  et  Apostolus  dicit  ·· , ut  iiio-  piurarum  puteis  sitientes.  Festinate  ergo  vos,  el 

riamur  peccato,  vivamus  autem  Deo.  Talis  namque  satis  agite  , ut  ista  ad  vos  Domini  benedictio 

Abra  hac  mors  intelligenda  est,  qu;e  in  tantum  dila-  veniat,  qua  apud  piileuin  visionis  habitare  possitis, 

lavcrii  simis  ejus,  ut  omnes  sancti  qni  de  qiialiior  ^ ut  aperiat  Dominus  oculos  vestros , et  videatis 
Slterrae  partibus  veninut,  in  simim  Abraliar  porlen-  puteum  visionis,  et  percipiatis  ex  co  aquam  vivam, 

tiir  ab  angelis.  Sed  videamus  jam  quomodo  postmor-  quae  flat  iu  vobis  fons  aquae  salientis  in  vitam  aeier- 

leiii  ejus  benedixerit  Dominus  Isaac  filium  ejus,  et  nam  **.  Si  quis  autem  raro  ad  ecclesiam  veniat, 

quae  psi  ista  benedictio.  Benedixit,  inquit,  Dominus  raro  de  Scripturarum  fontibus  hauriat , et  quae 

Isaac,  et  habitavit  ad  puteum  visionis.  Haec  est  enim  audit,  continuo  discedens , el  aliis  negotiis  occupa- 

omnis  benedictio,  qua  benedixit  Dominiis  Isaac,  ut  tus  omittat,  hic  non  habitat  apud  puteum  visionis, 

habitaret  ad  puieuir.  visionis.  Inlelligentibus  gran-  Vis  libi  ostendam  quis  est,  qui  nunquam  recedit  a 

dis  est  ista  benedictio·  Ulinain  et  Dominus  milii  puteo  vibiouis  ? Apostolus  Paulus,  qui  dicebat  ** : 

" Cenes,  xxiv,  43.  **  Exod.  ii.  Genes,  xxv,  1!.  **  Mare,  xii,  46, el  Lue.  xx,  37.  ■·  IPetr.  ii, 
ii.  ··  Genes,  xxviii,  Π.  ·*  Joan.  iv,  14.  «·  li  Cor.  iii,  18. 

(77)  Dffserendo,  deesl  in  antea  editis,  sed  repe-  (78)  Sic  mss.  Alias,  deprehendas·,  i»  oUttl 
ritur  in  mss.  Paulo  post  editi,  superantes,  ad  veram  temrus  proitermiiUnies. 

philosophiam  Christi,  et  veram  societatem  Ch isti,  (79)  Alias,  assideo  tamen  in  Scripturis.  Sou 
pietatem  Dei;  at  mss.  ul  in  nostro  textu.  mss.  ui  in  nostro  textu· 


IN  GENESIM  H0MIL1A  XII. 


«46 


Noi  auUm  omnti  re'eva(a  facie  gloriam  Domini 
tpeculamur,  Ei  tu  ergo  si  semper  perscruteris 
propheticas  visiones·  si  semper  inquiras,  semper 
discere  cupias,  ha;c  mediteris,  in  iis  permaneas, 
percipis  et  tu  benedici ionein  a Domino,  et  habitas 
apud  puteum  visionis.  Et  libi  enim  apparebit  Domi- 
nus Jestis  in  via  , et  aperiet  tibi  Scripturas,  ila  iil 
dicas  **  : iVoniie  cor  nonrum  ardens  erat  in  noOis, 
cum  aperiret  nobis  Scripturas?  Apparei  autem  lits, 
qui  de  ipso  cogitant,  et  in  ipso  luediiantiir,  atque 
iii  lege  ejus  die  ac  nocte  versantur,  ipsi  gloria  et 
imperium  in  saecula  saeculorum.  Ainen. 

IIOMIFJA  XII. 

De  conceptu  Rebcccoi  et  partu. 

i.  Per  singulas  quasque  lerliones  ciim  legitur 
Moyses,  oraniliisest  nobis  Paler  Verbi,  ut  impleat 
etiam  iii  nobis  illud,  quod  in  psalmo  scriptum 
est  **  : Revela  oculos  nteoSf  et  considerabo  mirabilut 
de  lege  tua.  Nisi  enim  ipse  aperiat  oculos  nostros, 
quomodo  videre  poterimus  lania  hacc,  qn»  in  pa- 
triarchis sacramenta  formantur,  qux  nunc  in  puteis, 
nunc  in  nuptiis,  nunc  in  partiirilionibus,  nunc 
eliain  in  sterilitatibus  figurantur.  Refert  namque 
praesens  lectio  quod  Isgae  rogavit  Deum  pro 
Rebecca  uxore  sua,  quia  sterilis  erat,  et  exaudhii 
illum  Deus,  et  concepit,  et  exsultabant,  inqiiil,  pueri 
in  utero  ejus.  Primo  omnium  Intuere,  quid  istud  est 
quod  plurimae  sanctarum'  mulierum  in  Scripturis 
steriles  fuisse  referuntur,  sicut  ipsa  Sara,  ecce  et 
nunc  Uebccca.  Sed  ct  Rachcl  dilecta  Jsrael  sterilis  ^ 
fuit.  Anna  quoque  mater  Samuclis , sterilis  scribi- 
tur. Seil  et  in  Evaiigeiiis  Elisabeili  sterilis  fuisse 
memoratur.  In  omnibus  autem  istis  unus  hic  titulus 
designatur,  quod  post  sterilitatem  sanctum  omnes 
ediderint  partum.  Sic  ergo  et  liaec  nunc  Rebecca 
sterilis  fuisse  dicitur  : sed  oravit,  inquit,  Isaac, 
pro  ea  Dominum , ei  exaudivit  illum  et  concepit,  et 
exsultabant  pueri  in  utero  ejus.  Sterilis  lixc  ecce 
quid  ron«epil.  Filii  sterilis  antequam  nascantur, 
exsuliant,  et  qune  desperaverat  sobolem,  gentes  et 
populos  gestat  in  utero.  Sic  enim  dicit: 
inquit  Rebecca  interrogare  Dominum , et  dixit  ei 
Dominus  : Duce  gentes  in  utero  tuo  sunt,  et  duo 
populi  de  ventre  tuo  separabuntur.  Longum  est  si  | 
velimus  nunc  eisiillalionem  puerorum  adhuc  in 
92  utero  babUantiiim  perscrutari.  Longum  csl  si 
de  bis  i II te rp relationes  et  aeuigiimta  qiix  scribit 
Apostolus  proferamus,  quid  luysferii , quid  causae 
contineant,  cur , antequam  nascantur  pueri,  aut 
aliquid  in  hoc  srcciilo  agant  boni  vel  mali , dicitur 
de  his  quia  populus  populum  superabit,  et  major 
serviet  minori;  cur , antequam  de  matris  utero  pro- 
cederent, dicitur  per  prophetam  quia  Jacob 
Uilexi,  Esau  autem  odio  habui,  llu^c  supra  nostram 
linguam  sunt,  et  supra  auditum  Teslriim. 

4·  Nunc  interliii  videamus  quid  csl  quod  dicitur: 


{ Abiit  Rebecca  interrogare  ad  Dominum.  Abiit.  Quo 
abiit?  Ex  eo  loco  in  quo  non  erat  Dominus,  abiit 
ad  cum  locum  iii  quo  erat?  iloc  enim  videtur  indi- 
care cum  dicitur  : Abiit  interrogare  Dominum. 
Nonne  ubique  est  Deus?  Nonne  ipse  dixit  : 
Coelum  et  terram  repleo , dicit  Dominus  ? Quo  ergo 
abiit  Rebecca?  Ego  puto  quod  iioir  de  loco  ad  locum 
abierit,  sed  de  vita  ad  vitam,  de  actu  ad  actum,  de 
bonis  ad  meliora  transierit,  de  utilibus  ad  utiliora 
perrexerit,  de  sanctis  ad  sanctiora  properaverit. 
Absurdum  namque  est  si  ila  putemus  imperiiam 
fuisse  Rebecca  III  el  indoclam,  quae  in  domo  sapientis 
Abraiise  sub  viro  eruditissimo  Isaac  fuerat  insliltiia, 
ut  intra  aliquem  locum  Doiiiiiiuin  putaverit  esse 
conclusum,  cl  iiluc  iret  interrogare,  quid  parvulo- 
i ruin  intra  uterum  exsultatio  designaret.  Vis  autem 
videre,  quia  ex  inore  venit  hoc  sauciis,  ut,  cum 
aliquid  a Deo  ostendi  sibi  viderint,  vel  abire,  vel 
transire  se  dicant?  Moyses  cum  vi.iisset  rubum 
arderc  et  non  exuri,  admiratus  visum  dixit  : 
Transeam,  et  videbo  visum  hoc.  Non  utique  cl  ipse 
significabat  se  aliquod  terrx  spatium  transi liiriiin, 
non  montes  conscendere , nec  digredi  prasrupia 
convallium.  Prope  ipsum  erat  visio , in  ore  el  in 
oculis  ejus.  Sed  didi,  transeam,  iii  ostendat  se 
commonitum  visione  coelesti  ad  superiorem  vitam 
debere  comscendere , ab  bis  in  quibus  erat,  ad 
meliora  transire.  Sic  ergo  et  nunc  refertur  de 
Rebecca,  quod  abiit  interrogare  Dominum  : quae, 
ut  diximus,  abiisse  non  passibus  pedum,  sed  men- 
tis profectibus  existimanda  esu  El  tu  ergo,  si  coe- 
peris intueri  non  ea  quae  videntur,  sed  quae  non 
videmur,  id  est  non  carnalia,  sed  spirluiia,  non 
praesentia,  sed  futura,  abiisse  diceris  interrogare 
Dominum.  Si  eruas  te  de  conversatione  veteri,  et 
a consortio  eorum  cum  quibus  turpiter  et  notabi- 
liter vixeras,  honestis  vero  te  ac  religiosis  actibus 
socies;  cum  re(|uisilus  fueris  inter  sodales  turpi- 
tudinis, et  in  catervis  noxiorum  nequaquam  fueris 
repertus,  dicetur  et  de  te  quia  abiit  interrogare 
Dominum.  Sic  igitur  sancti  non  de  loco  ad  locum, 
sed  de  vita  ad  vitam,  de  institutis  primis  abeunt  ad 
instituta  potiora. 

5-  Dixit  ergo  ei  Domiuiis  : Duce  gentes  in  utero 
tuo' sunt,  el  duo  populi  de  venire  tuo  segregabuntur. 
Ei  populus  populum  superabit,  et  major  serviet 
minori.  Quomodo  populus  populum  superaverit,  id 
est  Ecciesia  Synagogam,  ci  quomodo  major  serviat 
minori , etiam  ipsis  Judaeis  iicet  non  credentibus 
notum  est.  De  his  ergo  quae  palam  sunt  et  vaide 
omnibus  trita,  dicere  superfluum  puto.  Illud,  si 
placeat,  addamus,  quod  iiiiumquemqiie  nostrum, 
qui  haec  audit,  aedificare  el  instruere  queat.  Ego 
puto  quod  et  de  singulis  nobis  hoc  dici  potest,  quia 
duae  gemes  et  duo  populi  intra  nes  sunt.  Nam  el 
virltiiuin  populus  intra  nos  est,  ct  viliorum  iiibilo* 
minus  populus  intra  nos. est.  De  corde  enim  nostro 


” Lnc.  XXIV,  32.  Psal.  cxvni,  18.  ·*  Genes,  xxv,  21.  *·  ibkl.  23.  ·’  ibid.  **  Malae. 

2,  3.  ·*  Jer.  xxiii,  24.  Exod.  iii,  3.  Genes,  xxv,  23. 


«f7  ORIGENIS  S2S 


pfoceduni  eogitaiiones  malw,  aduileria,  furia,  faisa  , 
testimonia^*,  doii,  contentiones,  haereses,  invidi», 
coroessationes,  et  his  similia.  Vides  quantus  malo- 
rom  populus  intra  nos  est?  Si  vero  mereamur  illam 
vocem  dicere  sancio  Spiritui  : A limore  tuo, 
Domine,  in  utero  concepimus,  et  peperimus,  spirilum 
salutis  tum  fecimus  super  terram;  tunc  et  alius  intra 
nos  populas  invenitur  in  spiritu  generatus.  Fructus 
enim  spiritus  est  charitas , gaudium , pax,  patientia, 
humilitas,  mansuetudo,  continentia,  castitas  et 
his  similia.  Vides  et  alium  populum  qui  et  ipse 
intra  nos  est  : sed  iste  miuor  est,  ille  major.  Sem- 
per  enim  pliires  sunt  mali  quam  boni , et  vilia* 
numerosiora  virtutibus.  Sed  si  tales  simus,  qualis 
Rebecca , et  mereamur  de  Isaac  , id  est  de  verbo 
Dei  habere  conceptum , etiam  in  nobis  populus 
populum  superabit,  et  major  serviet  minori : serviet 
etenim  caro  spiritui,  et  vitia  virtutibus  cedent.  Et 
impleti  sunt,  inquit  dies  ejus  ut  pareret , et  erant 
gemini  in  ventre  ejus.  Ilie  sermo,  id  est  impleti 
sunt  dies  ejus  ut  pareret,  nunquam  fere  nisi  de 
sanctis  mulieribus  scribitur.  De  bac  namque  Re- 
becca dictum  est  hoc , et  de  Elisabeili  matre  ioaii- 
nis,  ei  Maria  matre  Domini  nostri  Jesu  Christi. 
Unde  mihi  videtur  eximium  aliquid  , et  praeter  ex- 
teros homines  hujuscemodi  parius  ostendere,  et 
repletio  dierum  ortum  perfeci»  sobolis  indicare. 

4.  Exiit  autem  filius,  inquit  primitivus,  rubens, 
et  totus  lanquam  pellis  hirsutus.  Cognominavit 
autem  nomen  illius  Esau.  Et  postea  exiit  frater  ^ 
ejus,  et  manus  ejus  implexa  erat  calcaneo  Esau, 
et  appellavit  nomen  illius  Jacob.  Refert  de  his  alia 
scriptura,  quod  Jacob  supplantavit  in  venire  fra- 
trem suum , et  hujus  rei  indicium  sit,  quod 
manus  ejus  implexa  erat  calcaneo  fratris  sui  Esau. 
Qui  Esau  de  utero  matris  sux  processit  hirsutus 
totus  taiiquatii  pellis,  Jacob  autem  levis  et  sim- 
plex. Unde  ct  Jacob  a luctando  nomen  acccepit 
(80).  Esau  vero,  ut  aiunt  qui  Hebraea  nomina 
interpretantur,  vel  a rubore , vel  a terra , 
93  id  est  rubrus,  vel  terrenus,  vcl,  ut  aliis  visum 
est , factura  dictus  videtur.  Verum  quae  sini  istius 
nativitatis  privilegia,  cor  autem  ille  supplantaverit 
fratrem,  et  levis  ac  simplex  natus  sit,  cum  utique, 
sicut  dicit  Apostolus  ex  uno  fuerit  Isaac  patre  ] 
nostro  utriusque  lilii  conceptus,  vel  cur  ille  lotus 
hirsutus  et  horridus,  et,  ut  ita  dicam,  peccati  et 
iiequitix  squalore  circumdatus  , non  est  meum  dis- 
cutere. Si  enim  voluero  in  altum  fodere,  et  aqux 
vivae  latentes  venas  aperire  continuo  aderunt  Phili- 
sthini,  et  litigabunt  inecuin,  et  rixas  mihi  et  calum- 

Matth.  XV,  19;  Gal.  v,  20.  Isa.  xxvi, 
»·  ibid.  25  et  26.  ” Rom.  is.  Joan.  vi,  37.  » 

**  Matth.  xiv.  ” Matth.  xv. 


L nias  commovebunt,  et  incipient  replere  terra  sus  et 
luto  puteos  meos.  Nam  utique  si  permitterent  isti 
Philisthini,  et  ego  volebam  accedere  ad  Dominau 
meiimpatienlissiinum  Jesum,  qui  dicit^',qoia  egou- 
nientem  ad  me  non  repello : volebam  accedere,  et  sic- 
ut dixerunt  ei  discipuli^* : Domine,  quis  peceavit,kk 
an  parentes  ejus,  ut  caecus  nasceretur  f Et  ego  vole- 
bam interrogare  eum  et  dicere  : Domine,  quis  pec- 
cavit, hic  Esau,  an  parentes  ejus,  ut  sit  totus  hirsu- 
tus, et  horridas  nasceretur,  ut  in  utero  siipplaniareior 
a fratre  ? Sed  si  voluero  interrogare  de  bis  verbnoi 
Dei,  et  inquirere,  slalim  mihi  liies  Pbilisthiiii et  ca- 
lumnias movent.  Et  ideo  nos  relinquentes  hunc  pu- 
teum et  vocantes  eum  inimicitias , alium  fodiamus. 

5.  Post  haec,  inquit  **,  seminavit  Isaac  hordeuts, 

^ et  invenit  centuplum.  Benedixit  autem  illum  Dominas, 
et  magni ficatus  est  homo  et  processu  major  fiebat, 
quoadusque  magnus  factus  est  valde.  Quid  est  quod 
l>anc  hordeum  seminavit,  et  non  frumentum,  et  be- 
nedicitur in  eo  quod  hordeum  seminat,  et  magDiO- 
caiur  quousque  magnus  Hat?  Apparet  ergo,  quia 
nondum  magnus  erat ; sed  posieaquam  seminavit 
hordeum  ei  collegii  centuplum,  tunc  factus  est  ma- 
gnus valde.  Hordeum  jumentorum  maxime  cilnis 
est,  aut  servorum  rusticorum.  Est  enim  species 
asperior,  et  qux  velut  acuminibus  quibusdam 
coniiiigeiUem  stimulare  videatur.  Isaac  sermo 
Dei  est,  qui  sermo  in  lege  bordeum  seminat, 
et  in  Evangeliis  triticum.  Illum  enim  cibum  prr- 
'i  feciioribiis  et  spiritalibus  , buiic  imperitioribo»  el 
animalibus  parat ; quia  scriptum  est*' : Homines  et 
jumenta  salvos  facies.  Domine.  Isaac  sermo  legis 
hordeum  seminat,  et  tamen  in  ipso  bordeo  invenit 
centesimum  fructum.  Invenis  enim  et  in  lege  mar- 
tyres, quorum  est  centesimus  fructus.  Sed  el  Domi- 
ntis  noster  in  Evangeliis  Isaac,  perfectiora  quaeque 
apostolis,  turbis  autem  plebeia  et  communia  loque- 
batur. Vis  autem  videre,  quod  etiam  ipsius  hordei 
cibos  incipientibus  exhibuit?  Scripturo  est  in  Evan- 
geliis**. quod  secundo  paverit  turbas.  Sed  illos  quos 
primo  pascit,  id  est  incipientes , hordeaceis  pani- 
biis  pascit.  Postea  vero,  cuin  jam  profecissent  in 
verbo  et  doctrina,  triticeos  eis  exhibebat  panes**. 
Sed  post  boc  Dominus,  inquit,  benedixit  Isaac,  et 
I magnus  factus  est  valde.  Parvus  erat  Isaac  in  lege, 
sed  processu  temporis  At  magnus.  Fit  magnus  pro- 
cessu temporis  in  prophetis.  Nam  in  sola  lege  non- 
dum m.agiiu8  est,  quippe  qux  el  velamine  tecta  esL 
Crescit  ergo  jam  in  prophetis.  Cum  vero  pervenerit 
ad  hoc  usque,  ut  et  velamen  abjiciat,  tunc  erit  ma- 
gnus valde.  Cum  coeperit  iiitera  legis  velut  pala 

18.  Galal.  v,  22,  23.  Genes,  xxv,  24. 

Joan.  IX,  2.  *·  Genes,  xxvi,  12.  *‘PsaI.  xxxv,  8. 


(80)  A verbo  SpV,  calcaneum  apprehendit,  cal· 
eaneo,  supposito  luctatoris  instar  pessumdedit.  At 
nomen  Jacob,  quod  in  partu  calcem  fratris  sui 
tenuit,  quasi  ipsum  in  primogenitura  supplantare 
volens.  Non  male  ergo  asserit  Grigenes  eum  a 


luctando  nomen  accepisse,  sed  miscet  jBiymologias 
Esau  el  Edom.  Esau  enim  a radice  TTOTt  factura, 
dici  potest,  Edom  vero  ab  OW,  ruber,  rubicundus, 
dicitur,  aut  homo  e terra  creatus. 


IN  GENESIM  HOMILIA  Xill. 


hordei  ejiis  secerni , ei  apparuerit  quod  spiritalis 
est  lex,  tunc  Isaac  magiiificabilur,  et  fiet  magnus 
valde.  Yide  enim  quia  et  Dominus  in  Evaiigcliis 
paucos  panes  frangit,  et  quod  millia  reficit  popiilo- 
niro,  et  quanti  cophini  reliquiarum  supersunt.  Do- 
nec integri  sunt  panes,  nemo  saiuratui',  nemo  refi- 
citur, nec  ipsi  panes  videntur  augeri.  Considera 
ergo  nunc,  quomodo  paucos  panes  frangimus;  de 
Scripturis  divinis  paucos  sermones  assumimus,  quot 
millia  hominum  saturantur.  Sed  nisi  fracti  fuerint 
isti  panes,  nisi  in  partes  comminuti  a discipulis, 
hoc  esi,  nisi  minulaiim  littera  fuerit  discussa  ei 
fracta,  sensus  ejus  ad  omnes  non  potest  pervenire. 
Cum  autem  pertractare  coeperimus  et  singula  quae- 
que discutere,  tunc  turbae  quidem  quantum  pote- 
runt sumant.  Quod  autem  non  potuerint,  colligen- 
dum est  ct  reservaiidutn,  ne  quid  pereat.  Servamus 
ergo  et  nos,  si  quid  turbae  capere  non  possum,  et 
colligimus  in  cophinis  et  sportis.  Denique  cum  paulo 
ante  fregissemus  panem  de  Jacob  et  Esau,  quanta 
de  ilio  pane  fragmenta  supera veniiii  quae  nos  dili- 
genter recollegimus  ne  perirent,  et  servamus  in 
sportis  vel  cophinis,  usquequo  Dominus  de  ipsis 
quid  etiam  Heri  jubeat,  videamus.  Nunc  autem  quan- 
tum possibile  est,  vel  de  panibus  comedamus,  vel 
de  puteis  banriamus.  Tentenius  facere  eifain  illud, 
quod  sapientia  commonet,  dicens  **  : Bibe  aquat  de 
tuis  fontibus^  ei  de  tuis  puteis^  et  sit  tibi  fons  tuus 
proprius.  Tenta  ergo  et  tu,  o auditor,  habere  pro- 
prium puteum,  et  proprium  fontem ; ot  et  tu,  cum 
apprehenderis  librum  Scripturarum,  incipias  etiam 
ex  proprio  sensu  proferre  aliquem  intellectum,  et 
secundum  ea  quae  in  Ecclesia  didicisti,  tenta  et  tu 
bibere  de  fonte  ingenii  lui.  Esi  intra  te  natura 
aqnae  vivae,  sunt  venae  perennes,  et  irrigua  fluenta 
rationabilis  sensus,  si  modo  non  sini  terra  et  rude- 
ribus oppleta.  Sed  satis  age  fodere  terram  tuam,  et 
purgare  sordes,  id  est  ingenii  tui  amovere  desi- 
diam, et  torporem  cordis  excutere.  Audi  enim  quid 
dicit  Scriptura  ** : Punge  oculum , et  profert  lacry· 
niam  ; punge  cor,  et  profert  sensum.  Purga  ergo  et 
tu  ingenium  tuum,  ut  aliquando  etiam  de  tuis  fon- 
tibus bibas,  et  de  luis  puteis  haurias  aquam  vivam. 
Si  enim  suscepisti  in  te  verbum  Dei,  si  accepisti  ab 
Jesu  aquam  vivam  et  fideliter  accepisti,  fiet  in  te 
fons  aqux  salientis  in  vitam  aeternam,  in  ipso  Jesu 
Christo  Domino  nostro,  cui  est  gloria  et  imperium 
in  saecula  saeculorum.  Arnen. 

94  HOMILIA  XIII 

De  puteis  quos  fodit  Isaae^  et  repleti  sunt  a 
PhilUlhinis. 

1.  Solita  erga  puteos  semper  patriarcharum  in- 
Mattb.  XIV.  Prov.  v,  45, 18.  *·  Ecde*  xxii, 
seq.  11  Cor.  ii,  16. 

(81)  Editi,  foderunt..·  oppilaverunt...  impleverunt, 
sed  niss.  ut  in  nostro  textu. 

(89)  Aliquot  mss.,Gerane,  quoties  in  editis  legi- 
tur G er  ararum. 

(83)  Sic  mss.,  editi  vero,  tantam  mysterii  alii· 
tudinem. 


230 

A veiiiimis  exercitia.  Eecc  enim,  refert  Scriptura, 
quod  Isaac,  postquam  benedixit  illum  Dominus  et 
magnificatus  est  valde,  aggressus  est  opus  magnum. 
Et  coepit,  inquit,  fodere  puteos,  puteos  quos  fode- 
^raiii  pueri  ejus  in  tempore  patris  ejus  Abraham^*, 
sed  oppilaverant  eos  Pbilisibini,  et  Impleverant  ter- 
ra (8i).  Primo  ergo  habitavit  apud  puteum  visio- 
nis, ct  illumbiatus  a puteo  visionis  aggreditur  alios 
puteos  aperire.  Et  non  primum  novos  puteos,  sed 
quos  foderat  paler  ejus  Abrabam.  Et  cum  fodisset 
primum  puteum,  zelati  sunt,  inquit,  eum  Philisthini. 
Ai  ille  zelo  eorum  non  est  deterritus,  nec  cessit  in- 
vidiae :sed  iterum,  inquit**,  fodit  puteos,  quos  fo· 
derant  pueri  Abraham  patris  ejus,  et  oppilaverant 
eos  Philisthini  post  mortem  Abrahce  patris  φs  ; et 
β posuit  illis  nomina,  secundum  nomina  quat  posuerat 
pater  ejus.  Fodit  ergo  illos  puteos,  quos  pater  suus 
foderat,  et  qui  per  malitiaM  PbilislIiinoruLa  terra 
fuerant  repleti.  Fodit  et  alios  novos  in  valle  Gcra- 
rartini  (82),  non  quidem  ipse,  sed  pueri  ejus  : et 
invenit , inquit  **,  ibi  puteum  aquas  vivtB.  Sed  rixati 
sunt  pastores  Gerararum  cum  pastoribus  Isaac,  di· 
eenles  suam  esse  aquam,  et  appellavit  nomen  putei  Ini-· 
quitas.  Inique  enim  gesserunt  eum  eo.  Sed  Isaac  re- 
cedit a iiiaiilia  eorum,  et  fodit  iterum  alterum  pub- 
icum, et  pro  ipso  nihilominus,  inquit,  altercabantur, 
et  appellavit  nomen  ejus  Inimicitiam.  Et  recessit  inde, 
et  fodit  iterum  puteum  alium,  et  non  sunt  rixati  de  eo. 
Ideo  et  appellavit  nomen  ejus  Amplitudo , dicens, 
quia  nunc  dilatavii  nos  Deus,  et  auxit  nos  super  ter·· 
C ram.  Bene  in  quodam  loco  sanctus  Apostolus,  con- 
siderans mysteriorum  niagniiudinem,  dicit**: 
ad  hcBc  quis  idoneus  ? Simili  modo,  imo  longe  dissi- 
mili, qtiaiiio  illo  longe  inferiores  sumus,  etiam  nos 
videntes  lamam  in  mysteriis  altitudinem  (83)  pu- 
teorum, dicimus  : El  ad  hasc  quis  idoneus  f Quis 
enim  digne  valeat  explicare,  vel  puteorum  sacra- 
menta taniorufii,  vel  eorum  quae  gesta  pro  puteis 
referuntur,  nisi  invocemus  Patrem  Yerbi  viventis, 
et  ipse  in  ore  nostro  verbum  dare  dignetur,  ut  si- 
tientibus vobis  possimus  aliquantulum  aquae  vivae 
haurire  ex  his  tam  copiosis  et  multiplicibus  puteis  7 

2.  Sunt  ergo  putei,  quos  foderunt  pueri  Abra- 
ham, sed  hos  Philisthini  repleverunt  terra.  Hos  ergo 
y primum  purgare  aggreditur  Isaac.  Philisthini  aquas 
oderunt,  terram  diligunt.  Isaac  aquas  diligit,  puteos 
semper  quaerit,  veteres  purgat,  novos  aperit.  Intuere 
nosirum  Isaac,  qui  pro  nobis  oblatus  est  hostia, 
vepieniem  in  vallem  Gerararum,  quam  interpre- 
tantur maceriam  (84),  sive  sepem;  venientem,  in- 
quam, ut  medium  parietem  sepiens  solvat  inimici- 
tias in  carne  sua,  venientem  tollere  maceriam,  id 
19.  *’  Genes,  xxvi,  15.  *®  ibid.  18.  *·  ibid.  19  et 

(81)  Locus  in  editis  corroplus,  ubi  legitur  me- 
chteram  sive  sepem,  venientem  in  aquam,  ut  medium 
parietem  sepis  solvat,  et  inimicitias  in  carne  sua, 
venientem  tollere  machcpram,  id  est  peccatum  quo  1«· 
ter  nos  separat  et  Deum,  machteram  quee  est  media, 
elc.  At  niss.  ut  in  nostro  textu,  el  recte  omnino; 


S31  ORIGENIS  252 

est  peccaiuiOf  quod  inter  nos  separaTet  Deum,  ma- A Isaac  ct  novos  puteos,  imo  pueri  Isaac  fodiunt, 
ceriam,  qux  est  media  inter  iios  ei  cmlesies  virtu·  Pueri  sunt  Isaac,  Matthaeus,  Marcus,  Lucas  et 

tes,  ut  faciat  ulraqne  unum,  et  ovem  quae  errave-  Joannes.  Pueri  ejus  sunt  Petrus,  Jacobus  et  Judas; 

rat,  liiinicris  suis  reportet  ad  montes,  et  restituat  puer  ejus  est  et  apostolus  Paulus,  qui  omnes  Novi 

ad  alias  nonaginta  novem,  quae  non  erraverunt.  Ilie  Testamenti  puleosTodiunl.  Sed  et  pro  his  altercantur 

ergo  Isaac  Salvator  noster,  cum  venisset  iti  istam  illi  qui  terrena  sapiunt,  nec  nova  condi  patiuntur, 

vallem  Gerararum,  primum  omnium  iilos  puteos  fo-  nec  vetera  purgari.  Evangelicis  puteis  coutradicuDt, 

dere  voluit,  quos  foderant  pueri  Patris  sui;  legis  aposlolicis  adversantur.  Et  quoniam  in  omnibus  con· 

scilicet  et  prophetarum  voluit  puteos  innovare  (85),  tradicuni,  in  omnibus  tiliganl,  dicitur  ad  eos*^  : 

quos  Philislhiiii  terra  repleverant.  Qui  sunt  isti,  qni  Quoniam  imlignos  vos  fecistis  gratia  Dei,  exhoejum 

terra  puteor  replent?  Illi  sine  dubio  qui  iii  lege  ter-  ad  gentes  ibimus. 

renara  el  carnalem  inlelligenliam  ponunt,  cl  spiri-  3.  Post  haec  ergo  fodit  tertium  puteum  Isaac,  ei 
talem  ac  mysticam  cluuilunl,  ul  neque  ipsi  bibant,  appellavit  nomen  loci  illius  Amplitudo^  dicens  quia 

neque  alios  bibere  permittant.  Audi  Isaac,  Domi-  nunc  dilatavit  nos  Dominus^  et  auxit  nos  super  ter· 

Viuin  nostrum  Jesum  Cbristum  (86)  in  Evangeliis  ram  Vere  enim  dilatatus  est  Isaac,  et  auctum  csl 

dicentem**!  Ya:  vobis.  Scribes  et  Phar.swi  hgpocrl·  D nomen  ejus  super  terram,  cum  adimplevit  in  nobis 

t(p,  quoniam  tulistis  elavem  seieutiiie,et  neque  ipsi  in-  scientiam  Trinitatis.  Tunc<eniiit  taiiluiii  iti  Judxa 

troistis  , neque  intrare  volentes  permisistis.  Isii  sunt  notus  erat  Deus,  cl  in  Israel  magnum  nomea  ejas 

ergo,  qui  puteos,  quos  foderant  pueri  Abrahaui,  nominabatur  nunc  autem  tiioinnet» /errem  extvii 
terra  repleverunt,  qui  legem  carnaliler  docent,  el  sonus  eorum,  et  in  fines  orbis  terree  verba  eorum  **. 

aquas  sancti  Spiritus  maculant.  Qui  puteos  ad  hoc  Euntes  enim  pueri  Isaac  per  universum  orbem  lerrx 

habent,  non  ul  aqiiain  proferant,  sed  ut  terram  po-  foderunt  puteos,  et  aquam  vivam  ouiuiUis  ostende- 

nant.  Ilos  ergo  puleos  aggreditur  fodere  Isaac.  Et  rnni,  baptizantes  omnes  gentes  in  nomine  Patris,  et 

videamus  quomodo  eos  fodit.  Cum  pueri  Isaac,  qui  Filii,  et  Spiritus  sancti  *.  Domini  enim  est  terra,  et 

sunt  apostoli  Dorniui  nostri  transirent,  inquit,  per  plenitudo  ejus  *.  Sed  et  unusquisque  nostrum,  qui  ' 

segetes  Sabbato  vellebant  spicas,  et  confricantes  verbum  Dei  ministrat,  puteum  fodit,  el  aquam  vi-/ 
manibus  manducabant.  Tunc  ergo  dicebant  ci  isti,  qui  vain  quaeril,  ci  qua  reiiciai  auditores.  Si  ergo  ind- 

lerra  repleverant  puteos  Patris  ejus  **:  Ecce  discipuli  piam  elego  veterum  dicta  discutere,  et  sensum  iii  eis 

Itti  faciunt  Sabbatis  quod  non  licet.  Ille  ul  terrenum  quaerere  spiritalem,  si  conatus  fuero  velamen  legis 

eorum  foderet  intellectum  , dicit  ad  eos  ** : Non  amovere,  et  ostendere  allegorica  esse  quae  scripta 

legistis  quid  fecit  David,  cum  esuriret  ipse,  el  qui^  sunt,  fodio  quidem  puteos,  sed  slalim  mihi  niovebuul 
eum  ipso  erant,  quomodo  intravit  ad  Abiaihar  sacer·  calumnias  amici  litterae,  et  insidiabuntur  iiiihi,ini- 

dotem,  et  panes  propositionis  manducavit  ipse  et  raicitias  continuo  el  persecutiones  parabunt,  veri- 

pueri  sui,  quos  non  licebat  manducare  nisi  solis  sa·  talem  negantes  stare  posse  nisi  super  terram.  SeJ 

cerdoiibus  ? El  his  addidit  : Si  sciretis  quid  est,  mi·  nos  si  Isaac  pueri  sumus,  puleos  aquae  vivae  diliga- 

sericordiam  volo,  .ti  non  sacrificium,  nunquam  uti-  mus  el  fontes,  a litigiosis  et  caluinnialoribus  rece- 

que  condemnassetis  innocentes.  Sed  illi  ad  haec  quid  damus,  et  relinquamus  eos  In  terra  quam  diligunt, 

referunt? Uixati  sunt  cum  pueris  ejus,  et  dicunt*^:  Nos  vero  nunquam  cessemus  puteos  aquae  vivae Γο· 

Non  est  hic  homo  a Deo,  qui  Sabbatum  non  custodit,  diendo  : et  nuiic  quidem  vetera,  nunc  etiam  nova 

Hoc  95^i’go  modo  fodit  puleos  Isaac,  quos  foderant  discutiendo,  efficiamur  similes  iilievangelico  scribv, 

pueri  patris  sui.  Puer  patris  siii  erat  Moyses,  qui  de  quo  Dominus  dixit  ·,  quia  profert  de  thesauro  suo 

foderat  puteum  legis.  Pueri  patris  sui  erant  David  norn  et  vetera.  Sed  et  si  quis  eorum  me  nunc  audiat 

et  Salomon,  ct  prophetae,  et  si  qui  alii  suat,  qui  dispiilanlem,  qui  saeculaies  litteras  novit,  dicit  forias- 

libros  scripserant  Veteris  Tesiamonii,  quos  terrena  se.  Nostra  siintistaqiix  dicis,  cl  nostrae  artis  eruditio 

et  sordida  repleverat  iiitclligeiiiia  Judaeorum.  Quam  est;  iiaec  ipsa  quae  disputas  et  doces,  nostra  eloquentia 

cum  vellet  purgare  Isaac,  ei  ostendere  quia  qiiaecuu-  est.  El  movet  mihi  lites  vclul  Philislhinus  quidam, 

que  lex  et  prophetae  dixerunt,  de  ipso  dixerunt,  dicens,  quia  in  meo  solo  fodisti  puteum,  et  videbitur 

rixati  suiit  cum  eo  Pliilislliiiii.  Sed  discedit  ab  eis.  sibi  merito  viudicare,  quae  propriae  terrae  sunt.  Ye- 

Mon  enim  potest  esse  cum  cis,  qui  in  puteis  nolunt  runi  ad  haec  ego  respondebo,  quia  habet  oiimis 

aquam  habere,  sed  lerrain.  Et  dicit  eis·®  ; Ecce  terra  aquas,  sed  qni  Philisthinus  est,  el  icrreua 

relinquetur  vobis  domus  vestra  deserta.  Fodit  ergo  sapii,  nescii  in  omni  terra  invenire  aquam,  nescii 

Lnc.  XI,  55.  ··  Sialih.  xii.  5.  ibid.  ·^  Joan.  ix,  16.  *»  Mtillh.  xxiii,  38.  *·  Aci.  xiii,  46. 

Genes.  XXVI,  22.  »®  Psal.  lxxv,  1.  ··  Psal.  xvm,  5.  ‘ Mallii,  xxviii,  16.  * Psal.  xxiii,  1.  · MaiUi. 

xiii,  52. 

oisi  quod  3ΓΛ,  Cerare,  non  signiAcel  maeeWam,  sed  (85)  Alias,  vult  quos  foder  ani.. .vult  puteos  inno· 
peregrinniionem  a peregrinari,  vel  conflictuiii,  vare.  Sed  mss.  ut  in  nostro  textu, 
a rru,  conflixit·,  vel  sectionem,  α'ΐυ,  secuit.mSi  au-  (86)  Vox  Christum  deesi  in  antea  editis,  sed  re- 
tem Significat  maceriam.  Origeues  itaque  legebat  peritur  in  mss.  Infra  mss.,  et  aquas  sancti  Spirtlas. 

TU  ρΓοηη;ι  Alias,  et  aquam  sancti  Spiritus^ 


tss  IN  GErassa  momilia  xiii.  m 

IR  mni  iafcwifl  raUoeabiton  eeBSiu»  «i  Imay  A imgo^  DeUaMiie^ref  Imi^c  polenm  niiiiMii  Id  «st 
fisei»  Dei  (A7),  Descii  fttlem,.  rcfttg ionem  pobsatetes  «df ers»»  repleferoM  teivD^'  Quali  4ei<rS ! 

pssae  in  odidUms  laveDiri·  QuM  UW  prctkesi  haliere  . CsiUiaUbDDseiisibtis,  et  terrenis  cogitaiiouibusi  et 
enidilioneiDy  el  nescire  eami» et  babepeecpriBoeein,  - propterea  portaftuitie  imaginem  terreDi.  Taeeergo 
«I  eeerire  loguit  Istud  opus  prepete  pucreruiu  Iiaac  emu  pariaremus  iroafHiem  lerreMi  Philieiini  repte- 
esu  qui  in  omui  terra  Isidiufit'  puAeps  aqum  i|IvaR«  . verunt  tetra  puteos  uesiroe.  6cd  auneqnoiliam  ?e· 
id  esu  Dumi  auksffi  vorbimi  Des  ieqiiiuiiiirt.  et  snvc-  . m\i  noster  Issae,  isiiscipiamiis  ejus  adrentpm,  et 
aiiuHiructum,  Denique  vis  viiteee,  unos  puer  Isaap,  · fodistiius  ppteos  nostros,  ei  abjieiaaaiie  ab  ais  ter- 
, quantos  pineos  in  terra  alienigenavmn foderit^  Vade  tam ; pusgemns  «ts  ab>oinciibus  sordibus,  ei  a con- 
Pauitim,  qui  ab  Hieriisalein·  in  einuiitu  nsquo  ad  etiaosgicationibuslpieis  et  terrenis,  et  Inveniemus 
Jiiy ricam  replevit  Evangeiium  Dei  Sed  per  singu-  in*  eis  aquam  vivam,  tilam,  de  qua  dicit  (88)  Domi- 
los  istos  puteos  persecuiionCA  pgssus  esi  PtuUatmp'  · nue  oredUi  m me,  fiumina  de  emfre  efiu  flumu 

ruiD.  Audi  Ipsum,  dieeniein  ^ & Queafa  .mf/iiacrit/e-  «qum  utwr.  Vide  qiiama  sil  liberaitlae  Dominia  Pu- 
rant  icooif,  Lpsirtj,  quaitt»  in  Epbesof  Queiies  teos  repieveruni  Pliilisiini,  el  venas  nobis  aquarum 
caesus  ei  quoties  iapidaios-estf  quoties  pugnavit  ad  exUeset  tenues  inviderant»  ei  pro  his  nobisfences 
bestias ?.aed  permansit  usquequo  exiret  ad  latita-  reddomlur  oc  Aurnima.. 

dinc&a.  Id  esi  usquequo  in  tollas^  orbis  lemslati-  A.  Si  erga  ei  voe  hodie  hase  sudlenles  Adelker 
tudiiie  Ecclesias  eoUocarst.  Sie  e^  putei»  qnos  pereappatis  auditum,  operatur  at  fn  vobis  Isiac, 
'fodii  Abraham,  id  est,  Scripturtt  VeteHs  Tesiamenif , purgat  corda  vestra  a terjOnis  sensibus,  d videntes 
repleti  sunt  terra  a Phltistinis»  sive  a malis  doeio-  liato  lania  mysteria  in  Sorlptbris  divhiis  esse  Iste»- 
ribns.  Scribis  el  Phai^isatis,  «We  cfiiam  adversariis  iia,  praOoielis  in  inleDoctu  ^9),  et  proAoiell·  in  spi- 
patosiatibus  : et  obiuirbtaSsiiiH  eot«M  ven»,  ne  po-  ^riiaiibuf  sensibnsw  Incspiatis  etiam  ipsi  esse  docto- 
tmn  prsebeant^bls  qiit  et  Abfnhum  snni.  Mon  enlffi  ;iea,  et  procedent  ex  vobis  iuminn  aqum  vivsc. 
populus  ille  Inbore  potest  de  Scripturis,  sed  sitim  Adusl  enim  Verbum  M,  et  liisr  nuric  ejus  esc  ope- 
paiiitir  verbi  Det  donec  veniat  Isnoc  et  aperiat  eas  letio,  ut  daanima  uniatoujasquenuatrain  voMoveat 
-ui  bibaiic  pueri  Sui.  Gratia  ergo  fliio  Abrabn  Gbvi-  -tertam,  eiaperiqt dantem  vivum,  intra  le  enim  est , 
ialo,  do  quo  scrlptuin  est  ^ t Uber/pHemtoede  /e#it  «et  nop  extriusesus  tenit,  sicut  et  regnum  Itei  intCa 
Ciuie^  βϋ  Datid,  fiHi  Abeekam^  qui  venit  et  aperuit  tto  est.  St  nieiier  liia  gu»  peadblcrai  draeiimait), 
nebis  pubsos.  Ipsos  enhn>  aperiet»!;  lltiu,  qui  dice-  non  iHam  anvenii  entvkieeous,·  sed  tii  domb'  sm, 
Aaiti^ : Neme  eev  nMiiim  ardsitreraiitt  nc^;  snm  w postoaquamaeoendithiceriia»,  etmuadavil>doknum 
dprHrcr  uaM&tdpf urar  fApenrit  ergo  bos  pbteos,  ^.sordibusettiMmonduris,  quas  longi  temporis  %na- 
et  aaoNdr  vasvhiquii  \ ilrat'  totcemrl  ess  AdraAent  via  «l  babetuda  congessorat,  el  ibi  invenit  dracb  · 
paisriiitia.  N<m«uimlniineuv>it  vocabula  patearum.  Ettu  argo  si  accendas  Uieernam,  si'  adbibeoa 

fii  oss^inisMU  quod  Moyaeu  eiium  apud  uoa  lloysus  .tibl  itioivinaiionem  Spirttus  sancti,  et  in  ludiifie 
uppeilutiiu,  el^  propheta  niiosqoisque  suo  nomine  .ejus  Vidsps lumen,  invepies  intra  le.  dradmuini. 
uppeliuittiir.,  Noo  enim  Cbmtua  ki  eis  ηοιιιΐηο,  βίιΐ  Intvai  teumnqee  est  eoHeeaiu  imago  regis  ceelsacit· 

inseSagendiaua  commuiavit*  Comusutavit  aulem>ip  Gnm.enimiiaocret  bominem  eu  initio  Deus^^adima- 

eo,  ut  jao»  nitra uon· afUendamus  Jthlakis  fabulis,  gtnem  et  slmilliudlnam  suam  fecit  eum;  et  Imnc 

et  genenloipis  ininttis,  quia  α veritau  quidem  0Ur  imaginem  non  extrfnseeus,  sed  latra  eum  cefloca- 

diin»  «aermu/,  ud  fabuiae  mitem  coumeUmtur  K ,vit.  Hce^in  te  videri  non  poterat,  donec  domus  tua 

Aperuit  ergo  puteos,  et  docuH  nos,  ut  non-aliquo  sordida  prat,imamiiidiiiie  ei  ruderibus  repleta.  Isie 

loco  qmrrsfnus  Deum,  sed  sciauHM  quod  In. eunti  Ibm  scientun  intra  te  erat  silus,  sed  non  poterat 

teri^oebrlursacrigdiHD nomini  ejus  Nunq  anuu  Ihiere,  quia  Pbitistin» repleverant  eum  terra,  et  fe- 

iUud  est  tempus  quando  vari  adoi^toras  .adorsiu  ceranl  in  te  iasaginom  lerrenL  Sed  Itf  povlasll  qot* 

Patrona,  neqne  in  UierosolymiB,  nequo  ln<  Modera  tunc  imaginem  torreni,  nunc  vero  bfs  additis 
«onie  eariaim,  sed  tn  spiritu  el  veritate  INon  ab  illa  onnii  mele  el  oppressione  terrena  per  Ver- 

ergo  hi  loco,  neque  In  terra  habitat  Deu·^  sed  i«  bum  Dei  purgatus,  imaginem  caelestia  in  te  splen- 

corde  liabiiat.  Et  si  locum  Dei  reqnirie,  eor  muur  sleacese  facito.  Hme  ergo  imago  est  de  qfaa  dfeebat 

diim  est  locus  ejus.  In  boc  namque  ioCo  babjtatir-  Palor  ad  f liiumr  : l^ecimmu  hminem  ad  imaginem 

rutn  se  dicilj  cum  per  prophetem  ait  i*  t MMtabe  m eimiiitudinem-mmram^  FlUub  Del  est  pictor  bq|us 

tn  eia,  ea  inemHMb  ; et  ipei  enmi  mihi  ραρβίηα^  ai  imaginis·  Et  quia  lads  ac  lanius  est  picioi*,  imago 

ego  era  H/ia  l^us,  dieff  Doiftia»#.  Vide  ergo  quia  ejus «bscurarl  per  ineuHeaii  potest»  deleri  per  me- 

forio  etiam  in  oiiiuscujusqire  noeirum  anima  est  pu*  iiltiwt  non  potest.  Mandi  enim  semper  imagoDdi  in 

teus  aqiKO  vWar,  est  quidam  coelestis,  semeus,  el  le,  licet  to  tibi  Ipse  superducas  imagiuebi  lerrciti. 

^Rom.xv,  Ϊ9.  ^ IITim.  III,  fi.  *Matib.  i,  ^ Luc.  xxiv,  52.  ^ Genes,  xxvi,  18.  *II  Tim.iv,  d. 

Malacli.  i,  i I.  **  Joan.  iv,  21, 23.  ‘*Levit.  xxvi,  12.  ** ioaii.  vii,  38.  Lue.  xv,  8.  Genes,  i»  26. 

(87)  Alias,  tuveniss  rationabikm  eeneum  ad  ima·  dicite 

ainem  Drit.  At  m^e·  IH  in  nostro  textu.  (89)  Alias,  proficilit  inintelUelu  et  proMiie^mmtf 

(88)  Alias,  itlam  quam  dicit;  mss.,  illam  de  qua  proficietn  in  intellectu  et proficietit* 

Patrol.  Gr.  XII.  8 


i»  ORIGENIS  ^ 

'Isiam  pictmn  to  libi  ipse  depingis,  cum  enim  te  A nobis  sufficiat  scientia  Scripierarami  sed  et  alios 
libido  tocsTerit,  induxisti  unum  colorem  terrenum·  doceamus,  ei  alios  instroamiis,  ut  bibant  bomiiies, 

St  rcroet  avaritia  msluas  (90),  miscuisti  et  alium·  bibant  et  pecora·  Audiant  prodentes,  audiant  si·. 

Sed  et  cum  te  ira  san^ineum  facit,  addis  nibiloml-  plices  quique : sapientibus  et  insipientibus  debitet 

Otts  et  tertium  colorem.  Superbite  quoque  alios  ad-  est  doctor  ficciesiae,  polare  homines,  potare  debet 

•ditor  fucus,  et  impietatis  alios.  Et  sic  per  singulas  et  pecora  : quia  et  Propheta  dixit  ** : Bommt  u 

•quasque  malitim  species,  velut  diversis  coloribus  iamsafa  se/sa·  factas,  l^omtac,  illuminaule  nos,  et 

congregatis,  banc  imaginem  terreni,  quam  Deus  in  purgante  corda  nostra  ipso  Domino  Jesu  Gbrists 

4e>noD  fecit,  tu  tibi  ipse  depingis·  Propierea  ergo  Salvatore  nostro,  cui  est  gloria  et  imperiun  ia 

deprecandos  est  nobis  Ille , qui  dicit  per  prophe-  sarcula  saeculorum·  Arnen· 
tam  : Eae  ego  deleo  tieui  nubem  tatqutle/cs  lua$^  HOMILIA  XIV. 

tt  rieut  ealieinem  peeeata  iua.  E(  eam  deleveHl  om-  De  eo  ((uod  apparmt  Dminue  Uoae  ad  paleam  »n. 
nes  istos  in  te  colores,  qui  ex  fucis  malitiae  sumpti  menli^  et  de  paeto  quod  compoiuii  cum  Abimdeeko 
sunt,  tunc  resplendebit  in  te  imago  illa  quae  a Deo  1.  Scriptum  est  in  propbeta  ex  persona  Doiuisi 
creata  est.  Vides  ergo  quomodo  divinae  Scripturae  dicentis  ** : Et  in  manibuo  prophetarum  aoiimiiatm 
formas  inducunt  et  figuras , quibus  ad  agnitionem  ^ asm·  Qui  sermo  illud  indicat,  quod  cum  uwii  ait 
vel  purgationem  sui  anima  doceatur.  Vis  adhuc  et  Dominus  noster  Jesus  Christus  per  sobsianiisn 
aliam  videre  formam  hujus*  imaginis?  Sunt  quaedam  suam,  et  nihil  aliud  quam  Eilius  Dei  sit,  in  figii» 
litierae  quas  Deos  scribit,  quaedam  litterae  quas  nos  tamen  et  formis  Scripturarum,  varius  ae  dirersm 
scribimus·  Peccati  litteras  nos  scribimus.  Audi  osleiidilar.  Verbi  gratia, sicut  in  superioribueei- 
Apostoloin  dicentem : Deleni,  inquit  quod  adoer·  posuisse  nos  memini,  quod  ipse  fuisset  in  tjps 
aam  nos  erat  chirographum  in  decretu , quod  erat  Isaac,  cum  olferretur  ad  bolocaostumf  ipsiasia- 
cotttrerinm  nobis,  tuiti  iiiauf  de  medio,  afigem  illud  men  et  aries  formam  teneroL  Ego  amplius  dies 
cruci  itue.  Istud  quidem  quod  dicit  chirographum,  quod  in  angelo  qui  locutus  est  ad  Abraham,eididt 
peccatorum  nostrorum  cautio  fuit.  Unusquisque  ei*^:iVstnjfaasnuinttmtueMiaptimi«,ipseoste^ 
etenim  nostrum,  in  bis  quae  delinquit  efficitur  debi«  ditor,  qui  iterum  dicit  ad  euin  : Propterea  quod  fa- 
tor, et  peccati  sui  litteras  scribit.  Quia  et  in  Judieio  riatt  verbum  hoe,  beuedieem  benedieam  te.  Oria,  fti 
Dei,  quod  DanieI  consedisse  describit  libros  dicit  ognus  qui  immolatur  in  Pascba,  Ipse  dicitur,  el 
apertos,  sine  dubio  qui  peccata  bominom  contine-  ovium  pastor  ipse  signator;  et  pontifex,  quioiut 
rant.  Hos  ergo  ipsi  nobis  scribimus  per  ea  quae  de-  q sacrificium , nihilominus  ipse  describitur.  Spon- 
linquimus.  Hujus  enim  rei  et  illa  imago  est,  quae  in  ens  taiiquam  Verbum  Dei  ipse  appellatur,  et  uo- 
^vangelio  didlur  de  villico  iniquitatis,  qui  ad  unum-  quam  sapientia  ipse  rursus  sponsa  nomiiuuir : sb- 

•quemqoe  debitorem  dicit  : Aedpe  lUterat  tuae,  et  ut  el  propbeta  dicll  ex  persona  ipsius  Tauqum 

aedem  eeribe  ocfoginta,  ei  caetera  quae  referuntur,  aponao  poauit  mihi  mitram,  tanquam  epouaam  βda^ 
Vides  ergo,  quia  unicuique  dicitur,  aedpe  litteraa  uovtf  me  ortumento;  et  mulla  alia,  quae.uoiic  inte· 
iwea.  -Unde  constat  nostras  litteras  peccato,  litteras  rim  persequi  longam  est.  Sicut  ergo  ipse  Doinmm 
suteni.Deijosiiiia  scribi  (91).  Ita  enim  dicit  Aposto-  pro  loco  et  tempore,  formam  sui  singulis  qsibis- 

Ius**;  Voa  enim  eatiaepiatolaaeripta  uon  atramento,  que  accommodat  causis;  lia  etiam  sancti,  qui  ejci 

aed  Spiritu  Dei  vivi,  non  in  tabulia  lapideia,  aedinta^  typum  gerebant,  pro  locis  et  lemporibos  et  esusis 

bttlia  eordiacarnalibua.  Habes  ergo  in  te  litteras  Dei,  mysteriomin  figuras  egisse  credendi  sunt : saeui  st 

97  et  litteras  Spiritus  sancti.Si  vero  delinquas,  ipse  nunc  fieri  In  Isaac  videmus,  de  quo  recitaton  est 

libi  conscribis  peccati  chirographum.  Sed  vide  nobis  **:  Asoemfti,  inquit,  inde  ad  pmenrn  Jara- 

quia  cum  semel  accessisti  ad  crucem  Christi  et  ad  meati,  et  apparuit  ei  Dominua  nocte  ilia,  etdtxii: 

gratjam  baptismi,  chirographum  tuum  croci  affixum.  Ego  aum  Dena  Abraliam  patria  tui,  noli  timere.  Te· 

et  ia  fonte  baptismi  deletum  est.  Non  rescribas  D et  benedicam  te,  et  muUiplieabo  te- 

ultra  quas  deleta  sunt,  nec  repares  qum  abolita  mea  taam,  propfer  Abraham  patrem  tuum,  Usjus 

stfnt,  solas  in  le  serva  litteras  Dei,  sola  io  te  per-  Isaac  duas  nobis  figuras  exposuit  apotioins  Paa· 

maneat  Scriptura  Spiritus  sancti.  Sed  redeamus  in8**;ooam  qua  dixit,  quod  Ismaei  quidem  ilius 

ad  Isaac,  et  fodiamus  cum  Ipso  puteos  aquae  vivae  ? Agar,  populi  secundum  carnem,  Isaac  vero  pupuli 

etiamfi  obsistunt  Philistini,  etiamsi  rixantor,  nos  qui  ex  fide  ost,  formam  tenet;  et  aliam  qua  ait** : 

tamen  perseveremus  cum  ipso  puteos  fodiendo,  ut  Eon  dixit  et  aeminibua,  qnaai  in  mnltia,  aed  umui 

et  nobis  dicatur*' : Bibe  aquam  de  tuia  fontibua^  et  tuo  tanquaminuno,  quieti  Cbrialas.  Tenet  ergo  Issae  | 

de  tuia  puteia,  el  in  tantum  fodiamus,  oi  superabun-  populi  figuram,  et  Glmeti.  Clirisium  autem  taiiquan 

doni  aquae  putei  in  plateis  nostris,  ut  non  solum  Verbum  Dei,  non  solum  in  Evangeliis  loqui,  sed  et  is 

**  Isa.  XLiv,  ifi.  Coloss.11,14.  '*Dan.  vii.  ··  I,nc.  xvi,  7.  **.li  Cor.  iii,  2,  3.  ·*  Prov.  v,  15. 

··  Psal.  XXXV,  8.  ··  Osee,  xn,  10  ·*  Cenes,  xxii,  12.  ··  isa.  lxi,  10.  ··  Cenes,  xxvi,  23,  2A.  Cslau 

IV.  **  Calat,  iii,  16. 

(90)  Sic  mss.,  alias,  avaritia*  atudeaa.  Infra  mss.^  (91)  Alias,  noatraa  eaae  litteraa  peccati;  litteraa 

permngyAaa  quaaque  matUio!  spertei ; eilii  i,  per  ain·  autem  juttUiee  Deue  acribit.  At  mss.  ut  in  iiosiro 

gulaa  quaaque  matitiaso  lex  Iu 


137  IN  GENESIM 

lag€  certum  est  eiprophelis·  Yemm  in  lege  incipien- 
tes» in  Evangdiis  perfectos  doceu  Ei  Isane  ergo  for- 
mam none  Verbi »qnod  io  lege  vel  prophetisest»  tenet. 

% Ascendfl  igUnr  isanc  ad  puteum  Jurmuentu  €t 
appurmt  illi  Dominus.  Ascensionem  legis  et  anie 
jam  diximus  ornatum  templr  esse»  et  eomm  qum 
inibi  divina  gerebantur  obsequia.  Potest  elauginen** 
Ium  prophetarum  legis  ascensio  nominari : et  pro- 
pierea  forte  ad  puteum  Juramenti  ascendisse  dici- 
tur» et  ibi  apparuisse  ei  Dominus.  Mam  per  pro- 
phetas juravit  Dominus  **»  et  non  peenitebit»  quod 
ipse  sit  sacerdos  in  aeternum  secandum  ordinem 
Melchisedech.  Ad  puteum  ergo  Juramenti»  visus  est 
ei  Deus»  futura  in  eo  promissa  confirmans.  Ei  wdi· 
fieovit  ibi  altare  Isaae^  et  invocavit  nomen  Domini^ 
et  fixit  ibi  tabernaculum  suum.  Foderunt  autem  ibi  ^ 
pueri  Jsaae  puteum  ^dificat  quidem  Isaac  etiam 
aliare  in  iege»  et  figit  tabernaculum  suum.  In  Evan^ 
getiis  vero»  non  tabernaculum  Agii»  sed  domum 
aedificat»  et  fundamentum  collocat.  Audi  enim 
dicentem  Sapientiam  de  Ecclesia  : Sapientia » in- 
quit tedifieavU  eibi  domum»  et  supposuit  septem 
columnas.  Audi  de  lioc  etiam  Paulum  dicentem  ** : 
Fundamentum  enim  nemo  potest  ponere»  prteter  id 
qNod  positum  esl^  qnod  est  Jesus  Christus.  Dbi  ergo 
laberiiaciilum  est»  etiamsi  figatur»  sine  dubio  re- 
solvendum est  : ubi  vero  fundamenta  siint»  ei  supra 
petram  sedificatur  domus»  nnnquam  resolvitur  do- 
mus illa.  Fundata  enim  est  supra  petram.  Fodit  ta- 
men ei  ibi  puteum  Isaac,  nec  unquam  cessat  pu- 
teos fodiendo,  donec  oriatur  (92)  fons  aquae  vivas»  * 
ei  fluminis  impetus  laetificet  civitatem  Dei**. 

3.  Sed  et  Abimelecb,  Ille  qui  dudum  honorave- 
rat Abrabam»  venit  nunc  cum  amicis  98  de 
Geraris  ad  Isaac  ** : Et  dicit  illis  isaac : Quid  oo- 
mstis  ad  mef  Vos  enim  odistis  mr»  et  ejecistis  me  a 
vobis.  Ad  hae  illi  respondent : Videntes,  inquiunt» 
vidimus  quia  est  Dominus  tecum,  et  diximus : Fiat 
conjuratio  inter  nos  et  te,  et  constituamus  teeum  pa· 
ctum,  ne  facias  nobiscum  malum,  etc.  Iste  Abime- 
lech»  ut  video»  non  semper  pacem  babet  cum  Isaac» 
sed  aliquando  dissidet»  aliquando  pacem  requirit. 
Si  roeminislis  quomodo  in  superioribus  diximus  do 
Abimelecb»  quod  personam  teneat  studiosorum  et 
sapientiam  saeculi,  qui  per  eruditionem  philoso- 
phiae mulla  etiam  ex  veritate  comprehenderunt ; 
inielligere  potestis  quomodo  hic  cum  Isaac,  qui 
Verbi  Dei»  quod  in  lege  est»  tenet  figuram»  neque 
in  dissensione  semper  potest  esse»  neque  semper  in 
pace.  Philosophia  enim  neque  in  omnibus  legi  Dei 
contraria  est»  neque  in  omnibus  consona.  Mulli 
ciiim  philosophorum  unum  esse  Deum»  qui  cuncta 

••Psal.  ci,  4.  ··  Genes,  xxvi»  25.  **  Prov.  ix»  ! 
97,28,29.  ·*Μχΐϋι.  11,2. 

(92)  Mss.»  oriefnr;  editi,  fodiatur.  Infra  mss.,  vi- 
dentos,  inquiunt,  vidimus;  editi  pro  inquiunt,  iia- 
beiii  inquit,  el  pro  nobiscum  malum,  exhibent  no· 
biseum  mala 

(95)  Ochoxsth  interpretatur  tenens,  vel  pomis 
posseseh·  Radix  Hebraica  est  mit  rspir»  prshendit, 


UOMILIA  XtV.  S3S 

i creaverit»  scribunt.  In  hoc  consentiunt  legi  De^ 
Aliquanti  etiam  hoc  addiderunt»  quod  Deus  cuncta 
per  Verbum  suum  et  fecerit,  et  regat»  et  Verbum 
De!  sit»  quo  cuncta  moilerentor.  In  boc  non  solun 
legi,  sed  etiam  Evsngeilis  consona  scribunt.  Mora» 
iis  vero  et  physica»  qu»  dicitor,  philosophia»  pene 
omnia  qn»  nostra  sunt  sentiunt.  Dissident  vero  a 
nobis»  cum  Deo  dicunt  esse  materiam  co:eternam. 
Dissident»  cum  negant  Deum  curare  monaiia»  sed 
providentiam  ejus  supra  lunaris  globi  spatia  cohi- 
beri. Dissident  a nobis»  cum  vitas  nascentium  ex 
stelianim  cursibus  pendunt.  Dissident»  cum  sempi- 
ternum dicunt  bunc  mundum,  et  nullo  fine  clau- 
dendum. Sed  et  alia  plurima  sunt»  in  quibus  no- 
biscum  vel  dissident»  vel  concordant.  Et  ideo  Abi- 
1 roeJech»  secundam  hanc  figuram»^aiiqaando  in  pace 
esse  cum  Isaac»  aliquando  dissidere  describitur.  Sed 
el  hoc  non  poto  quod  otiose  Spiritui  sancto»  qui 
b«c  scribit»  cur»  fuerit  comprehendere»  quod  duo 
•lii  eum  Abimelecb  venerint»  id  est  Oclioxatb  ge- 
ner ejus»  ei  Phicoi  dux  exercitus  ejus.  Interpreta- 
iur  amem  Ochoiatb  (95),  tenens,  et  Phicoi  os  om- 
nium. Ipse  autem  Abimeiech,  pater  meus  rex.  Qui 
tres»  ut  ego  arbitror»  imaginem  Ιοιίαβ  pbdoeoplii» 
tenent»  quae  apud  eos  in  tres  partes  dividitur»  logi- 
cam» physicam»  ethicam»  id  est  rationalem,  natu- 
ralem» moralem.  Rationalis  est  illa»  quae  Deum  pa- 
trem emiilum  confitetur»  ut  est  Abimelecb.  Natu- 
ralis iila  esu  q«9B  fixa  est»  ei  lenet  omnia,  velut  na- 
^ turae  ipsius  viribus  nitens»  qosm  profiteiur  Ocho- 
' xalli»  qui  dicitur  tenens.  Moralis  est»  quae  in  ore 
est  omnium»  et  ad  omnes  pertinet»  et  pro  commu- 
ni similitudine  praeceptorum,  in  omnium  ore  versa· 
tur»  quam  designat  iste  Phicoi»  qui  os  omnium 
interpretatur.  Hi  ergo  omties  in  hujuscemodi  eru- 
dilionibos  instituti,  veniunt  ad  legem  Dei»  ;|el  di- 
cunt : Videntes  vidimus  quia  est  Dominus  teeum, 
ei  diximus : Fiat  conjuratio  inter  nos  et  inter  te, 
et  constituamus  teeum  pactum,  ne  facias  nobiscum 
mala,  sed  quemadmodum  noe  te  non  sumus  exsecrati, 
ita  et  tu  benedictus  Domino.  Possunt  quidem  isti 
tres»  qui  pacem  requirunt  a Verbo  Dei»  et  praeve- 
nire cupiunt  pacto  societatem  ejus»  figuram  tenero 
magorum»  qui  ex  Orientis  partibus  veniunt  eruditi 
) paternis  libris,  et  institutionibus  majorum»  et  di- 
cunt ** : Quia  videntes  vidimus  natum  regem»  et 
vidimus  quia  Deus  est  cum  ipso,  et  venimus  adorare 
eum.  Sed  et  si  quis  Ille  est  qui  hujuscemodi  erudi- 
tionibus institutus»  videns  quia  Deus  eratlii  Christo, 
mundum  reconcilians  sibi»  et  admiratus  operum  ejiis 
majestatem»  dicat : Videntes  vidimus  quia  est  Domi· 
nus  teeum,  et  diximus  : Fiat  conjuratio  inter  nos. 

. *·  I Cor.  III»  H.  **  Psal.  xlv»  5.  **  Genes,  xxvi, 

tenuit,  a qua  fit  ΓΓΠΜ  possessio.  Consir.  nVIK.  Pbt- 
ool  vertitur  os  omnium;  Π9  enim  constructum  est 
01»  oris»  cui  si  addas  Sd  omnts»  omne,  omnes, 
amnia,  habebis  SdO  Phicoi  os  omntiuii.. 


?59 


0R1GENIS 


310 


Aecedehs  \Η)  eiiim  ad  legem  Dei  necessario’  dicii" : 
Juravi  ei  itatai  9ii  eustodiam  mandata  tua.  ‘ 

4.  Sed  quid  petunt?  Nefaciat  noHtt  inquiunt, 
mata ; ted  tfeuffioi  te  exsecrati  non  sumus,  ita  et  tn 
benedictus  Domino.  Remissionem  peccatoriim  per 
liiee  deposcere  milii  videntur,  ue  recipiant  mnb. 
Benedictionem  postulant,  non  retributionem.  Dem*- 
qtie  vide  quid  sequitur.  Et  fecit  itlU,  inquit 
trivium  magnum  Isaac,  et  tnandueaverunt,  et  bile- 
mni.  Gcrium  eslenhn,  quia  qui  ministrat  verbum, 
eapienlibvs  et  insipientibus  debitor  est.  Quia  ergo 
'Convivium  sapientibus  exhibet,  idcirco  dicitur, 
'quia  non  parvum  | sed  magnum  convivium  fe- 


^ fdseaii  : sed  In  simplit  itace  et  ptrrUateconKi  am. 
plectamur  verbum,  ef  divfnssBopientias  famalcniir, 
qui  ie  4 Glirlstus  Jesus  Domi  nua  noster,  cnl  esi  glo- 
ria et  Imperium  in  saecula  seeculoraro.  Ainen. 
HOUILIA  X¥. 

Di' eo  guod  scriptum  est  *** : < Et  ascenderum  tt 
JEgppto,  ei  uenerunt  in  terram  CJumaan^  ai  ja- 
cob  patrem  suum,  et  nuntiaverunt  ei  dicentes,  guU 
filius  tuus  Joseph  vivit,  el  ipse  principatum  of/it 
totius  terree  jEgypii:  » 

f.  Observandum  est  nobis  Scripturas  sancias  le- 
gentibus, quomodo  in  singulis  quibusque  lock 
ascendere  ponatur  (95)  et  descendere.  Si  enim  dili- 
geniius  consideremus,  inveniemus  quia  nunquam 


cit.  Bi  tn,  si  non  sis  adhuc  parvnhis  et  lacte  non 
indigeas,  sed  exercitatos  deferas  sensus,  et  erudi- 
liote  plurima  prsrmissa,  ad  InteBigentiam  verbi 
*Dei  capaeior  venias,  fit  eifam  tibi  convivium  ma- 
{gnum.Non  tibi  olera  languidorum  parabitur  elbiis, 
•nec  lacte  nutrieris,  quo  parvuli  nutriuntur  sed  fa- 
•«iei  aibi  minister  ved)!  convivium  magnum.  Lo- 
quetor  libi  sapientiam,  quae  inter  perfectos  profer- 
tur, sapientiam  Dei  in  mysterio  absconditam  pro- 
lefei' libi,  quam  nefno.principum  hujus  saBCulf  co- 
gnovit· Revelabit  libiClirlstom  secundum  boc,  quod 
•in  60  omnes  Uiesaurl  sapientiae  et  scientiae  abscon- 
diti sunt.  .Faciet  ergo  tibi  convivium  magnam,  el 
H>fe  tecum  epulabitur,  si  te  non  inveniat  talem, ia 
dicat  libi,  quia  non  potui  vobis  loqui  quasi  spintatibus, 
sed  quasi  eamalibus ; tanqnam  parvulis  in  ChrisCb  tac 
»0«·  potum  dedii  nen  escam*·.  Corinthiis  hoc  dicit, 
quibusel  addit : Cum  enim  sint  inter  vos  contentiones 
ei  diesensioueoi  nonne  eamedeo  estis  et  secundum  ho· 
Minem  am^aioiM?  Istis  non  fecit  magnum  convivium 
ifaulus,  in  lanium,  ni  eukn  esset  apud  eos,  et  egeret, 
Dolii  oneri  esset,  nec  panem  gratis  ab  aliquo  man- 
icaret; aed.sibi  aoet  omnibus  qui  secum  erant, 
nocte  ei  die  laboranies  manus  suta  fnlnistrarenf. 
Tam  argo.longe  aberant  Gorimbii,  quibus  inagnuib 
convivium  fieret,  ut  ne  minimnm  quidem,  vel  exiguuih 
apud  eos  preedicaiOF  verbi  De!  potuerit  habete'  convi- 
vium. Qui  vero  sciuai  sndrre  pertbctlds,  qui  crtidi- 
tos  et  exereilalee  ad  audlemluni  'verbum  Del  defe- 
nwi  seasus.  Istis  Ot  magnum  convivium:  cum  fslis 
epulatur  Isaao,  ei  non  solum  epniaiur,  sed  et  sur- 
gens  cum  juramento  eis  pacem  de' futuris  promittit. 
Oremus  ergo  et  nos  tali  mente,  Uli  il de  accedere 
ad  audiendum  verbum  Del,  ni  facere  nobis  digne- 
tur convivium  magnum.  Sapientia  enim  Jugulavit 
hostias  suae,  miscuit  in  cratere  ismum  suum,  et  mi- 
sii  servos  suos  qut  omnes  quotquot  invenerint, 
perducant  ad  convivium  suum.  Tanium  est,  ut  et 
Jios  ingressi  convivium  Sapientias  non  rnrsurti  no- 
biscum  indiimenu  insipientiae  deferamus,  non  infi- 
delitatis veste  circumdati,  non  peccatorum  maculis 

••PsaLixyju*i06.  "Genes,  xxvi,  SO.  “ICor. 

Gen»  xjii,  il.  Genes,  xx.vi,  %,  ^ Genes,  xxxvn 
nes.  xLV,  25.  *·  ibid.,  26.  . 

(9i|  Alias,  ascenfient,  aed  mss.^  accedsnfi. 

(95|  Mss.,  ponatur;  editi  commemoratur. 

(96)  Sic  mss.,  alias,  servientem  invenies.  Ergo 


ferb  in  sanctum  quis  iocum  dicitur  descendisse, 
neque  ad  vltuperabricm  conscendisse  memoratur. 
Quae  observationes'  ostendunt  Scripturam  divinam 
non,  ut  plurimis  videtur,'  Inerudito  el  agresti  se^ 
mone  compositam,  sed  secundum  disciplinam  di- 
vinae eruditionis  aptatam,  neque  tantum  bisiorie» 
Viarraiionibus,  quamuro  rebus  et  sensibus  mysMcif 
servientem.  Invenies  ergo  scriptum  eoe  (96),  qui  et 
semine  Abrabnm  naScuntut,  descendisse  in  iFgj- 
plum,  et  rursum  filios  Israel  ascendisse  de  JEfj- 
^10.  Deniqtie  el  de  ipso  Abraham  sic  didtifr  ^ : 
Ascendit  autem  Abraham  de  jBgypto,  ipse  ei  vxor 
ejus,  et  omnia  qum  ejus  eratit,  et  Loth  eum  ipso  i» 
desertum.  Tum  deinde  et  de  liaac  dicitur  ",  quia 
'apparuit  ei  Dominus,  et  dixit  ei  : Ne  descendas  is 
jEggptum.  Sed  et  Ismaelitae,  qui  portabant  θυμιά- 
ματα, et  resinam,  et  guttam,  el  ipsi  ex  semine 
Abraliam  erant,  in  .dEgyptum  descendere  referun- 
tur, cum  quibus  Joseph  descendisse  in  iEgytum  di- 
citur Sed  et  post  haec  : Videns,  inquit  *■,  Jacoh 
quia  est'  commercium  frumenti  ih  jEgypto,  dixit  sd 
filios  suos  : Vtquid  desides  estis?  Ecce  audio  quia 
‘est  frumentum  in  JEgypto,  descendite  illuc,  elemiit 
nobis  escas,  nt  vivamus,  et  non  moriamur.  Et  paulo 
post : Descenderunt,  inquit,  fratres  Joseph  in  .€g^· 
pium  comparare  frumentum.  Sane  cum  detentus 
fuisset  Sinieon  in  iEgypto,  et  novem  fratres  ejas 
dimissi  reverterentur  ad  patrem,  non  est  scriptum 
quia  ascenderunt  ex  .£gypto,  sed  imponentes , in- 
quit ",  frumentum  super  asinos  suos  abierunt.  Ne- 
que enim  digne  dicerentur  ascendere , quorum  fra- 
D ter  vinctus  tenebatur  in  .^gyplo,  cuin  quo  et  ipsi 
raente  et  animo  solliciti,  velui  quibusdam  chariia- 
Us  vincuris  cruciabantur  astricti.  Gum  aiile:ii  rs- 
cepto  fratre  et  agnito  Joseph,  sed  et  Benjainin  ocu- 
lis ejns  oblato,  cum  laetitia  revertuntur,  tuiic  dici- 
tur " quia  ascenderunt  ex  Egypto,  et  venerunt  is 
terram  Chanaah  ad  Jacob  patrem  suum,  Tuoc  etiam, 
quando  dicunt  ad  patrem  ",  qiiia  Joseph  filius  luut 
Wtdt,  et  ipse  principatum  agit  lotius  terree  £gg· 
pti  (97).  Necessario  eiiiin  ab  infimis  et  humilibus 
Ili,  1,  2,  5,  ·♦  Pvov.  IX,  2,  5.  ··*  Gen.  xtv,  25, 16. 

, 28.  "Ceiics.  xui,  1.  2,  5,  4.  "ibid.,  2Θ.  "Ge- 

scriptum  est  eos, 

{dT)  klvjs,  principatum  tenet  et  agit,  ut  ia 
nostro  ΙοΧίο".  * 


Sa  IN  GENESIM  IIOMILIA  XV.  242 

dicuntur  ail  ardua  et  excelsa  conscendere,  qui  Jo·  A graiiam  merebantur  accipere,  ct  dicentem  ** : 

ritum  nohte  extlinguere·  Tanqnam  ergo  tale  aliquid 


seph  vivere  nuntiant,  et  principatum  totius  Mgy- 
pti  gerere.  Hxc  interim  ad  praesens  nobis  occur- 
rere de  ascensione  et  descensione  potuerunt : es 
quibus  studiosi  quiqqe  occasiones  habere  possunt,^ 
plura  de  Scripturis  sanctis  pro  hujusmodi  asser-, 
tione  probamenta  colligere. 

i.  Videamus  sane  quomodo  audire  debeamus  de 
eo  quod  scriptum  est,  quia  Joseph  pHu$  tuui  vivit. 
Ego  haec  non  communiter  dicta  suspicio.  Si  enim, 
verbi  causa,  ponamus  quia  potuisset  riqci  a libidine, 
et  peceassetcum  uxorp  domini  sui,  non  puto  quod 
hoc  a patriarchis  de  eo  nuntiatum  fuisset  patri  ejus 
Jacob,  quia  filius  tuus  Josepk  vivit.  Hoc  enim  si  fe- 
cisset, sine  dubio  non  viveret  (98).  Anima  enintqum 


passus  fuerit  Jacob,  quale  Paulus  prxcepil  fieri  non 
debere,  et  reparaverit  se  per  ea,  quae  ci  nuntiata 
fuerant  de  vita  Josepli,  dicitur  dc  eo  : Et  reae· 
cendit  spiritum  suunt  Jacob^  et  dixit  Israel : Magnum 
mihi  estf  si  adhuc  fidus  meus  Joseph  vivit.  Sed  hoc  ob- 
servandum est,  quia  qui  reaccendit  spiritum  suum; , 
eum  scilicet  qui  pene  videbatur  exstinctus,  Jacob 
dicitur;  i)Ie  autem  qui  dicit : Magnum  mihi  est,  si 
filius  meus  Joseph  vivit,  quasi  intelligens  et  videns 
magnam  esse  vitam  quae  est  in  Joseph,  spiritalis  iste 
non  jam  Jacob,  sed  Israel  scribitur,  lanqiiam  qui 
mente  videat  veram  vitam,  quae  est  verus  Deus 
Christus.  Non  solum  autem  de  hoc  motos  est,  quod 


peccat,  ipsa  morietur  Sed  et  Susanna  eadem  do-  ^ audivit,  quia  Joseph  filius  tuus  vivit  *· ; sed  et  de  illo 
cet,  cum  dicit  ^ : Angustiat  mihi  sunt  undique.  Si  maxime,  quod  annuntiatum  est  ei,  quia  ipse  sil  qui . 


enim  hoc  fecero,  id  est  si  peccavero,  mors  mihi  est ; 
et  si  non  fecero,  non  effugiam  manus  vestras.  Vides 
ergo  et  ipsam  mortem  in  peccato  posuisse.  Sed  et 
ad  primum  hoibinem  a Deo  prolata  sententia,  ea- 
dem continet,  cum  dicit  ♦· : Qua  die  manducaveritis 
ex  eo,  moru  moriemini.  Statim  namque  ut  praevari- 
catus est  mandatum,  mortous  est.  Mortua  est  enim 
anima  quae  peccavit,  et  arguitur  serpens  fefellisse, 
qui  dixit  **  : Non  morte  moriemini.  Et  haec  de  eo 
quod  dictum  est  a filiis  Israel  ad  100  Jacob,  quia 
Joseph  filius  tuus  vivit.  Qaibus  similia  etiam  iii  po- 
sterforibtts  referuntur,  cum  dicitur  : £t  resusci· 


principatum  teneat  lotius  ^gypti.  Hoc  enim  vere 
mapum  est  ei,  quod  In  ditionem  Suam  redegit 
^gyptum.  Calcare  enim  libidinem,  fugere  luxu- 
riam, omnesque  voluptates  corporis  premere  ac, 
frenare,  hoc  est  principatum  gerere  totius  iEgypti. 
Et  hoc  est  quod  apud  Israel  magnuoi  ducitur,  et  in 
admiratione  habetur.  Si  quis  vero  est,  qui  aliqua 
quidem  vitia  coi^oris  subjuget,  aliis  vero  cedat  ei 
subjaceat,  de  isto  non  integre  dicitur  quia  princi- 
patum agit  totius  terrae  iEgypli^  sed,  verbi  causa»  . 
unios  forte,  aut  duarum,  vel  trium  civiiatum  vide- 
bitur gerere  principatum.  Joseph  vero,  cui  nulla 


/tifui  est  sptntus  Jacob  patris  eorum  : et  dixit  Israel : corporis  libido  dominata  est,  totius  iEgypti  prin- 

Magnum  mihi  est,  si  adhuc  Joseph  filius  meus  vivit.  ® oeps  et  dominus  fuit.  Dicit,  ergo  non  jam  Jacob^ 
Quod  in  Latino  dicitor : resuscitatus  est  spiritus 
ejus,  io  Graeco  Ανεζωπυρησεν  scriptum  est.  Quod 
non  tam  resuscitari,  quam  reaccendi^  ut  ita  dicam, 
significat,  et  reigniri  (99).  Quod  dici  solet,  cum 
forte  in  aliqua  materia  ignis  eo  usque  deficit,  ut 
exstingui  videatur,  et  si  fone  fomentis  adhibitis  re- 
paretur, reaccenaus  dicitur.  Aut  si  lucernae  lumen 
eo  usque  perveniat,  ut  putetor  exstingui,  si  forte 
infuso  oleo  resasciteinr,  licet  miniis  polito  sermo- 
ne, reaceensa  lucerna  dicitur.  Similiter  et  de  lam- 
pade, vef  aliis  hujuscemodi  luminibus  appellabitur. 

Tale  ergo  aliquid  et' in  Jacob  indicare  videbitur  bic 
sermo,  qnod  dooec  longe  fuit  ab  Joseph  et  non  est 


sed  Israel  reaccenso  spiritu  : Magnum  mihi  est,  sl· 
adhuc  Joseph  filius  meus  vivit,  ibo  et  videbo  eum  an- 
tequam moriar.  Sed  ne  boc  quidem  otiose  relin- 
quendum est,  quod  non  animam,  sed  spiritum,  Un- 
quam meliorem  sui  partem,  resuscilatum,  vel  Re- 
accensum dicit.  Splendor  eiepim  lucis,  qui  erat  iii. 
eo,  etiam  si  exstlhctus  in  eo  penitus  non  est , tunc 
cum  obtuieru ni  filii  ejus  tunicam  Joseph,  licedi  san- 
guine maculatam,  sed  mendacio  eorum  decipi  po- 
tuit, ita  ut  scinderet  vestimenta  sua,  et  poneret 
saccum  super lumbum  8uuin,et  lugeret  filium  snum, 
iiec  vellet  omnino  consolari,  sed  diceret,  quia  de* 
scendo  ad  filium  meum  lugens  in  infernum  iiinc 


ei  annuntiatum  de  vita  ejus,  veluti  defecerat  in  eo  d etiam  si,  ut  diximus,  non  erat  penitos  exstihcium 


spiritus  ejns,  el  lumen  quod  in  ipso  fuit,  fomentis 
dtficienlibus  Jam  fuerat  obsciiraium.  Ubi  vero  ve- 
nerunt, qui  ei  annuntiarent  de  vita  ejus,  id  est  qui 
dicerent,  quia  tita  erat  lux  hominum  ■*,  reaccendit 
in  se  spiritum  suum,  et  reparatus  ei^t  in  eo  fulgor 
luininia  veri. 

3.  Qnbd  autem  possit  Interdum  divinus  ignis 
exstingui  eiiaiu  hi  sanctis  et  fidelibus,  audi  aposco- 
luiii  PanhiiD  pnecipienietu  Iris^  qui  dona  Spiritus  et 


in  eo  liimen,  maxima  tamen  ex  parte  fiierai  obscu- 
ratum, quod  decipi  potuit,  quod  vestimenta  scin- 
dere, quod  falso  lugere,  quod  implorare  mortem, 
quod  rn  infernum  cuperet  lugendo  descendere.  Pro- 
pter \is6t  ergo  iHjiic  resoscitai  et  redccendil  spiri- 
tum suum,  quia  consequens  erat,  ut  lumen,  qiibd 
in  eo  obscuraverat  fraus  mendacii,  reaccenderet  et 
refoturec  veritatis  auditus. 

4.  Verum  qufa  dixlnius,  qubd  Jacob  est  qui  r^ac- 


Ezecli.  xviii,  4.  Dau.  xui,  22.  Genes,  ii,  17.  Genes.  iii,4.  '^Genes.  ilv>  27·. 
i,  4.  1 Tliess.  V,  l9.  Genes,  xlv,  27.,  28.  " ibid.,  26.  ··  Genes,  xxxvii,  35. 

(98)  Mes.,  viveret,  alias,  vwbat. 

(99)  Editi,  resuscitare  quam  reaccendere...  el  reignire.  At  inss.  ut  in  nostro  lexiu. 


Jua»· 


2i5 


ORIGENIS 


!44 


cciidit  ·μΐπΐαιη  euum ; Itrael  rtro  est|  qui  dicit : 
!Ic,gHummihi  €$t^  si  adhuc  Hlius  meus  Joseph  vitii ^ 
pi»ies  et  tu»  qui  bapc  audis,  incipiens  ab  eo  loco, 
i.!>i  scripturo  est  *^,quia  dixit  ei.  Jam  non  Jaeob  ro- 
c.ibil  ur  numen  tuum,  sed  Israel,  quia  invaluisti  ad 
i 'eum,  ei  cum  hominibus  potens  factus  es;  omnem 
' cripluram  decurrens,  invenire  hujus  vocabuli  dif- 
fereniiani.  Verbi  causa,  cum  dicit  ** : Annuntia  mi- 
hi nomen  tuum,  hic  is  qui  ignorat  nomen,  non  Israel 
esse  dicitor,  sed  Jaeob.  Ubi  vero  non  edunt  nervum, 
qui  obstupuit  in  latitudine  femoris  patriarchae  ", 
non  filii  Jaeob,  sed  filii  Israel  esse  dicuntur.  Ille 
vero  qui  respiciens,  vidit  Esao  venientem,  el  cnm 
ipso  quadringentos  viros,  et  adoravit  septies  forni- 
calorem,  et  profanum,  et  eum  qu!  pro  una  esca 
vendidit  primogenita  sua,  iion  Israel,  sed  Jaeob 
dicitur,  ^d  et  cum  ei  offert  dona , et  dicit  " : Si 
inveni  gratiam  coram  te,  suscipe  heee  munera  de  ma- 
nibus meis,  propter  quod  vidi  faciem  tuam,  sicut  qui 
videt  faciem  Dei ; hic  non  erat  Israel,  sed  Jaeob.  Et 
ubi  audivit  quia  contaminata  est  Dina  filia  ejus,  et 
tacuit  Jaeob,  usquequo  convenirent  filii  ejus; 
iioii  dicitur  Israel.  Sed  et  tu,  ut  dixi,  similia  si 
observes,  invenies.  In  praesenti  igitur  lectione, 
non  Jaeob,  sed  Israe'  dicit : Magnum  mihi  sst, 
si  adhuc  filius  meus  Joseph  vivit.  Sed  et  cum 
101  venii  ad  puteum  Juramenti,  et  offert  hostias 
Deo  pairis  sui  Isaac,  non  Jaeob  dicitur,  sed  Israel· 
Yeruin  si  requiras , cur  in  visu  nocte  loquens  ad 
eum  Deus,  non  dicit  Israel,  sed  Jaeob,  forte  propter  ^ 
hoc,  quia  nox  erat,  et  adbuc  per  visum,  et  nondum 
palam  vocem  Dei  audire  merebatur.  Et  cum  intrat  in 
iEgyptuin,  non  Israel,  sed  Jaeob  dicitur,  el  filii  qjus 
cum  ipso,  el  cum  stat  ante  Pbaraoneni,  ut  benedicat 
cum,  non  Israel,  sed  Jaeob  nominatur.  Neque  enim 
capiebat  Pliarao  Israelis  benedictionem.  Et  Jaeob  non 
Israel  est,  qui  dicit  ad  Pharaonein , quia  parvi  et 
pessimi  sunt  dies  vitae  sux  Quod  utique  nunquam 
diceret  Israel.  Post  haec  vero,  non  de  Jaeob,  sed  de 
Israel  dicitur  ",  quia  vorasif  filium  suum  Joseph,  ei 
dixii  ei  : Si  inveni  gratiam  in  conspectu  tuo,  pone 
manum  tuam  sub  femore  meo,  et  facies  saper  me 
misericordiam  et  veritatem.  Et  qui  adoravit  super 
fastigium  virgae  Josepb,  non  erat  Jaeob,  sed  Israel. 
Tum  deinde  cum  benedicit  filio  Joseph,  Israel  dici-  1 
tur.  Et  cum  convocat  filios  suos , dicit  " : Conve- 
nite ui  annuntiem  vobis  , quas  evenient  vobis  in  no- 
vissimis diebus.  Congregamini,  filii  Jaeob,  et  audite 
Jsrael  patrem  vestrum.  Sed  fortasse  requires,  quare 
lilii  Jaeob  dicuntur,  qui  eoiiveniuni ; Israel  vero 
dicitur,  qui  benedicit  eos.  Vide  ne  forte  boc  indi- 
cetur, quod  illi  nondum  eo  usque  profecerant , iii 
Israel  meritis  aequaremur.  Et  ideo  illi  filii  Jaeob 
dicuntur  taiiquam  inferiores,  ille  vero. qui  jani 
perfectus  erat,  el  benedictiones  futurorum  conscius 


L dabat,  Israel  appellabatur.  Sane  quod  diciisr,  qaia 
sepelierunt  sepultores  iEgypti  non  Jaeob,  sed  Israel, 
grandis  videtur  quaestio.  Sed  ego  arbitror,  quod  il- 
lorum in  hoc  vitium  exponatur,  quibus,  pro  eo  quod 
exosus  est  omnis  intellectus  bonorum  , et  omnis 
perspicacia  inielligeniiae  coelestis,  Israel  ab  eis  se- 
peliri dicatur ; quia  apud  impios  sancti  mortui  som 
et  sepuiti.  Haec  in  quantum  ad  praesens  occurrere 
potuit  de  differentia  Jaeob  et  Israel,  memorausint 
nobis. 

5.  Dignum  sane  post  haec  videtur  intueri  et  pro- 
spicere, qux  ad  ipsum  Deus  loquatur,  et  quomodo 
eum,  velut  ad  quosdam  agones  proficisceuiem  cor- 
roborans el  coborians,  mittat  ad  iEgyplom.  Ait 
enim  " : Moli  timere  descendere  in  ^ggptum,  boe 
* est  dicere  s Congressurus  adversus  principatus  et 
potestates,  el  adversus  mundi  bujus  (qui  figuraliter 
iEgyptus  appellatur ) rectores  tenebrarum  barom, 
noli  timere,  noli  trepidaire.  Quod  si  et  causam  scire 
vis  cur  timere  non  debeas , audi  promlssiooem 
meam  " ; In  gentem  enim  magnam  faciam  te  ibi, 
et  descendam  leeum  in  jEggptum , et  ego  te  resth 
cabo  inde  in  finem.  Noii  ergo  liinel  descendere  in 
iEgyptum , iiOD  timet  agones  bujus  mundi  el  ob- 
sistentium daemonum  subire  certamina , cum  quo 
in  agones  descenderit  Deus.  Denique  sudi  aposto- 
lum Paulum  dicentem  : Amplius,  inquit  ",  ego  qsm 
amnes  illi  laboravi,  non  autem  ego  , sed  grstia  DH 
mecum.  Sed  cum  Hierosolymis  adversos  eum  com- 
mota fuisset  seditio , el  sgonem  clarissimum  pro 
verbo  et  praedicatione  Domini  desudaret,  astitit  ei 
Dominus , el  dixit  eadem  quae  nuiic  dicuntur  ed 
Israel : Moli,  inquit ",  timere,  Paule,  quia  sicut  /^ 
etificatus  es  de  me  L ieresoigmis , ita  te  oporut  et 
Romas  testimonium  dare.  Verum  ego  amplius  adhuc 
aliquid  boc  iu  loco  arbitror  latere  mysterii.  Movet 
enim  me  quod  dixit  " : In  gentem  magnam  fscism 
te  et  descendam  tecum  in  jEgyptam,  et  inde  te  re- 
vocabo in  finem.  Quis  est  iste , 'qui  factus  esi  iu 
gentem  magnam  in  iEgypto , et  in  fine  revocatus 
est?  Quantum  ad  Jaeob  illud  specut,  de  quo  dici 
putatur,  non  videbitur  esse  verum.  Non  enim  revo- 
catus est  in  finem  de  Mgygio,  quippe  qui  defunctus 
in  iSgjpto  est.  Absurdum  autem  erit,  si  quis  in  eo 
revocatum  dicit  a Deo  Jaeob,  quia  corpus  ejus  le- 
poriaium  est.  Quod  si  recipiatur,  noii  erit  verum, 
quod  Deus  non  est  Deus  mortuorum  sed  vivorum 
Non  ergo  convenit  hoc  de  corpore  mortuo  iiiieiligi, 
sed  super  vivis  et  vigentibus  approbari.  Videamus 
ergo , ne  forte,  vel  Domini  descendenti·  in  bunc 
mundum  et  in  gentem  magnam,  hoc  est  in  Eccle- 
siam ex  gentibus  facti  (i),  eonsummatiaque  omni- 
bus ad  Patrem  regressi ; vel  proloplasii  in  boc  li^ 
gura  formetur,  qui  in  agones  descendit  in 
ptum,  cum  de  paradisi  delicUs  ejectus , ad  bujus 


•t  **  Cenes,  xxxii  29.  ” ibid.  52.  " Genes,  xxiiii,  10.  " Cenes,  xtvn,  I 

®*e.  Γ * *·  “ ibld. , 5,  4.  " I Cor.  xv  , 10.  " Aci 

xxui,  il.  " Genes,  xlvi,  5.  " Matth.  xxu,  52. 

(1)  Mss.,  facti;  editi,  factam. 


U5 


IN  GENESIM  flOMtUA  XYI. 


m 


raiuidi  labom  eramnasqne  tMudtar , proposito 
sibi  eam  serponte  cerumine,  cnm  dicicar  ** : Γη 
iUiuM  obunaiit  eaput^  ei  ipu  tunin  observabit  eal· 
eaneum  ; et  lieram  cum  ad  mulierem  dicitur  : 
quia  ponam  mimiciiuu  inter  te  et  tpram,  et  inter  ee· 
men  Innat  sf  semen  illius.  Nec  tamen  eoe  in  boe 
cerumine  positos  deserit  Deos  , sed  semper  est 
cnm  ipsis·  Gomplaoet  in  Abel,  corripit  Caln.  Inro- 
catus  adest  Enoeb.  Noe  mandat  in  diinvio  arcam 
salutis  eistruere.  Abrabam  deducit  de  domo  patris 
sili  et  de  cognatione  sua.  Isaac  et  Jacob  benedicit, 
filios  Israel  educit  ex  ^gypto  Per  Moysen  legem 
litteris  scribit,  per  prophetas  quae  deerant  implet , 
hoc  est  esse  cum  eis  in  JSgypto·  Quod  autem  dicit : 
Revocabo  te  inde  in  /Inem , boc  est,  arbitror , sicut 
soperins  dicimus,  quod  in  flne  saeculorum  unigeni- 
tus Filias  ejus  pro  salute  mundi  usque  ad  Inferna 
descendit,  et  inde  protoplastum  revocarit·  Quod 
enim  dixit  ad  latronem  ** : Hodie  mecum  eris  in 
paradiso , hoc  non  illi  soli  dictum,  sed  et  omnibos 
sanctis  intellige,  pro  quibus  In  inferna  descenderat.' 
In  hoc  ergo  verius  quam  in  Jacob  adimplebitur , 
quod  dictum  est,  quia  revocabo  te  inde  tu  finem. 

6.  Sed  et  unusquisque  nostrum  eodem  ordine, 

atque  eadem  via,  iEgypium  et  agones  lOS 
ditur,  et  si  mereatur  ut  Deus  semper  maneat  cum 
eo,  faciet  eum  in  gentem  magnam.  Magna  enim 
gens  esi  virtutum  numeras  et  justitia  multitudo,  in 
qua  sancti  quique  multiplicari  dicuntur  et  crescere. 
Gompletur  in  eo  etiam  illud  quod  dictura  est,  quia 
retoeabo  te  inde  in  finem.  Finis  enim  perfectio  re- 
rum et  virtutum  consummatio  ponitur.  Propter  boc 
tleniqoe  et  alius  quidam  sanctorum  dicebat  : Ne 
sevoces  me  in  dmUtio  dierum  meorum.  Et  Iterum 
magno  patriarcha  Abrabam  Scriptura  testimonium 
perbibet  quoniam  defunctus  est  Abrabam  plenus 

dierum.  Uoc  est  ergo  ** : Revocabo  te  inde  in  finem; 
velutsi  diceret : Quoniam  cerumen  bonum  certasti, 
lldeas  servasti,  cursuro  consummasti , revocabo  te 
Jam  de  hoc  mundo,  ad  beaiitudinem  futuram,  ad 
pcrfeccloDem  vita  alerna,  ad  Justitia  coronam, 
quam  reddet  Dominos  in  finem  saeolorum  omnibus 
qui  diligunt  eum. 

7.  Yideamus  autem  quid  etiam  inde  sentiendum 
sit  quod  dicit  ^ : Et  iosepk  ponet  manus  snas  super 
oculos  tuos.  Multa  quidem  intra  hujus  sermonis 
velamen  arcana  intelligentia  contegi  arbitror  sa- 
cramenU,  qua  contingere  et  pulsare  alterius  tem- 
poris est.  Nunc  interiro  non  videbitur  absque  ra- 
tione dici,  quod  et  prioribus  nostris  quibusdam  vi- 
sum est,  prophetiam  quamdam  in  hoc  designatam 
videri : quoniam  quidem  de  tribu  Joseph  fuit  Je- 
roboam  ille  qui  iecit  duas  vaccas  aureas,  ut  se- 


A duceret  populum  adorarer  ese,  et  per  hoc  vdut  im- 
positis manibus  suisexcacavit  et  clausit  ocdloslsrael 
ne  viderent  impietatem  suam,  de  quo  dictum  esi 
Propter  impietatem  Jacob  hme  ornata,  et  propter  pee· 
eatum  domus  israel,  Qum  autem  impmtae  Ja^  l 
Nonne^  Samaria  ? Sed.  si  quia  forte  nqget  debere  ea 
qua  aub  specie  pietatis  futura  a Deo  dicta  sunt, 
ad  partem  vituperabilem  flecti , dicemus  quia  et 
verus  Joseph  Domuius  et  Salvator  noster , sicut 
corporalem  manum  suam  posuit  super  oculos  cact, 
et  reddidit  ei  visum  quem  perdiderat  ** ; it» 
etiam  spiritales  manus  sufis  posuit  super  oculee 
legis  qui  per  corporalem  intelligentiaro  Scribarum  et 
Pbarisaorum  fuerantexcsscati,  et  reddidit  eis  visum, 
ut  hisquibus  aperit  Dominus  Scripturas,  spiriules  in 
B lege  visus  et  inteilectus  aperiat  (2).  Atque  u tinam  ec 
nobis  injiciat  Dominus  Jesus  manus  auas  super  oculos, 
ut  incipiamus  et  nos  respicere  non  ea  quae  videntur,  sed 
quae  non  videntur;  et  aperiat  nobis  illos  oculos,  qui 
non  intuentur  praesentia , sed  futura , el  revelet 
nobis  cordis  aspectum,  quo  Deus  videtur  in  spiritu, 
per  ipsum  Dominum  Jesum  Christum,  cui  est  glo- 
ria el  imperium  (5)  in  saecob  smculorum.  Arnen. 

HOMILIA  XYI. 

De  eo  quod  scriptum  est  ; c Et  acqutsmt  Joseph 
omnem  terram  jEgyptiorum  Pharaoni : vendiderunt 
enim  jEguptii  terram  snam  Pharaoni,  quia  obti^ 
nuit  eos  fames , et  (acta  est  terra  Pharaonis^  et 
populum  sibi  in  servitutem  redegit^  a summis  finibus 
jEgyptii  usque  ad  summos  fines  ejus. » 

C 1.  I^undum  Scripturae  fidem  nullus  iEgyptius 
Uber.  Pharao  enim  populum  sibi  in  serviluiein  re- 
degit, nec  aliquem  intra  iEgypitorUm  flues  liberum 
dereliquit,  sed  in  omni  terra  ^gypti  adempta  li- 
bertas est.  Et  propterea  forte  scriptum  est  ** : Ego 
sum  Dominus  Deus  tuus  qui  eduxi  te  de  terra  JSgy· 
ptif  de  domo  servitutis.  Facta  est  ergo  ^gyptus  do- 
mus servitutis,  et,  quod  est  infelicius , voluntariae 
servitutis,  nam  de  Hebraeis  quamvis  referatur  (J) 
quod  in  servitutem  redacti  sint,  et  quod  Jugum  do- 
minationis erepta  libertate  pertulerint,  violenter  ta- 
men ad  hoc  merooraniur  adducti.  Scriptum  est 
enim  quia  JEgyptii  abominabantur  filios  Israel^ 
et  per  pofsattain  opprimebant  JEgyptii  filios  Israel 
violenter , et  afiUgebant  vitam  eorum  in  operibus  du· 
^ ris,  luto  et  latere , et  omnibus  operibus  qua  erant 
in  campis,  in  quibus  omnibus  Io  servitutem  eos  re- 
digebant cum  vi.  Intende  ergo  diligentius  quomodo 
Hebraei  scribuntur  violenter  in  servitutem  redacti, 
quibus  naturalia  inerat  libertas,  quae  non  eis  facile 
vel  per  deceptionem  aliquam,  aed  cnm  vi  extorque- 
batur. Pharao  vero  iEgyptium  populum  facile  sibi 
In  aervitutem  redegit , nec  scribitur  quod  cum  vi 
hoc  fecerit.  Proclives  enim  sunt  iEgyptii  ad  dege- 


**  Lite,  xim,  43.  Psal.  ci,  25.  Genes,  xxv,  5.. 
**  Micb.  1,  5.  ··  Joan.  ix.  Genes.  XLvq,  20 , 2!.. 


Genes,  iii,  15.  ibid.  Eiod.  xiv. 

Genes,  xlvi,  4.  ibid.  Ili  Iteg.  xn. 

·■  Exod.  XX,  2.  **  Exod.  i,  12-14. 

(2)  Sic  mss. ; alias,  oper.Jt  Dominus  Scripturas  (41  Alias,  tegatur.  Infra  mss.,  memorAnliif  nddu· 
spffiiales,  in  lege  visus  et  intellectus  appareat.  cti.  Edili.,  memorantur  addicti, 

(5)  Alias,  ctti  gloria  est  et  potestas. 


ut  ομοβνι2$  m 

utrem  tiuim»  el  eilo  ed  omiiem  ramulaliMii  deen  A ln  qet4M«qu»iiMd  dixerH  PMil«mditr6tCiisc,^if 
dimi  rtllMriim.  fteaiiict  ad  «dfkM»  «Maeriap  el  ia*:  homiaeai  4e  Ccclam  qjtoit  et  Saunm  Iriadidik  Sed 
▼eaiei  quod  palar  eorqm  GAam , q«i  nadilalem  ri-  ii»  Ulum  aiae  doldo  eulpa  reiecUir»  qai  pra  aciibvs 
serai  pairla  kiqaacaiaodi  aMUeatmia  aieruit  at.  wh  laemU  ui  nan  el  esset  io  Eodesm  locus^  mi 
Illius  ejus  Chaataii  servus  eidetlraicjbitstitis,  qua  Saian»  eoasorUo  aiereraiur  adjungi.  Iia  ergo  et 

ia  ea  asqaltiam  anniai  argaerei  eoadHao  semia*.  Jesepk,  eoai  aibil  Bebrsea  Uberuiw»  mbil  lenefi· 

tis»  Noo  tfgo  iaimerito  igaolilftaieni  generis  deco-  tics*  nokiUlalie  ia  Jlgyysfis  praridieset*  digna  ter· 

lor  poaierlias  imitaiar;  tiebnei  vero  etiamsi  ia  ser-  vUta  digno  doakiauii  aodavit·  Ego  oilaai  aaplim 

vitalem  redigaiilar»  eliainsi  l]waiNiideni  pathuUuvab  aHquid  dico·  lavotiiee  ei  ia  divinis  ιΚ·ρβηΜΐοιιλ·ι 

JEgjpliiSt  vkiienteretaeaewiiaiepoliMar.lileiv^  tale  aliquid  geMom,  in  eo  quod  dieH  Moysei*·: 

ODgo  liberamur  de  doam  aervstudSy  cl  ad  libaria·^  Cum  diuidufei  Exeuinu  ffenim  et  dietiafueret  fnu 

tem  pristinam,  quam  imriit  amiserani,  rovoeanlwr·  ^ genitum^  eeetmdum  numerum  angetormm  Dei  pondt 

Denique  aiam  diviais  legibas  cavotar  at  ei  forte  eae«  el  farte  esi  para  Demiui  Jarob,  fumeukte  km· 

etaorit  quia  flobnemn  pnomin,  aoii  euro  perpetua  dHeiit  e/as  leraeL  V Ulee»  ergo  quoamai  pro  msrtdi 

serviuue  possideat,  sed  sex  aaids  serviat  ei,  septi**  uiikvlqiie  genU  angelorum,  staiuiiar  pruMspaies» 

mo  vero  amio  dxeat  liber.  De  iEgjjptlis  nibil  tale  ^ pars  antero  Domini  gens  efficitor  Israel  ( 8). 
censetur,  qee  usquam  divina  lex  curam  gerit  libeh*  < 3.  Post  bme  sequitur  : Vendiderunt  i inqaU 

latis  dSgyptiorumf  MS^quia  eam  eponle  pcrdide· . iCggplti  terram  saem  Pkaraeni;  ektiumit  olm  rai 
nint  ίβ)^  %t6  «lerao  oos  eoadiUonn  jugoauiservi  fomes·  Vituperatio  mihi  videtur  ei  ta  hoc  dSgyptio* 
lati  perpeium  dereliaqaiu  * rom  contineri·  Non  enim  facile  da  Bebimis  ^ipini 

ϋ.  Bse.ergo.si  inlolfigamiu  ipirtUililerqiimok  Invenies».  quU  ebtiaait  eos  faates·  Lket  min 
J&gypUoroin  servltod,  agaoldmae  qida  sertipe  ’ ecri|ila«  sU,  quod  invaluit  fames  super  Itme, 
.£gyplUs non  aliad  eat  qaam  obnoxiam fiefi caro»·  non  .tamen  seriptoai  eat»  quod  obtinaD  fciaet 
libos  vittis,  et dsmoaibus  esse ealgecium.  In  quod  laeob^  aiitlMioe  c|us,  sicut  de  ifigypilta  didtm 
utique  unumquemque  non  extrinsecus  illata  neces-,  quod  obrirodl  eos  faaies·  <}uamvjs  enim  veaist 
silag  cogit,  sed  segnities  animi,  ei  IHudo  ac  vblu-  etiam  ad  iuatea  fames ^ aon.  taoien  obtiaei  em; 
pias  corporis  subigit,  oul  se  animus  per  eoeordiam  propter  quod  et  gioriaDUirMi  ea,  sieal  Paulus  ime· 
subdit  (d^.  Qui  vero  Hberiatis  animte  curam  gerit,  nitur  libenter  gloriari  in  bvjusoemodi  paesienibsi^ 
etdlgaHatem  meaiis  coelesti  cognatione  aobilllat,  cumdicit **;  i»feum,  r*eili»ei  frigora,  eteudUtU, 
isie  ax  lUiis  Uraele^t.  Oul  eliainsi  violenter  oppri*  ^ Quodergo  jqsvis  exercitium  virtutis  esi^  boc  iaiadis 
maiuf  ad  tempus,  non  tamen  libertatem  suam  in  pmnapecqati  est·  Denique  etiam  Abrata  aemperi- 
perpetuum  perdet.  Denique  et  Itelvator  noster  de  bus  scriptum  est  quod  farta  ert  famea  tuptr 
libertate  e(  servitute  io  Evangeiio  disserena,  iu  termmf  et  denendU  Akrakam  in  kekUaie 

loquitur  : Onififi,  inquit  qui  peccat^  urvus  est  ibit,  quqm0n . inealuerat  fames  Mtper  4erram.  El 
peeeaiL  £t  iterum  dicit : Si  manuritis  in  verbo  ut^pm  s*«  ui:qi¥dafH  putant,  ianauie  cl  tmperiic 
NMo,  agnoscetis  veritatem , et  veritas  liberes  fodet  esmt  uarmo  Dctlptum  divinA  eompesilM·  pomerai 
SOI.  Quod  si  quis  forte  dicat  nobis,' Quomodo  ergo  dicere,  quod  deaeendii  Abrabam  in  iBgypnmi  balii- 
per  Joseph  Omnis  terra  in  possessionem  traditor  . tara  ibi,  quae  bivaluerat  eoper  cum  fames.  Srd 
Pharaoni?  £t  omnis  ista  servitus  quam,  superius  , Intuere  quanta  dielineliene iilniuv  eernao  dtviimv 
exposuimus,  ex  peccati  eoudiiione  suscepta,  quo-  , quanta  uauiela·  Cum  de  aanedt  reibri,  fumem  dicit 
modo  per  sanctum  virum  ministrata  dicitur  Pha-  ‘ invakdsae eoper  «terram  ; cum  de  Injustis,  ipmi 
raoni  (7)?  Possumus  ad  haec  respondere,  quod  . fame  dixit  obunlt·»  Neque  ergo  Abrabam, aeque 
Ipse  Sefipturar  sermo  excusat  sancti  viri  minisie-  Jacob,  neque  filios  eorum  obdnet  fames·  fied  et  si 
rium^  cum  dicit  quod  seineiipsos  veiididerinit  ! inyalescal,  ..super  terrajq  dicHur  invglescere.  Ei 
Agyptii  et  possessiones  suas.  Non  ergo  ad  dis^ti-  D temporibus  Jsaac  nihilominus  scriptum  est  *·,  quia 
saniem  culpa  reflectitur,  ubi  digna'  dispensatorum  facta  est  fgmes  super  terram , prteter  illam  famem 
ineritis  providenlur.  Invenies  enim  tale  aliquid  el  priorem  qum  facta  est  temporibus  Abrakee.  in  taiiiun» 
a Paulo  fieri  cum  ab  eo  is,  qui  senfeiipsuai  pro  autem  nou  potest  oblinere  fames  isaac,  ut  dicat  ad 
foediiam  ‘actuum  consortio  sanctorum  fecit  iodi-  eum  Dqininos  i Noli  descendere  in  jEgyptnm,  ted 
gnum,'  traditur  Satanae , ut  discat  non  blasphemare.  , habifa  ia  terra  qtMmeunque  ostendero  tibi , et  iu  ea 

**GeHes·!·.  **Exod.  xgt».  ·*4οηη.  vfiv 54,  51,  M.  i,  Sfl.  «Deufer.  xxiii,  8,  9. 

w Ceqes·  χχνιι,  ίΟ.  Λ·μςςΓ.  χι,  S7.  xwii,  It,  . **  Genes,  xxvi,  % 5. 

(5)  Sic  mss. ; nffiti  vero,  ASgyptim  qm*  eam  sponte  vitas  ·.....  peeeaii  conditione  sureepta^  per  bene 
perdiderant.  temporalem  servitutem  significatur,  quomodo  per 

18)  Alias  subepstf  exi  ee  animus  per  eeaoordiam  sAncium  virum  tn  Hrvittstem  munis  Merra  adsHemtr 
subdit ; at  mSS·  ut  io  nostro  textu.  Paulo  post  Pharaoni  f 

editi,  ecelesti  cogitatione  nobililat ; mss.  ccslesti  ( 8)  Consule  ciarissimuro  llaClioni  Qrigenkma- 
eognatione  nobilitat.  ^ rnm  libro  secundo,  otUBsUfluioia,  miin.  sec,  et  seqq^ 

(7)  Ita  mss.';  alias  vero,  et  eum  omnis  ista  ser··  ubi  venlilaturOrlgcius seu Iciitladjfe  tutelaribus  aiigelia· 


tM  IN  GENG81M  HOMILIA  lYI.  HS» 

ef  SeGfmiiwtt  liilie;  «iaKii-  A fani«a,  qu»  iiivalescai  stip6r  tarraiu?  Qui  enim  <te 


tfor»  obfeerv»nftiifmk)itee^  p^si  iMa  P^opliem 

^ t JtmHh  ybf , eiMm  lenef,  ei  noit 
^«hnn  ifdrdifdittiii  fie^  Mmdtl  d^tii  pnaem· 

Et  alibi  ^ : Mon  ΛόϋΜέΐ  DemliMi»(9)  faUte  vttimam 
/aifi.  fitqiiHMmeferiftibde  dedlamittr  lerram  quldfin 
posse  pati  fametti,  ei  eoe  4ul  terrena  saphint.  Qno· 
rotn  aiitern  fste  eibos  est , tit  faciant  iroluntariem 
Pattis  qnl  in  eoMIs  est,  et  quorum  animamf  panis 
Ille  atil,  qUi  de  ctelo  desceiiitit , Aimqiiam  pes^unt 
famis  fbedia  Morare.  Mdreo  ergo  obseirvatiter 
Scriptdta  diVina  non  dicit  eos  fame  obtineri  quibfis 
novit  eSse  Scientiarti  Hef,  et  Cibum  cibl^lls'  prse« 
berl  sapiemiae. ' Sedf  et  In  tertio  flegROi^tfni  libro 
sltnliem  de  rehrtrOtie  fSttds'  fbvenies’  lidbitam  es^e 
eantciam,  dbi  eum  fames  invaluisset  super  lefrain, 
dieeirtem  avdhr  Eliam  sd  Arhab  " : Vivri  Dominui 
DeUM  tdttaiaif»,  SCttV  finrd^  in  enjni  eoiupectu  $to, 

$i  i»  Mi  άηηίέ ' roi  »d  jduda  fherii  inpaf  terram^ 
niii  per  urmonent  oris  mei;  Et  post  fnee  mandatur 
a Mmind  eorvis  nt  pascant  prophetam,  et  dt 
aquaitr  bibat  de  10$  torrente  Corratb  (fO).  Et 
iterum  'Ih  Sbrepia  Sidonlm  mandatur  mulieri 
riduas  pabcere  ^prophetam,  ul  cui  ‘ noo  amplius 
quam  imhis  didi  soperertit  victus , largiendo  Inde-' 
deiens  fleret,  et  kiifittiplieiter  abundaret  exhaustus. 
Hydria  enim  faribafe  et  Capsaces  olet  secundum 
verbunr  Domini  tion  defeCit  pascendo  prophetam. 
Sifflilta  quoque  invenies  ethrm  in  temporibus  filisicf 
ciim  flliiis  Ader  ( If ) rtx  Sytiae  ascendit  adver-  ^ 
sum  Samariam,  et  obsedit  eam  : Et  facta  est^ 
iitquri  fames  magna  in  Samaria  usquequo  effice· 
retur  caput  asinf  quinquaginta  sictis  argetaeisj  et 
quartarium  stercoris  columbini  quinque  argenteis. 
Sed  subito  per  verbum  prophetse  fit  mira  conver- 
sio, dicentis  ^ : Audi  verbum  Domini,  ffiee  didi 
Deminue  Deus  : Sicut  Ane  hora  crastino  mensura 
simitaqihh  sido  uno , et  duce  mensuros  hotdei  eido 
uno  in  portis  Samarite  erunt.  Vides  ergo  ex  hiS  om- 
nibus quid  colligatur,  quia  cum  lerram  fames 
obtineat,  nt>0  solum  non  obtinet  justos,  sed  medela 
pf)iiii8  per  eos  itueniatie  cladi  defertur* 

A»  Cani  ergo  rideas  hujusmOdi  observantiam  in 
omnibus  pene  Scriplurse  sanctae  locis  integre 
custodiri,  converte  haec  ad  tropicum  et  allegort-  ^ 
ciiin  sensum,  quem  ipsorum  nihilominus  prophe- 
lariim  sermonibus  edocemur.  Unus  enim  ex  duo- 
decim prophetis  Spurie  et  evidenter  spiritalem  dici 
famem  nudo  sermone  pronuntiat  dicens  : Ecce 
diee  veniunt,  dicit  Doniinus , et  emittam  famein  super 
terram f non  famem  panis,  neque  sitim  aqute  , sed 
famem  audiendi  verbum  Domini,  Vides  quae  sit 
fames,  qua:  oblinet  peccatores?  Vides  quae  sil 

Peal.  XXXVI,  25.  •^Prov,  x,  δ.  ·■  111  Reg.xvii, 
Tiii,  II.  »·  ,Ργου.  II,  2,  5,  4,  ‘ Maiib·  v,  4;xi, 

(9)  AJ;.is,  Deus;  at  mss.,  Dominus, 

( 10 1 Mss.,  Corratb.  Editi,  'dwraph,  Paulo  infra 
mss.,  lar^endo  indeficiens  fieret,  Alias,  largiendo 
ea  indeficiens  fieret. 


lerra  sunt,  et  lerresa  snpiuot,  et  non  possunt 
percipere  qnae  sunt  Spiritus  Dei  i foraem  verbi  Dei 
patiuntur,  legis  mandata  non  audiunt,  eorrepiiones 
prophetaram  nesciunt , apostolfeas  consolationes 
ignoram,  non  sentiunt  Evangelii  medicinam.  Et 
ideo  de  Ms  merito  dicitur , quod  invaluit  fambe 
super  eos.  'Justis  autem,  et  in  lege  Domini  medi- 
laiitiboS  die  ac  necte,  sapientia  prteparkt  mensam 
suam,  oceitifi  victimas  suas,  miscet  in  cratere 
vinum  sutim'  **,  et  summa  voce  clamat,  non  ut  om- 
nes \*enlant  · bott  nt  ahimdanles,  non  ut  divites, 
neque  ut  sapientes  hujus  mundi  divertant  ad  se, 
sed  si  tpA  sunt,  iaqnrt,  hiopes  sensu,  veniant  ad 
mej  id  est;  at  qui  sunt  humiles  corde,  qui  a Christo 
^ dicflceruiit  mites  esse  et  humiles  corde  S quod 
SObi  diefturspiriiu  pauperes,'  sed  fide  divites,  isti 
conventant  ad  epulas  sapiettiid:,  et  dapibus  ejus 
refecti  depellant  famem  qum  invalescit  super  ter- 
ram. Vfde  ergo  iie  et  (ti  forte  inveniaris  iEgypilus, 
et  ebtifiealte  fbmes,  ne  forte  saeciiK  actibus  Occu- 
patus atit  avarltlse  vinculis  strictus,  aul  luxnrke 
eifustone  resolutas , alienus  efficiaris  a sapientias 
cibis,  'qui  semper  in  Dei  ecclesiis  exbihentur.  Si 
enkn  avertas  audhuni  ab  bis,  quas  vel  leguntur  in 
ecdesta^Vel  disputantur,  sine  'dubio  famem  verbi 
Dei  patieris.  Si  vero  de  Abraham  stirpe  descendas, 
ei  nobilitatem  Israclilici  generis  custodias  , pascit 
le semper  lex;  pascunt  propheta,  exhibent  libi  et 
I apostoli  opulenta  convivia.  In  sinibus  quoque 
Abrabam,  et  Isaac,  ct  Jacob,  in  regno  Patris 
recumbere  le  inviiabunl  Evsngelia , iit  ibi  mandii- 
Ces  de  ligno  vitas,  el  bibas  vinum  de  vite  vera,  vi- 
num novuih  cum  Christo  in  regno  Patris  ejus.  Ab 
his  enim  cibis  non  possunt  jejunare,  nec  famem  pali 
filii  sponsi,  donec  cnin  ipsis  est  sponsus. 

5.  Refertur  sane  in  consequentibus*,  quod  terra 
sacerdotum  iEgyptioruin  non  sit  in  servitutem 
redacta  Pharaoni,  neque  cuin  caeleris  ^gypiiis 
vendiderint  semetipsos,  sed  quod  extrinsecus  accc; 
perinl,  vel  frumebia,  vel  munera,  non  a Joseph, 
sed  ab'  ipso  Pbaraone,  el  prupier  hoc  tanquam 
familiariores  cteteris , non  vendiderint  terram 
suam  Pharaoni;  sed  per  boc  nequiores  esse  caeleris 
osienduiuur,  qiii  pro  nimia  famliiarilate,  quae  erat 
eis  cum  Pbaraone,  nihil  iimnutalionis  recipiunt, 
sed  permanent  in  mala  possessione,  et  sicut  his 
qui  in  fide  et . sanctitate  profecerant,  dicit  Domi- 
nus Jam  ήοή  dico  vos  senos,  sed  amicos,  ita 
dicit  et  istis  Pbarao,  tanquam  qui  ad  summum 
gradum  nequitiae  et  ad  sacerdotium  perditionis  ascen- 
derint:/at»  non  dico  vos  servos,  sed  amicos.  Deni- 
que vis  scire  quid  intersit  inter  sacerdotes  Dei  et 

i.  *·  IV  Reg.  vi,25.  ” IV  Reg.  vii,  I.  « Anios 
29;  * Genes,  xlvii,  22  seqq.  * ioan.  xv,  15. 

(ii)  Filius  Ader.  lla  mss.  . quorum  nonnulli 
liaDeni  Filius  tader,  Vulgata  Lalina,  Benadabm 
Libri  editi  Origenis,  filius  Adadeter, 


S51  OaiGENIS  ^ 

saoerJoies  PliarooBie?  Pharao  terras  coucedii  A tur«Al  vero  IsraeliticBa  popebia  honorat  decade· 
aocerdoiibua  suia,  Dominus  autem  sacerdotibus  suis  perfectionis  namerum.  Decem  enim  rorba  legis  ac- 
partem  non  concedit  in  terra,  sed  dicit  eis  ^ : £go  cepit,  et  Decalogi  virtute  inslroetus  ignota  munda 
mun  pars  vestra.  Observate  ergo  qui  baec  legitis,  buic  sacramenta  divina  largitione  suscepii.  Sed  et 
omnes  Domini  sacerdotes , ei  videte  quae  sit  diffci·  in  Novo  Testamento  similiter  venerabilis  est  decai, 
ventis  sacerdotum,  ne  forte  qui  pariem  habent  in  sicut  et  fructus  spiritus  denis  eiponiUir  germinare 
terra  et  terrenis  cultibus  sc  studiis  vscant,  non  virtutibus  El  servus  fldelis  de  negotiationis  sex 
tam  Domini  quam  Pharaonis  sacerdotes  esse  vi*  lucris  decem  mnas  offert  Domino,  et  decem  eiviia· 
deamur.  Ille  est  enim  qui  vult  sacerdotes  suos  accipit  potestatem  ·.  Verum  quia  unus  auctor 

habere  possessiones  terrsrom,  et  exercere  agri,  est  omnium,  et  flniset  iniiium(f2)  unus  est  Chri· 

non . animae  culloram,  ruri  et  non  legi  operam  alus,  idcirco  et  populus  decimas  quidem  ministris 

dare·  Christus  autem  Dominus  noster  sacerdotibus  el  sacerdotibus  praeatat,  primogenita  vero  officit 
suis  quid  praecepit  audiamus.  Qui  non  abrenuntia·  primogenito  omnis  creaturae,  el  Initia  Initio  oo' 
ssrii,  inquit  *,  omnibus  qum  possidet  ^ non  potest  nium;  de  quo  scriptum  est  **  : Qui  est  iuUiwm^ 
meus  esse  discipulus.  Contremisco  baec  dicens.  Meus  primogenitus  amnis  creatura.  Vide  ergo  ex  his  om· 
enim  primo  omniumt  meus,  inquam  , ipse  accusa-  ^ nibus  differentiam  populi  dSgyptiorum  el  populi  li- 
tor exsisto,  meas  condemnationes  loquor.  Kegat  rael,  el  differentiam  sacerdotum  Pbaraonis,  et  sa* 
Christus  suum  esse  discipulum , quem  viderit  ali-  cerdotum  Domini,  el  discoliena  temeiipsura,  per- 
quid  possidcniein,  et  eum  qui  non  renuntiat  omni-  vide  de  qno  populosis,  et  cujus  ordinis  sneerdo- 

bus  quae  possidet.  Et  quid  agimus?  Quomodo  baec  tium  teneas.  Si  adhuc  carnalibus  sensibus  aervis, 

nut  ipsi  legimus,  aut  pi)pulis  exponimus,  qui  non  si  adbnc  quinario  numero  vectigal  exsolvis , ei  re- 
soluiu  non  abrenuntiamus  his  quae  possidemus,  sed  et  spicis  ea  quae  visibilia  et  temporalia  aunl,  et  ooa 
acquirere  volumus  ea  quae  nunquam  habuimus  ante-  respicis  ea  quae  invisibilia  ei  aeterna  snnt,  de  i£- 
quam  veniremus  ad  Cbrisiuoi?  Nunquidnam  quia  gypto  te  populo  esse  ec^osce.  Si  vero  Decalogim 
nos  redarguit  conscientia,  tegere  el  non  proferre  quae  legis,  et  decadem  Novi  Testamenti,  quam  a«pn 
105  scripta  sunt  possumus?  Nolo  duplicati  eri-  exposuimus,  semper  ante  oculos  habes,  at  de  bis 
miliis  fieri  reus.  Confiteor  el  palam  populo  au*  decimas  offers,  et  primogeniu  sensos  tui  in  fide 
diente,  confiteor  haec  scripta  esse:  etiamsi  non-  lmmolaeprimogenitoexmortuis,eSiDitiatiia  refers 
dum  implesse  me  novi.  Sed  ex  hoc  saltem  comroo-  ad  Initium  omnium,  verus  Israeliu  es,  in  quo  do- 
iiiii  festinemus  Implere,  festinemus  transire  a sn-  ^ Ius  non  est  “·  Sed  et  sacerdotes  Domini  si  semet- 
cerdolibus  Pharaonis,  quibus  terrena  possessio  esi,  ^ Ipsos  discutiant,  et  a terrenis  actibus  liberi  sint  et 
ad  sacerdotes  Domini,  quibus  in  terra  pars  non  est,  possessione  mundana,  vere  possunt  dicere  ad  Domi· 
quibus  porlio  Dominus  est.  Talis  enim  erat  illct  num  ** : Ecee  nos  dimisimus  omnia,  et  secuti  sumat 
qui  dicebat  * : Tanquam  egentes,  multos  autem  /o-  te ; atque  audire  abeo,  quia  vos  qui  secuti  eatis  me, 
cupietantes.  Ut  nihil  habentes,  et  omnia  possidentes,  in  regeneratione  omnium,  eum  venerit  FUiua  houdnit 
Paulus  hic  est  qui  in  talibus  gloriatur.  Vis  audire  ta  regno  suo,  sedebitis  et  vos  super  duodeMm  thrones, 
quid , etiam  Petrus  de  seipso  pronuntiet  ? Audite  judicantes  duodecim  iribus  Israel. 
eum  cum  Joanne  pariter  profitentem  et  dicentem  ^ : 7.  Post  bsc  videamus  quid  dicit  Moyses  : Et  Aa- 

Aurum  et  argentum  non  habeo,  sed  quod  habeo  hoc  bitavit,  inquit  Israel  in  jEgypto,  im  terra  Gessea. 
tibi  do.  In  nomine  Jesu  Christi  surge  et  ambula.  Interpretatur  autem  Gessen  proaimitas  (13),  vel 
Vides  sacerdotum  Christi  divitias,  vides  nihil  ha·  propinquitas.  Per  quod  ostenditur,  quia  etiamsi  ia 

benies,  quanta  et  qualia  largiuntur.  Istas  opes  lar-  iEgypto  habitet  Israel,  non  ttmen  longe  est  a Deo, 

giri  non  potest  terrena  possessio.  sed  proximus  est  ei  et  conjunctus,  sicut  etiam  Ipw 

6.  Couiulimus  sacerdotes  sacerdotibus,  nunc , dicit  quia  ego  descendam  tecum  tx  jEgpptum,  et 

si  videtur,  et  populum  Jilgyptium populo  Israelilico  D ^go  ero  tecum.  El  nos  ergo  etiam  si  videmur  io 
conferamos.  Dicitur  enim  in  consequentibus,  quia  gyptum  descendisse,  etiamsi  iii  carne  positi  agones 
post  famem  et  servitutem  populus  iEgyplius  quin-  mundi  hujus  et  certamina  sastinemus,  etiam  si  io- 
tas  offerat  Pbaraoni.  Econtrario  vero  Israeliticos  ter  eos  hablumus  qui  deserviunt  Pbaraouj,  Umea 
populus  decimas  offert  sacerdotibus.  Vide  el  in  hoc  si  prope  Deum  simus,  si  in  mandatorum  ejus  medi- 
Scripturam  divinam  ingenti  ratione  subnixam,  vide  latione  versemur,  et  praecepta  ejus  ac  judietn  per- 
iEgypiium  populum  quinario  numero  tributa  pen-  quiramus  ( boc  est  enim  prope  esse  Deo,  semper 
dentem.  Quinque  enim  sensus  corporei  designantur,  quae  Dei  sunt  cogitare,  quae  Del  sunt  quaerere ),  cl 
quibus  populus  carnalis  deservit.  Semper  enim  Deus  semper  erit  nobiscum  per  Jesum  Christum 
gypiii  visibilibus  rebus  et  corporalibus  obsequuii- 

^ Num.  xviii,  SO.  ^ Lnc.  xiv,  33.  * II  Cor.  vt,  10.  ▼ Ac(.  in,  6.  * Galat.  v,  Sis,  S3.  * Matth·  xxv. 

Coloss.  1,  18.  Joaii.  i,  47.  **  Maitb.  xix,  S7,  S8.  Genes,  xlvii,  S7.  Genes,  xivi,  i. 

(fS)  Alias,  et  fons,  el  Mium.  Sed  mss.  ut  in  no-  (13)  Gessen  proximitas  iiilerpreutur  a nultcs 
airo  textu  0;j:  accessit,  appropinquavit. 


fSS  IN  GENESIM  HOMILU  XVII.  S5I 

DomiiHim  nosiroin,  eui  esi  gloria  in  saecula  saeculo-  A Kuben  iii  concubinam  patris  elferbaent  flamina  li- 
rum·  Ainen·  bidinis,  et  paternum  roacularerit  torum , sed 

HOMILIA  XVII.  quod  in  initiis  laudis  ei  aliquid  videtur  ascribere 

Ha  ^emtnaiomkut  petriareharum.  dicens : Tu  virtus  mea^  idcirco  fit  ni  gravius  uo- 

f · Sciendum  est  primo,  quod  in  singulis  quibus*  tetiir  tu  crimine,  qui  cum  virtus  patris  haberetur^ 

que  locis  ubi  Scriptura  de  ^duodecim  patriarchis  et  initium  filiorum,  nesciit  servare  reverentiam 

commemorat,  multa  sit  in  ipsa  ordinis  conscii-  patri.  Quale  est  ei  Illud  quod  dicitur  per  prophe* 

ptione  diversitas.  Alius  ordo  est  in  ipsa  eorum  na-  tam  : Ego  U ptaniuvi  vineam  fructiferam  toiam 

tivitate  oonscripius,  alius  cum  terram  iEgjpti  uiia  veracem  (15),  quomodo  conversa  es  in  amaritudinem 

cum  patre  suo  krael  et  sobole  posteritatis  refe-  vifts  aliena  f ^eundum  Tero  intelligentiam,  vide- 

runtur  intrare.  Alius  nunc  cum  benedictiones  obi*  tur  mihi  Rubeo  prioris  populi  Judaeorum  ferre  posse 

fori  parentis  escipiunt,  alius  cumegressx  de  JEgy·  personam,  qui  et  primogenitus  est,  et  initium  filio- 

pto  tribus·  vel  cum  in  deserto  commentoraniur  riim  sicut  propheta  dicit  **  : Israel  pnmoneniius 

nliquid  agere,  vel  terram  repromissionis  ingressae  meus.  Primo  namque  Illis  data  sunt  eloquia  Dei. 

in  monte  Gebal  pro  benedictionibus  et  maledictio-  Quod  autem  durus  fuerit  ille  populus  et  temerarius. 

Ilibus  siauiontur.  Alius  etiam  cum  divisionem  B Scripturae  denuntiant.  Dicit  enim  de  eis  pro- 

lerrae  baerediutis  sorte  suscipiunt.  Et  In  tantum  pheta  **  : Omne  quod  loquitur  populus  bte,  durum 

ordo  iste  variatur,  ut  interdum  quidam  ex  ipsis,  #st.  Et  itenim  alibi  de  ipsis  dicit  : Vos  semper 

nec  ascripti  Inveniantur  in  numero.  Quod  utique  dura  cervice  et  incircumcisi  corde.  Patri  vero  Deo 

certum  est  non  absque  aliqua  ratione  variari,  et  irrogavit  injurias,  cum  convertit  ad  eum  dorsum, 

exstare  causas  probabiles,  quibus  in  alio  loco  ille,  et  iion  faciem  suam.  Torum  autem  concubinar 

in  alio  vero  alius  praeferatur.  Sed  de  his  nobis  polluit  quem  ascendit,  id  est  legem  veteris  lee 

nunc  propositum  non  est,  nisi  ea  tantummodo,  stamenti  quam  saepe  praevaricando  maculavit.  Quod 

prout  Deus  dederit,  explicare,  quae  in  benedictio-  autem  in  concubinae  personi  lex  veleris  testa- 

uibua  quas  mortis  tempore  a patre  suscipiunt  conti-  menti  ponatur,  Paulus  docuit  dicens  ** : Abraham 

nenlar.lOeQ^^4**><l^in  benedictiones  ex  eo  fortasse  auos  filios  habuit^  unum  de  ancilla^  et  anam  de  /I- 

soluinmodo  appellari  potuerunt,  quod  in  novissimis  bera,  Beec  autem  sunt  duo  testamenta.  In  qiio  Agar 

dicitur  ** : £t  hae  locutus  est  eis  pater  eorum  ei  bene„  qiue  concubina  fuit,  in  veteris  testamenti  ponitur 

dixit  i/fos,  unumquemque  secundum  benedictionem  tjpo.  Una  etenim  erat  perfecta  columba  genitricis 

euam  benedixit  jl/6S.Cacteruni  in  initiis  ubi  convocat  sims,  quae  virgo  casta  regina  sponso  regi  Ecclesia 

008  puter,  non  quasi  ad  benedictionem  convocat,  sed  ^ per  Evangelium  jungitur  Christo.  $ed  et  moralis 

iiu  scriptum  est  : Vocavit  autem  Jaeob  filios  suos  nebis  in  boc  ita  tracubitur  locus.  Ruben  interpre- 

at  dixit  : Congregamini  ut  annuntiem  vobis  qua  oc-  mtus  ost  a majoribus,  fiUus  qui  videtur  (16),  boc 

eursura  sunt  vobis  in  novissimis  diebus.  Quod  utique  est  visibilis  et  carnalis,  ipse,  credo,  de  quo  dicit 

maitis  prophetiam  significat , per  quam  qua  eis  Apostolus  **  : Primus  homo  de  terra  terrenus.  Et 

evemuru  sunt  prasignanlnr.  lo  ipso  autem  corpore  alibi  : Si  enim  is  qui  videtur  noster  homo  cor· 

et  serie  verborum,  neque  benedictiones  tantum,  ramptiar,  sed  gat  tnftcs  ssf  renoraiur;  btinc  eumdem 

neque  futurorum  sola  pranunliatio,  quantum  mo-  qui  videtur  exteriorem  bominem  appellans.  Et  ite- 
res, vel  propositum  eorum,  vel  etiam  quadam  ab  rum  dicit  quia  non  primo  quod  spiritale  esi,  sed 

eis  gesU  notabiliter  argountur.  Qua  res  nobis  quod  ammale.  Primo  ergo  omnis  bomo  in  boc 

iriperiilam,  oi  in  aliis  fecimus,  explanationis  ma-  mundo  carnaliter  vivit,  et  secundum  carnem  mo- 

teiiam  subjicit,  ita  ut  benedictiones  historia  locum  vetur.  Et  primos  est  carnalis  motus  in  concupi- 

aervent»  prophetia  vero  mysticum  af«tue  dogmati-  acentia  libidiuis,  qui  cum  prima  juventutis  tempus 

eoiD»  inorum  correptio  (14)  et  objurgatio  moralem  obsederit,  durum  et  temerarium  simul  et  lascivum 

dirigat  etylom·  0 juvenem  reddit,  ascendentem  etiam  super  cubile 

S.  Buben^  inquit  primogenitus  msim,  virfiis  patris,  et  polluentem  toroin  paternum*,  id  est, 
usem  ei  initium  filiorum  msomm,  durus  in  conver·  etiam  pracepia  et  monita  naturalis  legis,  qua  in 

aaftona,  durus  et  temerarius  contumelias  irrogasti,  nobis  est  et  nunc  paternus  torus  dicitur,  pravari- 

Tamqmam  aqua  non  e fervescas»  Ascendisti  enimsu·  cantem.  Est  enim  intra  nos  lex  quadam  naturalis 

per  eubiie  patris  tui.  Tu  polluisti  feram  ubi  os-  qua  arguit  unumquemque  peccantem,  et  malum 

eenditi»  Incestus  historia  neminem  latet,  quomodo  ei  esae  suggerit  quod  delinquit.  Cubile  ergo  legis 

« Genes,  xxa,  88.  *·  ibid.,  1.  ” Genes,  xux,  5.4.  « Jer.  ii,  21.  Exod.  iv,  82.  ■·  Isa.  viii,  18. 

Acu  VII,  51.  ··  Galat.  iv,M.  ··  ICor.  xv,  47.  U Cor.  iv,  16.  ··  1 Cor.  xv,  46. 

(14)  Morum  correptio.  Recte  omnes  mss.,  male  qui  videtur.  Nimirum  a n filius^  et  ΠΜΓΤ  vidit,  In- 

vero  editi,  quorum  correptio.  Infra  ubi  mss.  habent,  fra  antea  editi,  sed  qui  intra  rtf,  renovatur.  Mss., 

eferveeeae»,.  eferbuerit;  in  editis  legitur  fervescas,,,  sed  qui  intus  est  renovatur,  Paulo  post  mss.,  et  pri· 

ferbuerii»  mus  est  carnalis  molus»  Alias,  et  prius  est  carnalis 

ίΙ5)  Aliae,  feracem^  at  mss.,  verarem  rectius.  molus* 

16)  Ruben  interpretatus  est  a majoribus,  fiiiiif 


255  OfilOENlS  a 


liujue  lemerai,  ae  sedem  secreti  ejus  maculat,  qui  . 
praeceps  et  infrenis  fertur  ad  vitia. 

3.  Shneon  et  Levi  frat  ree  perfecerunt  iniquitatem  to· 
iuntatie  suee.  In  consilium  eorum  non  introeat  anima 
mearet  in  contilio  eorum  non  innitantur  viscera  nt^a , 
yuoniam  in  ira  $ua  occiderunt  homines,  et  in  cupidi- 
tate sua  subnervaverunt  taurum.  Maledictus  furor 
eorwn,  quia  temerarius  est,  et  ira  illorum  quia 
indurata  est.  Dividam  illos  in  Jacob,  et  dispergam 
illos  in  Israel  **.  Quantum  quidem  ad  liistoriam 
perlinet,  videtur  illud  eorum  culpare  cominissumi 
quod  Emmor  filium  Sichem,  qui  post  sororis  eorum 
concubitum  familiae  Israel  voluerat  sociari,  Iraude 
et  circtimveniione  jugularunt,  atque  omnes  ejus 
popules  peremerunt ; quando  et  dicebat  eis  Israel 
paler  eorum,  quia  odibilem  me  fecistis  in  hoc 
mundo  ** ; maledictum  eorum  furori  lemeritatiqiie 
imprecatur,  et  dividendos  eos  per  populum  Israel 
proieslaiur;  iHpote  ex  ipsis  levitas  ct  sacerdotes 
futuros,  qui  sorte  terram  propriam  non  baboerunt. 
Spiriialis  autem  de  his  explanatio  lalis  miiii  quasdam 
posse  videtur  aptari^  quod  Simeon  et  Levi,  Scribarom 
ei  Pharisasorum  Judaici  populi  possint  ferre  perso· 
nam,  de  quibus  dictum,  est  : Consilium  fecertstu 
Scriba  et  Pharisaiut  Jesum  tenerent,  de  quo  consilio 
dicit  sanctus  qiii  mente  Detim  videbat  **  ; In  con· 
Silium  eorum  nou  introeat  anima  mea.  Falsis  testibus 
adbibitis  107  condemnabant  Jesum.  Mon,  inquit,  tii 
consilio  eorum  innitantur  viscera  mea·  Non  tibi  boo 
videtur  dicere  ** : Mundus  ego  sum  a sanguine  Justi 
hujus,  mtindiis  ego  suro  a sententia  quan  deeerni- 
tis  adversus  innocentem?. Quia  ia  ira  sua^  inquit, 
occiderunt  homines,  et  in  cupiditate  sua  subnerva· 
veruut  taurum.  Requiro. quos  homines  occiderunt, 
ctiai  certum  sU  ante  passijonem  Domini  neminem 
credeniiuiB  esse  punitum , nisi  forte  quis  ipsis 
ascribat  etiam  satiguiuein  prophetarum ; quia,  ul 
dicit  Dominos  a sanguine  Abel  justi  usqoo  ad 
sanguinem  Zaebarim  omnis  qui  effusus  est  sanguis 
juslorum  ab  ipsa  generatione  requiratuir.  Sed  vi« 
deamus  ne  forte  el  illos  boroines  oceiderini  quos 
persuaserunt  clamare  **  ; Sanguis  Uiius  super,  nos 
et  super  filios  nostros·  El  in  cupiditate  sua  iubner^ 
vaverunt  laurum,  Taurum  appellari  Filium  Dei  le-> 
gimus  in  Scripturarum  figuris,  nimitum  iii  Evan·* 
geiio,ubi  scriptum  est  ex  persona  filii  senioris  di·* 
ceniU  ad  patrem  : Ego  ssmpee  tteum  fui,  et  man· 
datum  tuum  nunquam  preeterivif  et  nunquam  dedisU  < 
mihi  haedum  ut  cum  amicis  meis  epularer.  Oummu^ 
tem  venit  filius  tuus  hic  junior,  qm  dilapidavit  om« 
nem  substantiam  suam,  occidisti  ei  vitulum  sagina- 
tum, Istum  ergo  laurum  sive  virulum  consilio  suo 
Scriba  et  Pbarisai  subnervasse  dicuiitar ; quorum 


maledictus  furor,  quia  temerarius  est,  el  ira  iUs- 
riim,  quia  indurata  est.  Dividam  illos  in  Jaeoh,  st 
dispergam  eos  in  Israel.  Videndum  est  ne  forte  di- 
visio ista  qua  bic  commemorator,  ulis  ait  qualis 
el  Illa  de  qua  in  Evangelio  dicitur  quia  cum 
vrnerii  dominus  servi  iHius,  dividet  eum,  parim» 
que  illius  cum  infidelibus  ponett  vel  cerie;,  ut  audivi 
quemdam  ex  sanctis  Patribus  disserentem,  qaia 
divisio  simul  et  dispersio  nominstur,  pro  eo  quof 
nouiiulU  cx  ipsis  Domino  crediderunt,  el  alit  in  io- 
fidelitate  permanserunt,  divisi  dicantur  lii  qui  at 
eis  separantur,  el  veiiiuiii  ad  fidem,  et  dispersi  bi 
quorum  patria  temploque  per  orbem  terra  i acre- 
duluin  dispergitur  genus  (M),  Videtur  et  p<t 
ipsos  ii  ipariitiis  isto  motus  totius  anima destgnsri. 

Iu  quibus  Rubeii  servat  primam  udum  sanguistt 
CII III  macula  effusi.  Seciimiam  ira  vel  furoris  spe- 
ciem tenet  Simeon,  qui  et  ipse  ex  fotoris  ejus  de- 
moitsiratur  opprobrio.  Tertiam  fbrmam  moios  tr* 
ralioaahilis  tenet  Levi,  quippe  coi  eliain  legem  ser- 
vare permissam  est.  lias  ergo  tres  species  videlar 
milii  omnis  prope  anima  qua  in  hunc  mmidirai  ve- 
iilt  primis  motibus  culpabiliter  agere,  usqaeqos  | 
peccaioriim  vitiis  praegravata  el  malorum  socieuts  | 
iessa,  ad  locum  possit  paemitentia  pervenire.  Judas 
enim  post  haec  aeqifisnr,  qoi  purgat  contessioois 
peccata;  quia  hulAi  eoTtfteido  interpretatur  (t8) 
Lhigito  Hebraa. 

h,  AH  ergg**  t Judd,  te  toUdudeni  friares  fsi, 
manue  tuce  super  dorsum  intmkorum  tuorum·  Po- 
test hoc  vel  ad  ipsum  Judam,  vel  ad  eet  qui  ex 
ipsina  videntor  esse  progenie  TCferrf , qui  vegnuai 
geniis  iHius  ndmlnisirumes  inimicorum  tei^a  do- 
muerunt. Sed  et  In  Christo  compeicnlef  accipitor 
qof  a fratribus  suis,  id' est  ab  apdstolis  quos  ipfe 
fratres  in  Evangetio  uembiavif,  merito  cdHaodator: 
ittiasici  vero  ejus  super  quorum  dorsa  manos  ejus 
est,  illi  iriteliiguatdr  quosPater  promittII  Sob  ptdes 
φβ  se  poeitorum,  dicens  : Sedea  dettris  meis, 
demo  ponam  iMmiieob  iubs  sub  pedibut  tdh,  Muni 
ergo  Miimiei,  donec  Increduli  sunt  el  inffldeles,  et 
ideo  caeduntor  tn  tergo  qui  posieaqoam  edoversi 
fuerint  efBciuiUur  'frotrOs,'  et  cblla udant  eam  qoi 
eos  in  adoptionem  Patris  vocatos  Srtd  ef  ebharredes 
fecit  ci  fratres.  Bene  autem  terga  iiiiiOfebnniT  caedi 
dixit  a Christo.  Omnes  enim  qui  adorabant  Idola, 
terga  dabant  Beo ! sicut  et  t>er  propbelam  Doinimis 
exprobrat  dicens  ^ ! Qui  cdntenebuhi  ad  me  dona 
sua  et  non  fodem,  flaec  ergo  dorsa  eaMh,  bl  eon- 
verst  aliquando  terga  deai  titolis,  et  faciem  erigant 
ad  Deum,  et  facraiu  boc  qddd  in  ednseqlientilius 
scriptum  est  **  : Et  adorent  te  filii  patrh  tui.  Tunc 
eiiiin  eaiu  adorSiit,  cum  filii  Patris  fuerint  eflbeti. 


■·  Genes,  xlix.  3,  6,  7,  8.  Genes,  xxxiv,  50.  **  Mallh.  xxvi.  4.  ·*  Genes,  xux,  6.  **Maiiii. 
XXVII,  ^ ·*  ItaiMi.  XXIII.  33.  ··  xxvii,  23.  ' ··  Luc.  χν,  29,  30.  ^ Liic.  xii,  ii.  Genes. 

8.  »·  Peal.  cix,  2.  ” Jerem.  ii,  27.  Genes,  xux,  8. 

(17)  Alias,  quorum  ^a/rta  totumque  'per  orbem,  qiix  iii  Iliphil  sonat  confiteri,  infra  editi,  Ari/ixxiii 

At  niss.  iii  in  nosiro  IcxUi.  gentis  illius  ministrantes.  dtfnirntnrdRfrs. 

(18)  Judas  confessio  interpretatur  a radice  ΓΠ^  · 


IN  GENESIM  HGMILIA  XYII. 


»8 


et  SfMrUum  a<lop(«oiji&  aofeperini,  io  qiio  daineni : 
Abba  pater  V.  Nemo  enim  dicit  Dominum  Jetmm 
otat  ili  Spiritu  eancio  Uie  sermo  paulo  durius 
leferiur  ad  Judam,  nisi  abusive  dicanus  adoratos 
esse  quasi  reges  a rratribiis  suis,  Id  est  a csMens 
contribulibus·  filios  Jtida. 

5.  Catulut  leonis  Juda^  de  germine  ejus  tncendii : 
recubant  dormisti  sieut  UOf  et  sicut  catulus  leonie. 
Quis  suicitabU  eum  In  bis  versiculis  non  jam 
concludimur,  sed  pene  excludimur  : nam  calidum 
leonis  s!  ponamus  Judam  dici  posse  pro  virtute  bcl^ 
laadi,  quomodo  exponitur  quod  de  germine  ejus  di- 
citur asccmUsse?  Germen  autem  liie  in  Gr»cO  βλα- 
στός dicitur  (ifi),  quod  magis  eirgultum  vel  ramus 
rectius  interpretatur,  qui  de  radice  repullulare, 
vel  de  ipso  robore  arboris  solet.  Bx  quo  ei^o  Tir- 
gulo»,  vel  ex  quo  ramo  Judas  ascendisse  dicitur  ? 
vei  quomodo  recumbens  dormisse  ut  leo  ei  ut  catu- 
lus leonis,  ita  ut  quaeratur  quis  eum  suscitet?  Nisi 
forte  aliquis  vim  faciens  velit  iia  asseverare  ex 
germine  processisse  Judam,  kl  est,  ut  superius 
diximus,  vel  ex  virgulto,  vel  ei  ramo;  quod  de 
ipsa  putris  ibrtitudine  et  vimile  significet,  qui  vir- 
tiiiis  eoiifidentia  recubet,  et  requiCscat  ui  leo  et 
nt  catulos  leonis,  nec  eum  ausUs  aliquis  sit  susci- 
ure,  dum  pro  magnitudine  virium  et  potentia  bel- 
laiornm  suscitare  eum  hulloe  abdeat  ad  praelia. 
Sed  inulto  convenientius  aplabilor  huic  loco  mysti* 
ca  expositio,  108  in  qua  catulus  leonis  Cbrisiiis 
non  solum  tropice,  verum  etiam  physice  (20)  do- 
siguatnr  : nam  Pliysiologus  de  catulo  leonis  hsec 
i%ribit  quod  coni  fuerit  naius  tribus  diebus  et 
tribus  noctibus  dormiat,  tum  deinde  patris  fremitu 
vel  rugitu  tanqnam  tretnefbcitjs  cubifis  locus  susci- 
tet catulum  dormiefitem.  Iste  catulus  ergo  ascendit 
ex  germine  : ex  virgine  enim  natus  est.  Non  en 
semine,  sed  ex  virgine  absqnC  eoncdbitd  viri,  et 
absque  semine  naturali  nascitur  'ClirisliiS,  vClut 
vlrgultnni  sive  ramus.  In  quO  biafiiresiissime  el 
veritas  carnis  assumptae  ex  virgine  dechiratur  iti 
sacro  Sancto  germine,  ei  a contagio  btimani  et  Car- 
nalis seminis  excusatur  (il).  RecUmbent  dormisti 
iicut  leOj  et  ficui  catulus  leonis.  Manifestissime'  re- 
cubuisse ei  dormisse  dictum  dc  passioiie  mortis 


oeteudiiur.  Sed  videanuu  quare  ut  leo  ci  i|l  catu- 
lus leonis  dormiL  De  catuli  quidem  somno  jam 
superius  dictum  esi  quod  valde  convealenisr.  ap- 
tatur in  Cbrisio,  qpl  tribus  diebus  et  tribus  nocti- 
bus ifl  corde  lerr»  sepulius  somnum  mortis  lm« 
pleviu  Ut  leo  autem  hoc  modo  debere  intelligi  ar« 
biiror.  Mors  Christi  oppressio  et  iriumpbus  daeino· 
Bum  fuit.  Omnem  namque  prmdam  quam  leo  illa 
contrarius  invaserat  prostrato  bomine  et  deJeciOt 
hic  leo  imerripult.  Deni^e  reilieos  ab  inierit  (3fi) 
et  ascendens  in  aitum,  captivam  tfuxit  cep/iuha- 
tem  Hoc  ergo  modo  ei.iu  somoo  suo  leo  fuit  vin- 
cens omnia  et  debellans,  et  destruxit  eum  qui 
babobai  uiortto  imperium,  et  veJui  catulus  leonis 
die  tertia  sueottatur.  Quis  suscitabit  eumT  Recte 
qoasi  inquirentis  propbetao  personam  quae  stisctia- 
rit  Cbristum  sermo  significat·  Qtiia  Aposiobie  qui- 
dem dicit  quia  Deus  qui  susciiavit . eum  a wor- 
tuiSy  suscitabit  ei  mortalia  corpora  vestra  propier 
inhabitantem  spiritum  ejus  in  vobis.  Et  iterum 
Christus  dieil  in  Evangeliis  : SotvUe  tmnplum 
hoc^  et  ego  in  tribus  diebus  suscitabo  illud  : hoc 
uniem  dieebai  de  tempio  corporis  sui.  Quia  ergo  e| 
Ipse  se  dicit  suscitare  templum  niuni,  ei  Deus 
ilium  dicitur  suscitasse,  recte  propheta  stupore 
tantas  Patris  et  Filii  uniiaiis  atque  iadiscruiiottis 
attonitus  ait : Quis  suscitabit  eum  (23)? 

6.  Non  deficiet  princeps  ex  Juda,  neque  due  de 
femoribus  ejus  usqueqnd  veniant  ea  quee  reposita 
sunt  ei  (24),  vei,  ui  in  aliis  exemplaribus  habetur, 
Mbtot  is  cui  repositum  est,  et  ipse  erit  exspectatio 
gentium  flic  ioeus  manifeste  refertur  ad  Judam  : 
constat  enim  usque  ad  nativitatem  CbrUlt  non  de* 
fecisse  principes  ex  genere  Jiidm,  «ec  doces  de 
fetiiorihtis  ejus  usque  ad  Herodem  regem,  qui  se- 
cundum historiae  Ihlero  quam  Josepbus  scribit 
aHdnvgcna  fuisse,  et  per  ambitionem  hi  regnum 
JudRorum  dictiur  irrepsisse;  siaiim  ergo  ut  hoe 
faciinn  est,  el  ut  defeoit  dux  de  femoribus  Jiida?, 
advenit  iUe  cui  erat  regnum  repositum.  Iri  quo 
quomodo  gentes  sperent,  Evangelii  Odes  et  Ecole- 
Marom  docet  propagatio.  Reposita  autem  dicimiuc 
ea  qum  opporiunu  tempore  proferenda  sunt.  Sicut 
ei  Christus  HI  finem  sasculoruni  advenisse  did  ar; 


*·  Roro,  vjn,  15.  *·1  Cor,  xii^  5.  *‘Gene8.xLix,9.  Ephes.  iv,  3.  ^ Roin.  iti,  U.  ^ JoAii.  iij 

19.  ^ Geqes.  xlix,  lO.  ” Ant.  lib.  xiv,  cap.  2. 


(19)  ΒΛασνόζ,  dk^ur..  Sic  , inss.  Libri  vero 
eiliii,' βα?ον  dicitur. 

(20)  Alias,  tropidUt,  ' tetum  elidnk  physicus.  Sed 
ntss.  ut  in  dostrO  lexlu^PauJo  post  iidemntss.,  pe* 
tris  fremitu  vel  fugitu;  editi)  pturisgemitu  vel  mgUu. 

(21)  fticujotur.  SiiCt  |ihb.  editi  et  niss·;  mihi  la^ 
men  admodum  suspecta  est  ista  vox,  excusatUr, 
pro  c|iia  roallm,  exeludituf. 

(22)  Alias,  quique  rediens  ab  inferis. 

(25)  Sie  luss.  recdus  quam  ediii  in  quibus  legitur, 
attonitus  est,  quis  suscitavit  eum  f 

(24)  Fentanf  ea  guee  reposita  sunt  ei,  vel,  ut  in 
aliis  exemplaribus  habetur,  veniat  is  cui  repositum 
est.  Prior  lectio,  ik  άποκείμενα  αύτψ.  Altera  ψ 
άτιόκειται.  Sancti  Patres  modo  illam,  modo  alteram 
aubibent.  Contendit  autem  Justinus  in  Dialogo  cum 


Tryphone  illud  & άτιόχεί^αι  veram  esse  LXX  le- 
ctionem, non  autem  tA  άπσχείμενα  αύτφ.  In  Hebraeo 
habetur  rfnD  ^ TY  usquequo  veniat  SehHo. 
Hieronymus  verUt  donec  veniat  qui  mittendus  ssi. 
Quasi  livisset  mW,  vel  nW, . deceptus  simili- 
tudine liiieranim,  π ci  Π·  Vitiosam  autem  fuissu 
Hieronymi  lectionem  inde  palet,  quod  veteres  in^ 
terpreies  Septuaginta  et  Aquila  non  sed 

nS^  legerint.  Aquila  vertit  φ άπόχειται,  Septua- 
ginta τα  &ποχε (μένα . αύτφ,  quasi  , ex  V,  iu  est 
ctii,  vel,  quee,  spectato  y .ut  vocali  c,  el  nS  ei,  po- 
sito Π proi,  nempe  rh  pro  *:S;  sniit  enim  litte- 
rie  permoiaWles·  Dividebant  itaque  vocem  tifrO 
in  ^tZ?  et  qute  ei,  snppl.  repotiia  svnL  Sic  Ezrcil# 
XXI  : Donec  veniat  rui  est  judicium. 


iS» 


ORIGENIS 


M 


eam  dicit  Apoetoliie  ^ : Ecee  nhuc  tmpui  eeapU^ 
bilit  sdlieet  ad  salutem  gentibus  inferendam.  Si 
Tero  quis  in  omnibus  cupiat  cursam  utrlusqtie  ex* 
positionis  aptare*  potest  extorquere  fortassis»  ut 
etiam  de  Christo  haec  hoc  modo  Tideantiir  iitieliigi : 
quia  non  deficiet  princeps  ex  Juda^  id  est  hic  qui 
post  resurrociioiiem  ejus  Ecclesiaram  princeps 
ordinatur·  Et  dux  de  femoribus  ejus.  Duces  quo«|iie 
Christianorum  de  femoribus  Christi  hoc  modo  ex- 
ponet. Membra  Christi  esse  dicit  Apostolus  ^ flde- 
lem  popiiiiim  sine  dubio  spiritaliter  intelligenda. 
Possunt  ergo  et  femora  ejus  spiritaliter  intelJecia 
indicare  eos  qui  pro  firmitate  (25)  et  constantia 
fortitudinis  omne  corpus  Ecclesiae  sustentare  viden- 
tur et  ferre.  Vel  quia  humani  seminis  indicium 
•olet  in  femorum  appellatione  figuraliter  dici»  apud 
nos  autem  qui  seminat»  verbum  seminat;  poterunt 
ergo  qui  romisteritim  verbi  Ecclesiae  exhibent»  de 
Christi  femoribus  intelligi  duces  nsquequo  veniant 
quae  reposita  sunt·  Et  videbitur  ita  posse  intelligi» 
quod  usque  ad  consummationem  saeculi  noii  dee- 
runt isti  duces»  donec  veniant  ea  quae  reposita 
sunt,  quae  praeparavit  Deus  his  qui  diligunt  eum.  Et 
ipse  erit  exepeetaiio  gentium,  in  die  scilicet  judicii» 
curo  omnes  gentes  et  populi  Christum  Judicem  in 
pavore  cordis  et  tremore  conscientiae  exspecta- 
bunt. 

7.  Alligans  ad  vitem  pullum  iunui»  et  ad  pal· 
mitem  asinam  suam  Hoc  de  Christo  et  proprie 
et  singulariter  dicitur  : Ipse  enim  alligavit  ad  vitem 
pulinin  suum  qui  dixit  ** : Ego  sum  vilis  vera.  Ad 
hanc  vero  vitem  pullam  suum  alligavit  et  ad  palmi- 
tem asinam  suam·  Pullus  est  ex  gentibus  populus» 
cui  utique  nunquam  adhuc  legis  onus  fuerat  impo- 
situm» et  super  quem  nemo  nisi  ipse  Christus  inse- 
derat. PuUos  vero  asinan  sunt  hi  qui  de  priore  populo 
qui  nunc  in  figura  asinas  nominatur»  electi  sunt  ad 
109  salutem»  de  quibas  propbeu  dicit  : Si  fue· 
rint  filii  Israel  quasi  arena  maris » reliqua  salva 
fieiu.  Abjecta  ergo  asina  quas  onus  legis  in  infide- 
liute  portare  maluit»  pullus  ex  ipsa  natu»  eligitur» 
Id  est  novellus  ex  veiere  per  fidem  populas  asci- 
scitur» ac  populo  ex  gentibus  sociatur.  Vitis  ergo 
Christus  ex  ea  parte  dicitur»  qua  naturam  susce- 
pit humanam»  ad  quam  Deus  Verbum  suum  pullum  ] 
alligat : id  est  populum  suum  conjungit»  et  sociat 
ei  conversationi  quam  ipse  exegit  in  came;  ut 
imitatione  ipsius,  pullus,  qui  ad  ipsnm  alligatus  esi» 
efliciatur  cum  illo  et  filius  Dei»  et  cohmres  Christi. 
Palmitem  vero  de  quo  in  initiis  quid  significaret  non 
exposuimus  (26) » liitelligere  possumus  boc  modo. 
Fides  quan  in  Christo  est»  et  praesentis  vitae  regulam 
tenet»  et  fuiura  spei  fiduciam  praestat.  Vitis  ergo 


Ullod  videtur  ostendere,  quod  Christi  in  carne  |i^ 
sili  gesu  in  ipso  credentes  imiuntur.  Palmei  ven 
illud  Intelligitur»  quod  palmes  arbori  eonnectitor  et 
confirmator  a lapsu»  quo  adminiculo  fretus  vcnui 
ac  turbines  contemnit  et  respuit»  futurorum  bono- 
nim  Indicat  spem  ; quia  fideles  quique  non  lolom 
in  bis  qum  gerunt»  sed  et  io  his  quae  spenntei 
credunt»  futuram  consummationem  saiutii  exqe. 
ciaiit.  In  quo  quasi  ad  quamdam  paiientiu  arbo- 
rem  spe  juncti  et  confirmati » tentationum  procel- 
las  ac  turbines  ferunt»  quod  de  historiali  Judi  ia· 
terpretari  nulla  mihi  ratio  videtur  posse  pemiiuere, 
nisi  Judaicis  fabulis  annuentes»  putemus  i(a  pom 
intelligi»  pro  eo  quod  dicunt  pariem  trihoi  Jida, 
quam  in  terrae  haerediute  suscepit»  iu  nXtsMm 
' esse  vineis»  ut  lanqiiam  nullo  alterius  generis  eiu· 
stente  virgulto  tanta  vitis  esse  copia  videaior,Bi 
ne  animal  quidem  alligandi  ad  aliud  genat  arbors 
detur  facultas.  Sed  hasc»  ut  diximus»  Judaica  migii 
commenta  videbuntur  : nobis  autem  mysties»  ei 
plus  etiam  sl  sola  sit»  placet  expositio. 

8.  Lavabit  in  vino  stolam  suam,  ei  iu  sanguinem 
amictum  tuum  **.  Videbuninr  el  barc  quanUim  ai 
hisioricuim  expositionem  agrum  fertilem  vite,  ύχιρ· 
βολιχως  vini  abuiidanliam  significare.  Sed  nobilio- 
rem sensum  mystica  producit  expositio  nosin.!he 
stola  Christi  quae  lavatur  in  vino»  merito  φι  in· 
telligitiir  Ecclesia»  quam  ipse  mundavit  tibi  iit- 
, giiine  suo»  non  habentem  roacubm  aut  rugam 
' Non  enim,  inquit  Apostolus  *^»  argento,  velauren· 
dempti  estis,  sed  pretioso  sanguine  Unigeniti  a beo.ii 
hujus  enim  sanguinis  vino»  id  est  lavacro  regene- 
rationis a Christo  lavatur  Ecclesia.  0>n8epeliniBr 
enim  per  baptismum  in  mortem  *■»  et  io  sanguiae 
ipsius»  id  est  .in  morte  ipsius  bspiisaroiir.  lota> 
guine  autem  uvae  quomodo  amictam  suum  lavit,  ti- 
deiidum  est.  Amictos  propinquior  quaedam  vel  se- 
cretior corpori  vesKs  videtur  esse  quam  ttola.  Ili 
ergo  qui  prius  per  lavacrum  loti  stola  ejus  foenni 
effecti»  posieaquam  ad  sacramentum  sanguinis  une 
pervenerunt»  vel  interioris  mysterii  secreiiortsqoe 
facti  sunt  participes»  amictus  ejus  esse  diconivr. 
Lavator  enim  el  in  uvae  sanguine  anima»  com  ii- 
cramenii  bujns  ccaperit  capere  rationem.  Agniu 
namque  et  inlellecu  viriate  sanguinis  Verbi  Dei, 
quanto  capacior  effecta  fuerit  anima»  tanto  purior 
fit  et  lavatur  quotidie  ad  scientiae  profectum , ei 
jungens  se  Deo  non  solum  amictus  ejus»  verum 
etiam  unus  jam  curo  ipao  apiritoa  fieu  Huic  lOuuv  j 
rius  erat  amictus  ille  populi  Israel»  Io  quo  ul  gemis  | 
impudicitiam  designaret»  non  tam  amictum  quam  i 
praecinctorium  nomiuaviL  Quod  Jereniias  circo·'  | 


" II  Cor.  VI,  2.  “ I Cor.  vi , 15.  **  Genes,  xlix»  ii.  ··  Josn.  xv,  1.  ·»  isa.  x,22 ; Rom.  n» Λ 
··  Genes,  xux»  11.  ··  Ephes.  v,  27.  I Petr.  i,  18.  ··  Rom.  vi»4. 

(^  Sic  mss·»  alias  vero,  fidelium  populum  sine  (26)  Mss.»  non  exposuimus  Alias  deesi  partiesh 
duSio  inteiligeado  spiritaliter  judicare  eos  qui  pro  »t  .n. 
firmitati. 


I 


m 


IN  GENESIM  HOHILIA  XVII. 


M9 


dire  lambis  suis,  6l  soferre  raiwe,  stque  in  Eu-  A Super  eos  qui  lacie  tlunlur»  dentes  qus  sunt  eandidit 


pfarsten  Jubetur  abscondere  **. 

9.  Cratiliei  oeuli  ejus  a vino·  et  dentes  ejus  Inets 
eesdidiotes”.  Vides  quomodo  hislorialem  intel- 
leciom  erga  flnero  praecipue  ampulal  ei  sbsdndit. 
Si  enim  adhuc  coiHenliosius  agentes  dicere  reli* 
rou8,  quia  gratifici  sunt  oculi  Judae  ex  τΐηο,  pro 
abundantia,  ut  supra  diiimos,  tini,  et  abundantia 
poculorum  : quid  de  candidis  dentibus  responde- 
bimus, e qoaliuii  lactis  praelatis?  In  quo  adrer- 
soin  feritatem  impudenter  non  est  agendum,  sed 
interruptione  intelilgentiae  liistorialis  exclusi  ad 
spiritualis  expositionis  ordinem  redeamus·  Grslt/id, 
inquit,  oculi  ejus  a vino.  Superius  ostendimus  apo- 
stolica  auctoritate  **  membra  Cliristi  dici  dignos 


id  est,  hi  qui  perfectum  cibum  capere  possunt  el 
comedere,  soper  Illos  sunt  qui  tanquam  partoli  ad- 
huc laete  indigent.  Deniqne  elin  lege,  ea  animan· 
tia  qom  mminant,  et  sumptum  cibum  ad  dciites 
denoo  revocant , quem  subtiliter  minutatimque 
sustentalion!  (28)  corporis  tradunt,  munda  esse 
animalia  designantur·  Aptissime  sane  etiam  candi- 
dos dentes  ejus  dicit·  Omnes  enim  qui  perfecti  sunt, 
et  qui  Scripturarum  cibos  dignis  et  competentibus 
interpretationibus  explanantes  subtilem  et  minu- 
tum intellectum,  qui  spiritualis  dicitur,  Ecclesias 
corpori  subministrant,  candidi  debent  esso  et  puri, 
atque  ab  omni  malo  liberi,  ne  forte  dicatur  eis  : 
QuC  alios  doceSfieipsum  non  docss.  Verum  quoniam 


9iuilv«  ouv*vil*an?  uiviuwiai  ν·····ν··  ····#·  · · 

quosqne  fidelium,  et  diversa  singulariter  membra  ^ divina  Scriptura  non  solum  sacramentorum  debet 


nominari,  pro  eo  quod  unusquisque  omni  Ecclesias 
corpori  dependit  officium.  Erunt  enim  pedes  Christi, 
qui  corrunt  ad  faciendam  pacem , qui  pergunt  ad 
sabfeniendum  his  qui  in  necessiute  sunt  positi· 
Erunt  manus  Christi,  quae  ad  misericordiam  exten- 
duntur, quas  auxilium  Indigentibus  ferunt,  quas  in- 
validis ad  adiiiinieiilum  porriguntur·  Sic  erunt  el 
oculi  Christi,  qui  scientias  lumen  universo  corpori 
praasunt.  Sicut  in  Evangelio  scriptum  est  ** : Ln- 
c$ma  corporis  tui  est  oculus  tuus.  Gratifici  ergo 
sunt  ocoU  isti : sermo  enim  scientias  sale  conditus 
est  **,  ut  det  gratiam  audientibus.  Non  ergo  per 
lioc  solum  gratificus  dicitur,  quia  scientis  sermo< 


scientiam  continere,  verum  etiam  mores  gesiaque 
informare  discentium  ; sic  enim  et  Sapientia  per 
Salomonem  dicit  ^ : Describe  hmc  tibi  dupliciter  et 
triplieiter  in  corde  tuo,  et  arca  qiis  consirueb-itiir  a 
Noe,  bicamerata  et  tricamerata  fieri  jubetur  ; ce- 
nemur ei  nos  posteaquain  dupliciter  ista , prout  po- 
tuimus sentire,  descripsimus,  id  est  secundum  hi- 
storiam et  secundam  mysticum  intellectum,  nunc 
In  quantam  recipere  locus  potest,  etiam  moralem  in 
eo  discutere  sermonem  : ut  Scripturam  studiosi, 
non  solum  quid  in  aliis,  vel  ab  aliis  gestum  sit, 
sed  etiam  ipsi  intra  se  quid  gerere  debeant  docean- 
tur. Judas  confessio  interpretatur.  Qui  ergo  vel  pec- 


nem  minislrat,  sedqnod  babet  in  se,  gnUani  fscll.  C o»·  ««·  ««"ieseus  poenlienliam  gerii,  vei  Cbriaiuin 


His  enim,  inquit  Sapiens  auditis,  sapiens  sapien· 
lior  erit.  Gratifici  ergo  sunt  oculi  ejus  a vino,  quia 
nihil  est  aquarum  in  verbo  scientiae,  nihil  fluidum, 
nihil  frigidum,  sed  vinum  quod  laeliflcat  cor  bomi- 
nis,  ei  quod  infunditur  vulneribus  illius  qui  inci- 
dit in  latrones  quo  scilicet  audientium  vulnera 
peccatorum  non  solum  olei  lenitate  mitigentur,  ve- 
mm  etiam  vini  austerilaie  purgentur.  Et  quis  est, 
inquit  Apostolus  qui  me  leetificat , nisi  qui  eoniri· 
statur  ex  me  Candidi  deutes  ejus  super  lae.  Sae- 
pius de  memlirorum  Christi  ordine  el  ratione  jam 
disimus,  110  et  eadem  frequentius  in  eis  locis 


in  persecutione  coram  hominibus  coiiiiteiur,  col- 
laudatur a fratribus  suis.  Latitia  enim  et  gaudium 
est  angelis  in  ceelo  super  uno  peccatore  poeniientiam 
agente  **·  Ab  ipsis  ergo  tanquam  a fratribus  (unius 
etenim  et  Creatoris  et  Patris  filii  sunt  et  homines 
et  angeli)  collaudantur.  Verum  is  qui  confitetur 
Dominum  Jesum,  quia  in  Spiritu  sancto  confittiur, 
manus  ejus  super  dorsum  inimicorum  efficiuntur· 
Qui  enim  ante  exhibuerat  membra  sua  servire  ini- 
quitati ad  iniquitatem,  nunc  ea  exhibens  servire 
justitiae  in  sancUllcationem,  jam  fugientium  se  ini- 
micorum suorum,  id  est  daemonum,  terga  vexat  et 
medit.  Sic  enim  puguat  non  quasi  aerem  caedens. 


repetere  abaurdum  Tldetor.  Dentea  ergo  ejoa  super  . _ _ 

lac  candidi  erunt  lii,  qui  fortem  el  solidum  cibum  uaemo  g ^ Aiiam  aHn. 

pv*  «k.l  eiimanatn  ® velul  Dei  jam  in  se  participium  habens  etiam  ado- 

rari dicitur  a filiis  Patris  sui.  Filios  Patrie  sui  quasi 
in  morali  loco  possumus  intelligere  minoris  merili 
fideles,  qui  in  eo  majores  quosque  el  perfectiores 
adorant, quod  eorum  opera  humiles  ac  subjMii  ve- 
nerantur el  laudant : unde  ad  Ecclesiam  dicitur  : 
Adorabunt  vestigia  pedum  tuorum. 


verbi  Dei  mandere  ct  comminuere  ad  summam 
subtilitatem  dentibus  possunt ; de  quibus  dicit  Apo- 
stolus in  Epistola  ad  Hebraeos  : Perfectorum  autem 
est  cibus  solidus,  qui  pro  possibilitate  sumendi  exer- 
citatos habent  sensus  ad  discretionem  boni  et  ma^· 
De  imperfectis  antem  Corinthiis  (27)  ··  dicit : Lac 
vobis  potum  dedi,  non  escam,  nondum  enim  poteratis. 


“Jer.  I.  " Genea.  W.IX, «.  - 1 Ctor,  yi,  15.  " Malih.  w,  i*. 

**Lbc.  X,  34.  “IlCor.  H,  i.  ·*  Genes,  xux.  14.  -Bebr.  t,  I*. 
•PrOY.  XXII, -40.  ··  Luc.  xv,  10.  ’·  Isa.  lx,  14. 


·*  Cotoss.  lY,  ·· 
*·  1 Cor.  III,  4. 


**  ProY.  I,  5. 
" Rom.  II,  4i. 


{B)  Alias,  umiperfeeiit  autem  Corinthii». 


(48)  Aliae,  euMliter  minutatum  tuetontauaui. 


QRWIIMES 


SH 


MONITUM 

AD  ORIGENIS  ESHTHTIKA  IN  EXODDM. 


Triplex  fiiil  Origenis  in  Exodum  έξτ^γητιχών  genus  ; tomi  nimirum,  excerpta  seu  sdiolis,  ethomilix. 
Tomorum  fragmenta  tria  Graece  exhibet  Philocalice  caput  vfeesiimrm  sextum;  fbsnii  emm  fragmemiBe· 
eundi  praefixus  est  hic  titulus : Ka\  icdXtv  έν^Ιλλφ  t6μφ  έν  αύτ«ίς  ίΐς  τήν  ^Εξιο^  οημ^ιώσεσιν.  £/  ί·  «fii 
lomoin  Hsdem  ad  Exadum  oburvathnUfut.  Tria  tec  fraginenla  primo  loco  repraesentat  nostra  ediiio. 

Excerpta  aeu  schoUa  commemorat  Hieronymus  apud  Uuflnum  lib.  ii  Invecih.  pag.  925.  At  niliii  honini 
hodie  superest,  nisi  forte  aliquid  inde  excerptum  habeant  έχλογαίΐη  Exedtrm,  quK  eiib  Origenis  aomhie 
in  Catenis  Gra;ds  manuscrlptis  circumferuntur,  quasque  flos  toiooriiin  fragnieiiiiA  sulifiifi simus. 

Homilias  denique  edidit  Origenes,  qttas  Hafimuin  iinecom;inetrlarioriim  ejus  in  Epistolam  1j|l  ad  Ro- 
manos perorans, fiMiyuo  age  labore  iranelata»  monet,  dum  eupptere.  inquit, cupimus  ea,  qua:  ab  Urigene  in  at- 
ditorio  Ere/esier  ex  tempore  non  tam  explanationis  quam  tedificationis  rntentione  peramta  suni,skut  ta  λοηι- 
liis  sive  oratiunculis  in  Genesim  et  in  Exodum  fecimus  ...» finem  laborem  adim^emdi  qnm  deerant,  idckes 
suscepimus,  ne  pulsalte  qneesHones  et  reiicttB  {quod  in  homil  Ucp  dicendi  genere  ab  illo  fien  solei)  Um 
ieeiori  fasiidhtm  generarem.  Ex  bis  duodecim  tantum  commemorat  Casslodorus  De  instit.  div.  litt.  cap.  I, 
sed  tredeciin  hodie  supersuui,  quae  a nemine,  quod  scinm,  in  dubium  revocantur.  Duplex  ex  boroiib 
octava  fragmentum  affert  Jonas  Aurelianensis  episcopus  lib:  i Dd  institutione  laiealiy  cap.  12,  ei  qoid» 
libri  cap.  13,  alfernm  exhibet  ex  homtiia  decima.  Id  uufuu  optarent  eruditi  ut  labare  supplendi  qoxde- 
esse  exiaUmabai,  Itufiiius  supersedisset.  Cum  enim  jain  textus  Graecus  perierit,  vix  certo  distingui  potent 
ubi  solus  Origenes  loquatur,  aut  ubi  suas  nobis  merces  obtrudat  Rufiiius.  Utut  est,  cum  exiemporanex 
sint  hae  homiliae,  ex  illarum  numero  sunt  quas  Origenes  teste  Bvsebie  lib.  vi  Hietor,  eeci.y  cap.  3(1,  jau 
sexagenario  major  a notariis  excipi  permisit,  cum  id  aatua  fieri  iHniquam  coaeessissei ; preiodeque  put 
aonuia  Christi  945  liabUm  suiiL 


EK  TiiN  ΩΡΙΓΕΝΟΪ2 

EIS  THN  ESOAON 

E(g  τό  · ^ΕσχΛήρντα  Κύριος  ti\r  χοφδΙατ  Φαρβώ, 


EX  OftlGENIS 

COMMENTARIIS  IN  EXODUM 

In  illud : Induravit  Dominue  eoe  Pharaonie* 


(99)  c Induravit  autem  Dominus  cor  Pha<^onis,  el  A 
noluit  dimittere  ipsos  i Verba  illa  toties  inExo^ 
do  repetita  : * Induravit  Dominus  cor  Pharaonis ;» 
et : < Ego  iiiduralK)  cor  Pharaonis, » lectores  fere 
omnes  turbant,  tum  qui  Scripturae  non  credunt,  tum 
qui  se  credere  profitentur  : non  credentibus  enim, 

Id  quoque  cum  aliis  mullis,  non  credendi  causa 
osse  videtur,  quia  de  Deo  indigna  Deo  dicuiilnr.  In* 
dignum  autem  Deo  est,  duritiem  efficere  in  corde 
cujnsquam  et  efficere  duritiem  iit  quis  resistat  vo- 
luniati  ejus  qui  indurat  : Et  quomodo,  inquiunt, 
absurdum  non  est,  quaedam  facere  Deum,  ut  quis 
ejus  voluntati  non  pareat?  Videntur  enim  nolentis 

« Exod.  1, 97. 

(99)  Sequentia  fragmenta  Commentariorum  in 
Exodum  desumpta  sunt  e Philocalite  capite  vicesimo 
sexto,quod  coniuliiuus  cum  quntuor  mss.,  scilicet 


t Έοχλήρυνβ  6Ϊ  Κύριο;  τήν  Φαραώ,  ήι 

αύη  Ι^βουλήθη  4ξαΐ9οατχΙλαχ  αύτούς.  ι ΠολλΑχι;  iv 
Έξόδφ  κείμενον  τύ ' ι Έαχλήρυνε  Κύριος  χι^ 
βίαν  Φαφαιο,  » χα\,  ι Έγώ  σχληρυ^ώ  χαρίίχν 
Φαραώ,  I σχεδόν  πάντας  τους  έντυγχάνοντας 
αει,  τούς  τε  Αιηοτουντας  aCrefj  χα\  τους  ιηστεύειν 
λέγοντας.  ΤοΓς  μέν  ydip  άπιστουαι  μετ'  Αλλίιΐν 
λων  χαΐ  τούτο  άπισγίας  αίτιον  είναι  δοχεί,  οτι  λέγι- 
ταΐ  περ\  Θεού  xk  Ανάξια  Θεού.  'Ανάξιον  41  βεοϋ  ΐο 
ένεργεΙν  σκλήρυναιν  πβρ'ι  χαρδίαν  ούτινοαουν, 
ένεργεΙν  αχλήρυναιν  έπ\  τω  άιιειθησαι  τω  ^ουλήμιπ 
tdu  οχληρύνοντος  τδν  oxXqpuvdpavov  * ΚαΙ  «ώςι  9^ 
σΐν,  ούχ  άτοχον  τ6ν  βεδν  ένεργεΐν  \ινα,  έιπ  τφ  4ι*ι· 

cum  duobus  Regiis,  uno  Coisliniano,  et  altero  e bibiio* 
theca  domini  Foucauld  Regi  a sanctioribus  eousiii  s. 


2as  IN  EXODUM.  2Ct 


OelvautoO  τ$  βουλήματι;  βηλον  γ&ρ  δτι  μή  βουλο- 
μένου  τκιΟδμενον  έχειν  (50)  οΓς  προστάσσει  τ6ν  Φα- 
ραώ ταυτα  βοχεΖ  λέγεαθαι  τά  βήματα.  ΤοΙς  8έ  πι- 
στευειν  νομιζομένο^  διαφωνία  ούχ  ή τυχοΰσα  γεγέ- 
νηται,  διά  τό·  ι Έσκλήρυνε  Κύριος  τήν  καρδιαν 
Φαραώ*  ) οΐ  μέν  γάρ  τίειθόμενοι  μή  &λλον  είναι 
βεδν  χαρά  τδν  δημιουργόν  φρονουαιν  ώς  άρα  κατά 
άποχλήρωσιν  δ Θεδς  δν  θ^λει  έλεει,  δν  Sk  θέλει  σκλη- 
ρύνει,  αιτίαν  ούχ  έχοντας  του,  τδνδε  μέν  έλεεισθαι, 
τόνδε  δέ  σχ}.ϊΐρύνεσθαι  ύπ'  αύτοΟ.  "Ετεροι  δ&  βέλτιον 
παρά  τούτους  φερδμενοι,  φασ\  πολλά  χα\  άλλα  κεχρύ- 
φθαι  τής  Γραφής  αύτοίς  νοήματα,  χαΐ  ού  παρά  τούτο 
της  ύγιούς  πίστεως  τρέπεαθαι  * £ν  δ£  των  άποκεχρυμ- 
μένων  είναι  χα\  τδν  περί  ταύτης  τής  γραφής  (51) 
ύγιή  λέγον.  01  δΐ  έτερον  θεδν  φάακοντες  τιαρά  τδν 
δημιουργόν,  δίκαιον  μέν  αύτδν  είναι  θέλουσι  χα\  ούχ 
άγαθδν,  σφδδρα  ίδιωτικώς  άμα  χα\  άαεβώς  ένεχθέν- 
τες,  έν  τψ  χωρίζεΐν  δικαιοσύνην  άγαθότητος,  κα\ 
οΓεσθαι  δτι  οΤδν  τέ  έστι  δικαιοσύνην  είναι  έν  τινι  χω- 
ρίς άγαθδτητος  (52),κα\  άγαθδτητα  δίχα  δικαιοσύνης* 
δμωτ  δέ  χα\  τούτο  λέγοντες  έναντία  τή  ίοί^  ύπολή- 
ψει  περί  δικαίου  προσίενται  θεού,  σχληρύνειν  τήν 
χαρδίαν  Φαραώ,  κα\  άπειθή  αυτήν  κατασχευάζειν 
Ιαυτω.  Ε1  γάρ  δ τδ  χατ’  άξίαν  άπονέμων  έχάστφ  δί- 
καιος, χα\  άπδ  τής  έαυτων  αΙτίας  χρείττοσιν  ή χεί- 
ροσι  γεγενημένοις  άποδιδούς  ών  έπιτήδειον  έκαστον 
τυγχάνειν  έπίσταται,  πως  δίκαιος,  δ άμαρτίας  χείρο- 
νος  αίτιος  γενδμενος  τψ  Φαραώ;  χα\  ούχ  άπλως 
αίσιος,  άλλ'  δσον  (55)  έφ'  οΓς  έχεΐνοι  έξεδέξαντο  συν- 
εργήσα;  είς  τδ  γενέσθαι  αύτδν  άδιχώτατον.  Επ'  ού- 
δέν  γάρ  άναφέροντες  άξιον  προαιρέσεως  δικαίου  θεού 
τήν  αχλήρυνσιν  τής  χαρδίας  Φαραώ,  ούχ  οίδ'  δπως 
δίκαιον  θεδν,  κάν  καθάπερ  διηγείσθε  βούλωνται,  πα- 
ραστήσαι  δύνοινται  τδν  σχληούνοντα  τήν  χαρδίαν  Φα- 
ραώ * δθεν  θλιπτέον  αύτούς  έν  τοίς  κατά  τδν  προχεί- 
μενον  τδπον,  δπως  ήτοι  παραστήσωσι  πως  δίχαιος 
σχληρύνει,  ή τολμήσωσιν  είπειν,  δτι  έπε\  σχληρύνει, 
πονηρδς  δάημιουργδς*  ή μήτε  εΟπορούντες  άποδεί- 
ξεων  πρδς  τδ  τδν  δίκαιον  σκληρυντικήν  εΐναί  τίνος, 
μήτε  τολμώντες  τδ  έπ\  τοσούτον  άσεβές  (54)  προέ- 
αθαι  περί  τού  χτίσαντος  ώς  τ^νηροΰ,  καταφύγωσιν  έπ\ 
έτέραν  δδδν,  έξηγητικήν  τού,  c Έσκλήρυνε  Κύριος 
τήν  χαρδίαν  Φαραώ,  ι άποστάντες  τού  έχ  τού  νομί- 


morigeram  habere  mandaits  aois  Pharaonem  bapc 
esse  verba,  lis  autem  qui  credere  pulamur,  non  le 
vis  controversia  exoritur  ex  his  verbis  : c Indura* 
vit  Dominus  cor  Pharaonis.  » Qui  enim  credunt 
Deum  non  alium  esse  quam  mundi  opiflcem,  sen- 
tiunt Deum  fortuito,  cujus  vult,  misereri,  et  quem 
Tuli,  indurare,  cum  causa  nulla  sit,  cur  hujus  mi 
screatur,  alius  ab  eo  induretur.  Alii  qui  potiorem 
sententiam  sequuntur,  alia  multa  Scripturae  U2 
sensa  sibi  abscondita  esse  dicunt ; nec  se  ideo  a 
recta  Ode  averti  : unum  vero  ex  reconditis  esse  sa- 
nam biijiis  loci  interpretationem.  Tertii  quidam 
alium  esse  Deum  ab  opiflce,  et  justum  esse  volunt, 
sed  non  bonum,  stulte  id  quidem  et  impie,  ciim  ju- 
stitiam a bonitate  separant,  et  putant  Ocri  posse 
ul  quis  justitiam  habeat  sine  bonitate  ei  bonitatem 
sine  justitia ; qui  etsi  hoc  dicunt,  opinioni  suae  con- 
traria de  justo  Deo  admittunt,  nimirum  indurare 
ipsum  cor  Pbaraonis,  et  illud  sibi  facere  iminori- 
gerum.  Si  enim  is  est  justus,  qui  pro  dignitate  uni- 
cuique tribuit,  et  iis,  qui  ex  se  meliores  vel  dete- 
riores evaserint,  reddit  quse  unicuique  ipsorum  no- 
vit esse  idonea  : quomodo  justus  est,  qui  gravioris 
peccati  causa  Pharaoni  fuit?  Sed  non  simpliciter 
causa,  sed  in  quantum  ea  quae  ilii  susceperunt  ad- 
juvit, nt  fleret  ipse  injustissimus  : qui  enim  indu- 
raiiooem  cordis  Pbaraonis  ad  nullam  referunt 
dignam  justo  Deo  voluntatem,  nescio  quo  pacto 
justum  Deum,  etsi  ut  exponitis  velint,  ostendere 
|K>ssinl,  qui  induret  cor  Pbaraonis.  Quare  urgendi 
sunt  in  iis  quae  ad  huiic  locum  faciunt,  ut  vel  cx· 
plicent  quomodo  justus  induret,  vel  dicere  audeant, 
quia  indurat,  malum  esse  Opiflcem;  vel  cum  de- 
monstrare noji  possint  justum  aliquem  indurare, 
nec  eo  procedere  audeant,  ut  Opiflcem  malum  esse 
dicant,  ad  aliam  viam  confugiant,  qua  explicent : 
c Induravit  Dominus  cor  Pbaraonis;  i et  desinant 
ex  eo  quod  verba  inielligere  se  putant,  proprias  de 
justo  Deo  sententias  tollere.  Denique,  quisquis  sit 
hujus  sermonis  sensus,  ignorare  se  fateantur.  H»c 
igitur  de  Deo  iu  proposita  quaestione  per  partes 
sint  inquisita.  Quoniam  autem*  ad  locum  de  na- 
tura, ii  qui  aliquos  existimant  in  perditionem  et  in- 


(30)  ΒονΛομέτον  ΛΒίθόμβτοτ  ^χειτ,  elc.  Sic  re- 
cte habent  PhiloeaiiiB  maniiscripiae,  in  liiiris  atileiii 
antea  editis  pro  βουλομένου  legiliir  βουλδμενος,  cl 
insiipcr  desunt  haec  verba  : ταύταδοχεί  λέγεσΟαι  τά 
βήματα. 

(31 ) Philocalia  edita,  iC£p\  αυτής  τής  γραφής. 

(3i)  Ked  οϊεσθαι  δτι  olor  τέ  έσζι  δικαιοσύνην 

strou  έν  τινι  χωρίς  άγαΰότητος.  U-viC  desideran- 
tur iii  libris  antea  editis,  sed  supplenliir  e mss. 

(55)  Αίτιος f dJU'  δσον,  elc.  Alias  deesl,  αίτιος, 
qunii  resiiinunl  codices  mss. 

(54)  Μήτε  τοΛμωντες  τδ  έΛΪ  τοσούτον  Ασε· 
βές^  elc.  Sic  recte  habent  mss.  Male  auleiii  Phiio- 
colia  edita,  μήτε  τολ{^ντβς  τδ  έπ\  τοσούτων  προέ- 
σΟ«ι,  elc.  Scribit  Epipliaiiius  lueres,  xlii,  ca]>.  3, 
6,  7,  15,  praeter  duo  illa  principia,  opiflcem  nempe 
jmliceni  et  justum  et  bonum  Deum , tertium  a 
hiaroione  fuisse  iiidiicliim,  malum  nempe,  qui  et 
diabolus.  Trium  ergo  suorum  principiorum  hoc  bo- 

Patrol.  Gr.  Xll. 


I nnm,  Justum  illud,  tertium  malum  esse  fingebat. 
Auctor  dialogi  De  orthodoxa  fide  quosdam  scribit 
e Marcionis  schola  tria  haec  ponere  principia;  ita 
ut  principium  bonum  justum  non  sh ; justum  iteni 
iioii  sil  bonum  ; malum  nec  justum  sit,  nec  bonum  : 
alios  vero  ex  eadem  schola  duo  tanUuii,  ut  mox 
ostendiiiuis,  statuere  principia,  bonum  et  malum. 
Christum  autem  opiflce  nature  quidam  e Marcioni- 
tis ; alii  ex  illis  malo  progenitum  eurii  slaloebaot. 
Ili  commentum  Syrino  cuidam,  noo  Mareioni,  Eu- 
sebium  ascripsisse  lestaiur  auctor  Prirdeetinali  a 
Sirmundo  editi  lib.  i hsres.  21.  At  TeriuUiaiiiis 
iib.  1 ado.  Marcionem,  cap.  6,  duo  duntaxal 
suisse  iilum  principia  asserit  : c Alioquin,  inquit, 
certi  Marcionem  dispares  deos  constituere ; alterum 
judicem,  ferum,  bellipotentem;  alterum  mitem,  pla- 
cidum, et  tantummodo  bonum  atque  optimum.  > 
Huetius. 


9 


«{π  d(;iGEMES  . se» 

terilum  esse  facios,  hsec  etiam  adducunt,  probari  A τα  χατά  τάς  λέξεις  νοεΤν,  τάς  Ιβίας  άναιρξίν 


aenieiiiiam  113  suam  iis  verbis:  c Induravit  Dotui - 
niis  cor  Pharaonis  ; » age  el  de  his  istos  interroge- 
mus. Qui  conditus  est  in  iiueriliim,  nihil  unquam 
liooi  ihcere  potest,  cum  ipsi  ad  honesta  tendenti 
natura  ipsa  repugnet.  Quid  ergo  opus  est  Pharao- 
nem,  filium,  ut  dicitis,  interitus,  a Deo  indurari,  iic 
populum  dimittat?  si  enim  non  iorci  Induratus,  di- 
misisset. De  illo  igitur  hoc  modo  respondeant  ; 
quid  fecisset  Pharao,  nisi  fuisset  induratus?  Si  enim 
dimisisset  non  indurnlus,  non  erat  perditae  naturae ; 
it  si  non  dimisisset,  nihil  nccesse  erat  ipsius  cor 
indurari ; nec  enim  dinrisisset,*eiiam  non  induratus. 
Quanam  antem  actione  et  vi  in  principalem  ejus 
facultatem  ipsum  induravit?  et  quomodo  eum  accu- 
sat, dicens  : i Quia  non  obtemperas  mihi.,  ecce  ego 
interflciam  omnia  primogenita  ina,  et  cognoscent 
omnes  iEgyptii,  quia  ego  slnn  Dominus;  » quasi 
propterea,  quae  putantur  acruninae  iis  infligantur, 
ut  Deum  cognoscant.  Atque  in  libris  Mnchahaeorum 
Simile  quid  dicitur  : < Adhortor  omnes,  qui  li- 
brum hunc  legunt,  ne  animum  contrahant  propter 
calamitates:  sbd  existiment  ea  quae  eveniunt,  non 
ad  exitium,  sed  in  disciplinam  generis  nostri  esse  : 
nam  diu  iion  relinqui  impios,  sed  siaiim  in  poenas 
incidere,  magni  est  benefleii  argiiinentuin.  Non 
enim  ut  in  aliis  gentibus  exspectat  sustinens  Domi- 
nus, ut  denique  dimissis  peccatis  ipsorum,  eos  post- 
ea ulciscatur,  ita  et  de  nobis  statuit,  qui  calami- 
tate populurm  suum  erudiens  non  relinquit,  i Si 
enim  in  poenas  propter  peccata  incidere  magni  est 
bcneflcH  argumentum,  Pharao  quoque,  qui  post  in- 
duratum cor  suum  objurgatur  et  una  cum  populo 
suo  punitor,  vide  num  juste,  atque  ob  proprium  de- 
lictum viliiperelur  et  puniatur.  David  autem,  prout 
tempus  poscebat.  Dei  factus  imitator,  de  Joab  Sa- 
lomoni mandat  ini  eum  propter  caedem  Abner  filii 
Neret  propter  delicta  interficiat.  Deinde  subjungit^*: 
c Et  deduces  canos  ejus  in  pace  ad  inferos.  » Per- 
spicuum vero  est,  ut  nobis  Hebraeus  renuntiavit, 
eum,  quod  fuerit  castigatus,  in  pace  dormiiunim, 
non  jam  debita  illi  poena  el  tormento,  propterea 
quod  id  jam  susceperit,  postquam  ex  hac  vita  dis- 
cesserit. Sic  etiam  nos  minas  omnes  accipimus  ex 
sacris  Scripturis,  el  cx  vi  ac  operatione  magniiudi- 


itep\  διχαίου  Οεου  νοήσεις.  Tb  βέ  τελευταΤον,  χ4ν 
άπορειν  δ τι  ποτ^  ό λόγος  ύποβάλλη 
σιν  (δ5)·  ταΰτα  μ^ν  ουν  έσπαράχθω  έξεταζόμενα  τηρί 
Θεοϋ  έν  τφ  προχειμένφ  προβλήματι.  Έπεί  δΐ 
είς  τβν  περί  φύσεως  τόττον  (36)  οί  ύτχιλαμβάνοντές 
τινας  έκ  τής  κατασκευής  έπ’  άιτωλεία  γεγονένιι, 
κα\  ταΰτα  φέρουσι,  λέγοντες  βηλοΰσθαι  β βιβά> 
σκουσι  βιά  του  c έσκληρύνΟαι  ύπδ  Κυρίου  τήν  xap· 
δίαν  Φαραώ,  » φέρε  ταΰτα  αύτών  7α)νΟανώμεΟα’Ό 
έπ’  άπωλεία  κτισθεις,  ούκ  &ν  ττοτε  ποιήσαί  τι  των 
ίιρειττόνων  δύναιίο,  αυτής  τής  ένυπαρχούσης  φύ«ως 
άντιπραττούσης  αύτω  πρ6ς  τά  χαλά.  Τίς  Ουν  χρεί* 
τδν  Φαραώ,  Απώλειας,  ώς  φάτε,  υίδν  τυγχάνο'ηα, 
σκληρύνεσΟαι  ύπδ  τοΰ  θεοΰ,  ?να  μή  άποστείλη  τδν 
λαόν ; Εί  γάρ  μή  έσκληρύνετο,  άτιέστειλεν  άν.  Άζο· 
κρινέσθωσαν  δή  περ\  τούτου  λέγοντες,  τί  &ν  έποίηπ 
Φαραώ  εΐ  μή  έσκληρύνΟη;  ΕΙ  μέν  γάρ  Απέλυε  μί; 
σκληρυνθε\ς,  ούχ\  φύσεως  άπολλνμένης  ήν  εί  δέ  μί; 
Απέλυε,  περισσδν  τb  σκληρύνεσΟαι  αύτοΰ  τήν  χβρ- 
δίαν,  όμοίως  γΑρ  ούκ  Απέλυε  καΐ  μή  σχληρυνΟείς.  Τί 
δλ  ένεργών  ό Θεός  περί  τb  ήγεμονικίν  αύτοΰ  isxXf,- 
ρυνεν  αύτόν ; κα\  πώς  αύτδν  αΐτιάται  λέγων,  ι Άνδ’ 
ών  Απειθείς  μοι,  ίδού  Ιγώ  Αποκτενώ  τΑ  πρωτέτοχί 
σου,  καΐ  γνώσονται  γΑρ,  φησ\,  πάντες  οί  Αίγ ύπτιοι 
ότι  έγώ  δέ  είμι  Κύριος*  ι ώς  διΑ  τοΰτο  των  νομιζο- 
μένων  χαλεπών  έπαγομένων  αύτοΤς,  Γνα  γνώσι  -Λ*/ 
Θεόν.  Έν  δέ  τοίς  Μακχαβαϊχοΐς  τοιοΰτόν  τι  λέγεται* 
C Παρακαλώ  τούς  έντυγχΑνο'/τας  τήδε  τή  ^ίβλω,  μή 
συστέλλεσθαι  διΑ  τΑς  συμφορΑς,  νομίζει ν δέ  τά  γκό- 
μενα μή  πρύς  ίλεΟρον,  ΑλλΑ  πρύς  παιδείαν  τοΟ  γέ- 
νους ήμών  είναι*  καΙ  γΑρ  τ6  μή  ττολύν  χρόνον  έαίδαι 
δυσσεβοΰντας,  Αλλ'  εύθέως  περιπίτττειν  έπιτιμίοις, 
μεγάλης  εύεργεσίας  έστ\  σημεΤον*  ού  γΑρ  χαθάτιρ 
έπΙ  τών  Αλλων  έΟνών  Αναμένει  μο^χροΟυμών 
της,  ώς  είς  τέλος  Αφει  μένων  (57)  αύτών  ιών  άμα> 
τημάτων,  ύστερον  αύτούς  έχδική*  ούτοι  χαΐ  έφ’  ήμ'ν 
Ικρινε,  παιδεύων  δέ  μετΑ  συμφορΑς,  ούκ  έγχαταλείπ£ΐ 
τύν  έαυτοΰ  λαόν,  ι Εί  γΑρ  τδ  έπιπίπτειν  έπιτιμίας 
διά  τΑ  Α;ιαρτήματα,  μεγάλης  εύεργεσίας  έστ\  στ- 
μεΐον,  έπιτιμώ μένος  και  ό Φαραώ  μετά  τ6  έσχληρύν- 
Οαι  αύτοΰ  τήν  καρβίαν,  χα\  κολαζόμενος  Αματωλαω 
αύτοΰ,  ορα  εί  μή  ού  μάτην  έπιτετίμηται,  μηδέ  ϊτ\  τύ 
Ιδίφ  καχώ  (38).  ΟΙονελ  δέ  Θεοΰ  μιμητής  γινόμενο; 
' κατΑ  τδ  έπιβάλλον  τοίς  καιροίς  ό Δαυ?δ,  έντέλλεται 


11  Mace,  νι,  i2  el  seq.  lll  Rcg.  ii,  0. 


(55)  Philoe*  n»·.,  όμολογήσωσι.  Libh.  editi,  όμο- 
Αογήσουσι*. 

(56)  Έλβϊ  δέ  8ΐς  τέν  χερί  ρύσεως  τόΛον,  elc. 
Valentiniani  eorumqiie  consectanei·  ciim  triplex 
hominum  genus  statuerent,  πνευματικών,  ψυχικών, 
cl  ύλικών,  seu  χοϊκών,  postremos  illos  ad  interitum 
factos  a Deo,  boni  quidquam  agere  non  posse  decer- 
nebant. Vide  nos  ad  Commenl.  in  Maith.  xvn,  2i, 
el  in  Jonn.  iv,  46,  loin.  xviii,  el  rn  Joan.  viii,  41, 
lom.  xxji.  Videndus  quoque  Origenes  lom.  iii  De 
principih,  cap.  1,  ubi  quacciinque  fere  liic  disserit, 
conlineniiir  : et  homil.  6 in  Exod.,ct  homil.  2 in 
Jerem.,  ubi  Manem  Origeiiis  »iaie  posteriorem 
perstringi  falso  Genebrardus  existimavit,  et  lib.  i 


Περί  άρχέ>ν,  cap.  5 el  8,  el  lib.  ii  cap.  5,  et  iraci. 
55  in  Malih.,  et  lib.  v contra  Celsum.  Videniiue 
item  irenseus  lib.  l,  cap.  1 ; et  TerlwIIlamis  ndr. 
Yalentin.<t  el  Epiphanius  hseres.  xxxi,  cap.  7.  Porrt 
in  eam  videntur  iiiducii  sententiam  Yaientiiiiani  ex 
I Joan.  iH,  9,  10,  el  ( Joan.  v,  4,  18,  et  Judac  19. 
Praeluserant  ipsis  Stoici  simile  quid  propugnantes; 
quos  eleganter  confutat  Cicero  in  libro  ue  Fato. 
Hurtius. 

(57)  Mss.,  ώς  είς  τέλος  Αφειμένων.  Phtlocotui 

edita,  ώς  είς  τέλος  άφιεμένων.  ^ 

(58)  Mss.,  τφ  Ιδίψ  κακψ.  Libelli  editi,  Αύτφ  Ιδίφ 
καχψ. 


Ici  ΪΝ  EXODUM.  S?0 

xoG  Ίω^β  τφ  Σολομώντι  χολάσαι  αύτ6ν  διά  τά  Α nis,  H4  et  ordhie  opiflcioram  Dei,  qui  aspectabilia 
ήμαρτημένα  είς  Άβενήρ,  υίδν  κα\  άποχτειναι  et  quae  non  videntur  condidit ; temporaria  iCem  ci 
διά  τά  έτιταισμένα,  εΤτα  έπιφέρει*  c Κα\  χατάξεις  (59)  seterna;  ut  qiii  unus  et  idem  sit  in  omnibus,  qui 
αυτού  χήν  πολιάν  έν  εΙρήνη  εΐ^^δου.  ι Δήλον  δέ  δτι,  Pater  Domini  et  Servatoris  nostri  bonus,  et  justus» 

’ώς  χα\  δ Έ6ρα?ος  ήμινάπήγγειλε,  τδ  διά  του  χολα-  et  sapiens;  et  ad  eum  scopum  Scripturas  deducere 

σθήναιαύτδν  έν  ειρήνη  χοιμηθήσεσθαι,  ούκ  Ιτιδφει-  nitimur,  ut  ostendamus  omnia  esse  boni  Dei,  ci 

#4>μέντ)ς  αύτφ  χολάοεω;  χα\  ^ajavou,  διά  τδ  έντεΰ-  jusii,  et  sapientis,  nec  in  minima  quidem  re,  atten» 

δεν  ήδη  άπειληφέναι  αύτδν,  μετά  χήν  έντεΰθεν  άπαλ-  tisel  prudentibus  errare  videamur.  Ad  id  autem, 

λαγήν.  Ουτω  δ*  ήμε?ς  χαΐ  πάσαν  απειλήν,  άπδ  τε  των  nt  ejus  bonitati,  justitiae  et  sapientiae,  quae  dicuntur. 

Ιερών  Γραφών,  χα\  άπδ  τής  ένεργε{ας  τής  χατά  τδ  congruant,  Deo  Servatore  opus  habemus.  Haec  igi- 

μέγεθος,  χα\  τάξεως  των  δημιουργημάτων  παραδεχό-  tur  de  iis  verbis:  ι Induravit  Dominus  Deus  cor 

μέθα  Θεού  του  χτίσαντος  *τά  βλεπδμενα,  χα\  τά  μή  .Pbaraonis,  » existimamus.  Medicus  est  animae  ver- 

^λεπόμενα,  τά  πρδσχαιρα,  χαΐ  τά  αΙώνια,  ώς  ένδς  hum  Dei,  remediis  variis  et  admodum  tempestivis 

δντος  χα\  τοϋαύτου  χατά  πάντα τφΠατρΙ  τού  Κυρίου  ei  quae  aegrotis  maxime  congruunt,  utitur;  horum 

xa\  Σωτήρος  ήμών  άγαθψ,  χα\  διχα^φ,  χα\  σοφφ,  χα\  alia  plus,  alia  minus  laboris  et  molestiae  iis  aflerunt, 

έπ\  τδν  σχοπδν  έχείνον  τάς  Γραφάς  άγειν  άγωνιζό-  Β qui  curantur.  Rursum  remedia  interdum  dis  entanee 

μέθα,  τού  μέν δειχνύναι  πάντα  άγαθοΰ  θεού,  xa\  σο-  nec  cohaerenter,  aliquando  secus  fiunt,  interdum 

φοΟ,  χα\  διχαίου,  ούδέ  χατά  τδ  τυχδν  ύπονοηθέντες  celerius  aut  tardius;  et  postquam  aegri  peccato 

ctv  τοις  γενουν  εχουσινάποπίπτειν  χατά  δέ  τδ  έφαρ-  .velut  saginati  fuerint,  vel  postquam  illud  extremis, 
μδζειν,  ή μή,  τή  άγαθότητι  αδτοΰ,  χα\  δικαιοσύνη,  ut  ita  dicam,  Lbris  atligerinL  Horum  omnium 
xa\  σοφία  τά  λεγδμενα,  Θεού  σωτήρος  δεόμενοι,  testimoniis  plena  est  divina  Scriptura,  cum  aspe- 

Τοιαΰτα  τοινυν  χα\  περ\  τοΟ'ι  Έσχλήρυνε  Κύριος  ό riora  duriorave  remedia  plus  ininusve  populo  adhi* 

βεδς  τήν  χαρδιαν  Φαραώ,  ί ύπονοουμεν.  'Ιατρός  έττι  bila  in  Scripturis  legantur,  quaeque  illi  ad  coiiver* 

^ λόγος  τού  Θεού,  όδοις  θεραπείας  χρώμενος  sionem  ei emendationem  contigerunt;  in  bellis  ma- 

ποιχιλωτάταις  χαι  άρμοδίαις  πρδς  τούς  χαχώς  δχον-  joribus,  vel  minoribus;  fame  diuturniori,  vel  mi- 

τας  χα\  έπιχαιριωτάταις  (iO)*  τών  δέ  τής  θεραπείας  nus  diutina.  At  dissentanee,  tum  puia,.  cum  dici*· 

δδιον,  αί  μέν  είσιν  έπι  πλείον,  αΕ  δέ  έπ' έλαττον  πό-  c Non  advertam  ad  filias  vestras  cuin  se 

νους  χα\  ^ασάνους  έμποιουσαι  τοΐς  εις  Γασιν  άγομέ-  prostituent,  et  ad  conjuges  vestras  cum  adultera- 

νοις*  πάλιν  τ'  αυ  βοηθήματα,  ότέ  μέν  άπεμφαινόντω;  bunlur.  » Fortassis  enim  animas  quae  corporea,  ct 

γίνεται,  ότέ  δέ  ούχ  ούτως  Ιχει,  χα\  πάλιν  τάχιον  ή quae  jucunda  esse  putantur,  inultum  expetunt,  rc- 

βοάδιον*  χα\  μετά  τδ  έμφορηθήναι  τής  άμαρτίας,  ή C linquit,  donec  satietate,  quae  maxime  appetunt,  ab- 

μετά  τδ,  ώσπερ  εΙπεΙν,  μόνον  άψασθαι  άύτής.  Μαρ-  jecerint,  quasi  ea  velint  evomere,  nec  ad  ea,  satia- 

τυριών  δέ  τών  είς  έκαστον  πλήρης  πάσαή  θεόπνευστος  tae  nimirum  et  gravissimis  poenis  exercitae,  slatlin 

Γραφή,  σχυθρωποτέρων  βοηθημάτων  έπ\  πλεΐον  ή rediturae  sinL  Serius  autem  curantur,  quae  coiiiem 

Ιλαττον  άναγεγραμμένων  γεγονέναι  τφ  λαψ,  χαι  συμ-  psisseni  in  eadem  iterum  recidere,  quod  malis  abso- 

6ε6ηχέναι  αύτώ  ύπέρ  έπιστροφής  χα\  διορθώσεως*  luUe  slaltin  fuissent.  Novit  autem  opifex  Deus  siii- 

Iv  τνολέμοις  μείζοσινή  έλάττοσι,  χα\  λιμοις  πολυχρο-  gularum  affeclioiirs,  et  υΐ  ei  convenit,  solus  scienter 

νκοτέροις,  ή δλιγοχρονιωτέροις.  Άττεμφαινόντως  δέ  ac  perite  medicinam  facere  potest,  et  quod  cuique 

iv  τφ*  f Ούχ  έπισχόψομαι  έπι  τάς  θυγατέρας  υμών  congruit,  et  quando,  adhibere.  Atque  ut  in  quibus- 

βταν  πορνεύωσι,  χαΐ  έπ\  τάς  νύμφας  ύμών  όταν  μοι-  dam  corporis  morbis,  si  malum  ad  intima,  ut  ita 

χεύωσι.  i Τάχα  γάρ  έπι  πλείον  άφιεμένας  (41)  ψυ-  , dicam,  penetraverit,  medicamentis  quibusdam  ad 

χάς  τών  σωματικών  χα\  ήδέων  είναι  νομιζομένο>ν  .extimam  superficiem  materiam  attrahit  medicus, 
παρ' έαυτοις  έγχαταλείπει*  έως  χορεσθεισαι  άποστρα-  molestissimas  inflammaiiones,  tumores  et  dolo- 
φώσι  τών  ών  όρέγονται,  οΕονε\  χαΐ  έμέσαι  αυτά  βου-  res  plures  iis,  quos  antequam  curaretur  susti- 
λόμεναι,  xa\  ούχ  άν  ετι  ταχέως  τοις  αύτοις,  διά  τδ^^  nebat,  afferens;  ut  fieri  consuevit  in  iis  qni 
ώς  έπ\  ιελεΐον  έμπεφορήσθαι  αύτάς,  χαιέπ\  τοσουτον  a rabido  cane  morsi  sunt,  et  aliis  quibusdam,  qui 

βεβασάνίσθαι’,  περιπεσούμεναι.  Βρά^ιον  δέ  έπ\  τήν  ejusmodi  malis  afiiciuntiir  : sic  Deum  arbitror  oc- 

θερα^ίαν  άγονται  αΐ  χαταφρονήσασαι  άν  του  δεύτε-  cullain  115  malitiam,  quae  ad  intimam  animam 

pov  τοΓς  αύτοις  περιπεσειν,  διά  τδ  τάχιον  άπηλλά-  . penetravit,  tractare.  Et  quemadmodum  de  hujiis- 

χθαι  τών  χαχών.  Οΐδε  δέ  ό τεχνίτης  Θεδς  τάς  δια-  modi  atgroto  medicos  dicit : Ego  inflanimaiiones 

θέσεις  έχάστων,  χα\  ώ;  έπιβάλλει  αύτφ,  μόνος  faciam  in  loco  vulneris,  el  has  aut  illas  paries  fa- 

έπιοτημόνως  δυνάμενος  τάς  θεραπείας  προσάγειν,  ciam  ut  intumescant,  ut  graviorem  abscessura  fa- 

νε  Osee.  iv,  14. 

(39)  Mas·,  xa\  χατάξεις,  clc.  Philocalia  edita,  exemphris,  liim  LXX  Seniorum  editiones  habent 
κα>  ούχατάξεις.  Verissimum  est  quod  a Genebrardo,  ΤΊΤΙ  kSi.  xa^  ού  χατάξεις,  cui  seri piiir»  omnes 
ei  deinde  a Tarino  observatum  est  legisse  Orige-  omnino  iiilerpretes  consenti uiit.  Huetius. 
nem,  xa\  χατάξεις,  id  enim  omnino  raliocinalio  ejus  (40)  PhilocaL  ins.,  έπικαιροτάταις. 
postulat.  Et  ali  Hebraico  quoque  contextu  negandi  \φιεμένας.  Omnino  legendum  έφιεμένας,  elmo* 
particulam  abfuisse  Origenes  ipse  testificatur.  At  παρ'  έάυταΐς,  id  quod  vidit  Genebrardus· 

universas  quae  hodie  circumferuntur,  tum  Hebraei 


871  ORIGENES 

dant·  llaee  dicentem  medictim  sl  qtils  peritus  au·  A 'ci  χρή,  χα\  ττβτε  έχάστω  roistv.  *QjT;£p  cl  cri 
diaty  non  vituperabit,  imo  vero  laudabit,  qui  bxc  τινων  σωματικών  παθημάτων,  είς  βάθος  του,  Ιν 

se  faclnriim  minitetur  : sed  alius  medicinae  igna·  ούτως  εΓπο),  χεχωρηχότος  χαχου,  δ ιατρδς  είς  xh 

ΠΙ8,  dicet  alienum  facere  a professione  medicorum,  έπιφάνειαν  διά  τινων  φαρμάκων  SXxsi  χα\  έπισπίτα* 

qui  cum  sanare  debeat,  ad  inflammationes  et  abs-  τ^;ν  Ολην,  φλεγμονάς  χαλεπάς  έμποιών  χα\  διοι- 

CCSSU8  rem  deducat.  Sic  etiam  existimo  Deum  di-  δήσεις,  xaV  πόνους  (i8)  πλείονοιςών  εΤχέ  τις  πρ\ν  Id 

xisse  : c Ego  indurabo  cor  Pliaraonis.  i Haec, qui  ut  xh  θεραπευθήναι  όδευσαι*  ώσπερ  Εθος  ποιεΤν  αυτής 

Det  oracula  accipit,  dicentis  auctoritatem  reveritus  έπ\λυσσοδήχτων,  χα\  έτέρων  τινων  τά  παραπλήσια 

approbat:  et  omnis  qui  quaerit,  invenit  quomodo  τούτοις  πεπονθότων*  οΟτως  οΤμαι  χα\  τδν  βεδν  οΙχομο- 

I in  his  etiam  Dei  bonitatem  ostendat;  apertius  qui-  μεΖν  τήν  χρύφιον  κακίαν  είς  τδ  βάθος  χεχωρηχυΤαν 

dem  ad  salutem  populi , qui  multis  miraculis  ad  της  ψυχής.  Κα\  ώσπερ  λέγει  δ Ιατρδς  έπ\  τονίέ 

fidem  adducitur;  secundo  in  ^gypliis,  quicunque  τίνος  - Έγώ  φλεγμονάς  ποιήσω  περ\  τδν  τόπον  τής 

miraculis  stupefacti  Hebraeos  secuturi  erant:  iPro-  άνέσεως,  χα\  διοιδήσαι  άναγχάσω  τάδε  τινά  μέρη, 

luiscuus  , inquit  ’·,  populus  multus  iCgyptiorum  ώστε  άπόστημα  χαλεπδν  έργάσασθαι  · λέγοντος  & 

lina  cum  iis  egressus  esl;>  arcanius  vero  el  altius  ταυτα  του  Ιατρού,  δ μίν  άχούων  αύτοΟ  έπιστημσνι- 

fortasse  el  ad  Pbaraonis  ipsius  utilitatem,  qui  jam  B χώτερος  (45),  ούχ  αΐτιάσεται,  άλλά  χα\  έπαινέσεται 
venenum  ηοη  occultaret,  neque  cupiditatem  cobi-  τδν  τάυτα  οΐονελ  άπειλοΰντα  έργάσασθαι  * δ δέ  τις 

berel,  sed  protraheret,  et  in  apertum  proferret,  et  λέξει  φάσχων  άλλότριον  της  των  Ιατρών  έτταγγελίας 

fortasse  agendo  dissolveret,  ut  inhaerentis  malitiae  ποιεΤν,  τδ  δέον  (44)  ύγιάζειν,  έπ\  φλεγμονές  χαΐ 

ebullitione  ac  ejectione  iacta,  imbecillam  postea  Αποστήματα  άγοντα*  ούτω  δέ  οίμαι  χα\  τδν  θεΐν 

baberel,  quae  mala  fei  l,  arborem,  et  fortasse  demum  ειρηχέναι  τό  * c Έγώ  σχληρυνώ  τήν  χαρδίαν  θα- 

exsiccatam,  cum  mergitur  Pharao;  neque  ideo,  ραώ*ι  χα\  τούτων  γεγραμμένων,  δ μέν  άχούων  ώς 

ut  quispiam  existimant,  ut  penitus  interiret,  sed  Θεού  λογιών,  τδ  μέν  άξίωμα  του  λέγοντος  τηρών 

υΐ  ejectis  peccatis  allevaretur,  et  forte  in  pace  ex  άττοδέχεται,  χα\  ζητών  πάς  ευρίσκει  χα\  έν  τούτοις 

tanto  bello  animi  ad  inferos  descenderet.  Sed  for-  Αγαθότητα  του  θεοϋ  παραστησαι  γινομένην  (iS)* 

siian  aegre  patientur  lectores,  violentum  et  alienum  φανερώτερον  μέν  έπ\  σωτηρίφ  του  λαού,  διά  πλειό- 

esse  arbitrati,  quod  dicebamus,  utile  fuisse  Pha·  νων  παραδόξων  πιστοποιουμένου * χα\  δεύτερον  πεοί 

raoni  cor  ipsius  Indurari , el  pro  eo  fecisse  quae-  τών  ΑΙγυπτίων,  δσοι  Ιμελλον  τά  γινόμενα  χαταπλητ- 

cunque  scripta  sunt  usque  ad  submersionem.  Sed  τδμενοι  άχολουθειν  τοίς  Έβραίοις  * < Έπίμιχτος  γαρ, 

vide  num  inde,  remota  omni  dubitatione,  quse  φησ\,  λαδς  πολδς  τών  ΑΙγυπτίων  συνεξήλθεν  αύ- 

dicia  sunt  probare  possimus.  < Mulla,  inquit  Da-  ^ τοΕς  * i άπο^δητότερον  δέ  χα\  βαθύτερον  τάχα,  χα\ 
vid**,  flagella  peccatoris;»  et  filios  ejus  docet,  έπ\  τφ  δφελος  γενέσθαι  αύτώ  τφ  Φαραώ,  ούχ  Ιτι 

Deum,  quemconque  diligit  et  approbat  filium,  fla-  άποχρύπτοντι  τδν  Ιδν,  ούδέ  τήν  Εξιν  συνέχοντι,  άλλ' 

geiiis  objurgare.  Ipse  praeterea  David  promissio-  Ιλχοντι  χα\  είς  τούμφανές  άγοντι  αύτδν,  χάΐ  τάχα 

nem  de  Christo  et  credentibus  in  eum  vaticinans,  διά  του  πράττειν  έχλΰοντι,  ?να  πάντα  τά  της  ένυπαρ- 

ail  : C S1  dereliquerint  filii  ejus  legem  meam,  et  χούσης  χαχίας  έχβράσματα  έπιτελέσας , άτονον 

in  judiciis  meis  ηοη  ambulaverint;  βι  justificcliones  Οστερον  Εχη  τδ  τών  χαχών  οίστιχδν  δέ^ρον  (46·, 

meas  violaverint,  et  mandata  mea  non  cusiodie-  τάχα  ξηραινόμενον  έπλτέλει,  δτε  χαταποντουται,  ούχ 

rint,  animadvertam  in  virga  iniquitates  ipsorum,  ώς  οίηθείη  άν  τις  έπ\  τφ  παντελώς  άπολέσθαι,  άλλ' 

et  in  flagellis  scelera  eorum ; at  misericordiam  έπλ  τώ  άποβαλόντα  τά  Αμαρτήματα  χουφίσθήναι, 

meam  ηοη  dissipabo  ab  eis.»  Dei  11β  ergo  gratia  χα\  τάχαέν  εΙρήνη  άπδ  τοσούτου  πολέμου  της  ψυχής 

etl  cum  ifi  iniquum  animadvertitur  virga,  et  in  |iec-  είς  άδου  χαταβήναι.  ’Αλλ'  είχδς  δυσπαθώς  Ιξειν  τούς 

calorem  flagellis.  Et  quatenus  non  flagellator  qui  έντευξομένους,  βίαιον  ύπολαμβάνοντας  είναι  τδ^γό- 

peccat,  correctioni  et  emendationi  nondum  sirbjl-  μενον,  ώς  άρα  συμφέρον  γεγονέναι  τφ  Φαραώ  τδ 

dtur.  Quare  minatur  Deus  si  magna  fiant  pec-  d έσχληρύνθαι  αύτου  τήν  χαρδίαν,  χα\  ύπέρ  αύτοΰ 
cata  Judaeorum,  c ηοη  amplius  animadverso mm  in  πάντα  τά  άναγεγραμμένα  γεγονέναι,  μέχρι  χα\  τής 

filias  eorum  enm  se  prostituerint,  el  in  sponsas  χαταποντώσεως.  "Ορα  δέ  εΐ  δυνάμεθα  έντευθεν  τδ 

ipsorum  cum  fuerint  adulteratae. » Et  alibi  ait  **  : δυσπειθές  περιελόντες  πειθώ  ένεργάσασθαι  τοΰ  περλ 

f Quia  expurgavi  te,  et  ηοη  es  purgatus,  ηοη  irascar  τών  είρημένων.  c Πολλαλ  αΐ  μάστιγες,  φησίν  δ 

libi  amplios,  neque  aemulabor  propter  te  amplius.»  Δαυίδ,  του  Αμαρτωλού* » δ δέ  υΐδς  αύτου  διδάσχει,  ότι 

Ergo  quibus  ηοη  Irascitur  peccantibus,  ut  ita  di-  μαστιγοί  δ Θεδς  πάντα  υΐδν  δν  παραδέχεται.  Έτι  U 

eam,  bile  incensus  ηοη  irascitur.  Observandum  αύτδς  δ Δαυ^δ  Απαγγελίαν  προφητεύων  τήν 

praeterea  mioas  quae  per  prophetas  jaciunlur,  bis  Χριστού,  χα\  τών  είς  αύτδν  πιστευόντων,  φηβΙν' 

Exod.  XII,  38.  Psal.  χχχι,  10..  ” Psat.Lxxxvui,  51  et  seq.  ” Osie  iv,  14.  Ezeeh.  xmv,  15. 

(48)  Πάτους  deest  in  libris  antea  editis,  sed  siip-  (45)  Γιτομέτητ.  Forte  legendum  γινομένοις; 
pletur  e mss.  (46)  άέτδροτ.  Huetius  ad  inarainem  rejerii  χέν- 

(43)  IJnus  codex  ms.,  έπιστπμονιχώτερον.  τρον.  Infra  legendum  videtur,  AU’  είχδς  δυσπειθύ; 

(44)  Ποιέΐτ,  τό  δέον,  etc.  Legendum  videtur,  Εξειν,  etc. 

ποιειν  τδν  δέον,  elc. 


275  iN  EXODUM.  tU 


« Έιν  έγχαταλείπωσκν  oc  ulol  αύτου  τ6ν  νόμον  μου, 
xaV  ‘ΐοίς  χρίμασί  μου  πορευθώσιν  * έάν  τά  $ι- 
χαιώματά  μου  βεβηλώσωσκ , χα\  τ3τς  έντολάς  6έ 
μου  (47)  μή  φυλάξωοιν,  έπισχέψομαι  έν  (&άββφ  τάς 
ανομίας  αύτών,  χα\  έν  μάστιξι  τάς  άίιχίας  αύτών* 
τ6  βέ  έλεός  μου  ού  μή  βιασχεδάσω  άπ  αύτών.  > 
ΟύχοΟν  χάρις  Θεού  έστι  τδ  άνομον  (48)  έπισχεφθή- 
ναι  χαΐ  τδν  άμαρτωλδν  μάατιζι.  KaV  όσον 

YS  ού  μαατιγοΰται  δ άμαρτάνων,  παιδεύσει  χα\ 
διορθώσει  ούδέταο  ύπάγεται  * διδ  χα\  άτ^ιλε?  ό θεδς,. 
έάν  μεγάλα  γένηται  τά  άμαρτήματα  των  τήν  Ίου- 
δάίαν  οΐχούντων , € Μηχέτι  έπισχέψασθαι  έπ\  τάς 
θυγατέρας  αύτών  βταν  ττορνεύωσι,  χα\  έπ\  τάς  νύμ- 
φας  αύτών  βταν  μοιχεύωσι.  ι Κα\  άλλαχού  φησιν 
i.*AvO'  ών  έχαθάρισά  σε  (49)  χα\  ούχ  έχαΟαρίσΟης, 
ού  θυμωθήσομαι  έπΙ  σοΙ  6τι,  ούδε  ξηλώσω  έπΙ 
σοΙ  έτι.  I Ούκούν  οΤς  ού  Ουμοΰται  άμαρτάνουσιν,  ιν’ 
ούτως  εΓπω,  χολούμενος  ού  θυμοΰται.  Παρατηρητέόν 
δέ  χα\  έπ\  ταιϊς  προφητιχαϊς  άπειλαις  έπ\  τοΤς  πο5Λο?ς, 
δτι  έπιλέγεται  τδ·  « Γνώσονται  δτι  έγώ  είμι  Κύ- 
ριος. > Και  άπειλε?  ού  μόνον  Ισραήλ ίταις,  άλλά  χα\ 
Αιγυπτίοις,  χα\  Άσσυρ.ίοις  (»Η0),  χα\  έτέροις  έχθροίς 
του  λαού.  Τούτο  δέ  τδ  έπ\  τέλει  πολλών  νομιξομένων 
άτκιλών  ΧΛΪ  έν  ττ)  Έξόδφ  άναγέγραπται.  “'Άρα  γάρ. 
ό σχληρύνων  σχληρδν  σκληρύνει ; σαφές  δ^  βτι  σχλη- 
ρδν  ού  σχληρύνεται,  άλλ’  άπδ  άπαλότητος  ή σχλη- 
ρότης  (51)  είς  σχληρόΐητα  μεταβάλλει  * άπαλότης  δέ 
χαρδίας  χατά  τήν  Γραφήν  έπαινετή,  ώς  πολλαχού 
τετηρήχαμεν.  Αεγέτωσαν  τοιγαρούν  εΐ  χρηατδς  δ 
Φαραώ  τυγχάνων,  γεγένηται  πονηρδς,  άλλά  χα\  ήτοι 
αΐτιώμενος  δ θεδς  τψ  Φαραώ  (52),  μάτην  αιτιάται,  ^ 
ή ού  μάτην  * εΐ  μέν  ούν  μάτην,  πώς  Ετι  σοφδς  χαΐ 
δίχαιος ; εΐ  δέ  μή  μάτην,  αίτιος  έτύγχανε  τών  άμαρ- 
τημάτων  τών  χατά  τήν  Απείθειαν  τφ  Φαραώ  * χα\  εΐ 
αίτιος,  ού  φύσεως  ήν  άπολλυμένης  έχεϊνος.  Πι- 
στευτέον  (53)  μέντοιγε  χα\  τούτο,  διά  τδ  χαταχρώ- 
μενον  τδν  Απόστολον  τοΐς  έντευθεν  (5ητοΤς  λέγειν  · 

« Άρ’ ουν  δν  θέλει  έλεεί,  δν  δέ  θέλει  σκληρύνει. 
Έρεις  ούν  μοι,  Τί  έτι  μέμφεται;  τφ  γάρ  βουλή- 
ματι  αύτού  τΙς  άνθέστηχε ; > τίς  δ σχληρύνων  χα\ 
έλεών;  ού  γάρ  δή  έτέρου  τδ  σκληρύνειν,  χα\  έτέρου 
τδ  έλεεΤν  χατά  τήν  άποστολιχήν  φωνήν,  άλλά  τού 
αύτού.  Ήτοι  ούν  οί  έν  θεφ  (54)  έλεούμενοι  τού  σχλη- 
ρύνοντός  είσι  τήν  χαρδίαν  Φαραώ,  κα\  μάτην  άνα- 
πλάσσεται  αύτοΓς  Ιτερος  θεδς,  ή Αγαθός.  Κατ’  αύ-  j 
τούς  θεδς,  ούχ  έλεήμων  μόνον,  άλλά  χαΐ  σχληρύνων, 
χα\  ούχ  Ετ’  αν  εΓη,  ώς  ύπολαμβάνουσιν,  Αγαθός.  Πάντα 
δέ  ταύτα  Επίτηδες  έπ\  πλειον  έξητάσαμεν  πρδς  τούς 
άβασανίστως  έαυτοΓς  χαριζο μένους  τδ  νενοηκέναι, 
χα\  έπιβαίνοντας  τή  άπλότητι  τών  ήμετέρων,  ένι- 
στάμενοι  χα\  βειχνύντες  δτι  ούτε  είς  & ύπολαμβά- 

··  Rom.  IX,  18, 19.  Psal.  νι,  2,  ei  χχχνη,  2. 

(47)  ^ΕντοΛάς  δέ  μου.  Expungenda  videlur  par- 
licula  δέ. 

(48)  Τδ  άτομοτ.  Lego,  τδ  τδν  άνομον. 

49)  ^Ατθ*  έχαθϋφισά  σε,  elc.  Haec  ex  Ezech. 
XXIV,  13,  peiita  suni,  ut  ex  Hebraeis  ei  Yulpta,  ei 
reliquis  inlerprelaiionibus  satis  constat.  At  Vul- 
gata: τών  θ'  editiones  multum  inde  recedunt. 

ilCETIUS. 


i fere  verbis  concludi  : i Cognoscent,  quia  ego 
Dominus ; > et  minatur  non  Israelitis  modo,  sed 
etiam  iEgyptiis,  et  Assyriis,  et  aliis  inimicis  populi 
sui.  id  vero  quod  in  flne  omnium  ejusmodi  coinmi- 
naiionum  additur,  in  Exodo  quoque  scriptum  est. 
Nunquid  ergo  qui  indurat,  durum  indurat?  apertum 
autem  est  durum  non  indurari,  sed  prae  mollitu- 
dine, duritiem  in  duritiem  commutari.  Mollitudo 
vero  cordis  Scripturae  sententia  laudabilis,  ut  ple- 
risque  in  locis  a nobis  est  observatum.  Dicant  ita- 
que an  Pharao  de  bono  factus  sit  malus;  sed  et  an 
Deus,  cum  Pharaonera  reprehendit,  injuria  necne 
reprehendat:  si  temere;  quomodo  sapiens  et  justus 
est?  si  non  temere;  causa  fuit  peccatorum,  quae 
a Pbaraonis  duro  et  immorigero  animo  profecta 
» sunt : at  si  causa  est,  non  erat  ille  perditas  na- 
ture. Est  hoc  quoque  credendum  quod  hinc 
petitis  verbis  usus  Apostolus  dicit  **  : i Ergo  quem 
vult  miseratur,  et  quem  vult  indurat.  Dices  ergo 
mihi  : Cur  etiam  siiccensei?  voluntati  enim  ejus 
quis  restitit? » quis  est  qui  indurat  ct  qui  mise- 
ratur? non  enim  alterius  est  miserari,  alterius  in- 
durare, juxta  vocem  Apostoli ; sed  unius  et  ejus- 
dem. Ergo  qui  misericordiam  iii  Deo  consequuntur,, 
ejus  suat  qui  cor  Pbaraonis  indurat;  et  frustra 
ipsis  alius  dcusGngitiir,  quam  bonus.  Ipsorum  etiam 
sententia,  Deus,  non  solum  misericors,  sed  etiam 
indurans,  nec  amplius  fuerit,  ut  existimant,  bonus. 
Hsec  autem  adversus  cos  qui  citra  curam  ei  dis- 
quisitionem, tantarum  rerum  sibi  inielligeiitiaro 
arrogant,  et  nostrorum  simplici  lati  insultant,  data 
opera  pluribus  sumus  persecuti,  nisu  omtii  ur- 
gentes ac  ostendere  conantes,  neque  ad  ea  quae  de 
Deo  existiniam,  neque  ad  ea  qux*  de  natura  tra- 
dunt, sibi  quidquam,  ut  putant,  hunc  quem  habemus 
conferre  sermonem.  Nos  autem,  quos  multiplex 
ratio  in  hanc  sententiam  induxit,  existimamus  ei 
dolorem,  et  molestiam,  et  laborem,  et  castigatio- 
nem quae  a Deo  inferuntur,  nunquam  contra  H7 
eos  esse ; sed  iis  semper  conducere  qui  patiun- 
tur. Duriora  igitur,  quae  Deo  tribui  putantur  no- 
mina, furor  et  ira,  arguere  et  erudire  dicuntur, 
ut  hic  : I Domine,  ne  in  furore  tuo  argueris  lue, 
neque  ira  lua  erudieris  me ; i cum  is,  qui  haec  pre- 
catur, oret  ne  opus  habeat  reprehensione  a fu- 
rore Dei,  et  eruditione  per  iram  ipsius  , quasi  fu- 
turum sil  ut  aliqui  furore  Dei  arguantur  et  ira 
ipsius  erudiantur.  Atque  ut  his  dictis  magis  ac 
magis  asseiitiamur,  e Novo  quoque  Testamento 
similia  testimonia  petenda  sunt , dicente  Serva- 
tore ** ; c Ignem  veni  mittere  In  terram , atque 

**  Luc.  XII,  49. 

(50)  Kal  ΑσσνρΙοις.  Haec  in  libris  antea  editis 
omissa  sunt,  sed  supplentur  e mss. 

(51)  Ή σκΛτιρόττις.  Deesl  in  aliquot  mss.  ol 
abesse  potest. 

(52)  Τφ  Φαραώ.  Quidam  mss.,  τδν  Φαραώ. 

(53)  ΠιστΒντέοτ.  Forte  legendum  πευστέον» 

(54)  Unus  codex  ms·,  Χριστφ. 


W5  OniGENES  2Τβ 

uiinain  Jam  arsfssci ; i nisi  enim  salutaris  esset  A voufft  περ\  βεου,  οδτε  είς  & δογματ^ζουσι  ικερ\  φΰ· 
fgnis,  quem  venit  mitlere  in  terram,  et  hominibus  σεως,  συμβάλλεται  αύτο?ς,  ώς  οΓονται,  6 λβγος  ά 

salutaris,  nunquam  ea  dixisset  boni  Dei  Filius,  χατά  τ6  ένεστηχ6ς  έζεταζβμενος.  Ημείς  βέ  πολλά- 

$ed  et  Petrus,  qui  verbo  Ananinm  et  Sapphiraiu  χόθεν  πειθβμ^νοι,  χα\  πόνον  χα\  χόλασιν  τά  προσβΗ^ 

qtiodpeccassspt,  Deo  mentiti,  ροη  hominibus,  inter-  γόμενα  άπ6  του  θεοΰ  νομίζομεν  γΙνεσΟαι,  ούβέτητβ 

fecit,  non  id  modo  curavit  ut  scdificarenlur  qui  χατά  των  πασχόντων,  άλλ' άε\  ύπέρ  α^ών.  Κα\  τά 

in  Chrisii  fldem  eo  viso  religiosiores  et  magis  pii  χαλεπιοτατα  γουν  Θεψ  voμtζ6μεvo^  προσάπτεσθαι  των 

erant  futuri , sed  et  morienlcs  ; volens  eos  per  re-  όνομάτων,  θυμός  χα\  όργή,  έλέγχεςν  χα\  παιδεύειν 

pentinam  mortem  expiatos,  nec  opinantes  corpore  λέγεται  έν  τφ·  « Κύριε,  μή  τφ  θυμφ  σου  έλέγζι^ς 

liberare,  qu|  et  aliquid  pndc  jpstilicarcntur  habe-  με,  μηδό  τ^  όργ!)  σου  τταιδεύσης  με,  » του  ταΰτ» 

bant  ; quia  vel  dimidium  bonorum  suorum  in  usuip  εύ^ομένου,  δεομένου  μή  δεηθήναι  έλέγχου  του  διά 

fgent  um  dederant.  Et  Paulus  eum,  qui  cum  pro-  θυμού  θεού,  χα\  παιδεύσεως  τής  διά  τής  δργής  αύ- 

consule  Sergio  Paulo  erat,  dicto  obcaecans,  per  τού,  ώς  τινών  όλεγχθησομένο)ν  τφ  θυμφ  τού  θεού, 

dolores  et  molestiam  ipsuip  ad  pietatem  conver·'  xal  παιδευθησομένων  τή  όργή  αυτού.  Ίνα  δλ  μάλλον 

Iit,  dicens  ipsi  ··  : ι Ο plene  omni  dolo  et  fallacia,  προσιήμεθα  τά  λεγόμενα,  χαΐ  άπό  τής  Καινής  Δια- 

fili  diaboli,  hostis  omnis  justitix,  non  desines  per-  B παραπλησίοις  (^ητοΓς  χρηστέον,  τού  μλν  Ιω· 
vertens  vias  Domini  rectas?  et  nunc  eris  caecus  τήρος  λέγοντος*  < Πύρ  ήλθον  βαλείν  έπ\  τήν  γήν, 

ιιοη  videns  solem  usque  ad  tempus.  > Qoodnam  xa\  εΓθε  δό  έχάη  (55)*  ι ούχ  άν  γάρ  μή  σωτηρίου 

tempus?  Αη  cum  propter  peccata  correctus  , motus  βντος  τού  πυρός  , δ ήλθε  βαλεΤν  έπ\  τήν  γήν,  χολ 

poenitentia  dignus  erat  futuros,  qui  solem  videret  άνθρώποις  σωτηρίου  , έλεγε  ταΰτα  δ τού  άγαθοο 

animo  et  corpore,  ut  enuntiaretur  divina  virtus  in  θεού  Υίός.  Αλλά  χαΐ  6 Πέτρος  άνελών  τφ  λόγψ  τδν 

restitutione  visus  ipsius;  et  animo,  quia  fide  sus-  *Ανανίαν  χα\  τήν  Σάπφειρςκν,  άμαρτήσαντας  έν  τφ 

cepta,  Dei  culturo  erat  adepturus?  Sed  ,et  Demas  ψεύδεσθαι  ούχ  άνθρώποις,  άλλά  τφ'Κυρί^),  ού  μόνον 

et  Hermogenes,  quos  tradidit  Satans  ut  discerent  πεφρόντιχε  τής  οΐχοδομής  των  έχ  τού  δράν  τέ  γε- 

ηοη  maledicere,  simile  quid  illis  passi  sunt : ct  <jUi  γενημένον  εύλαβεστέρων  έσομένων  είς  τήν  είς  Χριστόν 

Corinthi  patris  uxorem  habuerat,  traditur  ipse  Sa-  πίστιν,  άλλά  χαΐ  των  άποθνησχδντων  * βουλδμενος 

tanae  in  perniciem  carnis,  ut  spiritus  servaretur  in  αύτούς  χεχαθαρμένους  τφαίφνιδίφ  θανάτφ  χαΐ  «ρά 

die  Domini.  Non  est  igitur  mirum  si  omnia  in  Pba-  προσδοκίαν  άπαλλάξαι  τού  σώματος,  έχοντας  τι  χάΐ 

laone  indurato,  et  tot  denique  poenis  circumsesso  διχαιώσεως,  έπε\  χάν  τό  ήμισυ  των  υπαρχόντων  δε· 

divina  benignitate  administrantur.  Haec  autem  in  δώχασιν  είς  τήν  χρείαν  των  δεομένων.  Κα\  Παύλος 

praesens,  ut  inciderunt,  de  eo  118  dicta  sint ; ^ δέ  τδν  συν  τφ  άνθυπάτω  Σεργίψ  Ι1αύλΐ{3  τφ  λόγω 
t Induravit  Dominus  cor  Pharaonis.  » Porro  si  quis  τυφλών  διά  των  πόνων  έπιστρίφει  αυτόν  είς  θεοσέ- 

gervata  in  Deum  pietate,  his  meliora  et  ab  impie-  βειαν,  λέγων  αύτφ*  ι πλήρης  παντός  δόλου  χα\ 

tale  remotissima  , cum  divinae  Scripturae  testiino-  πάσης  {Ραδιουργίας,  υΙέ  διαβόλου  , έχθρέ  πάσης  δι- 

piis,  invenerit,  ea  nostris  praeferenda  sunt.  χαιοσύνης,  ού  παύση  διαστρέφων  τάς  δδούς  Κυρίου 

τάς  εύθείας;  χα\  νύν  έση  τυφλός  μή  βλέπων  τόν  ήλιον  Λχρι  χαιρού.  > Ποίου  χαιρού;  ή τού  δτε  έπι“ 
ι^ληχθεις  χα\  βασςινισθε\ς  (56)  διά  τά  άμαρτήματα,  έμελλε  μετανοων  άξιος  γίνεσθαι  άμφοτέρως  τόν  ήλιον 
Ιδείν  χατά  ψυχήν  χα\  χατά  σώμα , ίνα  έξαγγέλληται  ή θεία  δύναμις  έπΙ  τή  άποκαταστάσει  των  όψεων  (57) 
αύτού*  χα\  κατά  ψυχήν,  δτε  έμελλε  πιστεύων  δνασθαι  τής  θεοσεβεία»;  Άλλά  χα\  Δημάς,  χαΐ  Έρμογένης, 
οΟς  παρέδωχε  τφ  Σαταν^,  ίνα  παιδευθώσι  μή  βλασφημειν , παραπλήσιόν  τι  ι;επόνθασι  τοϊς  προειρη- 
μένοις.  Κα\  δ έν  Κορίνθφ  τήν  γυναίκα  τού  πατρός  έσχηχώς,  χα\  αύτός  τιαραδίδοται  τφ  Σατανά  είς  όλεθρον 
τής  σαρκός,  ίνα  τό  τινεύμα  σωθή  έν  τή  ήμέρφ  τού  Κυρίου.  Ού  θαυμαστόν  ούν  εΐ  χα\  τά  περ\  τόν  Φαραώ  τόν 
σχληρυνόμενον,  χα\  έπΙ  τέλει  τοιαύταις  χολάσεσι  περιβαλλόμενον  άχό  άγαθότητος  οΐχονομείται  Θεού. 
Ταύτα  δέ  ήμίν  έπι  τού  τιαρόντος  , ώς  ύπέπεσεν , είρήσθω  περί  τού , < Έσκλήρυνε  Κύριος  τήν  χαρδίαν 
Φαραώ.  > Έάν  δέ  τις  τό  πρός  τόν  Θεόν  εύσεβΙς  τηρών , χρείττονα , χα\  μηδαμώς  άσεβείας  έφαπτό- 
μένα  εύρίοκη,  μετά  μαρτυριών  των  άπό  των  θείων  Γραφών,  έχείνοις  μάλλον  χρηστέον. 

Εί  alibL  D Καϊ  έτ  άΧΧοις  αερϊ  τον  αύτοικ 

Ad  ilium  praeterea  locum,  baec  meditor:  nuin  Έτι  δέ  έφίστημι  έν  τοίς  χατά  τόπον,  μήποτ$(9^ 


··  Al  t.  xiii,  10,11, 

(55)  Είθε  δε  έχάη.  Itn  in  liomilia  5 in  Ezech. 
quam  vertit  Hieronymus,  conceptus  est  iste  Lucae 
locus : < Ignem  veiii  minere  in  terram  , et  ulinain 
jam  ardeat. » Hinc  confirmatur  prolata  ab  Hugone 
Grotlo  loci  bujus  Lucap  interpretatio,  qui  in  anti- 
quis codicibus  lia  scripliis  exstat : Ka\  τί  θέλω,  εί 

&άνήφθη ; Hunc  autem  ita  distinguit  Grotius  i 
τί  θέλω;  εί  ήδη  άνήφθη,  et  sic  exponit  ; c Quid 
nutem  est  quod  opto?  utinain  Janijam  accendatur,  i 
Ei  enim  cum  indicalivo,  utinam^  apud  Hellenistas 
«ignificare  erudite  confirmat.  Huic  expositioni  asti- 


pniaiiir  non  Syrus  modo,  sed  Arabs  ellam  eipersa; 
et  multo  magis  ipse,  ut  liquet,  Origenes,  quem  non 
ila  in  Luca  legisse  crediderim,  uti  hoc  loco  .seri - 
ptuin  est;  sed  cum  locum  ex  memoria  recitaret, 
sententiam  eamdera  aliis  verbis  retulisse  verisimile 
est.  Huetids. 

(56)  Kal  βασαησθεΐς.  H»  voces  desiderantur  ΐη 
libris  antea  editis,  sed  supplentur  e ms8. 

(57)  Τώτ  δψεωτ»  Lege  τής  Ι^εως. 

(58)  Mss.  μήποτε.  Libb.  editi,  μηδέια>τε,  male. 


277 


278 


IN  EXODUM. 

ώσπερ  οΐ  Ιατρο\  των  λυσσοδήχτων  iby  16ν  έπισπώ-  Α quemadmodum  medici,  eorum  qui  a rabido  ctno 


μενοι  έπ\  τ*;ν  έπιφάνειαν , Γνα  μί]  Ινθον  νεμόμενος 
διαφθείργι  zhy  δνθρωπον  , χαλεπωτέρας  έμποιουσβ 
διαθέσεις  κα\  φλεγμονάς*  ούτως  ό θεδς  τήν  ίγχρυ- 
πτομένην  καΐ  έμφωλεύουσαν  τοΓς  βάθεσι  τής  ψυχής 
κακίαν  , διά  τής  αυτού  Ιατρικής  έπισπάται  είς  τά 
Ιξω,  ώστε  φανεράν  αύτήν  κα\  έναργεστέραν  γενέσθαι, 
?να  μετά  τούτο  τήν  έξής  έπάγτ|  θεραπείαν.  Τοιαύτα 
δ^  ήγούμαι  καΐ  τά  δν  τψ  Δευτερονομίφ  ^ητά,  τούτον 
Ιχοντα  τόν  τρόπον  · < Κα\  μνησθήση  πασαν  τήν  όδδν 
ήν  διήγαγέ  σε  Κύριος  ό θεός  σου  τούτο  τεσσαρακοστήν 
Ιτος  έν  τή  έρήμφ,  όπως  κακώση  σε,  καΐ  πειράστ^ 
σε,  κα\  διαγνωσθή  (59)  τά  έν  τή  καρδί^  σου , εΐ  φυ- 
λάξη  τάς  έντολάς  αύτού,  ή οΟ.  Κα\  έκάκωσέ  σε  κα\ 
έλιμαγχόνισέ  (60)  σε  · κα\  έψώμισέ  σε  τδ  μάννα , δ 
ούκήδβις  συ,  χα\  ούκ  ήδεισαν  ρί  πατέρες  σου*  ινα 
άναγγείλη  σοι  δη  ούκ  έπ*  άρτψ  μόνω  ζήσεται  δν· 
θρο>πος  , άλλ’  έπ\  παντ\  ^ματι  έκττορευομένψ  διά 
στόματος  θεού  ζήσεται  άνθρωπος,  ι Τήρει  δέ  έν 
τούτοις  δτι  κακοΐ  ό θεός  κα\  πειράζει , ϊνα  διαγνω- 
σθή  τά  έν  τή  έχάστου  καρδία,  ώς  δντα  μέν,  έναπο- 
κείμενα  δέ  τω  βάθει , κα\  είς  φανερδν  διά  των  κα- 
κώσεων έρχόμενα.  Τοιούτόν  έστι  καί  τδ  έ.ν  τφ  Ίώβ 
Οπδ  τού  Κυρίου  διά  λαίλαπος  κα\  νεφών  άπαγγελλό- 
μενον  (61)  πρδςτδν  Ίώβ,  ούτως·  ι Οιει  με  άλλως  σοι 
κεχρηματικέναι,  ή ινα  άναφανής  δίκαιος·  ι ούτε  γάρ 
αίπε,  γένη  δίκαιος,  άλλ’,  ?να  άναφανής,  τοιούτος  ών  κα\ 
πρδ  των  πειρασμών,άναφανήςδέέντοις  συμβεβηκόσιν, 
ΚαΙ  ΛάΜτ  έν  άΛΛψ  τύμίμ  έν  τα7ς  αντάΐς  εΙς  τήν 
'Έξοδον  σημειώσεαν  (62). 

ΤΕλεγε  δέ  τις  των  καθ’  ήμας,  άπδ  τής  συνηθείας  τδ 
ζητούμενον  παραμυθού μένος,  δτι  πολλάχις  οί  χρηστοί 
κύριοι  μακροθυμούντες  έπΙ  τους  άμαρτάνοντας  των 
οιχετών,  λέγειν  είώθασι  (63)  τδ,  ι Έγώ  σε  άπώλεσα,ι 
καλ , € Έγώ  σε  πονηρδν  έποίησα,  ι μετά  τού  ήθους 
έμφαίνογτες,  δτι  ή χρηστότης  αύτών  καΐ  μακροθυμία 
πρόφασις  δοκει  γεγονέναι  τής  έπ\  πλεϊον  πονηρίας. 
*'βσπερ  quv  τούτων  λεγομένων  δύναταί  τις  λέγειν 
συκοφαντών,  δτι  ώμολόγησεν  ό δεσπότης  πονηρδν 
πεποιηχέναι  τδν  οίκέτην  · ούτω  τά  ύπδ  τής  άγαΟότη- 
τος  τού  θεού  πρόφασις  γχνόμενα  τής  σκληρότητας 
-τού  Φαραώ,  έσκληρυκέναι  άναγέγραπται  τήν  καρδίαν 
Φαραώ.  Παραμυθήσεται  δέ  ούτος  (64-)  έξ  άποστολι- 
κών  βητών,  δ νενόηκεν  είπειν  · < Έ τού  πλούτου  τής 
γρηστότητος  αυτού  χα\  τής  άνοχής  καέ  τής  μακρο- 
6υμίας  καταφρονείς,  άγνοών  δτι  τδ  χρηστδν  τού  θεού 
ε!ς  μετάνοιάν  σε  άγει ; διά  δέ  τήν  σκληρότητά  σου, 
καΐ  άμετανόητον  καρδίαν  θησαυρίζεις  σεαυτώ  όργήν 
έν  ήμέρα  όργής,  κα\  άποχαλύψεως , κα\  δικαιοσύνης 
τού  θεού,  δς  αποδώσει  έχάστωκατάτά  έργα  αυτού,  ι 
Ό αύτδς  γούν  Άτα5στολος  έν  τή  πρδς  'Ρωμαίους  έπι- 

·*  Deui.  VMI,  2,  5.  Job  xl,  δ.  «« Rom.  π,  4, 

έ59)  Mss.  διαγνωσθή,  Tarimis  οι  llueiius  γνωσθή. 

(60)  ΈΛιμαγχόνισε.  Serib.  έλιμαγχόνησε. 

(61)  Mss.,  άπαγγελλόμενον.  Lib.  edili,  έπαγγελ- 
^ιόμενον. 

(62)  Έν  τάϊς  αντάίς  είς  τήν  *Έξυδον  σημειώ- 
ετεσιν·  Quid  sini  σημειώσεις  diximus  in  Origenianis 
lib.  III,  cap.  2.  Hac  appcllaiiune  scripta  ea  conii  · 
lientur  quae  ad  aliud  scriptum  adjiciunlur.  iiaque 


morsi  sunt,  rirus  in  apertum  extrahentes,  ne  in- 
tus depascens  hominem  perimat , graviorem  faciunt 
sensuro  doloris  et  inflammationes  ; ita  Deus  abdi- 
tam et  inclusam  imis  veluti  autnii  medullis  pra- 
vitatem medicina  sua  foras  extrahit,  ut  aperta  et 
evidens  fiat,  ut  congruentem  deinde  curationem 
adhibeat.  Quo  pertinere  arbitror  haec  in  Deutero- 
nomio scripta  : i Et  recordaberis  universam 
viam  per  quam  deduxit  te  Dominus  Deus  tuus,  an- 
num jam  quadragesimum  in  solitudine,  ut  afflige- 
ret te  et  lentaret,  et  cognoscerentur  quae  in  corde 
luo  sunt;  an  serves  mandata  ejus,  necne;  et  af- 
fli.\it  le  et  inedia  fatigavit,  el  pavit  te  manna, 
quoil  tu  non  noveras,  neque  noverant  patres  tui ; 
ut  enuntiaretur  libi  quod  non  in  solo  pane  vivet 
iiotno  , sed  in  omni  verbo , quod  procedit  per  os 
Dei,  vivet  homo.  i Observa  iii  his  Deum  affligere 
et  lentare,  ut  dignoscantur  quae  in  cujusque  corde 
sunt,  ut  qnae  sint  quidem  , sed  in  profundo  recon- 
dita , quae  per  angores  el  molestias  tii  apertum 
prorumpunt.  Ejusmodi  est,  quod  in  libro  Job  ei  a 
Domino  per  turbinem  el  nubes  declaratur  : i Ar- 
bitraris me  aliam ob causam  lecum  esse  collocuturo, 
nisi  119  ut  justus  appareres;  > nec  enim  dixit, 
ut  fieres  justus,  sed  ut  appareres,  cum  talis  etiam 
ante  tentalioiies  fuisses,  appareres  autem  in  iisquai 
accidissent. 

Rursus  in  alio  lomo,  in  iisdem  ad  Exodum  commen- 
tariis. 

Dicebat  aliquis  e nostris  comtaneis,  per  ea  qu« 
in  usu  sunt,  id , quod  jam  qnterilur,  molliens, 
saepe  bonos  dominos  patientes  in  delictis  servo- 
rum dicere  solere  : « Ego  le  perdidi,  ego  le  Im- 
probum feci;  > hoc  pacto  cum  afieciu  quodam 
ostendentes  bonitatem  el  paiieniiain  ^suarn  cau- 
sam videri  attulisse,  cur  eorum  cresceret  impro- 
bitas. Quomodo  igitur,  cuui  hacc  dicuntur,  cavillari 
quis  potest,  fassum  esse  dominum,  se  servum  im- 
probum fecisse  : sic  quae  a benignitate  Dei  profe- 
cta sunt,  quasi  causa  fuerint  imlurationis  Pharaoni, 
cor  Phnraonis  indurasse  dicuntur.  Apostoli  autem 
verbis,  liic  ea  quae  cogitavit , leniet  : i An  divl- 
I tias  bonitatis  ipsius  et  sustentationis  et  patientia 
contemnis,  ignorans  benignitatem  Dei  te  ad  poeni- 
tentiam deducere?  sed  propter  duriliein  el  cor  poe- 
nitere nescium,  coacervas  libi  iram  in  die  irae  , et 
declarationis,  el  Justitiae  Dei,  qui  reddet  unicinque 
pro  operibus  ejus.  » Ipse  idem  Apostolus  in  Epi- 
stola ad  Romanos  ait  ·^  : i Si  autem  Deus  volens 
ostendere  iram,  ei  potentiam  suam  nolam  facere, 

5,  6.  Rom.  IX,  22. 

plena  commentaria,  quos  tomos  inscripsit  Origeiies, 
el  scholia  vocabulo  isto  significata  reperias,  nam 
uiraqiie  ad  contextum  adjiciebautur,  ciijus  gratia 
fuerant  elaborata.  Hoc  autem  loco  tomi  notantur. 
Huetius. 

(65)  Mss.,  είώθασι.  Libb.  edili,  είώθεσαν. 

(64)  Unus  codex  lus. , ούτος.  Libb.  edili,  ού- 
τως. 


«80 


«79  EI  OniGENE 

lalit  nulla  patientia  vasa  iree  parata  in  Interitum  ;i  A <rcoXf{  φη^ιν*  i Et  δέ  θέλων  β Bιhς  ΙνδβΙξβισθαι  την 
quasi  patientia  Ipsius  tulerit  vasa  irse  et  vel  uti  pro*  δργήν , χα\  γνωρίσαι  xh  δυνζτδν  αύτοΟ , ήνεγχεν  έν 
creaverit.  Si  enim « quod  leuis  et  patiens  iuerit,  πολλ^{  μαχροθυμ^φ  σχεύη  όργής  χατηρτισμένα 
ηοη  puniens  peccantes , sed  miseratus « vasa  illa  Απώλειαν  * > ώς  τής  μαχροθυμίας  αυτού  Ινηνοχυίας 

abundarunt ; ipse  quotlammodo  patientia  sua  vasa  τά  σχεΰη  τής  όργής,  χαΐ  οΐονεί  γεγεννηχυίας.  £ί  γΑρ 

iras  tulit , et,  ut  iia  dicam  , ipse  omnia  fecit  vasa  παρά  τδ  μαχροθυμε?ν  αύτδν  ού  χολά^οντα τους άμαρ- 

irae  atque  adeo  ipse  induravit  cor  eorum.  Cum  enim  τάνοντας,  άλλ'  έλεουντα,  έπλεδνασε  τή  χύαει , αυτός 

tot  signis  et  prodigiis  fae lis  non  obtemperat  Pliarao,  πως  ήνεγχε  τή  έαυτοΰ  μαχροθυμία  τά  σχεόη  τής  όρ- 

sed  post  tot  et  tanta  monstra  repugnat , quomodo  γής,  χαΐ  V ούτως  εϋττω,  αύτδς  τΑ  πάντα  πεποίηχε 

DOD  durior  et  inAdelior  arguitur?  cum  durities  et  αχεύη  δργής,  χα\  χατά  τούτο,  αύτδς  έσχλήρννε  την 

increduliias  ex  prodigiis  oriri  potuisse  videatur,  χαρδίαν  αύτών.  *Ότε  γάρ  σημείων  τοσούτων  χα\  τε· 

Simile  est  id  in  Evangelio  : i Ego  ad  judicium  In  ράτων  γενομένων  ού  πείθεται  ό Φαραώ , αλλά  μετά 

hunc  mundum  veni ; > non  enim  Servatori  proposi-  τηλιχαυτα  άνθίσταται,  πώς  ού  οχληρότερος  χα\  aiar 

tum  fuit  venire  ad  judicium,  sed  ex  eo  quod  vene^  στότερος  έλέγχεται  ; τής  σχληρότητος  χαΐ  άπιστίας 

rii,  consecutum  est  ut  ipse  ad  judicium  venerit  eo-  δοχούσης  έχ  των  τεραστίων  δυναμένης  γεγονέν«ε· 

rum,  qui  post  miracula  ipsi  non  crediderint  ; sed  ^ "Ομοιον  δλ  χαΐ  τδ  δν  τφ  Εύαγγελίιρ*  ι ΕΙς  χρίμα 
et  iu  ruinam  eorum  venii.  έγώ  εις  τδν  χόσμον  τούτον  ήλθον  * > ού  γάρ  προέθετο 

δ Σωτήρ  είς  χρίμα  έλΟειν,  άλλ’  ήχολούΟησε  τφ  έληλυΟένάι  αύτδν,  τδ  %1ς  χρίμα  αύτδν  έληλυθέναι  wu 


μετά  τά  τεράστια  ού  πεπιστευχότων  αύτφ  * ά)Λά  χα\ 
Εΐ  pcit  aliOf  in  kune  modum. 

Prodigia  facta,  suscipientibus  quidem  et  creden- 
tibus, ut  promiscuis  illis  i£gypitis,  qui  cum  populo 
egressi  sunt , misericordia  fuere  ; non  credentibus 
autem  duritiem  cordis  inserunL  Tum  praeterea  ex 
Evangelio  quaedam  bis  similia  proferri  possunt,  qus 
malorum  auctorem  aliquibus  Servatorem  loqui  vi- 
dentur **  : c Vae  libi  regio  Zin,  vae  tibi  Betlisaida, 
quia  si  Tyri  et  Sidone  facta  fuissent  signa  quae  apud 
vos  facta  sunt,  jam  olim  in  sacco  et  cinere  sedentes 
poenitentiam  egissent.  Gaeterum  dico  vobis , tolera- 
bilius erit  Tyro  et  Sidoni  quam  vobis,  > et  caetera. 
Deus  enim  qui  duritiem  et  incredulitatem  incolarum 
regionis  Zin,  et  Bethsaida , et  Capharnaiiin  praeno- 
verat, et  sciebat  tolerabilius  fore  genti  Sodomorum 
in  die  judicii  quam  iliis,  cur  120  miracula  patra- 
bat in  regione  Zin  et  Betbsaida , videns  propter 
bcc  tolerabilius  fore  in  die  judicii  Tyriis  et  Sido- 
niis, quam  his^ 

Et  po»t  alia. 

c Tu  autem  dices  Pbaraoni,  Haec  dicit  Dominas : 
Filius  primogenitus  meus  Israel.  Dixi  vero  tibi  : 
Dimitte  populum  meum , ui  me  colant ; si  autem 
non  vis  dimittere  ipsum  , videsis , ego  interficiam 
lilium  tuum  primogenitum  » Dicendum  igitur  est 
iis,  qui  justi  Dei  haec  esse  opinantur,  et  ex  nuda 
dictione  induratum  esse  cor  Pharaonis  regis  pu- 
tant, ne  dimitteret  populum  ipsius,  quomodo  justus 
est  qui  induravit  cor  , et  minatur , nisi  dimiserit, 
Interfecturum  filiam  ejus  primogenitum  ? Si  enim 
urgeantur , eum  inalum  esse  fatebuntur.  Rursus 
deinde  alia  illos  inde  avertent  et  eo  adducent,  ut 
non  nudae  dictioni  adhaerescant,  quae  ipsorum  sen- 
tentia Opificis  justitiam  tueri  non  potest.  Denique 
« semel  nunc  coacti  fuerint  haec  expendere,  eo 

“ Joan.  ix,59.  ··  Matlh.  xi.  «I,  22.  »·  Exod.  i 

(6S)  XibpaZir.  Vulgatus  textus  Graecus  Matthaei, 
Χοραζίν. 

^66)  '0  Σωτήρ.  Sic  habent  mss.  Libri  autem  editi, 


:1ς  πτώσιν  έλήλυθε. 

ΚαΙ  μαθ'  izapa  ούτως* 

Τά  τεράστια  γινόμενα , τοΖς  μάν  δβχομένοις  χαΐ 
πιστεύουσιν,  ως  παρά  τοΐς  έπιμίχτοις  Αιγυπτίους 
τοις  συνεληλυθόσι  τφ  λαφ , δλεος  ήν  * τοίς  δ*  άπει> 
ΟοΟσι  σχληρότητα  ταΖς  χαρδίαις  αύτών  επιφέρει.  ΚαΙ 
έχ  τού  Ευαγγελίου  δέ  έτι  παρά  τά  ειρημένα  εστι  τά 
δμοια  παραθέσθαι  περί  τού  χαλ  τδν  Σωτήρα  χαχών 
αΓτιον  δοχεΖν  γεγονέναι  τισίν  4 ϋύαί  σοι  χώρα 
Ζ\ν  (65) , ούαί  σοι  ΒηΟσαίδά , δτι  εί  έν  Τύρφ  χα\  £ι* 
δώνι  έγένετο  τά  σημεΖα  τά  γενόμβνα  έν  ύμίν , πάλαι 
&ν  έν  σάχχφ  χα\  σποδφ  χαΟήμενοι  μετενόησαν.  Πλήν 
λέγω  ύμΖν,  Τύρφ  καΐ  Σιδώνι  άνεκτότερον  Ιβται  ή 
ύμΖν,  I χαι  τά  έςής  * προγνώστης  γάρ  ό Σωτήρ  (66) 
ών  τής  άπιστίας  τών  έν  χώρφ  ZW,  χα\  των  έν  Βηβ- 
* σαιδά,  κα\  τών  έν  Καπερναούμ,  χα\  δτι  άνβχτότεραν 
γίνεται  γή  (67)  Σοδόμων  έν  ήμέρφ  χρίσεως,  ή έχεΖ» 
νοις,  διά  τί  τά  τεράστια  έπετέλει  έν  χώρφ  Ζ\ν,  χολ 
έν  Βεθ σαιδά,  όρών  δτι  διά  ταύτα  άνεχτότερον  γίνε* 
ται  έν  ήμέρφ  χρίσεως  Τυρίοις,  χα\  Σιδωνίοις,  ή του- 
τοις; 

ΚαΙ  μεΟ'  ετερα. 

C Σύ  δέ  έρείς  τφ  Φαραιυ*  Τάδε  λέγει  Κύριος*  ΥΙδς 
πρωτότοκός  μου  Τσραήλ.  Είπα  δί  σοι,  Έξατιόστειλον 
τδν  λαόν  μου,  Ζνα  μοι  λατρεύσωσιν.  ΕΙ  δέ  μή  βούλει 
έξαποστεΖλαι  αύτδν,  δρα  γοΰν,  έγώ  άποχτενώ  τδν.υιόν 
σου  τδν  πρωτότοκον.  » Αεχτέον  υυν  τοΖς  φάσχουσι  δι- 
καίου ταύτα  εΐναι  θεού,  χα\  ύπολαμβάνουσι  κατά 
πρόχειρον  τής  λέξεως  έσχληρύνθαι  τήν  χαρδίαν  Φαι- 
ραώ  ρασιλέως  , Ζνα  μή  έξαποστείλη  τδν  λαδν  αύτοΰ, 
^ πώς  δίκαιος  ό σκληρύνας  τε  τήν  χαρδίαν,  χα\  άπεε- 
λών,  ε1  μή  Απολύσει,  άποκτεΖναι  τδν  πρωτότοχον 
τού  υΙόν ; Θλιβόμενοι  γάρ  πονηρδν  αύτδν  δμολοχ-ή- 
σουσιν.  ΕΤτα  πάλιν  άπδ  έτέρων  άνατραπήσονται,  χα\ 
άναχθήσονται  (68)  είς  τδ  μή  τή  προχείρφ  λέξει  δου* 
λεύειν,  ού  δυναμένη  xaV  αύτούς  σώσαι  τδ  δίχχιον 
τού  Δημιουργού.  ‘Άπαξ  δέ  Ιάν  νύν  άναγχοισ.Οώσ: 

, ««,  «δ. 

(67)  Vox  γή  quae  deerat  in  libris  antea  editis,  Ule 
suppletur  e codicibus  mss. 

(68)  Aliquot  mss.,  συναχθήσονται. 


9SI  SELECTA  IN  EIODUM.  m 


βιασμένους  ταυτα  έξβτάζβιν,  άναβήσονται  iid  τ6  μη- 
χέτι  χατηγο^Ιν  του  Δημιουργού,  άλλά  φάατ3ΐειν  αυτ6ν 
Δγαβ^ν  civau  Πυστέον  ουν  τών  οιομένων  νενοηχέναι 
τβ'  C Έσχλήρυνε  Κύριος  ύ βε6ς  τήν  χαρβιαν  Φα- 
ραώ, > πότερον  άληθώς  πιστεύουσι  λέγεσθαι  ταυτα 
ύπ6  του  Φεοΰ,  βιά  Μωύσέως  ένΟουσιώντος,  ή ψευδώς  * 
εΐ  μέν  γΔρ  ψευβως,  ο&τε  δίχαιος  Ετι  (69)  χατ'  αύτους 
6 Θεδς,  οΟτε  ΔληθΙ^ς,  χαΐ  δσον  Μ τούτοις  ούβ^  Θεός* 
εΐ  6'  άληθώς,  χατανοείτωσαν  εΐ  μή  ώς  αύτεξούσιον  αΐ- 
τιαται  λέγων*  c ΕΙ  μή  βούλει  έξαποστεΤλαι  αυτόν*  > 
χαϊ  άλλαχου  * c Έως  τίνος  ού  βούλει  έντρατιηναί  με ; ι 
Τ6  γάρ,  < "Εωςτίνος  ου  βούλει  έντραπηναί  με ; ι δυσ- 
ω'χητιχώς  λέγεται  πρδς  τδν  Φαραώ  ούκ  έντρεπόμε- 
νον , ού  παρά  τδ  μή  δύνασΟαι , άλλά  παρά  τδ  μή 
βούλεσθαι.  Κα\  τδ  λεγόμενον  δδ  παρά  ΜωΟσέως  πρδς 
τάν  Φαραώ,  c Ίνα  γνφς  δτι  του  Κυρίου  ή γή , καΐ 
συ,  χα\  οί  θεράποντές  σου,  έπίσταμαι  δτι  ουδέποτε 
στεφόβησθε  τδν  Κύριον  , > δηλοϊ  δτι  φοβηθήσονται  · 
οττερ  άρμόζει  πρδς  τους  έτεροδόξους,  περί  τε  άγα- 
ββτητος  Θεού , χα\  περ\  τού  μή  είναι  άτηλλυμένην 
5ρύσιν· 


pervenieniut  non  amplios  Opi iicem  vituperent,  sed 
ipsum  bonum  esse  affirment.  Ergo  interrogandi 
sunt,  qui  se  id  putant  inlelligere  : c Induravit  Do- 
minus Deus  cor  Pharaonis,  » an  haec  vere  a Deo 
dici  per  Moysem  divino  spiritu  afflatum , an  false, 
putent·  Si  enim  false,  neque  justus  ipsorum  opi- 
nione , neque  verus  erit  Deus  : neque  vero  Deus* 
Sin  autem  vere , cogitent  num  eum  ut  arbitrio  li- 
bero praeditum  reprehendat  dicens  : c At  st  non 
vis  eum  dimittere  : > et  alibi  **  : i Quousque  non 
vis  revereri  me?  i Illud  enim:  c Quousque  non  vis 
revereri  me  ? > Pharaoni  dicitur  , ad  eum  pudore 
suffundendum , qui  non  vereretur ; non  quod  noti 
posset , sed  quod  iioliet.  Ei  quod  dicitur  a Moyse 
Pharaoni  c Ut  cognoscas  quia  Domini  est  terra; 
et  tu  , et  famuli  tui , scio  quia  nunquam  timuistis 
Dominum,  i significat  fore  ut  timeant : quod  qui- 
dem adversus  bxreiicos  probat  Deum  esse  bonum 
et  non  esse  pereuntem  naturam. 


ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ  ΕΚΛΟΓΑΙ 

ειχτηνεεοδον». 


EX  OBIGENE  SELECTA  IN  EXODUM. 


t Ka\  δώσω  χάριν  τφ  λαφ  τούτφ  ένώπιον  τών  ( 
ΑΕγυπτίων.  Όταν  δΙ  άποτρέχοιτε,  ούχ  άπελεύσεσθε 
κενοί.  9 ΑΟτη  ή έπαγγελία  τφ  Αβραάμ  προεδέδοτο* 

• Μετά  ταυτα,  λέγοντας  του  Θεού , έξελεύσονται  ώδε 
μετά  άποσχευης.  ι 

4 Κα\  χατίσχυσεν  ή χαρδία  Φαραώ,  χα\  ούχ  εισή- 
χουσεν  αυτών,  χαθάπερ  ένετείλατο  αύτοίς  Κύριος. 
Είπε  δδ  Κύριος  πρδς  Μωΰσην  * Βεβάρυται  ή χαρδία 
Φαραώ,  του  μή  δξαποατείλαι  τδν  λαόν. » Τδ,  ι Βεβά- 
ρυται  ή χαρδία  Φαραώ,  ι λεγόμενον  ύπδ  τού  Κυρίου, 
μετά  τήν  μεταβαλούσαν  είς  δράκοντα  {Ράβδον  τού  Άα- 
ρών,  χα\  χαταπιούσαν  τάς  τών  Μάγων  {Ράβδους,  άςιον 
ΙδεΙν,  εΐ  Ιτερόν  έστι  τού,  c έσχληρύνθαι  τήν  χαρδίαν 
Φαραώ,  I λεγομένου  πολλάχις,χα\ τού,  ι χατισχυχέναι. » 
Κα\  γάρ  χα\  τούτο  ούτοις  είρηται,  ι Κα\  χατίσχυσεν 
ή χαρδία  Φαραώ,  χαλ  ούχ  είσήχουσεν  αύτών  χαθώς  1 
έλάλησε  Κύριος.  > Δοχε?  δέ  μοι  ή *μδν  ένδιδούσα  χαρ- 
βία πρδς  τά  θε?α,  άπαλύνεσθαι  χαΐ  μή  ίσχύειν  άνθί- 
στασθαι  τή  θειότητι,  κα\  μή  βαρύνεσθαι,  μηδδ  Ιλκε- 

·*  Exod.  VIII,  2.  ··  Exod.  χ,  5.  ·*  Exod.  ιχ 

ΤΙ1,  15,  ΙΔ. 

(69)  Έη  Deest  in  libb.  antea  editis,  nec  non  ista 
quae  paulo  infra  leguntur:  τδ  γάρ,  έως  τίνος  ού  ^ύ- 
λει  άντραπηναί  με,  sed  restituuntur  auctoritate  co- 
dicum inanuscriptorum. 


121  I Et  dabo  gratiam  populo  huic  coram  ifigy- 
ptiis.Cum  autem  aufugietis,  non  recedetis  vacui  i 
Oiim  Abrahae  facta  fuerat  haec  promissio,  dicente 
Deo** : c Post  haec  egredientur  huc  cum  multa  su- 
pellectile. > 

c Et  obflrmaiiim  est  cor  Pharaonis,  et  non  audi- 
vit eos,  sicut  praeceperat  eis  Dominus.  Dixit  autem 
Dominus  ad  Moysen  : Aggravatum  est  cor  Pharao- 
nis, ut  non  dimittat  populum  **.  > Quod,  post  mu- 
tatam in  serpentem  virgam  Aaron,  ac  postquam 
illa  Magorum  virgas  degluiierat,  a Domino  dicitur : 
c Aggravatum  est  cor  Pbaiaonis, » operae  preliiini 
est  videre  sitne  aliud  ab  eo,  quod  saepius  dictum 
est,  i induratum  esse  cor  Pharaonis,  ac  invaluisse.  i 
Nam  hoc  quoque  ita  dictum  est : c El  invaluit  cor 
Pharaonis,  et  non  audivit  eos,  sicut  locutus  fuerat 
Dominus. » Mihi  videtur  cor  illud  quod  cedit,  ac  se 
facile  praebet  ad  divina,  emolliri,  nec  posse  resi· 
stere  deitati,  nec  gravari,  nec  inferne  in  terram 
,29,50.  **  Exod.  IU,  21.  ·*αβη.χν,1Δ.  **Exed. 

(70)  Fragmenta  haec  desumpta  sunt  e schedis 
ross.  Gombeiisii,qui  ea  exscripsit  e iiiss.  bibliothe^ 
cae  Regix. 


m 


EX  ORIGENE 


m 


rcsqiie  corporeas  trahi ; quod  autem  renililur  ct 
divinae  adversatur  voluntati,  indurari  et  instar  lapl· 
dis  repercutere  ac  repellere' sermonem,  perque  su- 
perbiam cum  quadam  falsi  nominis  fortitudine  re- 
sistere. Necesse  autem  est  ut  cor  sic  comparatum, 
a nequitia  qu£  suopte  genio  deorsum  vergit,  tra- 
ctum gravetur.  Mon  tamen  hoec  eadem  ratione  cor- 
di eveniunt,  quanquam  uni  eidemque  cordi  malo 
accidit  ut  invalescat  ct  gravetur.  Nam,  ut  alicubi 
dictum  est,  cor  modo  lapideum  iit  et  indurescit^ 
modo  divinae  naturae  non  cedit  ut  praestantiori ; sed 
contra  obnitens  adversus  Deum  pugnare  et  inva- 
lescere dicitur. 

I Dixit  autem  ei  Moyses  ; Cum  egressus  fuero  de 
civitate,  expandam  manus  meas  ad  Dominum,  et 
voces  cessabunt,  et  grando,  et  pluvia  ultra  non 
erit  » Omnium  enim  opifex  imperio  naturam  ce- 
dentem habet. 

Ejusdem.  Observandum  est  non  omnia  Moy- 
sem prodigia  facere  virga,  sed  et  manibus  et  verbo, 
ne  virgae  vim  magicis  praestigiis  plurimi  ascribe- 
rent. 

I Tollat  unusquisque  ovem  per  domos  familia- 
rum I elc.  A decimo  jubet  ovem  sumere,  atque 
ad  quartum  decimum  usque  diem  alere,  122 
menque  imponere,  dicendo  : Ovis  liic  atl  hoc  et  ad 
iilud  immolatur;  ita  ut  illi  decem  norniiia  iiou  su- 
perent. Immolatur  autem  luna  quarta  decima  inter 
medias  vesperas,  inclioanle  quinta  decima,  ut  a die 
quo  sumitur,  ad  eum  quo  immolatur,  quinque  dies 
intercurrant,  quando  pleno  luna  orbe  lucet. 

« Ovis  perfectus,  masculus,  anniculus  erit  vo- 
bis » Anniculus  ovis  Christus  est.  Nihilo  enim 
eum  destitui  aut  ei  aliquid  deesse  per  annum  si- 
gniiicalur. 

I Et  iinmolabiint  eum  omnis  multitudo  ctotns  Π- 
lioruin  Urael  ad  vesperam  i Ad  vesperam  jube- 
mur ovem  immolare,  quod  extrema  hora  verus  no- 
ster ovis,  Salvator  in  mundum  venerit. 

i Et  sument  de  sanguine,  et  ponent  super  duos 
postes  et  super  limen,  in  domibus  *, » elc.  Immola- 
intis,  ac  dornos  nostras,  hoc  est  corpus,  sanguine 
ungimus,  si  quidem  unctio  fides  est  in  Christum, 
qiia  exterminatoris  potentiam  everti  credimus.  Jam 
autem  uncti,  id  est,  postquam  Christi  fidem  am- 
plexi sumus,  tum  ad  esum  venire  jubemur,  iion  ut 
crudas,  aut  coctas  aqua,  sed  ut  igni  assas  carnes 
comedamus. 

c Quicunque  autem  comederit  fermentum,  dis- 
perdetur anima  ilia  de  Israel  i Peribit  homo  pro* 
pier  ferinentiim,  et  universorum  Deus  qni  leges 
sancit,  qtia  ratione  disperdit  inoechnm,  qua  ratione 
disperdit  adulterum,  qua  ratione  disperdit  cinae- 
dum, eadem  disperdit  habentem  fermentum  in  do- 
mo sua  die  azymorum.  An  hoc  Deo  dignum  ? iloc- 
ne  legi  coelesti  consentaneum  ? Verum  dixerim,  si 


a6ae  κάτω  είς  γήν  χα\  Ολην  · ή Sk  άντιτείνουσα  χαΐ 
έναντιβυμένη  τψ  θείψ  βουλή  μάτι,  σχληρύνεσΟαι  χολ 
άντιτυπεϊν  δίκην  λίθου,  κα\  άποκρούεσθαι  τδν  λόγον, 
κα\  κατ’  άπόνοιαν  άνθίσταοθαι  μετά  τίνος  ψευδωνύ- 
μου Ιίτ/ύος.  Ανάγκη  δέ  τήν  τοιαύτην  χαρδ<αν  χαθελ- 
κομένην  ύτΛ  της  κακίας  ού<χης  κατωφερούς,  βαρν- 
νεσΟαι.  ϋύ  μήν  κατά  τήν  αΟτήν  διάνοιαν  ταΰτα  τ} 
καρδί^  συμβαίνει,  εΐ  καΐ  μιά  κα\  τή  αυτή  συμβέ- 
6η κε  φαύλη  οΟση  τδ  κατισ^ζύειν  κα\  τδ  βαρύνε σθαι. 
Ή μ^ν  γάρ,  ώς  εΓρηταί  που,  λιθίνη  γίνεται  ή χαρ- 
δία  καΐ  σκληρύνεται  * ή δ^  ού  παραχωρεί  ώς  χρείτ- 
τονι  τή  θεία  φύσει  * άλλά  θεομαχεΤν  Ισταμένη  κατ’ 
αυτής  κα\  ίσχύειν  λέγεται. 

« Είπε  δέ  αύτφ  Μωϋσης,  *Ως  άν  έξέλθω  τήν  πΛιν, 
έκπετάσω  τάς  χεΐράς  μου  πρδς  Κύριον,  κα\  αΐ  φω- 
' ναΐ  παύσονται,  κα\  ή χάλαζα,  κα\  ό ΰετδς  ούκέτι 
Ισται.  ι Ό γάρ  πάντων  δημιουργδς  πρδς  τήν  κέλευ- 
σιν  τήν  φύσιν  εΓκουσαν  Ιχει. 

Τον  αύΓοΰ.  Σημειωτέον  δτι  ού  πάντίί  τη  βά^ 
βδιρ  τερατουργει  Μωΰσης,  άλλά  κα\  χερΛ  κα\  λόγω, 
7να  μή  τήν  βάβδον  μαγικαις  άπάταις  τελεΙσΟαι  οΐ 
πολλο\  νομίσωσι. 

t Λαβέτωσαν  έκαστος  πρόβατον  κατ’  οΓκους  πα- 
τριών · » κα\  τά  έξής.  Άπδ  της  δεκάτης  φησί  λαμ- 
βάνειν  πρόβατον  κα\  τρέφειν  Ιως  ιδ'·  και  έπονομά- 
σαι  λέγοντας.  Τούτο  τδ  πρόβατον  θύεται  ύπλρ  τούδε 
κα\  τούδε  · ούχ  ύπερβαινόντων  αύτών  ι'  ό'/ομάτιιΐν* 
κα\  τή  ιδ'  θύεται  άνάμεσον  των  έσπερινών,  άρχρ* 
μένης  τής  ιε'·  ώς  γίνεσθαι  άπδ  τής  λήψεως  μέχρι 
τής  Ούσεως  ήμέρας  ε%  δτε  πλήρές  έστι  νης  σελήνης 
τδ  φως. 

< Πρόβατον  τέλειον,  άρσεν,  ένιαύσιον  έσται  ύμιν.  ι 
Ενιαύσιον  πρόβατον  6 Χριστός  έστι.  Τδ  γάρ  έν  μη· 
δεν\  ύ στερεί  σθαι  μηδδ  έλλιπές  τι  έχειν  διά  τού  ενιαυ- 
τού δηλούται. 

i Κα\  σφάξου σιν  αύτδ  πάν  τδ  πλήθος  ΟΒίναγωγής 
υίών  Ισραήλ  πρδς  έσπέραν.  ι Πρδς  έσπέροιν  δέ  κε- 
λευόμεΟα  σφάξαι  τδ  πρόβατον,  έπειδή  κα\  έσχάτι^ 
ώρα  τδ  άληθινδν  ήμών  πρόβατον  είς  τδν  κόσμον  ήλθίν 
ό Σωτήρ. 

< Κα\  λήψονται  άπδ  τού  α?ματος,  καΐ  θήσουσιν  έπΙ 
τών  δύο  σταθμών,  χα\  έπ\  τήν  φλιάν,  έν  τοίς  οιχοις*ι 
καΐ  τά  έξής.  θύομεν  δέ,  κα\  χρίομεν  τους  οίκους  ή- 
μών τψ  αίματι  * λέγω  δέ  τδ  σώμα,  εΓπερ  χρίσις  πί- 
στις  έστίν  ή είς  αύτδν,  δι’  ής  πιστεύω  τήν  του  όλο- 
θρευτού  δύναμιν  καταργουμένην.  Μετά  δέ  τδ  χρισθή- 
ναι  ή μάς,  τουτέστι  πιστεύσαι  είς  τδν  Χριστδν,  τότε 
και  έπΙ  τήν  βρώσιν  ερχεσθαι  κελευόμεθα  * μήτε  δέ 
ώμά,  μήτε  έψημένα  έν  υδατι,  άλλ’  ότττά  πυρί. 

I Πας  δς  άν  φάγη  ζύμην,  έξολοθρευθήσεται  ή ψυ- 
χή έκείνη  έξ  Ισραήλ.  > Έξολοθρευθήσεται  Ανθρωπος 
ένεκεν  ζύμης  * κα\  ό τών  δλων  Θεδς  ό χρηματίζων 
τούς  νόμους,  ώς  όλοθρεύει  μοιχδν,  ώς  όλοθ ρεύει  πόρ- 
νον, ώς  όλοθρεύει  ΤΓαιδοφθόρον,  ούτως  όλοθρεύει  τδν 
έχοντα  ζύμην  έν  τη  οΙκίφ  αυτού  έν  τη  τών  Αζυμων 
ή μέρα.  Τούτο  κατά  θεόν  έστι ; τούτο  κατά  ^όμ^ον  τδν 
ουράνιόν  έστιν : Άλλ’  εΓιτοιμι  άν  δτι.  έάν  έχης  ζύμην 


•Έχοϋ.  κ,29.  ••Εχοϋ.χιι,δ.  »·  ibUl.  5.  Mbid,  6.  »ΐδΐΑ  7.  ‘ibid.  15. 


^9 


585  SELECTA  IN  EXODUM. 

«ονηρίας,  χα\  μή  έξολοΟρεύσης  πασαν  ζύμην  χαχ{ας  Α quidem  habeas  fcrnienlitm  maliiiae,  nec  fcrmen- 
άιΛ  wj  ήγεμονικού  σου  · αΰτη  γάρ  έστιν  ή Αληθινή  ΐιιηι  omne  nequitiae  disperdas  de  (ua  mente  {haec 

otxta  σου  * ό Θε^ς  των  δλων  νομοθετεί  έξολοΟρευΟή-  enim  vera  lua  domus  est),  universorum  Deum  jube- 

ναί  σε  μή  άττοβαλόντα  τήν  ζύμην  τήν  παλαιΑν  από  re,  ut  disperdaris,  qui  vetus  rermeniuin  a te  non  ab· 

σεχυτυΰ.  Χρή  γάρ  σε  έλθύντα  είς  τδν  χαιρ6ν  των  jeceris.  Necessc  enim  est  ut,  cum  veneris  ad  lem- 

νέων,  νέον  γενύμενον  μηδέν  έχειν  άρχαίον.  ι Τά  άρ-  pus  novorum,  novus  ipse  effectus,  nihil  vetusti  re- 

χαΖα  παρηλθε,  ι xat  τά  έξης.  "Ορα  πώς  έδει  έορτά-  lineas.  «Vetera  transierunt  ι etc.  Vide  qua  ra- 

ζειν  έν  μην\  των  νέων  τήν  έορτήν  των  άζύμων.  tione  debebat  solemne  agi  festum  azymorum  in 

mense  novorum. 

f Καθιξετε  τής  φλιάς,  xal  έπ’ άμφοτέρων  των  σταΟ-  «Tingetis  limen,  et  super  ambos  postes,  de 

μών,  άπδ  του  αΖματος  δ έστι  παρά  τήν  θύραν.  ι sanguine  qui  est  juxta  ostium  ·. » Limen  quidem, 

Φλιάς  μέν,  ώς  άποδέδωκέ  τις  των  πρδ  ήμών,  τού  λο-  m ntajorum  quidam  exposuit,  rationis  vim ; amboa 

γικοΟ·  άμφοτέρων  δέ  σταθμών,  θυμιχοΰ  χα\  έπιθυ-  autem  posfes,  vim  irae  ac  cupiditatis, 

μητιχού. 

Τού  αϋτον,  Ού  γάρ  έντδς  γενδμενον  τδν  όλο-  Ejusdem,  Non  enim  exterminatorem,  cum 
Ορευτήν  δι*  έπινοίας  έχβάλλομεν,  άλλ' δπως  άν  μηδέ  Β jam  intus  receptus  esf,  qrle  expellimus,  sed  ne 
τήν  άρχήν  παρεισδύη,  φυλακήν  διά  του  νόμου  ποιού-  omnino  subintret,  lece  cavemus.  In  eo  autem  po- 
μεθα.  Φυλακή  δέ  έστι  καΐ  Ασφάλεια,  τδ,  τώ  α?ματι  gjia  cautio  ac  prxsidium,  si  ingressus  limen  ac 
του  άμ'/ού  τήν  τε  φλιάν  χα\  τους  σταθμούς  τής  εΐσό-  postes  agni  sanguine  signemus, 
δου  χατασημαίνεσθαι. 

« Έγενήθη  δέ  μεσούσης  τής  νυκτδς,  κα\  Κύριος  123  «Factum  est  autem  mediante  nocte,  et 
έπάταξε  πδν  πρωτότοκον  Iv  γή  ΑΙγύπτφ.  > Δι*  άγ-  Dominus  percussit  omne  primogenitum  in  terra 

γέλων  γάρ  6 Θεός  τάς  θανατηφόρους  ταύτας  έπάγει  iEgypti·.  > Deus  namque  per  angelos  hasce  leti- 

πληγάς,  ώς  κα\  έν  ταΐς  Βασιλείαις  Ιγνωμεν  πώς  έν  feras  plagas  inimiitil,  uli  etiam  in  Regnorum  libris 

μιά  νυκτ\  6 Αγγελος  άνεΐλε  τών*Ασσυρίων  ρπε'χιλιά*  legimus  quomodo  angelus  una  nocte  centum  octo* 

δοις.  giiita  quinque  miiiia  Assyriorum  occidit^. 

c θΖ>τος  6 νόμος  τού  Πάσχα*  ΠΑς  Αλλογενής  ούχ  « Hxc  est  lex  Paschae  : Omnis  alienigena  non 

Εδεται  Απ'  αύτού.  Κα\  πάντα  οΙκέτην  τινδς,  καΐ  άρ-  comedet  de  eo.  Et  omnem  cujnspiam  famulum, 

γυρίόνητον  περιτεμεΖς  αύτδν,  κα\  τότε  φάγεται  άπ*  servumque  emptilinm  circumcides  eum,  et  lunc 

αύτού*  i xal  τά  έξής.  Ακολούθως  τοΤς  παρατεθεΓσι  ^ comedet  de  eo*,  > etc.  Ordine  quodam  ad  eas  quae 
τρίτος  έστ\ν  ούτος  νόμος,  δν  εΤπε  πάλιν  δ Κύριος  propositae  sunt,  haec  lex  tertia  est  quam  Dominus 

παρά  τούς  δύο  νόμους.  Π ρόσχες  δέ  τή  άχριβε^^  τής  iterum  promulgavit  praeter  leges  duas.  Attende 

Γραφής,  δτι  ούχ  τούτον  τδν  νόμον  τδν  περ\  τού  antem  Scripturae  diligentiam  ; legem  hanc  qua 

Ιιάσχα  6 Κύριος  έν  τή  Αρχή.  £1  γάρ  εΙρήχει  έτι  δν-  Pascha  sancitur,  non  a principio  tulit  Dominus· 

τωνέν  ΑΙγύπτψ  πρ\ν  άπΑραι  έκ  τής  Αίγύτττου  τδν  Alioqui  ciiiii  adhuc  essent  in  iEgyplo,  ac  necdum 
Ισραήλ,  τδ,  « Πας  Αλλογενής  ούχ  Ιδεται  Απ'  αύτού.  profecto  Isracle,  si  dixisset  : « Oinnis  alienigena 

Ka\  πάντα  οΙκέτην  τινδς,  κα\  Αργυρώνητον  περιτε-  ηοη  comedet  ex  eo.  Εΐ  omnem  cujnspiam  servum 

μεΖς,  καλ  τότε  φάγεται  άπ’  αύτού,  ι ούχ  Αν  έξελη-  ac  emptilinm  circumcides,  ei  tunc  comedet  ex  eo,» 

λύθησαν  6 πολύμικτος  πολύς  δχλος  ό έξελθών  έξ  ΑΙ-  non  cxiissel  ingens  illa  promiscua  iniilliuido  ques 

γύπττου.  Έτήρησεν  συν  τον  νόμον  τούτον,  ?να  μετά  ρχ  iEgypto  egressa  est.  Retinnit  itaque  hanc  le- 

τού  έξελθεΐν  τούς  βουλομένους  δοθή  Αλλος  νόμος.  Καϊ  gem,  ut  iis  qui  egredi  voluissent,  daretur  alia  lex. 

per'"  όΜγα,  Έάν  άλληγορώμεν  ταύτα  είς  τήν  ψυ-  Ει  post  pauca.  Si  hacc  ad  nienlem  nostram  refera- 

χήν  ή|Jlώv,  έρούμεν  δτι  οίκογενεΐς  μέν  είσιν  οι  συμ-  mus,  diceimis  vernaculos  esse,  congenitas  nobis 

πεφυχότες  ήμ?ν  χα\  γεωργηθέντες  λόγοι,  χα\  έπιστή-  ac  nostra  partas  industria  scientias,  quibus  a con- 

vat  άπδ  συμφύτων  έννοιών  άρξάμενοι*  άργυριονητοι  [)  genitis  notionibus  scire  auspicamur ; emptos  autem 
δέ,  δσοι  έχ  διδασκαλίας  ήμΤν  έπιγίνονται  Εξωθεν  άπδ  pretio,  eas  quaa  foris  ex  doctrina  per  disciplinas 

των  μαθημάτων.  Πάντας  ουν  φησι  περιτέμνειν  χα\  accedunt.  Omnes  ergo  jubet  circumcidi  ac  eimin- 

xaOatpeiv,  xa\  τούς  οίχογενείς,  χα\  τούς  άργυρωνή·  dari  tum  vernaculos,  tum  emplilios.  Nemo  autem 

τους.  'Αλλογενή  δέ  ούδένςι  δει  προσλαμβάνειν,  οΐον  alienigena  assumendus  est,  cujnsmodi  sunt  qiii 

αλλότριον  δόγμα  προσιεμένους*  Αλλογενή  γάρ  ού  πα-  doctrinam  alienam  admittunt.  Non  enim  recipitor 

ραδΑχεται,  δς  βούλεται  βεβηλώσαι  τήν  έορτήν  τού  alienigena,  qui  Domini  solemnitaiem  vult  polluere· 

Κυρίου.  Καϊ  μετ'  όΧΙγα,  £1  γάρ  έν  Εκκλησία  έσθ£εις  Et  post  pauca.  Si*  enim  Dei  sermones*  in  Ecclesia 

λόγους  Θεού,  έσθίεις  δέ  χα\  έν  'Ιουδαίων  συναγωγή,  comedis,  atque  etiam  in  Judsconiin  synagoga  come- 

παραβαίνεις  τήν  λέγουσαν  έντολήν,  « Έν  οίκίφ  μιΑ  dis,  transgrederis  maiidaluin  quod  dicit : « In  una 

βρ«οΟήσεται.  » Ei  δέ  μεταλαμβάνεις  λόγων  θεού,  έν  domo  comedetur. » Si  π Del  sermones  in  una  domo, 

οΐχί^μιατή  Έκκλησίφ*  είτα  καταλιπών  αύτήν,  ύπο-  nempe  Ecclesia  percipis,  lumque  ea  relicta,  opinaris 

λαμβάνεις  μεταλαμβάνειν  Θεού  έν  αίρετιχή  συνάγω-  te  Dei  participem  effici  in  haereticorum  synagoga. 


11  Cor.  V,  17.  * Exod.  xii,  ^2. 


ibid.29.  MV  Rrg.  XIX,  35.  · Exod.  xii,  43,  44, 


988 


937  EX  ORIGENE 


cum  lex  dicat ; i lii  iina  domo  comedetur, » in  una 
domo  non  comedis·  Unam  itaque  domum  intellige 
Ecclesiam  et  nusquam  extra  Ecclesiam  ovem  co- 
mede. 

c Et  non  efferetis  e domo  de  carnibus  fόras^  >- 
Ecclesiasticum  sermonem  extra  Ecclesiam  docere 
non  licet,  uti  nec  extra  domum  carnes  efferre: 
in  Judseorum,  inquam,  aut  bxreticoruin  synago- 
gam. Perinde  enim  est  ac  si  margaritae  ante  porcos 
projiciantur. 

c Omnis  incircnmcisus  non  comedet  ex  eo  > 
Omnem  animi  fetum  spiritalem  superantem  terrena 
(sunt  autem  terrena  feminea)  circumcidere  oportet 
ac  emundare,  ut  sic  aliquis  Paschalis  carnes  perci- 
piat. Sicut  autem  indigena,  sic  124  advena. 
Mou  enim  semina  ingenua  pluris  aestimat  Deus,  sed 
animi  propositum  approbat. 

Ejusdem.  Incircuincisuin  caroe  appellat  qui  car- 
nalia a se  non  resecuit;  sicut  etiam  incircuincisum 
oculis,  qui  ea  intuetur  quae  non  oportet. 

Ejutdem.  Videte  ne  quis  vestrum  incircomcisus 
sit  corde,  ne  quis  incircumcisus  sit  iis  circumci- 
sionum generibus  quibus  Scriptura  circumcidi  do- 
cet. Quarnam  v^ro  illa?  sunt  quibus  probro  datur, 
quod  incircumcisi  sint  auribus;  qui  non  circumcisi 
sunt  auribus,  immundi  sunt.  Incircumcisus  labiis 
est,  qui  non  amputat  alienos  et  impuros  sermones. 
Sic  iiicircumcisura  carne  liceat  dicere,  qui  carnalin 
iion  resecat;  incircumcisum  oculis,  qui  videt  ea 
qux  non  decet,  nec  intuitum  purgat;  et  incircum- 
cisum carne  qui  facit  ea  quse  noti  oporteL  ^ 

c Profecti  autem  filii  Israel  de  Soccbolh,  castra- 
metati sunt  in  Otiiom  juxta  desertum**.  > Iti  Nu- 
meris scriptum  est**,  c a Butha  ad  oram  Iruib, 
quod  est  contra  Beelsephron  prope  Borra,  > castra- 
metatos esse  blios  Israel. 

c Et  tulit  sexcentos  currus  electos,  et  omnem 
equitatum iEgyptiorum,  eltrisiatas  super  omnes**.» 
Qui  coulra  tres  pugnare  poterant,  vel  qui  lii  acie 
post  antesignanum  ac  secundum  ab  eo,  tertio  ordine 
stabant.  Alii  iia  exponunt,  contra  bostiles  manus 
magnos  adornatos  esse  currus  qui  ires  boiuines  ca- 
perent, quorum  unos  aurigae  officio  fungeretur, 
(iuo  vero  alii  certarent;  aut  eos  qui  super  tres  ] 
equos  ascenderent.  Antiqui  enim  in  bellis  binis  aut 
ternis  equis  olebamur,  cum  aurigantes  exirent. 
Vel  tristaiem  vocat,  qui  sedente  rege  tertius  staret, 
aut  tertiam  baberct  sedem,  ciijusmodi  erat  David 
apud  Saul,  ut  in  pVimo  Regnorum  invenies. 

c Illic  posuit  ei  Deus  justificationes,  et  judicia,  et 
illic  eum  teniavit**.  Cum  teniat  Deus,  tentat  ut 
prosit,  non  ut  noceat.  Quapropier  dictum  est**  : 
t Deus  intentator  malorum  est. » Ut  et  post  pauca 
subjungit  : c Si  auditu  audieris  Dominum  Deum 
tuum,  omnem  morbum  quem  intuli  .£gyptiis,  non 

* E\od.  XII,  46.  **  ibid.  48.  **  Exod.  xin,  96.  ^ 

Jacob.  I,  iZ. 


i lii*  λεγουσης  τής  έντολής,  i Έν  olxhjt  |ii?  βρω6ή«· 
ται,  » ab  ούχ  έσθίεις  έν  οΐχί^  μια.  Μίαν  ούν  νοήσαι 
οίκίαν  τήν  Εκκλησίαν  μηδαμού  ούν  Ισθιε  τοίί  ι:ρο€4· 
του  Ιςω  γενδμενος  τής  Εκκλησίας. 

C Και  ούκ  έξοίσετε  έκ  τής  οΙκίάς  των  χρεών  έξω.» 
Εκκλησιαστικόν  λόγον  ού  δε?  έξω  της  Εκκλησίας 
πρεσβεύειν,  ώς  έξω  τής  οΙχίας  μή  έχφέρειν  τά 
κρέα·  φημ\  δέ  είς  συναγωγήν  Ιουδαίων  ή αίρετικών 
δμοιον  γάρ  έστι  τψ  f ίψαι  τους  μαργαρίτας  έμπροσθεν 
των  χοίρων. 

«ΠάΙς  άπερίτμητος  ούκέδεται  άπ’  αύτοΰ.»  Π5ν  γέν- 
νημα ψυχής  νοητόν  ύπερβαΓνον  τά  ύλικά  (Ολικά  δέ 
τά  θήλεα)  περιτέμνειν  κα\  χαθαίρειν  δε?,  Γνα  οδτω; 
μεταλαμβάνη  τις  των  χρεών  του  Πάσχα*  ώς  αύτόχδων 
δέ  τής  γής,  καΐ  ό προσήλυτος  γίνεται*  οΟ  γάρ  τά  σπέρ- 
ματα προτιμά  ό Θεός  τά  εύγενή,  άλλά  προαίρεσήν 
αποδέχεται. 

Τον  αυτόν.  Άπερίτμητον  τή  σαρκ\  τόν  μή  περι- 
τεμνόμενον  τά  σαρκικά  φησιν,  ώσπερ  κα\  άπερί- 
τμητον  δφθαλμοΤς  τόν  βλέποντα  πρός  ά μή  δει. 

Τον  αϋτον.  Όράτε  μή  τις  Ομών  άπερίτμητός  έστι 
τη  χαρδία*  μήτις  ού  περιτέτμηται  τάς  περιτομάς  άς 
ό λόγος  διδάσκει  περιτέμνεσθαι.  Ποίας  δέ  ταύτας; 
άπερίτμητοι  τά  ώτα  όνειδίζονταί  τινες  δντες·  καΐ 
δσοι  ου  περιτέτμηνται  τήν  άκοήν,  άκάθαρτοί  είσιν. 
Άπερίτμητος  χείλεσιν,  ό μή  περιτεμνόμενος  τους 
λόγους  τους  έναντίους  χα\  ακαθάρτους.  Ούτως  έστ; 
κα\  άπερίτμητον  τή  σαρχ\  είπεϊν,  τόν  μή  περιτεμνό- 
μενον  τά  σαρκικά  πράγματα*  καΐ  άπερίτμητον 
όφΟαλμοΙς,  τόν  βλέποντα  ά μή  δει,  κα\  μή  χαΟαίροντα 
τό  όρατικόν  χα\  άπερίτμητον  σαρκ\,  τόν  πράττοντα 
& μή  δει. 

C Έξάραντες  δέ  οΕ  υΙο\  Ισραήλ  έκ  ΣοχχώΟ,  έστρα- 
τοπέδευσαν  έν  Όθώμ  παρά  τήν  έρημον. » Έν  το?; 
Άριθμοις  κειται,  i άπό  Βουθά  έπ\  στόμα  Ίρώ6*  δ 
έστιν  άπέναντι  Βεελσεπρών  έχόμενα  του  Βο^βα, » 
παρεμβεβληκέναι  τους  υΙοΟς  Ισραήλ. 

C Κα\  έλαβε  έξαχόσια  άρματα  έχλεχτά,  καΐ  πάσαν 
τήν  ίππον  των  ΑΙγυπτίωνριαι  τριστάτας  έπΙ  πάντων.» 
Τους  πρός  τρεις  δυναμένους  μάχεσθαι,  ή τους  έν  ττ 
παρατάξει  μετά  τόν  πρωτοστάτην  κάΙ  τόν  δεύτε ροατάτην 
Ισταμένους  έν  τή  τρίτη  τάξει.  "Αλλοι  δέ  φασιν,  ώς  εις 
τάς  χειρας  των  πολεμίων  άρματα  έποίουν  μεγάλα, 
ώστε  χα\  τρεΙς  χωρεΙν,  ?να  ό μέν  εΤς  ήνιοχεΐ,  οΐ  δέ 
δύο  πόλε  μου  σι  V ή τους  έπ\  τριών  ίππων  βεβηκότας. 
Οι  γάρ  παλαιοί  έν  το?ς  πολέμοις  έπ\  δύο  ή τριών  ίππων 
έτεωχουντο  έξιόντες  άρματηλάται.  Ή τριστάτην  λέ- 
γει τόν  έν  τφ  καθέζεσθαι  τόν  βασιλέα,  τρίτον  Ιστά- 
μενον,  ήτοι  τρίτην  έχοντα  καΟέδραν*  οΤος  ήν  ό Δα*-?δ 
παρά  Σαουλ,  ώς  έν  τή  πρώτη  των  Βασιλειών  εΟ- 
ρήσεις. 

I Έχει  έθετο  αΟτω  δ θεός  δικαιό>ματα  χα\  χρίσεις, 
κα\  έχει  αύτόν  έπείρασε.»  *Ότε  Θεός  πειράζει,  έπ 
ώφελείςι  πειράζει,  ούκ  έπντιρ  καχοποιήσαι*  διό  καί 
έλέχθη,  δτι  f.  ΌΘεός  άπειραστός  έστι  χαχών,  » ώς  χαέ 
μετ’  όλίγα  έπάγει  ό λόγος*  ι Έάνάχοή  άχοΰσης  Κ*>- 
ρίου  του  Θεού  σου,  πάσαν  νόσον,  ήν  έπήγαγον  τοίς 

Num.  XXXU1,  7,  **  Exod.  χιν,  7.  Exod,  χν,  9S. 


^89 


SELECTA  IN  EXODUM.  t90 


Αϊγυ«τ{βις,  ούχ  έπάξω  ίτΧ  σέ. » Ό ουν  φέρων  τους 
πειρασμούς  γενναίως,  στεφανουται.  Άλλο  δέ  έστιν 
έπΙ  του  δια6(^ου*  έκεΐνος  γάρ  πειράζει , ϊνα  τους 
πειθομένους  αύτψ  θανατώση·  χα\  ό μέν  θεδς  πει- 
ράζει ούχ  άγνοών  τ6  έσδμενον,  πλήν  διδούς  τψ  άν- 
θρ<υπω  πράττειν  δ θέλει  διά  τδ  άυτεζούσιον. 

i Τοϋτο  τδ  (3ημα  δ έλάλησε  Κύριος*  Σάββατα,  άνά· 
παυσις  άγ£α  τω  Κυρίιρ  αύριον,  ι ’Απογράφομαι  τά 
περ\  του  σαββάτου  είρημ^να-  πρώτον  χατά  τδ  ^ητδν, 
?ν’  Γδωσι  τί  σημαίνει  τδ  γράμμα*  δεύτερον  δέ  χατά 
τήν  άναγωγήν,  χαθ’  ήν  εΓποιμι  δν  ήμέραν  σαββά- 
του ένεστηχέναι  τώ  διχαίω  χαταλύσαντι  τά  του 
χοσμου  έργα.  κα\  δοξάζοντι  τδν  θεδν,  χα\  σχολάζοντι, 
μήτε  τοΰ  τύττου  έν  φ Ιστηχε  του  Χρίστου,  άφιστα- 
μένφ*  μήτε  πυρ  χαίοντι,  χατά  τδ  μηδΙν  άμαρτάνειν 
μήτε  βαστάγματα  αιρο^ηι,  Βάσταγμα  δρους  βαρύτε- 
ρον  πασα  Αμαρτία*  διδ  έλεγεν  δ Ύμνωδδς*  < *βσε\ 
φβρτίον  βαρύ  έβαρύνθησαν  έπ’  έμέ.  > Έτέρα  δέ 
άπογραφή  δν  εΓη  σαββάτου,  χαθ’  ήν  « Απολείπεται 
σαββατισμδς  τφ  λαω  του  θεού,  » άνάπαυσις  ίερά 
χαι  άγια.  *0  δέ  ποιήσας  πάντα  τά  έργα  αύτοΰ,  άξιος 
χρίνεται  έχείνου  του  σαββάτου*  σχολάζων  οΰοενΙ  ή 
τη  θεωρία  τής  άληθείας,  χα\  τής  σοφίας.  ΤαΟτά  δά 
διά  τδ  μεμνήσθαι  ένταΰθα  τδν  Μωΰσέα  περί  του 
σαββατίζειν,  παρεθέμεθα. 

€ Κα\  πατάξεις  τήν  πέτραν,  χαΐ  έξελεύσεται  έξ 
αύτής  Οδωρ.  ι Πέτρςι  παρειχάζεται  0 Χριστδςδίά  τδ 
άσειστον  κα\  άχλόνητον.  Έρήρεισται  γάρ  έν  τοΓς  άγα- 
Οοις  ή θεία  τε  χαΐ  ύττερτάτη  φύσις. 

C Έγώ  γάρ  είμι  Κύριος  ό θεδς  σου,  θεδς  ζηλωτής, 
άποδιδους  Αμαρτίας  πατέρων  έπΙ  τέχνα,  έπι  τρίτην 
χα\  τετάρτην  γενεάν  τοίς  μισοΰσί  με,  κα\  ποιων  έλεος 
είς  χιλιάδας  τοις  άγαπώσί  με  , κα\  τοϊς  φυλάσσουσι 
τά  προστάγματά  μου,  » ·Τίνα  τούτο  τδ  βητδν  ούχ 
έτάραζεν;  Εί  ήμαρτε  μέν  ό πατήρ,  ό δέ  υΐδς,  κα\  ή 
τρίτη,  χα\  ή τετάρτη  γενεά  Απολαμβάνει  τήν  Αμαρ- 
τίαν, ώς  τούς  μέν  χατηγορήσαι  χα\  του  δεδωκότος 
τούς  νόμους  Θεού*  τούς  δέ  μή  χατηγορήσαι  μέν.  Αλη- 
θώς δέ  έλπίζειν  τοιαΟτά  τινα,  χα\  προσδοκάν,  δτι  τά 
Αμαρτήματα  αύτών  οΐ  υΙο\  άπολαμβάνουσιν.  Ιουδαίοι 
ταϋτα  νομίζουσιν,  ούχ  άπαλλάττοντες  άλλον  θεόν. 
Σαμαρεϊς  ταύτα  ύπολαμβάνουσιν  , ώς  χα\  αύτο\  δο- 
ξάζοντες  μετεσχηχέναι  τού  ένδς  βεου.  Οί  άτΛτών  αί- 
ρέσεων  ούχ  άρεσκόμενοι  τφ  άγαθδν  ή δίκαιον  είναι 
Θεδν  δύνασθαι,  τδν  άποδιδόντα  Αμαρτίας  πατέρων  είς 
κόλπον  τέκνων  αύτών,  λέγουσιν,  δτι  ό του  νόμου  Θεδς 
ούχ  έστι  δίκαιος,  ούχ  έστιν  άγαθδς,  άποδιδούς  τά 
Αμαρτήματα  τών  πατέρων  έπ\  τούς  υιούς  * Αλλά  τις 
έστιν  έχείνου  μείζων  θεός.  Ό δέ  έχχλησιαστικδς, 
ούτε  ώς  Ιουδαίος  σωματιχώς  Ακούει  τών  λεγομένων, 
ούτε  ώς  αίρετικδς  άναπλάσσει  άλλον,  άλλ’  Ιστηκεν 
άμφβτέρων  μέσος,  χαΐ  λέγει  καλώς  μέν  ταυτα  γε- 
γράφθαι*  ούχ  οίδα  δέ  τών  γεγραμμένων  τδν  νουν. 
Άνατείνατε  ούν  τάς  διανοίας  πάντες,  χα\  αίτήσα- 
σΟε,  Γνα  ύμίν  άποχαλύφη  ώς  Αγαθός  έστιν  , δ άποδι- 
δούς  Αμαρτίας  πατέρων  έπί  τέχνα.  Τίνες  οΐ  πατέρες; 
φέρε  τάς  Γραφάς  μάρτυρας*  έξετασθήτωσαν  τά  λό- 

*·  Exod.  XVI,  ϊδ.  Psal.  χιχνιι,  5.  *·  Hebr.  ι 

ΤΗΐ,  44. 


L Inducam  super  te.  · Qui  ergo  slrenne  fert  lenlaiio- 
nes,  coronam  rccipii.  Secus  aniem  se  res  liabei  in 
diabolo.  Is  ctiim  lentat,  ut  sibi  obsequentes  Inleril- 
ciat.  Ac  Deus  quidem  leniat  non  futuri  ignorantia, 
sed  homini  facultatem  faciens  quod  velit  operandi, 
propter  arbitrii  libertatem. 

t Hoc  est  verbum  quod  U»culos  est  Dominus  : 
Sabbata,  requies  sancta  Domino  cras  *·.  > 125 
Expono  qua;  de  Sabbato  dicta  sunt,  primo  secun- 
dum nuda  verba,  ut  videant  quid  signlHcet  littera ; 
deinde  secundum  spiritalem  intellectum  , juxta 
quem  dixerim  diem  Sabbati  justo  incumbere  qui 
destruxerit  mundi  opera,  qui  Deum  glorificat,  ac 
quietem  agit;  qui  neque  a loco  in  quo  stetit, 
Christo  nimirum,  recedit,  nec  ignem  accendit  pec- 
cando, neque  fert  onera.  Onus  monte  gravius  omne 
peccatum ; quamobrem  dicebat  Psalmisu  : i Sic- 
ut onus  grave  gravata  sunt  super  ine.  i Altera 
auiem  expositio  Sabbati  sit,  juxta  quam  c relrn- 
qiiiliir  sabbatismus  populo  Dei  **  » requies  sacra 
et  sancta.  Qui  vero  omnia  ejus  fecit  opera,  ie 
dignus  habetur  lioc  Sabbaio,  nulli  alteri  rei  vacans, 
quam  contemplandae  veritati  et  sapientiae.  Haee  au- 
tem Idcirco  exposuimus  quod  Moyses  hoc  loco  re- 
ligionis Sabbati  meminerit. 

t Et  percuties  petram,  et  exibit  ex  ea  aqua  > 
Christus  peirae  comparatur  ob  inconcussam  vim 
ac  firmiiatem.  Firmata  enim  in  bonis  est  divina 
excellensque  natura. 

c Ego  enim  sum  Dominus  Deus  tnns,  Deos  zelo- 
tes, reddens  peccata  patrum  in  filios  in  tertiam  et 
quartam  progeniem,  his  qui  oderunt  me,  et  faciens 
misericordiam  in  millia,  his  qui  diligunt  me,  et 
servant  praecepta  mea*®.  » Quem  non  turbarunt 
haec  verba?  Si  pater  peccavit,  filius,  teriiaifue  ae 
quarta  progenies  peccatum  reeipiu  Hinc  alii  Deum 
accusant  qui  leges  dedit,  alii  non  accusant  ipiidein, 
vere  tamen  ejusmodi  <inaedam  fore  sperant  ac 
exspectant  ut  eorum  peccata  filii  reerptani.  Iiaseu- 
liunt  Judaei,  ut  tamen  aliam  non  aditiiitant  deum· 
Haec  ipsa  crediiiu  Samaritae,  qui  et  ipsi  unios  se 
Dei  participes  esse  opinantur.  Haeretici, quibus  non 
placet  bonum  aut  juslom  esse  Deiim  posse,  qui 
reddit  peccata  patrum  in  sinum  filiorum,  aioni  neti 
esse  justum  ac  bonum  legis  Deum,  qui  reddat  pec- 
cata patrum  in  filios,  sed  alium  qeemdam  esse  iDo 
majorem  deum.  Qui  vero  Ecclesias  doctrinam  se- 
quitur, nec  Judaei  more  corporeo  senso  accipit 
quae  dicuntur,  nec  sicut  haereticus  alium  Deum 
comminiscitur,  sed  inter  uirumqoe  medias  incedii, 
aitque,  bene  quidem  litec  scripta  esse,  sed  eorum 
quae  scripta  sunt  sensum  sibi  non  esse  perspectum. 
Animum  igitur  cuncti  advenito,  et  Deum  orate  ut 
vobis  revelet  quo  pacto  bonus  sit  qui  reddit  pecca- 
ta patrum  in  filios.  Qoinam  patres?  testes  adhi- 
beamus Scripturas  ; sacra  serntemur  cloqoia.  Ait 
Salvator  ac  Dominus  JesusGlirislus  peccatoribus*' : 

9.  Exod.xvn,  6.  *®  Exod.  xx,  5,  6.  ·*  Joan. 


j fiM  EX  0R1GENE  ^2 

||  c Vos  ex  palre  diabolo  eslis,  126  e*  desideria  pa-  A Ιερά.  Λέγει  ό ΣωτΙ}ρ  καΐ  Κύριος  Ίη^οΰς  Χρε- 

: Iris  vestri  vultis  facere.  IHe  homicida  esi  ab  initio,  στδςτοις  άμαρτάνουσιν,  δτι  c ΤμεΙς  έχ  του 

\ et  ί η veritate  ηοη  siei it.  > Ergo  si  quis  peccat,  ex  του  διαβόλου  έστέ,  χα\  τάς  έπιθυμίας  του  αατρδς 

patre  diabolo  esi,  eatnqiie  ob  rem  peccatum  dia-  υμών  θέλετε  ποιήσαι.  Έχεί'^ς  άνθρωιη>χτδνος  έστ\ν 
boli  ίη  filium  redditur.  Ille  primus  peccator  esi,  qui  άπ'  αρχής,  χα\έν  τή  άληθεΐα  ούχ  Ιστηχεν.  ι Ούκοΰν 
mihi  peccatum  suggerit:  ego  autem  secundus  sum  εΓ  τις  άμαρτάνει,  έχ  του  πατρδς  του  διαβόλου  εατ\, 
peccator,  qui  illius  consilium  non  rejecerim,  sed  κα\  διά  τοΰτοτδ  άμάρτημα  του  διαβόλου  dro6i6oTi· 
illius  vim  receperim,  cum  stare  debuerim  inslru-  έπ\  τδν  υΙόν.  Πλήν  έκείνός  έστιν  ό πρώτος  άμ2ρτΐ:>- 
cius  armatura  Dei,  et  habens  scutum  fidei,  iil  tela  λδς,  ό ύποβαλών  μοι  τδ'άμάρτημα*  έγώ  δέ  είμι  ό 
omnia  ignita  nequissimi  iii  meae  fidei  scuto  exstin-  δεύτερος  άμαρτωλδς,  ό μή  έχβχλών  τδ  βούλημα  αν- 
giierem  *·.  Cum  igitur  pecco,  quai  sunt  diaboli  fa-  του,  άλλά  παραδεξάμενος  αύτου  τήν  ένέργειαν  · iiw 
cio,  qui  in  cor  misit  ut  hoc  vel  illud  peccatum  fa-  με  στήναι  καΟωπλισμίνον  την  πανοπλίαν  του  ΘεοΟ, 
cerem.  Primum  ejus  recipio  jaculum,  lumque  eo  κα\  Ιχοντα  τδν  Ουρεδν  τής  πί(ΐτεως,  Γνα  πάντα  li 
recepto,  etiam  illum  admitto.  Narn  de  Jiida  ita  «coO  πονηρού  τά  πεπυρωμένα  σβεβθή  4ν  τΰ 

quoque  scriptum  est,  non  primum  ingressum  esse  θυρεφ  τής  πιστεώς  μου.Έάν  ούν  άμαρτάνω,  irotoj  ύ 

Satanam  in  eum,  sed  primum  cum  diaitolus  jam  R διαβόλου  βεβληκότος  είς  τήν  καρδίαν.  Γνα  τόοε  “Α 
misisset  in  cor  ut  traderet  eum  Judas  Simon  Isea-  Αμάρτημα,  ή τόδε  ποιήσω.  Πρώτον  παραοέχομί; 
rictes,  tum  post  buccellam  in  eum  inlroiisse  Sala-  αυτού  τδ  βέλος,  κα\  δταν  παραδέξωμαι  αύτδ,  τότ· 
nam.  Ergo  si  sanctus  sum  , patrem  habeo  Deum;  xa\  αύτδν  παραδέχομαι.  Κα\  γάρ  έπ\  τού  Ιβύοι 
sin  autem  sum  peccator^  patrem  habeo  diabolum,  ούτωγέγραπται,  δτι  oO  πρώτον  είσήλθεν  6 Σατανΐ; 
imo,  eum  etiam  qui  proxime  auctor  peccati  fuerit,  αύτδν,  άλλά  πρώτον  τού  διαβόλου  βεβληκότος  ιΐ; 
puta  AnJlichristum,  seu  diaboli  angelum  aliquem,  καρδίαν  Γνα  παραδώ  αύτδν  Ιούδας  Σιμών  4 

mil  daemonium  cujus  suasionem  recepi  : et  innu-  Ίσχαριώτης,  ειτα  μετά  τδ  ψωμίον  εΐοήλθεν  εις  αύΆν 

.meri  omnino  mihi  sunt  patres,  si  peccator  sim,  uti  ^ Σατανάς.  Ούκούν  έχω  πατέρα,  εΐ  μέν  άγιός  είμι, 

vicissim,  si  justus  fuerim,  pater  meus  est  Deus,  Θεόν*  εί  δέ  Αμαρτωλός  είμι,  τδν  διάβολον  έχω  ιζχζί- 

quemadinodum  ait  Salvator*·  : t Filioli,  adhuc  p^·  Αλλά  κα\  τδν  προσεχώς  φέρε  είπειν  ένεργήσαν 

modicum  vobiscum  sum.  > Et  iterum  *^  : f Filia,  Άντίχριστον,  ή άγγελόν  τινα  τού  διαβόλου,  ή δι;- 
fides  tua  te  salvam  fecit.  » Et  rursus  : « Fili,  di-  μόνιον,  ού  τήν  ένέργειαν  παρεδεξάμην-  Κα\  άπαςι- 
miltunturlibi  peccata,  ι Sic  alios  quoque  patres  ττλώς  εΐσί  μοι  πατέρες  μορίοι,  έάν  γένωμαι  Αμαρ- 
ηονΐ,  secundum  id  quod  Abrahx  dictum  csl  ··  : ^ τωλός*  ώσπερ  πάλιν  έάν  γένωμαι  δίχαιος,  πατήρ 
ε Tu  autem  ibis  ad  patres  tuos,  » noii  carnales  έστ\ν  ό θεδς,  χαθΑπερ  φησιν  ό Σωτήρ,  ι Τεκνία,Ιτι 
patres,  neque  enim  erant  fideles,  neque  sancti,  ut  μιχρ^ν  μεΟ'  ύμών  είμι.  ι ΚαΙ  πά).ιν  , c θύγα* 

Dquet  ex  eorum  historia.  Si  enim  sanctus  ejus  ή πίστι;  σου  σέσωκέ  σε.  ι ΚαΙ  πάλιν,  ιΤέκνον, 

paler,  ηοη  ei  diceretur  *·  t t Egredere  de  terra  Αφέωνταί  σου  αί  Αμαρτίαι.  ι Ούτως  οιδα  χα\  άλ>.οις 

tua,  ec  de  cognatione  tua,  et  de  domo  patris  lui.  > πατέρας,  κατά  τδ  γεγραμμένον  τώ  'Αβραάμ*  ιΣύ  tk 

Habet  enim  sermo  sensum  corporeum,  habet  et  Απελεύση  πρδς  τούς  πατέρας  σου*  i ούπρδς τους  χατέ 

spiriltleni.  Si  patres  intellexisti,  vide  jam  quid  tu  σάρκα  πατέρας*  ού  γάρ  ήσανπιστοΓ,  ο6χ  ήσαναγιχ, 

recipias,  qui  a diabolo  aut  a subjectis  ei  spiritibus  ως  δήλον  έκ  τής  ιστορίας  τής  γεγραμμένης  πε^ 

!^npulsionem  peccando  susceperis.  Factus  igitur  αύτών.  Ei  γάρ  Αγιος  αύτού  ό πατήρ,  ούχ  Αν  έλέγεη 

illorum  filius,  a bono  Deo  te  visitante  recipis,  αύτω,  < *Έξελθε  έχ  τής  γής  σου,  xa\  έκ  τής  συγγε- 

Heque  enim  visitat  patrem  tuam,  sed  te  visitat,  ac  νείας  σου,  κα\  έχ  τού  οΓχου  τού  πατρό;  σου.  ι "Έχε; 

dicit  llbi·^  : ι Audi,  filia,  et  vide,  et  inclina  aurem  γάρ  ό λόγος  τδ  σοψατικδν,  έχει  χα\  τδ  πνευματ:- 

luam.>etc.,proqiie  sua  benignitate  tibi  dat.Tennni-  κύν  Ei  νενόηκας  τούς  πατέρας,*  δρα  λοιπ^^ν  cr. 

que  mali  patris  filium  visitat,  peccata  reddens,  f Visi-  άπολαμβάνεις  σύ,  ό παραδεξάμενος  τήν  ένέργειίΛ 

tabo  in  virga  iniquitates  · vestras·®,  Ucetsanctisiiis,  D διά  τδ  ήμαρτηχέναι,  ύπδ  τού  διαβόλου,  ή τίνος 
127  visitabo  c et  in  verberibus  peccata  eorum,  i ύπ'  αύτδν  π^^ευμάτων.  Γενόμενος  ούν  έκείνων  υΐδς. 

Quorsum  ? ut  < misericordiam  meam  non  dispergam  Απολαμβάνεις  άπδ  Αγαθού  θεού  σε  έπισχεπτομέ-Λ-. 

ab  eis  ·®.  > Ubi  enim  aliquem  reliqucrii,  non  am-  Ού  γάρ  έπισκέπτεται  τδν  πατέρα  σου,  άύΧ  επισχέ- 

plius  castigat  aut  flagellat,  c Flagellat  » enim  non  πτεταί  σε,  και  λέγει  σοι , < "Αχουσον,  Ού-γατιρ. 

. omnes,  sed  « omnem  filium  quem  recipit  Domi-  καΐ  Ι'δε,  κα\  χλΓνον  τδ  ους  σου  , » χαΐ  τΑ  έξτ^ζ  * 

nus  ·® ; I dicilurque  apud  prophetam  de  maximis  κα\  δίδωσί  σοι  ώς  άγαΟός.  Επισκέπτεται  γάρ 

peccatoribus  ··  : < Non  visitabo  super  filias  vestras  σε  τδν  υίδν  τού  πονηρού  πατρδς  , τά 

cum  fornicauc  fuerint,  et  super  sponsas vesirus  cum  τήματα  άποδιδούς.  ι Έπισχέψομαι  cuv  έν 

fuerinl  consiiipraue.  i Tandiu  est  ex  quo  peccat  βδ<ρ  τάς  άνομίας  > υμών  των  ΑγΓων*  έπκτχ^Ι^μα: 

ditimhis  a creatione  ac  mundi  constitutione,  nec  ei  δέ  c και  έν  μάστιξι  τάς  Αδικίας  αύτών.  ι Διά  τι  ; ινα  τ*.» 

ignis  nec  flagellum.  Non  enim  poenarum  dignus  est  < έλεός  μου  μή  διασκεδάσω  άπ'  αύτών.  ι *0τε  ykp  χλ 

*®  Epliep.  VI,  16.  *·  Joaii.  xm,  3.1.  ®*  Mattii,  ιχ,  Ai  et  2,  ··  Gen.  xv,  io.  *·  Geii.  sii,  i. 

XLiv,  11.  *®  l*sal.  Lxxxviii,  33.  ®» Psal.  Lxxxviii,  51.  *®  Heb.  xii,  6.  ·*  Osee  iv>  14. 


%Ί 


SELECTA  IN  EXODUM. 


S95 


tu 


ταλίπη  ttvi,  ούχ^τι  auxbv  κολάζει,  όΟτε  μαατιγο?.  A Quai  a Deo  iiifliguiUur,  nec  potest  diabolus  dice- 
I ΜαστιγοΙ  i γάρ  oO  πάντα^,  άλλά  i πάντα  υ16ν  δν  re  ** : c Domine,  ne  iii  ira  tua  arguas  me,  > ete. 
παραδέχεται  Κύριος.  » Κα\  λέγεται  έν  τω  προφήτη  Quisquis  ergo  sibi  peccati  conscius  est,  oret  ut  pu- 
περί  των  πάνυ  άμαρτωλών*  ι Ούχ  έπισκέψομαι  έπ\  niatur.  Praestat  quidem  niliil  commisisse  quod  poe- 
^ά; θυγατέρας  ύμών  δταν  πορνεύσωσι,  χα\  έπ\  τάς  .nam  mereatur.  Sin  autem  poena  dignum  quidpiani 
νυμφας  ύμών  δταν  μοιχευθώσι.  > Τοσούτφ  χρύνφ  ό egimus,  sic  puniamur  ut  praesenti  quidem  aevo  re* 
διάβολος  αμαρτάνει  άπ6  χτίσεως,  χα\  καταβολής  xd-  cipiamus,  post  bacc  vero  in  sinu  Abraliae  requiesca- 
σμου,  χαΙούτε  πυρ,  οΟτε  μάστιξ'  ού  γάρ  άξιός  έατι  inus· 

τών  κολάσεων  των  άπύ  τοϋ  θεού.  Ού  γάρ  δύναται  ειπεΐν  ό βιάβοΑος,  < Κύριε,  μή  τω  θυμω  σου  έλέγξ^ς 
με,  I χα\  τά  έξης.  "Έχαστος  ούν  συνειδώς  έαυτφ  άμαρτίας  , εΰχέσθω  κολασΟήναι.  Καλόν  μ^ν  γάρ  τό 
μηδέν  άξιον  χολάσεως  πεποιηκέναι.  ΕΙ  δέ  τι  άξιον  χολάσεως  πεττοιήκαμεν , ουτω  χολασθώμεν,  ώστε  έν- 
θάδε  μέν  άττολαβεΐν,  μετά  δέ  ταΟτα  εις  τους  χδλτιους.  'Αβραάμ  άναπαύσασθαι. 

C ΚαΙ  ταύτατά  δικαιώματα  μου,  & παραθήση  ένώ-  Β < £t  hae  sunt  jiislidcationes quas  propones  coram 
πιον  αυτών.  Έάν  κτήση  παιδα  Εβραίον,·  κα\  τά  eis.  Si  emeris  servum  Hebraeum**,  > etc.  Necesse 
έξης.  Άναγκαιον  έξετάσαι  τί  νόμος,  κα\  τΐ  πρόσ-  est  ut  exquiramus  quid  sit  lex,  quid  praeceptum, 
ταγμα,  τΐ  δέ  δικαιώματα,  και  κρίματα,  χα\  μαρτύρια,  quid  item  justificationes·  ac  judicia,  et  testimonia, 
xal  έντολαΐ.  Δικαιώματα  μέν  ούν  έστι,  τδ  ένθάδε  ε1-  et  iiiaudata.  Justificationes  itaque  sunt,  quod  hic 
ρημένον,  c Έάν  κτήση  παίδα  Εβραίον,  » καί  τά  dictum  est  : c Si  emeris  servum  Hebraeum,  > ac 
έξης,  περί  αυτού  εΙρημένα  * κρίμα  δέ,  ίνα  Ιερέως  θυ-  quae  sequuntur  de  eo  dicta ; judicium,  iil  si  Giia  sa- 
γάτηρ  έάν  μοιχευΟή,  πυρί  καταχαίηται  · έντολαί  δέ,  cerdotis  constuprata  fuerit,  igne  comburatur;  man- 
I Ούκέσονταίσοι  θεοί  έτεροι··  πρόσταγμα  δέ,  ι Κατα-  data  vero  *^  : « Non  erunt  libi  dii  alii;  i praece- 
βάς  διαμάρτυραι  τφ  λαώ,  καί  πλυνάτωσαν  τά  1μά·  pium  **  : ι Descendens  testare  populo,  el  abluant 
τια  αυτών*  » μαρτύρια  δέ,  c Διαμαρτύρομαι  ύμίν  vestimenta  sua;  » testimonia  denique  **  : ι Testor 
σήμερον  τδν  ούρανόν  καί  τήν  γην.  » vobis  hodie  coelum  el  terram.  » 

€ Έξ  έτη  δουλεύσει  σοι*  τφ  δέ  έτει  τψ  έβδόμ^),  c Sex  annis  serviet  libi;  anno  autem  sepUmo 

άπελεύσεται  έλεύθερος  δωρεάν.  · Σημαίνει  ή έν  τώ  abibil  liber  gratis  *L  · Significat  quae  in  septimo 

έβδόμη·  έλευθέρωσις,  έτι  δέ  καί  ή έν  τψ  σαββάτφ  τών  indulgebaiur  libertas,  adhuc  autem  el  quae  Sab- 
έργων  χατάπαυσις  τήν  έν  χάριτι  ήμίν  διά  Χριστού  ^ balo  erat  ab  operibus  requies,  iioslram  in  gratia 
έλευθερίαν.  per  Christum  libertatem. 

c Προσάξει  αύτδν  ό κύριος  αύτού  πρός  τδ  κριτή-  ι Adducet  eum  dominus  ejus  ad  tribunal  Dei  **.» 

ptov  τού  Θεού.  · Άχύλαςχαί  Σύμμαχος  ειπον,  ι πρδς  Aquila  el  Symmachus  dixerunt,  < ad  deos.  > Deos 

τούς  θεούς.  · Θεούς  δέ  τούς  χριτάς  όνομάζουσι,  καί  autem,  judices  appellam,  ac  Dei  Judicium  eorum 

θεού  κριτήριον,  τήν  τούτων  ψήφον.  senlenliain. 

< Τρείς  καιρούς  τού  ενιαυτού  έορτάσατέ  μοι.  Τήν  < Tribus  temporibus  anni  festum  agetis  mihi, 
έορτήν  τών  άζύμων  φυλάξασθε.  Επτά  ημέρας  Ιδεσθε  Soleraniiaiem  azymorum  cusiodiie.  Septeni  diebus 
άζυμα,  χαθάπερ  ένετειλάμην  σοι,  κατά  τδν  χαιρδν  edetis  azyma,  sicul  praecepi  libi  tempore  mensis 

τού  μηνδς  τών  νέων.  Έν  γάρ  αύτφ  έξήλθες  έξ  Αί-  novorum.  1η  ipso  enim  egressus  es  de  ifegyplo. 

γύπτου.  Ούχ  όφΟήση  ένώπιόν  μου  κενός,  καί  έορτήν  Νοιι  apparebis  in  conspectu  meo  vacuus,  et  solcm- 
τού  θερισμού  πρωτογενή μάτων  ποιήσεις  τών  έργων  nilalcm  messis  primarum  frugum  facies  operiiRi 
σου,  » At  έορταί  τοίνυν  τού  Θεού,  οΤς  έστι  τυνεύμα,  tuorum  **.  » Dei  ilaque  solemnitates  iis  spiritales 
πνευματιχαί  είσι*  χα\  ούδείς  χοίχδς  έορτάζει  τάς  sunt,  quibus  spiritus  est,  nec  iiihis  terrenus  spiri- 
έορτάς  πνευματικώς.  ι Τις  γάρ  συμφωνία  δικαιοσύ-  d taliter  festa  peragit,  t Quae  enim  concordia  justitiae 
νης  χαιάνομίας;»  ίνα  μή  τά  έξης  λέγω.  Ού  δύναται  el  iniquitatis  ^*?  · ne  quae  deinceps  sequuntur  di- 
χοίχδς  έορτάσαι  έορτάς  τινευματιχάς,  ώσπερ  ούδέ  cain.  Non  potest  terrenus  festa  spiritalia  celebrare, 
πνευματικός  έορτήν  χοϊκήν.  Καί  μετ"  όΛΙγα.  Τί  uti  neque  spiritalis  festa  terrena.  Et  po$l  pauca, 
έστιν  ό μήν  τών  νέων  ; τούς  αισθητούς  φήσεις  καρ-  Quid  est  128  mensis  novorum  ? Fructus,  inquies, 

πούς*  ο&πω  ένέστηχεν  ό μήν  τών  νέων,  του  ένιαυτού  sensiles.  NonUiim  advenit  mensis  novorum,  cum 

φέρε  είπείν  δψιμωτέρου  δντος.  Τδ  δέ,  έάν  γένηταί  exempli  causa  annus  tardior  est.  Quod  si  ejusmodi 
ποτέ  ένιαυτδς,  ώστε  μηδέ  φέρειν  τήν  γην  τούς  καρ-  aliquando  contingat  amnis,  ut  nullos  terra  fructus 
άραδυνάμεθα  έορτάζειν  έν  τφ  μηνίτών  νέων,  ferat,  nuiii  possumus  iii  mense  novoriiin  diem  fe- 
ώς  καχέλευκενό  Θεός  έορτάζειν  τούς  έορτάζοντας;  Sium  agere,  sicut  praecepit  Deus?  ergo  singulis 
ΟύχοΟν  δεί  κατ  ένιαυτδν  τήν  έορτήν  έορτάζειν.  Έπα-  annis  festum  percolendum.  Subit  rursus  etiam  de 
ττορω  δέ  πάλιν  χαλ  περί  τού  δευτέρου  νόμου,  τού  . secunda  lege,  quae  secundam  celebritatem  spectat, 
xaxdt  τήν  έορτήν  τήν  δευτέραν.  Φησί  γάρ  ι έορτήν  dubitatio.  Ait  enim  ; c Celebritatem  messis  prima- 
του  θερισμού  τών  πρωτογεννημάτων, » Έάν  τις  σπεί-  rum  frugum.  » Si  quis  seminet,  iiec  primae  fruges 
χαί  μή  γένωνται  oi  καρποί  πρώτοι,  άλλά  τελευ-  proveniant,  sed  novissimae,  is  iuilium  messis  pri- 


**Psal.vi,2.  ·*Εχοά.χχι,  i.  ·*  Exod.  xx,  δ.  ··  Exod.  xix,  iO.  ··  Deui,  xxx,  19.  *^xod.  xu,  2« 
■■  6.  ··  Exod.  xxui,  11, 15, 1Θ.  11  Cor.  vi,  14. 


m EX  ORiGENE  tce 


marum  frugum  celebrare  non  polerit.  Necesse  enim 
csl  Labere  te  friigea,  ul  festum  agere  possis.  Quid 
vero,  st  agrum  non  habeo,  quomodo  festum  hoc 
agere  potero,  cum  Scriptura  dicat : c Et  solemnila- 
tem  messis  primarum  frugum  facies  operum  tuo- 
rum, quxcunque  seminaveris  in  agro  luo?  » Non 
seminavi,  architectus  sum.  Non  seminavi,  textor 
sum ; agrum  non  habeo,  quomodo  possum  alterum 
festum  agere?  quod  item  spectat  ad  tertium : 
c Et  solemnilaleiii  consummationis  io  exitu  anni,  i 

Et  poti  alia.  Quid  sibi  vnll  Scriptura  cum  cele- 
brare nos  jubet  festum  azymorum  in  mense  novo- 
rum? Depone  veterem  hominem  ciiin  actilnis  suis: 
et  ul  in  mense  novorum  solemnilatem  celebres,  tu 
quoque  novus  efficere,  ul  mensis  celebritatis  novo- 
rum, tuus  mensis  liat.  Novorum  enim,  non  veterum 
mensis  est  iste.  Qtia  ergo  ratione  novum  quoque  te 
fieri  oportebit?  Cum  soleum  ita  tum  rationes  explo- 
ratas haberet  apostolus  Paulus,  de  festo  novorum 
ait  : I Exspoliantes  vos  veterem  hominem  cum  ac- 
tibus suis,  et  induentes  novum  eum  qui  renovatur 
in  agnitronem,  secundum  imaginem  ejus,  qui  crea- 
vit. I l]i  igitur  festum  agas  in  mense  novorum,  ne- 
cesse est  ut  novus  Has,  et  omnem  deponas  veiastn- 
tein.  Deinde  quam  primam  agis  solemnilatem?  So- 
leinnitatein  nempe  azymorum,  docente  Apostolo : 
c Pascha  enim,  inquit  ^*,  nostrum  pro  nobis  immo- 
latas est  Christus.  Itaque  fesitim  agamus,  non  in 
fermento  veteri,  neque  in  fermento  inalitic  et  ne-  , 
quiliae,  sed  in  azymis  sinceritatis  et  veritatis,  i Si- 
mul autem  collige  leges  de  azymis,  ac  videbis  quam 
sint  a ratione  alieni  qui  ad  spiritalem  litterae  aen- 
eum non  atleiidpnt,  sed  spiritalia  lanqoam  iootilia 
spernunt. 

i Non  apparebis  in  conspectu  meo  vacuus  » 
Scito  omnem  hominem  aut  vacuum  aut  plenum  esse. 
Si  enim  non  habet  Spiritum  sanctum,  non  habet 
Creatoris  notitiam,  noc  recepit  vitam  Jesiim  Chri- 
stum ; si  non  novit  Patrem  qui  iii  coelis  est,  si  non 
vivit  ex  ratione,  ad  legis  coelestis  normam,  non 
sobrie,  non  juste  agit ; vacuus  est  qiii  ejusmodi  est· 
Qui  autem  129  Deum  qui  dixit  : c In- 
habitabo in  eis,  ei  inambulabo»  et  ero  ei.s  Deus,  » 
is  non  vacuas,  sed  plenus  est.  1 

c Tribus  temporibus  anni  apparebit  omne  mascu- 
linum tuum  coram  Domino  Deo  tuo  i Dicam 
quid  sibi  locus  iste  velit.  Quod  agimus,  aut  femi- 
na, aut  mas  est.  Si  femineum  est  quod  agimus,  aut 
corporeum  est  aut  carnale.  Seminantes  enim  in 
carne,  non  marem  sed  feminam  edimus  anini»  fe- 
tum, nempe  enervem,  moUemque  ac  materia  cras- 
sam. Si  vero  xterna  spectantes  et  ad  meliora  atten- 
tum habentes  aiiiinum,  fructus  spiritus  eJimiis, 
omnes  fetus  nostri  mares  sunt.  Qux  igitur  offerun- 
tur io  conspectu  Dei,  quxque  Greatotis  oculis  ap- 

**  Coloss.  !n.  0,  10.  ”ICor.  v,  8.  *·  Exod. 

**  Exod.  xxiii,  17. 


t ταίοι,  οζτος  ούχ  3tv  δυναιτο  έορτάοαι  vljv  άρχί^ν  vou 
θερισμού  των  ντρωτογεννημάτων.ΔεΙ  γάρ  £χειν  σε 
γεννήματα,  fva  βυνηΟής  έορτάζε^ν.  ΤΙ  άν  χώραν 
μή  Ιχω,  πως  άν  βυναίμην  τήν  έορτήν  ταύτην  έορτά- 
<;ειν,  τής  λέξεως  λεγουσης,  < Κα\  έορτήν  Οερεσμοό 
των  πρωτογεννημάτων  ποιήσεις  των  έργων  σοιι,  ών 
έάν  σπείρης  έν  τω  άγρφ  σου ; » ούκ  έσπειρα»  οΙχ3»> 
δόμος  ε1μ(·  ούκ  έσπειρα,  ύφάντης  ε1μ£·  άγρδν  ούκ 
έχω,  πώς  δύναμαι  τήν  δευτέραν  έορτάζειν  έορτήν ; 
ΚαΙ  δή  καΐ  περί  τήν  τρίτην,  t Κα\  έορτήν  συντε- 
λείας  έπ"  έξύδω  του  ένιαυτοΰ.  > 

Καϊ  μεΟ'  ετερα.  Τί  βούλεται  λόγος  ήμίν  λέγαεν  ό 
χελεύων  ήμόίς  έορτάζειν  τήν  έορτήν  των  ά^ύμοσν  τώ 
μην\  των  νέων ; Άπόθου  τδν  παλαιδν  άνθρωπον  σΰν 
ταϊς  πράξεσιν  αύτου.  Κα\  ϊνα  γε  ποιήσης  τήν  έορτήν 
* έν  τφ  μηνί  των  νέων,  και  συ  νέος  γενού,  Γνα  γένηταε 
ό μήν  τής  έορτής  των  νέων,  χαΐ  σδς  μήν.  Νέων  γΑρ, 
χαΐ  ού  παλαιών  έστ;ν  ούτος  6 μήν.  Πώς  ουν  δετ  > 
σει  νέον  χαΐ  σέ  γενέσΟαι  * Νοήσας  τάς  έορτδκ^  ^ 
έορτήν  τών  νέων  6 απόστολος  Παύλός  φησιν,  € '*Εχδυ- 
σάμενοι  τδν  παλαιδν  Ανθρωπον  συν  ταΐς  πράξεσιν 
αυτού  , χαΐ  ένδυσάμενοι  τδν  νέον  τδν  άναχαινού· 
μενον  είς  έπίγνωσιν  χατ*  εΙχόνα  του  χτίσαντος.  ι 
Ούκούν  ?να  άγάγης  τήν  έορτήν  έν  μην\  τών  νέω*^ 
νέον  σε  γενέσθαι  δει,  χα\  πασαν  άποΟέσθαι  τβαλαιό- 
τητα.  Εΐτα  ποίαν  έορτήν  πρώτη ν Αγεις ; οτι  τήν  έβρ- 
τήν  τών  Αζύμων,  μάνθανε  άπδ  τού  'Αποστόλου*  € 
γάρ  πάσχα  ήμών,  φησίν,  υπέρ  ήμών  έτύθη  Χριατός* 
ώστε  έορτάζωμεν  μή  έν  ζύμη  παλαι^,  μηδέ  έν 
χαχίας  χα\  τιονηρίας,  άλλ'  έν  άζύμοις  ε(λιχρ«νε£&ς 
χα\  άληθεΐας.  » *Αμα  δέ  συ^^άγαγε  τά  νενομοθεττ- 
μένα  περ\  τής  έορτής  τών  άζύμων,  χα\  δψεε  μέν  τδ 
Αλογον  τών  τφ  βητφ  ώς  πνευματιχφ  μή  προαεχόν- 
των,  χαταφρονούντων  δέ  τών  πνευματικών  ώς  μή  _ 
χρησίμων. 

C Ούχ  όφθήση  ένιυπιόν  μου  χενός.  > Ιαθι  βη  τεζς  ι 
Αν0ρο)πος  ή χενός  έστιν,  ή πλήρης.  Et  μεν  γάρ  ούχ 
έχει  Αγιον  11  νεύμα,  ούχ  έχει  γνώσιν  τού  χτ(σαντος, 
ού  παρεδέζατο  ζωήν  Ίησούν  τδν  Χριστόν*  ε1  ούχ 
τδν  Πατέρα  τδν  έν  ούρανοίς,  et  ού  βιοΓ  χατά  τ^  λύ- 
γον,  χατά  τ6ν  νόμον  ούράνιον  * ού  σωφρον^»  ού  δι- 
χαιοπραγει*  ό τοιούτος  χενός  έστιν.  £1  δέ  χαχώρτ,χι 
τδνεΙπόνταβεόν*  ι Ένοιχήσω  έν  αύτοΙς,χαΙ  έμ.ττερι- 
πατήσω,  χα\  έσομαι  αύτοίς  Θεδς,ιούτος  ούχ  Ιατι  χε- 
νδς,  άλλΑ>  πλήρης. 

I Τρεις  χαιρούς  τού  ένιαυτού  όφθήσεται  πΑν  άραε- 
νιχόν  σου  ένώπιον  Κυρίου  τού  Θεού  σου.  ι Τ£  έατι  τύ 
όητδν  εΓποιμι  Αν.  *0  πράττομεν,  ή θηλύ  Αοχεν»  ή 
Αρσενικόν.  Et  μέν  ούν  θηλυκόν  έστιν  δ ποιοΟμ^ν,  ή 
σωματικόν  έστιν,  ή σαρκικόν.  ΣπεΙροντεςγΑρ  αίςτήν 
σάρχα,  ποιούμεν  θήλυ  τδ  γέννημα  τής  ψυχ^^,  ούχ 
Αββεν*  άλλ'  έχνενευρισμένον.  Απαλόν  τε  χα\  ΰλτχό>« 
Et  μέντοι  βλέποντες  τά  αιώνια,  χα\  πρδς  νοΧ^ 
τοσιν  έχοντες  τήν  διάνοιαν,  χαρποφθροΰ|ε£ν  τού( 
καρπούς  τού  πνεύματος,  χολ  πάντα  τά  Τ^ννήμιαΐΙ 
ήμών  Αββενά  έστι.  ΤΑ  τοΙνυν  φερόμενα  ένείτζ^ον  τι 

ΧΧ1Ι1,  15·  Levit,  χζνι,  12;  II  Ci>r.  τι»  tJ 


298 


297  IN  EXODUM  HOMILIA  I. 

0Εθΰ,  xa\  όφθησόμενα  ((ψει  του  χτ{σαντος»  άρ-  Α parent,  li«c  mascula,  non  feminea  sunt.  Neque 
«€vixA  έστιν,  ούχ\  θήλχα.  Ού  γάρ  τά  6ηλυχά,  χαΐ  τά  cniin  feminea  aut  corporea  dignatur  Deus  respi- 
οωματιχά  άξιο?  βλέπειν  ό Θεός.  cere. 


ORIGENIS  IN  EXODUM. 


IIOMILIA  PRIMA.  iriarchae.  i Joseph  autem,  inquit,  erat  in  iEgypio. 

I.  Videtor  inibi  unusquisque  sermo  divinas  Seri-  Erant  autem  omnes  animae  de  Jacob  sepiuaginia 

ptor»  similis  esse  alicui  seminum,  cujus  natura  haec  quinque.  > Simile  huic  mysterio  et  illud  esse  puto, 

esi,  ut  cum  jactum  fuerit  in  terram,  regeneratum  quod  per  prophetam  dicitur,  si  quis  advertere  po> 

in  spicam,  vel  in  quamcunque  aliam  sui  generis  B lest ; «IniEgyptum  descendit  populus  meus,  utha* 


speciem  multipliciter  dilTundatur,  et  tanto  cumula- 
tius, quanto  vel  peritus  agricola  plus  seminibus  la- 
boris impenderit,  vel  bencHcium  terrae  fecundioris 
induiserit.  Sic  ergo  efficitur  ut  culturae  diligentia 
eiiguum  semen,  verbi  causa,  sinapis,  quod  est  mi- 
nimum omnium,  efllcialur  majus  omnibus  oleribus, 
et  fiat  arbor  : « ita  ut  veniant  volatilia  coeli,  et  ha- 
bitent in  ramis  ejus  > Ita  et  bic  sermo  qui  nunc 
nobis  ex  divinis  voluminibus  recitatus  est,  si  peri- 
tum inveniat  et  diligentem  colonum,  cum  primo 
attacta  videatur  exiguus  et  brevis,  ut  coeperit  excoli 
et  spiritaliter  tractari,  crescit  in  arborem,  in  ra- 
mos et  in  virgulta  diffunditur ; ita  ut  possint  venire 
disputatores,  rhetores,  oratores  hujus  mundi  (71), 
qui  velul  aves  coeli  levibus  pennis,  verborum  dun-  ^ 
taxat  pompa,  excelsa  sectantur  et  ardua,  et  rationi- 
bus capti  velint  habitare  in  ramis  istis,  in  quibus 
non  loquendi  decor  est,  sed  ratio  vivendi.  Quid  ergo 
faciemus  et  nos  de  his  quae  lecta  sunt  nobis?  Si  mihi 
Dominas  concedere  dignaretur  spiritalis  agri  cultu- 
rae disciplinam,  si  periiiam  colendi  ruris  donaret, 
unos  sermo  ex  bis  quae  recitata  sunt  in  tantum  pos- 
set longe  lateque  diffundi,  si  tamen  et  auditorum 
capacius  sineret,  ut  vix  nobis  ad  explicandum  suf- 
ficeret dies.  lentabimus  tamen  pro  viribus  nostris 
aliqua  disserere,  etiam  si  neque  nobis  universa  ex- 
plicare, neque  vobis  cuncta  audire  possibile  est. 
Quia  et  boc  ipsum  agnoscere,  quod  supra  vires  no- 
stras sit  horum  scientia,  non  parvae  arbitror  esse  n 
peritiae.  Videamus  ergo  quid  slaiitn  in  initiis  Exodi 
lectio  contineat,  et  qua  possumus  breviuie  quantum 
ad  aedificationem  audiloriiin  sufficit,  persequamur ; 
fei  tamen  precibus  vestris  juvetis,  ut  adsit  nobis 
sermo  Dei.  et  ipse  dux  nostri  dignetur  esse  ser- 
monis. 

2. 1 ilaec  sunt,  inquit  nomina  filiorum  Israel, 
qui  ingressi  sunt  iii  iEgyptum  una  cum  Jacob  patre 
atio,  unusquisque  cum  universa  domo  sua  inlrave- 
Tuiii,  Rubeii,  Siineon,  Levi,  Judas,  i et  caeieri  pa- 

Maiib.  XIII,  32.  ^*£zod.  i,  i,  2.  Isa.  Lii, 

(71)  Sic  mss.  Alias,  c disputatores  et  rhetores 
ficijiis  imindi.  » 

(7^)  Aliquot  mss.,  c ut  habitaret  ibi  et  Assyrio- 
rum vi  abductus  est.  i Paulo  post  mss.,  < vei 

Patrol.  Gr.  XII. 


bitaret  ibi,  et  iii  Assyrios  vi  abductus  est  (72)  > 

Si  quis  ergo  potest  invicem  sibi  ista  conferre,  et  ex 
his  qum  vel  a prioribus  nostris,  vel  etiam  a coaequa- 
libus, sed  et  a nobis  uonnunqiiain  disputata  sunt, 
inleUigere  poterit  quae  sit  iEgyptus  in  quam  popu- 
lus Dei  non  tam  ad  babilandimi  quam  ad  incolen- 
dum descendit,  qui  etiam  sint  Assyrii,  qui  eos  vim 
facientes  abduieriini,  consequenter  advertet  130 
quis  sit  palriarcliarum  numerus  et  ordo,  quaeve 
eorum  domus  et  familiae  designentur,  quae  una  cuiu 
Jacob  patre  suo  ingressae  dicuntur  in  iEgyptuin. 
Descendit  enim  Ruben  cura  tota  domo  sua,  et  Levi 
cum  tota  domo  sua,  sed  et  caeieri  omnes.  Josepli 
autem,  inquit,  erat  in  iEgypto,  et  uxorem  dei£gy- 
plo  accepit,  et  licet  ibi  positus,  tamen  io  patriarcha- 
rum numero  habetur.  Si  quis  ergo  potest  spirita- 
liter isia  discutere  et  Apostoli  sensum  sequi  quo 
discernit  et  segregat  Israel,  et  dicit  esse  quemdam 
secundum  carnem  Israel,  ut  alium  sine  dubio  indi- 
cet esse  secundum  spiritum;  sed  et  si  quis  sermo- 
nem Domini  diligentius  consideret,  quod  lioc  ipsum 
designat  cum  dicit  de  quodam  : c Ecce  verus 
Israelita,  in  quo  dolus  non  est;  » et  dat  inteiligi 
esse  aliquos  veros  Israeliias,  aliquos  sine  dubio  non 
veros ; poterit  fortasse  spiritalibus  spiritalia  con- 
ferens et  novis  vetera  ac  veteribus  nova  compo- 
nens, mysterium  iEgypti  et  palriarcbarum  in  eam 
descensionis  (75)  advertere.  Sed  et  differentias  tri- 
buum contemplabitur,  ut  conjiciat  quid  eximium 
visum  sit  iii  tribu  fiCvi,  quod  ex  ea  sacerdotes  Do- 
mini eliguntur  ac  ministri;  quid  etiam  in  tribu 
Juda  praecipuum  Dominus  senserit,  quod  ex  ea  reges 
assuinunluT  et  principes ; et  quod  est  majus  oin· 
Ilium,  quod  ex  ipsa  etiam  Dominus  et  Salvator  no- 
ster secundum  carnem  nascitur.  Nescio  enim  si 
hujuscemodi  privilegia  ad  iliorum  merita  referenda 
sim,  ex  quorum  stirpe  nomen  vel  origioeiii  ducuiit, 
id  est  vel  ad  ipsum  Judam,  vel  ad  Levi,  vel  ad 
unumquemque  eorum,  qui  tribui  nomen  dedit.  Mo- 

A.  »·  1 Cor.  X,  18.  Joan.  i,  ΑΊ. 

etiam  a coaequalibus.  > Alias,  c vei  etiam  ab  aequae 
libus.  > 

(73)  Alias,  c de.scensioncm.  i 


10 


399  OIUGEISIS  300 

Tet  enim  me  in  hnc  inleniione  et  illud,  quod  Joan*  Λ habere,  aut  nequeunt.  Denique  slatim  in  initiis 


nes  in  Apocalypsi  de  populo  boc  qui  Gbrislo  credi* 
dii,  scribit  Dicit  enim  quia  ex  tribu  Ruben  duo- 
decim millia,  ex  Iribu  Simeon  duodecim  millia,  si- 
militer ^autem  et  ex  singulis  quibusque  tribubus 
duodena  millia,  quos  simul  omnes  dicit  esse  centum 
quadraginta  quatuor  millia,  qui  se  cum  mulieribus 
non  coinquinaverint,  sed  virgines  permanserint.  Quod 
utique  cum  dicitur,  nec  qnaliscunque  vel  inepta 
potest  esse  suspicio  quin  ad  istas  tribus  Jiidseorum 
Simeon,  et  Levi,  et  caeteras  qnai  de  Jacob  genus  du- 
cunt, possint  revocari.  Ad  quos  igitur  patres  iste 
numerus  virginum  referendus  sil,  tam  aequalis,  tam 
integer,  tamque  compositus,  ita  iit  nullus  altero 
superior  aut  inferior  numeretur,  ego  quidem  pro- 
gredi ultra  inquirendo  non  audeo,  sed  et  hactenus 
pene· cum  aliquo  discrimine  incedo.  Apostolus  ta- 
men quasdam  suspiciones  his  qui  aliius  iiilu^^ri  pos- 
sunt, subjecit,  cuin  dicit  ** : e Propter  quod  flecto 
genua  mea  ad  Patrem  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
ex  quo  omnis  paternitas  in  coelis  et  iu  terra  nomi- 
natur,  i Ei  quidem  de  terrenis  paternitatibus  iii- 
tellecius  non  videtur  esse  difliciiis  : patres  etenim 
tribuum  vel  domorvim,  ad  quos  successio  posteri  tatis 
refertur,  simul  omnis  paternitas  appellantur  (74). 
in  coelo  vero  quod  dicit,  quomodo  aut  qualiter  sint 
patres,  aut  pro  quibus  posteritatibus  coelestis  pa- 
ternitas nominetur,  ipsius  eat  iiosse  solius,  cujus 
c caelum  coeli  est,  terram  autem  dedit  flliis  bomt- 
num  I 

5·  Descenderunt  ergo  in  iEgyplum  patres,  Ruben, 
Simeon,  Levi,  i unusquisque  cum  omni  domo 
sua  I Quomodo  quis  et  hoc  edisserat,  quod  cum 
omni  domo  sua  introierunt  in  iEgyplum?  Quibus 
additur  (75)  : € El  omnes,  inquit,  animaequae  in- 
troierunt cum  Jacob,  lxxv.  i Hic  jam  nominando 
animas  pene  nudaverat  mysterium  sermo  prophe- 
ticus quod  ubique  contexerat,  ut  proderet  quod 
non  de  corporibus,  sed  de  animabus  haec  dicit.  Ye- 
runUamen  habet  adhuc  velamen  suum.  In  usu  nam- 
que esse  creditur,  animas  pro  hominibus  appellari, 
liuerim  lxxv  animae  descenderunt  cum  Jacob  iu 
^gypiuni.  Istae  auut  animae,  quas  genuit  Jacob. 
Ego  non  puto  quod  quilibet  hominum  possit  animam 
gignere,  nisi  si  quis  forte  talis  sit,  qualis  ille  qui  | 
dicebat  : c Nam  etsi  multa  millia  paedagogorum 
habeatis  in  Christo,  sed  non  mullos  patres.  Nam  iu 
Christo  Jesu  per  Evangelium  ego  vos  genui,  i Isti 
tales  sunt,  qui  generant  animas,  et  parturiunt  eas, 
sicut  et  alibi  dicit  : i Filioli  niei,  quos  iterum 
parturio  donec  formetur  Christus  in  vobis,  i AUi 
enim  hujusmodi  generationis  curam,  aul  nolunt 

··  Apoc.  VII.  **  Ephes.  iii,  14.  **  Psal.  cxiii,  16. 

•®Galai.  IV  19.  ■·  Genes,  ii,  35.  ··  Genes,  xxix,  14. 

(74)  Sic  mss.  Alias  vero,  i vel  domoriim  sunt,  ad 
quos  successio·.,  paternitas  nomina liir.  > 

(75)  Aliquot  mss.,  c de  quibus  dicitur,  i 

(76)  Alias,  c qui  dicit,  i Mox  pro  bis  vocibus, 

4 nec  tamen  addidit,  et  atilma  de  anima  mea,  > 


ipse  Adam  quid  dicit  (76)?  c Hoc  nunc  os  de  ossi- 
bus meis,  et  caro  de  carne  mea  i nec  lameA 
addidit : Et  anima  de  anima  mea.  Sed  velim  mihi 
diceres,  o Adam,  si  os  de  tuis  ossibus  agnovisti,  et 
carnem  de  tua  carne  sensisti,  cur  non  iniellexisli 
etiam  animam  de  tua  anima  processisse?  Si  enim 
omnia  quae  in  te  erant  tradidisti,  cur  non  etiam 
animae  facis  cum  caeleris  mentionem,  quae  melior 
totius  hominis  pars  est?  Sed  videtur  per  haec  in- 
telligentibus  indicium  dare,  quod  (77)  cum  dicit : 

€ Os  de  ossibus  meis,  et  caro  de  carne  mea,  i qiue 
de  terra  sunt  sua  esse  profiteri,  non  audere  vero  sua 
dicere  quae  scit  non  esse  de  terra.  Sed  et  Laban 
similiter  cum  dicit  ad  Jacob,  quoniam  c os  meum, 

^ et  caro  mea  es  tu  » nec  ipse  amplius  aliquid  vi< 
detur  audere  suum  dicere,  nisi  quod  terrenas  esse 
consanguinitatis  agnoscit.  Alia  quippe  est  animarum 
cognatio,  quae  vel  Jacob  descendenti  in  iCgypium 
sociatur,  vel  caeleris  patriarchis  el  sanctis  sub  esa· 
meratione  131  mysticae  posteritatis  ascribitor. 
Sed  qui  vicinum  lerrai  navigantes  servare  dispo» 
suimus  cursum,  et  ipsam  quodammodo  or.*im  lit- 
toris  stringere,  in  altum  nescio  quomodo  aiidarum 
nos  violentior  aestus  abducit.  Redeamus  igitur  ad  ea 
quae  consequenter  adduntur. 

4.  € Mortuus  est,  inquit*^,  Joseph  et  omues  fra- 
tres ejus,  et  omnis  generatio  illa.  Filii  autem  Israel 
creveriint  el  inulliplicali  sunt,  et  in  miilliludine 
magna  diffusi  sunt,  el  invaluerunt  multum  valde ; 
multiplicavit  enim  illos  terra.  > Donec  viveret  Jo- 
seph, non  refertur  quod  multiplicati  fuerint  filii 
Israel,  nec  aliquid  omnino  in  bis  de  augmentis  H 
numerositate  memoratur.  Ego  credens  verbis  Do- 
mini mei  Jesu  Christi,  in  lege  et  prophetis  lola  qui- 
dem unum  aut  uiiuin  apicem  non  puto  esse  myste- 
riis vacuum,  nec  puto  aliquid  horum  transire 
posse,  donec  omnia  fiant.  Yeruni  quoniam  exiguae 
capacitatis  sumus,  ea  nunc  tantum  pulsemus,  quibus 
tutius  incedamus.  Antequam  moreretur  noster  Jo- 
seph, ille  qui  disiraclus  est  triginta  argenteis  ab 
uno  ex  fratribus  suis  Juda,  valde  pauci  erant  fiUi 
Israel.  Cum  vero  pro  omnibus  gustavit  mortem,  per 
quam  destruxit  eum  qui  habebat  mortis  imperium, 
id  est  diabolum  multiplicatus  est  fidelium  popa- 
Ius,  el  diOusi  sunt  filii  Israel,  el  muIUplicavii  eos 
terra,  et  creverunt  nimis  valde.  Nisi  enim,  sicut 
ipse  dixit  cecidisset  granum  frumenti  in  terram 
et  morluuiii  fuisset,  non  utique  fructum  hunc  plu- 
rimum lotius  orbis  terrae  Ecciesia  attulisset.  Igitur 
posleaqiiam  cecidit  granum  in  terram  et  mortuum 
est,  omnis  haec  ex  ipso  surrexit  fidelium  seges»  ex 

■·  Exod.  I,  1.  « Exod.  I,  5.  « I Cor.  nr,  15. 

Exod.  1, 6,-7.  **  Hebr.  ii,  14.  **Joaii.xii, 

codex  Remigianus  habet  : c Cur  non  iniellexLsti 
etiam  animam  de  tua  anima  processisse?  » 

(77)  Ycl  expungendum  illud  i quod,  i vol  infra 
legen  tsm  € sua  esse  profitetur,  iiou  audet  vero·  » 


m EXODUM  HOHILIA  I.  SOS 

mnlliplicali  snnt  Blii  hrael,  et  invaluerunt  nimis  A quUur  gentem  suam,  corporeas  scilicet  voluptates, 
valiie.  < In  omnem  eniu  terram  exivit  sonos  apo-  el  vitiorum  ducibus  ad  consilium  convocatis,  initur 

siolorum,  et  in  fines  orbis  terne  verba  eorum  » 

ei  per  ipsos»  sicut  scriplnm  est  € verbum  Do- 
mini crescebat,  et  multiplicabatur.  i U.ec  quantum 


ad  mysticnm  perlinet  intellectum.  Sed  et  moralem 
in  his  non  omittamus  locum.  i£dificat  enim  ani- 
mas auditorum.  Igitur  et  in  te  si  moriatur  Josepb 
id  est  si  mortificationem  Christi  in  corpore  luo  susci- 
pias, ei  mortifices  membra  tna  peccato,  tunc  iii  te 
multiplicabuntur  filii  Israel.  Filii  Israel  sensus  boni 
et  spiritales  accipiuntur.  Si  ergo  sensus  carnis  tnor- 
tiliccnlur,  sensus  spiritus  crescunt,  et  quotidie  emO' 
rieniibus  in  te  vitiis,  virluluin  numerus  angetur, 
sed  et  terra  te  multiplicat  in  operibus  bonis,  quae 


deliberatio  adversus  filios  Israel  quomodo  circum· 
veniantur,  quomodo  opprimantur,  ut  luto  et  lateri- 
bus affligantur,  iit  mares  exponant,  feminas  alant, 
ut  aedificent  civitates  iEgypti,  et  civitates  munitas. 
Non  nobis  lisec  ad  historiam  scripta  suiit(80),  neqnc 
putandum  est  libros  divinos  iEgyptiorum  gesta 
narrare;  sed qum scripta  sunt,  ad  nostram  doctri- 
nam el  coni  monitionem  scripta  sunt : ui  tu  qui  haec 
audis,  si  forte  jam  gratiam  baptismi  consecuius  es, 
et  annumeratus  es  inter  filios  Israel,  ac  suscepisti 
in  te  Deum  regem,  el  post  liaec  declinare  volueris 
ad  opera  saeculi,  agere  actus  terrae,  el  lutea  explere 
ministeria,  scias  el  agnoscas  quia  surrexit  in  te 


per  officiam  corpori*  minisiraiiiur.  Verum  gi  vis  iil  B rex  alias,  qui  nescit  Joseph,  rex  iEgypti,  et  ipse  te 


ostendam  tibi  de  Scripturis,  quis  esi  qiiern  terra 
multiplicaverit,  intuere  apostolum  Paulum  quomodo 
dicit  ·· : « Si  autem  vivere  in  carne,  bic  mihi  fructus 
operis  est,  et  quid  eligam  ignoro.  Coarctorenim  ex 
duobus,  desiderium  babens  dissolvi  et  esse  cum 
Christo,  multo  enim  melius,  permanere  autem  in 
carne  magis  necessarium  proptervos.  i Vides  quomodo 
hunc  terra  multiplicat  (78)?  Dum  enim  manet  in 
terra,  id  est  in  carne  sua,  multiplicatur  condendo 
Ecclesias,  multiplicatur  acquirendo  populum  Deo, 
et  ab  Hierusalem  in  circuitu  usque  ad  Illyricum  Dei 
Evangelium  praedicando.  Sed  videamus  quid  addi- 
tur in  consequentibus. 

5.  c Surrexit  autem,  inquit®^,  rex  alius  in 
^gypto,  qui  nesciebat  Josepb,  el  dixit  genti  suae  : 
£cce  gens  filiorum  Israel  grandis  multitudo  est,  et 
valet  super  nos.  » Primo  omnium  requirere  volo 
quis  e^i  rex  in  ^gypto  qui  scit  Joseph,  et  quis  est 
rex  qui  nescii  Joseph.  Dum  enim  ille  regnaret  qui 
sciebat  Joseph,  non  referuntur  afflicti  esse  filii 
Israel,  neque  in  luto  et  latere  consumpti,  neque 
masculi  eorum  necati,  et  feminae  vivificatae.  Sed 
cum  surrexit  iste  qui  noii  noverat  Joseph,  el  coepit 
ipse  regnare,  tunc  haec  omnia  gesla  referuntur. 
Quis  ergo  est  iste  rex,  videamus.  Si  Dominus  regit 
nos,  et  sensas  mentis  nostrae  illuminatus  a Domino 
Cbilsti  seinper  memoriam  tenet,  faciens  illud  quod 
Paulus  ad  Timotheum  scribit  ®® : c Memor  esto  Je- 


cogit  ad  opera  sua,  el  ipse  te  facit  laterem  sibi 
operari  et  lutum.  Ipse  est  qui  te  superpositis  magi- 
stris et  compulsoribus  ad  opera  terrena  flagris  ac 
verberibus  agit,  ut  aediflees  illi  civitates.  Ipse  est 
qui  le  facit  discurrere  per  saeculum,  maris  ac  terrae 
elementa  pro  cupiditate  turbare.  Ipse  132  est  hic 
i£gypti  rex,  qui  tc  forum  pulsare  litibus  facit,  et 
pro  exiguo  terrae  cespite  propinquos  jurgiis  fatiga- 
re, el,  ui  ita  dicam  (80*),  castitati  insidiari,  deci- 
pere innocentiam,  domi  foeda,  foris  crudelia,  intra 
conscientiam  flagitiosa  committere·  Cum  ergo  tales 
videris  actus  tuos,  scito  te  regi  JUgyptio  militare, 
quod  est  mundi  hujus  spiritu  agi  (81).  Si  vero  el 
aliquid  de  hoc  etiam  altius  sentiendum  est,  potest 
videri  rex  iste  qui  nescit  Joseph,  diabolus,  c insi- 
piens ille  qui  dixit  in  corde  sno  : Non  est  Deus  ®®,  » 
genti  suae,  lioc  est  apostatis  angelis,  colloqui,  et 
dicere  : c Ecce  gens  filiorum  Israel  magna  mul- 
titudo est, » de  his  scilicet  qui  possunt  mente  Deum 
videre,  c et  poteniior  est  nobis.  Yeniie  itaque,  cir- 
cumscribamus illos  ne  forte  increscant,  et  cuiu 
acciderit  nobis  bellum,  consentient  et  bi  cum  ad- 
versariis, et  expugnantes  nos  exibunt  de  terra 
nostra.  i Sed  unde  boc  sentit  diabolus?  unde  iii- 
lelligit  quia  magna  gens  sil  Israel,  et  ipso  fortior, 
nisi  quia  saepe  congressus  est,  saepe  habuit  lucta- 
men, et  saepe  superatus  esi?  Scit  enim  et  ipsum 
Jacob  luctatum  esse,  el  adjutorio  angeli  obtinuisse 
sum  Christum  resurrexisse  a mortuis;  i dum  haec  D adversarium,  et  invaluisse  cum  Deo.  Non  dubito 


meminit  (79)  in  ,£gyplo,  id  est  in  carne  nostra,  spiri- 
tus noster  regnum  cum  justitia  tenet,  et  filios  Israel, 
quos  supra  diximus  rationabiles  sensus,  vel  animae 
virtutes,  in  luto  et  latere  iiou  consumit,  nec  curis 
eoe  terrenis  et  solliciludiuibus  atterit.  Si  vero  per- 
diderit horum  memoriam  sensus  noster,  declinave- 
rit a Deo,  nescierit  Clii  istum,  tunc  sapientia  carnis, 
quae  inimica  est  Deo,  succedit  in  regnum,  et  allo- 

•®Psal.  XVIII,  5.  *·  Act.  vi,  7. 

xui,  i.  ’·  Exod.  I,  9, 10. 

(78)  Mss.  c Hunc  terra  mulli  plicat. » Alias,  c 
terra  imiliipllcat.  i 

(79)  Alias,  c dum  hic  vivit,  i sed  mss.  ut  in  no- 
stro textu. 

(80)  Vide  l.  ii  Origen.^  quaesi  15. 


®®  Philip.  I,  Ά,  25,  2A 

baec 


quin  et  aliorum  sanctorum  senserit  luctamen,  et 
spiritalia  pertulerit  saepe  certamina,  et  inde  dicat  (S2) 
quia  gens  filiorum  Israel  magna  est  valde,  el  valet 
super  nos.  Sed  et  illud  quod  limet,  nequando  eve- 
niat eis  bellum,  et  consentiant  adversariis  ejus,  et 
devictis  eis  discedant  de  terra  sua,  videtur  mihi  ex 
bis  quae  sanctis  patriarchis  vel  prophetis  de  adventu 
Christi  nonnunqoam  indicata  fuerant,  praesensisse, 
®» Exod.  I,  8,  9.  *®  II  Tira.  ii,  8.  ®®Psal. 


(80*)  Mss.,  € ul  non  illud  dicam ; »libb.  editi, c nt 
ita  dicam,  i 

(81)  Alias,  c immundi  spiritus  Imperio  agi.  i 

(82)  Alias,  c dicit,  > et  infra,  i sed  et  illud  quod 
timent;  » al  mss.  ut  in  nostro  textu. 


ORIGENiS 


itt 


304 


ei  inde  scire  quod  sibi  iinmineal  bellum.  Seniii 
venturum  qui  emet  principatus  ejus  ei  potesia- 
lea  et  cum  Oducia  triumphet  eos,  et  aiGgat  in 
tigno  crucis  suae.  Igitur  convocaui  nmni  gente  stia 
circumvenire  et  circumscribere  cupit  in  homini- 
bus rationabilem  sensum,  qui  nunc  figuraliter  dici- 
tur Israel;  et  ideo  praefecit  eis  magistros  operum, 
qui  eos  cogant  discere  opera  carnis,  sicut  et  in 
Psalmis  dicit  : c Ei  admisti  sunt  gentibus  et  di- 
dicerunt opera  eorum.  i Docet  cos  et  civitates 
aedificare  Pharaoni,  Phiiom  (83),  quae  in  nostra  lin- 
gua significat  o$  defeclionii^  vel  abyai;  et  Ra- 
inesses  (84) » quae  interpreialtir  commotio  tinea ; 
Etiioii,  id  est  Heliopolis  qu»  dicitur  civitai  so/ti. 
Vides  quales  sibi  civitates  aedificari  praecipit  Pha- 
raol  Os,  inquit,  deficiens  ; deficit  namque  os,  cum 
mendacium  loquitur,  et  a veritate  probationibus 
deficit.  Ille  enim  ab  initio  mendax  fiiitT*,  et  ideo 
talea  sibi  eivitaies  aedificari  vult.  Vel  eliain  os 
abyssi,  quia  abyssus  perditionis,  et  interitus  est 
locus.  Et  alia  ejus  civitas  commotio  tineae  est.  Om* 
nes  enim  qui  eum  sequuntur,  ibi  congregant  the- 
sauros suos,  ubi  linea  exterminat,  et  ubi  fures 
ellodiunt  et  furantur.  Sed  ei  civitatem  solis  aedifi- 
cant falso  nomine,  pro  eo  quod  convertit  se  sicut 
angelus  lucis.  In  his  ergo  praevenit,  in  liis  occupat 
mentes,  quae  ad  hoc  factae  sunt,  ut  videant  Deum. 
Prospicit  tamen  imminere  sibi  bellum,  et  maturum 
genti  suae  adfitluruin  sentit  exitium.  Ideo  dicit  quia 
gens  Israel  valet  super  nos.  U linam  et  de  nobis  hoc 
dicat,  sentiat  nos  valere  super  se ! Quomodo  sentire 
hoc  poterit?  Si  cum  mihi  cogitationes  jnjicii  ma- 
las, et  concupiscentias  pessimas , ego  non  susci- 
piam, sed  jacula  ejus  ignita  scuto  fidei  repellam,  si 
iu  omnibus  quaecuiiqtie  suggerit  menti  meae,  ego 
memor  Christi  mei  Domini , dicam  : c Vade  re- 
tro, Satana.  Scriptum  est  enim  : Dominum  Deum 
tuum  adorabis,  et  ipsi  soli  servies,  i Si  ergo  haec 
omni  fide,  omni  constantia  agamus,  dicit  et  de 
nobis,  quia  genslsrael  magna  est,  et  valet  supernos. 
Sed  el  hoc  quod  dicit  : i Ne  forte  accidat  nobis 
bellum,  et  consentiant  et  bi  cum  adversariis  no- 
stris ; I ex  propheticis  vocibus  praevidit  venturum 
sibi  bellum  et  derelinquendum  se  a filiis  Israel,  el 
quia  coDsenlienl  adversario  ejus,  el  adjicientur  ad 
Dominum.  Hoc  est  enim  quod  de  eo  Jeremias  pro- 
pheta praedixerat  : c Clamavit  perdix , congrega- 
vit quae  non  peperii,  fecit  divitias  suas  non  cum 
judicio,  iu  dimidio  dierum  ejus  derelinquent  eum, 
et  io  novissimis  suis  erit  stultus.  > Intelligit  ergo 


perdicem  se  dictum,  quae  non  peperii  enngregisae, 
et  quod  hi  quos  non  cum  Judicio  congrogaiii,  io 
dimidio  dierum  suorum  derelinquent  eum,  ct  se- 
quentur Dominum  et  Creatorem  suum  Clirisiiifli 
Jesum,  qui  eos  genuit  (85).  Ille  autem  congregavit 
quos  non  genuit.  Et  ideo  remanebit  stultus  in  no- 
vissimis suis,  ciiin  ad  factorem  et  ad  parentem  sona 
universa,  quae  nunc  pro  hujus  tyrannide  cotigemi- 
scii,  creatura  confugerit.  Et  lioc  liulignaiur,  et 
dicit  € ne  expugnantes,  inquit , nos,  exeant  ile 
terra  nostra.  > Non  vult  nos  exire  de  terra  sua, 
sed  vult  ut  semper  portemus  imaginem  terreni.  St 
enim  ad  adversarium  ejus  confugeritinis,  cum  qui 
nobis  prarparavit  regna  coelorum,  necesse  est  ut 
relinquamus  imaginem  terreni,  ei  suscipiamus  ima- 
ginem coelestis.  Proplerea  ergo  Pharao  statuit  ma- 
gistros operum,  qui  nos  suas  artes  doceam,  qui  nos 
artifices  malitiae  faciant,  qui  nobis  magisterium 
malorum  praebeant.  Et  quia  mulli  sunt  isti  magistri 
et  dociores  malitiae,  quos  praefecit  Pharao,  ell33 
est  ingens  multitudo  hujuscemodi  coiiipiilsoruiu,  qui 
onmes  exigunt,  imperant,  et  exlorquenl opera  terre- 
na : ideo  veniens D<»miiiU8  iesus  fecit  alios  magistros, 
et  doctores,  qui  pugnantes  adversum  illos,  ei  sub- 
jicientes omnes  eorum  principatus,  el  poieiiaies, 
et  virtutes,  defendant  a violentiis  eorum  filioi 
Israel,  et  doceant  nos  opera  Israeliiica  : et  rursuiu 
doceant  nos  mente  Dcuiii  videre,  relinquere  opera 
Pharaoois,  exire  de  terra  ^Egypli,  abjicere  iEgy- 
piios  et  barbaros  mores,  deponere  totum  veiereui 
hominem  cum  actibu.s  suis,  et  induere  uovum,  qui 
secundum  Deum  creatus  est  renovari  semper  ile 
die  in  diem  ad  imaginem  ejus  qui  fecit  nos  (116) 
Christi  Jesii  Domini  nostri  cui  est  gloria  et  ilDp^ 
rium  in  saecula  saeculorum.  Arnen. 

IlOMILIA  II. 

De  obsietricibui, 

1.  Multa  quidem  adversum  gentem  Dei  molitor 
rex  iste , qui  non  novit  Josepli , el  artes  nocendi 
novas  seniper  inquirit.  Verum  nunc  calliditas  ejes 
supereminet  modum  , cum  obstetricum  ministerio 
sobolein  gentis  conatur  exstinguere  , quanim  arte 
solet  vita  servari.  Quid  enim  dicit?  € Et  dixit,  in- 
quit '*,rcx  iEgypiiorum  obstetricibus  Hebraeonim, 
quarum  uui  iioinen  erat  Sepbora  , et  nomen  ail^ 
riiis  Phua  , et  aii:  Cum  obstetricabitis  Hebraeas,  et 
prope  partum  erunt,  si  masculus  fuerit,  occidite  il- 
lum , si  femina  , vivificate,  i Sed  liis  adjungitur  ia 
consequentibus  i Timuerunt  autem  obstetrices 
Deum  , et  non  fecerunt  sicut  praeceperat  illis  κι 


^ Gol.  1.  13  Psal.  cvi,  35.  ’*Joan.  viii,  44.  ^^Matlb.  iv,  10.  ^^“Exod.  i,  10.  ’·  Jer.  xvii,  11* 
Kxod.  1, 10.  ” Exod.  i,  15, 16.  ibid.  17. 

(83)  Phitom,  Hebraice  ΟΓ0  Si  ducatur  ex  13  ot , (84)  Ramei$e$,  Hebraice  ΟΟΏΓΐ  x verbo  STl 

eris  eiUOC\  absolvit  abiumi^  deficere^  utcunque  in-  nere,  commoveri,  et  voce  dD  bialta;  recie 

lerpretabilur  os  defectionis,  nain  melius  redderetur  interpretatur  commotio  tinea» 
os  perfectionis,  si  veru  0118  ex  Γ0  el  OVin  abyssus , (85)  Sic  mss.  Alias,  € qui  nos  gemiil.  > 

a6geii,derivareiur,vcrti  posset  os  a^yist,  ut  Hebraice  (86)  Alias , i Qui  fecit  nos  in  gloriam  et  laudee 

scribitur  OTO,  ηοηθ?ππ9.  suam,  i Sed  mss.  ut  in  nostro  texiu. 


303 


IN  EXODUM  liOMILlA  II.  503 

^Kypti , et  Tiviffeabanl  masculos,  i Si  secundum  A spectui  habentur  et  contemptui.  Inde  contumeliis 
historix  narrationem  (87)  suscipienda  essent  quae  expositi  sunt,  inde  replentur  opprobriis,  inde  odia 
scripta  sunt,  videtur  hoc  quod  dicit  Scriptura,  quia  in  eos  et  persecutiones  agitantur  , qtiia  odit  eos 

Bon  feceruni  obstetrices  secundum  quod  praecepe-  Pharao , odit  hujusmodi  mares,  qui  feminas  amat, 

rat  eis  rex  iEgypUt  stare  non  posse.  Non  enim  in·  Iste  etiam  obstetrices  corrumpere  aggreditur,  et  per 
veniuntur  obstetrices  non  vivificasse  feminas,  quas  ipsas  implere  quod  desiderat , quarum  etiam  no- 

praecepti  rex  ^gypii  vivificari.  Sic  enim  ait  c si  mina  iioIms  per  provisionem  Spiritus  saticti , qui 

mascniiis  est,  occidite  illum;  si  femina,  vivificate,  i limc  scribi  voluit,  indicantur.  Sephora  (88),  inquit, 

Ei  si  non  fecerunt  obstetrices  sicut  prxceperat  rex  una,  qtis  interpretatur  pa$$er ; et  Phiia  (89),  quae 

iEgypti , debuerant  utique  sicut  masculos  vivifica·  apud  nos  vel  rubenit  vel  verecunda  dici  potest.  Per 

bant  contra  praecepturo  regis,  ita  feminas  occidere,  lias  igitur  necari  inares  ei  vivificari  solas  feminas 
ut  et  hoc  esset  contra  praeceptum  regis.  Nam  fe·  quaerit. 

minas  vivificasse,  secundum  praecepturo  est  fecisse  2.  Sed  quid  dicit  Scriptura?  i Et  timebant , in* 
Pharaonis.  Haec  iuteriro  propter  eos  qui  amici  suiil  quii  , obstetrices  Deum  , et  non  fecerunt  sicut 

litterae,  el  nuii  putant  legem  spiritalem  esse  et  spl-  ^ praecepit  eis  rex  iEgypti.  i Istas  obstetrices  dixe· 

vitaliter  iiitdligendam.  Sed  nos  qui  omnia  quae  " niiit  ante  nos  quidam, rationabilis  eriniiiiorits  for- 

scripta  sunt  non  pro  narrationibus  aniiqniiaium , maiii  tenere.  Obstetrices  enim  medicae  quaedam 

sed  pro  disciplina  et  utilitate  nostra  didicimus  sunt  (90),  et  tam  masculos  nascentes  134  quam 

scripta,  baec  quae  leguntur,  etiam  nunc  fieri  non  so·  feminas  fovent.  Eruditio  ergo  ista  communis  retio- 
lum in  hoc  mundo,  qui  iEgypius  figuraliter  dicitur,  nabilis  scientiae,  ad  omnem  propeinodum  pervenit 

sed  in  unoquoque  nostrum  deprehendimus.  Reqiiira-  sensum,  omnes  instruit,  omnes  fovet.  Si  quis  in  ea 

mas  ergo  quomodo  rex  iEgypl! , qui  est  princeps  virilis  animi  fuerit , et  voluerit  coelestia  quaerere  et 

iiujus  mundi , vivificari  mares  non  vult , feminas  divina  sectari,  veluii  medicatus,  ci  fotus  per  hujus- 

vuli.  Si  meministis,  saepe  ostendimus  disputantes  , modi  eruditionem  (91),  ad  divinorum  intelligen- 

qood  in  feminis  caro  et  affectus  carnis  designator,  tiam  paratior  veniet.  Una  est  enim  velul  passer  qii» 

vir  autem  rationabilis  sensus , et  intellectualis  sit  celsiora  docet  el  rationabilibus  doctrinae  pennis  iii 
spiritus.  Sensum  autem  rationabilem  , qui  potest  altum  volare  provocat  animos.  Alia  quae  rubens  est 
coelestia  sapere,  qui  potest  inlelljgere  Deum,  et  quae  vel  verecunda,  moralis  est,  mores  componit,  vere- 
sursuiii  sunt  quaerere,  hunc  odit  Pbarao  rex  et  cundiam  docet , insliuiit  honestatem.  Mihi  latneii, 

princeps  ^gypii,  Iiunc  necari  cupit  el  Interimi,  Cn-  C qnoniani  dicit  de  his  Scriptura  , quia  t.mebani 

pit  autem  quaecunque  carnis  sunt  vivere , el  quae  Deum , ct  non  fbcerunl  pnecepta  regis  iEgypli,  vi- 

ad  materiam  pertinent  corporalem,  haec  iion  solum  dentur  obstetrices  istae  duae  ulriusque  Testamenti 

vivere,  sed  et  augeri  el  excoli  cupit.  Vult  enim  ut  figuram  servare  , el  Sephora  qu»  passer  interpre- 

omnes  carnalia  sapiant,  temporalia  desiderent,  quae  lalur,  k*gi,  qme  spiritalis  est,  posse  conferri ; Pliua 

sopra  terram  sunt  quaerant , nemo  elevet  ad  coelum  vero  quae  rubens  , vel  verecunda  est , indicare  Evan- 

oculos  SU03,  nemo  requirat  unde  huc  venerit,  nemo  gelia,  quae  Tibrisli  sanguine  rubent,  el  per  univer- 

patriaro  paradisum  recordetur.  Cum  ergo  videris  guiu  mundum  passionis  ejus  nitilanl  cruore.  Ab 

homines  iii  voluptatibus  et  deliciis  vitam  ducere  , his  ergo  animae  quae  nascuntur  in  Ecclesia , velul 

luxu  fluitare,  epulis,  vino,  conviviis,  cubilibus  et  obstetricibus  medicantur,  quia  ex  Scripturarum  le- 

intpmliciiiis  operam  dare,  in  istis  scias  quod  rex  ctionc  cuncta  in  eas  eruditionis  medicina  confertcr. 

^gypli  masculos  necat,  el  vivificat  fetninas.  Si  Tental  tamen  Pbarao  per  baec  necare  Ecclesiae  nia- 

vero  rarum  quemque  videas  unum  ex  mille  ad  Do-  sculos,  cum  studiosis  quibusque  in  Scripturis  divi- 

minuiii  converti,  oculos  sursum  erigere,  quae  per-  nis  haereticos  sensus  et  perversa  dogmata  suggerit, 

peiua  sniu  ct  a*terna  quaerere,  coiilemplari  non  ea  Sed  stat  immobile  fuiidaiueiitum  Dei.  Timent  enim 

quae  videntur,  sed  quae  non  videntur,  odisse  delicias,  " obstetrices  Deum,  id  est  timorem  Dei  docent,  quia 

amare  continentiam  , luxiiriain  fugere  , excolere  « initium  sapientiae  limor  Domini  ··.  » Sic  denique 

Virtutes,  istum  quasi  masculum,  quasi  virum  nc-  competentius  aptari  puto  et  illud  quod  in  posteriorl- 

cnri  cupii  Pharao  , persequilnr  , inseciatur , iiiille  bus  scriptum  est,  ubi  dicit  **:  c Quia  timebant  obslc- 

Jidversiis  eum  machinis  pugnat.  Odit  tales,  vivere  trices  Deum,  fecerunt  sibi  domos  (92-95).  i Quod 

eos  iii  iEgypio  non  sinit.  Imlc  ergo  est  quod  in  hoc  diclupi  nullam  consequentiam  secundum  litteram 

iitiindo  servi  Dei  el  omnes  qui  Deum  quaerunt , de-  habere  potest.  Quis  enim  ordo  est,  ut  dicat : c Quia 

··  Exod.  I,  16.  ibfd.  17.  ·*  Psal.  cx,  10.  Exod.  i,  21. 

(87)  Vide  lib.  n,  Origen.,  qures!.  15.  enim  mihi  videtur  radicem  habere  rt?S  exclama’· 

(88)  Sephora,  Hebraice  msizru  radice  nDtt?  elegans  ' wl. 

male  interpretatur  passer,  optime  vero  verte-  (90)  Sic  niss.  Alias,  < media  quaedam  sunt.  > 

r^tiir pa«s^, si  Hebraice  scripuiin esset,  a radice  (91)  Alias  c eruditiones.  i 

— ΐεϊ  evolavit.  (92-95)  Fecerunt  sibi  domos.  In  Hebraeo  fonte  lia- 

<89)  P/iun, Hebraice  unde  interpretari  possit  belur,  < ct  fecit  eis  domos,  » id  est  pro|)agavit  ea- 

Tt^tens,  vcl  verecunda,  ignorare  ine  fateor.  Phua  rum  sobolcin.  — Vide  lib.  ii  Orig.,  quaest.  15. 


908 


501  ORIGENiS 

lifTicbsml  obstetrices  Deum,  fecerunt  sibi  domos?  » A et  orationibus  superandum·  Propterea  et  oblata 
quasi  propterea  domus  flat , quia  timetur  Deus,  sibi  omnia  regna  mundi,  et  gloriam  eorum  comem- 

Hoc  61  ita  accipiatur  ut  scriptum  est , non  solum  nit , ut  et  tu  contemnens  gloriam  mundi  possis 

nihil  consequentiae,  sed  et  inanitatis  plurimum  ha-  superare  tentantem.  iEgyplii  vero,  quibus  Pharao 

here  videbitur.  Sin  autem  videas  quomodo  Seri-  dedit  praecepta,  feminas  lanium  viyiflcant,  oderari 

pturaeNovi  ac  Veleris  Testamenti  timorem  Dei  do-  masculos;  oderunt  namqne  virtutes,  vilia  lamom 

centes  domos  Ecclesiae  faciant,  ut  universum  orbem  et  voluptates  nutriunt.  Et  nunc  Igitur  insidiantur 

terrae  orationum  domibus  repleant,  tunc  qnod  iEgyptii,  si  forte  Hebraeis  nascatur  aliquis  masculus,  | 

scriptum  est,  raiionabiliier  scriptum  videbitur.  Sic  ut  sialim  persequantur  et  interfleiant,  nisi  caveant, 

ergo  istae  obstetrices,  quia  timent  Deum  et  timorem  nisi  observent , ei  occultent  germen  masculinum. 

Dei  docent , non  faciunt  praeceptum  regis  iEgypii , Denique  refert  Scriptura  “ quod  de  tribu  Levi  quae· 

sed  vivificant  masculos  suos,  nec  tamen  dicitur  quia  dani  genuit  masculum  (95),  et  videns  infantem  esse  ! 

paruerint  praecepto  regis  £gypli,  nl  vivificarent  fe-  elegMiuem,  occultavit  eum  mensibus  tribus.  Videsi 

minas.  Ego  confidenter  audeo  dicere  secundum  non  propterea  nobis  praecipitur , ne  bonos  actus  io 

Scripturae  sensum  (94) : Obstetrices  istae  non  vivifi-  publico  geramus,  ne  justitiam  nostram  coram  liomi- 

cant  feminas.  Neque  enim  vitia  docentur  in  Ecclc-  ^ nibusfaciainus,  sed  ut  clauso  ostio  oremus  Patrem  in 

siis  aut  luxuria  praedicatur,  aut  peccata  iniiriumur  facitdexlera  nostra,  id  nesciat 

(hoc  enim  vult  Pbarao,  cum  vivificari  feminasjubel),  sinistra.  Nisi  enim  in  occulto  fuerit,  diripietur  ab 

sed  sola  virtus  excolitur,  et  ipsa  soia  nutritur.  Ve-  ^gyptiis,  invadetur,  in  flumen  jactabitur,  undis  et 

ruin  haec  ad  unumquemque  nostrum  referamus.  Et  fluctibus  submergetur.  Ergo  si  facio  eleemosynam, 

tii  si  times  Deum,  non  facis  praeceptum  regis  iEgy-  quia  opus  Dei  est,  masculum  genero.  Sed  si  ita 

pti.  Ille  enim  tibi  praecipia  ut  in  deliciis  vivas , ut  faciam,  ut  hominibus  innotescat,  et  ab  hominibus 

diligas  praesens  saeculum,  ut  praesentia  concupiscas,  laudem  qiixram,  et  non  eam  occultavero,  rapta etl 

Tu  si  Deum  times  , et  exhibes  obstetricis  ofllcium  ab  iEgyptiis  eleemosyna  mea,  et  in  flumen  demersa 

animae  tuae,  si  ei  salutem  conferre  cupis , non  facis  est,  et  laiilo  labore,  tantoque  studio  iEgyptiis  mas- 

liaec,  sed  vivificas  masculum  qui  in  te  esi,  inlerio-  culum  genui.  Propterea,  o vos,  populus  Dei  qui 

rem  tuum  hominem  medicaris  et  foves,  et  ipsi  per  baec  auditis,  nolite  putare,  ut  saepe  Jam  diximus  (96), 

actus  aut  Intellectus  bonos  vitam  conquiris  aeter-  veterum  vobis  fabulas  recitari,  sed  doceri  vos  per 
nani.  baec,  ut  agnoscatis  ordinem  vitae,  instituta  morum, 

5.  Sed  post  baec  ubi  vidit  Pliarao  quod  per  obste-  f*  fidei,  virtutisque  certamina, 
trices  non  posset  necare  masculos  Israel , i praece-  4.  i Videntes  i ergo  isti  de  tribu  Levi  c elegantem 

pii,  inquit  omni  populo  dicens : Omne  masculi-  esse  infantem  , celaverunt  eum  mensibus  tribas, 

niim  qiiodcunqtie  natum  fuerit  Hebraeis,  in  flumen  Cumque  non  possent  amplius  celare  cum,  sumpsit, 

projicite,  et  omne  femininum  vivificate.» Videte  quid  inquit  mater  ejus  libin  (97),  et  linivit  bitumine, 

princeps  bujus  mundi  praecipit  suis  ut  infantes  no-  et  injecit  iiifaniem  in  eam,  et  posuit  in  palude  s& 

atros  rapiant,  et  in  flumen  projiciant,  primae  sialim  cus  flumen,  et  observabat  soror  ejus  de  longe,  at 

naiiviiaii  nostrorum  tiisidianies  continuo , ut  ubera  videret  quid  accideret  ei.  Descendit  autem  filia  Pba- 

Ecciesiae  prima  contigerint,  irruant,  diripiant,  per-  raonis,  ut  lavaretur  in  flumine,  et  audivit  ploran 

aequantur,  undis  el  fluctibus  hujus  saeculi  absor-  tem  infantem,  et  misit,  inquii,  et  assumpsit  eum, 

beant*  Videte  quid  audiatis,  sapientia  Dei  per  Salo-  et  dixit  filia  Pharaonis,  quia  de  infantibus  Ilebraeo- 

monem  dicit  **:  c Inielligibiliter  iniellige  quae  ap-  rum  est  bic.  » Post  baec  jam  refertur  quomodo  se- 
ponuntur libi, » Vide  statim  ut  natus,  imo  ut  renatus  ror  ejus  dixit,  ul  matrem  pueri  vocaret,  quae  eum 

fueris,  quid  tibi  imminet.  Hoc  illud  est,  quod  in  nutriret. lEt  dixit,  inquit**,  ad  illam  filia  Pharaonis: 

Evangelio  legis  **,  quia  Jesus  statim  ut  ascendit  de  Custodi  mihi  hunc  infantem,  et  nutri  eum  mihi, 

baptismo  , i ductus  est  a spiritu  in  desertum  ut  D ego  autem  dabo  tibi  mercedem.  Cumque  nutrisset 

lentaretur  a diabolo.  > Hoc  ergo  est  quod  et  boc  loco  eum,  et  fortior  factus  esset,  induxit  iilum  ad  filiam 

Pliarao  praecepit  populo  suo,  Hebraeos  infantes  sta-  Pharaonis,  et  factus  est  ei  in  filium,  et  nominavit 

tim  ulnati  fuerint  invadant,  diripiant, aquis  submer-  nomen  ejus  Moysen,  dicens  quia  de  aqua  eum  as- 

gant.  Hoc  forlassisesl  quod  per  Prophetam  dicitur.*’:  sumpsi.  » Singula  haec  immensis  repleta  mysteriis, 

I Quia  intraverunt  aquae  usque  ad  animam  meam,  tempus  exigunt  grande,  et  totius  diei  spatium  si  in 

Defixus  sum  in  limo  profundi,  el  non  est  substaii-  bis  consumamus,  vix  fortasse,  sufficiet.  Breviicr 

tia. » Sed  propterea  Cbrisliis  superavit  et  vicit,  ut  tamen  aliqua  nobis  pro  Ecclesiae  aedificatione pid- 

tibi  vincendi  iter  aperiret.  Propterea  jejunans  vicit,  sanda  sunt.  Puto  filiam  Pharaonis  Ecclesiam  qum 

iil  ot  tu  scias  hujusmodi  genus  dsnioniorum  jejuniis  congregatur  ex  gentibus  videri  posse,  qum  quamris 

·*  Exod.  I,  22.  ··  Prov,  xxm,  1.  ··  Matih.  iv,  i,  Psal.  lxvui,  l,  2.  *·  Exod.  n,  i*  **  Exod.  n. 
2etseqq.  *·  Exod.  ii,  9. 

(94)  Alias,  i Scripturae  sensus. » (97)  Tibin.  Septiiagiiit.^  reliquerunt  voceoi  He- 

(95)  Alisis,  c masculinum. » braicam  ΓΠ'Π  quae  significat  arcam  aut  potius  vas 

(96)  Vide  lib.  u Origen.,  quaesi.  13.  navigationi  aptum. 


509  IN  EXODUM 

impittin  et  iniquam  babeat  patrem,  tamen  dicitur 
ad  eam  per  Prophetam  **  : c Audi,  filia,  el  vide, 
et  inclina  aurem  tuam,  et  obliviscere  populum 
tuum,  el  domum  patris  tui,  quia  concupivit  rex  spe* 
ciem  tuam.  > Hsc  ergo  est  qu»  exiit  de  domo  pa- 
tris el  venit  ad  aquas , ut  lavaretur  a peccatis  quae 
coniraxerat  in  domo  patris  sui.  Denique  siatim 
viscera  misericordiae  suscipit,  et  miseratur  infan- 
tem. Haec  ergo  Ecclesia  ex  gentibus  veniens,  in  pa- 
lude invenit  jacentem  Moysen  , abjectum  a suis  et 
expositum,  dat  eum  nutrici,  et  nutritur  apud  suos, 
ibi  agit  infantiam.  Gom  autem  fortior  factus  est, 
tunc  inducitur  ad  eam,  et  adoptatur  in  filium. 
Moyses  autem  quia  lex  appellatur,  in  mullis  locis 
jam  saepe  dissertum  est.  Veniens  ergo  Ecclesia  ad 
aquas  baptismi  suscepit  etiam  legem,  quae  tamen 
!ex  erat  intra  tibin  conclusa,  pice  et  bitumine 
oblita.  Tibis  genus  est  tegminis,  ex  virgis  aul  ex 
papyro  contextum,  vel  etiam  ex  arborum  cortice 
forniaium,  intra  quod  injectus  infans  videbatur 
expositus.  Jacebat  ergo  lex  conclusa  intra  hujus- 
modi tegmina,  et  pice  ac  bitumine  oblita,  vilibus 
et  terreis  Judaeorum  sensibus  (98)  sordebat  ob- 
septa,  usqueqno  Ecclesia  veniret  ex  gentibus  et 
assumeret  eam  de  luteis  et  palustribus  locis,  atque 
intra  sapientiae  aulas  et  regalia  lecta  conscisceret. 
Hxc  tamen  lex  iiilantiam  suam  apud  suos  transigit. 
Apud  illos  enhn  qui  spiritaliter  eam  intelligere  ne- 
aciunt,  parvula  est  et  infans,  et  lactentium  habens 
cibos.  Cum  vero  ad  Ecclesiam  venit,  cum  Ecclesiae 
ingreditur  domum,  fortior  est  et  validior  Moyses. 
Amoto  enim  velamine  litterae,  perfeci us  in  lectione 
ejus  cibus  el  solidus  invenitur.  Quid  tamen  est 
quod  et  mercedem  nutrimentorum  a filia  percipit 
Pliaraonis,  illa  apud  quam  lex  et  nata  est,  et  nu- 
Irita  T Quid  est  quod  Synagoga  accipit  de  Ecclesia  ? 
Puto  illud  intelligi  posse,  quod  idem  Moyses  scri- 
bit, dicens^' : c Ego  in  noli  gentem  in  aemulatio- 
nem vos  inducam,  iii  gentem  insipientem  in  iram 
vos  GoncilabOf  f etSynagoga  ergo  de  Ecclesia  istud 
niereedis  accipit,  ut  ultra  idola  non  colat.  Videns 
enim  eos  qui  ex  gentibus  sunt,  ila  ad  Deum  con- 
versos esse,  ut  ultra  idola  nesciant,  Deum  praeter 
nnum  neminem  venerentur,  ipsa  erubescit  idola 
ultra  jam  colere.  Istud  ergo  recipit  beneficii  de 
£cclesia  Synagoga,  quod  ei  parvulam  nutrisse  visa 
est  legem.  Sed  et  nos  etiam  si  Pbaraonem  liabui- 
nius  pairem,  etiam  si  nos  iii  operibus  malis  genuit 
princeps  hujus  mundi,  cum  venimus  ad  aquas, 
assumamus  ad  nos  legem  Dei,  nec  nobis  sordeat 
litterae  ejus  vile  legumen  et  obscurum,  quae  parva 
ejus  sunt  el  lactentia  concedamus,  quas  perfecta 
ex\alida  sunt,  sumamus,  atque  bacc  intra  cordis 
nostri  lecta  regalia  collocemus.  Grandem  et  vali- 
dum habeamus  Moysen,  nihil  de  eo  parvum,  niliii 
btiroile  sentiamus;  sed  magnificum  totum,  totum 

·*  Psal.  xLiv,  il.  ··  Oeuler.  xxxn,  21.  ·*  Exod· 
IV,  12.  Pbal.  Lxxxi.iO.  **  Gphes.  vi,  i9. 

(98)  Mss.,  c ietris  Judaeorum  sensibus. » 


HOMILIA 111  5IQ 

i egregium,  lotum  elegans.  Totum  enim  magnum 
est,  quidquid  spiritale,  quidquid  sublimis  inielli- 
geniiae  esi.  Ei  oremus  Dominum  Jesum  Gbrtsium 
ut  ipse  nobis  revelet  et  ostendat  quomodo  niaguua 
est  Moyses,  et  quomodo  sublimis  est.  Ipse  enim  re^ 
velat,  quibus  vult,  per  Spiritum  sanctum.  Ipsi 
gloria  et  imperium  in  saecula  saeculorum.  Ainen. 

HOMILIA  lir. 

De  eo  quod  ecriptum  esi  : c Ego  nutem  gracili  voce 
sum,  et  tardus  lingua,  i 

1.  Donec  esset  Moyses  in  iEgypio  et  erudiretur 
omni  sapientia  iEgyptiorum,  non  erat  gracili  voce 
nec  tardus  lingua,  136  profitebatur  (99)  se 
esse  ineloquenlem.  Erat  enim  quantum  ad  iEgy- 
piios,  et  sonorae  vocis,  el  eloquentiae  incomparabilis. 

^ Ubi  autem  coepit  audire  vocem  Dei  et  eloquia  di- 
vina suscipere,  tunc  sensit  exilem  el  gracilem  vo- 
cem suam,  tardamque  et  impeditam  esse  suam  in- 
telligit  linguam  ; tunc  se  pronuntiat  malum  **,  cum 
coepit  agnoscere  verum  illud  Verbum,  quod  erat 
in  principio  apud  Deum  Sed  quo  facilius  quod 
dicimus  possit  adverti,  utamur  hujusmodi  similitu- 
dine. Mutis  animalibus  quamvis  sil  imperitus  et 
indoctus,  rationabilis  bomo  si  comparetur,  videbi- 
tur eloquens  ad  comparationem  eorum  quae  et 
rationis  et  vocis  expertia  sum ; si  vero  eruditis  et 
eloquentibus  viris,  atque  in  omni  sapientia  proba- 
tissimis coiiferalur,  el  ineloquens  et  mulus  videbi- 
tur. Ai  si  ipsum  quis  contempletur  divinum  Ver- 
r bum,  ipsamque  divinam  respicial  sapientiam,  quan- 
taevis  sit  eruditionis,  et  quaniaccnnque  sapientiae, 
mullo  amplius  quam  apud  nos  sunt  pecudes,  ipse 
apud  Deum  mulum  se  animal  profitebitur.' Hoc  ni* 
mirum  erat  Moyses.  Quod  et  beatus  D.ivid  iiitiiens, 
et  tali  ordine  semeiipsuin  ad  divinam  sapientiam 
librans,  dicebat  : c Ut  jumentum  factus  sum 
apud  te.  i Secundum  lioc  ergo  et  prophetarum 
maximus  Moyses  in  priescnii  lectione  dicit  ad  eum, 
quod  gracili  voce  sit,  el  tardus  lingua,  quod  et  noq 
sit  eloquens.  Omnes  enim  homines  ad  compara- 
tionem Verbi  divini,  non  solum  iueloquentes,  sed 
el  muli  putandi  sunt. 

2.  Quia  igitur  in  id  intelligentiae  profecit  ut 
agnosceret  seinetipsum,in  quo  est  pars  maxima  sa- 

1 pientiae , remunerat  eum  divina  dignatio.  Audi 
quam  optimis  magnificisque  muneribus,  c Ego,  in- 
quit aperiam  os  tuum,  et  instruam  le  quae  opor- 
teat te  loqui.  > Beati  sunl,  quorum  Deus  os  aperit 
ut  loquantur.  Prophetis  Deus  aperit  os,  et  replet 
illud  eloquio  suo,  sicut  in  praesenti  dicit  : c Ego 
aperiam  os  tuum,  et  Insli-uain  te  quae  oporteat  le 
loqui.  > Sed  et  per  David  didi  Deus  : c Dilata  os 
tuum,  el  replebo  illud,  i Similiter  et  Paulus  di- 
cit : i Ut  detur  mihi  sermo  in  adapertione  oris 
moi.  λ Eurum  ergo  qui  verba  Dei  loquuntur,  os 
Deus  aperit.  Vereor  amem  iie  sint  aliqui,  quorum 
IV,  10.  Joan.  i,  1,  ··  Psal.  lxxii,  23.  ··  Exod. 

(99)  Alias,  i profitetur. » 


SII  ORIGENIS 

«contrario  08  diabolus  aperial.  Nam  ^iii  loquitur  A Si  qii:i7ido  ergo  vana  dicnnturi  $l  qnande  inania, 
mendacium,  certum  est  quia  diabolus  aperuit  os  inepta,  turpia,  profana,  scelesta  proferuntur,  qui 
ejus  ot  mendacium  loqueretur.  Qui  falsum  testi-  nofit  Domini  ertidilionem,  claudit  aures,  et  avt^iit 
moninno  dicit,  qui  scurrilitates  ac  turpitudines  et  auditum,  et  dicit  i Ego  aciem  sicut  surdus  non 
eaetera  hujusmodi  de  ore  suo  proferunt,  diabolus  audiebam,  et  sicut  mutus,  qui  non  aperuit  as 
aperuit  os  eorum.  Yereor  iie  et  susurronum  et  de-  suum,  i Si  tero  ad  utilitatem  animae  pertinent  qux 
tractorum  os  diabolus  aperiat,  sed  ei  eorum  qui  dicuntor  si  de  Deo  sermo  est,  si  mores  docet,  vtr- 
oiiosa  verba  proferunt,  pro  quibus  reddenda  in  die  tuies  invitat,  vitia  resecat,  patere  debent  aures 
judicii  ratio  est.  Jam  irero  qui  iiiiqiiitateni  in  ei-  hujuscemodi  eloquiis;  et  non  solum  aures,  sed 
celsum  loquuntur,  qui  negant  Dominum  meum  Je-  et  cor,  et  mens,  et  tota  ad  hujuscemodi  audi- 
sum  Christum  in  carne  venisse,  vcl  qui  Spiriiiim  tum  animas  janua  pandenda  est.  Summa  taicea 
sanctum  blasphemant , quibus  neque  in  praesenti  137  moderatione  praecepti  usa  esi  lei : ut  non  di> 
neque  in  futuro  saeculo  remittetur , quis  dubitet  ceret : Non  audies  auditum  vaiiiiiii,  sed  non  reci- 
quod  0$  eorum  diabolus  aperiat?  Yis  libi  et  hoc  de  ptes.  Nam  vana  frequenter  audimus·  Marcion  qos 
Scripturis  ostendam , quomodo  hujusmodi  bomi-  loquitur,  vana  sunt.  Yalenliiius  quae  loquitur,  va- 
nibus,  qtifi  adversum  Christum  loquuntur,  os  dia-  B na  sunt:  et  omnes  qui  contra  crealorem  Deum  !o- 
bolus  aperit?  Vide  quid  scriptum  est  **  de  Juda,  quiiniur,  vana  sunt  quae  loquuntur.  Sed  tamen  fre» 
quomodo  refertur  quia  introivit  In  illum  Satanas,  quenier  nos  audimus  ea,  ut  adversum  ea  respoa- 
ei  quia  misit  in  cor  ejus  diabolus,  ut  traderet  Do-  dere  possimus  : ne  forte  subripiant  simplicioribas 
minum.  Ipse  ergo  aperuit  os  ejus,  ut  loqueretur  quibusque  fratrum  nostrorum  per  sermonis  oma- 
cum  principibus  et  Pharisaeis,  quomodo  eum  trade-  tum·  Audimus  ergo  haec;  sed  non  recipimus·  Dicu 
ret,  accepta  pecunia  ^ Unde  mihi  videtur  non  esse  sunt  enim  de  ore  illo  quod  diabolus  aperuit. 
parvae  gratiae  intelligereos  quod  aperit  Deus,  etintel-  ideo  orandum  nobis  est,  ut  dignetur  Dominus  ape· 

ligere  os  quod  aperit  diabolus.  Non  est  sine  sancti  rire  os  nostrum;  ut  possimus  et  contradicentes  re· 

Spiritns  gratia  hujusmodi  os  et  verba  discernere,  vincere,  el  obturare  os  quod  diabolus  aperuit.  Hxc 

Et  ideo  in  divisionibus  spirilaliutn  gratiarum  addi-  de  eo  quod  scripluin  est  ** : c Ego  aperiam  os  luom, 

lor  etiam  hoc,  quod  datur  quibusdam  discretio  ei  instruam  te,  quae  oporteat  te  loqui.  > Noo  solom 
spiritaum  *.  Ergo  spirimiis  esi  gratia  per  quam  autem  Moysi  proniittiior  os  aperiri  a Domino,  sed 
spiritus  discernitur,  sicut  el  alibi  dicit  Apostolus  et  Aaron.  Dicitur  enim  et  de  ipso  : c Ego  ape- 

c Probate  spiritus  si  ex  Deo  sunt  (I).  i Sed  sicut  ^ riam  os  tuum,  et  os  illius,  et  instruam  vos  quaefa- 

Deiis  aperit  08  sanctorum,  ita  puto  quod  et  aures  ^ ciatis.  i Occurrit  enim  et  Aaron  Moysi , eiexiUde 
sanctorum  Deus  aperiat  ad  audienda  verba  divina.  iEgypto.  Occurrit  aiilein  ei.  Ubi?  in  quali  loco?  in- 
Sic  enim  dicit  Isaias  propheta  ^ : c Dominus  aperuit  lerest  enim  ubi  occurrat  Moysi  is,  cujus  os  aperieo- 
inih!  aurem,  ut  sciam  quando  oporteat  dici  ver-  dum  est  a Deo.  Occurrit  enim,  inquit,  in  monleo 

biim·  I Sic  et  oculos  aperit  Dominus,  sicut  ape-  Dei.  Vides  quia  merito  aperitur  os  ejus,  qui  potest 

ruitoculos  Agar : i Et  vidit  puteum  aquae  vivae  occurrere  in  montem  Dei.  Petrus,  et  Jacobus,  et 
Sed  et  Elisaeus  propheta  dicit  * : c Aperi,  Domine,  Joannes,  in  montem  Dei  ascenderunt,  ot  transfor- 
ocuios  pueri,  ut  videat  quia  plures  nobiscuni  sunt  matum  iesum  videre  mererentur,  et  Moyseo  cun 
quam  cum  adversariis.  Et  aperuit,  inquit.  Domi-  ipso  atque  Eliam  viderent  in  gloria.  Et  tu  ergo  nisi 
nue  oculos  pueri,  et  ecce  lotus  mons  plenos  erat  ascenderis  ad  montem  Dei,  et  ibi  occurrens  Moysi, 
equitibus,  ei  curribus,  auiiliisque  coelestibus.  Cir-  id  est  iuhi  excelsum  legis  ascenderis  sensum,  nisi 
cumdat  enim  angelus  Domini  in  circuitu  tiineniium  ad  spiritalis  lnteiligenii«e  cacumen  evaseris,  non  est 
eum,  ut  eripiat  cos  i Aperit  ergo,  ui  diximus,  os  tuum  apertum  a Domino.  Si  in  humili  loco  litte- 

Deos,  et  o.s,  et  aures,  el  oculos,  ut  vel  loquaiiuir,  rae  8leleri8,ei  historiae  textum  Judaicis  oarraiioiii- 

vel  cernamus,  vel  audiamus  quae  Dei  sum.  Sed  et  D biis  innectas,  non  occurristi  Moyii  in  montem  Dei, 
illud  non  otiose  accipio  quod  dicit  propheta  : i Eru-  nec  os  tuum  aperuit  Deus,  neque  instruxit  le  qiue 
ditio,  inquit  Domini  aperuit  milii  aurem. » Hoe  oporteat  le  loqui.  Nisi  ergo  Aaron  occurrisset  Hoy- 
mihi  videtur  ad  nos,  id  est  comiiiuiiiier  ad  omnem  si  in  monte,  nisi  ejus  sensuro  sublimem  vidisset  et 
Dei  Ecclesiam  perlinere.  Si  enim  tii  Domini  eru-  arduum,  nisi  excelsam  ejus  inlelligentiaro  perspe- 
diiione  versemur,*  aperit  et  nobis  aurem  Domini  xisset;  nunquam  ei  locutus  fuisset  verba  Dei,  ne· 
eruditio.  Auris  vero  quae  per  eruditionem  Domini  que  virtutem  signorum  prodigiorumque  tradidisset, 
aperitur,  non  semper  aperta  esi,  seil  aliquando  neque  participem  eum  lanii  mysterii  conscivisset 

aperta,  aliquando  clausa  est.  Audi  legislatorem  3.  Verum  quoniam  longum  est  de  singulis  per 
duenieiii  * : < Ne  receperis  (2)  auditum  vanum.  » ordinem  dicere,  videamus  ingressi  ad  Pharaonem 

**  Joan.  XIII, 27.  * Mallh.  xxvi,  i5.  * IGor.  xii,  iO.  * 1 Joan.iv,  f . ^Isa.  i.,  5.  * Genes,  xxi» 

• IV  Reg.  VI,  17.  ' Psal.xxxiii,  7.  · Ua.  t,  3.  · Exod.  χχιιι,ι.  ··  Psal.  xxxvii,  13.  ‘‘  Exoil.  iv,  12· 
**  ibiJ.  15. 

(i)  Alias,  c qui  ex  Deo  sunt.  » 


(2)  Alias.  I respexeris. » 


3!5  IN  EXODUM 

Moyses  ei  Aaron  qnfd  dicunt  “ : c Hac  dicil  Domi- 
nus ; Dimitte  populum  meum,  ut  serviant  mihi  in 
eremo,  i Non  vult  Moyses  ut  populus  in  ^gypto 
positus  serviat  Domino,  sed  ut  eieat  in  desertum, 
et  ibi  serviat  Domino.  Hoc  est  sine  dubio  quod 
ostendit,  quia  donec  quis  in  tenebris  sacularibus 
manet,  et  in  negotiorum  obscuritate  versatur,  non 
potest  servire  Domino.  Non  enim  potest  duobus 
dominis  servire  : non  potest  Domino  servire  ei 
mammona  Eienndum  igitur  nobis  est  de  ^gy- 
pto;  relinquendus  est  mundas,  si  volumus  Domino 
servire.  Relinquendus  autem,  dico,  non  loco,  sed 
animo;  non  itinere  proflciscendo , sed  flde  profi- 
ciendo. Andi  hac  eadem  Joannem  dicentem  **  : 
f Filioli,  nolite  diligere  mundum,  neque  ea  qua 
in  mundo  sunt,  quoniam  omne  quod  in  mundo 
est,  desiderium  carnis  est,  et  desiderium  oculo- 
ram.  » Et  quid  tamen  dicit?  Quomodo,  vel  quate- 
nus proficisci  jubet  ex  iEgypto,  videamus  : € Viam, 
inquit**,  trium  dierum  ibimus  In  eremo,  et  ibi 
immolabimus  Domino  Deo  nostro.  » Qua  est  via 
trium  dierum,  qua  nobis  incedenda  est,  ut  exeun- 
tes de  iEgypto  pervenire  possimus  ad  locum  in 
qno  immolare  debeamus?  Ego  viam  ilium  inlelligo 
qui  dixit  : c Ego  sum  via,  et  veritas,  et  vita.  > 
Hac  via  triduo  nobis  incedenda  est.  Qui  enim  con- 
fessos fnerit  in  ore  suo  Dominum  Jesum,  et  cre- 
diderit in  corde  suo,  quod  Deus  illum  suscitavit  a 
mortuis  tertia  die,  salvus  erit  Hac  ergo  est 
tridui  via,  per  quam  pervenitur  in  locum  in  quo 
Domino  immoletur  et  reddatur  sacrificium  laudis· 
Haec,  quantum  ad  mysticum  pertinet  intellectum. 
Si  vero  etiam  moralem,  qiii  nobis  perutilis  esi, 
requirimus  locum,  iter  tridui  de  iEgypto  profici- 
scimur, si  ita  nos  ab  omni  inquinamento  anima  et 
corporis  ac  spiritus  conservemus,  ut,  quemadmo- 
dum dixit  Apostolus  **,  c integer  spiritus  vester  et 
anima,  et  corpus  in  die  Jesu  Gbrisli  servetur.  > 
Tridui  iter  proficiscimur  de  ^gypto,  si  rationa- 
lem, naturalem,  moralem  sapientiam  de  rebus 
mundialibus  auferentes  ad  statuta  divina  conver- 
timus; tridui  iter  de  iEgypto  proficiscimur,  si  pu- 
rificantes In  nobis  dicta , facta , vel  cogitata  (tria 
sunt  enim  bac,  per  qua  peccare  homines  possunt), 
efficiamur  mundi  corde,  ut  possimus  Deum  videre.  ' 
Vis  autem  videre  qua  hujusmodi  sunt,  qua  in 
Scripturis  indicat  Spiritus  sanctus?  Pharuo  hic, 
qui  est  princeps  .^gypti,  ubi  se  videt  vehenienliiis 
perurgeri,  ut  dimittat  populum  Dei,  secundo  loco 
hoc  cupit  impetra.e  ne  longius  abeant,  ne  totum 
triduum  proficiscantur,  et  dicit  **  : c Non  longe 
abeatis.  > Non  vult  longe  a se  fieri  populum  Dei ; 
vuU  eum  sl  non  in  facio,  vel  in  sermone  peccare  : 
si  non  in  sermone,  vel  in  cogitatione  delinquere. 
Non  vult  ut  totum  a se  triduum  proficiscantur.  Vult 
in  nobis  vel  unum  diem  suum  habere ; in  aliis  duos; 

Exod.v,  1.  **Luc.  XVI,  13.  1 Joan,  ii,  13,  { 

·*  I Tlicss.  V,  25.  ··  Exod.  vni,  28.  **  Exod.  v,  2 
VIII.  2D;  Mare,  i,  24.  ··  II  Cor.  vi,  14. 15.  Exoi 


HOMILIA  III.  IM4 

k in  aliis  fotum  Hiduum  ipse  possidet.  Sed  illi  beati 
qui  integrum  ab  eo  triduum  secedunt,  et  nullam  In 
eis  suam  possidet  diem.  Non  ergo  putetis,  quia  tunc 
laniunimodo  eduxit  Moyses  populum  de  ^gypto.  Et 
ntitiG  Moyses,  qiiem  habemus  nobiscum  (halamus 
enim  Moysen,  et  prophetas),  id  est  lex  Dei  vult  te 
educere  de  ^gypto;  si  audias  eam,  vult  le  longe 
facere  a Pharaone.  Eruere  le  cupii  de  opere  luti  et 
palearum ; si  tamen  audias  iegem  Dei,  et  138 
riialiter  intelligas.  Non  vult  te  in  carnis  et  tene- 
brarum actibus  permanere,  sed  exire  ad  eremum, 
venire  ad  locum  perturbationibus  et  fluctibus  sseculi 
vacuum,  venire  ad  quietem  silentii.  Verba  enim  sa- 
pientiae in  silentio  et  quiete  discuntur.  Ad  hiiiic 
. ergo  locum  quietis  cum  veneris,  ibi  poteris  i mino* 
* lare  Domino,  ibi  legem  Dei  et  virtutem  divinae  vo- 
cis agnoscere.  Proptereaergo  cupit  le  Moyses  ejicere 
de  medio  fluctuantium  negotiorum,  et  de  medio 
perstrepentium  populorum.  Propterea  cupit  le  exire 
de  iEgypto,  id  est  de  tenebris  ignorantiae;  ut  legem 
Dei  audias,  et  lucem  scientiae  capias.  Sed  obsistit 
Pharao;  relaxare  te  non  vult  rector  tenebrarum 
harum ; non  vult  te  abstrahi  de  tenebris  suis,  et  ad 
scientiae  lumen  adduci  : et  audi  quid  dicit  : c Quis 
est,  inquit·*,  cujus  audiam  vocem?  Nescio  Domi- 
num, et  Israel  non  diinillam.  i Audi  quid  respon- 
dit princeps  hujus  mundi,  nescire  se  Deum  dicit. 
Vides  quid  agit  cruda  superbia.  Donec  in  laboribus 
hominum  noii  est,  et  cum  hominibus  non  flagella- 
I lur··;  propterea  tenuit  eum  superbia.  Denique  vi- 
debis eum  paulo  post  quantum  proficit  in  flagellis; 
quanto  melior  verberatus  eflicilur.  Iste  qui  modo 
dicit : € Nescio  Dominum,  » postea  cum  vim  sense- 
rit verberum,  dicturus  est  ·· : · Orale  pro  me  Do- 
minum, I et  non  solum  huc,  sed  eliam  contestaiiti- 
bus  magis  fatebitur  quia  digitus  Dei  est  in  virtute 
signorum.  Nemo  ergo  ita  ineruditus  divinae  sit  di- 
sciplinae, ui  flagella  divina  perniciem  putet,  ut  ver- 
bera Domini  poenaleir.  credat  inieritums  Ecce  Pba- 
rao  durissimus : tamen  proficit  verberatus.  Ante 
verbera  Dominum  nescit ; verberatus  supplicari  pro 
se  Dominum  rogat.  Est  profectus  iu  poenis,  boc 
ipsum  agnoscere  quod  merueris  poenam.  < Nescio 
. ergo,  ait,  Dominum,  et  Israel  non  dimitto.  » Sed 
^ vide  in  Evangeliis,  quomodo  verberatus  emendet 
hanc  vocem.  Scriptum  est  enim  quia  clamaverunt 
daemones  ad  Domitium , et  dixerunt  ·^  : c Quid  ve- 
nisti ante  tempus  torquere  nos?  Scimus  le  qui  sis : 
Tu  es  Filius  Dei  vivi.  » Ubi  tormenta  senserunt, 
sciunt  Dominum.  Ante  flagella  dicit : c Nescio  Do- 
riiiniim,  ct  Israel  non  dimitto,  » sed  postea  Israel 
dimittit,  ei  non  solum  dimittit,  sed  ei  ipse  perur- 
gebit eum  exire.  Nulla  enim  societas  lucis  ad  tene- 
bras; nulla  pars  fldeli  cum  infideli·*.  Sed  quid 
adhuc  addit  in  responsis  suis?  c Quare,  inquit  ··, 
Moyses  ct  Aaron,  pervenitis  populum  ab  operibus? 

6.  ‘*  Exod.  III,  18.  Joan.  xiv,  6.  *·  Rom.  x,  9. 
. ··  Psal.Lxxji,  5.  ··  Exod.  viir,  8.  ·^  Malib. 

J·  V,  4. 


m OBIGENIS  SI6 

Discedite  anosquisque  ad  opes  Testrum·  < Donec  A.  quam  praedicatio  divina  nascatur·  non  est  tribula· 
aecum  est  populus,  et  luturo  operatur  ac  laterem,  tio,  non  est  tentatio  : quia  nisi  buccinet  tuba,  non 

donec  in  paleis  occupatus  est,  non  putat  euro  esse  committitur  bellum;  obi  vero  signum  belli  tuba 

perversum,  sed  recto  itinere  incedere.  Si  vero  dicat,  praedicationis  ostenderit,  ibi,  inquit,  sequitur 

Volo  ire  Tiain  triuro  dierum  et  servire  Domino,  per-  aillictio  , ibi  omnis  tribulationum  pugna  coo- 

▼erti  populum  dicit  per  Moysen  et  Aaron.  Hoc  qui-  surgit.  Ex  quo  ergo  loqui  coepit  Moyses  et 

dem  dicebatur  antiquis.  Sed  ei  hodie  si  Moyses  139  Aaron  ad  Pbaraonem,  affligitur  populus  Dei. 

et  Aaron,  id  est  propheticus  ei  sacerdotalis  sermo  £x  quo  in  animam  tuam  sermo  Dei  perlatus  est, 

animam  sollicitet  ad  servitium  Dei,  invitetque  eam  necessario  certamen  intra  te  virtutibus  adversura 

exire  de  sxculo,  renuntiare  omnibus  quae  possidet,  vitia  suscitatur  ; prius  vero  quam  veniret  sermo 

operam  dare  divinae  jegl  ei  sequi  verbum  Dei,  con-  qui  argueret,  vitia  intra  te  in  pace  durabant : sed 

tiniio  audies  dici  ab  his  qui  Pbaraoni  unanimes  et  ubi  sermo  Dei  facere  coepit  uniuscujusque  discri· 

amic!  sunt : Videte  quomodo  seducuntur  homines  men , tunc  perturbatio  magna  consurgit,  et  sine 

et  pervertuntur,  quales  adolescentes  ne  laborent,  foedere  nascitur  bellum.  Cuin‘  injustitia  enim  qnando 

ne  militent,  ne  agant  aliquid  quod  eis  prosit,  reli-  ^ potest  convenire  justitia,  impudicitia  curo  sobrie- 
ctis  rebus  necessariis  et  utilibus  ineptias  sectantur  ^ tate,  cum  veritate  mendacium  ? Et  ideo  non  magno- 
et  otium.  Quid  est  servire  Domino?  Laborare  no-  pere  perturbemur,  si  videtur  odor  noster  exsecra- 

lunt,  et  inertis  otii  occasiones  requirunt.  Haec  erant  bilis  esse  Pbaraoni.  Exsecrationi  namque  et  vitiis 

tunc  verba  Pbaraonis,  hsc  et  nunc  amici  ejus  et  ducitur  virtus.  Quin  potius  ut  in  posterioribus 

familiares  loquuntur.  Non  solum  verbis  res  agitur,  dicit,  quia  stetit  Moyses  ante  Pbaraonem , stemus 

sequuntur  et  verbera  ; flagellari  jubet  scribas  Ile-  etiam  iios  contra  Pbaraonem  et  non  flectamur,  sed 

brxorum,  paleas  non  dari,  opus  exigi ; Uxe  periu-  stemus  i succincti  lumbos  nostros  in  veritate,  et 

Ierunt  patres,  ad  quorum  Hguram  ssepe  etiam  po-  calceati  pedes  iii  praeparatione  Evangelii  pacis 

pullis  Dei  qiii  est  in  Ecclesia  patii  ur.  Invenies  enim.  Sic  enim  nos  hortatur  Apostolus  dicens  **  : i Sute 

si  consideres  eos  qui  se  ex  integro  principi  hujus  ergo  et  nolite  iterum  jugo  servitutis  inhaerere.  i 

mundi  tradiderunt,  prosperis  successibus  agere.  Iterum  dicit  : c In  quo  stamus,  et  gloriamur  io 

omnia  eis,  ut  ipsi  putant,  feliciter  evenire;  servis  spe  gloriae  Dei.  i Stamus  autem  conrideiiier,  si 

aiitsm  Dei  saepe  ne  baec  quidem  humani  victus  Domitium  depreceinur,  ut  statuat  pedes  nostros 

humilia  et  parva  succedere.  Istas  enim  puto  videri  super  petram,  ne  nobis  illud  eveniat,  quod  idem 

paleas,  quae  a Pbaraone  ministranlur.  Fit  ergo  q Propheta  dicit  **  : i Mei  autem  paulomiiius  moti 
saepe,  ut  Deam  timentes  vili  lioc  etiam  et  paleis  sunt  pedes,  et  paulominus  eflfiisi  sunt  gressus  mei.i 

simili  indigeant  victu.  Saepe  etiam  persecuiioiies  Stemus  ergo  ante  Pbaraonem,  id  est  obsistamus 

sustinent  tyrannorum,  perferunt  cruciatus  et  saeva  ei  in  certamine,  sicut  et  Petrus  apostolos  dicit 
tormenta,  ita  ut  fatigati  nonnulli  dicant  ad  Pharao-  i Cui  resistite  fortes  in  flde.  » Sed  et  Paulus  nibl- 

nem  : Utqiiid  tu  affligis  populum  tuum?  Superati  lominus  dicit  : c State  in  flde  et  viriliter  agite.i 

namque  verberibus  nonnulli  a fide  decidunt  et  con-  Si  enim  fortiter  steterimus,  consequetur  illud  quod 

fltentur  se  esse  populum  Pbaraonis.  c Non  enim  orabat  Paulus  pro  discipulis  dicens,  quia  i Deos 

omnes  qui  ex  Israel,  1h  sunt  Israelitae,  nec  quia  conteret  Satan  sub  pedibus  vestris  velociter  i 

sunt  semen,  sunt  omnes  et  liiii  Isti  ergo  «ui  Quanto  enim  nos  constantius  et  foriius  stelerimis, 

dubii  suiil,  et  in  tribulationibus  fatigantur,  etiam  tanto  infirmior  et  invalidior  erit  Pbarao.  Si  auteo 

contra  Moysen  et  Aaron  loquuntur,  ct  dicunt  : nos  vel  infirmi  coeperimus  esse,  vel  dubii,  ille  ad- 

€ Ex  qua  die  intrastis  et  existis  vos  ad  Pbaraonem,  versum  nos  validior  et  constantior  fiet.  Et  vere 

exsecrabilem  fecistis  odorem  nostrum  coram  eo.  i illud  implebitur  in  nobis , in  quo  Moyses  d^U 

Verum  dicunt  isti,  licet  ignorent  fortasse  quod  di-  figuram  **.  Cum  enim  ipse  elevaret  manus,  vince- 

cuiit,  sicut  et  Caiphas  ille  verum  dicebat,  quia  ^ batur  Amalecb;  Si  vero  vulut  lassas  dejiceret,  et 
€ expedit  vobis  til  moriatur  unus  pro  populo  i brachia  infirma  deponeret , invalescebat  Amalecb. 

sed  quid  diceret  nesciebat.  Nam,  ut  Apostolus  di-  Ita  ergo  etiam  nos  in  virtute  crucis  Chrisii  ex- 
cit c Clirisli  bonus  odor  sumus;  sed  aliis,  in-  tollamus  brachia , et  elevemus  in  oratione  sancta 

quit,  odor  de  vita  in  viiam,  aliis  autem  odor  de  manus  in  omni  loco  sine  ira  et  disceptatione,  ut 

morie  in  mortem.  i Ita  et  propheticus  sermo  sua-  Domini  mereamur  auxilium.  Iloc  idem  namque  et 

vis  odor  est  credentibus;  dubiis  vero  et  incredulis,  Jacobus  apostolus  cohortatur,  dicens^* : c Desistite 

et  bis  qui  se  populum  confitentur  esse  Pharaonis,  autem  diabolo,  et  fugiet  a vobis.  i Agamus  ergo 

odor  exsecrabilis  efficitur.  Sed  et  ipse  Moyses  dicit  omni  fide,  ut  non  solum  fugiat  a nobis,  sed  ei  con- 

ad  Dominum,  quia  c ex  quo  locutus  sum  cum  Plia-  teratur  Satanas  sub  pedibus  nostris,  sicut  et  Plia- 

raonc,  afflixit  populum  liium  i Certum  est  rao  demersus  est  in  mare , et  in  profundo  abyssi 
enim  quia  antequam  sermo  Dei  audiatur,  ante-  exstinctus.  Nos  autem  si  recedamus  de  iEgypto 

Rom.  IX.  6,  7.  Exoil.  v,  21.  *»  Joan.  xi,  50.  ··  II  Cor.  ii,  15,  16.  Exod.  v,  25.  ” Eph*^. 

VI,  U,  15.  ·*0ηΐ3ΐ.  V,  1.  Rom.v,  2.  *®  Psal.  lxxiii,2.  ·®1Ροιγ.  v,9.  *M1  Cor.  xvi,  13.  **Roai. 
XVI,  20.  ·*  Exod.  XVII,  11.  Jacob.  iv,  7. 


δΙ7 


IN  EXODUM  UOMILIA  IT. 

Anctus  saecuH  lanqusm  Iter  solidum  A ni.imi  ejus,  additur 


viliorum  , 

evademus,  per  Jesum  Clirislum  Dominam  nostrum 
cui  esi  gloria  el  imperium  in  saecula  saeculoium· 
Arnen. 

HOMILIA  IV. 

De  decem  plagis^  guibut  percussa  est  JEgypttfs, 
4.  Historia  quidem  famosissima  nobis  recitata 
est,  et  quae  pro  sui  magnitudine  universo  mundo  sil 
cognita,  per  quam  designatur,  quod  ingentibus 
signorum  ac  prodigiorum  verberibus  iEgyplus  cum 
Pbaraone  rege  castigata  sit,  ut  Hebraeorum  popu- 
lum, quem  cx  liberis  patribus  natum  violenter  in 
servitutem  redegerat,  ingenitae  redderet  libertati. 
Verum  ita  gestorum  contexta  narratio  est,  ut  si 


S18 

€ Facies , inquit  ‘·,  ea  in 
conspectu  Phsraonis.  Ego  autem  induro  em  Pha- 
raonis,  et  non  dimittet  populum  meum.»  Hic  prima 
dictum  est  a Domino : «Ego  induro  corPliar.ionis.· 
Sed  et  aecnudo  ubi  enumerati  sunt  principes  Israel, 
post  pauca  addit  ex  persona  Domini : « Ego,  in- 
quit *·,  induro  cor  Pbaraonis,  el  multiplico  signa 
mea,  » 

2.  QiiOd  si  credimus  divinas  esse  has  litteras  et 
per  Spiritum  sanctum  scriptas , non  puto  quod  tara 
indigne  de  divino  Spiriln  sentiamus,  -ut  fortuitu  in 
tanto  hoc  opere  facta  sit  ista  varietas , ut  nunc 
quidem  Dominus  dicatur  indurasse  cor  Pharaoiiis, 
nunc  autem  non  a Domino,  sed  quasi  sponte  indu- 


veruiu  lia  gcsiurum  Βΐαϋα··ν  . 

singula  diligenter  inspicias,  plura  in  quibus  haereat  ^ ratum  dicatur.  Equidem  conAleor  me  minus  id^ 
«..ih...  a^nerfira  c«  nn««ii  invfc  neum.  ct  minus  capacein  , qui  valeam  in  nnjusce- 


'CJ  ■ 

intellectus  qn«im  In  quibus  expedire  se  possit  inve- 
nias. El  quia  longum  est  singula  per  ordinem 
Scripturae  dicta  proponere,  continentiam  totius 
historiae  compendiosius  recensebimus.  Igitur  primo 
signo  projecit·  virgam  suam  Aaron,  et  facta  est 
draco,  el  convocati  incantatores  et  malefici  iEgy- 
ptiorum  fecerunt  similiter  ex  virgis  suis  dracones. 
Sed  draco,  qui  ex  virga  Aaron  fuerat  effectus, 
absorbuit  dracones  ASgyplioruin.  Quod  cum  stupori 
esse  debuerit  Pharaoni,  et  ad  credulitatem  profi- 
cere, In  contrarium  versum  est.  Dicit  enim  Scri- 
ptura, quia  4 induratum  est  cor  Pbaraonis,  et  non 
exaudivit  eos  i Et  hic  quidem  dicit,  quia  indu- 
ratum est  cor  Pbaraonis  , sed  et  in  prima  nibilomi- 


neum,  el  minus  capacem  , qui  valeam  in  hnjusc^ 
modi  varietatibus  divinae  sapientiae  secreta  rimari. 
Paulum  laincn  apostolum  video , qui  propter  inha- 
bitantem in  se  spiritum  Dei  dicere  confidenter  au 
debal  : t Nobis  autem  revelavit  Dominus  per 
spiritum  suum.  Spiritus  enim  omnia  scrutatur, 
etiam  alta  Dei.  i Hunc , Inquam,  video  lanqiiam 
intelligentem  quid  differat  induratum  esse  cor  Pha- 
raonis , el  indurasse  cor  Pharaoiiis  Dominum  , 
dicere.  Alibi  quidem  dicit  : 4 An  divitias  boni- 
tatis ejus,  el  patientiae,  el  longanimitatis  contemnis, 
ignorans  quia  palienlia  Dei  ad  poenileiUiam  le  addu- 
cit ? Secundum  duritiam  autem  inam,  el  cor  imp«- 
hilens  thesaurizas  libi  iram  in  die  ir»,  el  revela- 


IdkUlll  C9I>  Wl  ATUaiaviilO  , eou  iis  ρι··ι·Μ  ... »41.· 

nus  plaga,  ubi  aqua  in  sanguinem  vertitur,  similiter  C lionis  justi  judicii  Dei. » Per  quod  eum  sine  u lo, 

® ® . . . J ....  AliKS  vorih  Vpliil 


rescriptum  esi,  et  in  secunda  cum  ranae  debuliiunt, 
sed  et  in  tertia  cum  ciniplies  ingruunt ; in  quarta 
quoque  cum  cynomyia  educitur,  el  in  quiiila  ubi 
manus  Domini  fit  super  pecora  iEgypliorum,  paria 
super  hoc  dicuntur  et  similia.  In  sexta  vero,  ubi 
sumpsit  favillam  de  fornace  Moyses,  et  respersit, 
el  facta  sunt  ulcera  et  vesicae  ferventes  in  homini· 
biisetin  quadrupedibus,  et  jam  non  poterant  stare 
malefici  in  conspectu  Moysi,  non  dicitur  quia  indu- 
ratum est  cor  Pbaraonis,  sed  terribilius  aliquid 
dicitur.  Scriptum  est  enim  *·,  qnia  c induravit 
Dominus  cor  Pbaraonis,  el  non  audivit  illos,  quem- 
admodum constituit  Dominus,  i Rursum  in  septimi, 
cum  grando  et  ignis  iEgyptum  vasui  universam, 
induratur  quidem  cor  Pbaraonis,  sed  non  a Domino. 
In  octava,  ubi  locusta  producitur.  Dominus  dicitur 
indurare  cor  Pbaraonis.  Sed  et  in  nona  cum  tene- 
brae palpabiles  fiunt  per  totam  terram  iEgypli, 
Pbaraonis  cor  Dominus  scribitur  indurare.  Ad 
ultimum  quoque  cum  exstinctis  primogenitis  i£gy- 
ptiorum  Hebraeus  populus  discessisset,  post  multa 
dicitur  : 4 Et  induravit  Dominus  cor  Pbaraonis 
regis  iEgypti , et  servorum  ejus,  el  insecutus  est 
po6t  filios  Israel. » Sed  et  cum  Moyses  de  terra 
Madian  140  ad  ^gypium  iniuUur,  el  pnecipiiur 
ei  f.cere  omnia  prodigia , qiue  dedit  Dominus  in 

**  Exod.  VII,  15.  *·  Exod.  x,20. 
w i Cor.  B,  10.  **  Rom.  ii,  4 , 5. 

■*  Psal.  cxxz,  1. 


qui  sponle  induratus  est  ,·  culpat.  Alibi  ven)  vehit 
qiiaesiiuiiem  super  iioc  quamdam  proponens  dicit  *·  * 

< Ergo  cui  vult  miseretur,  et  quem  vult  Indurat. 
Dicis  itaque  mihi  : Quid  igitur  adbiic  conqueritur? 
Voluntati  enim  ejus  quis  resistit?  > Addit  etiam 
his  : « 0 homo,  tu  quis  es  qui  contra  respomlcas- 
Deo?  > Per  quod  de  eo  qui  a Doiuiiio  dicitur  indura- 
tus, non  tam  quaestionis  absolutione  quam  aposto- 
licB  auctoritate  respondit,  credo  iioii  judicans 
dignum  pro  incapacitate  auditorum  , chartis  el 
atramento  hujuscemodi  absoluliomim  secreta  coni- 
miliere.  Sicut  el  in  alio  loco  *·  de  quibusdam  ver- 
bis ipse  dicit , audisse  se  qiimdam  quae  non  licet 
hominibus  loqui.  Unde  el  in  consequentibus,  eum 
qui  non  lam  simliornra  merito  quam  sciendi  cupi- 
ditate secretioribus  se  qiiaesliouilius  curiosius  im- 
mergit, magnifici  docioris  severitai»!  deterret,  cum 
dicit  “ ; « 0 homo,  tu  quis  es  qui  contra  respon- 
deas Deo?  Nimqiiid  dicit  figmentum  ei  qui  se 
finxit  :Quid  me  fecisti  sic?  i et  cailera.  Unde  ct 
nobis  liaec  observasse  lanliim  et  inspexisse  snfil- 
ciai , atque  ostendisse  auditoribus  qiiaiila  sint  in 
lege  divina  profundis  demersa  mysteriis,  pro  qui- 
bus dicere  in  oratione  debeamus  ·* : « De  profundis 
clamavi  ad  te,  Domine, » 

3,  Sed  ct  illa  non  minus  mihi  intuenda  videtor 

**  Exod.  XIV,  8.  “ Exod,  tn,  **  Exod.  iv,4I.  **  ’'■>  *· 

»*  Rom.  u,  18  et  seqq.  **  H Cor.  xn,  4.  Rom.  «,  SO. 


Μ ORIGENIS  » 

olmemliot  confr  ^nseilair  wbera  Aaron  inferre  A nona  niraom  contemnitur  Pliarao^  el  prarapiluf 
liicitur  Pharaont  vel  ^gyplo,  quaodain  Moyeee«  ad  ceelum  manus  extendere  Moyses,  vt  fiaoi  in 
qnaedara  vero  ipse  I>ominu8·  Nain  in  prima  plaga^  lota  terra  ^gypti  palpabiles  tenebrae;  et  non  qui- 

cum  aquas  vertit  in  sanguinem  , Aaron  dicitur  dem  per  se  intrat,  sed  vocatur  a Pharaoiie.  Simi- 

lerasse  virgam  et  percussisse  aquam.  Sed  et  tn  liter  et  in  decima  cum  primitiva  delentur,  et  co·  j 
secunda,  cum  percussit  aquas , et  eduxit  ranas,  el  gitur  cum  festinatione  exire  de  ^gypto.  Siim  et 

NI  tertia  cum  extendit  manu  sua  virgam,  el  per-  alias  permultas  observationes,  iii  quibus  singulis 

cussil  pulverem  terrae,  et  facti  sunt  ciiiiphes,  In  divinae  deiuoiislraniur  indicia  sapientiae.  Invenies 
bis  tribus  verberibus  Aaron  ministerium  fuit,  in  oui»*  quod  primo  non  flectitur  Pliarao,  ncc  divinis  I 

quarto  vero  Dominiis  fecisse  dicitur  ut  adveniret  verberibus  cedit,  cum  aquae  in  sanguinem  versx 

cynomyia,  et  repleret  domos  Pbaraonts.  Sed  et  in  sunt,  lii  secundo  vero  parum  quid  molliri  videtur, 

quinto  cum  exstinguuntur  pecora  iEgypiionim,  « Vocavit  enim  Moysen  et  Aaron,  el  dixit  ad  eos : ^ 

Dominus  nihilominus  fecisse  dicitur  verbmn  boc.  Orate  pro  ine  ad  Doininum,  ut  tollat  ranas  a me. 

In  sexto  vero  Moyses  aspergit  favillam  de  fornace,  et  a populo  meo,  et  dimiitam  populum  » Iu  ter- 
et fiunt  ulcera  et  vesicae  cum  fervore  in  hominibus  l*o  ceduiii,  et  dicunt  ad  Pharaonem  : € D;· 

et  pecoribus.  Sed  et  in  septimo  Moyses  elevat  ® 8*^tis  Dei  est  hoc  i In  quarto  per  cynomyiam  ver-  j 
inauiim  suam  in  coelum,  et  flunl  voces  in  coelo,  et  beraius  dicii®·;  c Eunlesirninolate  Domino  Deo  ve 


grando,  et  discurrit  ignis  super  terram.  In  octavo 
quoque  idem  Moyses  extendit  manum  suam  in 
coelum,  et  Dominus  inilucit  ventum  tota  die  et  loU 
nocte,  et  adducit  locustas.  Sed  et  in  nono  idem 
nihilominus  Moyses  extendit  manum  suam  in  coe· 
Ium,  et  fiunt  tenebrae  el  caligo  super  omnem  ter* 
ram  ^gypii.  In  decimo  vero,  finis  et  perfectio 
totius  operis  a Domino  ministratur.  Ita  enim 
scripuim  est  ** : t Factum  est  autem  circa  mediam 
noctem,  et  Dominus  percussit  omne  primogenitum 
in  terra  ^gyptii,  a primogenito  Pbaraonis,  qui 
sedebat  suprr  ibronnm  ejus,  usque  ad  priiiiogeni- 
tun  captivae  quae  est  in  lacu,  et  omne  primogeui- 
Ium  pecoris.  i 

4·  Est  et  alia  in  bis  differentia , quam  observa- 
vimus, quoil  in  prima  quidem  plaga,  cum  aqua  in 
sangaiiiem  fluit,  nondum  dicitur  Moysi  ut  intraret 
ad  Pharaonem,  sed  dicitur  ei  : i Vade  in  oceui^ 
sum  ejus  sd  ripam  fluminis  , cum  procedit  ad 
aquam. » In  secunda  vero  plaga,  posieaqiiain  prima 
sb  eis  constanter  et  fideliter  ministrata  esi,  dicitur 
ad  eum  **  ; i Intra  ad  Pharaonem,  et  ingressus 
dic  : lliec  dicit  Dominus,  > et  reliqua.  Jam  vero  in 
tertia,  ubi  ciniphes  inferuntur,  magi  qui  prius  obsti- 
terant, cedunt  confidentes  quia  € digitus  Dei  est 
hoc  : I in  quarta  quoque  vigilare  jubetur  Moyses 
mane,  et  stare  contra  Pharaonem  procedentem 
ad  aquam,  cum  cynomyia  replentur  iEgypliorum 
domos.  In  quinta  nihilominus,  ubi  pecora  i£gy- 
ptiorum  delentur,  intrare  jubetur  ad  Pharaonem 
Moyses.  In  sexta  sane  contemnitur  Pharao,  el  non 
refertur  qu')d  intraverit  Moyses  vel  Aaron  ad  Pha- 
raonem, quia  facta  sunt  ulcera  et  vesiem  cum  fer- 
vore etiam  super  malelicos  iEgypli,  el  non  poterant 
resistere  Moysi,  lii  septima  vigilare  jubetur  mane 
valde,  et  s are  contra  Pharaonem,  eum  grandinem 
et  ignem  producit  et  voces.  In  octava  praecipitur 
141  intrare  ad  eum,  cum  locusta  proJuciiur.  In 

··  Exod.  XII,  29.  Exod.  vii,  15.  Kxod,  \ 
··  Exod.  IX,  27,28.  ··  Exod  x,  ιϋ.  « ibid.  24. 


siro,  sed  non  longius  lentetis  iter.  Orate  igitur  pro 
ine  ad  Dominum,  i In  quinio  ncce  pecudum  caedi- 
tur, el  non  solum  non  cedit,  sed  el  amplius  indu- 
ratur. Similiter  et  in  sexto  super  plagas  ^ulcerum 
facit.  In  septimo  vero  cum  grandine  vasiaiur  ci 
ignibus  : < Misit,  inquit**,  Pharao,  el  vocavit  Hoj- 
sen  et  Aaron,  et  dixit  iliis : Peccavi,  et  nunc  Do- 
minus justus  est,  ego  autem  et  populus  meus  impii. 
Orate  igitur  pro  me  ad  Dominum.»  In  ociayo  cum 
locustis  urgeretur : € Et  festinavit,  inquit  **,  Pba- 
rao,  el  vocavit  Moysen  et  Aaron  dicens  : Peccaii 
anle  Dominum  Deum  vestrum  ei  in  vos,  suscipite 
peccatum  meum  etiam  nunc,  et  orate  pro  me  dd 

^ Doininum  Deum  vestrum. » In  nono  cum  leoebrit 
offunditur  : € Vocavit,  inquit  Pharao  Moyseu  et 
Aaron  dicens  : Ile,  servile  Domiuo  Deo  vestro.  i 

‘ Jam  vero  in  decimo  cum  primitiva  boiniiium  ex- 
stinguuntur el  pecorum  : c Vocavit,  inquit  **,  Pba- 
rao'  Moysen  ei  Aaron  nocte,  et  dixit  illis  : Siirgiie 
et  exile  de  populo  meo,  et  vos  et  lilii  Israel,  iie, 
servite  Domino  Deo  vestro,  sicut  dicitis;  oves  et 
boves  -vestros  assumentes  pergite,  sicut  dixistis. 
Benedicite  amem  el  me.  El  cogebant  iEgyptii 
populum  quam  celerrime  extre  de  terra  iEgy- 
pii.  Dicebant  enim,  quoniam  omnes  nos  morie- 
mur. > 

5.  Quis  est  ille,  quem  repleat  illo  spiritu  Deus, 

D quo  replevit  Moysen  el  Aaron,  cum  haec  prodigia 
et  signa  perficerent,  ui  eodem  spiritu  illuminaiiis 
possit  quae  per  illos  sunt  gesta  disserere?  Aliter 
enim  non  arbitror  has  ingentium  rerum  varietates 
ac  differentias  explanari,  uisi  eodem  spiritu  quo 
gesta  sunt , disserantur,  quia  el  Paulus  apostolus 
dicit**,  quod  spiritus  prophetarum  prophetis  snl»- 
jccliis  sil.  Mon  ergo  quibusciinqiie  ad  explanantium 
dicta  prophetarum,  sed  prophetis  dicuntur 
subjecta.  Verum  quoniam  idem  beatus  Apusiolits 
biijus  graiiai^,  id  esi  prophetalis  doni,  taiiquaiu  ex 

III,  i,  *«  ibid.  10.  ·»  ibid.  8.  « ibid.  25.  28. 
**  Exod.  xii , 51,  52,  55.  **  1 Cor.  siv,  5A 


IN  EXODUM  HOMILIA  IV.  522 

pirie  sit  et  \n  potestate  nostra , ilnitaiores  nos  A eorum  poenas  el  restum  sanguinis  eatgiint·  Ita 
fieri  jubet,  dicens*^:  c iEmulamiui  auiem  dona  enim  et  ipse  Dominus  dicit’*,  quia  c omnis  san- 
meliora^  magis  autem  ut  prophetetis;  * teniemus  et  gtiis  qui  effusus  est  super  terram,  a sanguine  Abel 
BOS  aemulationem  suscipere  bonorum,  et  si  quid  justi  usque  ad  sanguinem  Zachariae,  requiretur  a 
est  iit  nobis,  a nobis  exigere,  a Domino  rero  pleni-  generatione  hac.  > Per  secundam  vero  plagam,  in 
tudiiiem  muneris  exspectare.  Pro  hoc  enim  dicitur  qua  ranae  producuntur,  indicari  figuraliter  arbitror 
o Domino  per  Prophetam  ··  : € Aperi  os  tiinm,  et  carmina  poetarum , qni  inani  quadam  ei  inflata 
replebo  Uliid  ;>  pro  illo  vero  alia  Scriptura  dicit  : modulaiione,  velui  ranarum  sonis  el  cantibus 

s Punge  oculum,  et  producit  lacrymain  ; punge  cor,  mundo  huic  deceptionis  fabulas  iiilulerunl.  Ad  nihil 
€i  producit  sensam.  i Ne  ergo  ex  desperatione  si-  enim  iilud. animal  utile  est,  nisi  quod  sonum  vocis 
lentio  nos  tradamus,  quod  utique  non  aedificat  Eo-  improbis  et  importunis  clamoribus  reddit.  Post 
clestam  Dei,  de  quibus  possumus,  et  in  quantum  hoc  ciiiiplies  producuntur,  iloc  animal  pennis  qui- 
possuinos  breviter  repetamus.  dem  suspenditur  per  aera  volitans,  sed  ita  subtile 

6.  Puto  ergo,  ut  sentire  possum,  quod  Moyses  est  et  minutum,  ut  oculi  visum,  nisi  acute  cer- 
ad  i£gyptum  veniens  el  deferens  virgam,  qua  ca-  nentis,  effugiat;  corpus  Umeii  cum  insederit,  acer- 
stigaiei  verita t Agypium  decem  plagis,  Moyses  B rimo  terebrat  sitmulo,  ita  ui  quem  volitat) lem  vi- 
itic  lex  Dei  sit;  qum  data  est  huic  mundo,  ut  eum  dere  quis  non  valeat,  sentiat  siiuiulantem.  Hoc 
decem  plagis,  id  est  decem  mandatis  quae  iii  Deca-  ergo  animalis  genus  dignissime  puto  arti  dialo- 
logo  continentur,  corripiat  et  emendet.  Virga  ergo  ciicae  comparari,  quae  minutis  el  subtilibus  verbo- 
per  quam  geruntur  iiaec  omnia,  per  quam  iEgy-  ruin  stimulis  animas  terebrat,  el  unta  calliditate 
plus  subjicitur  et  Pbarao  superatur,  crux  Christi  circumvenit,  iii  deceptus  nec  videat  nec  inleiligat 
ait,  per  quam  mundus  hic  vincitur,  et  princeps  unde  decipitur.  Quarto  quoque  in  loco  cynomyiam 
hujus  mundi  cmn  principatibus  et  potestatibus  Cynicorum  sectae  comparaverim,  qui  ad  reliquas 
triumphatur.  Quod  autem  virga  projecta  sit  draco,  deceptionis  siiie  improbiiaies,  etiam  voluptatem  et 
vel  serpens,  et  devorat  ^gyptionini  magorum  libidinem  summum  praedicant  bonum.  Quoniam 

serpentes,  qui  id  similiter  fecerant;  serpentem  pro  igitur  per  baec  singula  prius  deceptus  est  mundus, 

sapientia  poni  vel  prudentia,  indicat  evangelicus  adveniens  sermo,  et  lex  Dei  hujuscemodi  eum  cor- 
sermo  cum  dicit  : c Estote  prudentes  tanquam  reptionibus  arguit,  ut  ex  qualitate  pceiiarnm  qua· 
serpenics.  · El  alibi  ·® : c Serpens  erat  prudeiitior  lilates  proprii  agnoscat  erroris.  Quod  vero  quinto 
omnibus  animantibus  el  besiiis  qua:  erant  in  pa-  ^ in  loco  animalium  nece  vel  pecudum  ^gyplus  ver- 
radiso. » Crux  ergo  Christi,  cujus  praedicatio  siul-  beralur,  vecordia  in  hoc  arguitur  siuiiitiaque  mor- 
tilia  videbatur,  quam  Moyses,  id  est  lex,  continet,  talium,  qui  tanquam  irrationabilia  pecora  cultum 
sicut  Dominus  dixit  ·· : i De  ine  enim  ille  seri·  et  vocabulum  Dei  diversis  imposuerunt  figuris,  non 

psit;  » baec,  inquam,  crux  de  qua  Moyses  scripsit,  solum  bominnm,  sed  el  pecudum,  ligno  ei  lapidibus 

postqnain  'in  terra  projecta  est,  id  4st  posleaquani  impressis,  Hammonem  Jovem  in' ariete  venerantes, 
ad  credulitatem  el  fidem  liominum  venit,  conversa  et  Anubin  in  cane,  Apin  quoque  colentes  in  tauro, 
esi  in  sapientiam,  ettaiilam  sapientiam,  quae  omnem  caelera  quoque  quae  i£gyp  tus  deorum  portenta 
.fgyptiorum,  id  est  hujus  mundi  sapientiam  devo-  miratur,  ut  in  quibus  cultum  credebant  inesse  di- 
raret.  Intuere  ergo  quomodo  stultam  fecit  Deus  vinum,  in  his  viderent  miseranda  supplicia.  Ulcera 
sapientiam  hujus  mundi,  pqsteaquain  manifestavit  post  baec  et  vesicae  cum  fervore  sexto  in  verbere 
Christum,  qni  crucifixus  est,  Dei  virtutem  esse  producuntur.  Et  videtur  mihi  quod  in  ulceribus 
el  Dei  sapientiam;  el  universus  jam  mundus  com-  arguatur  dolosa  el  purulenta  malitia,  in  vesicis  tu- 
prehensus  est  ab  eo  qui  dicit  : € Gomprelieiideiis  mens  ei  inflata  superbia,  in  fervore  irae  ac  furoris 
comprehendam  sapientes  in  astutia  eorum.  i Quod  insania.  Hucusque  per  errorum  suorum  figuras 
vero  aquae  fluminis  vertuntur  in  sanguinem,  salis  D mundo  supplicia  temperantor, 
convenienter  aptatur.  Primo  quidem  ut  is  fluvius  7.  Post  baec  vero  verl^era  veniunt  de  supernis 
cui  Hebraeorum  parvulos  crudeli  nece  tradiderant,  voces,  inquit,  tonitrui,  sine  dubio  et  grando,  et 
aucloribiie  sceleris  poculum  sanguinis  redderet,  ignis  discurrens  in  grandine.  Yide  teinperanien- 
et  cruorem  polluti  gurgitis,  quem  parricidali  caede  tum  divinae  correptionis;  non  cum  silentio  ver- 
maculaverant,  potando  sentirent.  Tum  deinde,  ul  berai,  sed  dat  voces,  el  doctrinam  cceliius  minii, 
allegoricis  legibus  nihil  desit,  aquae  vertuntur  in  per  quam  possit  culpam  suam  castigatus  agno  cere 
sanguinem,  et  sangiiie  suus  iEgypio  propinatur,  mundus.  Dat  el  grandinem , per  quam  et  tenera 
Aquae  ^gypti,  erratica  ei  lubrica  philosophorum  adhuc  vastentur  nascentia  vitiorum.  Dat  el  ignem, 
sunt  dogmata,  quae  parvulos  quosque  sensu,  et  sciens  esse  spinas  et  tribulos,  quos  debeat  ignis 
pueros  iiitelligemia  142  deceperunt ; ubi  crux  ille  depascere,  de  quo  dicit  Dominus  : c Iguem 
Christi  mundo  buic  veritatis  lumen  ostendit,  necis  veni  mittere  in  terram.  > Per  bunc  enim  iiiceniiva 

I Cor.  ifi,  δ1,  eti  Cor.  xiv,  I,  ®·  Psal.  lxxxi,  iO.  *·  Eccli.  xxii,  2i.  ·’  Matlh.  x,  16.  ** 

Ili,  1.  Joau.  V,  46,  J Cor.  iii,  19.  ’*  Mattii,  xxiii,  55.  ’·  Luc.  xii,  49. 


Genet. 


825  ORIGENIS  S24 

^luptftlit  et  libidinis  eonstunnntar.  Qnod  auiem  Λ ab  ea  sabdiiclt  exempla,  quibus  mordeanlnr  el  de- 
loGustarum  in  octavo  loco  (It  mentio,  pu(o  per  hoc  pascantur  omnes  inquieti  motus  ejus  et  turbidi, 
genjns  plagae,  dissidentis  semper  a se  et  discor-  quo  et  ipsa  dicat,  quod  Apostolus  docet  ui 
dantis  humani  generis  inconstantiam  confutari·  comnia  i sua  c secundum  ordinem  fiant,  i Ubi  vero 
Locusta  enim  cum  regem  non  habeat,  sicut  Seri-  sufficienter  fuerit  castigata  pro  moribus  et  proemen- 
plura  dicit  ; i Una  acie  ordinatum  ducit  exer-  datioris  vitae  correptione  coercita,  cum  aocioren 
citum;»  homines  vero  cum  rationabiles  a Deo  verberum  senserit,  et  confiteri  jam  cceperiiquia  di* 


facti  sint,  neque  semelipsos  ordinate  regere  po- 
tuerunt, neque  Dei  regis  patienter  moderamina 
pertulere.  Nona  plaga  tenebra*  sunt,  sive  ut  mentis 
eorum  caecitas  arguatur,  sive  ui  inieilignnt  divinae 
dispensationis  et  Providentiae  obscurissimas  esse 
rationes,  c Posuit  enim  Deus  tenebras  latibulum 
suum  » quas  illi  audacter  et  temere  perscrutari 
cupientes,  et  alia  ex  aliis  asserentes,  in  crassas 
et  palpabiles  errorum  tenebras  devoluti  sunt.  Ad 
ultimum  primitivorum  infertur  interitus,  in  quo 
sil  fortassis  aliquid  supra  nostram  intelligenliain, 
quod  commissum  ab  ^gyptiis  videatur  in  Ec<de- 
siam  primitivorum,  quae  ascripta  est  in  coelis.  Unde 
et  exterminator  angelus  ad  hujuscemodi  minisle· 
riuin  miliilur^*,  qui  parcat  illis  lanium,  qui  iiiros- 
que  postes  agni  sanguine  inventi  fuerint  habere 
signatos.  Delentur  iiiteriin  primogenita  ABgypiio- 
rum,  sive  hos  principatus  et  potestates,  et  mundi 
hujus  rectores  tenebrarum  dicamus,  quos  in  ad- 
▼enlu  suo  Christus  dicitur  traduxisse  boc  est 
captivos  duxisse,  et  triumphasse  in  ligno  crucis ; 
sive  auctores  et  inventores  falsarum  quae  in  hoc 
inundo  fuerunt  religionum  dicamus,  quas  Christi 
Tcriias  cum  suis  exstinxit  et  delevit  auctoribus. 
Haec  quantum  ad  locum  mysticum  spectat. 

8.  Jam  vero  si  etiam  moralis  nobis  figura  tra· 
ctanda  est,  dicemus  quod  unaquaeque  anima  in  boc 
inundo,  dum  in  erroribus  vivit  el  ignorantia  veri- 
tatis, in  i£gypto  posita  esi.  Huic  si  appropinquare 
emperit  lex  Dei,  aquas  ei  vertit  in  sanguinem,  id 
est  fluidam  et  lubricam  juventutis  vitam  convenit 
in  sanguinem  veteris  vel  novi  testamenti.  Tum 
deinde  educit  ex  ea  vanam  et  inanem  loquacitatem, 
et  adversum  Dei  providentiam  ranarum  similem 
querelam.  Purgat  etiam  malignas  cogitationes  ejus, 
et  ciniphum  mordacitati  similes  calliditatis  aculeos 
discutit.  Libidinum  quoque  morsus  cyiiomyiae  spi- 
culis similes  depeUil,  siultiiiamque  in  ea  el  iniel- 
iectum  pecudibus  similem  delet ; per  quem  € liomo, 
cum  in  honore  esset,  non  intellexit,  sed  compa- 
ratus est  Jumentis  insipientibus,et  similis  factus  csl 
iliis  » Arguit  enim  et  ulcera  peccatorum,  atque 
arroganti»  tumorem  fervoremque  in  ea  furoris 
143  exsiiiiguit.  Adbibet  post  b»c  etiam  voces  fi- 
liorum tonitrui,  id  est  evatigelicas  aposiolicasqiie 
doctrinas.  Sed  et  castigationem  grandinis  admovet, 
ut  luxuriam  voluptatesque  coerceat.  Adhibet  simul 
el  ignem  poenitentiae,  ut  el  ipsa  dicat  : c Nonne  cor 
• nostrum  ardens  erat  intra  nos  ? » Nec  locustarum’ 


gilus  Del  est,  et  parum  quid  agnitionis  acceperit, 
tunc  praecipue  gestorum  suorum  tenebras  videt, 
tunc  errorum  suorum  caliginem  sentit.  Cumque  in  | 
boc  venerit,  tunc  merebitur  ut  exstinguantur  in  ea 
primogenita  iEgypti.  In  quo  aliquid  iiitelligi  posse 
arbitror.  Omnis  anima  cum  ad  supplementum  aeta- 
tis advenerit,  el  velut  naturalis  iii  ea  quaedam  lei 
coeperit  sua  jura  defendere,  primos  sine  dubio  mo- 
^ lus  secundum  desiderium  carnis  producit,  quos  ei 
concupiscenti»  vel  ir»  fomite  vis  incentiva  eoa- 
moverit.  Unde  quasi  pr»cipiium  et  quod  non  «t 
commune  cum  exteris  hominibus,  de  solo  Christo 
propheta  dicit'* ; i Butyrum  el  mei  manducabit, 
priusquam  faciat  aut  proferat  maligna,  eliget  Ikh 
nuin.  » Quoniam  priusquam  sciat  puer  bonum  ant 
malum,  resistit  malili»,  ut  eligat  quod  bonum  esu 
Alius  autem  propheta  lanquamde  semetipso  loqtens, 
dicebat'^  : € Delicta  juventutis  me»el  ignorantia 
me»  ne  memineris.  » Quia  ergo  primi  isti  anioa 
motus  secundum  carnem  prolati  in  peccatum  mani, 
merito  in  morali  loco i£gy pilorum  primitiva  ponun- 
tur, qu»  eatenijs  exstinguuntur,  si  reliqu.*e  vita 
Q conversatio  emendatiorem  dirigat  cursum.  Sic  ergo 
in  anima  quam  lex  divina  ab  erroribus  sasceptain 
castigat  el.  corrigit,  etiam  primogenita  .^ypiiorun 
intelliguntur  esse  deleta,  nisi  post  b»c  omnia  in 
infidcliiale  perduret,  et  nolit  adjungi  Israelilicc 
plebi,  ut  exeat  de  profundo  el  evadat  incolumis,  sr4 
In  iniquitate  permaneat,  et  descendat  lanquan 
plumbum  in  aquam  validissimam,  iniquitas  eoin 
secundum  Zachari»prophel»"  visum  super  taleu- 
tum  plumbi  sedet.  Et  ideo  qui  |ierinaiiel  in  iniqui- 
tate, lanquain  plumbum  demergi  diciUtr  in  profon- 
dum.  Sane  quod  in  superioribus  observavimus  quav 
dam  prodigia  per  Araoii,  qu»dam  per  Muyscn, 
quxdain  vero  per  ipsum  Dominum  iiiiiiislraia,  iii- 
lelligi  caienus  possunt,  nt  agnoscaimis  in  quibus- 
D dam  per  sacriHcia  sacerdotum  el  obsecralioaes 
pontificum  nos  esse  purgandos,  quod  Aaron  persoua 
designat ; in  quibusdam  vero  per  scientiam  di\iu£ 
legif  emendandos,  ut  Moysi  designat  officium  ; lo 
aliis  autem,  sine  dubio  qu»  difficiliora  sunt,  ipsius 
Domini  egere  virtute. 

9.  Sed  Ite  illud  quidem  putandum  est  nobis  ina- 
niter observatum,  quod  primo  quidem  Moyses  iioa 
intrat  ad  Pharaoiiem,  sed  occurrit  ei  exeunti  ait 
aquas»  postroodum  vero  intrat  ad  euro,  post  bi»c  ooo 
intrat,  sed  accersilus  accedit.  Et  in  boc  ita  arbi- 
tror iutelligi  posse,  quod  sive  nobis  in  verbo  Dei, 


**  Prov.  XXX,  27.  Psal.  xvn,  12.  Exod.  xii.  Coloss.  ii,  18.  ''  Psal.  xlvui,  13.  Lee. 
XXIV,  52.  1 Cor.  xiv,  40.  ··  isa.  νιι,ΐο.  Psal.  xxv,  7,  Zach.  v,  7. 


m IN  EXODUM  nOMILTA  Y.  9^ 

ei  religionis  ssserlionis  certamen  est  adversum  A ad  Ecclesias  instructionem  merito  datam·  liidmi 
Pbaraonem ; sive  etiam  obsessas  ab  eo  animas  a ergo  hoc  solum  inielligebant,  quia  profecti  sunl  filii 

potestate  ejus  conamur  eripere,  et  est  nobis  in  Israel  de  ^gypto,  et  prima  profectio  eorum  fuit  ea 

disputatione  luctamen ; non  siatim  in  prima  fronte  Rainesse,  et  inde  profecti  venerunt  in  Socliotli , et 

ingredi  debemus  ad  ultima  quaestionum  loca,  sed  de  Soclioih  profecti,  veneruiU  in  Othon,  ad  Epaii- 

occurrendum  nobis  est  adversario,  et  occurrendum  leum  juiia  mare.  Tum  deinde  quod  ibi  nubes  eos 

ad  aquas  suas.  Aquae  enim  suae  sunt  auctores  gen-  praecesserit,  et  secuta  sit  petra,  de  qua  biberunt 

tiiium  philosophorum. Ibi  ergo  nobis  primum  dispu-  aquam.  Transierunt  etiam  per  mare  Rubrum,  et 

tare  volentibus,  occurremlum  est,  ut  ipsos  argua*  venerunt  in  desertum  Sina.  Nobis  autem  qualem 

mus  et  ipsos  errasse  doceamus.  Post  hoc  jam  in·  tradiderit  de  his  Paulus  apostolus  inlelligenliae  re- 
grediendum nobis  est  et  ad  interiora  certaminis,  gulam,  videamus.  Corinthiis  scribens  in  quodam 

Dicit  enim  Dominus  **  : i Nisi  prius  quis  aliigave-  loco  ila  dicit  ’’  : c Scimus  enim  quia  patres  nostri 

rit  fortem,  non  potest  introire  in  domum  ejus  et  omnes  sub  nube  fuerunt,  et  omnes  mare  transierunt, 

vasa  ejus  diripere.  I Prius  ergo  alligandus  est  foriis  et  omnes  in  Moyse  baptizati  sunl  in  nube  et  in 

et  qusesiionum  vinculis  constringendus,  el  ita  in-  mari,  et  omnes  eamdem  cscani  spiritalem  mandu- 

troeundum  ad  diripienda  vasa  ejus  . ei  liberandas  ^ caverunt,  et  omnes  eumdem  poinin  spiritalem  bi- 
animas,  quas  deceptionis  fraude  possederat.  Quod  beruni.  Bibebant  autem  de  spiritali  consequente  eos 

cum  saepius  fecerimus,  et  steterimus  contra  ipsiini ; petra,  petra  vero  erat  Christus.  > Videtis  quantum 

steterimus  autem  eo  modo,  qiio  Apostolus  dicit**:  differat  ab  historica  lectione  Pauli  traditio.  Quod 

f State  ergo  succincti  lumbos  vestros  in  veritate ; > Judaei  transitum  maris  putant,  Paulus  baptismum 

ei  iterum**  : c State  in  Domino,  et  viriliter  agite;  > vocat;  qiiam  ilii  existimant  nubem,  Paulus  Spirl·· 

cum  ergo  hoc  modo  steterimus  adversum  ipsum,  tum  sanctum  ponit;  et  huic  simile  iiitelligi  vult 

ille  artifex  antiquus  et  callidus  etiam  vinci  se  si-  iilud,quod  Dominas  in  Evangeliis  praecepit  dicens**: 

niulabil  et  cedere,  si  forte  per  hoc  negligenliores  t Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu  sancio, 

nos  efficiat  ad  certamen.  Sed  et  pcenilentiam  simu-  non  potest  iiiirare  in  regnum  Dei.  i Et  rursum 

labii,  et  deprecabitur  nos  discedere  quidem,  sed  manna,  quod  Judaei  cibum  veniris  et  satietatem 

Don  longe  discedere.  Vult  nos  esse  sibi  aliqua  cx  existimant  gulae,  escam  spiritalem  nominat  Paulus, 

pane  vicinos,  vult  nos  a suis  finibus  non  longe  dis*  Et  non  solum  Paulus,  sed  el  Dominus  de  eodem  in 

cedere.  Sed  nos  nisi  ab  eo  longius  recedamus  et  Evangelio  dicit  : € Patres  vestri  manna  maiidu- 

transeamus  mare,  et  dicamus : c Quantum  inlerja-  caverunt  iii  deserto,  el  mortui  sunt.  Qui  autem 

cel  ortus  ab  occasu,  elongavit  a nobis  iuiqiiiiaies  ^ manducaverit  de  pane  quem  ego  do  ei,  non  morietur 
nostras**;  I salvi  esse  non  possumus.  Propter  quod  in  aeternum.  > Et  post  hoc  dicit  : < Ego  sum  panis 

deprecemur  misericordiam  Domini,  ut  et  nos  eri-  vivus,  qui  de  coelo  descendi.  i Tum  deinde  de  so- 
piat de  terra  AlgypU;  de  potestate  tenebrarum,  et  quenil  petra  aperte  pronuntiat  Paulus,  et  dicit  ** : 

Pharaoiieni  cum  exercitu  suo  lanquam  plqmbum  c Petra  vero  erat  Glirislus.  » Quid  igitur  agendum 

demergat  in  aquam  validissimam.  Nos  autem  libe-  nobis  est,  qui  hujusmodi  a Paulo  Ecclesiae  magistro 

rati,  cum  gaudio  el  exsultatione  hymnum  I cantemus  inielligentiae  iuslilula  suscepimus?  Nonne  videtur 

Domino,  gloriose  enim  lionorificatiis  est  *^, » quia  justum,  ut  traditam  nobis  hujusmodi  regulam  simili 

ipsi  gloria  et  honor  in  saecula  saeculorum.  Arnen,  in  caeleris  servemus  exemplo?  An,  ut  quidam  volunt, . 

HOMILIA  V.  li.xc  quae  lanius  ac  talis  Apostolus  irudidit,  relin- 

J)e  profectione  filiorum  Israel  de  terra  Mgyptu  quenies,  rursum  ad  Judaicas  fabulas  convertamur? 

i.  Doctor  gentium  in  fide  el  veritate  apostolus  Mihi  quidem  (3)  si  haec  aliter  quam  Paulo  videtur, 

Paulus**  tradidit  Ecclesiae,  quam  congregavit  ex  exponam,  lioc  puto  esse  manus  dare  inimicis  Chri- 

gentibus,  quomodo  libros  legis  susceptos  ab  aliis,  sii,  et  hoc  esse  quod  propheta  dicit**:  t Va:  qui 
sibique  ignotos  144  peregrinos  de-  potat  proximum  suum  subversione  turbulenta.  i 

beret  advertere,  ne  aliena  instituta  suscipiens,  el  Accepta  ergo  a beato  Paulo  apostolo  semina  spiri- 

inslilatonim  regulam  nesciens,  in  peregrino  trepida-  talis  inlelligenliae,  in  quantum  nos  Dominus  preci- 

rei  instrumento.  Propierea  ergo  ipse  in  nonnullis  bus  vestris  illuminare  dignabitur,  excolamus, 

intelligenlix  tradit  exempla,  utel  nos  similia  obser-  2.  € Ei  levantes,  inquit**,  filii  Israel  de  Ramessc, 
vernus  in  caeleris,  ne  forte  pro  similitudine  lectio-  venerunt  in  Sochoth.  el  profecti  de  Socbotb,  vene- 
nis et  instrumenti  Judaeorum  nos  effectos  esse  di-  runt  in  Othon.  i Si  quis  est  qui  proficisci  de^gypio 

scipulos  crederemus.  Hoc  ergo  differre  vult  di-  parat,  si  quis  est  qui  cupit  obscuros  mundi  hujus 

•cipulos  Christi  a discipulis  Synagogae,  quod  legem  actus  et  errorum  tenebras  derelinquere,  primo 

quam  ilii  male  intelligendo,  Gbrislum  non  recepe-  omnium  ex  Ramesse  ei  proficiscendum  esi.  Ra· 

ruiil,  nos  spiritaliter  intelligendo,  ostendamus  eam  messe  vero  iiUerprelaiur  commotio  tineos.  Si  ergt( 

Mallh.  ΧΠ,  29.  **  Epb.  vi,  44.  *·  Philip,  iv,  i ; I Cor.xvi.  45.  ··  Psal.  cii , 42.  *’  Exod.  xv,  1.  ’ 

·*  I Tim.  II,  7.  **  ICor.  x,4,2,  5,4.  »·  Joan.  iii,  5.  *‘ Jo an.  vi,  49, 50,  54.  ·*  1 Cor.  x,  4.  *·  lla- 

tac«  II,  45.  **  Exod.  xii,  37;  xiii,  20. 

(5^  Vide  lib.  ii  Origen,,  quaest.  13. 


ORIGEMIS  9» 


Tisfenlre  in  Sodinib,  til  Doniinns  tibi  dnx  sit,  ei 
in  coloninn  nubis  le  pneceilat,  et  sequatur  te  petra, 
φΐ«  tibi  escam  spiritalem  et  [lOtum  nihitouiiims 
praibeat  spiritalem,  proflciseere,  et  exi  ex  Ramesse, 
nec  thesaurizes  ibi,  ubi  tinea  exterroinai,  ubi  fures 
eflmiiunt  et  furantur  Hoc  est  quod  aperte  ct 
Dominus  in  Evangqliis  dicit  : i Si  vis  perfectus 
esse,  vade,  vende  omnia  quae  habes,  eida  pauperi- 
bus, et  habebis  thesaurum  in  coelo,  et  veni,  sequere 
me.  I Hoc  est  ergo  prolicisci  de  Ramesse  et  sequi 
Christum.  Videamus  autem  quis  sit  et  castrorum 
locus  ad  quem  venitur  ei  Ramesse.  c Venerunt, 
inquit,  in  Soclioth.  » Soclioib  (4)  tabernacuia  in- 
telligi  apud  llebneos  tradunt  interpretes  nomiiium. 
Cum  ergo  derelinquens  iOgyptum,  discusseris  abs 
le  tineas  totius  corruptelae,  et  vitiorum  incitamenta 
rejeceris,  habitabis  in  tabernaculis.  Habitamus 
enimin  tabernaculis,  ex  quibus  nolumus  exspoliari, 
sed  supervestiri.  Habitatio  autem  tabernaculomm 
expeditum,  et  absque  ullis  impedimentis  indicat 
esse  eum,  qni  festinat  ad  Deum.  Sed  nec  in  hoc 
quidem  standum  est,  urgenda  est  profectio.  Mo- 
venda sunt  castra  eti.vm  de  Socliotli,  et  festinan- 
dum est,  ut  veniatur  in  Oilion.  Oilion  (5)  vero  in 
nostram  linguam  verti  dicunt  signa  eis.  Et  merito. 
Hic  enim  audiens  dicit  quia  € Dens  antecedebat 
•eos  per  diem  in  columna  iiubis,  et  per  noctem  in 
columna  ignis;  i non  boc  invenis  factum  apud  Ra- 
niesse,  nec  apud  Socholh,  qn»  secunda  proflciscen- 
tibits  castra  dtenniur.  Sed  tertia  castra  sunt,  in 
quibus  fiunt  signa  divina.  Recordare  quae  superius 
lecU  sunt,  cum  dicebat  Moyses  ad  Pharaonem  **  : 
I Iter  trium  dierum  ibinins  in  deserto,  et  immola- 
bimus Domino  Deo  nostro.  i Hoc  ergo  erat  triduum, 
ad  quod  festinabat  Moyses,  et  contradicebat  Pbarao, 
Ule  enim  dicebat  **  : c Non  eatis  longius.  > Non 
permittebat  Pharao  ad  locum  signorum  pervenire 
filios  Israel,  non  permittebat  eos  iiitaniuni  proficere, 
ut  |K)ssent  tertii  diei  mysteriis  perfrui.  Audi  enim 
prophetaro  quid  dicit  * : c Resusciiabit  nos  Deus 
post  biduum,  et  in  die  tertia  resurgemus , ei  vive- 
mus in  conspectu  ejus,  i Prima  dies  nobis  passio 
Salvatoris  est,  et  secunda  145  qua  descendit  in 
infernum,  lenia  autem  resurrectionis  est  dies.  Et 
ideo  in  die  tertia,  Deus  antecedebat  eos,  per  diem 
in  columna  nubis,  per  noctem  in  columna  ignis. 
Quod  si  secundum  ea  quae  superius  diximus,  in  his 
verbis  recte  nos  Apostolus  doccl ' baptismi  myste- 
ria contineri;  necessarium  est  ut  qui  baptizantur 


in  Christo,  in  morie  ipsiiis  baptiEonUir  *,  ct  ipsi 
consepeliantur,  et  cum  ipso  die  tertia  rciurgaoi  a 
mortuis ; quos  et  secundum  boc  quod  dic^  Aposto- 
los ^ , c Simul  secum  susdtavii,  siroolque  fecit  se- 
dere iii  coelestibus.  i Cuio  ergo  libi  tertii  diei  wj- 
sterium  fuerit  susceptum, «incipieite  deducere  Deos, 
et  Ipse  tibi  viam  salutis  ostendere. 

3.  Sed  videamus  quid  post  baec  dicitur  ad  Moj- 
sen,  quae  via  praecipitor  eligenda,  c De  Oibon,  »- 
quit  *,  conversi,  iter  facite  inter  Epauleom  el  in- 
ter Magdalum,  quod  est  contra  Beeisephon.  > Ucc 
autem  sic  ioierpretaniur.  Epauleum  quidem  assa· 
sio  loTluosa;  Magdaluiii  (6),  tunis;  Beelsepbon,  ai- 
eensio  specula,  vel  habens  speculam.  Tu  fortasse 
credebas,  quia  iter  quod  Deus  osiendil.  plauuB 
esset  et  molle,  el  nihil  prorsus  baberel  diflieultatis 
aut  laboris.  Ascensio  esi  et  ascensio  tortuosa  (7). 
Non  enim  proclive  iter  est,  quo  tenditur  ad  virtutes; 
sed  ascenditur,  ei  anguste  ac  difficulter  ascendi- 
tur· Audi  etiam  Doiniauin  in  Evangelio  dicentem^ 
c quia  arcta  et  angusta  via  est,  quae  ducit  ad  viiam.· 
Vide  ergo  quantum  consonat  Evan  geli  om  curo  lege. 
In  lege  ostenditur  virtutis  via  ascensio  tortuosa. 
In  Evangeliis  dicitur  arcta  et  angusta  via  qii%  du- 
cit ad  vitam.  Nonne  bic  aperte  etiam  cacci  videre 
possum,  quod  legem  et  Evangelia  unus  atque  Iden 
spiritus  scripsit  T Est  ergo  iter  quod  incedunt  as- 
censio tortuosa,  et  ascensio  speculae,  vel  habeas 
speculam.  Ascensio  ad  actus  pertinet,  specula  ad 
fidem.  Osiendit  ergo  quia  et  in  actibus,  ei  in  fide 
mulla  est  difficultas,  et  mullus  labor.  Multae  enim 
tentaliones  nobis  occurrunt,  mulla  in  fide  oOeodi· 
cola,  volentibus  agere  quae  Dei  sunt.  Tum  deinde 
in  fide  multa  invenies  tortuosa,  plurimas  quaesiio- 
nes , multas  objectiones  haereticorum,  multas  cor- 
tradictioiies  infiddiuni.  Hoc  ergo  iter  agendum  est 
sequentibus  Deum.  Sed  est  et  turris  in  hoc  itinere. 
Quae  est  ista  hirris?  Illa  nimirum,  quam  Dominas 
in  Evangelio  dicit  ^ : c Quis  vestrum  volen's  turrim 
aedificare,  nonne  prius  sedebit,  et  computabit  snm- 
pius,  si  habet  unde  perficiat?!  Ista  est  ergo  tur- 
ris, sedes  ardua  et  excelsa  viriuluin.  Sed  vhieus 
liaec  Pharao,  audi  quid  dicit  ; Errant,  inquit,  i^li. 
Apud  Pharaonem,  qui  Deum  sequitur,  errare  dici- 
tur, quia,  ut  diximus,  sapientiae  iter  tortuosum  est, 
inultos  habens  flexus,  mullas  difficuliales,  plurimos 
anfractus.  Denique  cum  confitearis  unum  Deum, 
eadeiiique  confessione  Patrem,  et  Filium,  et  Spiri- 
tum sanctum  asseras  (8)  anum  Dciiin,  quam  tor* 


··  Malih.  VI,  20.  **  Matih.  xix,  21.  ” Exod.  xiii,  21.  ··  Exod.  v,  5.  **  Exod.  vni,  18.  >Ose.  vi> 
3.  * I Cor.  X.  * Koin.  vi,  3.  ^ Eplies.  ii,  G.  * Exod.  xiv,  2.  * Mantu  vii,  *U.  * Lue.  xiv,  28. 


ii)  Radix  est 

51  Ab  rriM  signum,  et  affixo. 

G)  Magdalum  turris,  Beeisephon,  ascensio  specula, 

vei  habens  speculam,  a radice  Vr;i,  magnum  esse,cre· 
scere,  fil  turris;  a Syn  vero,  dominatus  est, 

doininium  habuit,  ci  nS^  speculaius  est,  ulciinqiie 
erui  potest  Dominus  specula  aut  habens  speculam, 
nam  nielins  Beelsepiioii  interpreta leuir  Dominus 


Aquilonis,  a Stx»  Dominus,  et  |STt  aquiio,  sepienirio. 
Qui  aiiiem  Beeisephon  iiiterpretantar  ascensionem 
specula,  respexeniiil  procul  dubio  ad  radices  ΠΧΙ» 
ascendit  el  nSjti  speculatus  est. 

(7)  Alias,  I el  descensio  tortuosa, » sed  oifis.  ut 
in  nostro  textu. 

(8)  Alias,  c asseris.  > 


IN  EXODUM  H0M1LI\  Y. 


350 


tuosiiiii,  qtisim  difficile,  qnam  inexlricabile  Tuletiir  A ctam  vitam  qiiaerenii  esi  iii  itinere  mori,  qnain  ne 
hoc  esse  infidelibus ! Tum  deinde  cum  dicis  Domi-  proficisci  quidem  *ad  perfectionem  quaerendam, 
fiom  majestatis  crucifixum,  et  Filium  hominis  esse  Unde  et  eorum  falsa  videlur  opinio,  qui  dumni- 
qui  descendit  de  coelo,  quam  tortuosa  haec  vtden-  jmis  arduum  iier  virtutis  exponiiiii,  dumqiie  mullas 
tur,  et  quam  difficilia  1 Qui  amfii,  si  non  cum  fide  ejus  diflicollatcs,  miiliaqiie  pericula  et  lapsus  enii· 
audiat,  dicit  quia  errant  isti;  sed  tu  flxns  esio,  nec  merant,  ne  ineundum  quidem  id  aut  iiicipienduin 
dubites  de  hujusmodi  fide,  sciens  quia  Deus  libi  judicant.  Sed  multo  melius  est  me  in  hoc  itinere  vel 
ostendit  hanc  fidei  viam.  Ipse  enim  dixit* : c Tol-  mori,  si  ita  necesse  est,  quam  inter  ifigyptios  per- 
lentes  de  Othon  castra,  collocate  ea  inler  Epau-«  manentem  necari,  et  falsis  atque  amarissimis  iiu- 
teum,  et  inter  Magdaliiro  contra  Beelsephoo. » Fu-  ciibus  obrui.  Sed  inierim  clamat  Moyses  ad  Domi  · 
glensergo  ^gyptum  venis  ad  hsc  Joca,  venis  ad  num.  Quomodo  clamat?  Nulla  qjus  vox  clamoris 
has  operum  ascensiones  ei  fldei,^  venis  ad  aedificium  auditur,  et  tamen  djck  ad  eum  Deus^’ : c Quid  cU- 
turris,  venis  etiam  ad  mare,  et  occurrunt  Ubi  flu-  mas  ad  me? » Velim  scire  quomodo  sancti  sine  vo- 
cius.  Non  enim  iter  viise  sine  teniationum  flucti-  ce  clamant  ad  Dominum.  Apostolus  docet,  quia 
bus  agitur.  Sicut  ei  Apostolus  dicit* : c Omnes  qui  dedit  Deus  Spiritum  Filii  sui  in  cordibus  nostris, 
volunt  ple  vivere  in  Christo,  persecutiones  patieii-  ^ clamantem:  v Abba  pater.  · Et  addit : i Ipse  spiri* 
tur.  I Sed  lob  nihilominus  pronuntiat  '*,  quia  tus  interpellat  pro  nobis  gemitibus  inenarrabili- 
« lentaiio  est  vita  nostra  super  terram·*  Uecest  bus·»  Et  iterum  :t  Qui  autem  scrutatur  oorda^ 
«rgo  venisse  ad  mare.  desideret  spiritus,  quia  secundum  Deum 

A.  Sed  si  Moysen,  id  est  legem  Dei  sequens  agne  postulat  pro  sanctis^*· » Sic  ergo  interpellante  Spi- 
boc  iter,  iEgyptius  te  quidem  persequitur  et  inse·  riiu  sancio  apud  Deum,  per  silentium  sanctorum 
ctatur,  sed  vide  quid  fiat : c Levavit,  inquit  an-  damor  auditur. 

gelus  Domini,  qui  antecedebat  castra  Israel,  et  abiit  fi.  Et  quid  post  hoc?  iiibetur  Moyses  virga  peiv 
post  illos.  Elevavit  et  columna  nubis  a facie  eorum,  cuiere  mare,  ut  ingredienti  populo  Dei  dehiscat  et 
ct  stetit  post  illos,  et  intravit  inter  castra  ^gyptio-  cedat,  ac  voluntati  divinae  elementorum  famuieti- 
rum  et  Israelilariim. » Hsec  columna  nubis  populo  tur  obsequia;  et  aquae  quae  timebantur,  dextra  lae* 
quidem  Del  efficitur  murus,  ^gypiiis  vero  obscu-  vaque  famulis  Dei  murus  effectae,  non  solum  perni ' 
ritutem  imponit  et  tenebras.  Non  enim  transfertur  ciem  nesciant,  sed  et  munimen  exhibeant.  Cogitur 
colunina  ignis  ad  ifigyptios,  ut  videant  lucem,  sed  ergo  fluctus  in  cumulum,  ei  unda  in  semeiipsam 
in  tenebris  permanent,  quia  c dilexeruiit  tenebras  repressa  curvatur.  Soliditatem  recipit  liquor,  et  so- 
magis  quam  lucem'*.»  Et  mergo  si  abifigypliis  re-  Ium  maris  arescit  in  pulverem,  iic  sicca  planu  po· 


cedas,  et  de  potestate  daRmomiro  fugias,  vide  quanta 
divinitus  tibi  praeparantur  auxilia,  vide  quantis 
adjutoribus  uteris.  Tantam  est  ut  permaneas  fortis 
in  fide,  nec  le  JEgypiionim  equitatus  et  quadriga- 
rum formido  perterreat,  nec  reclames  contra  legem 
Dei  et  Moysen,  et  dicas,  sicut  quidam  ex  illis  dixe- 
niiil**  : cTanquam  non  essent  sepulcra  in  iEgy- 
pio,  ita  eduxisti  nos,  ut  in  deserto  hoc  moriamur. 
Melius  fuerat  nos  servire  iEgyptiis,  quam  mori  in 
deserto  hoc. » Haec  fatiscentis  in  tentatioiie  animi 


pullis  Dei  transiret.  Bonitatem  Dei  creatoris  intelli- 
ge,  si  voluntati  ejus  obtemperes,  si  legem  ejus  se- 
quaris, ipse  tibi  elementa  etiam  contra  sui  naluraii» 
servire  compellit.  Audivi  a majoribus  traditum, 
quod  in  ista  digressione  maris,  singulis  quibusque 
tribubus  filiorum  Israel,  singulae  aquarum  divisio- 
nes factae  sint,  et  propria  unicuique  tribui  in  mari 
aperta  sit  via,  idqiie  ostendi  ex  eo,  quod  in  Psal  - 
mis  scriptum  est  ** : « Qui  divisit  mare  Rubrum  in 
divisiones. » Per  qnod  mullae  divisiones  docentor 


verba  aonl.  Sed  quis  lia  beatus  est,  qui  sic  tenta-  factae,  non  una.  Sed  et  per  hoc  quod  dicitur  ·· : 
tionum  pondus  expediat,  ut  nulla  menti  ejus  cogi-  «Ibi  Benjamin  junior  in  stupore,  principes  Juda 

latio  ambiguitatis  obrepat?  Vide  magno  illi  Eccle-  duces  eorum,  principes  Eabulon,  et  principes  Nepli- 

ske  fundamento,  et  petrae  solidissimae,  super  quam  D ilialim, » nihilominus  unicuique  tribui  proprius 


Christus  fundavit  Ecclesiam  quid  dicatur  a Do- 
mino : € Modicae,  inquit  '*,  fidei,  quare  146 
bitasli? » Verumtameii  quia  dicunt  '*  : c Melius  fue- 
rat nos  servire  iEgyptiis,  quam  mori  in  eremo, » 


ennmerari  videlur  ingressus.  Haec  a majoribus  ob- 
servata in  Scripturis  divinis,  religiosum  credidi 
non  tacere.  Quid  ergo  nos  docemur  per  baec  ? Jam 
superius  diximus  quis  sil  in  his  Apostoli  sensus*·. 


teiiutionis  el  fragiliiaUs  basc  verba  aunl.  Alioqiiin  Ba^ismnm  boc  noimnal  m Moyse  coMummalum 

^ ■ L . ..  ... ! ...  ...  ....Z  IkAnlSivAiiia  Γ*.ΙιΙ·Ι_ 


falsum  est ; longe  enim  melius  est  in  eremo  mori, 
quam  servire  ^gypiiis.  Qui  enim  in  eremo  mori- 


in  nube  el  in  mari,  iil  et  tu  qui  baptizaris  in  Cliri- 
Blo,  in  aqua  et  in  Spiritu  sancto,  scias  insectari 


lar.  boc  ipso  quod  separatus  est  ab  iEgypliis,  et  quidem  post  te  Jlgypiios.  et  velle  te  revocare  ad 

discessit  a rectoribus  lenebraram.  et  de  potcswie  serviliora  suum,  rectores  scilicet  buius  «"““‘‘j» 

Saiao*.  baboit  aliquem  profectum,  etiam  si  ad  in-  spiriules  nequitias,  quibus  antea 
legnim  pervenire  non  poluli.  Meiius  enim  perfe-  conantur  quidem  te  inseqiii,  sed  tu  ■" 

• Exod  XIV.  2.  · Ii  Tim.  m.  !2.  Job  vii.  1.  “ E*®**:  15  26  27* 

11,12.  ·*  Matib.  XVI.  18.  Mallh.  iiv,  51.  ··  Exod.  xiv,  12.  ibid.,  15.  IVom.  vii , , . 

**  Pjal.  exxgv,  15.  *·  Psal.  lxvii,  28,  29.  *'  I Cor.  x,  2.  ^ 

Patrol.  Gk.  XII. 


ττΛ 


ORIGENIS 


ZSl 


aiqiiam  et  evadis  incolumis ; aiqtie  ablutis  sordibus  A gnins  lioec  dices»  si  habueris  Ijmpanuin  in  manu 


peccatorum»  homo  novus  ascendis,  paratus  ad 
cantandum  canticum  novum·  ^gyplii  vero  post  te 
insequentes,  demergentur  in  abyssum,  etiamsi  vi- 
dentur rogare  Jesuro,  neinterim  mittat  eos  in  abys- 
sum Sed  et  alium  ex  bis  accipere  possumus  in- 
tellectum. Si  ASgyptum  fugias»  si  ignorantiae  tene- 
bras relinquas,  et  sequaris  legem  Dei  Moysen,  ob- 
viet autem  tibi  mare»  et  contradicentium  tibi  flu- 
ctus occurrant,  percute  tu  oblucianies  undas  virga 
Moysi»  id  est  verbo  legis»  et  vigilantia  Scripiura- 
mm  iter  libi  ipsi  disputando  per  adversarios  pande» 
cedent  , undae  continuo,  et  superati  fluctus  locum 
victoribus  dabunt,  miraniibusque  et  attonitis  ac 
stupore  defixis  his  qui  paulo  ante  adversabantur. 


tua,  id  est  si  carnem  tuam  crucitixeris  cum  vitiis 
et  concupiscentiis,  et  si  moriiflcaveris  membra  toa« 
quae  sunt  super  terram.  Et  tamen  videamus  quid 
dicit : c Cantemus  Domino,  gloriose  enim  bonoii· 
ficatus  est, » quasi  non  sufllceret  : c honoriflcatus 
est,  » sed  addidit : c gloriose  bonorificatus  est. » 
Equidem  quantum  possum  conjicere,  videtor  milii 
aliud  esse  gtorificari,  aliud  gloriose  glorificari·  Nam 
Dominus  meus  Jesus  Gbrisius,  cum  carnem  ei 
Virgine  Maria  pro  salute  nostra  suscepit»  glorifica- 
tusest  quidem»  quia  venit  quaerere  quod  perierat 
non  tamen  gloriose  glorificalus  est·  Dicitur  cnint 
de  ipso  *^»  quia  c vidimus  eum,  et  noii  habebat  spe* 
ciem  neque  decorem,  et  vultus  ejus  ignobilis  super 


legitimis  lu  disputationum  lineis  rectum  fidei  iter  β filios  hominum. » Glorificalus  est  et  cum  ad  crucero 


secabis,  et  inunluin  doctrinae  verbo  proficies,  ul 
auditores  tui,  quos  in  virga  legis  erudisti,  ipsi  jam 
contra  iEgypiios,  velut  fluctus  maris  insurgant»  et 
non  solum  impugnent  eos»  sed  ei  superent  ci  exstin- 
guant. Eistinguil  namque  iEgyptium»  qui  non  agit 
opera  tenebrarum.  Exstinguit  iEgyplium»  qui  non 
earnaliler,  sed  splrilualiter  vivit.  Exstinguit  JEgy- 
piidni,  qui  cogitationes  sordidas  et  impuras  vei  de« 
pellit  cx  corde»  vel  omnino  non  recipit,  sic- 
ut et  Apostolus  dicit  ** : c Assumentes  scutum  fi- 
dei in  quo  possumus  omnia  Jacula  maligni  ignita 
exstinguere. » IIoc  enim  modo  possumus  etiam  ho- 
die ^gyptios  videre  mortuos»  et  jacentes  ad  littus, 
rubmergi  quadrigas  eorum  et  equos.  Possumus 


venit»  et  pertulit  mortem·  Vis  scire  quia  glorifica- 
tus  est?  Ipse  dicebat·· : < Pater,  venit  hora,  cla- 
rifica Filium  tuum,  ut  Filius  tuus  clarificet  le.  i 
Erat  ergo  ei  gloria»  etiam  ipsa  passio  crucis,  verum 
gloria  baec  non  erat  gloriosa»  sed  humilis.  Denique 
dicitur  de  eo  ·* : c Humiliavit  se  usque  ad  mortem, 
mortem  autem  crucis.  » De  quo  etiam  propheta 


praedixerat 


Morte  turpissima  condemnemus 


eum·  I Sed  et  Isaias  dicit  de  eo  : c In  humili- 
tate judicium  ejus  sublatum  est.  » In  bis  ergo  om- 
nibus glorificalus  esi  Dominus,  sed,  ut  ita  dicam» 
bumiliier,  noii  gloriose  glorificalus  est·  Verum  quia 
I haec  oportebat  pati  Christum»  et  sic  introire  is 
gloriam  suam  ··» » cum  venerit  in  gloria  Patris  et 


etiam  ipsum  Pbaraonero  videre  demergi»  si  tanta  C sanctorum  angelorum»  cum  venerit  in  majestate  so4 

judicare  terram,  quando  et  verum  Pbaraonem,  id 
est  diabolum  interficiet  spiritu  oris  sui»  cum  ergo 
refulgebit  in  majestate  Patris  sui,  et  post  adventum 
humilitatis,  secundum  nobis  in  gloria  ostendet 
adventum,  tunc  non  solum  glorificatur  Dominus, 
sed  el  gloriose  glorificatur,  cum  omnes  ita  honori- 
ficant Filium»  sicut  honorificant  Patrem  ··· 

2.  c Equum  et  ascensorem  projecit  in  mare  : 
adjutor  el  protector  factus  est  mihi  in  salutem  i 
Homines  qui  nos  insequuntur,  equi  sunt,  et,  ut  ita 
dicam,  omnes  qui  in  carne  nati  sunt,  singulariter 
equi  suiii,  sed  hi  habent  ascensores  suos.  Sunt  equi, 
quos  Dominus  ascendit,  ei  circumeunt  omnem  ter- 
qui  sciant  non  sua  virtute,  sed  Dei  gratia  victoriam  ram  : de  quibus  dicitur  ·· : i Et  equitatus  tuus  sa- 


flde  vivamus,  ut  Deus  conterat  Satanam  sub  pedi- 
bus nostris  ·^  velociter  per  Jesum  Christum  Domi- 
num nostrum,  cui  est  gloria  el  imperium  in  sxcula 
stnculoriim.  Arnen. 

HOMILIA  VI.  ' 

Ds  cantico  quod  caniavU  Moytet  cum  ρομηΐο,  ei 
Mana  cum  mulieribus, 

I.  Mulu  quidem  cantica  fleri  legimus  in  Scriptu- 
ris divinis,  horum  tamen  omnium  primum  istud  est 
canticum,  quod  J^gypliis  etPharaone  submerso  po- 
polus  Dei  147  post  victoriam  cecinit.  Moris  quippe 
sauciorum  est,  ubi  adversarius  vincitur,  tanquani 


factam,  hymnum  Deo  gratulationis  oflerre.  Acci 
piunt  tamen,  hymnum  canentes,  etiam  tympanum 
in  manibus  suis,  sicut  de  Maria  sorore  Moysi  et 
Aaron  refertur.  Et  tu  ergo  si  mare  Rubrum  trans- 
ieris, sl  iEgyptios  in  mari  submergi  videris  et  ex- 
stingui Pbaraonem,  atque  in  abyssi  profundum  prae- 
cipitari, potes  hymnum  canere  Deo»  potes  vocem 
gratulationis  emittere»  et  dicere  : c Cantemus  Do- 
mino, gloriose  enim  bonorificatus  est»  equum  et 
ascensorem  projecit  in  mare  ··. » Melius  autem  et  di- 


lus.  » Sunt  autem  equi,  qui  ascensores  habent  dia- 
bolum (9)  et  angelos  ejus.  Judas  equus  erat;  s^ 
donec  ascensorem  habuit  Dominum»  de  equitatu 
fuit  salutis.  Cum  caeleris  enim  apostolis  missus» 
aegrotis  salutem  et  sanitatem  languentibus  praesta- 
bat. Sed  ubi  se  diabolo  substravit,  post  buccel- 
lam enim  introivit  in  illum  Satanas  *·»  et  ascensor 
ipsius  eflectus  est  Satanas»  et  iilius  habenis  do- 
ctus adversus  Dominum  et  Salvatorem  noetrum 
coepit  equitare.  Omnes  ergo  qui  persequuntor  san- 


··  Mattb.  111.  ··  Ephes.  vi»  16.  ··  Rom.  xvi,  20.  ··  Exod.  xv,  I.  ··  Matth.  xviif»  11.  ·^  Isa.  liii,  2»  5· 
*·  Joan.  XVII,  1.  ··  Philip,  ii,  8.  ··  Sap.  ii,  20.  ‘‘Isa.  lhi»  8.  ··  Luc.  xuv»  26.  ·»  ioaii.  t,  25» 
Exod.  XV,  1,2·  ··  Habac.  iii,  8.  ■·  ioan.  xiii,  27. 

(9)  Sic  mss. ; alias  vero»  t ascensorem  habent  diabolum.  » 


5S3 


IN  EXODUM  HOMILIA  YI. 


33i 

Cios,  equi  sunt  hiiraienles,  sed  habent  ascensores,  A ctnm,  vel  ceniesimum,  vel  sexagesimum,  vel  trice- 

quibus  aguntur,  angelos  malos,  ei  ideo  feroces  simum.  Triplex  namque  est  etiam  bene  agendi  via, 

sunt.  Si  ergo  videris  aliquando  persecutorem  tuum  nihilominus  enim  vel  opere,  vel  cogitatione,*  vct 

nimium  ssevientem,  scito  quia  ab  ascensore  suo  verbo  boni  aliquid  agitur.  Hoc  enim  signiiicat  et 

daemone  perurgetur,  et  ideo  saevus,  ideo  truculentus  Apostolus,  cuin  dicit  : c Qui  autem  aedificat  super 

est.  Dominus  ergo  c equum  et  ascensorem  projecit  fundamentum  hoc,  aurum,  argentum,  lapides  pre- 

iu  mare,  et  factus  est  mihi  in  salutem.  Hic  Deus  iiosos,  » triplicem  bonorum  indicans  viam.  Subjun- 

meus,  et  honorificabo  eum,  Deus  patris  mei,  ct  git  nihilominus  triplicem  etiam  malorum,  cum  di- 

exaltabo  eum.  i Hic  ergo  et  meus  est  Deus,  et  cit : c Ligna,  fceniim , stipulam.  » Isii  ergo  terni 

Deus  patris  mei·  Pater  noster  qui  nos  fecit  et  ge-  statores  sunt  angeli  nequam  de  exercitu  Pbaraonis, 

nuit,  Christus  est,  et  ipse  dicit  : c Vado  ad  Pa-  qui  stant  In  hujuscemodi  viis,  observantes  unum- 

Irem  meum  et  Patrem  vestrum,  Deum  meum  et  quemque  nostrum  per  hvec  iter  agere  in  peccatum. 

Deuro  vestrum·  » Si  ergo  agnoscam  quod  Deus  mens  quos  demergit  Dominus  in  Rubrum  mare,  et  ignitis 

sil  Deus,  glorificabo  eum.  Si  vero  etiam  istud  agno-  eos  in  judicii  die  fluctibus  tradet,  ac  pcenarum  pe- 

scnm,  quomodo  patris  mei  Christi  sil  Deus,  exal-  lago  teget,  si  tu  Deum  sequens  de  eorum  te  potc- 

tabo  eum.  Altior  namque  inlelleclus  est,  quomodo  B state  subtraxeris. 

Christus  ut  uni 08  Dei  constringat  et  muniat  verita·  4.*  c Deciderunt  in  profundum  qtiast  lapis  > 
lem,  Deum  suum  dicit,  quem  natura  Patrem  vocat.  Quare  deciderunt  io  profundum  lanquaiii  lapis? 

4 Deus  conterens  bella.  Dominus  nomen  est  illi  i Quia  non  erant  tales  lapides,  de  quibus  suscitari 

Nolo  putes,  quia  tantum  visibiles  pugnas  conterit  possent  filii  Abrahse;  sed  Uiles,  qui  amarent  pro- 

Dominus,  sed  ei  illas  conterit,  quas  nobis  sunt  non  fundum,  et  liquidum  diligerent  elementum,  id  est 

advorsus  carnem  et  sanguinem,  sed  adversus  prin-  qui  amaram  et  fluxam  praesemiiiro  rerum  caperent 

cipatus  et  potestates  (10),  et  adversus  mundi  hujus  voluptatem.  Unde  et  de  ipsis  dicitur  : t Demersi 

rectores  tenebrarum  harum  c Dominus  enim  ^unl  tanqiiam  plumbum  in  aquam  validissimam.  > 

nomen  est  ilti,  » et  non  est  ulla  creatura,  cujus  Peccatores  graves  sunt.  Denique  et  iniquitas  super 

Dominus  non  slL  talentum  plumbi  sedere  monstratur,  sicut  Zaclia- 

3·  4 Quadrigas  Pharaonis,  et  exercitum  ejus  pro-  rias  propheta  dicit  : c Vidi,  inquit  mulierem 

jecit  in  mare.  Electos  ascensores,  ternos  statores  sedentem  super  talentum  pliimbr,  et  dixi : Quae  est 

demersit  in  Rubrum  roare  > Pharao  velut  poten-  hacc?  Et  respondit  : Iniquitas.  » Inde  est  ergo  quod 

Sior  in  malitia,  et  regnum  nequitiae  tenens,  quadri-  iniqui  demersi  sunt  in  profundum,  sicut  plumbum 

gns  agit.  Non  illi  satis  est  unum  equum  ascendere,  ^ in  aquam  validissimam.  Sancti  autem  non  deiner- 

sed  plures  simoi  agitat,  plures  simul  plagis  tortos  guiiiur,  sed  ambulant  super  aquas,  quia  leves  sunt, 

verberis  cogit.  Quoscunqiie  videris  in  luxuria  lur-  et  peccati  pondere  non  gravantur.  Denique  Domi- 

plores,  in  crudelitate  saviores,  in  avaritia  leirio-  nus  et  Salvator  noster  super  aquas  ambulavit 

res,  in  impietate  flagitiosiores,  scitu  bos  de  quadrigis  lp«e  est  enim  qui  vere  peccatum  nescii.  Ambulavit 

esse  Pbaraonis ; ipsis  sedet,  ipsos  currui  suo  sub-  ct  discipulus  ejus  Petrus,  licet  paululum  irepidave- 

jtti>git,  io  ipsis  fertur  et  volitat,  er  per  apertos  nt.  Non  enim  tantus  erat  ac  talis,  qui  nihil  omnino 

scelerum  campos  effusis  eos  agit  habenis.  Sunt  et  de  specie  plumbi  tn  se  haberet  admisimn.  Habuit, 

alii  electi  ascensores,  electi  sine  dubio  ad  malitiam,  licet  parum.  Propter  quod  dicit  ad  eum  Dominus  : 

Sed  jam  de  ascensoribus  supra  diximus  : iiuiic  < Modicae  fidei,  quare  dubitasti  ? i Idcirco  igitur  qiii 

etiam  qui  sunt  terni  statores  videamus.  Mihi  videntur  salvus  fit,  per  ignem  salvus  fit,  ut  si  quid  forte  de 

terni  statores  pro  eo  dici,  quod  triplex  est  bpmiuibus  specie  plumbi  habuerit  admistum,  id  ignis  decoquat 

peccandi  via.  Aut  enim  in  facto,  aut  in  dicio,  aut  Γη  et  resolvat,  ot  elOcianiur  omnes  aurum  bonum  : 

eogitationepeccaiur.Et  ideo  terni  statores  per  singu-  quia  aurum  terrae  illius  bonum  esse  dicitur,  quam 

los  quosque  dicuntur,  qui  tres  istas  in  nobis  peccandi  habituri  sunt  sancti,  et  sicut  fornax  probat  aii- 

obsideant  vias,  et  speculentiir  seinpcr,  atque  in  insi-  ruin  *·,  sic  homines  justos  lentalio.  Veniendum 

4iite  agant,  ut  aut  ille  ex  misero  homine  sermonem  ma-  est  ergo  omnibus  ad  ignem  (11),  veniendum  est  ad 

Juiii  eliciat,  aut  ille  iniquum  opus  extorqueat,  aut  conflatorium.  Sedet  enim  Dominus,  et  conflat,  et 

ille  cogitationem  pessimam  rapiat.  Denique  et  semen  purgat  filios  Juda  Sed  ct  illuc  cum  venitur,  si 

verbi  Dei  ubi  cadit  et  deperit,  triplex  describitur  quis  multa  opera  bona,  et  parum  aliquid  iniquita- 

locos  Unus  secus  viam  refertur,  qui  conculcatur  lis  attulerit,  illud  parum  tanquam  plumbum  i*gni 

ab  bomitiibus;  alius  in  spinis;  alius  in  petrosis.  Et  resolvitur  ac  purgatur,  et  totum  remanet  aurum 

icoiiirario  terra  bona  aff^erre  dicitur  triplicem  fiu-  purum.  Et  si  quis  plus  illuc  plumbi  detulerit,  plus 

ioan.  XX,  17.  ·»ΕχοΑ.  xv,  5.  ” Ephes.  vi,  12.  Exod.  xv,  4.  Matlh.  xiii.  1 Cor.  iii,  12. 

Exod,  xv,  5.  **  ibid.  10.  ^ Zacb.  v,  7.  Matlh.  xiv.  Mallb.  xiv,  31.  **  I Cor.  iii,  ii  15. 

Alalacb.  ui,  5. 

(tO)  Mine,  c principes  et  potestates.  » rum  libro  secundo,  quaestione  undecima,  ouro.  2 ct 

(t  t)  Veniendum  esi  ergo  omnibus  ad  ignem.  De  seqq.' 
lioc  loco  consule  clarissimum  Uiietium  Origeniano· 


tss  ORIGENIS  S36 

exuritur,  ut  amplius  decoquatur,  ut  elst  parum  A < fixtendlstl  dexteram  tuam , et  devoraxit  eoe 


aliquid  sit  auri,  purgatum  tamen  resideat.  Quod  si 
aliquis  illuc  totus  plumbeus  venerit,  Qet  de  illo  boc 
quod  scriptum  est,  demergetur  in  profundum,  tan- 
quam  plumbum  in  aquam  validissimam^  Sed  longum 
est  si  per  ordinem  velimus  exponere,  sufficiat  pauca 
perstringere. 

5.  cQuis,  inquit  **,  similis  tibi  iii  diis.  Domine? 
Quis  similis  tibi?  Gloriosus  in  sanctis,  mirabilis  in 
majestatibus,  faciens  prodigia,  i Quod  dicit : < Quis 
similis  tibi  in  diis?  > non  simulacris  gentium  com- 
parat Deum,  nec  daemonibus,  qui  sibi  falso  deorum 
nomen  asciscunt,  sed  deos  illos  dicit,  qui  per  gra- 
tiam et  participationem  Dei  dii  appellantur.  De 
quibus  et  alibi  Scriptura  dicit  : c Ego  dixi  : 
Dii  estis.  > Et  iterum  : c Deus  stetit  in  congrega- 
tione deorum.  > Sed  hi,  quamvis  capaces  sint  Dei, 
et  boc  nomine  donari  per  gratiam  videantur,  nullus 
tamen  Deo  similis  invenitur,  vel  in  potentia,  vel  in 
natura.  Et  liccl  Joannes  apostolus  dicat : c Filioli, 
nondum  scimus  quid  futuri  sumus,  sl  autem  revela- 
tum nobis  fuerit  (de  Domino  scilicet  diceus),  simi- 
les illi  erimus  **,  > similitudo  tamenjiaec  non  ad  na- 
turam, sed  ad  gratiam  revocatur.  Yerbi  causa,  ut 
si  dicamus  picturam  similem  esse  ei,  cujus  imago 
in  pictura  videtur  expressa,  quantum  ad  gratiam 
perlinet  visus,  similis  dicitur,  quantum  ad  substan- 
tiam, longe  dissimilis.  Illa  enim  species  carnis  est, 
t;t  decor  corporis  vivi,  ista  colorum  fucus  est,  et 
tera  tabulis  sensu  carentibus  superposita.  Nullus  ergo 
in  diis  similis  Domino,  nullus  enim  invisibilis,  nul- 
lus incorporeus,  nullus  immutabilis,  nullus  sine 
initio  et  sine  fine,  nullus  creator  omnium,  nisi  Pa- 
ter cum  Filio  et  Spiritu  sancto. 

6.  < Extendisti  dexteram  tuam , devoravit  eos 
terra  » Impios  quidem  et  hodie  devorat  terra. 
Aiinon  tibi  videtur  terra  devorare  illum,  qui  sem- 
per  de  terra  cogitat,  qui  semper  149  terrenos 
habet  actus,  qui  de  terra  loquitur,  de  terra  litigat, 
terram  desiderat,  et  omnem  spem  suam  ponit  in 
terra;  qui  ad  coelum  non  respicit,  qui  futura  non 
cogitat,  qui  judicium  Dei  non  metuit,  nec  beata 
ejus  promissa  desiderat,  sed  semper  de  praesenti- 
bus cogitat,  et  ad  terrena  suspirat?  Talem  cum 
videris,  dicito  quia  devoravit  eum  terra.  Sed  et  si 
quem  videris  luxuriae  carnis  et  voluptatibus  cor- 
poris deditum,  in  quo  animos  nihil  valet,  sed  lotum 
libido  carnis  obtinuit,  dicito  et  de  boc  quia  devo- 
ravit eum  terra.  Adhuc  me  movet  quod  ait  : 


terra;  » quasi  ut  devocarentur  a terra,  baeccaosa 
fuerit  quod  extendit  Dominos  dexteram  suam.  Si 
consideres  quomodo  Dominus  exaltatus  rn  emee 
tota  die  extendit  manus  suas  ad  populum  non  cre- 
dentem”, sed  contradicentem,  et  qualiter  infidelea 
populum,  qui  clamavit  **  : c Crucifige  , crucifige 
eum,  > mors  admissi  sceleris  oppressit  : evidenter 
invenies  quomodo  extendit  dexteram  suam,  et  de- 
voravit illos  terra.  Nec  tamen  penitos  desperandum 
est.  Possibile  namque  est,  ut,  sr  forte  resipiscat 
qui  devoratus  est,  rursum  possit  evomi,  sicut  lo- 
nas.  Sed  et  omnes  nos  poto  quod  aliquando  terra 
devoratos  in  inferni  penetralibus  relinebat,  et  pro- 
pterea  Dominus  noster  descendit  non  sokim  usque 
ad  terras,  sed  usque  ad  inferiora  terrae  : et  ibi  nos 
Invenit  devoratos,  et  sedentes  sub  umbra  mortis: 
et  inde  educens  non  jam  locum  terrae,  ut  iterum 
devoraremur,  sed  locum  praeparat  nobis  regni  cm- 
lorum. 

7.  c Deduxisti  in  justitia  tua  populum  tuum  hunc, 
quem  liberasti.  Consolatus  es  in  virtute  tua , in 
requie  sancta  tua  ”·  » Dominus  populum  suum , 
quem  liberavit  per  lavacrum  regenerationis,  dedu- 
cit in  justitia,  consolatur  etiam  eum  per  consola- 
tionem Spiritus  sancti  in  virtute  sua,  et  io  requis 
sua.  Foturorum  namque  spes,  laborantibus  requie 
parit;  sicut  et  in  agone  positis  dolorem  vulnerum 
mitigat  spes  coronae. 

8.  c Audierunt  gentes  et  iratm  sunt , dolores 
comprehenderunt  habitatores  Philisiiim.  Tone  fe- 
siinaverunt  duces  Edom,  et  principes  Moabitamm, 
apprebendil  illos  timor  et  tremor.  Tabuerunt  om- 
nes inhabitantes  Chanaan  ” (12).  > Quantam  ad  hi- 
storiam perlinet,  nullum  ex  his  gentibus  interfuisse 
mirabilibus  quae  facta  sunt,  constat  (15).  Quomodo 
ergo  videbuntur  tremore  deterriti,  vel  festinasse, 
ut  dicit,  vel  irati  esse  Philisiiim,  et  Moabitm,ei 
Edom,  et  reliquae  quas  enumerat  nationes  ? Sed  si 
redeamus  ad  iiitelligentiain  spiritalem,  inveaieioos 
quia  Philistini,  id  est  cadentes  populi , et  Edom  , 
qui  interpretatur  terrenus  (14),  trepidant,  et  borun 
omnium  principes  cursitant , et  pavent  constricti 
doloribus,  cum  vident  regna  sua,  quae  in  inferno 
sunt , penetrata  ab  eo  qni  descendit  in  inferiora 
terrae,  ut  eriperet  eos  qui  possidebantur  a mone. 
Hinc  eos  comprehendit  timor  et  tremor,  quia  sen- 
serunt magnitudinem  brachii  ejus.  Hinc  etiam  la- 
buerunt omnes  inhabitantes  Chanaan,  qui  msUabiles 


··  Exod.  XV,  ii.  Psal.  lxxxii,  6,  1.  ” I Joan.  iii,  2.  ” Exod.  xv,  12·  ibid.  Isa.  i.xv,  2. 

” Luc.  xxiii,  21.  ”£xod.  xv,  15.  ” ibid,  14, 


(12)  Vide  lib.  ii  On^.,  quaest.  15. 

(13)  Quantum  ad  historiam  perlinet y nullum  ex 
his  §entihus  interfuisse  mirabilibus  qua  facta  sunty 
constat.  Esto,  sed  quid  vetat  haec  cantici  verba  fu- 
turorum esse  prophetiam,  quemadmodum  accipiunt 
melioris  notae  interpretes.  Sane  Hebraea  verba  ad 
futurum  tempus  sic  verti  possunt : c Audierunt  po- 
puli, contremiscent,  dolor  apprehendit  habitatores 
Palaestuiae.  Tunc  territi  sunt  millenarii  Edom,  ro- 


bustos Moab  apprehendet  tremor.  'Cadet  super  eos 
terror  et  pavor.  » 

(14)  Philisiiniy  id  est  cadentes  populi,  et  Edam 

qui  interpretatur  terrenus.  A radice  0^  vehumn 
se  in  pulvere,  et  voce  populus;  Pliilistiim  iitcoo- 
que  dici  possunt  cadentes  populi,  quia  qui  volutan- 
tur in  pulvere,  ceciderint  oportet.  Edom  vero  opii- 
me^reddi  potest  terrenus  ab  ΠΟΡΤΚ  terra 


357  IN  EXODUM  HOMILIA  Yh  55S 

interprelanlor  el  mohiUs  (!5),  cum  fident  moveri  A et  creavit  le  ei  acqoisivil  le?  > Videtur  enim  uniis- 


regna  8ua,  alligari  fortem»  et  vasa  ejus  diripi, 
c Veniaiergo  super  eos  timor  et  tremor  magnitu* 
dinis  brachii  tui  » Quid  timent  daemones?  Quid 
tremunt?  Sine  dubio  crucem  Christi»  in  qua  trium- 
phati sunt»  in  qua  exuti  sunt  principatus  eorum  et 
potestates.  Timor  ergo  et  tremor  cadet  super  eos» 
cum  signum  in  nobis  viderint  crucis  fldeliier  flxum» 
et  magnitudinem  brachii  illius»  quod  Dominus  ex- 
pandit In  cruce»  sicut  dicit  ** : c Tota  die  expandi 
manus  meas  ad  populum  non  credentem»  et  contra- 
dicentem mihi.  > Non  te  ergo  aliter  timebunt»  nec 
aliter  tremor  tuus  veniet  super  eos»  nisi  videant  in 
te  crucem  Cbristi » nisi  et  tu  poteris  dicere  : 
c Mtbi  autem  absit  gloriari » nisi  in  cruce  Domini 
mei  Jesu  Christi»  per  qiiem  mihi  mundus  crucifixus 
eat»  et  ego  mundo.  > 

9.  4 Fiant  laoquam  lapis  donec  transeat  populus 
tuos»  Domine»  donec  transeat  populus  tuus  hic» 
quem  acquisisti  i Fieri  tanquam  lapidem , non 
est  natura  esse  lapidem.  Non  enim  fieret»  nisi  quod 
non  erat.  Hoc  propter  illos  dicimus»  qui  malse  na- 
turae Pharaonem,  vel  ^gyptios  dicunt  fuisse»  et 
non  ex  arbitrii  libertate  in  hoc  esse  deductos  ; sed 
et  propter  eos»  qui  creatorem  Deum  accusant  tan- 
qoara  saevam»  quod  homines  vertat  in  lapides..  Hi 
ergo  priusquam  blaepliemeni»  considerent  summa 
libratione»  quae  scripta  sunt.  Non  enim  dixit  : 
c Fiant  Unquam  lapis»  i et  tacuii»  sed  tempus sia- 
Uiii,  ei  mensuram  condemnationis  decernit.  Ait^ 
enim  : < Donec  transeat  populus  tuus»  Domine.  » 
Ono  scilicet  post  transitum  populi  non  sint  Unquam 
lepides.  In  quo  mihi  videtur  prophetiae  aliquid  la- 
tere. Video  enim  quia  prior  populus»  qui  fuit  ante 
nos»  factus  est  Unqusm  lapis  durus  et  incredulus. 
Verum  uon  eaienus,  ut  in  lapidis  natura  perma- 
neat» sed  donec  transeat  populus  hic»  populus  hic 
quem  Dominas  acquisivit  (16) ; t Caecitas  enim  ex 
parte  contigit  in  Israel » secundum  carnem » c do- 
nec 150  plenitudo  gentium  subintroiret  » Cum 
enim  plenitudo  gentium  subintraverit»  tunc  eiiani 
omnis  Israel»  qui  per  incredulitatis  duritiam  factus 
fuerat  sieui  lapis»  salvabitur.  Et  vis  videre  quomodo 
unWabitur?  c Potens  est,  inquit  Deus  de  lapidi- 
bus istis  suscitare  filios  Abrahae.  » Manent  ergo  ^ 
lapides  nunc»  donec  transeat  populus  tuus»  Do- 
mine » populus  tuus  hic  quem  acquisisti.  Sed  si 
ipse  Dominus  creator  esi  omnium»  videndum  est 
quomodo  hic  acquisisse  dicatur»  qu»  sua  esse  non 
dubium  est.  Dicitur  et  iii  alio  cantico  Deuterono- 
mii : c Nonne  hic  ipse  Deus  tuus»  qui  fecit  te» 

Exod.  XV,  16.  ··  Isa.  lxv»  i.  ··  Galat.  vi,  14. 
·♦  Deiii.  XXXII,  6.  *·  1 Cor.  vii,  23.  ··  ha.  l,  1. 

W.V,  22. 

{{^)  Inhabitantes  Chanaan^  qui  mulnbilexfnrerpre* 
iantur  et  mobiles.  A radice  k13  movit  sese » motus, 
agitatus  fuit,  et  propositione  a»  imerpreiari  qiio- 
qiioroodo  possunt  Chananici  mobiles  vel  mutabiles. 
Veriimtanien  in  Lexicis  Hebraeis  radici  V»  de* 
pnwU  prostravit,  subjacet  p2D  Canaan,  regio  Ca* 


quisque  illud  acquirere»  quod  non  fuit  suum.  Inde 
denique  et  bacretici  dicunt  de  Salvatore » quia  non 
erant  sui»  quos  acquisivit.  Dato  etenim  pretio  mer- 
catus est  bomines  quos  Creator  fecerat..  Et  cerium 
est»  aiunt»  unumquemque  non  illud  emere»  quod 
suum  est.  Apostolus  enim  ali  ** ; c Prelio  empti 
estis. » Sed  audi  quid  dicit  propheta  ** : c Peccatis 
vestris  venundati  esiis»  et  pro  iniquitatibus  vestris 
dimisi  matrem  vestram. » Vides  ergo»  quia  Dei  qui- 
dem creatura  omnes  sumus » unusquisque  vera 
peccatis  suis  venundatur»  et  pro  iniquitatibus  suis 
a proprio  creatore  discedit.  Dei  igitur  sumus  se- 
cundum quod  ab  eo  creati  sumus.  Effecti  vero  su- 
mus servi  diaboli » secundum  quod  peccatis  uoslris 
* venundati  sumus.  Veniens  autem  Christus  redemit 
nos  cum  serviremus  illi  domino»  cui  nosmetipsos 
peccando  vendidimus.  Et  ila  videtur  tanquam  suos 
quidem  recepisse,  quos  creaverat»  tanquam'  alienos 
autem  acquisisse»  quia  alienum  sibi  dominum 
sive  errando » sive  peccando  quaesiverant.  Et  for* 
tasse  recte  quidem  dicitur  redemisse  nos  Cbristqs» 
qui  pretium  nostri  sanguinem  suum  dedit.  Quid 
tale  autem  ut  nos  mercaretur  etiam  diabolus  de- 
dit? Ergo»  si  videtur»  ausculta.  Homicidium»  pe- 
cunia diaboli  est.  Ille  enim  ab  initio  bomicids 
est  Fecisti  homicidium » diaboli  pecuniam  sus- 
cepisti. Adulterium»  diaboli  pecunia  est.  Diaboli 
enim  in  eo  imago  est  et  superscriptio.  Commisisti 
adulterium»  accepisti  diaboli  numisma.  Furium» 
falsum  testimonium»  rapacitas»  violentia»  base  om- 
nia diaboli  census  est»  et  diaboli  thesaurus.  Talis 
enim  pecunia  de  ejus  moneta  procedit.  Hac  igitur 
pecunia  emit  ille » quos  emit»  el  efficit  sibi  servos 
omnes»  qui  de  hujuscemodi  censu  ejus  quaniu- 
lumcunque  susceperint.  Verum  ego  vereor»  ne  eiiaui 
aliquos  de  astantibus»  quos  noscimus»  diabolus  mer^ 
cctur  occulte,  ne  etiam  aliquibus  nostrorum  baiic 
pecuniam»  quam  supra  enumeravimus»  ingerat»  et 
faciat  illos  rursum  suos»  et  rursum  pro  eis  tabulas 
servUulis,  et  peccati  chirographum  scribat»  atque 
immisceat  servis  Dei  eos»  quos  peccati  pretio  sibi 
fecerit  servos.  Solet  enim»  quia  inimicus  homo  est» 
tritico  miscere  zizania.  El  uiuen  si  quis  forte  hu- 
juscemodi pecuniam  a diabolo  deceptas  accepllt 
Don  usquequaque  desperet ; misericors  enim  est 
el  miserator  Dominus » el  creaturas  suae  non  vult 
mortem» sed  ut  convertatur»  et  vivat  Pmiiitendo» 
flendo»  satisfaciendo  deleat  quod  admissum  est. 
Dicit  enim  propheta  *’»  quia  c si  conversus  inge- 
mueris» tunc  salvas  eris. » Paulo  latius  progressi 

Exod.  XV,  16.  ··  Rom.  xi,  25.  ··  Malih,  lii.  9. 

**  Joan.  VIII»  44.  “Ezech.  xxxui»  11.  ‘Msa. 

naan,  cujus  incolae  cum  ob  maris  viciniam  merea- 
lurae  dediti  fuerint,  inde  p2D,  mercator,  negotiator» 
(16)  Dominus  acquisivit.  Vox  Dominus  in  editil. 
omissa»  reperiuir  in  inss. 


fl 


ί 


33D  OfUGENIS  3l( 


sumus,  dom  toluinus  exponere  quomodo  Deus  quae 
sua  sunt  dicatur  acquirere,  ei  redimere  Christus 
sanguine  preiiosd  quos  emerat  diabolus  vili  mer- 
cede  peccati. 

10.  I Inducens  planta  eos  tn  monte  haereditalis 
tu»  ^·.  I Non  vult  nos  Deus  in  ^Igyplo  plantare, 
nec  in  dejectis  et  in  humilibus  locis,  sed  in  monte 
hxreditatis  sti»  vult  plantare  quos  plantat.  Tuin 
pr»terea  quod  addit  : c Inducens  planta  eos;  i 
iium  tibi  videtur  tanqiiam  de  pueris  dicere,  qui  in- 
ducuntur ad  scitolas,  indiicuntur-ad  litteras,  indu- 
cuntur ad  omnem  eruditionem  f Jiitellige  ergo  per 
h»c,  si  tamen  habes  aures  audiendi,  quomodo  Deus 
plantat  : ne  forte  cum  audis  eum  inducere  et 
plantare,  putes  eum  ficus  in  terra,  aut  alia  hujus- 
cemodi virgulta  defigere.  Audi  et  alibi  quomodo 
plantat  Deus.  Propheta  dicit  : c Vincam  ex 
iOgypto  iranstalisti,  et  expulisti  gentes,  ei  plan- 
tasti eam.  Pervium  iter  fecisti  ante  eam,  plantasti 
radices  ejus,  et  replesti  icrram.  Operuit  montes 
umbra  ejus,  et  arbusta  ejus  cedros  Del.  » Adver- 
tisti Jam  ^loinodo  planui  Deus,  ei  ubi  plantat? 
Non  plantat  in  vallibus,  sed  in  montibus  excelsis 
ct  sublimibus  locis.  Quos  enim  edacit  de  iEgypio, 
quos  de  s»culo  adducit  ad  iideni,  non  vult  eos  ite- 
rum in  bnmilibus  collocare,  sed  conversationem 
eorum  vult  esse  sublimem.  Vult  nos  in  moniibus 
habitare,  sed  in  ipsis  nihilominus  montibus  non 
vult  nos  super  terram  repere,  nec  ultra  vult  vineam 
suam  bumi  dejectos  habere  fructus,  sed  vult  pal- 
mites ejus  sursum  duci,  in  alto  collocari,  traduces 
fieri,  et  traduces  non  in  quibuscuoque  humilibus 
arboribus,  sed  in  excelsis  et  in  aliissimis  cedris 
Dei.  Cedros  Dei  ego  prophetas  et  apostolos  puto  , 
quibus  DOS  si  adjungamur  vilis  quam  de  iflgypio 
iraostnUt  Deus,  et  per  ramos  eorum  nostri  palmi- 
tes diffundantur,  atque  ipsis  innixi  traduces  qu»- 
dam  efliciHinur  charliatis  ad  invicem  vinculis  con- 
nexi, fructum  sine  dubio  plurimum  afferemus.  Nam 
c omnis  arbor  qu»  non  facit  fructum  bonum  ex- 
cidetur, et  in  ignem  mittetur  > 

11.  c In  pr»paraia  habitatione  tua,  quam  pr»pa- 
rasti.  Domine  » Vide  clementis  Domini  bonita- 
tem, non  vult  te  inducere  ad  laborem,  non  vult  ut 
ipse  tibf  facias  habitaculum,  jam  te  ad  prxparaiam 
deducit  habitationem.  Andi  Deum  dicentem  in 
Evtiigelto  ; c Alii  laboraverunt,  et  vos  io  labores 
eorum  miroistis.  > 

Ii.  f Sanctimonium,  Domine,  quod  pr»parave- 
ruiit  manus,  tu»  > Sanctimonium,  151  dicitur 
tabernaculum  Del,  vel  templum  ab  eo  quod  sancti- 
ficat accedentes.  Hoc  nou  dieii  manu  hominis  fa- 
ctum, sed  manu  Dei.  Quid  ergo?  Propter  (e  Deus 
et  plantat,  et  »dlficai,  agricola  efliciiur,  structor 


i edicitur,  ne  tibi  aliquid  desit.  Audi  et  Paulum  di- 
centem : c Dei  agricultura.  Dei  »diflcaiio  estis.» 
Quod  ergo  istud  est  sanctimonium,  quod  non  mana 
hominis  facium  est,  sed  manibus  Dei  paratum? 
Audi  sapientiam  dicentem  quia  c »dificavlt  sibi 
domum.  » Ego  autem  hoc  de  incarnatione  Domini 
rectius  intelligeiidum  puto.  Non  enim  manu  homi- 
num factum  est,  id  est,  non  opere  humano  lemplun» 
carnis  »dificalur  in  virgine,  sed,  sicut  prxdixerat 
D miel  ”,  lapis  sine  manibus  excisus  crevit,  et  fa- 
ctus est  mons  magnus.  Istud  est  sanctimonium  car- 
nis assuinpl»,  el  sine  manibus.  Id  est  absque  opere 
hominum,  de  monte  buman»  natur»  et  substanti» 
carnis  excisum; 

13.  t Domine,  qui  regnas  in  s»culum,  ct  In  s»- 
* culum,  et  adhuc  ’’*·  > Quoties  in  s»culum  dicitur, 

longitudo  quidem  temporis,  sed  esse  finis  aliquis 
indicatur,  el  si  in  aliud  s»cutum  dicatur,  aliquis 
sine  dubio  longior  quidem,  tamen  ponitur  finis;  ei 
quoties  s»ciila  esculorum  nominantur,  fortasse  li- 
cet ignotus  nobis,  tamen  a Deo  statutus  aliquis  ter- 
minus indicatur.  Quod  vero  addit  in  hoc  loco  :c  et 
adhuc,  » nullum  sensum  termini  aUcuJus  aut  finis 
reliquit.  Quodcunque  enim  illud  cogitaveris,  in  quo 
finem  putes  posse  consistere,  semper  Ubi  dicit 
sermo  propheticus : i Et  adhuc,  » velul  si  loquatur 
ad  te,  el  dicat  : Putas  in  s»culum  s»culi  Dominum 
regnaturum?  t Et  adhuc.» Putas  In  s»ca1a  sajcu- 
lorum?  I El  adhuc  (17).  » El  quomodocunque  di- 
xeris illud  de  regni  ejus  spatiis,  semper  tibi  dieii 
propheta  : c Et  adhuc.  » 

14.  c Quoniam  intravit  equitatus  Pharaonis  cum 
quadrigis  et  ascensoribus  in  medium  mare,  et  in- 
duxit super  eos  Dominus  aquas  maris.  Filii  autem 
Israel  ambulaverunt  per  siccum  in  medio  mari  **.» 
El  tu  si  filius  Israel  es,  potes  ambulare  per  siccum 
in  medio  mari.  Si  fueris  in  medio  nationis  prav»  et 
pervers»  sicut  lumen  solis  verbum  vit»  continens 
ad  gloriam,  potest  fieri  ut  in  medio  peccatorum  in- 
cedentem le  non  infundat  humor  peccati,  potest 
fieri  ut  transeuntem  te  per  hunc  mundum  nulla  li- 
bidinis unda  respergat,  nullus  cupiditatis  »slus 
verberet.  Qui  autem  iEgyplius  est  et  sequitur  Pha- 
raonem,  ille  vitiorum  fluctibus  mergitur.  Qui  vero 
sequitur  Christum,  et  sicut  ipse  ambulavit,  ita  el 
ipse  ambulat,  aqu»  ei  murus  fiunt  dextra  Isvaque, 
ipse  aOiem  media  via  incedit  per  siccum.  Non  de- 
clinat ad  dexteram,  neque  ad  sinistram,  usqueqno 
exeat  ad  libertatem,  el  hymnum  victori»  Domino 
concinat  dicens  : € Cantemus  Domino,  gloriose 
enim  honorificatue  est,  » per  Jesum  Christum  Do- 
minum nostrum,  cui  esi  gloria,  et  imperium  in  se- 
cula s»culornm.  Arnen. 


” Exod.  XV,  17.  ” Psal,  lxxu  , 9.  ” Matih.  vii,  19.  ” Εχοΰ.  xv,  17.  ” ioan.  iv,  38.  ” Eiod. 

iv,  17.  ”ICor.  ui,  9.  ” Prov.  ix,  I.  ” Dan.  ii,  5i.  ” Exod.  xv,  18.  ··  ibid.,  19.  ibid.,  I. 

(17)  PiUa$  in  iwcula  tteculorum  ? Et  adhuc»  H»c  in  antea  editis  omittuntur,  sed  habentur  in  msa. 


54i 


IN  EXODUM  HOMILIA  VIL 


IIOMILIA  \1f.  A 

Di  amaritudine  aqua:  Merrha. 

I.  Post  IransiUim  maris  Rubri,  el  magniOci  se- 
creta mysterii»  [»osl  tborosel  tympana,  post  trium- 
phales hymnos,  venitur  ad  Merrbam.  Merrhac  autem 
aqua  erai  amara,  quam  non  poterat  populus  Dei  bi- 
bere. Quid  ergo  post  tanta  et  tam  miriHca  mirabi- 
lia ad  amaras  aquas  el  periculum  sitis  adducitur 
populus  Dei?  Ait  enim  : i El  venerunl  filii 
Israel  in  Merrbam,  et  non  poterant  aquam  bibere 
de  Mcrrha,  quia  amara  erat,  et  propter  hoc  appel- 
latum est  nomen  loci  illius  amaritudo.  > Sed  quid 
addit  post  baec?  c Clamavit,  inquit  Moyses  ad 
Dominum,  et  ostendit  illi  Dominus  lignum,  et  misit 
illud  in  aquam,  et  facta  est  dulcis  aqua.  Et  ibi,  in- 
(luit,  posuit  illi  Deus  justitias  et  judicia.  > Ibi,  ubi  ^ 
amaritudo,  ubi  sitis,  et  quod  est  gravius,  sitis  in 
abundantia  aquarum,  ibi  posuit  ei  Deus  Justitias  et 
judicia.  Alius  iion  erat  locus  dignior,  aptior,  ube- 
rior, quam  iste,  in  quo  amaritudo  est?  Tum  pro- 
pterea  quod  dixit : c Ostendit  illi  Dominus  lignum, 
et  misit  illud  in  aquam,  et  'facta  est  dulcis  aqua ; > 
mirum  admodum  est,  uC  Deus  lignum  ostenderet 
Moysi,  quod  mitteret  in  aquam,  el  faceret  eam  dul- 
cem. Efficere  Deus  aquam  dulcem  siiie  ligno  non 
[lOterat?  Aut  Moyses  nesciebat  lignum,  ut  ei  Deus 
ostenderet?  Sed  videndum  est  quid  decoris  in  his 
interior  babeat  sensus.  Ego  puto  quod  lex  si  secun- 
dum litteram  suscipiatur,  salis  amara  sit,  et  ipsa 
sil  Merrha.  Quid  enim  tam  amarum,  quam  ul  puer  ^ 
octava  die  circumcisionis  vulnus  accipiat,  el  rigo- 
rem ferri  tenera  patiatur  infantia?  Amarum  salis, 
et  peramarum  est  hujusmodi  poculum  legis,  intan- 
tum  ut  populus  Dei,  non  ille  qui  in  Moyse  baptiza- 
tus  est  in  mari  et  in  nube,  sed  isle  qui  in  spiritu  et 
aqua  baptizalusesl,  non  possit  bibere  de  ista  aqua; 
sed  ne  gustare  quidem  de  circumcisionis  amaritu- 
dine potest,  neque  hostiarum  ferre  amariiudiiieni 
valet,  nec  Sabbati  observantiam.  Si  vero  ostendat 
Deus  lignum  quod  miUitur  in  hanc  amaritudinem, 
ut  dulcis  aqua  fiat  legis,  potest  de  illa  bibere.  Quod 
est  istud  lignum,  quod  Dominus  ostendit  Moysi?  Sa- 
lomon edocet  nos,  curo  dicit  de  sapientia,  quia 
c lignum  vius  est  omnibus  amplecieniibus  eam 
Si  ergo  lignum  sapientiae  Christus  missum  fuerit  D 
in  lege,  et  ostenderit  nobis  quomodo  inielligi  de- 
beat circumcisio,  quomodo  Sabbata,  quomodo  lex 
leprae  servanda  sit,  qualiter  mundi  et  immundi  dis- 
crimen habeatur,  tunc  efficitur  aqua  Merrhae  dul- 
cis, et  amaritudo  litterae  legis  convertitur  in  dulce- 
dinem inteiligenliae  152  spiritalis,  et  tunc  potest 
bibere  populus  Dei.  Si  enim  non  interpretentur  haec 
spiritaliter,  populus  qui  idola  dereliquit,  et  ad 
Deum  confugit,  si  audiat  legem  de  sacrificiis  prae- 
cipientem, continuo  refugit  et  non  potest  bibere  : 

**·  Exod.  XV,  23.  ··  ibid.,  2.^.  **  Prov.  in,  48. 

··  11  Cor.  111,  6.  *·  Exod.  xv,  25  et  26.  ·®  Ezecb. 


, amarum  quippe  boc  seniit  et  asperum.  « Si  enim. 
Inquit  Apostolus  quae  destruxi,  liaec  iterum  reae- 
difico, praevaricatorem  me  constituo.  > Iti  hac  ergo 
amaritudine  Merrhae,  id  esi  in  ista  littera  legis, 
posuit  Deus  justitias  el  testimonia.  Non  tibi  boc  vi- 
detur dicere,  quia  vehit  iii  vasculo  quodam,  ita  in 
legis  littera  sapientiae  et  scientiae  suae  thesauros 
condiderit  Deus?  iloe  est  ergo  quod  dicit** : c Et 
ibi  posuit  ei  Deus  justitias  el  testimonia.  > Hoc 
erat  quod  el  Apostolus  dicebat  ” : c Habemus  au- 
tem thesaurum  hunc  In  vasis  ficltlibiis,  ut  sublinii- 
tas  virtutis  Dei  sit,  et  non  ex  nobis.  » Ut  ergo  pos- 
sit bibi  aqua  haec  de  Mcrrba,  ostendit  Deos  lignum 
quod  iiilUaluri»  eam,  iil  qui  biberit  ne  moriatur, 
non  amariliidinem  sentiat.  Unde  constat,  quod  si 
quis  sine  llgiio  vitae,  id  est  sine  mysterio  crucis, 
sine  fide  Cbribti,  sine  inteUigentia  spiritali  bibere 
voluerit  de.legis  littera,  per  amaritudinem  nimiam 
morietur.  Haec  sciens  Paulus  apostolus  dicebat  **, 
quia  I littera  occidit.  > Hoc  est  aperte  dicere,  quia 
aqua  Bferrhae  occidit,  si  non  mutata  bibatur  et  in 
dulcedinem  versa  fuerit. 

2.  Sed  quid  addidit  ? Postquam  posuit  illi  Deus 
justitias  et  judicia  : i El  ibi,  inquit  **,  lentabat 
eum  dicens  : Si  auditu  audieris  vocem  Domini  Dei 
lui,  ct  quae  placent  coram  illo  feceris,  et  audieris 
praerepta  ejus  et  custodieris,  omnem  infirmitatem 
quam  induxeram  iEgyptiis,  non  inducam  super  te. 
Ego  enim  sum  Dominus  Deus  tuus,  qui  sano  le.  p 
Videtur  mihi  quo  prospectu  datae  sint  justifica- 
tiones, el  judicia,  et  testimonia  legis  exponere,  ut 
lentaret,  inquit,  eos  Deus  si  audirent  vocem  Do- 
mini, el  quae  mandabantur,  custodirent.  Nam  quan- 
tum ad  priorem  populum  spectat,  quid  eis  boni, 
aut  perfecti  murmurantibus  et  contradicentibus 
mandaretur?  Denique  paulo  post  etiam  ad  idola 
convertuntur,  et  obliti  beneficiorum  et  mirabilium 
Dei  caput  vituli  sUluunt.  Propterea  ergo  dantur 
eis  praecepta,  in  quibus  lenientur.  Inde  est  quod  et 
per  Ezecbielem  prophetam  dicit  Dominos  ad  eos**, 
quia  c dedi  vobis  pnecepta,  ct  justificationes  non 
bonas,  in  quibus  non  vivetis  in  eis.  > Teniati  enim 
in  praeceptis  Domini  non  inveniuntur  fideles.  Ideo, 
enim  i inventum  est  eis  mandatum  quod  erat  ad 
vitam,  hoc  esse  ad  mortem  ** ; > quia  unum  atque 
idem  mandatum  si  servetur,  vitam;  si  nou  serve- 
tur, generat  mortem.  Secundum  hoc  ergo  quod  nou 
servantibus  generat  mortem,  dicuntur  mandata  non 
bona,  In  quibus  non  vivant  in  eis  (48).  Sed  quia  ad- 
miscuit eis  lignum  crucis  Christi,  el  in  dulcedinem 
versa  sunt,  et  spiritaliter  iniellecia  servantur,  ea- 
dem ipsa  mandata  viim  appellantur  : sicut  et  alibi 
dicit  ** ; 4 Audi,  Israel,  mandata  vitae.  > Sed  videa- 
mus quid  eis  promiliilur  si  serventur.  4 Si,  inquit, 
servaveritis  praecepta  mea,  non  inducam  super  vos 

Galal.  II.  48.  »*  Exod.  xv.  25.  II  Cor.  iv,  7· 

i,  25.  Rom.  VII,  40.  **  Daruch.  iii,  9. 


(16)  Alias,  c in  quibus  non  vivat  in  eis.  > 


511 


OiUGEmS 


544 


emnes  «griludines,  quae  induxi  iEgyptiis  » Quid 
ergu  videlur dicere?  si  quis  servet  mandata,  nullam 
aegritudinem  patiatur?  lioc  est,  neque  febriat,  ne- 
que alios  dolores  corporis  ferat  ? Non  puto  quod 
Inec  sint  quae  promittantur  divina  mandata  servan- 
tibus. Alioquin  indicio  nobis  est  Job  justissimus,  et 
lotius  pietatis  observantissimus,  quia  a capite 
usque  ad  pedes  repletur  ulcere  pessimo.  Non  bis 
carere  dicuntur  infirmitatibus,  qui  mandata  custo^ 
diunt,  sed  non  habebunt  illas  infirmitates  quas 
iCgyptii  habent,  ^yptus  namque  mundos  figura- 
liter appellatur·  Diligere  ergo  mundum,  at  ea  quas 
in  mundo  sunt,  iEgyptius  languor  esU  Dies  obser- 
vare, et  menses,  et  tempora,  signa  requirere,  stella^ 
rnm  cursibus  adhaerere,  iEgyptius  languor  est. 
Deservire  camis  luxuriae,  et  voluptatibus  operam 
dare,  vacare  deliciis,  iEgyptius  languor  est.  Caret 
ergo  his  infirmitatibus  et  languoribus,  qui  mandata 
custodit· 

3.  Post  haec  dicit,  quia  c venerunt  in  Helim,  et 
erant  ibi  duodecim  fonies  aquarum,  et  septuaginta 
arbores  palmarum*^. » Piitasne  babet  aliquid  rationis, 
quod  non  ante  in  Helim  ducitur  populus,  ubi  erant 
duodecim  fontes  aquarum,  quibus  nihil  amaritudi- 
nis iuerat,  imo  potius  ubi  erat  amoenitas  plurima, 
cx  densitate  palmarum ; sed  primo  ductas  est  ad 
aquas  salsas  et  amaras,  quibus  per  lignum  mon- 
stratum, a Domino  dulcibus  effectis,  postea  venitur 
ad  fontes?  Si  historiam  solam  sequamur,  non  mol- 
iam nos  aedificat  scire  ad  quem  locum  primo  vene-  ^ 
rit,  et  ad  quem  secundo.  Si  vero  rimemur  in  his 
mysterium  latens,  invenimus  ordinem  fidei.  Primo 
enim  ducitur  populus  ad  litteram  legis.  Ab  hac  lit- 
tera legis,  doQiec  permanet  in  amaritudine  sua,  re- 
cedere non  potest ; cum  vero  per  lignum  vitae  dul- 
cis fuerit  efteta,  et  inielligi  lex  spiritaliter  coepe- 
rit, tunc  de  Veteri  Testamento  transitor  ad  Novum, 
et  venitui:  ad  duodecim  apostoHcos  fontes.  Ibi  etiam 
arbores  reperientur  septuaginu  palmarum·  Non 
enim  soli  duodecim  apostoli  fidem  Christi  praedica- 
verunt, sed  et  alii  septuaginta  missi  ad  pnediesn- 
diim  verbum  lfe\  referuntur,  per  quos  palmas  vi- 
ctoriae Christi  mundas  agnosceret.  Non  ergo  stifll- 
dt  populo  Dei  aquam  Herrhae  bibere,  quamvis  in 
dulcedinem  versa  sit;  quamvis  per  lignum  vitae  et  1 
mysterium  crucis  omnis  litterae  amaritudo  depulsa 
sit.  Solum  vetus  instrumentum  non  sufficit  ad  bi- 
bendum ; sed  veniendum  est  ad  Novum  Testamentum 
de  quo  absque  scrupulo  bibitur,  absque  ulla  diffi- 
cultate potatur.  Judaei  etiam  nunc  apud  Merrbam 
sunt^  etiam  nunc  153  assident  ad  aquas  amarae. 
Nondum  enim  eis  Deus  ostendit  lignum,  per  quod 
dulces  fierent  aquae  Ipsorum.  Etenim  praedixit  eis  pro- 
pheta quiac  nisi  crediueritis,  neque  inteliigetis.  » 

4.  Post  baec  scriptam  est  : c In  secundo  mense, 
inquit,  postquam  de  iEgypio  profecti  suiit,  quinta 


i deeliba  die  mensis,  mnrmiiravit  populus  adversum 
lloysem  dicens  : Uiiiiam  mortui  fuissemus  in  terra 
iEgypii , cum  sederemus  super  ollas  carnis , ei 
manducaremus  panes  ad  satietatem,  quoniam  edu- 
xisti nos  in  desertum  boc , necare  omnem  synago- 
gam fame.  » Esto  quod  propter  correptionem  le- 
gentium indicetur  populi  peccatum,  quia  murmura- 
verit, et  ingratas  fuerit  beneficiis  divinis,  cum  c<e* 
leste  manna  susciperet ; quid  etiam  dies  describi-^ 
liir,  in  qua  murmuraverit  populus?  € Secundo,  In- 
quit, mense,  quinladecima  die  mensis. » Quod  uti- 
que non  absque  ratione  scriptum  est.  Recordare 
de  legibus  Paschae  quae  scripta  sunt,  et  invenies  ibi, 
hoc  esse  tempus  quod  sutuitur  ad  eeeundom  Pa-' 
scha  faciendum  bis  qui  immundi  in  anima  fuerint, 

' vel  occupati  in  negotiis  peregrinis.  Qui  ergo  non 
fuerunt  immundi  in  anima,  vel  non  longe  peregri- 
nabantur , quartadecima  die  primi  mensis  Pascha 
fecerunu  Qui  autem  longe  peregrinabantur,  et  im- 
mundi erant,  secundum  Pascha  in  hoc  tempore  fa- 
ciunt, quo  et  manna  de  coelo  descendit.  In  die  quo 
primum  Paseba  fit,  non  descendit  manna  de  coelo, 
sed  in  boc  quo  secundum  Pascha  fk.  Yideamot 
ergo  nunc  quis  sit  in  bis  ordo  mysterii.  Primuui 
Pascha  primi  populi  est.  Secundum  Paseba,  no- 
strum est.  Nos  enim  fuimus  immundi  in  anima,  qui 
colebamus  lignum  et  lapidem,  el  ignoranfes  Deum, 
his  qtii  natura  non  erant  dii  serviebamus.  Nos  etiam 
eramus,  qui  longe  peregrinabamur,  de  quibus  dicit 
Apostolus  : quia  fuimus  c hospites  et  peregrini 
testamentorum  Dei,  spem  non  habentes,  et  sine  Deo 
in  hoc  mundo  errantes.  i Verumtamen  non  datur 
manna  de  coelo  in  illa  die,  qua  primum  Pascha  fit, 
sed  in  illa  qua  secundum.  Panis  enim  qui  de  coelo 
descendit  non  venit  ad  illos,  qui  primam  soleni- 
nitateui  celebrabant , sed  ad  nos , qui  secundani 
suscepimus,  c Nostrum  enim  Pascha  immolatus  est 
Christus  ** , » qui  verus  nobis  panis  de  coelo  de- 
scendit. Sed  interim  videamus  quid  est,  quod  :u 
hac  die  gestum  monstratur,  c Quinladecima,  in- 
quit S die  mensis  secundi  murmuravit  populus,  ei 
dixit,  quia  melius  fuerat  nos  mori  in  iEgypto, 
quando  sedebamus  super  ollas  carnium. » 0 populus 
ingratus  desiderat  iEgyptum , qui  iEgyptios  vidit 
exsiincios!  Carnes  iEgypli  requirit,  qui  ^gyptiorum 
carnee  vidit  maris  piscibus  et  coeli  alitibus  datas. 
Murmur  ergo  adversum  Moysem,  imo  adversam  Deum 
levant.  Sed  boc  primo  quidem  Ignoscitur,  ignoscitur 
et  secundo,  fortassis  et  tertio  : verumuuien  si  non 
desinant,  sed  persistant,  audi  quid  posthac  murmu- 
raiiiem  populum  consequatur.  In  Numerorum  libro 
refertur  *,  quod  et  in  suis  scripturis  retexuit  Apo- 
stolus dicens  * : c Neque  murmuraveritis,  sicut  qui- 
dam eorum  murmuraverunt , et  a serpentibus  per- 
ierunt. I Murmurantem  populum  venenatus  ia 
eremo  depascitur  serpentium  morsus.  Tldeamus 


··  Exod.  XV,  iie.  ibid.,  27.  »·  Isa.  vu , 9.  ··  Exod.  xvi,  i,  2,  5. 
^ I Cpr.  V,  7.  ‘ Exod.  xvi,  1,  2,  5.  · Num.  xxi.  · I Cor.  x,  10. 


Epb.  II,  12.  ^ Joan.  vi,  55 


nos,  qoi  toc  audimoe,  nos,  inquam , pro  quibus  A alibi  propheta* : c Diebus  mullis  sedebunt  fllii  Israel 

scripta  sunt : iHis  enim  ad  correctionem  facla  sunt,  sine  rege,  srne  principe,  sine  propheta,  sine  hostia, 

scripta  sunt  autem  propter  nos,  c in  quos  fines  sas-  sine  sacrificio , sine  sacerdote.  > In  nostra  enim 

culorum  devenerunt  \ i Si  non  desinimus  murmu-  Dominica  die  semper  Dominus  pluit  manna  de  celo, 

rare,  si  non  cessamus  a querelis  nostris , quas  fre-  Sed  et  hodie  ego  dico,  quia  pluit  Dominus  manna 

qnenter  habemus  adversus  Deum  , observpmiis  ne  de  coelo.  Ccelestia  namque  sunt  eloquia  ista , qu» 

simile  offensionis  incurramus  exemphiro·  Etenim  nobis  lecta  sunt , et  a Deo  descenderunt  verba  quae 

cum  de  coeli  Intemperie,  de  infecundiia te  fructuum,  nobis  recitata  sunt,  et  ideo  nos  felices  qui  tale 

de  raritate  imbrium,  de  prosperiiaiibua  aliorum,  et  manna  suscepimus·  Semper  manna  nobis  datur  de 

de  aliorum  improsperitate  causamur,  boc  est  ad-  coelo,  illi  infelices  dolent,  et  suspirant,  et  se  mise- 
versiis  Deum  murmur  attollere.  Sed  haec  initia  lia-  ros  dicunt,  quia  manna,  sicut  acceperunt  patres  ip- 
bentibus  ignoscitur ; in  eos  vero,  qui  non  desinunt,  sorum , ipsi  non  merentur  accipere.  Illi  nunquam 
graviter  vindicatur.  Mittuntur  namque  in  eos  ser-  manna  manducant : non  enim  possunt  illud  mandu- 
peiites,  id  est  immundis  spiritibus  traduntur  vene-  care,  quod  est  minutum  sicut  semen  coriandri,  et 
natisqtie  daemonibus,  qui  eos  morsibus  occultis  ac  candidum  sicut  pruina.  Nihil  enim  in  verbo  Dei  mi- 
lateniibus  perimant,  atque  internis  et  intra  cordis  ^ nutum  , nihil  sabUle,  nihil  sentiunt  spirilale,  sed 
penetralia  conclusis  cogitationibus  absiiniant.  Sed  totum  pingue  , lotum  crassum  : c Incrassatum  est 
obsecro  vos,  prosint  nobis  praemissae  correptionis  enim  cor  populi  illius  ^*·  > Sed  et  interpretatio  no- 
exeinpla : illorum  pcena , emendatio  nostra  sil.  Di-  minis  boc  idem  sonat.  Manna  enim  interpretatur 
cii  enim  Deus , quia  c audivi  murmurationem  filio-  quid  e$t  hoc  (20)  7 Vide  si  non  'ipsa  nominis  vlrlus 
ruin  Israel  *.  > Videtis  quia  non  latet  Deum  mu^  ad  discendum  te  provocat,  ul,  cum  audis  legem  Dei 
muralio  nostra  : audit  omnia,  et  quod  non  ataiim  recitari , inquiras  semper,  et  interroges,  et  dicas 
punii,  poenitentiam  nostrae  conversionis  exspe-  docloribus : Quid  est  boc  7 lloc  enim  est  quod  in- 
eiai.  dicat  manna.  Tu  ergo  si  vis  manducare  manna , id 

5.  Sed  quid  post  haec  recilaiiim  est  7 c Dixit,  est  si  cupis  suscipere  verbum  Dei,  scito  illud  mi- 
inquii  *,  Dominus  ad  Moysem  : Ecce  ego  pluam  vo-  nutum  esse  et  valde  subtile  sicut  semen  coriandri, 
bis  pones  de  coelo , et  exibit  populus  , et  colliget  Habet  enim  aliquid  in  se  oleris,  quo  nutrire  et  re- 
uniosdieiin  diem,  ut  lentem  illos  si  ambulant  in  creare  possit  infirmos,  quia  c qui  infirmus  est, 
lege  mea,  an  non.  Et  erit  in  die  sexto , parabunt  olera  manducat  » Habet  aliquid  rigoris,  el  ideoiit 
quodconque  Intulerim  (19),!et  erit  duplum  quod-  pruina  est.  Candoris  autem  et  dulcedinis  habet 
cunque  iululerint  quotidianum  in  die.  > Ego  ^ plurimum.  Quid  enim  candidius,  quid  splendidius 
quidem  super  hac  scriptura  velim  primo  cum  Ju-  eruditione  divina  7 Quid  dulcius , quidve  suavius 
dspis  habere  sermonem,  quibus  credita  dicuntur  eloquiis  Domini,  quae  sunt  super  mei  et  fsvum**7 
eloquia  Dei  quid  illis  videatur  de  eo  quod  dicit  * : Sed  quid  est  quod  dicit,  ut  in  die  sexto  duplum  coi- 

• Sex  diebus  continuis  colligetis.  » Die  autem  sexto  ligatur  in  repromissione  , quantum  sufficiat  etiam 
duplum  colligetis.  Apparet  autem  sextam  diem  no-  Sabbato^* 7 Hoc  secundum  nostram  intelligemiaro 
minari  illam,  quae  ante  Sabbatum  ponitur,  quae  non  otiosi,  nec  securi  praeterire,  vel  transire  deb^ 
apud  nos  Parasceve  appellatur.  Sabbatum  autem,  mus.  Sextus  dies  est  haec  in  qua  nunc  sumus  viU  t 
septima  dies  est.  Quaero  ergo  qua  die  coeperit  maniia  in  sex  enim  diebus  Dominus  fecit  hanc  mundum· 
coelitus  dari,  el  volo  comparare  Dominicam  nostram  Hac  ergo  die  tantum  reponere  et  recondere  deb^ 
eum  Sabbato  Judaeorum.  Ex  divinis  namque  Seri-  miis , quantum  sufficiat  et  in  futuro  die.  Si  quid 
pluris  apparet, quod  in  die  Dominica  primo  in  terris  enim  bic  boni  operis  acquiras,  si  quid  Justitiae,  mi- 
daium  est  manna.  Si  enim,  ut  Scriptura  dicit,  sex  serlcordiae  et  pietatis  recondas,  hoc  tibi  in  futura 
diebus  continuis  collectum  est,  septima  autem  die,  saeculo  erit  cibus.  Nunquid  non  ita  in  Evangelio 
quae  est  Sabbati , 154  cessatum  est , sine  dubio  ^ legimus,  quia  qui  acqiiisivil  bic  decem  talenta , ibi 
initium  ejus  a die  prima,  quae  esi  dies  Dominica,  aceepil  decem  civitates,  et  qui  acquisivU  quatuor, 
fuii.  Quod  si  ex  divinis  Scripturis  boc  constat,  quod  accepit  quatuor  civitales  7 Hoc  eat  quod  et  per 
die  Dominica  Deus  pluit  manna  de  coelo,  et  in  Sab-  aliam  figuram  Apostolus  dicit  : c Quod  enim  semi- 
balo  non  pluit,  iutelligant  Judaei  Jam  tunc  praelat:im  naverit  bomo,  boc  et  metet.  > Quid  ergo  agimus 
esse  Dominicam  nostram  Judaico  Sabbt^to,  jam  tunc  nos  qui  amamus  illud  recondere,  quod  corrumpatur, 
indicatum  quod  in  Sabbato  ipsorum,  gratia  Dei  ad  non  quod  permaneat , et  perduret  in  crastinum? 
eos  de  ccelo  nulla  descenderit,  panis  coelestis  qui  Divites  hujus  saeculi  ea  recondunt  quae  in  bocaae- 
esi  sermo  Dei^  ad  eos  nullus  venerit.  Dicit  enim  et  culo,  imo  cum  saeculo  corrumpuntur.  Si  qua  autem 

^ 1 Cor.  X,  11.  * Exod.  xvi,  12.  * ibtd.  4,5.  ^ Rom.  ix.  * Exod.  xvi,  26,  22.  * Ose.  iii,  4.  ^*  Isa.  vi,  10. 
**  Roin.  xiY,  2.  Psal.  xviii,  10.  “ Exod.  xvi,  22.  ·♦  Maiih.  xxv.  ‘*  Galat.  vi , 7. 


(19)  Alias,  c qnicnnque  intulerint,  i sed  mss., 
c qiiodeunque  inliilerhit.  a 

(20)  Quid  e$t  hoc  ? Filii  Israel  conspecto  primum 
manna,  dixerunt  Η>Ί|ρ,  quid  est  hoc?  Iliiic  no< 
uiiiioiu  iiilerpreies  derivaruot  iiomeu  manna,  auqd 


rccentiores  malunt  deducere  a verbo  rUD,  |n  pth* 
paravitf  preeparaoit  ita  ul|Dt  m<m,  manna  sil  prw· 
paratus  cibus  aut  comparatus  sine  labore,  ut  appel- 
laliir  Sapientiae  cap.  xvi,  20% 


547  ORIGEMS  34S 

lH>na  opera  recondam » illa  pennaDeni  uaque  iu  A invenerant  angelos  ciirn  ingenti  claritate  ad  sepuU 


crastinum· 

6·  Denique  sic  scriptum  est,  quod  qui  iiiedeles 
fuerunt,  c servaverunt,  Inquit,  de  manna,  et  ebul- 
lierunt ex  eo  vermes,  eteoiunutruit^*.»  illud  autem 
quod  pro  die  Sabbati  reponebatur,  non  est  corru- 
ptum, neque  vermes  ebullierunt  in  eo,  sed  perman- 
sit (21)  integrum.  Et  tu  ergo  si  propter  praesentem 
vitam  tantummodo  et  propter  amorem  saeculi  ibe- 
saurizes,  continuo  vermes  ebulliunt.  Quomodo  ver- 
mes ebulliunt?  Audi  de  peccatoribus,  et  ii» qui 
praesens  saeculum  diligunt , quae  sit  prophetae  sen- 
tentia: c Vermis  enim,  inquit,  eorum  non  morietur, 
ei  ignis  eorum  non  exstinguetur  » Isti  sunt  vermes 
quos  generat  avaritia,  isti  sunt  vermes  quos  generat 
divitiarum  eaeca  cupiditas  iis  qui  habent  pecunias, 
el  videntes  in  necessitate  fratres  suos , claudunt 
ab  eia  viscera  sua.  Propterea  et  Apostolus  dicit  : 
« Divitibus  autem  biqus  saeculi  praecipe  non  superbe 
snpere , neque  sperare  in  incerto  divitiarum,  sed 
divites  sint  io  operibus  bonis,  facile  tribuant,  com- 
municent, et  ibesaurizeut  sibi  veram  viiam. » Sed 
dicit  aliquis  : Si  manna  verbum  Dei  esse  dicis, 
quomodo  vermes  facit  ? Nec  aliunde  fiunt  vermes 
iti  nobis,  nisi  ex  verbo  Dei.  Sic  enim  dicit  ipse  *·  : 
c Nisi  venissem  et  locutus  eis  fuissem , peccatum 
non  habereoL  i Post  susceptum  ergo  verbum  Dei  si 
quis  peccat,  eificitur  ei  ipsum  verbum  vermis,  qui 
ejus  semper  couscieutiam  fodiat,  el  arcana  pectoris 
ejus  rodau 

7.  Sed  quid  nosadbuc  amplius  docet  sermo  divi- 
nus ··?  € Eiad  vesperam,  inquit,  scietis  quia  ego  sum 
Dominus,  mane  autem  videbitis  majestatem  Do- 
mini· I Et  de  boG  velim  mihi  iudasi  responderent, 
quomodo  ad  vesperam  agnoscitur  Dominus , 
mane  autem  videtur  majestas  ejus.  Ubi  Domi- 
nus agnitus  est  ad  vesperam,  et  ejus  majestas  visa 
est  mane  ? Respondete  nobis  qui  erudimini  ab 
infantia  usque  ad  senectutem  semper  discenids 
155  et  nunquam  ad  scientiam  veritatis  pervenien- 
tes*^ : Quare  non  iiitelligitis  haec  prophetice  dici  ? 
Sed  ai  vis  ista  iiilelligere,  non  poles  nisi  per  Evan- 
gdiuffl.  Ibi  namque  invenies  scriptum  **,  quia  f ve- 
spere Sabbati,  quae  lucescit  in  prima  Sabbati,  venit 


B 


erum  sedentes,  et  dicentes  : c Non  est  liic,  re- 
aurrexit  a mortuis.  Venite  et  videte  locum  iibt  po- 
situs erat,  et  ile,  dicite  discipulis;  ejus  quia  resur- 
rexit, et  praecedet  vos  tn  Galilaeam.  » Visa  est  ergo 
mane  majestas  Ooniiiii,  cum  per  angelos  resuΓΓ^ 
ctio  nuntiata  est. 

8.  Additor  autem  in  consequentibua  : c Vespere, 
inquit  manducabitis  carnem,  et  mane  replebi- 
mini panibus,  i Et  de  boc  velim  scire,  quali  ordine 
Judaei  prophetae  dicta  suscipiatis.  Quid  enim  cun- 
sequentiae  videbitur,  ut  aui  vespere  carnes  sine  pa- 
nibus comedatis  (22),  aut  mane  panes  absque  pul- 
menti adjectione  manducetis  ? Quid  in  Iioc  Givini 
muneris,  quid  temperamenti  gratiae  coelestis  osieo- 
ditis  ? Hoccine  est  in  quo  agnosci  Deuro  ponitis, 
quod  carnes  in  vespera  sine  panibus  comedantur  f 
El  majestatem  Dei  dicitis  apparere,  si  rursum  pa- 
nes sine  carnibus  comedantur  ? Sed  vobis  ista  ser- 
vate, et  lis  qui  acquiescunt  vobis,  et  in  cotomicibus 
agnosci  posse  Deum  putant.  Nos  autem  quibus  io 
fine  saeculi,  vel  ad  vesperam  mundi,  c Verbum  caro 
factum  est**,  i in  illa  carne  agnosci  dicimus  Deum, 
quam  suscepit  ex  Virgine.  Istas  enim  Verbi  Dd 
carnes,  neque  mane  aliquis,  neque  meridie  mandu- 
cavit, sed  ad  vesperam.  Adventus  enim  Domini  in 
carne  ad  vesperam  factus  est : sicut  et  Joannes  di- 
cil  : c Pueri,  novissima  hora  est.  > Sed  « el  mane, 
inquit,  replebimini  panibus.  > Nobis  et  panis,  ver- 
Q biim  Dei  esi  (23).  Ipse  enim  panis  vivus,  qui  de 
coelo  descendit,  et  vitam  dat  bule  mundo  Sed 
quomodo  dicit  mane  dari  hunc  panem,  cum  ad- 
ventum ejus  in  carne  facium  dixerimus  ad  respe- 
ram  ? Hoc  modo  intelligendum  puto,  quod  ad  ve- 
speram quidem  vergentis  mundi  el  prope  finem 
cursus  sui  positi  Doniiuus  venerit,  sed  adventu  suo, 
quoniam  ipse  est  sol  justi liae,  novum  credentibus  re- 
paraverit diem.  Quia  ergo  novum  mundo  scieniue 
lumen  accendit,  diem  (24)  suum  quodammodo  ef- 
fecit el  suum  mane  lanquam  justitiae  sol  produxit, 
et  in  boc  mane  replentur  panibus  qui  ejus  prae- 
cepta suscipiunt.  Nec  mireris  quia  verbum  Dei  et 
caro  dicitur,  el  panis,  et  lac  dicitur,  et  olera  dici- 
tur, ei  pro  mensura  credentium,  vel  possibilitate 


Maria  Magdalene  et  Maria  JaoobI  ad  sepulcrum  et  ^ sumentium  diverse  nominatur.  Potest  tamen  et  hoc 


invenerunt  lapidem  revolutum  a monumento.  » ibi 
nodiei  terrae  motum  factum,  monumenta  disrupta, 
centurionem  et  milites  qui  ad  custodiam  positi 
erant,  dicentes**:  i Vera  liic  Filius  Dei  erat,  i 
Agnitos  ergo  est  per  baec  in  vespera  Dominus,  quia 
ipse  Dominus  est  agnitus  in  virtute  resurrectionis. 
Sed  quomodo  mane  gloria  ejus  visa  est  ? Cum  ve- 
nissent aliae  mulieres  prima  Sabbati  valde  mane, 


intelligi,  quod  post  resurrectionem  suam  quam 
mane  oslendimus  factam,  credentes  repleverit  pa- 
nibus, pro  60  quod  libros  legis  et  prophetarum 
ignotos  prius  et  incognitos  dederit  nobis,  et  ad  in- 
structionem nostram  baec  Ecclesiae  instrumenta  con- 
cesserit, ut  ipse  sit  panis  in  Evangeiio : caeieri  vero 
libri  legis  vel  prophetarum,  vel  historiarum,  plures 
appellati  suiil  panes,  ex  quibas  repleantur  qui  ex 


“ Ex«d.  XTi.  20.  ·’  Isa.  isti  , 24.  >·  I Tini,  τι,  17 , 18 , 1».  *»  Joan.  xt,  22.  “ Esod.  χτι.  8,  7. 

»»  II  Tlm.  III,  7.  *·  Hatlli.  xxtiii,  1 ; Mare.  xvi.  1 ; Luc.  xxiu.  2.  *»  Maith.  xxtii,  84.  **  Maiifc. 

xiTiii , 8.  *·  Exod.  xti,  12.  ·*  Joan.  i,  14.  *’  1 Joan.  ii,  19.  “ Joan.  vi,  38. 

(21)  Alias,  I permanet » (23)  Alias, « nobis  in  qiio  po-iiliis  esi  panis,  eer- 

(22)  Sic  mss. ; slias  Tero  « suscipiant. ..  come*  bum  Dei  esi.  » Sed  inss.  _ui  in  nostro  lexlu. 

dam...,  mao^ceut  ? > (24)  Hss., 


t dtem·  I Alias,  c mane,  i 


m IN  ElOPUH  HOMILIA  \lll.  ?50 

geiuibus  cre4unt·  Quod  tamen  non  sine  prophetica  A atrum  ardens  erat  intra  nos,  cum  aperiret  nobis 
aucioriiate  facium  docemus.  Praedixerat  namque  Scripturas  ? r Et  aliis  ipse  ignis  est,  qui  conflagrat 
Isaias  propheta  boc  modo  ·· : i Ascendent  in  inon-  spinas  de  terra  mala,  id  est  qui  malignas  cogiia- 
lem,  bibent  vinum , ungentur  unguento,  i Trade  tiones  in  corde  consumit.  Et  ideo  peccatoribus  qul- 
bsec  omnia  gentibus  · consilium  enim  Domini  om-  dem,  neque  vermis  arguens  unquam  (46)  moritur, 
iiipotentis  est  hoc.  Si  ergo  competenter  et  carnes  neque  ignis  exurens  aliquando  resiingtiiiuT  ; justis 
ad  vesperam  accepimus,  et  panibus  replemur  mane,  autem  et  fldelibus  permanet  dulcis  et  suavis·  i Gu- 
quia  nec  possibile  erat  nobis  mane  carnee  edere,  staieenimetvidete,  quoniam  suavis  est  Dominus·*,» 
nondum  enim  tempus  erat,  sed  nec  meridie  potera·  ipse  Dominus  ei  Salvator  uosier  Jesus  Christus,  cui 
nius.  Vix  enim  angeli  edunt  carnee  meridie,  et  illi  est  gloria  et  imperium  in  saecula  sacculorum.  Ameu. 
fortassis  ordini  meridianum  conceditur  tempus.  HOMILIA.  VIII. 

Praeterea  ei  illud  iiiteliigere  possumus  quod  uni-  De  initio  Docalogi. 

cuique  nostrum  mane  est,  et  initium  diei  illud  tem-  I.  Omnis  qui  didicit  contemnere  praesens  saecii« 

pus,  quo  primum  illuminamur,  et  ad  lucem  fidei  ac-  Ium,  quod  figuraliter  Agyptus  appellatur,  et  per 

cedimus.  In  hoc  ergo  tempore,  quo  adbuc  in  principiis  verbum  Del,  ut  secundum  Scripturas  dicam,  trans· 
fidei  (45;  sumus,  carnes  Verbi  Dei  comedere  non  ^ lams  est,  et  non  invenitur,  quia  ad  saculuni  fuiti- 
possuiiius,  id  est  perfectae  et  consummatae  doctrinae  festinat  ac  tendit,  de  hujusmodi  anima  dicii 

nondum  capaces  exsistimus.  Sed  post  longa  exer-  Dominus  ·*  : « Ego  sum  Dominus  Deus  tuus,  qui 
cilia,  post  profectum  plurimum,  cum  jam  proximi  ^^n\\  te  de  terra  iSgypii·  de  domo  servitutis.  » Non 
sumus  ad  vesperam,  et  ad  ipsum  fluein  perfeciio·  ^rgo  haec  ad  illos  tantum  dicantur,  qui  de  iEgypto 

Ilis  urgemur,  tunc  demum  solidioris  cibi  et  perfecti  profecti  sunt,  sed  multo  magis  ad  te,  qni  nunc  audia 

verbi  capaces  fieri  possumus.  Nunc  ergo  fesline-  |sta,  si  tamen  proficiscaris  ex  ^gypto,  ei  ^gyptiis 

mus  codesle  manna  suscipere  : istud  enim  manna,  non  servias,  dicit  bsc  Deus:  c Ego  sum  Domi- 

prout  vult  quisque,  talem  saporem  reddit  in  ore  nus  Deus  tuus,  qni  eduxi  te  de  terra  ^gypli,  de  domo 

ejus.  Audi  enim  et  Dominum  dicentem  iis  qui  ac·  servitutis.  > Vide  si  non  negotia  saeculi,  el  actus 

cedunt  ad  se··  : c Fiat  libi  secundum  fidem  tuam.»  carnis,  domus  est  servitutis  : sicut  rursum  ccon« 

El  tu  ergo  si  verbum  Dei,  quod  in  Ecclesia  praedi-  trario  relinquere  saecularia,  et  secundani  Deum  vi· 

calur,  tota  fide,  lota  devotione  suscipies,  flet  tiid  ycre,  domus  est  liberutis,  sicut  et  Dominus  in 

ipsum  verbum,  quodcunqne  desideras.  Verbi  gra-  Evangelio  dleil  ·· : € SI  permanseritis  In  verbo  meo, 
tia,  si  tribularis,  consolatur  te  dicens  ·*  : c Co«*  yos  agnoscetis  veritatem,  el  veritas  liberabit  vos.» 

eonirilum  et  humiliatam  Deus  non  spernit.  » Si  iGgypUis  domus  est  servitutis,  Judaea  vero  et 

laetaris  pro  spe  futura,  cumulat  tibi  gaudia  dicens  ··:  Jerusaleio,  domus  est  libertatis.  Audi  et  Apostolum 

c Ltaeiamini  in  Domino  el  exsultate  justi.  » Si  ira-  his . secundum  sapientiam  quae  ei  in  ministerio 
eundus  es,  mitigat  te  dicens··  : i Desine  ab  ira,  data  fuerat,  pronuntiantem  : t Quae  autem  sursum! 

et  derelinque  indignationem.  > Si  In  doloribus,  sa-  est,  inquit  Hierusalem,  libera  est,  quae  est  mater 

nat  te  dicens  ··  : Dominus  t sanat  omnes  languo-  omnium  nostrum. » Sicut  ergo  iEgyplus,  ista  terrena 

res  tuos.  » Si  paupertate  consumeris,  consolatur  te  provincia,  filiis  Israel  domus  dicitur  servitutis,  ad 

dicens  ··  : Dominus  · allevat  de  terra  15β  i»M>pem,  comparationem  Judaeae  el  Hierusalem,  quae  eis  do· 

eide  stercore  erigit  pauperem.»  Sic  ergo  manna  verbi  mus  efficitur  libertatis  : ita  ad  comparationem  eoe· 

Dei  reddit  in  ore  luo  saporem  qtiemcunque  volueris,  lestis  Hierusalem,  quae,  ut  Ha  dicam,  mater  esi  li- 

Hoc  iamen  si  quis  infideliter  suscipiat,  el  noii  com-  beriaiis,  totus  bic  mundus,  el  omnia  quae  in  hoc 

edat,  sed  abscondat,  vermes  ex  eo  ebulliunt.  Pu-  mundo  snnt,  domus  est  servitutis.  El  quoniam  de 

tasne  eousque  deducendum  est  verbum  Dei,  ut  paradiso  libertatis  pro  poena  peccati  ad  hujusmodi 

etiam  vermis  fieri  putetur  ? Non  le  hic  turbet  aa-  ventum  fuerat  servitutem,  idcirco  primus  serma 

ditiis,  audi  Prophetam  ex  persona  Domini  dicen-  d Decalogi,  id  est  prima  mandatorum  Dei  vox  de  Ii» 
tem  ··  : i Ego  autem  sum  vermis*  el  non  homo. » bertate  profertur,  dicens : i Ego  sUra  Dominos  Deus 

Sicut  enim  ipse  est  qui  fit  aliis  in  ruinam,  aliis  au-  tuus,  qui  eduxi  te  de  terra  ^gypii,  de  domo  servi- 
lem in  resurrectionem  ; ita  el  ipse  est  qui  nunc  in  tutis.  » Hanc  vocem  in  iEgypio  positus  audire  non 

uianna  fidelibus  quidem  dulcedo  mellis,  iiifideUbiis  poteras,  etiamsi  libi  Injungatur  ut  Pascha  facias^ 

autem  vermis  efficitur.  Ipse  est  enim  sermo  Dei,  etiamsi  accingaris  lumbos,  el  sandalia  accipias  iit 

qui  iniquorum  mentes  arguit,  et  correptionum  spi-  pedibus,  etiamsi  virgam  teneas  in  manu,  eiaxyn» 

culis  peceatoram  conscientias  terebrat.  Ipse  est  qui  eum  amaritudine  comedas.  El  quid  dico  iii  iEgyput 

cl  ignis  efficitor  in  cordibus  illorum,  quibus  ad-  positus  haec  audire  non  poteras  ? Sed  ne  inde  qui- 

aperit  Scripturas,  qui  dicunt  ·’  ; t Nonne  cor  no-  dem  profectus  in  prima  siaiira  mansione  haec  audire· 

Isa-LVii.  ··  Mallii.  VIII,  15.  •‘Psal.  L,  17.  ··  Psal.  xxxi,  II.  ··  Psal.  xxwi,  «. 

“ Psal.  cxii.  7.  »·  Psal.  XXI,  7·  ‘Ume.  xxiv,  54.  »·  Psal.  xxxiii,  8.  ·»  Exod.  xx,  4.  **Joan.  vin» 
51,  34.  ··  Galar.  iv,  46. 

<25)  Vox,  € (Ldei,  » deesi  in  antea  editis  , seJ  (46)  Alias,  c arguens  iniqua,  i 
kabelur  in  mss· 


&51 


ORIGENIS 


potuisti·  nec  in  secunda « nec  in  tertia·  nec  cum 
transires  Rubrum  mare,  etiamsi  ad  Herrhain  vene* 
Ws·  et  fuerit  ibi  amaritudo  in  dulcedinem  versa, 
etiamsi  in  Ilelim  veneris  ad  duodecim  fontes  aqua- 
rum, et  septuaginta  arbores  palmarum,  etiamsi  Ra- 
phidim  preeterierls , caeterosque  profectus  ascen- 
deris : nondum  «ad  hujuscemodi  verba  idoneus 
judicaris,  sed  cum  perveneris  ad  montem  Sina. 
Mullis  ergo  ante  laboribus  peractis,  multis  aerum- 
nis et  teiitationibus  superatis,  vix  aliquando  me- 
reberis praecepta  suscipere  liberuiis,  et  audire  a 
Domino : c Ego  sum  Dominus  Deus  tuus,  qui  eduxi 
te  de  terra  <£gypti,  de  domo  servitutis.  » Verum  hic 
sermo  nondum  sermo  mandati  est,  sed  quis  sit  qui 
mandat,  ostendit.  Nunc  ergo  videamus  quid  sit  iiii- 
tiuin  decem  mandatorum  legis  : et  si  non  occurri- 
mus ad  omnia , initia  saltem,  prout  Dominus  dede- 
rit, explicemus. 

2.  Primum  ergo  mandatum  est  : i Non  erunt 
tiH  dii  alii,  praeter  me.  i Et  post  hoc  sequitur  » 
« Non  facies  (%7)  tibi,  idoliini,  neque  ullam  simili- 
tudinem, quaecunque  in  coelo  sursum  sunt,  et  quae- 
cunque  in  terra  deorsum  suni,  et  quaecunque  sunt 
in  aquis  subtus  terram,  et  non  adorabis  illa , neque 
coles  .Illa.  Ego  enim  sum  Dominus  Deus  tuus, 
Deus  zelans,  qui  reddo  peccata  patrum  in  illios,  in 
tertiam  et  quartam  progeniem  iis  qui  oderunt 
me,  et  faciens  misericordiam  in  millia,  iis  qui 
diligunt  me  et  qui  servant  praecepta  mea.  t Haec 


L quem  omnia,  et  nos  per  Ipsum.  > Sed  et  In  mahii 
aliis  invenies  Scripturae  locis  deos  nominari,  sicut 
et  alibi  dicit** : c Quoniam  Dominus  summus,  ter- 
ribilis, et  rex  msgnus  super  omnes  deos;  i et**: 
c Deus  deorum  Dominus  locutus  est;  >,ei  **  * cis 
medio  autem  deos  discernit. » De  dominis  idea 
Apostolus  dicit  ** : c Sive  throni,  sive  doroiutio- 
nes,  sive  potestates,  omnia  per  ipsunn,  et  In  ipso 
omnia  creata  snnt.  t Dominationes  nutem  aiUl 
aliud  sunt,  quam  ordo  quidam  et  multitudo  domi- 
norum. In  qiio,  ut  inibi  videinr,  sensuro  legis  h- 
cidiorem  fecit  apostolus  Paulus.  Tale  est  enim  quod 
dicit  : Licet  sint  inulti  domini  qiii  aliis  geniilns 
dominentur,  ct  dii  mulli  qui  ab*  aliis  ^ 

nobis  unus  Deus, ' unus  Dominus.  Quid  autem  cas- 
sae sit  in  diis  multis,  vel  dominis  multis,  si  imesie 
et  patienter  auditis,  ipsa  nos  Scriptura  poterit  edo- 
cere. Aii  enim  idem  Moses  in  Deuteronomii  cifi- 
tico  ** : c Cum  divideret,  inquit.  Excelsos,  gestet, 
et  dispergeret  fliios  Adae,  statuit  terminos  geniio·, 
secmidum  numerum  angelorum  Dei,  et  facta  est 
porlio  Domini  popiiiiis  ejus  Jacob,  funiculos  hxre- 
ditatis  ejus  Israel.  > Angelos  igitur  (i9),  quibus  re- 
gendas gentes  commisit  Excelsus,  vel  deos  appel- 
lari, et  dominos  constat ; deos  quasi  s Ddb  datoi, 
et  dominos  quasi  a Domino  sortiti  sint  potcstaien. 
Undo  et  Domibus  dicebat  ad  angelos  qui  non  ser- 
vaverunt suum  principatum  **  : i Ego  dixi  : Ibi 
estis,  et  filii  Excelsi  omnes.  Vos  autem  ot  bomi- 


oinnia  simul,  nonnulli  putant  esse  unum  manda- 
tum. Quod  si  ita  putetur,  non  complebitur  157 
docem  numerus  mandatorum.  Et  ubi  jam  erit  De- 
calogi veritas?  Sed  si  eo  modo  dirimatur,  quo  et 
1108  in  superiori  pronuntiatione  distinximus,  inte- 
ger decem  mandatorum  numerus  apparebit.  Esi 
ergo  primum  inandaiuin  ** ; i Non  erunt  tibi  dii 
alii  praeter  me;>  secundum  vero*·  : cNon  facies 
tibi  idolum,  neque  ullam  similitudinem,  l etc.  In- 
cipiamus ergo  a primo  mandato.  Sed  ei  ego' au- 
xilio indigeo  ipsius  qui  haec  praecepit  Del,  ad  di- 
cendum, et  vos  purgatioribus  egetis  auribus  ad  au- 
diendum. Si  quis  ergo  vestrum  habet  aures  au- 
diendi, audiat  quomodo  dictum  est  : c Non  erunt 
libi  dii  alii  praeter  me. » Si  dixisset,  Non  sunt  dii 
praeter  me,  absolutior  sermo  videretur.  Nunc  au- 
tem quia  dicit  : c Non  erunt  libi  dii  alii  praeter 
me  (48),  > non  negavit  quia  sint,  sed  ne  illi  sint  cui 
haec  omnia  praecepta  dantur,  inhibuit.  Hinc  puto 
apostolum  Paulum  sumpsisse  illud,  quod  ad  Co- 
riiiihios  scripsit,  dicens  *· : c Si  quidem  ^unt  qui 
dicantur  dii,  sive  In  coelo,  sive  In  terra,  i Et  ad- 
dit : c Ei  sicut  snnt  dii  multi,  ei  domini  mulli,  no- 
bis tamen  unus  Deus  Pater,  ex  quo  omnia,  et  nos 
per  ipsum,  et  unus  Dominus  Jesus  Christus,  per 

4$  D **·  5· ..  ^ iWd.  A,  5, 6.  **  Exod.  xx, 

’ i*  1 *^»?*·  «***»  ··  Coloss.  I,  ifi. 

5.  Psal.  II,  8.  « Joan.  xv:i,  ifi. 

(27)  Alias,  < non  facias,  i 

(28)  Alias,  c dii  sUent.  i 


^ nes  moriemini,  et  sicut  onus  de  principibus  cade- 
tis;» imitantes  scilicet  diabolum,  qui  princeps 
omnium  factus  est  ad  ruinam.  Unde  constat  qooil 
exsecrabilea  illos  fecit  praevaricatio,  non  natan. 
Tibi  ergo,  o populus  meus  IsraeJ,  qui  pars  Dei  es, 
qui  funiculus  haeredi  tatis  qjus  eifcciu·  es,  caoo 
erunt,  inquit  **,  alii  dii  praeter  me;  »quia  vere 
Deus  unus  est  Deus,  et  vere  Dominus  unos  est  De- 
minus.  Caeleris  vero,  qui  ab  ipso  creati  sunt,  coo- 
tnlit  nomen  istud  non  natura,  sed  gratia.  Veram 
no  existimes  haec  tantum  ad  illum  dici  Israel,  qii 
Secundum  carnem  natus  est.  Mullo  magis  haec  ad 
te  dicuntur,  qui  Israel  eflecius  es  mente  Deam  vi- 
dendo, et  circumcisus  es  corde,  iion  came. 'Nam  et 
si  in  carne  gentes  sumus,  in  spiritu  Israel  samos, 
D propter  eum  qui  dixit  **  : i Pete  a me  et  dabo  liti 
gentes  haerediiatem  tuam,  et  possessionem  tqaa 
terminos  terne. » Et  propter  eum  qui  lieruo  di- 
xit ; c Paler,  omnia  mea  tua  suni,  et  tua  nea 
sunt,  et  glori ficaius  sum  in  his, » ai  lamen  ita  agas, 
ut  dignus  sis  pars  esse  Dei,  et  in  funiculo  bsredt- 
tatls  ejus  metiri.  Alloqui  si  indigne  agas,  exemplo 
sint  tibi  illi,  qui  ad  hoc  vocati  fuerant,  ut  esscni 
pars  Dei,  et  peccatis  suis  lioc  menieruni,  ut  dis- 
pergerentur per  omnes  gentes.  Et  qui  prius  edocti 

5.  *·  ibid.  A.  *·  I Cor.  viii,  5;  6.  **  PsaL  xivi,  3w 
Deui,  xxxii,  8,  9.  · " Psal.  lxxxj,  6,  7.  »*£xod. 

(29)  Vide  lib.  ii  Qrigm,  qu.  5, 


565 


IN  EXODUM  HOMILIA  Vlll. 


m 

j fuerant  de  domo  aerritulis»  nane  raraaoi  (quia  t qui  A baec  sciens  Apostolus,  dicit  c quia  idolam  nihil 

I peccat,  servos  est  peccati  **  i)  non  jam  ifigyptiis  est  in  inundo. » Non  enim  aliqua  ex  rebus  exsun» 

solis,  sed  omnibus  gentibus  serviunt.  Ergo  dicitur  tibus  assumitur  species,  sed  quod  ipsa  sibi  otiosa 

I et  tibi,  qui  per  Jesum  Christum  existi  de  iEgypto,  mens  et  curiosa  repererit.  Similitudo  vero  est, 

f et  de  domo  servitutis  eductus  es  : € Non  erunt  tibi  cum  aliquid  ex  his  quae  sunt  vel  in  coelo  vel  in 

! dii  alii  praeter  qie  » terra,  vel  iu  aquis,  formatur,  sicut  superius  dixi· 

5.  Post  haec  videamus  quid  etiam  secundum  vi-  mus.  Verumlamen  non  sicut  deviis  quae  in  terra 

detur  continere  mandatum.  cNon  facies  tibi  ipsi  sunt  vel  in  mari  similitudinibus  in  promptu  est  pro- 

idolum,  neque  omnem  similitudinem  eorum  quae  nuntiare,  ita  etiam  de  coelestibus  : nisi  si  quis  di- 

aojit  in  coelo,  vel  quae  in  terra,  vel  quae  in  aquis,  cat  de  Sole,  et  luna,  et  stellis  hoc  posse  sentiri.  Et 

^ ei  qus  subtus  terram  > Longe  aliud  sunt  idola,  horum  namque  formas  exprimere  gentilitas  solet. 

I et  aliud  dii,  sicut  ipse  nos  nihilominus  Apostolus  Sed  quia  Moyses  eruditus  erat  in  omni  sapientia 

decet.  Nam  de  diis  dixit** : < Sicut  sunt  dii  multi,  iEgyptiorum,  etiam  ea  quae  apud  illos  erant  in  oc· 

et  domini  mulli,»  De  idolis  autem  dicit **,  c quia  cuUis  et  reconditis,  prohibere  cupiebat  : sicut, 

nihil  est  idolam  in  mundo. » Unde  mihi  videtur  non  verbi  causa,  ut  nos  quoque  appellationibus  utamur, 

irapsitorie  haec  legisse  quae  Jex  dicit.  Yidit  enim  " ipsorum,  Hecalen  quam  dicunt,  aliasqne  daemonum 
differentiam  deorum,  et  idolorum ; et  rursum  diffe·  formas,  quae  Apostolus  c spiritalia  nequitiae  in  coe- 

fentidm  idolorum,  et  similitudimim.  Nam  qiii  de  lestibus » vocat  **«  De  Ipsis  fortassis,  et  propheta 

idolis  dhiit  quia  non  sunt,  non  addit  quia  similitu-  dicit**,  quia  € inebriatus  est  gladius  meus  in  coe- 

diiies  non  eunt.  Hic  autem  dicit:  lo. » His  eiiiiii  formis  et  similitudinibus  invocare 

cOu  ιηιήσ€(ς  (50)  σεαυτφ  f c Non  facies  tibi  ipsi  ido-  daqmonia  moris  est  iis,  quibus  talia  curae  sunt,  vel 
cCSciiXcv  , παντδς  lura,  neque  siniilituUi nem  ad  repellenda,  vel  etiam  ad  vitanda  mala,  qua 

όμοΓωμα.  » "Αλλο  εΓδω-  omnium.  > Aliud  est  ergo  nunc  sermo  Dei  universa  complectens  simul  abju- 

lov,  χα^Ιτερον  όμοίωμα.  facere  idolum,  aliud  si-  rat  et  abjicit,  et  non  solum  idoliim  fleri  vetat,  aed 

*ΟμοΙωμΛ  μέν  γάρέστιν,  miliiudinem.  Et  siqni-  et  similitudinem  omnium  qua  in  terra  sunt,  et  ia 

AAv  ποι){ς  ιχθύος,  ή τετρά-  dem  Doiiynus  nos  ad  ea  aquis,  et  in  cocio. 

«dflou,  ή θηρίου  βιΑ  τε-  qu»  dicenda  sunt  iliumi·  4.  Addit  autem  et  dicit : f < Non  adorabis  ea, 

χνουργίας,  ij  ζωγρα-  nare  dignetur,  ego  sic  ar-  c Ού  προσκυνήσεις  αύτοΤς,  neque  coles  ea  *·*·»  Aliud 

φΙας  όμοίωμα.  Είδωλον  bilror  accipiendum  quod,  ούβλ  λατρεύσεις  αύτοΐς. » est  colere,  aliud  adorare. 

&,  δσα  άνατυπούσσ  ψυ-  verbi  causa,  si  quis  in  (j  "Αλλο  προσχυνεΤν,  χα\  Αλ-  Potest  quis  interdum  et 

χή  ποιεΤ,  ουκ  έξ  Οπαρ-  quolibet  metallo  auri  vel  λο  λατρεύειν.  Ό μέν  γάρ  invitus  adorare,  sicut 

χδντων  πρωτοτύπως*  οΤον  argenti,  vel  ligni,  vel  ia-  έξ  δλης  ψυχής  δουλεύων  nonnulli  regibus  adulan- 

άναμβμιγμένον  τδ  ζώον  pidisfaciat  speciem  τούτοις,  ού  μύνον  προσ-  tes,  eum  eos  ad  bujiisoe- 

άιώ  Ανθρώπου  καί  Ιττπου.  quadrupedis  alicujus,  vel  χύνει,  άλλά  και\  λστρεύει.  modi  studia  deditos  vide- 

serpentis,  vel  avis,  et  statuat  illam  adorandam,  Ό δλ  καθυποκρινύμενος,  rini,  adorare  se  stmu- 
non  idolum,  sed  similitudinem  fecit.  Vel  etiam  si  κα\  δι&  τά  ίθνη  ποιων,  lant  idola,  cum  in  corde 

pletoram  ad  hoc  ipsum  statuat,  nihilominus  simi-  ού  λατρεύει  μλν,  προσκυ-  ipsorum  certum  sit,  quia 

liludinem  fecisse  dicendus  est.  Idolum  vero  facit  νεί  δέ.  Εύρήσεις  δέ  τοιού-  niliil  est  idolum.  Colere 

ille,  qui  seeuiiduin  Apostolum  dicentem,  quia  t ido-  τους  έν  τοΤς  *ΑριθμοΤς  vero,  est  toto  bis  affecta 

Ium  nihil  est, » facit  quod  non  esu  Quid  est  autem  χαριζομένους  γυναιξΐ,  καΐ  et  studio  mancipari.  0- 

quod  non  est?  Species  quam  non  vidit  oculus,  sed  είδωλα  προσχυνούντας.  trumque  ergo  resecat  ser* 
ipse  sibi  animus  fingit.  Verbi  gratia,  ut  si  quis  hu-  mo  divinus,  ut  neque  affectu  edas,  neque  specie 

manis  membris  caput  canis,  aut  arietis  formet,  vel  adores.  I&ciendum  tamen,  quod  cum  decreveris 

rursum  in  uno  hominis  habitu  duas  facies  fingat,  praecepti  ejus  servare  iiTaiidalum,  et  omnes  caeie- 

aut  bumano  pectori  postremas  partes  equi  aut  pi*  ros  deos  et  dominos  repudiare,  et  praeter  unum 

acis  adjungat.  Haec  et  iis  similia  qui  facit,  non  sl-  Deum  el  Dominum  neminem  habere  vel  Deum  vel 

miliiudinem,  sed  idolum  facit.  Facit  enim  quod  Dominum,  lioc  esi  belliiin  sine  foedere  denuntiasse 

non  esi,  nee  babet  aliquid  simile  sui.  Et  idcirco  omnibus  cteieris.  · Cum  ergo  venimus  ad  gratiam 

VERSIO  «OVA.  VBRSIO  «OVA. 

^ faciei  tibi  idolum^  neque  ulUu$  smiiitudi-*  fi  Non  adorabit  ea,  neque  colet  ea,  » Aliud  ett 
nam. » Altud  idolum  et  aliud  timiliiudo,  Similiiu·  adorare  et  aliud  colere*.  Nam  qui  toto  animo  hUce 

ao  emm  ett  ti  piteit^  aut  quadrupedit^  aut  betiim  tervit^  non  modo  adorat ^ vetum  etiam  colit.  Qui 

atmulacnm  arte  aut  jungendo  fecerit;  idolum  vero  autem  rem  timulate  ac  propter  gentet  facit ^ nonco· 

gutaqutd  antmut  ex  hit  qute  primario  non  extittuni^  IU  quidem,  ted  adorat,  Ejutmodi  reperiet  in  Nu· 

aecum  ipte  efformaru : cujutmodi  fuerit  animal,  quod  ment,  qui  ut  mulieribut  placeant  idola  adorant 

mtsim  homine  et  equo  conttet, 

^••Joan.viii,  54.  *’Exod.  xx,  5.  »*Exod.  xxvi,  4.  *»I  Cor.  viii,  6.  *·ϋ)^.4.  *M Cor.  viii,  A. 
“Ephes.vi,  12.  ··  Isa.  xxxiv,  5.  ·*·  Exod.  xx,  5. 

(50)  Ού  ποιήσεις,  eic.  Graeca  hujus  nec  non  sequentis  fragmenti  verba  desumpla  sunt  e schedto 
manuscripus  Couibcfisii. 


55Κ 


ORIGEMS 


5M 


biplismi»  aniyersi$  aliis  dits  et  dominis  rennnlian-  i 
les,  Boloin  confllemiir  Deum  Palrem»  ei  Filium,  et 
Spiritum  sanctum·  Sed  lioc  conOteiites,  nisi  lolo 
corde  diligamus  Dominum  Deum  nostrum,  el  lota 
anima,  et  lota  virtute  adlisereamus  ipsi,  non  sumus 
effecti  pars  Domini ; sed  velut  in  coiiflnio  quodam 
positi,  et  illos  offensos  patimur,  quos  refugimus,  el 
Dominum  ad  quem  confugimus  propitium  noii  effi- 
cimus, quem  non  ex  loto  et  integro  corde  diligi- 
mus. Et  ideo  luget  nos  propheta  quos  videt  hujus- 
cemodi inconstantia  fluctuare,  et  dicit  : c Yap, 
duplices  corde  et  animo.  > £t  iterum  **  : c Usqnc- 
quo  daudicalis  utrisqne  genibus  vestris?»  Sed  et 
apostolus  iacobus  dicit  **  : c Vir  duplex  animo  in- 
constans est  in  omnibus  viis. » Sumus  ergo  nos, 
qui  non  integra  nec  perfecta  flde  sequimur  Deum  ^ 
nostram,  et  ab  alienis  recessimus  diis,  velut  in 
medio  quodam  confliiio  positi : et  ab  alienis  quasi 
fugaces  csedimur,  et  a nostro  Domino  lanqnam  insta- 
biles el  dubii  non  defendimur.  Annon  hoc  est,  quod 
el  prophetae  spiritaliter  imaginantur  de  amatoribus 
Hierusalem,  cum  dicunt,  quia  amatores  lui  ipsi  ini- 
mici facti  sunt  tibi  Ita  ergo  iniellige  el  animae  tu:e 
multos  fuisse  amatores,  qui  delectati  sunt  decore 
ejus,  cum  quibus  meretricata  esi.  De  quibus  et  di- 
cebat **  : c Post  amatores  meos  ibo,  qui  dant  mihi 
159  vinum  meum,  et  oleum  meum,  > et  caetera. 
Sed  venii  jam  illud  tempus,  ut  diceret : c Reverur 
ad  virum  meum  priorem,  quia  melius  inibi  erat 
tunc,  quam  modo.  » Regressa  es  ergo  ad  virum 
tuum  priorem,  offendisti  sine  dubio  amatores  luo»  ^ 
cum  quibus  adulteria  committebas·  Nisi  ergo  nunc 
tota  flde  permaneas  cum  viro  tuo,  et  toto  ei  ore 
glutineris,  ex  mullis  sceleribus  quae  commisisti, 
suspecta  es  ei,  omnis  motus  tuus,  et  aspectus  tuus, 
ipse  etiam  incessus,  si  fuerit  negligentior,  displi- 
cebit. Niliil  ultra  in  te  lascivum  videre,  nihil  dis- 
solutum el  prodigum  potest.  At  ubi  parum  quidem 
a viro  tuo  diverterisj  oeuios,  siatim  necesse  est 
memoriam  fleri  priorum.  Ut  ergo  priora  deleas, 
et  fldea  libi  poasii  haberi  in  relniiiis,  non  modo 
agendum  tibi  nihil  est  impudicum,  sed  ne  cogitan- 
dum quidem.  Vide  enim  quod  scriptum  est : < Cum, 
inquit  immundus  spiritus  exierit  ab  homine, 
vadit  per  loca  arida,  quaerit  requiem,  et  non  inve- 
uiL  Tunc  dicit  : Revertar  in  domum  meam  unde  I 
exivi.  £i  si  veniens  invenerit  eam  vacantem,  mun- 
daum  et  ornatam,  vadit,  ct  adducit  secum  alios 
septem  spiritus  nequiores  se,  et  intrantes  in  domum 
illam  hahiianl  in  ea  (51).  Et  erunt  novissima  ho- 
minis illius  pejora  prioribus!  » Ilacc  si  advertamus, 
quomodo  possumus  vcl  in  parvo  ncgligenliae  locum 
dare?  Habitavit  (52)  enim  in  nobis  immundus 
spiritus,  antequam  crederemus,  antequam  venire- 

Eecli.  n,  44.  ··  I!l  Reg  xviii,  24 . ··  Jacob.  i,  8 
26.  »MlCor·  VI,  45.  ibid.  46.  ibid.  17,  el 


mus  ad  Christum,  ciim  adbnc,  ot  thperhis  dixi, 
fornicaretur  anima  nostra  a Deo,  et  esset  ea· 
amatoribus  suis  daemonibus.  Sed  posteaqiiam  dixit : 
i Revertar  ad  virum  meum  priorem ; » ei  venii  U 
Christum,  qui  eam  ex  initio  ad  Imagtnein  sua· 
creavit,  necessario  locum  dedit  adulter  splriim, 
ubi  vidit  legitimum  virum.  Suscepti  ergo  sumas  a 
Christo,  et  mundata  est  domus  nostra  a peccatu 
prioribus,  et  ornata  est  ornamentis  sacrameniorun 
fidelium,  quae  norunt  qui  initiati  sunt.  Sed  dm 
stalim  domus  haec  habitatorem  habere  Chrisiuia 
meretur,  nisi  sil  vita  ejus  et  conversatio  ita  saurta, 
ita  pura  et  incontaminabilis,  iit  templum  Dei  esse 
mercatur.  Non  enim  domus  (53)  adhuc,  sed  tcia- 
plum  esse  debet  in  quo  habitet  Deus.  Si  ergo  ac- 
ceptam gratiam  negligat,  el  implicet  sc  negotiis 
saecularibus,  continuo  spiritus  ille  immundus  red- 
ii, et  vindicat  sibi  domum  vacantem.  Et  ne  ite- 
rum possit  expelli,  alios  secum  septem  s|>irims 
adhibet  nequiores,  et  flunt  novissima  hujusmodi 
hominis  pejora  prioribus  ; quia  lulerabiliiis  fuem 
non  redisse  ad  virum  priorem  animam  semel  me- 
relrlcanlem,  quam  egressam  post  confcssioacai 
viri,  rursum  adulteram  fleri.  Nulla  ergo  c societas, » 
sicut  dicit  Apostolus  c templo  Dei  cum  idolis, 
nulla  consonantia  Christo  et  Belial.  » Si  Dei  sa- 
mus,  tales  esse  debemus  ut  compleatur  illud  qnoil 
dicit  de  nobis  Deus  : c Quia  habitabo  in  cis,  ct 
in  cis  ambulabo,  dt  ipsi  erunt  mihi  in  populum. » 
£t  sicut  alio  loco  propheta  dicit  : c Exite  de 
medio  eorum  , et  separamini,  dicit  Dominus,  qni 
portalis  vasa  Domini.  Exite,  el  iniinunduin  uolile 
contingere,  et  ego  recipiam  vos,  et  ero  vobis  i· 
patrem,  et  vos  eritis  mihi  in  lllios  et  flkias,  dicit 
Dominus  omnipotens.  » Propterea  ergo  dicit** ; 

I Non  erunt  libi  dii  alii  praeter  me,  nec  facies  tili 
ipsi  idolum,  neque  similitudinem  ullam  qoaecuoque 
in  coelo  soni,  et  qusecunque  in  terra,  el  qiue  ia 
aquis,  non  adorabis  ea,  neque  coles  ea·  » 

5.  c Ego  enim  sum  Dominus  Deus  tuus.  Deos 
xelans  » Vide  benignitalem  Dei,  quomodo  gi 
nos  doceat,  et  perfectos  faciat , ipse  fragilitaiem 
humanorum  non  recusat  affectuum·  Quis  eois 
audiens  Deum  zelantem  non  continuo  miretur,  el 
humanae  fragililatis  vilium  putet?  Sed  omnia 
propter  nos  agit  et  patitur  Deus,  et  ut  possimas 
edoceri,  notis  el  usitatis  affectibus  nobis  loqniinr. 
Videamus  ergo  quid  est  hoc  quod  dicit,  quia 
Deus  zelans  ego  sum.  Sed  ut  contemplari  facilius 
possint  divina,  de  bumanis,  secundum  ea  qus 
superius  disseruimus,  doceamur  exemplis.  Omnis 
mulier  aut  sub  viro  est  el  subjecta  legibus  viri ; 
9ul  meretrix  est,  el  utitur  libertate  peccandi.  Qui 
ergo  ingreditur  ad  meretricem  , scit  so  au  eaia 

. ·*  Thren.  i,  2.  ” Osee.  ii,  5.  Luc.  xi,  24, 25, 
Isa.  Lii,  41.  **  Exod.  xx,  5,  4,  5.  **  ibid.  5. 


(31)  Alias,  € ct  intrans  in  domum  illam  habitat 
in  ea.  » 

(52)  Rabiiamlf  clc.  Exstat  hic  locus  apud  iuiiam 


Atirelian.  i De  imiit,  laic.^  cap.  49. 

(53)  Non  enim  domus,  elc.  Exstat  diam  hic  iocns 
apud  eiimJem  Jonain,  ibidem. 


557 


IN  EXODUM  HOMfLIA  Vllf.  5^ 

ingressuro  esse  mulierem  qwe  prosiUiiia  esi»  el  A miroditiis  volutari.  Quod  et  si  forie  aUi|uaiido  eve- 
ciinciis  volentibus  patet;  ei  indignari  non  potest,  niat  infeliciter»  saltem  ut  convertatur,  el  redeat  et 
si  cum  ea  etiam  alios  videt  amatores.  Qui  vero  poeniteal,  miseratus  exspectat.  Novum  enim  hoc 
legitimo  utitur  matrimonio,  non  patitur  uti  uxo-  bonitatis  est  genus»  ut  etiam  post  adiilicrium  re- 
rein  peccandi  potestate  (54)  · sed  accenditur  zelo  vertentem  tamen  et  ex  loto  corde  poeiiitentem 
ad  castitatem  matrimonii  conservandam,  quo  pos*  suscipiat  animam.  Sicut  et  ipse  per  prophetam  di< 
sit  ex  ea  fleri  legitimus  paler.  Hoc  ergo  exemplo  cii  ; i Niinquid  mulier  si  exierit  a viro,  el  dor- 
inielligamus  omnem  animam,  aut  prostitutam  esse  mierit  cum  alio  viro»  revertetur  ad  virum  suum?, 
dromonibus,  et  habere  plurimos  amatores,  ita  ut  Nonne  contaminntioue  conlamiiiabiiur?  Tu  autem 
intret  ad  eam  modo  quidem  spiritus  fornicationis»  fornicata  es  cum  amatoribus  mallis  , et  reverteba* 
IJlo  discedente  intret  spiritus  avaritiae,  post  buiio  ris  ad  me.  » Item  alibi  dicit  : c Et  posleaquam 
Teiiiat  superbiae  spiritus»  inde  irae,  Inde  invidiae,  fornicata  es  in  omnibus  bis,  dixi  : Revertere  ad 
post  ellam  vanae  gloriae,  aliique  cum  eis  plurimi  me ; et  nec  sic  reversa  es,  dicit  Dominus.  > Hic 
spiritus  immundi.  Isti  autem  omnes,  ita  cum  iu-»  ergo  Deus  zelans  si  requiritet  desiderat  animam 

iideli  anima  mereiricantur»  ut  alter  alteri  non  in-  tuam  adhaerere  sibi,  si  te  servat  a peccato  » si  cor- 

videat,  nec  zelotypia  moveantur  ad  invicem.  £t  ^ ripil,  si  castigat,  si  indignatur,  si  irascitur,  et  vel- 
quid  dico  quod  alter  alterum  non  excludat?  Imo  ut  zelotypia  quadam  erga  (e  utitur»  spem  tibi  esse 
el  invitant  se  invicem»  el  sponte  se  convocant»  salutis  agnosce.  Si  vero  castigatus  non  resipiscis, 
sicut  paulo  ante  jam  diximus  quod  In  Evangelio  correptus  non  emendaris  (56)  » verberatus  con«« 
scriptum  est  de  iilo  spiritu  qui  exiit  ab  homine»  temnis;  scito  quod  si  eousqiie  peccando  profeceris, 

el  regressus  adduxit  secum  septem  alios  noquio-  discedit  a te  zelus  ejus,  ci  dicetur  tibi  illud»  quod 

res  se  spiritus»  ut  in  una  anima  simul  habita-  per  Ezecbielem  prophetam  ad  Hierusalem  dicitur  : 
rent.  Sic  ergo  nullam  zelotypiam  amatorum  suo-  < Propterea  discedet  zelus  meus  a le»  et  non  ira- 
rum patitur  anima,  quae  dromonibus  prostituta  est.  scar  ultra  super  te.  » Vide  misericordiam  el  pieia- 
Si  vero  legitimo  conjuncta  sit  viro,  illi  viro  cujus  tem  boni  Dei.  Quando  vuU  misereri,  indignari  se 
matrimonio  Paulus  animas  conjungit  et  sociat,  dicit,  et  irasci,  sicut  per  Jeremiam  dicit  c Do- 
sicut  et  ipse  dicit  : c Statui  enim  vos  uni  viro  lore  et  flagello  castigaberis»  Hierusalem,  ult  no 
virginem  castam  exiiibere  Christo  ; » 160  et  de  abscedat  anima  mea  abs  te.  > Hroc  si  inteliigis»  nii- 
quo  in  Evangeliis  scriptum  ^®»  quia  rex  quidam  fe-  serantis  Dei  vox  est ; ubi  irascitur  et  zelatur»  ibi 

cit  nuptias  filio  suo ; in  hujus  ergo  viri  nuptias  q adbibet  dolores  el  verbera,  c Flagellat  enim  orn- 
eum se  anima  dederit» et  legiiimum  cum  eo  sonita  iiem  filium  quem  recipit®*·  > Vis  autem  audire  indi- 

fuerii  matrimonium  (35) » etiamsi  fuit  aliquando  gnaniis  Dei  I er ri bilem  vocem  T Audi  quod  dicit  per 

peccatrix»  etiamsi  meretricata  est,  tamen  si  se  buic  prophetam  ; cum  enumerassel  multa  nefanda  quro 

viro  tradidit»  ultra  eam  peccare  non  patitur.  Non  commiserat  populus,  addit  etiam  hroc  ®® : c Et  pro- 

potest  ferre  ut  rursum  anima  quro  se  sortiu  est  pter  hoc,  inquit»  non  visitabo  super  filias  vestras, 

virum»  alludat  cum  adulteris,  quia  excitatur  super  ciim  fornicantur»  neque  super  nurus  vestras  cum 

eam  aeius  ejus  viri»  et  defendit  conjugii  casillaleni.  moechantur.  » Hoc  esi  terribile,  hoc  extremum» 

Et  ideo  zelans  dicitur  Dominus,  quia  animaro  sibi  cum  jam  non  corripimur  pro  pcce.vtis»  curo  jam  non 

mancipatam  non  patitur  dromonibus  admisceri,  corrigimur  delinquentes.  Tunc  enim  cum  excesse- 

Alioquin  ei  eam  viderit  temerantem  jura  conjugii»  rimus  peccandi  modum»  Deus  zelans  avertit  a no- 

ei  occasionem  quaerere  ad  peccandum»  tunc,  ut  bis  zelum  suum»  sicut  superius  dixit  ®^  : c Aufe- 

scriptuni  est,  dat  ei  libellum  repudii,  et  dimittit  retur  enim  zelus  meus  a te,  et  non  irascar  super 

eam  dicens  : € Ubi  est  libellus  repudii  matris  tc  ultra,  i Hroc  de  eo  quod  dictum  est : c Deus  ze- 

vestrae  quo  divisi  eam?  i Quibus  etiam  addit  el  di-  ^ans.  » 

cit:  € Ecce  peccatis  vestris  venundati  estis»  et  6.  Videamus  nunc  et  quod  sequitur,  quomodo 
propter  iniquitates  vestras  dimisi  matrem  vestram.»  reddi  dicuntur  peccata  patrum  iu  filios,  in  tertiam 

Hroc  qui  loquitur  zelans  est,  el  zelo  commotus  ®l  quartam  progeniem.  In  hoc  enim  sermone  so- 

Iiroc  dicit;  post  agnitionem  enim  sui , post  illuini-  ient  hroreiici  suggillare,  quod  non  sit  boni  Del 
nationem  verbi  divini,  post  gratiam  baptismi » sermo»  qui  pro  peccatis  alterius  alium  plecti  dicat, 

post  confessionem  fidei,  et  tot  tanlisque  sacrameii-  Sed  secundum  ipsorum  rationem»  qui  Deuro  legis 

lis  matrimonium  confirmatum»  non  vult  nos  ultra  mandantem  broc  licet  non  bonum  (37),  justum  la- 

peccare»  non  patitur  animam  cujus  ipse  vel  spon-  men  dicunt , ne  ipsi  quidem  possunt  .ostendere, 

sus»  vel  vir  appellatur  , cum  dromonibus  ludere,  quomodo  secundum  sensum  suum  jusliliro  suro  con- 

scortari  com  immundis  spiritibus,  cum  vitiis  et  im-  venire  videatur,  si  alius  alio  peccanto  puniatur. 

” 11  Cor.  XI,  2.  ’·  Malth.  xxii,  2.  ” Isa.  l,  1.  " Jer.  iii,  I.  ibid.  7.  «·  Ezech.  xvi,  43.  ·*  4er. 

VI,  8.  ®*Ueb.  XII,  6.  ®·  Osee.  iv,  14.  ®®  Ezech.  xvi,  43. 

(54)  Alias,  € in  uxore  potestatem  peccandi. » (3J5)  Alias,  t correctus  non  emendaris.  » 

(55)  Alias,  i et  legitimo  cura  sortita  fuerit  lua-  (37)  Alias»  c dum  legis  mandatum  licel  nonno· 

trimoiiio.  » nu*»·  » 


359  ORIGENIS  SCO 

Superesl  Igitnr  ot  Dominum  deprecemur,  lU  osten-  A mundus  in  hoc  saeculo,  neque  corripitur  pro  pec- 
dal  nobis  quomodo  praecepta  ^ haec  justo  honoqiie  calo,  neque  flagellatur  : omnia  namque  ei  serTsia 
conveniant  Deo.  Saepe  jam  diximus,  quod  Scriptu-  sunt  in  futurum  (40).  Unde  et  ipse  sciens  sibi  isind 
ΠΒ  divina»  non  omnia  ad  exteriorem  hominem,  sed  statutum  tempus  esse  poenarum,  dicebat  ad  Salva- 
perpliira  ad  interiorem  loquuntur.  Interior  igitur  torem  **  : c Quid  venisti  ante  tempus  torquere 
homo  noster  aul  Deum  dicitur  habere  patrem , si  nos?  » Dum  ergo  stat  hic  mundos,  peccata  sua  noo 

secundum  Deum  vivit,  et  qme  Dei  sunt  agit ; aiit  recipit  diabolus,  qui  est  peccantium  pater.  Red- 

diabolum,  si  in  peccatis  sit,  et  voluntates  illius  ge-  duntur  autem  in  filios  , id  est  in  eos  quos  gaioU 
rat ; sicut  evidenter  in  Evangeiiis  Salvator  osten-  per  peccatum.  Etenim  homines  in  carne  positi 
dit,  cum  dicit  **  : c Vos  de  patre  diabolo  estis,  et  corripiuntur  a Domino,  verberantur,  flagellantor, 
desideria  patris  vestri  facere  vultis.  Ille  homicida  Non  enim  vult  Dominus  mortem  peccatoris , sed  ut 
fuit  ab  initio,  et  in  veritate  non  stetit,  c Sicut  ergo  revertatur,  et  vivat  **.  Et  propterea  benignus  et 
semen  Dei  in  nobis  dicitur  manere,  cum  verbum  Dei  misericors  Dominus  reddit  peccata  patrum  in  filios, 

servantes  in  nobis  non  peccamus,  ut  Juamies  di-  ut  quoniam  patres,  id  est  diabolus  et  angeti  ejus, 

di  **  : i Qui  autem  ex  Deo  est , non  peccat,  quia  caeleriqiie  principes  mundi  hujus  et  rectores  teue- 
semen  Dei  manet  in  eo ; i ita  etiam  cum  a diabolo  ^ braruni  harum  (et  ipsi  enim  efllciuntur  patres  pec· 
ad  peccandum  suademur,  semen  ejus  .suscipi-  cati,  sicut  et  diabolus),  quoniam,  inquam , patres 
mus  (38).  Cum  vero  etiam  implemus  quod  suase-  isti  indigni  sunt  qui  in  praesenti  saeculo  oorripian- 
rii,  tunc  jam  et  genuit  nos.  Nascimur  enim  el  filii  tur,  sed  in  futuro  recipient  quae  merentur,  filii 
per  peccatum.  Verum  quoniam  peccantes  vix  fere  eorum,  id  est,  quos  peccare  persuaserint,  et  qii 
accidit,  ut  sine  adjutore  peccemus,  sed  aul  mini-  nibiloniinus  per  ipsos  asciti  fuerint  ad  consortioni 
atros  peccati,  aut  adjutores  semper  requirimus;  ver-  societatemque  peccati,  hic  recipiant  quae  gesse- 
bi  causa,  si  adulterium  quis  molitur,  non  potest  runt : ut  purgatiores  ad  futurum  saeculum  pergant, 
hoc  solus  admittere,  sed  necesse  est  etiam  adul-  el  ultra  diabolo  socii  non  efficiantur  in  peena. 
teram  consortem  fleri  sociamqiie  peccati ; tunc  Quia  ergo  misericors  est  Dominus,  et  c omnes  fao· 
praeterea  etsi  non  plures , esse  tamen  ne-  mines  vult  salvos  fieri  > propterea  dicii  *’ : 
cesse  est  aliquem  vel  aliquam  in  ministeriis  c Visitabo  in  virga  ferrea  facinora  eorum,  et  ia 

ad  societatem  peccati  (39);  qui  omnes  velui  unus  ex  flagellis  pecca la  eorum.  Misericordiam  autem  meam 

altero  secundum  persuasionis  ordinem  generati,  ex  don  auferam  ab  eis. » Visitat  ergo  Dominus  animas, 

paire  diabolo  noxiae  naiiviuiis  progeniem  ducunt.  ^ el  requirit,  quas  iste  pessimus  persuasione  peccaii 
161  Et  ut  ad  ea  quae  scripta  sunt  veniamus.  Domi-  genuerit  pater,  et  dicit  ad  unamquamque  earum*^ : 

ntis  majestatis  Jesus  Christus  Salvator  noster  crti-  c Audi,  (Hia,  el  vide  et  inclina  aurem  inam,  et 

c!(xu8  est.  Hujus  piaculi  auctor  et  paler  sceleris  obliviscere  populum  tuum,  el  domum  patris  tui.  · 

sine  dubio  diabolus  est.  Sic  enim  scriptum  est  : Visitat  ergo  te  post  peccatum,  et  comnionel  te,  et 

€ Cum  autem  introisset  diabolus  in  cor  ludae  Isea-  in  flagello  el  virga  te  visitat  pro  peccato  quod  tibi 

riotis,  ut  traderet  eum.  » Paler  ergo  peccati  diabolus  pater  diabolus  suggessit  (41),  ut  reddat  libi  illud  ia 

est.  Iste  in  hoc  scelere  primum  filium  generat  Jii-  sinum,  id  est  dum  in  corpore  degis.  El  sic  esm- 

dam,  sed  solus  hoc  Judas  implere  non  poterat.  Quid  pletur,  reddi  peccata  patrum  in  sinum  filiorum  in 

ergo  scriptum  est?  c Abiii,  inquit  ”,  ludas  ad  tertiam  el  quartam  progeniem.  Deus  enim  zelaas 

Scribas  et  Pliaristeos,  el  ad  Pontifices,  dicens  eis : csi,  et  animam  quam  sibi  despondit  in  fide,  nou 

Quid  mihi  datis,  et  ego  vobis  eum  tradam  ? t Nasci-  vult  illam  permanere  in  contaminatione  peccaii; 

tur  ergo  ex  iuda  generatio  tertia  et  quarta  peccati,  sed  vult  eam  cito  purgari,  vult  eam  velociter  abji- 

Et  hunc  ordinem  deprehendere  poteris  etiam  iii  cere  omnes  immunditias  suas,  si  cui  forte  subjecta 

singulis  quibusque  peccatis.  Nunc  ergo  videamus  est  (42).  Si  vero  permanet  in  peccatis,  et  dicit  : Moo 

secundum  hanc  quam  diximus  progeniem,  quomodo  |)  audiemus  vocem  Domini , sed  facientes  faciemus 
Deus  peccata  patrum  reddat  in  filios,  in  tertiam  et'  voluntates  nostras,  el  incendemus  ignem  regi- 
qiiartam  progeniem,  el  in  ipsos  non  reddat  patres,  nm  cceli,  sicut  exprobratur  per  proplieum  **  ; 

Nihil  enim  de  patribus  dixit  Deus.  Diabolus  ergo  tunc  servantur  etiam  ipsi  ad  Hiaro  Sapieiiiic 

qui  peccandi  jam  modum  excessit,  sicut  proplicta  sententiam , qu»  dicit  **  : c Quoniam  quidem 

dicit  ”,  quemadmodum  vestimentum  iii  sanguine  vocabam , et  non  obaudiebatis , sed  irridebi- 

concretum,  noo  erit  mundum,  ita  et  ipse  non  erit  lis  sermones  meos;  itaque  el  ego  vestrm  perdi* 

” Joan.  III,  44.  ” 1 Joan.  in,  9.  ” Joan.  xiii,  2.  Malili.  xxvi,  14, 15.  ” Isa.  ix,  5.  ” Maiib. 

VIII,  29.  ·*  Ezecb.  xxxiii,  11.  ” 1 Tim.  ii,  4.  ” Psal.  lxxxix,  52.  Psal.  xlv,  iO.  ” ler.  vii,  18. 

” Prov.  1,  24. 

(58)  Suscipimus·  Alias,  c eflicimur.  > sule  clarissimum  nueliuin  Origen*  lib.  ii,  qiixsU  5» 

(30)  Mss.  Tiironeiises,  c de  miiiislris  et  nuntiis  iium.  22  et  scq. 
ac  sociis  peccaii.  » (41)  Alias,  i pro  peccatis. quae  libi  pater  diabo- 

(40)  Quo  tempore  extrema  supplicia  daemonibus  Ius.  » 
vel  inflicta,  vel  infligenda  Origenes  crediderit,  coti-  (42)  Alias,  i si  cui  forte  subreptum  esu  » 


361 


IN  ΕΧΟΟϋΗ  HOMILIA  IX. 


m 


Itoni  superridebo ; 'i  τβΐ  illam  quae  posUa  esi  illis 
in  Evangelio  dicente  Domino  : c Discedite  a me 
in  ignem  aeternum,  quem  praeparavit  Deus  diabolo 
et  angelis  ejus·  · Ego  opto  ut,  dum  in  hoc  saeculo 
iiim,  visitet  Dominus  peccata  mea,  et  hic  mihi 
resiituat,  ut  ibi  dicat  etiam  de  me  Ahraliam,  sicut 
dixit  de  paupere  Lazaro  ad  divitem  ** : c Memento, 
aii,  quod  recepisti  bona  In  vita  tua,  et  Lazanis  si· 
niliiier  mala.  Nunc  autem  bie  requiescit,  tu  vero 
cruciaris.  > Propierea  ergo  cum  corripimur,  cum 
castigamur  a Domino,  esse  non  debemus  ingrati , 
sed  iniellighmus  propierea  nos  in  praesenti  saeculo 
corripi,  ut  in  futuro  requiein  consequamur,  sicut 
ei  Apostolus  dicit  ** : « Cuin  autem  castigamur  a 
Domino,  corripimur,  ne  cum  hoc  mundo  dani  ne* 
mar.  > Propierea  denique  et  beatus  Job  libenter 
suscipiebat  cuncta  supplicia,  el  dicebat  ^ quia,  c si 
bona  accepimus  de  manu  Domini,  nonne  el  mala 
lolerabiiuus?  Dominus  dedit.  Dominus  abstulit; 
sidut  Domino  placuit,  ita  factum  esi ; sit  nomen 
Domini  benedictum.  » Reddit  autem  et  misericor- 
diam in  millia  iis  qui  diligunt  eum  *.  Qui  enim  di- 
ligunt, correptione  non  indigent,  neque  enim  pec- 
cant, sicut  et  Doiniuus  dicit  * : c Qui  diligit  ine, 
fiandata  mea  custodit.  » Et  ideo  c perfecu  dilectio 
foras  uiittii  timorem  i Ob  boc  ergo  diligentibus 
sola  misericordia  posita  est,  beati  enim  misericor- 
des *,  quia  ipsis  miserebitur  Deus  io  Christo  iesu 
Domino  nostro,  cui  est  gloria  et  imperium  in  sae- 
cula sasculoruin.  Arnen. 

HOMILIA.  IX. 

De  tabernaculo· 

I.  Si  quia  digne  intelligat,  vel  ei  iEgypto  Hebraeo- 
rum profectionem,  vel  transitum  162  oiaris  Rubri, 
sed  et  omnem  hatic  viam,  qum  agitur  per  ileserlum 
£i  metationes  singulas  quasque  castrorum ; si  lio- 
riim  iu  exstiterit  capax,  ut  etiam  legem  Dei  susci- 
piat seripum  non  atramento.,  sed  Spiritu  Dei 
Yivi  · ; si  quis,  inquam,  ad  haec  ita  per  ordinem 
profectuum  perfecte  veniat,  ui  singula  quaeque  im- 
plens in  spiritu  asseculas  sil,  et  ea  quae  in  bis  in- 
dicantur augmenta  virtutum,  ille  poterit  conse- 
quenter etiam  ad  visionem  el  inielligenliam  laber- 
naciiU  pervenire.  De  quo  laberiiaculo  multis  qui- 
dem in  locis  memorant  Scripturae  divinae,  et  indi- 
care quaedam  videntur,  quorum  vix  capax  esse 
possit  humanus  auditus ; praecipue  tamen  apostolus 
Paulus  de  inUlligentia  tabernaculi  quaedam  nobis 
prodit  scieniiae  excelsioris  indicia,  sed  nescio  quo 
pacto  fragilitatem  fortassis  intnens  auditorum, 
claudit  quodammodo  ipsa  quae  pandit.  Dicit  nam- 
que ad  Hebraeos  scribens  ' : c Tabernaculum  enim 
factum  est  primum,  in  quo  erat  candelabrum,  el 
cnensa  (A5)  el  propositio  panum,  quod  dicebatur 

^ Maith.  XXV,  41.  ··  Luc.  xvi,  25.  ··  1 Cor.  xi, 
♦ I Joan.  !▼,  18.  · Mallii,  v,  7.  · II  Cor.  iii,  5.  ’ I 
« Psal.  XIV,  1,2. 


Sancta  sanctoniiii.  Post  secundum  autem  velamen, 
tabernaculum  quod  dicitur  sanctam,  bibens  au- 
reum altare  incensi,  et  arcam  testamenti,  et  intra 
eam  duas  tabulas,  et  manna,  et  virgam  Aaron 
quae  fronduerat.  » Sed  iis  addidit  : c De  quibus 
noii  est  modo  dicendum  per  singula.  » Quod  ergo 
aii,  c de  quibus  non  est  modo  dicendum,  » quidam 
ad  illud  tempus  referunt  quo  Hebraeis  scribebat 
Epistolam.  Aliis  vero  videtur,  quod  pro  mysterio- 
riiin  magnitudine  omne  tempus  prsseiiiis  vitae  ad 
baec  explananda  idoneum  neget.  Verum  non  usque- 
quaque  tristes  nos  relinquit  Apostolus,  sed,  ut  sibi 
moris  est,  aperit  pauca  de  mullis  : ut  clausum  sit 
quidem  negligenlibus,  inveniatur  autem  a pulsan- 
tibus, el  quaerentibus  aperiatur.  Repetit  ergo 
rursum  de  hibernaculo,  et  dicit  ‘ : i Non  enim  io 
sancta  manu  facta  ingressus  est  Jesus  exemplaria 
verorum,  sed  iu  ipsum  coelum,  ut  appareat  nune 
vultui  Dei  per  velamen,  id  est  per  carnem  suam.  » 
Qui  ergo  velamen  interioris  tabernaculi,  carnem 
Cbrisii  interpretatus  esi,  sancta  autem  ipsum  coe- 
lum, vel  coelos.  Dominum  vero  Christum  ponlifl- 
cem  eumque  dicit  introiinse  c semel  in  sancta, 
aeterna  redemptione  Inventa  *,  » ex  his  paucis  ser- 
monibus, si  quis  inielligere  novit  Pauli  sensam, 
potest  advertere  quantum  nobis  ioteiligentiae  pela- 
gos patefecerit.  Sed  qui  salis  amant  litteram  legis 
Moysi,  spiritum  vero  ejus  refugiunt,  suspectum  ba- 
benl  apostolum  Paulum  interpretationes  liujusce· 

Q modi  proferentem. 

2.  Videamus  ergo  si  non  etiam  veterum  sanciorum 
aliqui  opinionem  tabernaculi  longe  aliam,  quam  isti 
nunc  existimant,  habuere.  David  namque  eximius 
prophetarum,  quam  magniCce  de  tabernaculo  sen- 
tit, ausculta  : i Dum  dicitur,  inquit  mihi  per 
singulos  dies,  ubi  est  Deus  tuus  ? bsc  mcmorauis 
sum,  el  e0udi  in  me  animam  meam,  quoniam  in- 
grediar in  locum  tabernaculi  admirabilis,  usq4ie  ad 
domum  Dei.  · Et  iterum  quarto  decimo  psalmo 
dicit  : c Domine,  quis  habitabit  in  tabernaculo 
tuo?  aut  quis  requiescet  in  monte  sancto  tuo? 
Qui  ingreditur  sine  macula , et  operatur  justi- 
tiam, > elc.  Quid  ergo  est  iste  locus  tabernaculi 
admirabilis,  ex  quo  pervenitur  usque  ad  domum 

D Dei,  cujus  quia  memor  factus  est,  eJTusa  est  in  ipso 
anima  ejus,  el  velui  quodam  intolerabili  desiderio 
resolutus  est?  Iiane  tandem  credendum  est,  quia 
istud  tabernaculum  quod  ex  pellibus  et  cortinis, 
atque  operimentis  ciliciis,  aliisque  nostri  usus 
materiis  constabat.  Propheta  desiderans  effunde- 
ret animam,  ac  tota  mente  converteretur  (44)  ? Vei 
certe  quomodo  verum  eri I de  isto  dici  tabernaculo 
quod  non  habitet  in  eo  nisi  « innocens  manibus, 
et  mundo  corde,  qui  non  accepit  in  vanum  animam 

52.  * Job  1, 21.  · Exod.  xx,  6.  » Joan.  xiv,  21. 

lebr.  ix,2,3.  Mbid.  24.  ·ίωα.12.  *·  Psal.  xli,  4. 


(45)  Alias  deerat,  i el  mensa.  · 

'44)  Alias,  c effunderetur  animo  ac  tola  mente  corrueret.  » 
Patrol.  Gr.  Xll. 


12 


MS  0R1GEN1S  3U 

suam  : > cnm  Ragnoram  prodat  liisloria  **  habt-  A pretiosos,  aes,  Inm  prawerea  byssum,  coeeum,  b|a- 
lassein  tabernaculo  Dei  sacerdotes  pessimos  fllios  cinthum,  et  purpuram,  pelles  etiam  arietum  rubrai^ 
pestilentiae,  et  ipsam  quoque  arcam  testamenti  ab  et  pelles  liyacintliiiias,  sed  et  ligna  imputribilia, 
Allophylis  captam,  apud  impios  et  profanos  fuisse  pilos  quoque  caprarum  ad  constructionem  taberoa- 
detentam  *^?Ex  quibus  omnibus  constat  longe  alio  culi  offerat.  Mulieres  quoque  sapientes  in  arte  lex- 
sensu  Prophetam  sentire  de  tabernaculo  hoc,  in  trina  requiruntur,'  et  fabri  qui  aurum  vel  argentim, 
quo  dicit  quod  non  habitet  in  eo  nisi  c iiinot  ens  vel  aes,  lapides  etiam  aptare  uoverini,  aurum  et 
inanibus  et  mundo  corde,  qiil  non  accepit  in  vanum  ligna  formare.  Tum  deinde  mensurae  traduntor 
animam  suam  nec  fecit  proximo  suo  malum,  et  atriorum.  Quae  atria  extenta  tentoriis,  columnis  ere- 
opprobrium  non  accepit  adversus  proximum  cta,  seris  stabilita,  et  funibus  distenta  Gnnantor. 
suum  > Talem  ergo  oportet  esse  hujus  habitato·  Fiunt  praeterea  qnaedam  velaminibus  distincta,  quae 
rem  tabernaculi,  quod  finxit  Dominus,  et  non  homo,  appellantur  sancta,  et  alia  nihilominus  secundo  dn 
Sed  veniamus  etiam  ad  Evaitgelia,  si  quid  in  ipsis  rempta  velamine,  quae  dicuntur  Sancta  samctomm. 
dici  de  taliernaculis  invenimus,  ut  per  sententiam  Collocatur  intrinsecus  arca  testamenti,  supra  quam 
Domini  indubitatum  possit  esse  quod  quaerimus,  chcrubim  extensis  alis,  seque  invicem  contingenti- 
Itivenimns  ergo  ipsum  Salvatorem  lesnm  Christum  ^ bus  statuuntur,  ibiqiie  ex  auro  velul  basis  tabula 
laberiiaciilum  non  unum,  sed  plura  memorantem,  quaedam  collocatur,  qiiar  appellatur  (45)  propitiato- 
ot  non  temporalia,  sed  aeterna,  cum  dicit  : c Fa-  rium,  sed  et  altare  aureum  incensi  (46).  Tum  prae- 
ctie  vobis  amicos  de  iniquo  Mammona,  nt,  cum  do·  terea  exteriori  loco  candelabrum  ponitur  aureum  i» 
feceritis,  recipiant  vos  in  aeterna  labernaciila.  » parte  austri,  ut  respiciat  ad  aquilonem.  In  parte 
Audisti  pronmiliantem  Dominum  aeterna  esse  ta-  vero  aquilonis  mensa  collocatur,  et  propositio  pa- 
beruacula,  audi  nunc  et  Apostolum  dicentem^*:  num  super  eam.  Necnon  et  altare  bolocaustomm  (47) 

c Tabernaculum  nostrum  quod  de  coelo  est,  super-  juxta  velamen  interius  ponitur.  Sed  quid  ego  de 
indui  cupientes,  t Nondum  (ibi  ex  bis  omnibus  iter  his  revolvo  per  singula?  ?ix  ad  liaee  lanium  enar- 
aperitur,  qno  derelicta  terra  sequens  propheticum  randa  sufUcimus,  vix  nobis  ipsa  rerum  roalerialian 
et  apostolicum  sensum,  et  (quod  omnium  maximum  forma  adduci  ante  oeulos  potest,  et  quomodo  qoU 
esi)  sequens  verbum  Christi  tota  mente  ei  toto  latentia  in  his  mysteria  expedire  sufficiet?  Verum- 
senso  ascendas  in  coelum,  atque  Ibi  aeterni  laber-  tamen  causa  pro  qua  fieri  deberet  tabernaculum, 
naculi  magnificentiam  quaeras,  cujus  figura  per  in  superioribus  invenitur  praedicta  dicente  Domino 
Moysen  adumbratur  in  terris?  Denique  sic  ad  eum  ad  Moysen  : < Facies  (48),  inquit  **,  mihi  sanctifi- 
etiam  Dominus  dicil^:  t Vide,  inquit  omnia  cailonem,  et  inde  videbor  vobis.  » Vult  ergo  Deus, 
fbcito  secundum  figuram,  quae  tibi  ostensa  est  in  ot  faciamus  ei  sanctificationem.  Promittit  enim 
monte.  i Verum  humana  mens,  et  nostra  praeci-  quia,  si  fecerimus  ei  sanctifica lionein,  possit  a bo- 
pue,  qui  nos  minimos,  aut  etiam  nullos  in  divina  bis  videri.  Unde  et  Apostolus  ad  Hebraeos  dicit « : 
sapientia  novimus,  1β3  eousqiie  fortassis  possit  « Pacem  sequimini  et  sanctificationem,  «ne  qaa 
accedere,  nt  sentiat  quidem  haec,  quae  divinis  vo-  nemo  videbit  Deum.  » Haec  ergo  est  sanctificatio, 
Inminibus  inseruntur , non  de  terrenis , sed  de  quam  jubet  Dominus  fleri,  quam  et  Apostolus  is 
foelcslibus  dici,  et  formas  esse  non  praesentium,  virginibus  esse  vult  ut  sint  sanctae  corpore  et 
sed  futurorum  bonorum,  non  corporalium  , sed  spiritu  : sciens  sine  dubio  quod  qui  fecerit  Domias 
spiritualium  rerum : quomodo  autem  horum  narra-  sancti ficaiionem  per  cordis  sui  et  corporis  puritatem, 
lio  aptari  possit  coelestibus  et  aeternis,  nec  nostrae  fpge  videbit  Deum.  Faciamus  ergo  et  nos  sanctifica· 
mensurae  est  dicere,  nec  vestrae,  ut  opinor,  capaci-  tioiiem  Domino,  et  omnes  unam,  et  unusquisque 
latis  audire.  Pauca  tamen,  si  nos  orantibus  vobis  per  singulos  unam.  Omnes  fortasse  sanctificationem 
Dominus  illuminare  dignetur,  quae  ad  Ecclesiae  Ecclesiam  facimus  (49)  quae  est  sancta,  non  ba- 
mdificationem  pertineant,  aperire  lentabimus.  bens  maculam  aut  rugam  ·*,  boc  modo,  si  columnas 

5.  Jubetur  ergo  universus  populus , unusquisque  habeat  doctores  ei  ministros  suos,  de  quibus  dicit 
pro  vkibus  conferens,  facere  tabernaculum,  ut  qun-  Apostolus  : e Petrus,  Jacobus  et  Joannes,  qoi 
dammodo  omnes  simul  unum  sint  tabernaculum,  videbantur  columnae  esse,  dextras  dederunt  mihi  et 
Uollatio  vero  ipsa  non  fli  necessitate,  sed  sponte.  Barnabae  societatis,  i In  tabernaculo  ergo  boc,  co· 
Ait  enim  Dominus  ad  Moysen,  ut  unusquisque,  sicut  luiiiuae  seris  interjectis  junguntur,  dum  in  Ecclesia 
visam  fuerit  cordi  ejus,  aurum,  argentum,  lapidos  doctores  datis  sibi  dextris  sociantur.  Sed  columnae 

« Psal.  xxiii,  4.  I Reg.  ti.  **  I Reg.  iv.  »»  Psal.  xxni,  4.  *·  Psal.  xiv,  δ.  Lue.  xvi,  9. 

" II  Cor.  V,  2.  « Exod.  xxv,49.  ··  Exod.  xxv,8.  « Hcbr.  xii,  14·  ” 1 Cor.  vii,34.  « Cphes.  v,  27 
^ Jfalst.  II,  9. 

(45)  Alias,  t velul  basis  eis  quaedam  collocatur  **(47)  Altare  holocaustorum  eo  loco  ponit,  ubi  al- 
ae sedes,  quod  appellatur.»  Sed  mse.  ut  io  nostro  Ure  erat  incensi,  atqui  erat  in  atrio  sacerdotum  sub 
t^atu.  dio.  Hebr.  xiii,  11. 

(46;  Altare  aureum  ineensi·  Altare  incensi  erat  in  (48)  Alias,  c facietis. » 

sancto,  ut  patet  ex  Exod.  cap.  xxx.  Yerisi|nile  ergo  (49)  Alias,  c unam,  pi  omnes  sanolifieatlooem 

est  deceptum  fuisse  Origeiiem  loco  male  a^se  iiitel-  Ecclesiam  faciamus·  » flss.  ut  in  nostro  lezln. 
lecloqui  exsUl  Hcbr·  ix,  4. 


ses  IN  EXODUM  HOMIUA  IX.  506 

Uue  inargentatae  nnl«  et  bases  earum  inargentatae.  A ricordiae.  Sed  et  alia  nihilominus  Apostolos  lndo« 
Binae  autem  bases  oolamnis  singulis  deputentur·  Una  menta  nobiliora  designat,  cum  dicit  ** : < Induite 
<|uae  caput  dicitur,  et  superponitur;  alia  <|uae  vere  vos  Dominum  Jesum  Christum,  et  carnis  curam  ne 
basis  appellatur,  et  columnae  velut  fundamentum  feceritis  ad  concupiscentias.  » Ista  sunt  ergo  indu- 
stibjicitur.  Inargentatae  ergo  sunt  columnae  idcirco,  menta,  quibus  ornator  Ecclesia, 
quia  verbum  Dei  praedicant,  accipiunt  per  spiritum  4.  Potest  autem  et  unusquisque  nostrum  etiam 
i eloquia  Domini,  quae  sunt  eloqnia  casta,  argentum  in  seinetipso  conslituere  tabernaculum  Deo·  Si 
igne  probatnm  i Isti  autem  praedicationis  suae  enim,  ut  quidam  ante  nos  quoque  dixerunt  (5^), 
bases  habent  prophetas.  Super  fundamenium  enim  tabernaculum  boc  totius  mundi  tenet  figuram,  mun- 

apostolorum  et  prophetarum  Ecclesiam  collocant  (50),  di  autem  etiam  singuli  quique  habere  imaginem 

quorum  testimoniis  utentes,  fidem  Christi  coniir-  possunt,  cur  non  el  tabernaculi  unusquisque  in  se- 

mani.  Caput  autem  columnarum  est  ille,  ut  opinor,  melipso  formam  possit  explere?  Has  ergo  debet  co- 

de  quo  dicit  Apostolus,  quia  c caput  viri  Christus  lumuas  sibi  aptare  virtutum,  columnas  argenteas, 

est**·  > Seras  vero  columnarum,  societatis  apoeto-  ^st  patientiam  rationabilem.  Potest  enim  esse 
liem  datas  sibi  invicem  dextras  jam  diximus.  Ten·  quidem  in  bomiiie,  quae  videatur  patientia,  sed  qose 

loria  quae  ansulis  assuta,  et  circulis  suspensa,  at*  * rationabilis  non  sit·  Nam  el  qui  non  sentit  inju- 

que  innexa  funibus,  ad  modum  cortinarum  viginii  riam,  et  propierea  non  reddit,  patiens  videtur,  sed 

et  octo  in  longum,  atque  in  latum  quatitor  cubitis  non  est  rationabilis  ista  patientia.  Iste  ergo  habet 

distenduntor,  habeatur  reliqua  credentium  plebs,  quidem  cohimnas,  sed  uon  sunt  argentem  (54)·  Qui 

quas  hseret  et  pendet  in  fuiiibus’  fidei.  Funis  enim  ▼ero  propter  verbum  Dei  patitur,  et  fortiter  fert, 

triplex  non  rumpitur,  quas  est  Trinitatis  fides,  ex  Iste  columnis  argenteis  decoratus  est  el  munitus· 

qua  dependet,  et  per  quam  anstinetor  omnis  Ec-  Potest  in  se  et  atria  distendere,  cnm  dilataverit  cor 
clesia.  Yiginti  autem  et  octo  cubitorum,  quot  in  soom  secundum  Apostoli  vocem  dicentis  ad  Corin- 

Iimgum  distenditur,  et  in  latum  quatuor,  atrii  unius  thios  **  : « Dilatamini  el  vos.  » Potest  se  et  seris 

mensura,  polo  qnod  inserta  lex  Evangeliis  designe-  munire,  cum  se  unanimitate  dilectionis  astrinxerit, 

iiir·  Septenarius  namque  numerus  legem  significare  Potest  super  argenteas  bases  stare,  cum  super  sta- 

solet,  pro  multis  septenarii  numeri  (51)  sacramen-  bilitatem  verbi  Dei,  verbi  prophetici  et  apostoilci 

lis.  Si  consociatur  ad  quatuor,  quater  septem  con-  eollocatnr.  Potest  habere  in  columna  deauratum 

scquenler  viginii  et  octo  numerum  faciunt·  Decem  caput,  si  caput  aureum  sit  ei  fides  Christi·  c Omnis 

vero  bmc  atria  fiunt,  ut  Integrum  perfectloQle  nu-  ^ namque  viri  caput,  Christus  est  i Decem  vero 
merum  teneant,  et  legis  Decalogum  104  signent,  atria  potest  in  semetipso  distendere,  cum  non  in 

Jam  vero  cocci,  et  hyacinthi,  byssi,  ac  purpurae  uno  tantum  verbo  legis  dilatatur,  neque  duobus, 

specie,  multa  ac  diversa  opera  explicantor,  lude  aut  tribus,  sed  in  toto  Decalogo  legis  spiritalis  in- 

lentoria,  inde  velum  exterius  et  interius,  inde  tota  tclligentiac  dilatare  amplitudinem  potest,  aut  cum 

sacerdotalis  et  pontificalis  vestis,  auro  et  gemmis  fructum  spiritus,  gaudium,  pacem,  patientiam,  be* 

expeditur  adjunctis.  Sed  ne  diutius  per  singularum  nigniuiem,  modestiam,  fidem,  continentiam,  a<ye- 

demoremor  species  virtutum,  possumus  breviter  cla,  qum  est  mater  omnium,  chariiaie,  protulerit**· 

dicere,  illa  significari  per  haec  quibus  ornaretur  Habeat  adhuc  in  se  anima  ista,  quae  non  dederit 

Ecclesia  (52).  Fides  ejus  auro  conferri  potest,  sermo  somnum  oculis  suis,  nec  palpebris  suis  dormitatio· 

praedicationis  ejns  argento;  lapidibus  pretiosis,  aes  nem,  nec  requieni  temporibus  suis,  donec  inveniat 
patientiae,  lignis  imputribilibus  scientia,  quae  per  locum  Domino,  tabernaculum  Deo  Jacob  **;  ha- 
lignum  venit,  aut  incorruptio  castitatis,  quae  nun-  beat,  inquam,  in  se  defixum  el  altare,  in  quo  ora- 

qoam  veterascit;  bysso  virginitas;  cocco  confessio-  tionuro  hostias  et  misericordiae  victimas  offerat 

Dis  gloria;  purpurae  cbariiatis  fulgor;  hyacintho  Deo;  in  qno  continentiae  cultro  superbiam  quasi 

spes  regni  coelorum.  Istae  sint  inierim  materiae,  ex  D I^unim  immolet,  iracundiam  quasi  arietem  jugulet, 
quibus  omne  labernacuium  construatur,  induantur  luxuriam  omnemque  libidinem  tanquam  hircos  et 

sacerdotes,  ornelnr  et  pontifex.  Quorum  Indumenta  haedos  litet.  Sciat  taroea  ex  bis  etiam  sacerdotibus 

quae  sim,  vel  qualia,  iii  alio  loco  pronuntiat  Pro-  separare  dextram  brachium,  et  pectusculum,  ct 
pheta»  et  dicit  : e Sacerdotes  tui  induantur  justi-  maxillas,  id  est  opera  bona  et  opera  dextra.  Nam 
tiam.  > Sunt  ergo  omnia  ista  Indumenta  justitiae·  sinistrum  nihil  reservet·  Pectusculum  quoque  inte- 

£i  iterum  Paulus  apostolus  dicit  **  : c Induite  vos  grunv,  quod  est  correctum,  et  mens  Deo  sacrata ; ei 

viscera  misericordiae·  » Sunt  ergo  indumenta  mise-  maxillas  ad  verbum  Dei  loquendum.  Sciat  sibi  in 

·*  Psal.  XI,  7.  ··  II  Cor.  xi,  5.  Psal,  cxxxii,  9.  ··  Coloss.  iii,  12.  ··  Rom.  xiii,  14.  ··  II  Cor. 
VI,  4δ.  1 Cor.  VI,  δ.  ··  Gal.  v,  22.  ' ··  Psal.  cxxxi,  4,  5. 

(50)  Eceleiiam  collocant.  Sic  mss.  Alias  vero  sim-  (53)  Ut  raidam  ante  nos  quoque  dixerunt,  Vido 

pliciter,  < collocantur.  > ioseplium  lib.  iii  Antiq.  et  Philonem  De  uifa 

(51)  Alias,  < septimi  numeri.  > Moysis, 

(52)  Ornaretur  kcclesia.  Mss.,  t significatur  Ee·  (54)  Alias,  e argentaiae.  » 

clesia.  » . 


j 
i 

5G7  ORIGENIS  3« 

sancits  oliam  candelabrum  luminis  collocandum,  A Sed  ei  aurea  lamina  In  Γιοηχο  resplendeat,  quod 
ui  sini  ci  lucernae  semper  ardenies,  et  lumbi  snc-  petalum  appellatur,  in  quibus  utrisque  Tentas  et 

cincti  et  ipse  lanquam  servus,  qui  exspectat  do-  manifesialio  dicitor  collocata *(57).  Ego  in  bis  qun 

minum  suum  redire  de  nuptiis.  De  his  enim  lucer-  in  pectore  locari  dicuntur,  sermonem  evangelicuiQ 
nis  et  Dominus  dicebat  ** : c Lucerna  corporis  lui  sentio,  qui  quadruplicato  ordine  veritalein  fiiiei 

est  oculus  tuus.  > Sed  istud  candelabrum  lucerna-  nobis  et  niaiiifestalionem  TriniUlis  exponit,  cuncta 

rum  In  austro  collocet,  ut  ad  aquilonem  respiciat.  referens  ad  caput,  ad  unius  scilicet  Dei  naliiraio. 
Accenso  cienim  lumine,  id  est  vigilanti  corde  respi-  In  his  est  ergo  omnis  veritas,  et  omnis  manifesiatio 
cere  sempor  debci  ad  aquilonem,  et  observare  eum  veritatis.  Igitur  si  recte  vis  pontificatum  gerere 
qui  ab  aquilone  est.  Sicut  et  propheta  videre  se  Deo,  evangelicus  sermo,  cl  Trinitatis  fides  semper 

dicit  succensum  lebetem,  vel  ollam,  et  faciem  ejus  libi  habeatur  in  pectore.  Cui  convenit  etiam  aposio- 

a facie  aquilonis  Ab  aquilone  enim  accenduntur  Ucus  sermo  tam  virtute,  quam  numero,  tantum  ut 
mala  universas  terr«.  Vigilans  ergo  et  sollicitus  et  nomen  Dei  semper  habeatur  in  capite,  et  ad  onam 
ardens  intueatur  semper  astuiias  diaboli,  et  semper  Deum  cuncta  referantur.  Habeat  eiiam  in  interiori- 
aspiciatunde  silvenlura  lentaiio,  unde  hostis  irruat,  bus  pontifex  partibus  operimenta  siia,  habeat  pu- 
unde  inimicus  obrepat.  Dicit  enim  et  Petrus  apo-  B denda  contecta;  ul  corpore  et  spiritu  sanctus  sit, 
slolus  : < Quia  adversarius  vester  diabolus,  sicut  et  cogitationibus  et  operibus  purus  sil.  Habeat  etiam 
Ico  rugiens,  Circuit  quseretis  quem  transvoret.  i per  indumenti  circuiuiiii  tintinnabula,  ut  ingrc> 
Mensa  quoque  propositionis  habens  duodecim  pa-  dieus,  inquit  sancta,  det  sonitum,  et  non  Intret 
lics,  in  parte  collocetur  aquilonis  respiciens  ad  cum  silentio.  Et  haec  tintinnabula,  quae  semper  so- 
hustrum.  Panes  isti,  aposioHcus  ei  tam  numero  nare  debent,  in  extremo  vestimenti  sunt  polita, 
quam  virtute  sil  sermo,  quo  indesinenter  utens  (55)  idcirco,  credo,  ut  de  extremis  temporibus  et  fioe 
(quotidie  namque  hos  aiiie  Dotniiiuin  jubetur  ap-  mundi  nunquam  sileas,  sed  inde  semper  sonea,  inde 
ponere),  rursum  respiciat  ad  austrum,  unde  Do·  disputes  et  loquaris,  secundum  eum  qui  dixit 
ininus  venit  ; c Dominus  enim  ex  Tlioinnm  ve-  c Memor  esto  novissimorum  tuorum,  et  non  pecca- 
iiiel,  I sicut  scriptum  est  quod  est  de  austro,  bis. » Ad  bunc  ergo  modum  homo  noster  interior 
Habeat  in  penetralibus  pectoris  sui  etiam  altare  Deo  pontifex  adornetur,  ut  introire  possit  non  so- 
incensi,  ul  ipse  dicat  **  : c Quia  Christi  bonus  Ium  in  sancta,  sed  et  in  Sancta  sanctorum;  ct 
«iilor  sumus.  » Habeat  et  arcam  testamenti,  in  possit  adire  propiltatoriiiin  ubi  sunt  cherubim,  et 
qua  sint  labuU  legis,  ul  in  lege  Dei  mediteiiir  ^ iude  appareat  ei  Deus.  Sancta  possunt  esse  ea,  qux 
die  ac  nocte,  et  memoria  ejus  arca  et  biblio-  in  praesenti  saeculo  habere  sancta  conversatio  po· 
theca  efficiatur  librorum  Dei,  quia  et  propheta  lesl.  Sancta  vero  sanctorum,  in  quae  semel  Uniaui- 
165  beatos  dkit  eos  qui  memoria  tenent  mandata  modo  intratur,  ad  coelum  esse  transitum  puto,  ubi 
ejus,  ul  faciant  ea.  Sit  intra  ipsum  urna  manme  re-  esi  propiiialorium,  et  cherubim,  ubi  et  mundis 
posita,  intollecius  verbi  Dei  subtilis  et  dulcis.  Sit  et  corde  apparere  poterit  Deus,  vel  quia  Dominas  di- 
virga  Aaroti  intra  eum,  doctrina  sacerdotalis,  et  cil : cEcce  regnum  Dei  iiiira  vos  est. » Haec  inie- 

florida  severitas  disciplinae,  supra  omnem  vero  glo-  rim  quantum  ad  praesens  in  transcursu  occurrere 
riam  sit  ei  pouiificaiis  ornatus.  Potest  enim  intra  sensibus  nostris  potuit,  quaniumque  moderari  au- 
se agere  pontificatum  pars  illa  quae  in  eo  est  pre-  ribus  potuimus  audiiorum,  de  tabernaculo  dicta 
tiosissima  omnium,  quod  quidam  principale  cordis  sim,  ut  unusquisque' nostrum  siiideal  facere  inira 
appellant,  alii  rationalem  sensum,  aut  intellectua-  se  tabernaculum  Deo.  Non  enim  frustra  de  palribirs 
'leiii  substantiam,  vel  qiiocuiiqae  modo  appellari  refertur quia  in  tabernaculis  habitaveruiiU  Ego 
potest  in  nobis  portio  nostri  illa,  per  quam  capaces  .sic  intelligo  Abraham  habitasse'  in  tabernaculis,  et 
esse  possumus  Dei.  Ista  ergo  pars  in  nobis  velul  Isaac,  ei  Jacob.  Couslruxeruni  namque  isti  intra 
quidam  pontifex  exornetur  indumentis,  et  monili  - D se  tabernaculum  Deo,  qui  se  lautis  ac  talibus  vir- 
bus  pretiosis,  ac  podere  byssino.  Indumenti  hoc  tutum  splendoribus  adoniavernnl.  Kerulgebal  nam- 
geiius  est,  quod  usque  ad  pedes  deducitur  totum  que  in  eis  insigne  regium  purpura,  propter  quod 
contegens  corpus.  In  quo  designatur,  ut  primo  dicebatur  ad  Abraliam  a filiis  Uelb  ^ : A Deo  m 
um Ilium  totus  sit  castitate  vestitus.  Accipiat  post-  in  nobi$  tu  e$.  Splendebat  et  coccus  : propierea 
modum  et  humerale  gemmatum , in  quo  fulgor  enim  ad  jugulandum  duxit  Deo  unicum,  et  pro- 
operum  collocatur,  iit  videntes  iioniines  opera  sua  pierea  dextram  illius  angelus  tenuit  Splendebat 
magnificent  Fatrcm  qtii  in  coalis  est^  (56).  Acci-  hyacinthus  cum  coelum  semper  iniuens  coeli  Domi- 
piat  et  logium,  quod  rationale  dici  potest,  pectori  nuin  sequebatur.  Sed  ei  in  caeleris  siiniliier  ortia- 
superpositum,  quateruo  lapidum  ordine  disiiuctiim.  batur.  Ego  sic  intelligo  et  diem  festuiti  ubt^rnacti- 
Liic.  XII,  55.  " Maltb.  vi,  2«.  Jor.  i,  13.  »» I l>eir.  v,  8.  “ Habac.  iii,  5.  ··  11  Cor.  ii.  15. 
^Matili.  V,  16.  ”Exod.  xxviti,  55.  **  Eccli.  vpi,  40.  Luc.  xvii,  21.  *^Hebr.  xi,  9.  *·  Gen.  ixin, 
6.  Gcii.  xxH. 

(i5)  Alias,  I ulimiir.  i Sed  omnes  mss.,  i utens.  i (57)  Manifcslaiionem  ei  veritatem  δήλωαιν  ua\ 
(50)  Sic  mss.  Alias  vero,  c opera  vestra  bona  άλήΟβιαν  vocant  LXX  interpretes,  quod  iicbnst 
magnificent  Patrem  vestrum  qui  iu  coelis  est. » Urim  et  Tummim, 


3β9 


IN  EXODUM 

turam  qui  maodatiir  in  Icgc^  at  exeat  populus  certa 
die  anni,  el  In  tabernaculis  habitet,  habens  ramos 
paliDarufn,  ei  frondea  salicis  ac  populi,  et  ramos 
arboris  frondosae  Palma  victoriae  signum  est  illius 
belli,  qaod  inter  se  caro  et  epirlius  gerunt  Arbor 
autem  populus,  et  salix,  tam  virtute  quam  nomine 
virguka  sunt  castitatis.  Quae  si  integi  e conserves, 
habere  potes  et  nemorosae  ac  frondentis  arboris 
ramos,  quae  est  aeterna  et  beata  vita,  cum  le  Do- 
minus in  loco  viridi  collocaverit  super  aquam  re- 
feciionis,  per  Christum  Jesum  Domtnmn  nostrum, 
cui  est  gloria  et  imperium  in  stecula  saeculorum. 
Arnen. 

HOMIUA  X. 

De  muliere  prtegnante^  quee  duobus  mris  litigantibus 
abortiverit,  | 

f.  cQiiod  si  litigabunt  duo  viri,  et  percosserint 
mulierem  praegnantem,  et  exierit  infans  ejus  non- 
dum formatus,  detrimentum  patietur  quantum  in- 
dixerit vir  mulieris,  et  dabit  cum  honore.  Quod  si 
lormalus  fuerit,  dabit  animaro  pro  anima,  oculum 
pro  oculo,  dentem  pro  dente,  manum  pro  manu, 
pedem  pro  pede,  combusturam  pro  combustura, 
vulnus  pro  vulnere,  livorem  pro  livore*·.  > Primo 
omnium  in  bis  requirendam  esse  puto,  sub  quo 
legis  Ululo  hujusmodi  sUtuta  censentur.  lOQ  Non 
enim,  ui  simplicioribus  videtur,  cuncta  quae  sta- 
tuuntur lex  dicitur,  sed  quaedam  quidem  lex,  quae- 
dam lestimonia,  alia  mandata  et  justitiae,  quaedam 
judicia  appellanti] r.  Quod  evidentius  in  unum  colle-  ^ 
Cium,  octavus  decimus  edocet  psalmus,  cum  dicit*· : 

€ Lex  OomiDi  irreprehensibilis,  convertens  animas : 
testimonium  Domini  fldele,  sapientiam  praestans, 
parvulis.  JostUias  Domini  reciae  laetificantes  corda, 
praeceptam  Douiini  lucidum  illuminans  ocnlos.  Ti- 
mor Domini  sanctus  permanens  in  saeculum  saeculi, 
joiiicia  Domini  vera,  juslificau  iti  semetipsa. » Cum 
ergo  isese  diversitates  eorum  quae  iii  lege  statuta 
siini,  babeaniur,  nunc  sermo  qui  habetur  in  ma- 
nibus, sub  titulo  justitiarum  vel  justi ricaiionuin 
scriptus  est.  Sic  enim  dicit  superius·· ; i Et  hae 
justitiae,  quas  propones  palam  eis.  t Non  est  autem- 
pra^seoUs  temporis  uniuscqjusque  horum  exponere 
dtflerenlias,  exigimur  enim  ad  explanationem  bo-, 
ronn  quae  lecta  sunt.  Sciendum  sane  est  quod  pars  D 
αΓιιμίϋ  ex  his  de  quibus  disserendum  nobis  esi,  in 
Evaiigelio  secundum  Hattbaeum  posita  est,  dicente 
Doiiiiiio  >oc  modo  ·^ : c Audistis  quia  dtclum  est 
antiquis : Oculum  pro  oculo,  dentem  pro  dente. 
Ego  autem  dico  vobis,  non  resistere  mulo.  Sed  si 
qiJM  te  percusserit  in  dextram  maxillam,  converte 
c:  el  aiferani. » Sed  fortassis  qui  Scripturas  atten- 
tius legit,  dicat  ea  quae  de  Evangelio  scripta  meroo- 
raviiuus,  non  de  boc  Exodi  sumpta  loco,  sed  magis 
DeuieroDomii,  ubi  nihilominus  boc  modo  quaedam 


HCndJLlA  X.  570 

\ scripta  referuntur  : c Quod  si  steterit,  inquit 
testis  iniquus,  testi nioniuin  ferens  adversqtp  homi- 
nem de  impietate,  statuentur  utrique  homines, 
quibus  est  controversia,  ante  Dominum,  et  ante 
sacerdotes,  el  ante  judices,  quicunque  illi  fuerint 
in  diebus  illis,  el  discutient  judices  diligenter,  et 
examinabunt.  £t  si  invenerint  quia  testis  iniquus 
testatus  est  injuste,  et  surrexit  adversum  fratrem 
suum,  facietis  ei  quemadmodum  ipse  conatus  esi 
facere  fratri  suo,  ei'auferelis  oialignum  de  medio 
vestrum,  ut  caeteri  audientes  melum  babeani,  et. 
non  adjiciant  ultra  facere  secundum  verbum  lioc 
malum  inter  vos.  Non  parcet  oculus  tuus  suppr 
eum,  animam  pro  anima,  dentem  pro  dente,  manunv 
pro  manu,  pedem  pro  pede,  i Videntur  quidem  in 
i utroque  loco  similia  dici,  non  tamen  evidenter 
ostenditur  ex  quo  polissimum  loco  sermo  qui  in 
Evangelio  positus  esi,  videatur  assumptus,  cum  di- 
cit·· : c Qiila  audistis  quod  dictum  est : Oculum  pro 
oculo,  dentem  pro  dente. » 

2.  Verumiamen  nunc  ad  ea  qum  nobis  jn  Exodo 
scripta  sunt,  sermo  vertendus  esi,  ubi  duo  viri  liti- 
gant, el  percutiunt  mulierem  pnegnantem,  et  ite 
percutiunt,  ut  exeat  infans  ex  ea,  vel  formatus  jam, 
vel  nondum  formatus.  Primum  quidem  videamus 
de  eo  qui  nondum  formatus  exierit,  quomodo  ju- 
betur damno  pecuniae  perculi  unus  ex  his  qui  liii- 
gani,  cum  a Scriptura  culpa  litis,  non  ad  unum, 
sed  ad  utrumque  referatur  ? Quid  etiam  quod  vir 
molieris  indicit,  vel  imponit  ei,  et  non  eis?  et  da- 
bit, et  non  potius  dabunt  cura  honore?  Et  quis  isto 
est  honor?  Quod  si  infans  jam  formatus  exierit, 
percussa  a iiiiganiibus  viris  praegnante  muliere, 
animam  dari  pro  anima  facile  inlelligimiis,  hoc  est 
ut  morte  vindicetur  admissum.  Quae  sequuiilur 
autem,  operae  preiiuin  est  explicare  : c Oculum  pro 
oculo,  dentem  pro  dente,  i Neque  enim  videtur 
esse  possibile,  ut  infans  quem  percussa  mulier 
abonierit,  quamvis  formatus  exierii,  inielligamus 
quod  viri  litigantis  calce  percussus  oculum  in  venire 
perdiderit,  pro  quo  percussor  (58)  orbari  oculo  a 
judicibus  debeat.  Sed  pono,  sil  et  boc,  quia  jam 
formatus  refertur,  quid  et  de  dente  dicemus?  Nuii- 
quid  in  ventre  matris  dentes  habuit,  quos  percu- 
lieiiiis  ictus  excuteret?  Si  vero  hoc  referamus  ad 
eam  quae  abonierit,  quomodo  rursus  conveniet,  iii 
abortiens  mulier  oculum  perdat,  aut  dentes  doleat? 
Sed  pone  quia  percussa  dicatur  in  oculo,  aut  in 
dente,  et  inde  causa  aborsus  exorta  sit,  pone  livo- 
rem, pone  vulnus  acceperit,  quid  etiam  dicemus 
combusluram  pro  combustura?  Nunquid  litiganti- 
bus vii  is  assistens  mulier  comburi  potuit,  ut  com- 
bustura pro  combustura  solvatur?  Quae  tamen  sin- 
gula videntur  mihi  nec  in  Deuteronomii  uuiieui 
locis,  obi  similiter  scripta  referuntur,  facitnu 


Deui.  XVI.  *·Εχοϋ.  xxi  23,  2i,  25.  *»Ps,  xviii  8 9 10  »·  E*nd  xti  I 

“ Deui.  m.  16.  17,  18.  U,  «0.  21.  ’·»  Mallb.  ».  m!  ’ ’ ’ ’ 

(58)  lo  editis  deesl  vox  percussor^  quae  repcrilur  in  mss. 


·»  Maiili.  ?.  IU  ii. 


S7I  OfUGENIS  m 

bere  exltam  posse.  Ponamus  enim  et  ibi  exsQireiisse  A dealiir,  quod  ti ros  parere  diximus,  jam  dudun 
testem  iniquum,  testimonium  fdsuro  dicentem  ad-  praemisimus  quomodo  membrorum  appeliathNiem 
versam  hominem  de  impietate.  Adhibeatur  uterque  suscipere  debeas,  ot  recedas  a corporeis  sensibus, 
judicio,  inquirant  judices  diligenter,  deprehendant  et  interioris  liominis  capias  Intellectum.  Si  aoleoi 
accusatorem  vei  testem  illum  falsa  dixisse:  quo-  vis  ut  adhuc  et  in  hoc  de  Scripturis  tibi  satisfMia·, 

modo  judex  qui  parcere  non  debet  falso  testi,  et  audi  Apostolum  dicentem  ** : c Filioli  mei,  quss 

animam  rei  pro  innocentis  anima  damnare ; quo-  iterum  parturio,  donec  formetur  Chriatus  in  Tobis.i 
modo.  Inquam , poterit  etiam  oculum  pro  oculo  Perfecti  ergo  sunt  ei  viri  fortes,  qui  statim  ut  coo- 

eximere?  Quasi  verois  qui  injuste  accusabatur,  in  ciptunt,  pariunt,  id  est,  qui  conceptam  Sdei  ver- 

oculo  laedendus  fuerit  ab  accusatore,  aut  iii  dente,  bum  in  opera  producunt.  Anima  autem  quaecon- 
vel  manu,  vel  pede.  Haec  autem  a nobis  dicta  suut,  cepit,  et  in  ventre  retinet,  et  non  parit,  isu  mulier 

ostendere  volentibus,  quod  in  utroque  loco  quae  appellatur,  sicut  et  propheta  dicit  ** : < Dolores 

scripta  sunt,  edisseri  non  facile  queant.  Oportebat  partus  advenerunt  ei,  et  virtus  pariendi  nonestia 

enim  prius  secundum  historiam  discutere  quae  le-  ea.  » Haec  ergo  anima,  quae  nunc  pro  infirmiuie 

giintur,  ct  sic,  quoniam  lex  spiritalis  est,  spirila-  sui  mulier  appellatur,  duobus  inter  se  litigantibus 

lem  io  his  intelligentiam  quaerere.  B viris,  et  in  certamine  scandala  proferentibus,  quod 

3.  Verum,  quantum  ad  praesens  spectat,  etiam  habere  semper  verborum  contentio  solet,  percuti- 

ipsa  nobis  allegoriae  pars,  quae  semper  patere  la-  tur  et  scandalixalur,  iia  ut  verbum  Odei,  quod  te- 
tius solet,  in  angustum  cogitur.  Tamen,  prout  pos-  nuiier  conceperat,  abjiciat  et  perdat,  et  b»c  est 

sumus,  quid  nobis  io  hoc  loco  videatur,  explanare  lis  et  contentio  ad  eversionem  audientium.  Si  »g0 

lentabimus.  Frequenter  diximus,  quod  in  Seri-  nondum  formatum  anima  quae  scandalizata  est,  ab- 

piuris  eisdem  vocabulis,  eisdemque  oflBciis,  mem-  jecerit  veirbum,  qui  scandalizavit,  damnum  dkl· 

i>ra  animae  nominentur , quibus  utuntur , vel  tur  pati.  Vis  scire  quia  est  in  aliquibus  rormaiw 

appellantur  corporis  membra,  verbi  causa,  ut  verbum,  in  aliquibus  nondum  formaturo?  Evidenter 

167  cum  dicitur  ^ : i Vides  festucam  in  oculo  nos  docet  Apostoli  sermo,  quem  supra  memoravi- 

fratris  lui,  et  ecce  iii  oculo  tuo  trabes  subjacet. » mus,  cum  ait  **  : c Donec  formetur  Christas  it· 

Genum  est  enim  quod  non  de  oculo  corporis  dicat,  vobis. » Christus  autem  est  Verbum  Dei·  Per  quod 
in  quo  trabes  Jaceat,  seJ  de  oculo  animae.  El  cuin  ostendit,  quia  eo  tempore  quo  scribebat,  nondum 

dicit  I Qui  habet  aures  audiendi,  audiat;»  et**:  erat  in  illis  formatam  Verbum  Dei.  SI  ergo  noa- 

iThiam  speciosi  pedes  evangelizauiium  pacem!  » dum  formatum  exierit,  damnum  patielor·  De  dan- 
et multa  bis  similia.  Haec  autem  idcirco  praemisi-  ^ nis  doctorum  etiam  Apostolus  docet,  cum  dicit  **; 

mus,  uti  ne  super  membrorum  nos  vocabulis  simi-  c Si  cujus  autem  opus  arserit,  damnum  pntietur. 

Ittudo  conturbet.  Sint  ergo  duo  viri  isti  qui  liti-  Ipse  autem  salvus  erit,  sic  tamen  quasi  per  ignem.» 

gant,  duo  disputantes,  et  de  dogmatibus  vel  quae-  Sed  et  Dominas  iii  Evangeliis  dicit  **  :cQuid  enisi 
Btionibus  legis  secum  invicem  conquirentes,  et,  prodest  homini,  si  universum  mundum  lacretnr, 

ut  Apostoli  sermone  dicamus,  rizanles  circa  ver-  animam  autem  suam  perdat,  aut  damnanr  faciat?» 

borum  pugnas.  Unde  et  idem  Apostolus  sciens  in-  Unde  videtur  ostendi  quod  quaedam  peccata  ad 

ter  fratres  hujusmodi  lites  exsurgere,  praecipit,  et  damnum  quidem  pertineant,  non  tamen  ad  inter- 
dicit **  : « Noli  verbis  contendere,  ad  nihil  enim  itum  ; quia  qui  damnum  passus  fuerit,  ipse  tamen 

mile  est,  nisi  ad  subversionem  audientium;  i et  salvari  dicitur,  licet  per  ignem.  Unde  credo  ei 

alibi  ** : i Quaestiones  autem  legis  devita , sciens  Joannes  apostolus  in  Epistola  sua  **  dicit  quaedam 

quod  generant  lites.  Servum  autem  Dei  non  oportet  esse  peccata  ad  mortem,  quaedam  non  esse  ad 

litigare.  » Quia  ergo  isti  qui  in  quaestionibus  liti-  mortem.  Quae  autem  sint  species  peccatorum  ad 

gant,  ad  subversionem  audientium  litigant,  idcirco  mortem,  quae  vero  non  ad  mortem,  sed  ad  damnum, 

percutiunt  mulierem  praegnantem,  el  ejiciunt  in-  j)  non  puto  facile  a quoquam  bominoin  posse  discerni, 

faniem  ejus,  vel  fonnatum  jam,  vel  nondum  forma-  Scriptum  namque  est  ** : i DeKcia  quis  intelligii?· 

tum.  Mulier  praegnans  dicitur  anima,  quae  nuper  Veruroiamen  ex  bis  quae  in  Evangelio  per  parabolas 

Dei  concepit  verbum.  De  tali  autem  conceptione  referuntur,  ex  parte  aliqua  cognoscere  possumas 

legimus  in  alio  loco  scriptum  ** : « A timore  luo,  cujiismodi  sint,  quae  damna  nominantor,  cum  ibi 

Domine,  in  utero  concepimus,  el  peperimus.  » Qui  iterum  videamus  ad  luenini  deputari  quaedam,  qus 

ergo  concipiunt,  el  statim  pariunt,  isti  nec  mulieres  per  negotiationem  quaesita  dicuntur.  Verbi  gratia, 

existimandi  sunt,  sed  viri,  el  perfecti  viri.  Denique  cum  referuntur  super  quinque  mnas  acquisitae  esse 

audi  et  prophetam  dicentem  ** : c SI  peperit  terra  aliae  quinque,  vel  super  duas  acquisitae  aliae  duae**: 

in  una  die,  et  naia  est  gens  de  semel.  » Ista  ergo  aut  cum  drachma,  vel  denarius,  vel  talentum  po- 
esi generatio  perfectorum  quae  statim  sub  die,  ut  nitur,  et  quasi  pecunia  quaedam  in  quaestu  operum 

concepta  fuerit,  nascitur.  Verum  Ae  libi  novum  vi-  nominatur ; sed  et  cum  dicitur  **  paterfamilias  po- 

■*Mallh.  VII,  5,  i.  ·»  Mattii,  xiii,  9.  *·Ιβ3.Μΐ.7.  *Ml  Tim.  ii,  lA.  ··  ibid.  Ϊ5.  ··  Isa.  xxn, 

18.  ··  Isa.  Lxvi,  8.  «‘GaLiv,  49.  ··  Isa.  xxxvii,  δ.  ·»  Galai.  iv,  19.  ·*  ICor.  iii,  45.  **Mallb- 

XVI,  46.  ··  IJoan.  v,’46.  Psal.  xviii,  43.  ··  Matih.xxv.  ··  Matib.  iviii. 


573  IN  EXODUM  HOlULlA  XI.  571 

nere  feiionem  ciun  servis  sais,  et  offeriur  ei  unus,  A Dei,  Mifisrauir  dens  ejus».q«i  non  bene  Scriptura^ 
qui  debebat  decem  millia  lalcnia.  Talis  ergo  qunc-  ruin  comminuit  et  attrivit  cibos.  Fortassis  enim 

dam  ratio  damni  est : ut,  verbi  gratia,  qui  pro  mer·  propter  hoc  et  alibi  dicitur  a Domino  : e Denier 

cede  sua  accepturos  erat  decem  mnas,  non  accipiat  peccatorum  contrivisti.  » Et  alibi  niliitominus  seri* 

decem,  sed  octo,  vel  sex,  aut  etiam  ntiiiiis  : et  boc  bilur  : c Qui  manducat  unam  acerbam,  obstu>- 

damno  perculi  dicitur  is,  qui  causam  scandali  in-  pescent  dentes  ejus.  > Et  alibi  : c Molas  ^eonuια 

firmiori  et  muliebri  prxbuit  anitnx.  confringet  (65)  Dominus.  » Sic  ergo  per  membra 

4.  Dabit  autem,  inquit  secundum  quod  in-  dicitur  laedi  anima  et  percuti,  manum  quoque  pro 
dixerit,  vel  imposuerit  vir  ejus,  et  dabit  cum  manu  et  pedem  pro  pede  deposcitur.  Munus  est 

honore.  Animae  discentis  vir,  magister  (59)  ejus  animae  virtus,  qua  tenere  aliquid  ei  constringere 

est;  secundum  quod  indixerit  ergo  vir  iste,  vel  potest,  veliit  si  dicamus  actus  ejus,  et  fortitudo  ; 

Christus  qui  omnium  magister  est,  vel  qiii  pro  et  pes  quo  incedit  ad  bona  vel  mala.  Quia  ergo  si 

Christo  Ecclesiae  praeesl  doctor  animarum,  ille  qui  scandalum  patiatur  anima,  non  solum  in  fide,  sed 

ad  subversionem  audieniium  verbis  contendit , pa-  Ct  in  actibus  dejicitur,  qui  per  manum  significantur ; 

tietur  damnum  pro  anima  illa,  quae  nondum  forma-  et  pedes  auferentur  illius,  qui  offendiculum  prae* 

tuiD  abjecit  iiifautem.  Quod  potest  forte  de  scan-  ^ buil,  et  manus  quibus  non  bene  operatur,  et  pedes 
dalo  catecboroeni  accipi  nondum  formali.  Potest  quibus  non  bene  incedit.  Recipiet  etiam  combustu* 

enim  fieri,  ut  rursum  ipse  qui  laesit,  instruat,  re·  rain  pro  combustura,  qua  combussit,  et  gehennae 

paret,  restituat  animae  ea  quae  perdidit,  et  haec  jam  tradidit  animam.  Per  quae  singula  ostenditur,  ut 

faciei  cum  honore,  cum  modestia,  cum  pallenxia;  iste  percussor  omnibus  detruncatis  membris,  a 

sleot  Apostolus  168  dicit  : c Cum  qiansuctu·  corpore  excidatur  Ecclesiae;  ulcaeteri,  inquit 

dine  corripiens  eos,  qui  resistunt  (60); » non  cum  videntes  timorem  habeant,  et  non  faciant  similiter, 

lite,  sicut  prius,  cum  scandalum  intulit.  i Quod  st  Idcirco  et  Apostolus  cum  doctorein  describit  E£cfe- 

forniatus  jam  fuerit  infans,  dabit  animam  pro  stae  inter  caetera  praecipit  eum  non  esse  percusso- 

anima.  > Formatus  infans  potest  videri  sermo  Dei  rem,  ne  percutiens  praegnantes  mulieres, animas  iusip 

in  corde  ejus  animae,  quae  gratiam  baptismi  con-  pientes,  ponat  animam  pro  anima,  oculum  pro  oculo, 

secuta  esi,  vel  quae  evidentius  et  clarius  verbum  dentem  pro  denie.  Tales  sunt  et  illae  animae  quas 

fidei  concepit.  Haec  ergo  si  nimia  contentione  etiam  Dominus  in  Evangelio  deflet  cum  dicit  **  :c  Fae 

doctorum  percussa  abjecerit  verbum,  et  inventa  praegnantibus  et  iiuiricniibus  in  illis  diebus,  » in 

fuerit  esse  de  illis,  de  quibus  dicebat  Apostolus  ** : ^ quibus  scandalixabuntur,  « si  fleri  potest,  etiam 
c Jam  enim  quaedam  conversae  sunt  retro  post  Sa-  electi.  > Sciendum  tamen  est  quod  non  est  per- 

tanam,  » animam  pro  anima  dabit.  YCl  de  die  jo-  feclorum  scandalizari,  sed  aut  mulierum,  aut  par- 

oicii  accipiendum  esi  apud  Deum  judicem,  qui  po-  vulorum,  sicut  ei  Dominus  in  Evangelio  dicit  : 

tcsl  animam  et  corpus  perdere  in  gehennam  : i Si  quis  scandalizaverit  unum  de  pusillis  istis  mi- 

qnia  et  alibi  dicit  propheta  ad  Jerusalem  : c Dedi  nimis.  » Pusillus  ergo  est,  et  minimus,  qui  scan- 

commulalionem  tuam  iEgjptum,  iEthiopiam,  et  dalizari  potest : c Spiritalis  autem  dijudicat  om- 

Soenen  (61)  pro  te.  » Vel  certe  potest  foria&sis  nia  i omnia  probat,  et  quod  bonum  est,  conti- 

eliam  illud  aptari,  ut  qui  sibi  conscius  tanti  scan*  net,  et  ab  omni  se  specie  mala  abstinet.  Hseo,  prout 

dali  fuerit,  ponat  animam  suam  pro  anima  illius,  occurrere  potiierunl,  iii  praesenti  capitulo  diximus, 

quem  scandalizaverit,  et  usque  ad  mortem  det  Poscamus  vero  a Domino , ut  quae  perfecta  sunt, 

operam  quomodo 'redeat,  quomodo  reparetur,  quo*  ipse  nobis  revelare  dignetur  per  Jesnm  Cbrisium 

modo  restituatur  ad  fidem.  Ponat  etiam  oculum  pro  Dominum  nostrum,  cui  est  gloria  et  imperium  m 

oculo,  si  oculum  laesit  animae,  id  est  intellectum  saecula  saeculorum.  Arnen, 

ejus  turbavit ; auferatur  oculus  ipsius  ab  eo,  qui  HOMILIA  XI. 

Eccleei*  pneesl,  et  inteUeclog  ejas  ille  turbulemu·  D „·„·  }„Haphidin,  ei  de  bello  Amaleeilarum, 
et  ferox  qui  scandalum  generat,  desecetur  (62).  et  de  pruesentia  Jeitira, 

Sed  et  si  dentem  laesit  auditoris,  quo  suscipiens  f.  Quoniam  omnis  qui  vuU  pie  vivere  in  Gbri* 
cibum  Tcrbi  Dei,  vel  comminuere  vel  molaribus  sto,  persecutionem  patitur  ct'  ab  hostibus  iiii- 
terere  solitus  erat,  ut  subtilem  ex  his  ad  ventrem  pugnatur,  agens  iter  viim  hujus  semper  debet  esse 

animae  transmitteret  sensum;  si  hunc  dentem  ille  armatus,  et  stare  semper  in  castris.  Ideo  et  de  po* 

vexavit  et  evellit,  ut  contentione  ipsius  non  possit  pulo  Dei  refertur:  e Profecta  est,  inquit  oinins 

anima  sobiiliter  et  spiritaliter  suscipere  verbum  synagoga  filiorum  Israel  de  i^eserto  Siii,  secundum 

’·  Exod.  XXI,  22.  II  Tim.  ii,  25.  1 Tim.  v,  15.  ” Isa.  xliii,  5.  Psal.  iti,  8.  lerem.  xxxi,  86· 

’*Psal.  Lvii,  7.  ”Deuier.  xix,  20.  1 Tim.  iii,  5.  Mallb.  xxiv,  19  et  24.  ••MatUi.  χνιιΐ,Ο. 

**  1 Cor.  11, 15.  II  Tim.  iii,  12.  ^ Exod.  xvii,  1. 

!f9)  Alias,  i animae  discenti,  si  vir  magister.  » « Soenen.  % 

60)  Alias,  c corripientes  eos  qu|  resistunt  veri-  (62)  Alias,  i deseretur.  i 

leu·  » (65)  Alias,  « confregit.  » 

(61)  Alias,  c Sidonem,  i male.  Omnes  mss.. 


ns  ORIGEKIS  576 

caBlra  sua,  per  Tcrbum  Domini.  > Est  ergo  una  A sitim  suam.  Sed  lixc  petra , nisi  fuerit  percassa, 


quidem  synagoga  Domini,  sed  haec  in  quatoor  ca- 
stra diTiditur.  Qiiatuor  namque  castra  describun- 
tur circa  tabernaculum  Domini  posita,  sicut  refer- 
tur in  Numeris  Et  tu  ergo  si  semper  vigiles,  et 
aemper  armatus  sis,  et  scias  te  in  castris  Domini 
militare,  observa  Illud  mandaturo,  quia  i nemo  mi- 
lita ne  Deo,  implicat  se  negotiis  ssecuiaribus,  ut  ei 
placeat  cui  se  probavit  ** ; > quia  si  ita  milites,  ut 
a rebus  saecuiaribus  liber  sis  et  In  castris  Domini 
agas  semper  excubias,  ei  de  te  dicitur,  quia  per 
verbum  Domini  exeas  de  deserto  Sin  et  venias  in 
Kaphidin.  Sin  enim  tentaiio  interpretatur;  Raphi· 
din  vero  $anila$  judicii  (61).  Qui  bene  exit  de  len- 
tatioae,  et  quem  tentaiio  probabilem  reddit,  iste 
venit  ad  sanitatem  jmiicii.  In  die  enim  judicii  sa- 
nus erit,  lea  et  sanitas  cummeo  erit,  qui  in  ten- 
tatione  non  fuerit  vulneratus  : sicut  et  in  Apoca- 
lypsi scriptum  est  : <,Qui  autem  vicerit,  dabo  ei 
de  ligno  vitae,  quod  est  in  paradiso  Dei  mei.  » Ve- 
nit ergo  ad  sanitatem  judicii,  qui  bene  disponit  ser- 
mones suos  in  judicio. 

2.  Sed  quid  est  quod  sequitur?  c Sitiit  ibi,  in- 
quit populus  aquam,  et  murmurabant  adversum 
Moyseo·  » Videatur  fortasse  ex  superfluo  dictum  , 
quod  dixit,  quia  aquam  sitierit  populus.  Suffecerat 
enim  dicere,  quia  sitiit,  quid  opus  fuerit  addere , 
aquam  sitiit?  Non  est  superflua  adjectio.  Sunt  enim 
diversae  siles,  et  unusquisque  habet  propriam  sitim 


B 


aquas  non  dabit : percussa  vero  fontes  producit. 
Percussus  enim  Christus,  et  in  crucem  aetus,  Nov: 
Testamenti  fontes  produxit : et  propterea  dictam 
est  de  eo  quia  c perciiiium  pastorem  et  disper- 
gentur oves.  > Necesseergo  erat  illum  perculi.  Nisi 
enim  ille  fuisset  percussus,  et  exisset  de  latere  ejus 
aqua  et  sanguis,  omnes  nos  sitim  verbi  Dei  patere- 
inur.^Hoc  ergo  est**,  quod  et  Apostolus  interpretatus 
est,  quia  4 omnes  eumdem  manducaverunt  cibum  spi- 
ritalem, etomnes  eumdem  spiritalem  biberunt  potum. 
Bibebant  autem  de  spiritali,  sequente  petra,  petra 
vero  eralCbrisUis. » Observa  tamen  quod  dixit  Loc  io 
loco  Deus  ad  Moysen  : i Antecede  populum,  ct  det 
tecum  majores  natu,  id  est  presbyteros  populi. » Non 
solus  Moyses  ducit  populum  ad  aquas  pclne  , sed  tl 
seniores  populi  cum  ipso.  Non  enim  sola  lex  annan- 
tial  Christum , sed  et  prophetae  , et  patria rchx,el 
omnes  majores  naiu. 

3.  Post  haec  bellum  describitur  gestum  cum 
Amalecitis,  pugnasse  refertur  populus  et  vicisse. 
Antequam  manducaret  panem  de  coelo,  et  biberet 
aquam  de  petra,  non  refertur  populus  pugnasse, 
sed  dicitur  ad  eum  : « Dominus  pugnabit  pro 
vobis,  et  vos  ucebiiis.  > Est  ergo  tempus  quando 
Dominus  pugnat  pro  nobis,  nec  permiiiil  uos  len- 
tari supra  id  quod  possumus,  nec  impares  viribus 
sinit  ad  fortis  venire  congressum.  Denique  ct  Jub 
omne  illud  lenlationis  suae  famosissimum  certamen 


Qui  beati  sunt  secundum  verbum  Domini  esu-  C jam  perfectus  implevit.  Et  tu  ergo  ciun  coepens 


riunt,  et  justitiam  sitiunt ; et  alii  nihilominus  di- 
cunt ** : « Sitivit  anima  mea  ad  tc,  Deus.  » Qiii 
vero  peccatores  sunt,  patiuntur  non  sitim  aquae, 
neque  famem  panis  , sed  sitim  audiendi  verbum 
Dei  Idcirco  igitur  et  bic  addit,  quia  populus  si- 
tiit aquam,  qui  debuit  Deum  sitire,  qnl  debuit  si- 
tire jiislitiain.  Verum  quia  Deus  vere  ermlitor  csl 
Infantium,  ct  magister  insipientium,  corrigit  cul- 
pas, et  emendat  errores,  et  dicit  ad  Moysen  ni  su- 
mat virgam , et  percutiens  petram , educat  eis 
aquam.  Vuil  enim  eos  jam  dc  petra  bibere,  vult  eos 
proficere,  ei  ad  interiora  venire  mysteria.  Murmu- 
raverunt enim  adversus  Moysen,  et  propterea  jubet 
Dominos  ut  ostendat  eis  petram,  ex  qua  bibant.  Si 


manducare  manna,  panem  coelestem  verbi  Dei,  ct 
bibere  aquam  de  petra,  cumque  ad  interiora  do- 
ctrinae spiritalis  accesseris  , sperato  pugnam ; et 
prsppara  te  ad  bellum.  Bello  igitur  imminente,  vl· 
deainus  quid  praecipiat  Moyses  : « Dixit,  inquit 
ad  losum  : Elige  tibi  ipsi  viros,  et  exi,  et  conflige 
cum  Amalec  crastino.  » lisquc  ad  hunc  locum 
beati  (65)  nominis  Jesu  nusquam  facta  est  mentio. 
Hic  primum  vocabuli  hujus  splendor  elTulsil.  Hic  pri- 
mum vocavit  Moyses  Jesum,  et  dixit  ci  ** : c Elige 
libi  ipsi  viros.  » Moysea  vocat  Jesiiiu  , lex  vocat 
Giristum,  ut  eligat  sibiipsi  viros  polenies  de  pu- 
pulo. Non  poterat  Moyses  eligere,  sed  Jesus  solus 
esi  qui  possit  polenies  viros  eligere,  qui  dixit  : 


quis  est  qui  legens  Moysen  murmurat  adversas  eum,  ^ < Non  vos  me.  elegistis,  sed  ego  vos  elegi.  » Ipse 


ei  displicet  eis  lex,  quae  secundum  iitteram  scripta 
est,  quod  in  multis  non  videtur  servare  consequen- 
tiam, ostendit  ei  Moyses  petram,  quae  est  Christus, 
et  adducit  eum  ad  ipsam,  ut  inde  bibat  et  refleiat 


enim  electorum  dux,  ip.«ie  potentium  princeps,  fpse 
qui  confligit  cum  Amalec.  Ipse  est  enim  qui  intrat 
in  domum  foriis  et  alligat  fortem,  et  vasa  ejus  di- 
ripit. 


*^Nom.  II.  “Ii  Tlin.  ii,  4.  ··  Apoc.  ii,  7.  “ ExOd.  xvii,  12.  “ Malih.  v,  6.  “ PsaL  xui,  2. 

··  Ainos  VIII , II.  ·*  Zach.  xiii,  7.  ··  1 Cor.  x.  5,  4.  ··  Cen.  xvii,  5.  “ Exod.  xiv,  14.  “ Exod. 

xvji , ».  ··  ibid.  “ Joan.  xv,  16. 


(64)  Sin  enim  tenlatio  interpreiatur^  Raphidin  vero 
$anUa$  judicii.  Unde  Sin  tentaiio  inierpreiari  pos- 
sit ignoro,  nisi  forte  ducatur  a verbo  deficienie  n03 
tollere^  quod  in  Pih.  sonat,  tentavii,  probavU.  Ra- 
phidin vero  optime  redditur  eaniitti  judicii  a Ver- 
bis KSn  sanavit  Tnjudicavil. 

(65)  Exod.  xvii;  9,  primum  LXX  Interpretes  Jo- 


sue  appellarunt  Jesum.  Hinc  allegoriam  suo  more 
ducit  Origeiies  , quam  ne  putes  omnino  oliosam 
esse,  adnolai  Cenebrardus  eum  qui  olim  dicebatur 
JosHC,  post  captivitatem  Babylonicam  brevius  ap- 
pellatum Jesum  Syriace.  Unde  ei  Christus  Josoe 
nomen  habuit  juxta  vetus,  Jesus  vero  juxta  recens 
Judaeorum  idioma. 


577 


IN  EXODUM  HOMILIA  XI.  S78 

4.Sedinterini  vidcaimi8(|ui(]nuncbistoriapr.£sen$  A (tios,  clama  ad  Deum,  ut  dicU  Apostolus  * : c Ora- 
retexal:  f Ascendil/iiiquii**,  Moyses  In  verticem  coi-  lioni  insianies,  et  vigilantes  in  en.  i Haec  enim  eUi 
lis. ) Nondum  ascendit  in  verticem  montis,  sed  in  ver-  Christiani  pugna,  qua  superat  inimicum.  Puto  an- 

ticem  collis.  Servabatur  enim  ci  tunc  ascendere  in  ver-  lem  quod  per  hanc  figuram  ellam  duorum  popu- 

ticem  montis,  cum  ascensurus  eratJesus,  et  cum  ipso  lorum  Moyses  formam  designet,  et  ostendat  umiiu 
Moyses,  et  Elias,  et  ibi  transformandus  in  gloria,  esse  populum  ex  gentibus  qni  elevet  manus  Moysi, 
Nunc  ergo  velut  nondum  glorificatus  ex  transfor-  et  erigat  eas,  id  est  qui  in  sublime  extollat  ea  quan 
malione  Jesu,  nondum  ascendit  in  vcriirem  mon-  scripsit  Moyses,  ei  in  excelso  eorum  intelligentiam 
lis,  sed  ascendit  in  venirem  collis:  c Et  factumest,  statuat , et  per  hoc  vincat;  alium  autem  esse  qui, 
inquit  **,  ciim  elevaret  Moyses  manus  , superior  quoniam  non  elevat  manus  Moysi,  ncc  extollit  eas  a 
fiebat  Israel.  » Moyses  quidem  elevat  manus  , non  terra,  nec  altum  in  eo  aliquid  et  subtile  conside- 
extendit ; Jesus  autem  qui  universum  orbem  icrrac  rat,  vincitur  ab  adversariis,  et  prosternitur, 
exaltatus  in  cruce  complexurus  erat  brachiis  suis,  5.  Post  ba^c  venit  ad  montem  Dei  Moyses,  et  oc- 
dicit  ' :<Extendi  manus  meas  ad  populum  non  cre-  currit  ei  Jethro  socer  suus  At  ille  exit  ei  obviam 
dentem , et  contradicentem  mihi.  > Moyses  ergo  de  castris,  et  non  eum  ducit  ad  montem  Dei,  sed 
elevat  manus  suas,  et  cum  elevaret  manus,  vince-  B ducit  eurn  ad  laberuaculuni  suum.  Non  enim  pote- 
batur  Amalec.  Elevare  manus,  boc  est  opera  et  rat  sacerdos  Madiaii  ascendere  ad  montem  Dei,  sed 
actus  elevare  ad  Deum,  et  non  habere  actus  deor-  nec  in  iEgypium  descendere  potuit  vel  ipse  , vel 
sum  dejectos,  et  humi  jacentes  , sed  Deo  placitos,  uxor  Moysi,  sed  nunc  ad  etim^  venit  ciim  filiis  cjns. 
ei  ad  coelum  erectos.  Elevat  ergo  inaiuis,  qui  ibe-  Non  enim  potest  descendere  in  iEgypium,  et  subire 
saurizat  in  coelum,  ubi  enim  thesaurus  ejus,  ibi  et  agones  i£gyplios,  nisi  qui  fuerit  athleta  probabilis, 
oculus  ejus,  ibi  et  manus  ejus.  Elevat  mantis  et  ille  et  talis  qualem  dicit  Apostolus  quia  c omnis  qui 
qui  dicit  *:  c Elevatio  manuum  170  mearum  sa-  iii  agone  contendit,  ab  omnibus  continens  est  (67) ; 
crificium  vespertinum.  » Si  ergo  eleventur  actus  et  illi  quidem  ut  corruptibilem  coronam  accipiant, 
nostri,  et  non  sini  in  terra,  vincitur  Amalec.  Sed  nos  autem  incorruptam.  Ego  igitur  sic  curro,  noii 
et  Apostolus  * praecipit  levare  sancias  manus  sino  quasi  in  incertum  ;sic  pugno,  non  quasi  aerem  ver- 
ira  et  disceptatione  ; ct  ad  quosdam  dicebat  ^ : bernns.  > Moyses  ergo  quia  magnus  erat  et  potens 

c Demissas  manus , et  dissoluta  genua  erigite  , et  athlcla,  descendit  ad  agones  et  exercitia  virluluiiu 
rectos  gressus  facile  pedibus  vestris.  > Si  ergo  Sed  et  Abrabani  descendit  in  iCgyplum,  quia  erat 

servat  populus  legem  , elevat  Moyses  manus  , et  ipse  magnus  et  potens  alblela.  Nam  de  iacob  quid 

adversarius  vincitur.  Si  non  servat  legem,  invalescit  ^ dicam,  qui  ipso  nomine  athleta  est  Luclaior 
Amalec.  Quia  igitur  et  nobis  pugna  est  adversus  enim  et  supplantator  (68)  interpretatur.  Et  ideo 
|iriucipes,  et  potestates,  et  mandi  hujus  rectores  te-  ciim  descendisset  in  septuaginta  quinque  animabus 
iicbraruin  , si  vis  vincere  , si  vis  oblinere  , eleva  in  iEgypluin  Jacob,  factos  est  sicut  stelis  coill  iii 
manus,  et  eleva  actus  tuos,  et  conversatio  tua  non  iiiuliiludiiiem.  Sed  omnes  qui  descendunt  iii  iEgy- 

sii  io  terris,  sed  sicut  dixit  Apostolus  ” : i Super  ptuin,  ita  pugnant  el  ita  expediunt  agones,  ut  in 

lerraiD  ambulantes  , conversationem  habemus  in  nmliiiudiiiem  fiaiii,  el  ui  siellm  coeli  inuliiplicentur. 
coelo.  > Et  ita  poteris  superare  populum  adversan-  Aliis  in  coiuraiium  cedit  descendisse  in  iEgypiuin· 

lem  Ubi  Amalec  , ita  ut  dicatur  de  te  etiam  * : Scio  ego  Jeroboam  fugientem  a Salomone  desceii- 

c Quia  in  manu  occulta  expugnabat  Dominus  Ama·  disse  in  ^gypium,  et  non  solum  non  crevisse  in 
lec.  » Eleva  et  tu  manus  ad  Deum,  et  imple  inaii-  niullitudineiii,  sed  et  scidisse  ct  corrupisse  popu- 
daiuin,  quo  Apostolus  dicit  ^ : < Sine  intermissione  Ium  Dei,  quia  descendens  in  iEgyplum  accepit  a 

orate  (66):  i et  tunc  fiet  quod  scriptum  est  *,  quia  Susacbiin  rege  uxorem  Thecimense  uxoris  ejus  so- 

c sicut  vitulus  ablingil  in  caoipis  berbaiu  viridem  , rorem  **  (69).  Sed  inierim  venii  Jolliro  ad  Moysen, 

ita  ablingei  populus  hic  populum  qui  super  terram  d adducens  secuin  filiam  suam  uxorem  Moysi,  el  Π- 
est.  i Per  quod,  ut  a majoribus  accepimus,  indi-  lios  ejus,  c Et  venit , inquit  , Aaron  el  omnes 

cari  dicitur , quia  populus  Dei  non  tam  manu  et  ' presbyteri  de  Israel  manducare  panem  cum  socero 

armis,  quam  voceei  lingua  pugnabat,  id  est  ora-  Moysi  in  conspectu  Dei.  i Non  omnes  panem  man- 

lionem  fundens  ad  Deum,  prosternebat  inimicos,  ducant  in  conspectu  Dei , sed  qui  presbyteri  suiit, 

lia  ergo  el  tu,  si  vis  vincere  inimicos,  eleva  actus  qui  seniores,  qui  perfecti  sunt , el  meritis  probati, 

»·  Exod:xvii,  10.  ··  ibid.  il.  * kn.  lxv,  2,  et  Rom.  x.  21.  · Psal.  cxl,  2.  · I Tim.  ii.  ^ llebr. 

x:i,  iii,  i5.  *Pbil.  III,  iO.  · Exod.  xvii,  i6.  M Tbess.  v,  16,  ^ Ntim.  xxii,  4.  ’ Gulose,  iv,  2· 

Exod.  XVIII.  “ i Gor.  ix  , 25.  “ Geii.  xxvi.  **  Ui  Reg.  ii.  Exod.  xiii,  12. 

(66)  Alias,  i orantes,  i mente  uxoris  ejus  sororem.  Aut  Origenes,  aul  In- 

(67)  Alias,  f ab  omnibus  $e  abstinet.  » Sed  mss.  lerpres  ejus  Rufinus  boc  loco  memoria  lapsus  est. 

ut  ili  nostro  textu.  Non  enim  Jer^oam,  sed  Adcr  accepit  ab  iEgypii 

(68)  Luctator  enim  et  supplantator^  etc.  Ab  rege  uxorem  Theciinenx  sororem.  Vide  111  Reg.  ii, 

calcaneum  tenuit  et  supplantavit,  ^19. 

(69)  Accepit  a Susachim  regem  uxorem  Theci· 


Ζ19  ORIGENIS  $10 

ipti  maiidocaiit  paneai  in  conepeclu  Del » qui  ob-^  A genarii,  praesint  oiinoribus  judiciis,  qu»  ad  stngiikH 
servant  illud  quod  Apostolus  dicit  '* ; t Sive  inan-  quosque  periliieni  dirimentes.  Puto  amem  Imuc 

ducalis,  sive  bibilis,  sive  aliud  quid  facitis,  omnia  ipsam  figuram  non  solum  in  praesenti  sacculo  Ecck- 

sd  gloriam  Dei  facite·  i Omnia  ergo  quae  faciunt  siae  datam,  verum  etiam  in  futuro  servandam.  Aotii 

saqcti,  in  conspectu  Dei  laciunt·  Peccator  autem  denique  quid  Dominus  dicat  in  Evangelio : i Com 

1 conspectu  Dei  fugiU  Denique  scriptum  est  , sederit,  inquit  Filius  hominis  super  throriun 
quia  Adam,  postquam  peccavit , fugit  a conspectu  gloriae  suae,  sedebitis  et  vos  super  duodecim  ihrs· 

Dei,  et  interrogatus  respondit  ** : c Audivi  vocem  nos,  judicantes  duodecim  tribus  Israel.  i Vide 

tuam,  et  abscondi  me  quia  eram  nudus.  » Sedet  ergo  quia  non  solum  Dominus  judicat,  cui  omne 

Cain  postquam  pro  fratricidio  (70)  condemnatus  a judicium  Paler  dedit,  sed  et  constituit  sibi  et  ajim 

Deo  esi,  c exiit,  inquit  a facie  Dei,  et  habitavit  principes  qui  judicent  populum  de  minoribus  u·· 

in  terra  Naid.  i Exiit  ergo  a facie  Dei,  qui  indignus  sis  (72),  verbum  autem  quod  gravius  fuerit  referinl 

est  conspectu  Dei.  Sancti  autem  inanducaiii  et  bi-  ad  ipsum.  Idcirco  dicebat  et  Dominus  de  quodam 

bunt  in  conspectu  Dei , et  omnia  quae  agunt , in  quidem,  quia  t reus  erit  consiliot*  de  alio  auian, 

conspectu  ejus  agunt.  Ego  amplius  adbuc  locum  c reus  erit  judicio,»  eide  alio,  i reus  erit  geli»· 

praesentem  discutiens  , video  quia  qui  pleniorem  B nae  igiiis  » Sed  et  de  omni  verbo  oiioso  dicimnr 

scientiam  Dei  accipiunt  et  plenius  divinis  imbuti  prsesiaturi  rationem  , et  non  dixit  quia  Deopπps(^ 

sunt  disciplinis,  isti  etiam  si  malum  faciunt,  coram  bimus  rationem,  sicut  de  perjurio  dicit  : i Red· 

Deo  faciunt,  et  in  conspectu  ejus  faciunt,  sicut  ille  des  autem  Domino  juramenta  itia.  > Yerum  ei 

dixit  ** : c Tibi  soli  peccavi,  et  malum  coram  te  c regina  austri  siirget  in  judicio  cum  viris  generi· 

feci.  » Quid  ergo  plus  habet  qui  malum  coram  Deo  lionis  hujus,  et  condemnabit  eos  » Ecce  et  aliod 

facit?  Illud  profecto  quod  continuo  pceniiel,  ei  di-  judicii  genus.  iQiii  habet  aures  audiendi  audiit  **.i 

cit  : V Peccavi.  » Qui  autem  discedit  a conspectu  ll^c  enim  omnia  lypiis  et  umbra  sunt  ccelestiw, 

Dei,  nescit  conveni,  et  peccatum  poenitendo  pur-  et  imago  futurorum.  Verum  sicut  scriptum  levi- 

gare. Hoc  ergo  interesl,  malum  coram  Deo  facere,  mus  quia  c non  satiatur  oculus  videndo  see 
el  a Dei  conspectu  non  discessisse  peccantem.  auris  audiendo  (73), » nec  nos  saliari  possoniis 

6.  Sed  ut  video  Jcihro  non  frustra  venit  171  intuendo  et  considerando  quae  scripta  βοηΐ,ςΒΟΐ 

ad  Moyseo,  nec  frustra  manducavit  panem  cum  ex  partibus  nos  aedificent,  quantis  nos  insiraail 

senioribus  populi  in  conspectu  Domini.  Dat  enim  modis.  Etenim  cum  perspicio  quod  Moyses  pro· 

consilium  Moysi  probabile  satis  et  utile,  ut  eligat  ^ pheta  Deo  plejius,  cui  Deus  facie  ad  faciem  loqoe- 

▼iros,  et  constituat  principes  populi , viros  Deum  batur,  consilium  accepit  a lelliro  sacerdote  Madio·, 

colentes  , viros  potentes  , et  odientes  superbiam,  admiratione  nimia  stuporem  mentis  incurro.  Dicil 

Tales  enim  oportet  esse  principes  populi,  qui  non  enim  Scriptura  : c El  audivit  Moyses  voctm 

solum  superbi  non  sint,  sed  el  qui  oderint  super-  soceri  sui,  el  fecit  quaecunque  dixit  ei.  » Nondiiit 

biam,  id  est  ul  non  Solum  ipsi  absque  vitio  sint,  quia  mihi  Deus  loquitur,  et  quid  agere  debean, 

sed  et  in  aliis  oderint  vitia·  Non  homines  dico  coelesti  ad  me  sermone  defertur,  el  quomodo  cossi- 

odisse,  sed  vitia : c Et  ordinabis,  inquit  eos  litiiii  ab  homine  accipiam,  el  ab  homine  geotili. 

tribunos , et  ceninriones  , el  quinquagenarios,  et  alieno  a populo  Dei  ? Sed  audit  vocem  ejus,  et  facit 

decanos,  et  judicabunt  populum  omni  hora.  Ver-  omnia  quae  dicit,  elnon  quis  dicat,  sed  quid  dicit, 

biim  autem  quod  gravius  fuerit  referent  ad  te.  · auscultat,  llnde  et  nos  si  forie  aliquando  inTenimus 

Audiant  principes  populi  et  presbyteri  plebis,  quia  aliquid  sapienter  a gentilibus  dictum,  non  cooiisBO 

debent  omni  bora  populum  judicare  , semper  et  cum  auctoris  nomine  spernere  debemus  et  dicu, 

sine  intermissione  sodere  in  judicio,  dirimere  lites,  nec  pro  eo  quod  legem  a Deo  datam  tenemus,  con- 

reconciliare  dissidentes,  in  gratiam  revocare  discor-  venit  nos  tumere  superbia,  et  spernere  verba  p.nt- 

dos  (71)·  Discat  nnusquisque  ex  Scripturis  sanctis  9 dentium , sed  sicut  Apostolus  dicit  **  : < Oioaii 

officium  suum.  Moyses,  inquit,  iii  sit  in  bis  qum  ad  probantes,  quod  bonum  est  tenentes.  > Quis  aniem 

Deum  sunt,  et  verbum  Dei  edisserat  populo·  €ae-  hodie  eorum  qui  populis  praesunt,  non  dico  si  jaio 

teri  autem  principes  quos  appellant  tribunos  (iri-  aliqua  ei  a Deo  revelau  sunt,  sed  in  legis  scleolii 

biini  enim  ex  eo  dicuntur,  quod  tribui  prx^sinl),  aliquid  meriti  habet , consilium  dignatur  inferiore 

ea‘ieri  ergo  tribuni,  vel  centuriones,  vel  quitiqiia-  saltem  sacerdotis  accipere?  nedum  dixerim  laici, 

*·  I Cor.  x,  31.  «•.Gen.  iii,  tO.  Genes,  iv,  16.  « Psal.  l,  i.  *·  II  lleg.  xii.  13.  “Εχολ 

xvni,  21  Mallii,  xix,  28.  ··  Mailh.  v.  22.  ··  ibhl.  35.  Mallb.  xii,  i2.  “ Maiib.  xiUi  ^ 

··  Eccle.  1,8.  Exod.  xvni,  24.  i Tliess·  v,  21· 

^ (70)  Alias,  < parricidio.  > Sed  mss.,  c fratri-  Genebrardus,  nam  sancti  de  boo  mundo  judicabant 
cidio.  > approbando  el  judici  assislemlo.  . 

(71 ) Alias,  t in  gratia  recordare  discordes. » At  (73)  Alias,  1 sicut  scriptum  est,  quia  non  sauair 
mss.  ut  in  nostro  textu.  oculus  visu,  nec  auris  auditu, » sed  niss.  ul  1* 

(72)  c Alios  principes  qui  judicent  populum  de  nostro  textu 
minoribus  causis.  » Cavenda  haec  recte  monet 


S8I  IN  EXODVlf  HOMIUA  XIL  S» 

Te!  genlllls.  Sed  Moyses  qui  eral  homo  mansuetus  A < Quia  tempus  breve  est,  superat  ut  et  qui  habent 
super  omnes  accepit  consilium  inferioris,  ut  el  uxores,  tanquam  non  habentes  sint,  et  qui  emunt, 

formam  humilitatis  populorum  principibus  daret,  tanquam  non  possidentes , et  qui  utuntur  boc 

et  foturi  sacramenti  designaret  imaginem.  Sciebat  roundq,  tanquam  non  utantur*  Pneterit  enim  babi· 

enim  faturum  quandoque,  ut  gentiles  bonum  con-  tus  hujus  mundi , i praeterit  temporale  regnum,  ut 

sUiniii  proferrent  apud  Moysen,  ut  bonum  et  spiri-  perpetuum  veniat  et  selermim  : sicut  et  in  oratione 

talem  intellectum  afferrent  ad  legem  Dei ; et  scie-  dicere  jubemur  : c Adveniat  regnum  tuum  **  : t 

bat  quia  audiet  eos  lex,  el  faciei  omnia  sicut  in  Christo  Jesu  Domino  nostro , cui  est  gloria  et 

dicunt.  Non  enim  potest  facere  lex  sicut  Judaei  imperium  in  saecula  saeculorum.  Arnen, 

dicunt,  quia  infirmatur  lex  in  carne  **,  id  est  in  HOMiLIA  Xfi. 

littera,  et  nihil  potest  secundum  litteram  facere  : De  vuliu  Moysi  glorificato,  el  velamine  quod  ponebat 

nihil  enim  ad  perfectum  adducit  lex  Secundum  in  faeie  sua. 

autem  eonsiliam  quod  nos  afferimus  ad  legem,  1.  Lectio  nobis  Exodi  recitata  est,  quae  nos  ad 
possant  omnia  spiritaliter  fieri.  Possunt  et  sacrifl-  inteiligentiae  inquisitionem,  vel  incitet,  vel  repellat· 

Cia  spiritaliter  offerri,  quae 'modo  eamaliter  non  Incilat  mentes  studiosas  et  liberas;  desides  et 

possunt.  Potest  et  lex  leprae  spiritaliter  servari,  ^ occupatas  repellit,  scriptum  est  enim  **  : < Quia 
quae  secundum  litteram  non  potest.  Sic  ergo  quo-  vidit  Aaron  et  omnes  filii  Israel  Moysen,  et  erat 

modo  nos  inielligimus,  quomodo  nos  sentimus,  et  giorificata  facies  ejus,  el  color  vultus  ejus,  et  limue- 

consilium  damus,  omnia  facit  lex;  secundum  litte-  runt  accedere  ad  illum.  > Et  post  pauca : iPonebai, 

ram  autem  non  omnia,  sed  admodum  pauca.  inquit  Moyses  velamen  super  faciem  suam.  Cum 

7.  Post  haec  autem  cum  profectus  esset  Jeibro,  auiein  Introiret  (74)  in  conspectum  Domini,  nt 

el  venisset  Moyses  ex  Rapbidtm  in  desertum  Sina,  loqueretur  illi,  deponebat  velamen·»  Haec  autem 

ibiqne  in  columna  nubis  descendisset  Dominus  ad  Apostolus  disserens  magnifico  illo  senso  quo  in  cm- 

Moysen,  nt  videns  populus  crederet  ei,  et  verba  teris  utitor,  de  qno  dixit  : c Nos  autem  sensum 

ejus  audiret,  ait  Dominus  ad  Moysen  ** : c Descende,  Christi  habemus,  ait : Quod  si  ministerium  morilg 

protestare  populo , et  purifica  illos  hodie , et  cras,  in  litteris  deformatum  (75)  io  lapidibus  fuit  ad 

et  lavent  vestimenta  sua,  et  sint  parati  in  diem  gloriam,  ita  nt  non  possent  intendere  filii  Israel  in 

lertiom.  > Si  qois  est  qui  ad  audiendum  verbum  faciem  Moysi  propter  gloriam  vultus  ejus,  quas  abo- 

Dei  conveniat , andiat  quid  praecepit  Dominus  : iotur,  quomodo  non  magis  miiiisieriom  Spiritus  erit 

sanctificatus  venire  debet  ad  audiendum  verbum,  in  gloria?  » Et  iterum  paulo  post  dicit : e Et  noo 

lavare  debet  vestimenta  sua.  Si  enim  sordida  huc  eicut  Moyses  ponebat  velamen  super  faciem  suam» 

detuleris  vestimenta,  audies  et  tu  : c Amice,  ut  non  intenderent  filii  Israel  in  faciem  rullns  ejus, 

quomodo  huc  introisti  non  178  habens  vestem  Obtusi  sunt  enim  sensus  eorum,  usque  in  hodiernum 

DupJalem?  » Nemo  ergo  potest  audire  verbum  diem.  Guni  enim  legitur  Moyses,  velamen  est  positum 

Dei,  nisi  prius  fuerit  sanctificatus , id  est  nisi  fuerit  super  cor  eorum,  s Quis  non  admirelur  myste- 

aancioa  corpore  et  spiritu  , nisi  vestimenta  sua  riorum  magnitudinem  ? quis  non  pertimescat  nolam 

laverit.  Ingressuras  est  enim  paulo  post  ad  coenam  cordis  obtusi  (76)  ? Giorificata  est  facies  Moysi, 

Doptialem , manducaturas  est  de  carnibus  Agni,  sed  non  poterant  intendere  in  faciem  vultus  ejus 

potaturus  est  poculum  salutaris.  Nemo  intret  ad  filii  Israel,  non  poterat  intendere  populas  Synago- 

banc  cteiiam  sordidis  vestimentis.  Hoc  enim  el  gae·  Si  quis  autem  conversationem,  et  vitam  potest 

alibi  Sapientia  praecepit  dicens  : i In  omni  tem-  habere  eiiiinenliorem  quam  reliquum  vulgus,  iste 

poresint  vestimenta  tua  munda.  > Lota  sunt  enim  potest  intueri  gloriam  vultus  ejus.  < El  nunc  enim, 

semel  vestimenta  tua  ciim  venisti  ad  gratiam  ricut  dicit  Apostolus  velamen  est  positum  in 
baptismi,  purificatus  es  corpore,  mundatus  es  ab  lectione  Veteris  Testamenti :» et  nunc  Moyses  glori- 

omnl  inquinamento  carnis  el  spiritus.  Quae  ergo  D ficato  vultu  loquitur,  sed  gloriam  quae  est  in  vultu 
Deus  mundavit,  tu  immunda  ne  feceris.  Audi  igitur  ejus  non  possumus  intueri.  Idcirco  autem  non  pea- 

niinc  et  sanctificationis  genus  : i Ne  accesseritis,  sumus,  quia  adhuc  populus  sumus,  el  nihil  studii, 

inquit  **,  ad  mulierem  bodie,  et  crastina,  ut  die  nihil  meriti,  plusquam  reliqua  plebs,  habemus.  Ve- 

lenia  audiatis  verbum  Dei.  » Hoc  est  qtiod  et  rnm  quia  dicit  sanctus  Apostolus  : c Idipsum  autem 

Apostolus  dicit  ** : c Bonum  est  bomfni  mulierem  velamen  in  lectione  Veteris  Testamenti  manet , » 

non  Ungere ; » salvo  tamen  remedio  bis  qui  pro  amputaret  nobis  omnem  intelligentix  spem  tanti  et 

infirmiuie  sua  remedio  indigent  nuptiali.  Verum-  talis  Apostoli  prolata  sententia , nisi  addidisset  ^ : 

umen  consilium  audiamus  Apostoli  dicentis  : c Cum  autem  quis  conversus  fuerit  .ad  Dominum, 

**  Nam·  XII, 5.  ••Rom.  vii.  “ Hebr.  ii,  19.  ·■  Exod.  x,  19,  il.  “ Matth.  xxii,il2.  Eccic.  ix,  10· 
w Exod.  XIX,  15.  »·  I Cor.  vii,  I.  « I Gor.  vii,  29,  30,  51.  ··  Matth.  vi,  10.  ··  Exod.  χχχιν,,δΟ. 

ihid.  54.  11  Cor.  iii,  7.  **  11  Cor.  iii,  14.  ibid.  16. 

Π4)  Mss.,  c introiret.»  Editi  llbb·,  c introierit. » (76)  Nolam  cordis  oblusi?  sic  mss·  Libri  autoiD 

(75)  Mss.,  c deformatum· » Libb.  editi,  c forma-  editi,  c velamen  obtusi  cordis? » 
tum. » 


»3  ORIGENIS  SSI 


auferetur  velamen» » Igitur  causam  auferendi 
velaminis*  conversionem  nostram  esse  dicit  ad 
Dominum.  Ex  quo  colligenda  sunt  nobis  iodicia* 
quod  donec  legentes  Scripturas  divinas  latet  nos 
iiiieilectus,  donec  obscura  sunt  nobis  et  clausa  qiias 
scripta  sunt,  nondum  conversi  ad  Dominum  sunuis. 
Si  enim  conversi  essemus  ad  Dominum,  sine  dubio 
auferretur  velamen. 

2.  Sed  et  hoc  ipsum  converti  ad  Dominum  quale 
sit  videamus.  Et  ut  evidentius  scire  possimus  quid 
sit  conversus,  dicendum  nobis  (77)  prius  est  quid 
sil  aversus.  Omnis  qui,  cum  recitantur  verba  legis, 
communibus  fabulii  occupatur,  aversus. est.  Omnis 
qui,  cum  legitur  Moyses,  de  negotiis  sacculi,  de  pe- 
cunia, de  lucri)  solliciiudiiieni  gerit,  aversus  est. 
Omnis  qui  possessionum  curis  elringltiir,  et  divi- 
tiarum cupiditate  distenditur,  qui  gloriae  saeculi  et 
mundi  honoribus  studet,  aversus  est.  Sed  ct  qui  ab 
Ilis  quidem  videtur  alienus,  assistit  autem  et  audit 
verba  legis , et  vultu  atque  oculis  intentus,  corde 
tamen  et  cogiiaiioqibus  evagatur  aversus  est.  Quid 
ergo  esV  converti  ? Si  h1s  omnibus  terga  vertamus, 
et  studio,  actibus , nienle , sollicitudine , verbo  Dei 
operam  demus,  et  in  lege  ejus  die  ac  nocte  medi- 
tivniir,  omissis  omnibus  Deo  vacemus,  exerceamur 
In  testimoniis  ejus,  hoc  csi  conversum  esse  ad 
Dominam.  Tu  ergo,  si  volueris  filium  tuum  scire 
litteras  quas  liberales  vocant,  scire  grammaticam, 
173  vel  rhetoricam  disciplinam,  nunquid  non  ab 
Omnibus  eum  vacuum  et  liberum  reddis?  Nunquid,  ( 
non  omissis  exteris,  huic  uni  studio  dare  operam 
faess?  Pxdagogos,  magistros,  libros,  impensas,  ni- 
hil prorsos  deesse  facis , quoadusque  perfectum 
propositi  studii  opus  reportet.  Quis  nostrum  ita  se 
ad  divinae  legis  stqdia  convertit.^  Quis  nostrum  ha 
operam  dedit?  Quis  tanto  studio  ac  labore  divina 
quaTit  studia,  quanto  quxsivit  humana  ? Et  quid 
conquerimur  si  quod  non  didicimus,  ignoramus? 
Aliqui  veslrunn  (78)  ut  recitarf  audierint  quae  legun- 
tur, stalim  discedunt.  Nulla  ex  his  qii.%  dicta  sunt 
inquisitio  ad  invicem,  nulla  collatio,  nusquam  me- 
moria mandati  illius,  quo  te  divina  lex  commonet : 

€ Interroga  patres  tuos,  et  dicent  tibi ; presbyteros 
loos,  cl  annuntiabunt  libi*\fAIii,  ne  hocipsum  qui- 
dem paiieater  exspectant,  usqnequo  lectiones  (79)  in  I 
Ecclesia  recitentur.  Alii  vero  necsi  recitantur  sciunt, 
sed  in  remotioribus  Dominicae  domus  locis,  saecuian- 
bus  fabulis  occupantur.  De  quibus  ergo  ausus  suro  di- 
cere,quia,  cum  legitur  Moyses,  jam  non  velamen  super 
cor  eorum,  sed  paries  quidam  ei  murus  est  positus. 

Deut.  XXXII.  7.  *»  Jerem.  xiii,  17.  Psal.  l, 

(77)  Dicendum  nobis,  etc.  Citat  hunc  locum  Jo- 
nas  Aiirelian.  lib.  i.  De  Instil.  laicali,  cap.  15. 

(78)  Aliqui  vesirum,  etc.  Citatur  hic  locus  ab  co- 
dem  Jona  ibidem. 

( 79)  Alii  ne  hoc  ipsum  quidem  patienter  exspe· 
ctant,  usque^uo  lectiones,  etc.  Citatur  bic  locus  in 
concilio  Parisiensii  sexto  lib.  ii,  cap.  12.  Ubi  pro 
Mg  uequo,  male  vulgata  Scriptura  habet,  quod,  legen- 
dum erat  quoad.  Nam  lectio  quod  pro  quoad  refeU 


i Si  enim  ille'qui  adest,  qni  audit,  et  intentus  est,  et 
qux  audit  reiraclai,  et  discutit,  etqo»  assequi  oou 
potest,  percontatur,  et  discit,  vix  potest  ad  liberta- 
tem scieiitix  pervenire ; ille  qui  abscondit  aores 
suas  ne  audiat,  et  terga  In  faciem  legentis  obvenit, 
quomodo  dicendus  est  velamen  habere  siiperposi- 
luin  cordi, ad  quem  ne  ipsum  quidem  velumen  lit- 
terae quo  sensus  velatur,  qui  esi  sonus  vocis,  acces- 
sit ? Evidens  igitur  figura  est,  quomodo  gloriou 
efliciiur  facies  Moysi  : habent  enim  gloriam  ea  qua 
loquitur  : sed  bacc  tegitur,  et  occultatur,  et  est  om- 
nis gloria  ejus  intrinsecus. 

5.  Illud  quoque  intuere  quale  sit,  quod  in  lege 
vultus  quidem  Moysi  glorificalus  refertur,  licet  ve- 
lamine contegatur;  manus  autem  ejus  intra  sinoin  j 
^ missa,  leprosa  facta  memoratur  sicut  iiix.  In  qoo 
mihi  videtur  forma  totius  legis  plenissime  designari. 

In  vultu  enim  ejus  sermo  legis,  in  manu  opera  de·  ; 
signantur.  Quia  ergo  ex  operibus  legis  nullos  erat 
justificandus,  nec  aliquem  ad  perfectum  adducere 
poterat  lex,  idcirco  manus  Moysi  b prosa  fu,  eiiu 
sinum  reconditur,  lanquain  nibii  perfecti  operis 
habitura  : facies  vero  ejus  glorificata  est,  sed  vela- 
mine (ej;itur  ; quia  sermo  ejus  habet  scieniia 
gloriam,  sed  occultam.  Unde  et  propheta  dicit 
f Nisi  audieritis,  occulte  plorabit  (80)  anima  ve- 
stra, > et  David  dicit  i Incerta  et  occulta  sapiel· 
tix  tuse  manifestasti  mihi,  i In  lege,  ergp  Hojses 
solam  faciem  habet  glorlficatam,  neque  manus  ejtii 
habent  gloriam , imo  potius  el  contumeliam  : ted 
neque  pedes  (8i).  Denique  solvere  jubetur  calcea- 
mentum suum,  sic  nulla  erat  gloria  in  pedibus 
ejus,  licet  et  hoc  fieret  noii  sine  alicujus  forma  mj- 
sierii.  Novissima  namque  pars  hominis  pedes  sonL 
Ostendebatur  ergo  quod  in  novissimis  temporibus 
solveret  Moyses  calceamentum  suum  ut  acciperet 
alius  sponsam,  et  illa  vocaretur  domus  discalceaii 
usque  in' hodiernum  diem.  Nihil  ergo  aliud  io  leg«t 
gloriosum  habet  Moysee,  nisi  solani  faciem.  !o 
Evangeliis  autem  totus  glorificatur  ex  integro. 
Audi  enim  quid  dicatur  iii  Evangeliis  : i Cum 
ascendisset  Jesus  in  montem  excelsum,  assumens 
secum  Petrum,  et  Joaoneui  et  Jacobum,  trausforma- 
lus  est  ibi  coram  ipsis  : et  ecce  apparuerunt,  inquit» 
Moyses  et  Elias  in  gloria,  colloquentes  cum  eo.  i 
Hic  non  refertur  quia  glorificalus  est  vultus  ejus, 
sed  quia  totus  apparuit  in  gloria,  colloqiieus  cuiu 
Jesii,  et  ibi  ei  coniplclnr  illa  promissio,  quam  acce- 
pit in  monte  Sina,  cum  dictum  est  ei  : i Pcsl^ 
riora  mea  videbis,  t Vidit  ergo  posteriora  ejuN 

8,.  Matth.  XVII,  1,  2,  3.  ^ Exod.  xxxiii,  23. 

litur  ex  Origeitis  libris  tum  editis  tuin  mss.  qui 
usqnequo  exbibeiii. 

(80)  Alias,  < Nisi  audieritis  occulta  plorabit.  > etc. 

Sed  mss.  ut  iii  nostro  textu,  nec  alitor  Vulgsu 
Grxoa  habent  : έάν  6ε  μή  Αχούσατε , χεχρυμμένως 
χλαύφεται,  etc. 

(81)  Mss.,  I pedes,  ι rectius  quam  editi  libri  ia 
quibus  legitur  c pedibus.  » 


585 


IN  EXODUM  HOMILIA  XIT. 


m 


Vidit  enim  quae  in  posterioribus  et  novissimis  die-  A parvitate  intelligenliae  meae  sentire  possum,  puto 


bus  facta  suni,  et  gavisos  est.  Sicut  enim  Abra· 
liam  concupivit  videre  diem  Domini,  et  vidit,  et  ga- 
visus est  *·  : ita  el  Moyses  concupivit  videre  diem 
Domini,  et  vidit,  et  gavisus  est  : et  necessario  ga- 
visus est,  quia  jam  non  solum  vultu  gloriflcatus 
descendit  de  monte,  sed  totus  gloriflcatus  ascendit 
in  montem.  Gavisus  esi  sine  dubio  Moyses,  quod 
eum  de  quo  dixerat  ··  : i Prophetam  vobis  susci- 
tabit Dominus  Deus  vester  ex  fratribus  vestris,  sic- 
ut meipsum  audietis  per  omnia ; > nunc  adesse 
cernelml,  et  fldem  facere  sermonibus  suis.  Et  ne 
cunctaretur  iii  aliquo,  audit  paternam  vocem  dicen- 
tem : f iVic  esi  Filius  meus  dilectus,  in  quo  mihi 
audite,  i Moyses  diidiim 


quod  Verbum  Dei  pro  eo  quod  auditoribus  inlerest, 
nl  smpe  jam  diximus,  nunc  via,  nunc  veritas,  nunc 
vita,  nunc  resurrectio  nominatur,  nunc  etiam  caro, 
nnne  vero  spiritus  dicitur.  Quamvis  enim  vere  ex 
Virgine  substantiam  carnis  acceperit  in  qua  et  cru- 
cem pertulit,  et  resurrectionem  initiavit ; tamen 
est  ubi  Apostolus  dicil  : c Etsi  cognovimus  Chri- 
stum secundum  carnem,  sed  nunc  jam  non  novi- 
mus. > Quia  ergo  et  nunc  sermo  ejus  ad  subtilio- 
rem et  spiritalem  intelligeniiam  provocat  auditores» 
et  vult  eos  nihil  carn.nle  in  lege  sentire»  dicitur  : 
Qui  vult  auferri  velamen  de  corde  suo»  converta- 
tur ad  Dominum,  non  quasi  ad  carnem  Dominum» 

est  enim  ei  hoc,  quia  i Verbum  caro  factum  est  ; » 

nunc  Pater  dicit  : f Hic  ^ sed  quasi  ad  spiritum  Dominum.  Si  enim  quasi  ad 
spiritum  Dominum  convertatur,  de  carnalibus  ad 
spiritalia  veniet,  et  ad  libertatem  de  servitute  trans- 
ibit : I ubi  » enim  c spiritus  Domini,  ibi  el  liber- 
tas » El  ut  adhuc  evidentius  Gat  quod  dicitur» 
utamur  et  aliis  Apostoli  sensibus.  Ad  quosdam  dicit 
quos  senserat  incapaces,  quia  i nihil  me  judicavi 
aliud  scire  inter  vus,  nisi  Christum  Jesuin,  et  hunc 
crucifixum  **.  > Istis  talibus  non  dicebat  quia  Do- 
minus spiritus  est,  nec  dicebat  eis  quia  Christu3 
Dei  sapientia  est  Non  enim  poterant  agnoscere 
Christum  secundum  hoc  quod  sapientia  Dei  est»  sed 
secundum  boc  quod  crucifixos  est.  Illi  autem  qui- 
bus dicebat : i Sapientiam  loquimur  inter  perfe- 
epirilus  esi?  Sed  174  minquid  in  hoc  loco  de  Domini  c Cios,  sapienlisni  autem  non  hujus  ssecoli,  neque 


bene  complacui  : ipsum 
dixit,  c illum  audietis ; i 
est  Filius  meus.  Ipsum  audite;  > el  prseseniein  de 
quo  dicit,  ostendit.  Gaudere  etiam  mihi  pro  hoc 
videtur  Moyses,  quia  et  ipse  quodammodo  nunc  de- 
ponit velamen  conversus  ad  Dominum,  cum  eviden- 
ter quae  praedixit  implentur ; vel  cum  tempus  ad- 
venit, iil  per  Spiritum  sanctum  ^uae  obtexerat  re- 
velentur. 

4.  Retractandus  tamen  est  sancti  Apostoli  sensus» 
el  considerandum  quid  ei  visum  sit,  cura  dixisset*': 
I Si  aoiem  conversus  quis  fuerit  .id  Dominum,  au- 
feretur velamen»  t uk  adderet  : t Dominus  autem 
spiritus  est ; > per  quod  quasi  interpretari  videtur 
quid  est  Dominas.  Qnis  enim  nescit  quod  Doiiiinus 


principum  bujus  mundi,  qui  destruuntur,  sed  lo- 
quimur Dei  sapientiam  in  mysterio  absconditam;» 
non  indigebant  ut  Verbum  Dei  secundum  hoc  susci- 
perent, quod  caro  factum  est,  sed  secundam  hoc» 
quod  sapientia  in  mysterio  abscondita  est.  Sic  ergo 
et  in  hoc  loco,  iis  qui  de  carnali  ad  spiriialem  in- 
telligenliam  provocantur,  dicitur  : r Dominus  au- 
tem spiritus  est ; ubi  autem  spiritus  Domini,  ibi  et 
libertas.  » Ut  autem  ostenderet,  quia  ipse  jam  per- 
venit ad  seienlix  libertatem,  el  exutus  est  de  vela- 
minis servitute,  addit  his,  el  dicit  ·*  : i Nos  autem 
omnes,  revelata  facie,  gloriam  Domini  specuiantes.  » 
Si  ergo  et  nos  Dominum  dcpreceiuur,  ni  velamen 
de  corde  nostro  dignetur  auferre,  capere  possumus 

Uude  ostenditur  non"s0lumTludhim  nobis  adhibet.-  D inielligenliam  spiritalem,  si  tamen  converla.i.ur  ad 

el  Dominum,  el  libertatem  scientiae  requiramus.  Sed 


vel  natura,  vel  substantia  tractabatur,  ut  dicerei 
quia  Dominus  spiritus  est  t' Videamus  ergo  ne  non 
solum  cum  Moyses  legitur,  sed  et  cum  Paulus  legi- 
tur, velamen  sil  positum  super  cor  nostrum.  El 
manifeste,  si  negligenler  audimus,  si  nihil  studii 
ad  eruditionem  el  inlelligentiam  conferimus,  non 
solum  legis  el  prophetarum  Scriptura,  sed  el  apo- 
stolorum et  Evangelioruin  grandi  nobis  velamine 
legitur. 'Ego  autem  vereor,  ne  per  nimiam  negligen- 
tiam  ei  siolidiiatem  cordis,  non  solum  velata  sint 
nobis  divina  volumina,  sed  et  signata ; ui  si  detur 
in  manus  hominis  nescientis  litteras  liber  legendus, 
dicat  quia  nescio  litteras  : si  detur  in  manus  ho- 
minis scientis  litteras,  dicat  quia  signatus  est. 


dum  esse  ad  discendas  litteras  sacras,  verum 
supplicandam  Domino,  et  diebus  ac  noctibus  obse- 
craiiduui,  ut  veniat  Agnus  ex  tribu  Juda,  et  ipse 
accipiens  librum  signatum  dignetur  aperire.  Ipse 
est  enim  qui  Scripturas  adaperiens,  accendii  corda 
discipulorum,  ila  ut  dicant  »* : c Nonne  cor  noslrura 
erat  ardens  intra  nos,  cum  aperiret  nobis  Scriptu- 
ras? » Ipse  ergo  etiam  nunc  nobis  aperire  digneler 
quid  est  quod  Apostolo  suo  inspiravit  ut  diceret  **: 
c Oomiiius  autem  spiritus  est,  ubi  autem  spiritus 
Domini,  ibi  libertas.  » Ego  quidem  quantum  pro 

*·  Deut.  xviii,  15.  Mallh.  xvji,  5. 


Joan.  VIII,  56. 
e®  11  Cor.  ni.  17. 
X4.  ·*  ibid.  VI,  7. 


quomodo  invenire  possumus  libertatem,  qui  servi- 
mus sajculo,  qui  servimus  pecuniae,  qui  servimus 
desideriis  carnis?  Ego  meipsum  corripio,  meipsum 
judico,  ego  meas  culpas  arguo,  viderint  qui  audiunt» 
quid  de  semetipsis  sentiant.  Ego  inierim  dico' 
quod,  donec  alicui  horum  deservio,  non  sum  con 
versus  ad  Dominum,  nec  ullam  consecutus  sum 
libertatem  donec  talia  me  negotia  et  solliciiudinea 
stringunt.  Illius  a quo  constringor  negotii  el  sollici 
iudinis  servus  sum.  Scio  enim  scriptum  esse,  qui» 
®*IIGor.  III.  16.  17.  ®»  Luc.  xxiv,  51 


e®  II  Cor.  V,  16. 
“ 11  Cor.  111, 18. 


«Joan.  I,  14.  ®MI  Cor.  ui,  Π.  ®*iUr.  ii,  2.  1 Cor.  i, 


S87 


0R1GEN13 


Μ 


unuiquleque  a qoo  «luciiary  huic  et  servus  addici-  A 
tur  etiamsi  mesam peeualm  mm  superat (83)» 

etiam  si  pfissessioiium  etdiviiianiiii  cura  non  stringit, 
laudis  tamen  cupidus  eum,  et  gloriam  sector  huma- 
nam, si  de  hominum  vultibus  et  sermonibus  pendeo, 
quid  de  me  ille  sentiat,  quomodo  ille  me  habeat,  ne 
Illi  displiceam,  si  illi  placeam.  Donec  requiro  Ista, 
servus  horum  sum.  Sed  volebam  .ex  boc  saltem 
satis  agere,  si  possim  liber  fieri,  si  possim  jugo 
fmd«  bujus  servitutis  absolvi  (83),  et  pervenire  ad 
libertatem  secundum  Apostoli  commonitionem  di- 
centis **  : I In  libertatem  vocali  estis,  nolite  fieri 
servi  hominum.  > Sed  quis  mihi  dabit  banc  manu- 
missionem ? Quis  me  ab  hac  servitute  turpissima  li- 
berabit, nisi  ille  qui  dixit : c Si  vos  Filius  libe- 

raverit, vere  iilieri  erilis?  > Etenim  scio  quia  ser-  ^ 
vos  non  potest  libertate  donari,  nisi  fideliter  ser- 
viens, nisi  Dominum  diligens.  £l  ideo  etiam  nos 
fideliter  serviamus,  et  ex  toto  corde,  et  ex  toio 
animo,  et  ex  tou  virtute  nostra  diligamus  Domi- 
num Deum  nostrum,  ut  mereamur  libertate  donari 
a Christo  lesu  Filio  ejus  Domino  nostro,  cui  est 
gloria  et  imperium  in  saecula  saeculorum.  Arnen. 

175  HOMILIA  Xlll. 

De  ht$  quas  offeruntur  ad  tabernaculum. 

I.  Jam  quidem  et  prius  de  tabernaculo  pro  viri- 
bus dixeramus ; verum  quoniam  saepe  in  Exodi  li- 
bro repetitur  ipsa  descriptio;  dicitor  enim  et  cum 
Dominos  praecepit  Moysi  qualiter  fieri  debeat , et 
iterum  cum  Moyses  praecepit  populo,  ut  offerat  con-  q 
struendo  operi  materias,  sicut  haec  lectio  continet, 
quae  nobis  modo  recitata  est : sed  et  postmodom 
enomeranlor  singula,  cum  per  Beselebel,  et  caeteros 
sapientes  viros  fabricantur,  et  iterum,  cum  ad  con- 
spectum Moysi  deferuntur;  et  rursum,  cum  per  prae- 
ceptum (8i)  Domini  dedicantur ; fit  praeterea  et  in 
aliis,  vel  libris,  vel  locis,  horum  commemoratio,  et 
frequenter  repetitur,  uipote  quod  necessario  com- 
monetur; nunc  .ergo  rehiuius  est  nobis  ille  sermo, 
ubi  dicit  : c Et  dixit  Moyses  ad  omnem  synago- 
gam filiorum  Israel,  dicens:  Hoc  est  verbum  quod 
prascepit  Dominos  dicens : Sumite  a vobis  ipsis  re- 
demptionem Domino·  Omnis  qui  concepit  corde , 
offerat  initia  Domino:  aurum,  argentum,  aeramen- 
tum, hyacinthum,  purpuram,  coccum  duplicatum , 
et  byssum  tortam , pilos  caprarum  , et  pelles  arie- 
tum rubricaus,  et  pelles  hyacinthinas,  ligna  impu- 
tribilia , et  lapides  sardiiios , et  lapides*  ad  sculptu- 
ram in  humerali  et  podere ; et  omnis  sapiens  corde 
in  vobis  veniat , et  operetur  omnia  quae  praecepit 
'Dominus,  i Cum  considero  meipsom  primum,  et  dis- 
catto,  piget  ad  hsec  aperienda  manum  mittere·  Ve- 


reor enim  ne  forte  eliamsi  Dominos  revelare  digne- 
ter  alicui , sicul  forte  dignatur  (de  me  enim  m 
sum  ausus  (fieere),  verear , inquam , et  valde  da- 
bilo , si  inveniat  auditores  (85) : et  eum  ila  ik,  m 
forte  ab  eo  qui  explanare  conabitur,  reqninuir, 
Dominicae  margaritae  ubi,  vel  quomodo , vd  anie 
quos  mittantur·  Verum  quoniam  magnopere  eispe- 
elatis  ut  aliqua  ex  bis  quae  lecta  sunt,  disserasiv, 
et  praecipit  mihi  Dominos  meos  dicens  ** : lOpor· 
labat  te  dare  pecuniam  meam  ad  mensam,  elego 
veniens  cum  usuris  utique  exegissem  eam : i ipsun 
rogabo,  ut  verbum  meum  suam  pecuniam  facere  di- 
gnelur,  uii  non  meam  pecuniam,  non  meum  asra· 
vobis , sed  ipsius  foeiierem , ipsius  vobis  verbo,  ei 
ipsius  sensu  loquar , et  ad  auditus  vestri  haec  defe- 
ram mensam.  Vos  jam  videritis  suscipientes  ΙΙοαί- 
nicam  pecuniam,  quomodo  usuras  ejus  venienti 
mino  praeparetis.  Usurae  autem  sunt  verbi  Dei,  ha- 
bere in  usu  vlue  et  actuum  ea  quae  praecepit  serm 
Dei·  Si  ergo  audiciiies  verbum  uilinini  eo,  ei  agiib 
secundum  ea  quae  aodilis,  et  secuudum  haec  vivitis, 
usuras  Domino  praeparatis : et  potest  fieri  ul  nni- 
qiiisque  vestram  de  quinque  laietiiis  faciat  decea, 
et  audiat  a Domino  e Euge,  serve  bone  ei  Idelis, 
eris  potesuiem  habens  nuper  decem  eiviiatei.i 
Tantum  illud  .videte , ne  quin  vestram  acceptiu 
pecuniam,  aut  iti  sudario  colliget , aut  defodiaiii 
terram,  quia  hujusmodi  hominis  io  adventa  DomiM 
quis  sit  exitus  bene  nostis.  Tenlabimusigiittrpai- 
ca  de  multis,  imo  pauciora  de  paucis,  quippe  qal- 
bus  et  noster  sermo  librandus,  et  vester  aodiins. 

ff.  Primo  igitur  omnium  videamus  quid  est  quod 
dicit  Moyses  ad  filios  Israel  ** : c Sumite  a robis 
ipsis  redemptionem  Domino , omnis  qui  conceperii 
corde,  offerat  initia  Domino. » Non  vult  lloyies,  at 
aliquid  offeras  Deo  quod  extra  te  est,  c a vobis  ipsiS| 
inquit,  sumite,  et  initia  offerte  Domino,  prout  uom- 
quisque  concepit  corde.  » Aurum  jubetur  ei  argei- 
tum  deferri  , aes  et  caeiers  materiae  , quomodo  boc 
possum  ego  de  meipso  offerre  ? Nunquid  intra  ηκ 
aurum  nascitur  ant  argentum,  et  caeiera  qu»  joben- 
tur?  Nonne  hoc  unusquisque  de  promptuariis  eide 
scriniis  suis  profert?  Quid  est  ergo  quod  dicit  Moy- 
ses, offerte  a vobis  ipsis,  et  unusquisque  sicut  con- 
cepit corde  ? Illud  quidem  aurum  et  argeolam  ca- 
teraeque  materiae  unde  tabernaculum  coiistrocinn 
est,  constat  de  scriniis  et  promptuariis  oniusrajie* 
que  prolatam.  Spiritalis  autem  lex  aurum  requirit 
ad  tabernaculum  , quod  intra  nos  eei , argentoin 
quod  intra  nos  est,  et  omnes  reliquas  materias  il- 
las deposcit,  quas  ct  intra  nos  habere  possomos,  β 
proferre  de  oobis.  Dicit  enim  Scriptura'’,  qva 


- Π P«r.  II,  i·.  “ Gal.  v,  15,  et  I Cor.  tii,  23.  - Joan.  tmi,  56.  “ Ezod.  xkt,  4,  5,  6, 7, 8,  *· 
··  Mittb·  XXV,  S7.  Luc.  xxix,  17.  " Exod.  xxxv,  4.  " Rom.  x,  8,  9. 


M)  Alias,  c superet,  > sed  mss·  c superat.  > 

(83  Alias  omiltilur  i foedas,  i et  legitur  : c Si 
possim  de  jngo  bujus  servitote  absolvi,  » sed  mss. 
iectioucm  nostri  textos  exhibent. 


(84)  Mss.,  i per  praeceptum.  i Libb.  editi, 
cepto. » , . 

i.  (85)  Si  inveniat  auditeres^  etc.  Sic  mss.  Libn  aa- 
lem  editi  habent,  « si  inveniam  auditores,  i eir. 


58£ 

I prope'  est  verbam  in  ore  Ino,  quin,  si  confessus  A 
fueris  in  ore  tuo  Dominum  Jesnm , et  credideris  in 
conie  tuo , quod  Deus  illum  sascitayii  a mortuis  · 
srirus  eris,  i Si  ergo  credideris  in  'COrde  tuo»  cor 
tuam  , et  sensus  tuus  aurum  est.  Obtulisti  igitur 
aiinim  ad  tabernaculum,  id  est  Qdem  cordis  tui.  Si 
vero  confessus  fueris,  sennonetn  obtulisti,  sermo· 
aem  confessionis  argentum.  Idcirco  ergo  dicit  Moy- 
ses qui  est  lex  spiritalis , c sumite  a vobis  ipsis.  » 

Haec  a te  ipso  sumis,  haec  intra  te  siint,  haec  etiamsi 
nudus  sis,  habere  poles^  Sed  et  quod  addidit,  c unus- 
quisque sicut  concepit  corde,  i huc  respicit.  Non 
enim  poteris  aliquid  de  senso  tuo  offerre  Deo,  vel 
de  verbo  luo , nisi  prius  quae  scripta  sunt  corde 
ronceperis,  nisi  intentos  fueris,  et  diligenter  audie-  ^ 
ris,  non  potest  aurum  tuum  probatam  esse,  nec  ar- 
gentum : requiritur  enim  ut  probatum  sit.  Audi 
Scripturam  dicentem  : c Eloquia  Domini,  eloquia 
easta,  argentum  igne  probatum , purgatum  septu- 
plum. I Si  ergo  quae  scripta  sunt  corde  conceperis, 
erit  aorom  tuum,  id  est  sensus  tuus  probus,  et  ar- 
gentum tuum,  qui  est  sermo  tuus,  ],7β  probatum. 

Quid  etiam  de  aere  dicemus?  opus  est  et  aere  ad  ta- 
lieniacoli  constructionem.  Videtor  quidem  aes  pro 
fortitudine  suscipi , et  loco  poni  posse  forliiodinis 
et  constantiae : sed  ne  quis  dicat.  Hoc  divinare  ma- 
gis est  quam  explanare , ubi  quod  dicitur , non  de 
Scripiorarom  auctoritate  munitur,  puto  ergo  aes  ac- 
cipi posse  pro  voce.  Aliud  enim  est  sermo , aliud 
vox.  Sermo  dicitur  loquela  rationi  subnixa.  Vox  G 
vero  est,  verbi  caiisa,  si  Latine,  si  Graece  dicatur,  si 
elevalios  , si  pressius·  Sed  haec  necessario  ut  de 
Scriptoris  probemus,  exigitis.  Audi  quid  dicat 
Apostolus  ** : c Si  linguis  hominum  loquar  et  an- 
gelorum, chariutem  autem  non  habeam,  factus  sum 
«t  aeramentum  sonans  , aut  cymbalum  tinniens.  » 

Ita  ergo  loqui  linguis,  et  interpretari  cx  alia  in  aliam 
iingoain,  aeris  oblatio  est.  Necesse  est  enim  omnia 
habere  labernaculnm  Dei , et  nihil  deesse  in  domo 
Domini.  Est  igitur,  ol  diximus,  aeris  oblatio  vox. 

Vox  autem  est  quae  alterius  sensum  In  alteram  lin- 
goam  vertit.  Sermo  vero  est,  qui  sensum  proprium 
profert  (S6).  Omnia  ergo  offerantur  Deo,  et  sensus, 
et  sermo,  ei  vox. 

5.  Quid  de  caeleris  dicemus?  Multa  sunt  enim,  et  D 
singula  discutere  opus  est  ingens.  Verum  quid  prod- 
erit, ut  nostro  quidem  ingenti  labore  dicantur,  ab 
occupatis  vero  auditoribus,  et  vix  unius  horae  pun- 
cto verbo  Dei  assistentibus  spernantur,  'et  pereant? 

* Nisi  enim  Dominus  aedificaverit  domum,  in  vanum 
laboraverunt  qui  "aedificant  eam  i Verumtamer. 
nos,  ul  supra  dictum  est,  tradimus  ad  mensam  pecu- 
niam Domini,  videat  enim  unusquisque  auditorum, 
quomodo  suscipiat  quae  traduntur.  i Unusquisque 
autem  , inquit  , nostrum , sicut  corde  conce- 
pit, offerat  initia  Domino. » Quod  dixit  initia,  quaero 

” Psal.  XII,  6,  i Cor.  xni,  1.  ” Psal.  cxxvi,  I. 
(86)  Mss.9  c profert,  i^alias,  i refert. » 


ZW 

quae  sint  initia  auri , vel  qiiix  primitiae  argenti  t 
Quomodo  autem  de  cocco,  et  pnrpiira,  et  bysso  vi- 
dentur conferri  primitiae?  Ani  quomodo  sicut  corde 
conceperit  quis  offert?  Hoc  jam  singulos  nostrum 
pulsat,  videamus  simul  et  quomodo  corde  concepi- 
mus. Quanti  modo  hic  praesentes  sumus,  et  sermo 
Dei  tractatur?  Sunt  qui  concipiunt  corde  quae  lecta 
sunt,  sunt  qui  omnino  non  concipiunt,  quae  dicun- 
tur, sed  est  mens  eorum  et  cor  aut  in  negotiis  aut 
in  actibus  sacculi , aut  supputationibus  lucri ; et 
prxcipiie  mulieres,  quomodo  putas  corde  concipiunt, 
quae  tantum  garriunt,  quae  lanium  fabulis  obstre- 
punt , ut  non  sinant  esse  silentium  ? Jam  quid  de 
mente  earum,  quid  de  corde  discutiam,  si  de  infan- 
tibus suis,  aol  de  lana  cogitent,  aut  de  necessariis 
domus  ? Vereor  magis  ne  sequamur  illas , de  qui- 
bus dicit  Apostolos  : i Quae  discunt  circumire  do- 
mos, non  solum  verbosae,  sed  et  curiosae,  loquemec 
quae  non  oportet. » Quomodo  ergo  istae  tales  corde 
concipiunt  ? Non  concipiet  corde  quis  nisi  vacet 
corde  , nisi  sit  mente  liber  et  totus  intentus , nisi 
corde  vigilet,  non  potest  corde  concipere,  et  offerre 
dona  Deo.  Quod  si  hactenus  negleximus , ex  lioe 
saltem  attentiores  simus,  et  sollicite  intendamus , 
ot  possimus  mente  concipere.  Justum  csl  enim,  ut 
in  tabernaculo  Domini  inveniatur  unusquisque  ha- 
bere portionem  suam.  Non  enim  latet  Deum  unus- 
quisque quid  ei  offerat.  Quam  gloriosum  tibi  est , 
si  dicatur  in  tabernaculo  Domini : Aurum  islmlt 
verbi  causa , quo  arca  testamenti  obtegitur,  illius 
est ; argentum  ex  quo  bases  et  columnae  sunt,  illjtis 
est;  aes  de  quo  annuti,  et  candelabrum,  et  nonnullae 
eolumnaruin  bases  factae  sunt,  illius  est;  sed  et  la- 
pides isti  humeralis,  et  logii,  illius  sunt ; el  purpu- 
ra qua  ornatur  pontifex  , illius  est,  et  cocctis  illine 
est,  et  caetera  quaeque  per  singula.  Et  rursum  quam 
indecorum  , quam  miserum  erit , si  Dominus  ve- 
niens requirere  aedificium  tabernaculi,  nibil  muneris 
tui  inveniat  in  eo,  nibil  a (e  cognoscat  oblaium.  Sic 
indevotas , sic  infidelis  vixisti , ut  nihil  niemoriaB 
tuae  in  tabernaciiio  Dei  esse  gestieris  ? Sicut  ciiim 
princeps  hujus  mundi  venit  ad  unumquemque  no« 
struro,  ei  quaerit  si  quid  de  suis  actibus  inveniat  in 
nobis,  et  si  quidem  invenerit,  sibi  nos  vindicat : ita 
et  econtrario  si  veniens  Dominus  inveniat  aliquid 
tuum  in  tabernaculo  suo  , ibi  te  defendit , et  suum 
te  dicite  Domine  Jesu,  praesta  mihi,  ut  aliquid  mo- 
numenti habere  merear  in  tabernaenio  tuo.  Ego 
optarem,  si  fieri  posset , esse  aliquid  meum  in  ilio 
auro,  ex  quo  propitialorium  fabricatur,  vel  ex  quo 

arca  contegitur,  vel  ex  quo  candelabrum  fit  lumi- 
nis el  lucernae.  Aut  si  aurum  non  habeo,  argentum 
saltem  aliqui^d  inveniar  offerre  quod  proficiat  in  co- 
lumnas, vel  in  bases  earum.  Aut  certe  vel  aeris 
aliquid  liabere  merear  in  tabernaculo,  unde  circuli 
fiant,  el  caetera  quae  sermo  divinus  describit.  Uti·: 

Exod.  MXT,  9.  1 Tim  v,  13. 


IN  EXODUM  ΗΟΜΠ.ΙΑ  XIII. 


891  ORIGENIS  5ϋ 

luiii  nubi  esset  possibile  iinom  esse  ei  principibus  A pHealiim.  Difficilia  iuec  ad  hiielligenduQ),  et  i\ 


el  offerre  geminas  ad  oriiaincnliim  poniiOds  hume· 
ralis,  el  logii  I Sed  quia  bxc  supra  me  sunt , certe 
vci  pilos  caprarum  habere  merear  in  tabernaculo 
Dei , tantum  ne  in  oniniims  jejunus  ei  iiireciindus 
Inveniar,  c Dmisquisqiie  ergo  sicut  concepit  cor  Je. » 
Videte,  si  concipitis  , videte  si  tenetis  , ne  forte  ef- 
fluant quae  dicuntur,  et  pereant.  Yoio  vos  admonere 
religionis  vestrae  exemplis  : nostis  qui  divinis  my- 
steriis interesse  consuestis  , quomodo  cum  suscipi- 
tis corpus  Domini,  cum  omni  cautela  et  veneratione 
lervatis,  ne  ex  eo  parum  quid  decidat,  ne  consecrati 
mniieris  aliquid  dilabatur  (87).  Reos  enim  vos  cre- 
ditis, et  recte  creditis,  si  quid  inde  per  negligentiain 
decidat.  Quod  si  circa  corpus  ejus  conservandum 
tanta  utimini  cautela,  et  merito  utimini ; qnomodo 
putatis  minoris  esse  piaculi  verbum  Dei  neglexisse, 
177  quam  corpus  ejus?  Initia  ergo  jubentur  of- 
ferre, boc  est  primitias.  Qui  offert  quod  primum 
est,  necessario  babeal  ipse  quod  reliquum  est. 
Vide  quantum  nos  oportet  abundare  auro,  quan- 
tiiiD  argento,  ac  reliquis  omnibus  quae  jubentur 
offerri,  ut  et  Domino  offeramus,  et  nobis  supersit. 
Primo  enim  omnium  debet  sensus  meus  intelligere 
Deum,  el  ipsi  offerre  primitias  intellectus  sui,  ut 
cum  Deum  bene  intellexerit,  reliqua  consequenter 
dgiioscal.  Hoc  etiam  sermo  faciat,  boc  et  omnia 
quar  iii  nobis  sunt,  agant.  Sed  videamus  ei  caeicra, 
liyaciiiibum  et  purpuram,  et  coccum  duplicaturo, 
et  byssum  torum.  Quatuor  ista  sunt  ex  quibus 
confleiuntur  vel  ponllilcis  iiidumeriu  vel  csDtera 
quae  ad  sacrum  parantur  oriiaiiiin.  De  bis  dixerunt 
quidam  ante  nos  (88) : et  sicut  non  decet  aliena 
furari,  ita  conveniens  polo  bene  dictis  alterius 
non  abuti  faienlem.  Ista  ergo,  ut  et  prioribus  vi- 
sum est , quatuor  elementorum , ex  quibus  et 
mundus  constat  et  corpus  humanum,  tenent  figu- 
ram, id  est  aeris,  ignis,  aquae  el  terrae.  Hyacin- 
thus ergo  ad  aereifi  refertur,  boc  enim  ipse  indicat 
color,  sicut  et  coccus  ad  ignem.  Purpura  aquae 
ienei  figuram,  quasi  quae  de  aquis  accipiat  fucum. 
Ryssus  terrx,  quia  oritur  ex  terra.  Habemus  ergo 
et  1108  baec  omnia  in  nobis,  et  quia  ex  bis  pri- 
mitias Domino  jubemur  offerre,  ideo  dicit  : 
€ Sumite  ex  vobis  ipsis,  et  offerte  primitias  Do- 
mino. » 

A.  Verum  istud  considerandum  puto,  quod  cum 
de  caeleris  simpliciter  dixit  Moyses,  tantum  de 
cocco  addidit  duplicatum , et  byssum  tortam.  Re- 
quiritur ergo,  cur  alias  quidem  materias,  ex  quibus 
ci  caeiera  indicantur  elementa,  simpliciter  dixerit; 
coccum  quo  ignis  designatur,  solum  posuerit  du- 

” Exod.  XXXV,  5.  ” Lite,  xii , 49.  ” Matili.  xi 


proferendum  mullo  difficiliora.  Verum  tamen,  prout 
Doiniuus  dederit,  lentabimus  explanare.  Opona 
enim  el  dici  aliqua,  et  aliquanta  servari.  Videanut 
ergo  qua  ratione  coccum  dixerit  duplicauim.  Color 
iste,  ut  diximus,  ignis  indicat  elemeotum.  Igib 
autem  duplicem  liabei  virtuiem , unam  qua  illu- 
mina i,  aliam  qua  incendii.  Haec  est  bisiorue  ratio. 
Veniamus  el  ad  intellectualia.  Eliam  in  ipsis  ignis 
duplex  est  (89).  Esi  igtiis  quidam  in  hoc  ssculu, 
esi  et  in  fuiiiro.  Dominus  Jesus  dicit  : c Ignem  | 
veni  minere  in  terram.  i Ignis  iste  illuminat,  liea  | 
rursus  Dominus  dicet  in  futuro  operariis  iiiiqii- 
Uiis  : 4 Ile  in  ignem  aeiernum,  quem  praeparatit 
Paler  meus  diabolo  et  angelis  ejus. » Ille  ignis  ia- 
^ cendil.  Vcrumlamen  iste  iguis,  quem  venii  niiaere 
Jesus,  illuminat  quidem  omnem  hominem  veuiea- 
lem  in  liunc  mundum  babei  Umeo  aliquid  qaoii 
el  incendat,  sicui  confitentur  illi  qui  dicunt^': 
c Nonne  cor  nostrum  ardens  erat  intra  oos,  eoa 
adaperiret  nobis  Scripturas?  » Simul  ergo  et  in- 
cendebat et  illuminabat,  adaperiens  Scriptum. 
Nescio  autem  si  et  ille  ignis  in  futuro  saeculo  qui 
incendit,  babeat  aliquid  quod  et  iliominei.  | 
ergo,  ut  ostendimus,  natura  ignis  duplei,  et  iJeo 
jubetur  offerri  coccus  duplicatus.  Quomodo  ergs 
nos  offerre  possumus  ignem  istum  diiplicalun  ad 
aedificium  tabernaculi,  videamus.  Si  doclor  es,  es· 
struis  tabernaculum  aedificans  Ecclesiam  Dei;  dicit 
, ergo  et  ad  le  Deus  quod  et  ad  Jeremiam  dixii”: 

‘ c Ecce  dedi  verba  mea  io  os  tuum, » id  est  igoent. 

Si  ergo  docens  el  aedificans  Ecclesiam  Dei,  locrepes 
taiiluminodo  el  arguas  el  castiges,  el  peccaia  po- 
puli exprobres,  nihil  autem  consolationis  profens 
de  Scripturis  divinis,  obscurum  nibil  eiplaoes, 
nihil  scieniiaB  profundioris  attingas,  nec  aliquid 
inielligeniiae  sacratioris  aperias,  obtulisti  qoiiiea 
coccum,  sed  non  duplicatum.  Ignis  enim  tuus  in- 
cendit tantummodo,  el  non  illuminat.  Et  nirsoa 
si  docens  mysteria  legis  aperias,  secreiorom  ar- 
cana discutias , peccaniem  vero  nou  arguas,  oe* 
gligeniem  non  corripias,  severitatem  disripiina 
non  teneas,  obtulisti  quidem  coccum,  sed  bm 
duplicatum.  Ignis  enim  tuus  lautum  illuminat,  noa 
) accendit.  Qui  ergo  recte  offert , el  recte  dividii. 
coccum  offert  duplicatum,  ut  cum  sdeoliae  liuaint 
igniculum  severitatis  admisceat.  ^ 

5.  Quid  autem  sibi  velit  et  byssus  torta  videa- 
mus. Et  hic  enim  dedit  aliquid  additanienli  pre 
caeleris  elementis.  Byssum  diximus  terrae  habere 
formam,  quod  est  caro  nostra.  Carnem  ergo  nen 
vult  offerri  Deo  fluilanlem  luxu,  et  deliciis  resolu* 

\ 41.  Joan.  i,  9.  Luc.  xxiv,  52.  ■·  Jer.  i,  9. 


87)  Ne  coneeerati  muneris  aliquid  dilabatur,  lia 
etiam  Tertullianus  lib.  De  corona  : i Calicis  aut 
panis  eliam  nostri  aliquid  decuti  in  terram  anxie 
patimur,  i 

(88)  Quidam  ante  nos.  Joseph.  lib.  iii  Antiq.f 


cap.  8,  et  Philo  De  vita  Moysis. 

(89)  Libri  antea  editi : « Et  ad  intelleciom  aliov« 
Ktiam  ignis  ipse  duplex  est,  a sed  manuscripti  ni 
in  nostro  textu. 


593  IN  EXODUU  HOMiLIA  XIII.  m 

lami  eed  torqueri  jubel  eam  el  constringi.  Quis  A omnia  opera  manuum  auanim  quos  In  mandatis 
ergo  est  qui  torquebat  carnem  suam?  ille  nimirum  Domini  agit. 

qui  dixit  : i Macero  corpus  meum,  et  in  servi-  6.  Additur  post  baec,  quia  et  apud  quem  inventa 
lutem  subjicio,  ne  forte  cum  aliis  praedicaverim,  sunt  ligna  imputribilia,  obtulit  Deo.  Si  quis  diligit 

ipse  reprobus  efficiar.  i Sic  ergo  est  ofierre  et  Cbristum  Dominum,  lignum  imputribile  et  in  incor- 

byssum  tortam,  carnem  absiiiieiitia,  vigiliis  et  me-  ruptione  offert  Domino.  Beatus  ergo  apud  quem 

diutionum  labore  conficere.  Ofieruntur  et  pili  ca-  invenitur,  vel  senens  incorruptas,  vel  corpus  incor- 

prarum.  lloc  genus  pecudis  in  lege  pro  pecea:o  ruptum,  et  lioc  offert  Deo.  Unde  et  bene  valde 

jubetur  offcrxi.  Pilus  vero  species  est  emortua,  dixit*':  € Apud  quem  inventa  sunt  ligna  inipu- 

exsanguis  et  exanimis.  Hunc  qui  offert,  ostendit  in  tribilia.  > Noii  enim  apud  omnes  inveniuniitr  ligna 

se  sensum  peccati  jam  mortuum,  nec  in  membris  imputribilia.  De  auro  non  dixit  ncqiie  de  argcnio, 

suis  ultra  vivere  adt  regnare  peccatum.  Pelles  apud  quem  inventam  est.  Potest  enim  apud  oraneg 

quoque  offeruntur  arietum.  Arietem  etiam  ante  inveniri  sensus  et  sermo.  Sed  nec  de  quaiuor  co- 
nos quidam  pro  furore  posuerunt.  Et  quia  pellis  loribus  hoc  dixit.  Omnium  namque  est  ex  quatuor 

mortui  animalis  indicium  est,  ostendit  in  se  furo-  constare  secundum  corpus  elementis.  Ligna  aulein 

rem  mortuum  qui  Deo  offert  arietum  pelles.  Post  B imputribilia,  id  est,  incorruptionis  et  virgiiiiialis 
hsc : t El  viri,  inquit  ",  acceperunt  a mulieribus  gratia,  apud  rarum  quemque  inveniri  potest,  sicut 
suis,  omnes  quibus  visum  est  sensu  (90),  et  altu-  el  Dominus  dicit":  c Non  omnes  capiunt  verbum 
Ierunt  gemmas,  et  inaures,  et  annulos,  el  178  Istud,  sed  quibus  datum  est.  i 
discriminalia,  et  dextralia.i  Vides  et  hic  quomodo  7.  SeJ  et  c principes,  inqiiil  ",  obtulerim  t » dona 

illi  afferunt  dona  Deo,  qui  corde  vident,  qui  in-  sua.  Quae  sunt  ista  dona  quae  principes  offerunt? 

ieiiecUim  corde  concipiunt,  qui  mentem  intentam  < Gemmas,  inquit,  obtulerunt,  et  lapides  smarag- 
et  deditam  habent  ad  verbum  Dei.  Isti  ergo  affe-  dos,  el  lapides  repletionis,  et  lapides  adbumeralos.» 
ront  munera,  et  afferunt  etiam  a mulieribus  suis  Lapides  repletionis  dicuntur,  qui  ponuntur  in  Ιο- 
ί  inaures,  inquit,  el  gemmas,  et  dextralla. » Mu-  gio,  hoc  esi  qui  in  pectore  pontificis  collocantur, 

lier  (91)  secundum  allegoricaro  rationem,  saepe  inscripti  nomine  (92)  tribuum  filiorum  Israel.  Hoc 

jam  diximus,  quod  caro  accipitur  el  vir  rationa-  <iaod  dicitur  logion,  id  est  rationale,  qui  est 

bilis  sensus.  Bonae  sunt  ergo  ist»  mulieres  qnae  psmnus  exiguus  ex  auro  el  gemmis,  coloribusque 

obediont  viris  suis.  Bona  est  caro  quae  jam  spiritui  variis,  et  superhumerali  contra  pectu  i pontificis 

non  repugnat,  sed  obtemperat  et  consentit,  ei  ideo  annectebatur,  formam  habet  sensus  rationabilis 

< si  duobus  vel  iribus  in  vobis  convenerit,  ex  qua-  ^ Qui  in  not>i$  est.  In  lioc  positi  dicuntur  lapidee 
cunque  re  petieritis  fiet  vobis, » dicit  Dominus  ".  repletionis,  qui  tamen  cohaerent»  et  connexi  sunt 

Offerunt  ergo  a mulieribus  suis  inaures.  Vides  lapides  humerales,  atque  ex  bis  continentur 
quomodo  Domitio  offertur  auditus.  Sed  et  dextralia  astricti.  Humeralis  ornatus  indicium  est  aciiiuni 

Domino  offeruntur;  opera  dextra,  et  opera  bona,  bonorum.  Actus  ergo  cum  ratione  et  rallo  ciim 

quae  per  carnem  geruntur.  Haec  Domino  offerat  actibus  sociatur,  ut  sit  consonantia  in  utroque; 

rationabilis  sensus.  Sed  et  discriminalia  offeruii-  < Qui  enim  fecerit  et  docuerit,  hic  magnus  voca- 
tur. Offert  discriminalia,  qni  bene  scit  discernere  bitur  in  regno  coelorum  i Sit  ergo  in  nobis 

quid  agendum  sit,  quid  vitandum , quid  Deo  pia-  sermo  de  actibus  pendens,  el  sermonem  actus 

ceat,  quidve  displiceat,  qnid  justum  sit , quid  in-  exornent.  Hic  enim  pontificis  refertur  ornatas.  Sed 

justum.  Ista  sunt  discriminalia  quae  Domino  offe-  ad  haec  explenda  principes  requiruntur  : iste  or- 

runiur.  Hac  ergo  mulieres  inaures  Domino  offe-  natus  eorum  est,  qui  tantum  profecerunt,  ut  prae- 

ruui,  quia  sunt  mulieres  sapientes.  i Neverunt  enim,  esse  populis  mereantur.  Offerunt  etiam  oleum  prin- 

inqiiil"*,  mulieres  sapientes, et  fecerunt quaccunqtie  cipes  ad  usus  duplices  profuturum,  lucernis  et 

necessaria  erant  ad  indumenta  pontificis.  i Illae  vero  chrismati.  Debet  enim  lucerna  eorum  qui  populis 

mulieres  quae  inaures  suas  obtulerunt  ui  fieret  vi-  praesunt,  non  abscondi,  aut  sub  modio  poni,  sed 

iulos,  insipientes  erant , quae  a veritate  quidem  super  candelabrum,  ut  luceat  omnibus  qui  in  dqnio 

averterunt  auditum , ad  fabulas  autem  iinpieta-  sunt  "·  Sed  el  incensi  compositionem  principes 

lemque  se  converterunt,  el  ideo  obtulerunt  inaures  offerunt,  quae  componatur  per  Moyseu  inodore 

suas,  ut  fieret  caput  vituli.  Sed  et  in  Judicum  stiaviialis  Domino,  ut  et  ipsi  dicant,  quia  i ClirisU 

libro  " aliud  nihilominus  idoluin  invenimus  ex  bonus  odor  sumus  » Et  posieaquam  olilulil  po- 

malierum  inauribus  factum.  Istac  ergo  beatae  mu-  pnlus,  vocavit,  inquit,  Moyses  omnem  sapientem 

lieres,  beata  ista  caro,  quae  Domino  ofierl  in-  ad  fabricandum,  et  arcbilectum,  ut  componerent, 

«ures  suas,  et  dextralia  sua,  et  annulos  suos,  et  et  fabricarentur  singula  quaeque  quae  scripta  sunt. 

" lCor.ix,27.  " Exod.  xxxv,  22.  "Maiili.  xviii,  19.  Exod.  xxxv,  25  et  29.  Jud.  xviii. 
" Exod.  XXXV,  24.  " Slatlh.  xix,  II.  " Exod.  xxxv,  27.  " Haltb.  v,  19.  ··  ibid.  15.  ··  II  Cor.  ii , 5. 

(90)  Mahuscripti,  c visum  est  sensu.  i Libb·  (92)  Mss·,  i inscripti  nomine.»  Libb.  editi, 
editi,  c VISUS  est  sensus.  > < scripti  per  nomina. » 

(01)  Mss.,  c mulier.»  Libb.  editi,  i mulieres. » 

Patrol.  Gr.  XII. 


13 


595  ε\  ORIGENE  30e 

Sed  el  mnlieres,  inqiiil,  eapienies  vocavit»  ut  fa-  A Quid  enim  (ibi  prodes!  si  habeas  haec,  et  oti  his 
cerent  quas  convenirent  in  tabernaculo  Domini,  nescias,  neque  agnoscas  quomodo  untiniquodqne  io 
Vides  haec  omnia  quae  finnt,  a sapientibus  fieri,  ct  suo  tempore,  ci  in  suo  loco  aptare  debeas  ei  pro- 
mulieres  sapientes  vocantur,  et  viri  sapientes.  Ferre?  Et  ideo  danda  nobis  est  opera,  ut  sapientes 
Omnia  enim  opera  Domini  in  sapientia  fiunt.  Venit  simus , et  haec  quae  aud:mns  de  Scrpturis  san- 
ergo  unusquisque  sapiens  sensu , et  facit  opera  ciis  proferre  in  tempore  et  aptare  possimus,  com- 
Dominl.  Non  siiflicit  nobis  si  offeramus  tantum,  ponere  atque  ex  bis  adornare  labernacu^uni  Deo 
aed  opus  est  ut  cum  sapientia  ea  quae  in  nobis  Jacob,  per  Jesum  Gliristum  Dominum  nostrao, 
sunt  operemur,  sciamus  miscere  aurum  cum  bysso,  cui  est  gloria  et  imperium  in  saecula  saeculortttr.. 
et  coccum  duplicare,  vel  miscere  cum  purpura.  Arnen. 


MONITUM 

AD  ORIGENIS  EXEGETICA  IN  LEVITICUM. 


179  Excerpta  seu  scholia  in  Leviiicum  scripsisse  Origenem  (esiatiir  Hieronymus  apud  Rnfinnm  bb.  r 
Jnvect,  Scripiil^  Inquit,  in  Genesim  libros  tredecim;  mysticarum  homiliarum  libros  duos;  in  Exodo  £uer~ 
pta ; in  Leviiieo  Excerpta.  Horum  nihil  hodie  siiperesi,  nisi  forte  aliquid  inde  sumptum  exhil)eant  ix- 
AoyaC  illae  InLeviticum,  quae  sub  nomine  Origenis  in  Catenis  Graecis  manuscriptis  circumferuntur,  et 
priori  loco  in  bac  nostra  editione  repraesentantur. 

Praeter  Excerpta,  Origenis  boniilias  in  Leviiicum  Latine  vertisse  se  monet  Rufiniis  in  peroratione  ad 
interpretationem  Commentariorum  ejusdem  Origenis  in  Epistolam  ad  Romanos.  Sexdecim  commemorat 
Gassiodonis  De  inslitutione  divinarum  litterarum^  capite  primo.  Reliqui  vo6ia.  inquit,  prcrstante  Domino, 
ft  legere  volueritis,  homilias  pradicti  Origenis,  id  est,  in  Genesi  sexdecim,  in  Exodo  duodecim  , tn  Levuieo 
sexdecim.  Totidem  bodie  pas^im  tum  in  praecedentibus  operum  Ori^^enis  editionibus,  tuin  in  niaiiuscri- 
ptie  codicibus  perantiquis  Origenis  nomen  prae  se  ferunt.  Certe  ex  iis  vel  unus  codex  mamiscripius  San- 
germ.  litteris  uncialibus  exaratus  videtur  sexto  vcl  septimo  circiter  Ecclesiae  saeculo.  Praeterea  Joiia^ 
Aurelianensls  episcopus  qui  saeculo  nono  Oorebal,  lib.  i De  institutione  laicali,  cap.  5,  16  et  48,  varia  ex 
Origenis  bomillis  affert  fragmenta  quae  iisdem  verbis  in  hodiernis  sexdecim  bomiliis  legiiiitiir.  Dcniqoo 
Calenae  inanuacriptae  in  Leviiicum  fragmentum  Graecum  Origeni  ascribunt,  quod  numero  secundo  homi 
liae  octavae  apprime  respondet.  Nullus  erao  dubitandi  locus  esi  quin  vere  Origenis  sini. 

Nec  quemquam  movere  debet,  quod  Grxeum  ex  bomtlia  secunda  in  Leviiicum  fragmentum  babeiur 
Philocali0  capite  primo,  cujus  ne  apicem  quidem  in  homilia  Latinae  editionis  secunda,  aliisve  reperias. 
Nam  I·  Quis  certo  affirmare  possit  non  ea  particula  decurtatam  et  muiilatain  fuisse  hanc  liomiliaai  a 
Rufinoquem  infra  genuinum  illarum  inierprelem  esse  probabimus?  2*  Homilias  Origenis  pro  interpre- 
tum studiosoTumve  libitu  variis  modis  fuisse  selectas  et  ordinatas,  diversasque  illarum  fuisse  collectiones 
V quaniin  alis  plores,  alis  plures  homilias  habuerint,  ex  eo  probatur  tum  quod  Joiiaa  Aureiianeo- 
aia  episcopus  lio.  i De  institutione  laicali,  ex  homilia  Origenis  in  Leviiicum  |nima  fragmeniuin 

exhibet,  quod  bodierns  editiones  in  secunda  tantum  repraesentant ; tum  quod  cum  homilia  quarta  dicat 
Origenes  se  jam  supra  de  lineis  vestibus  saepe  egisse,  el  liomilia  sexta  sparsim  se  ct  saepe  de  consecra- 
tione sacerdotis  * et  unctione  disseruisse,  nihil  tamen  ejusmodi  in  superioribus  exstet ; tum  denique  quod 
cum  botniliae  in  Jeremiam  ab  Hieronvmo  Latine  redditae,  alio  ordine  in  editione  Latina  collocatae  sint 
quam  in  codicibus  Graecis, ubi  modo  plures,  modo  pauciores  numero  habentur,  idem  bomiliis  lii  Leviiicum 
contigisse  proclive  est  existimare,  variasqtic  illarum  fuisse  collectiones,  in  quarum  una  secundam 
tenuerit  locum  ilia,  unde  prodiit  Philocalioi  fragmentum,  homilia  quae  ab  hodierna  abest  collectione. 

Objici  etiam  potest  istas  homilias  etiam  inlcr  lioros  sancti  Cyrilli  haberi  : Sed,  inquit  Bellariniiius 
De  script.  eccL,  num.  2i5,  vere  Origenis  sunt,  non  sancti  Cyrilli  : nam  et  phrasim  Origenis  servant,  et 
erroribus  ejusdem  scatent.  Huc  adde  quod  ex  homiiiae  septiiiiai  numero  quarto  liquet  bas  homilias  Caesa- 
reae in  Palaestina  habitas  fuisse,  ubi  180  sanctum  Gyrilluin  sermones  ad  populum  habuisse  nullo  eccle- 
siasticae historiae  monumenlo  traditur. 

Harum  porro  homiliarum  non  alium  interpretem  quam  Rufinnm  quaeri  debere,  breviter  demonstro. 
Gennadius  testatur  quidquid  Origenis  versum  est,  a Kufino  versum  esse,  exceptis  iis  quae  vertU  Hiero- 
nymus. At  is  in  Catalogo,  noniinatim  recensens  quae  venit  ex  Origene,  homiliarum  in  Leviiicum  nullaiu 
facit  mentionem  ; et  Rufinus  in  peroratione  quam  adjecit  Coinmeiiiariis  in  Epistolam  ad  Romanos  pro- 
fitetur se  vertisse  Origenis  in  Leviiicum  homilias.  Eaieor  namque,  inquit,  lleracli  frater  amanItaiiiNe, 
quod  dum  luis  desideriis  satisfacere  cupio,  oblitus  sum  pene  mandati  guo  prwcipiiur.  Onus  s^ra  vires 
tuas  ne  levaveris  : quamvis  nobis  nec  in  cwleris  quee  te  insistente,  imo  pottus  pensum  diurni  operis  exigente 
in  Latinum  vertimus,  defuerit  plurimus  labor,  dum  supplere  cupimus  ea  qux  ab  Origene  in  auditorio 
Ecclesias  ex  tempore,  non  tam  expianationis,  quam  cedificationis  intentione  perorata  sunt ; sicut  in  Aomt- 
liissivein  oratiunculis  in  Genesim  et  in  Exodum  fecimus,  et  prascipue  in  his  quee  in  librum  Levitici  ab  illo 
quidem  perorandi  stylo,  a nobis  vero  explanandi  specie  translata  sunt.  Quem  laborem  adimplendi  guas  de- 
erant, idcirco  suscepimus,  ne  puUatw  qutesiiones  et  relictas,  quod  tn  homiletico  dicendi  genere  ab  illo  fieri 
solet,  Latino  lectori  fastidium  generarent.  Sed  ulinam  hoc  labore  adiniplendi  quae  deeraut,  supersedisset* 
Ex  ejus  enim  licentia  factum  est  ui  qui  legit  has  homilias,  incertus  sil  ulruin  legat  Origenem  an  Rufioinn. 
Caeterum  cum,  judice  Rutino,  ex  tempore  pronuntiatae  sint,  nonnisi  post  anuum  Christi  245  haberi  potιι^ 
ruul|  uti  diximus  in  mouUo  ad  homilias  in  Exodum. 


»1 


SELECTA  IM  LETITICUM. 


S9S 


ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ  ΕΚΛΟΓΑΙ 

E12  ΛΕΪΤΠΚΟΝ. 

EX  ORIGENE  SELECTA  IN  LEVITICUM. 


Kal  drsTedJLecs  Μωΰσήτ.  ΑευΤτιχ&ν  ώνόμασται,  j 
έπειβή  τ6  της  Ιερωσυνης  χαΐ  τά  των  Ουσιών  χα\  δσα 
τοισΰτα  προσέταξεν  6 Θεδς,  έν  τούτφ  Λευΐτιχί})  φέ* 
ρεται.  "Έχει  μέν  ουν  xa\  ή Έξοδος  του  θεού  νομοθε- 
σίας · δπως  δέ  έτελέσθησαν  οΐ  Ιερείς  χρισθέντες,  χα\ 
δπως  κατεσκευάσθη  ή σχηνή  χα\  σύμπηξιν  δλαβεν 
άρμδνιον,  χα\  &λλα  πλείονα  Ιστορεί  τδ  Αευΐτιχδν·  ΕΙ 
δέ  κα\  έτερά  τινα  περιέχει,  ού  θαυμαστδν,  έπιγραφή 
γάρ  έστι,  Αενΐζιπότ,  του  έν  αύτψ  χαιριωτέρου  δηλω- 
τιχδν. 

Τον  αϋζον.  Τδν  περί  Ουσιών  λδγον  οΐ  μή  δρθώς 
ένορώντ^ς  χαταφρονουσιν  ή ώς  εύτελους  νομοθεσίας, 
χαΐ  μηδέν  Αξιόν  του  Δημιουργού  έχούσης,  1)  αύτου 
του  Δημεουργου  ώς  ευτελή  νομοθετουντος  Ασεβώς  χα- 
ταψηφίζονται.  '0  δέ  νοήσας  τδ  του  Δαυtδ  χα\  του 
'Αποστόλου,  του  μέν  λέγοντος*  c ΆποχΑλυψον  τους 
όφθαλμούς  μου  χα\  κατανοήσω  τά  θαυμάσια  έχ  του 
νόμου  σου  * » του  δέ  βοώντος*  c Ό νόμος  πνευματι- 
κός έστι,  · δύναται  διαβλέψαι  ώς  άξια  θεού  έστιν 
άποχεχρυμμένα  έν  τοότοις  μαθήματα. 

Άγθρωχος  έξ  ύμων,  έάτ  χροσαγάγχι  δώρα  τφ 
Κνρίψ,  Τετηρήχαμεν  δέ  πολλαχου  των  Γραφών  τά 
μέν  δώρα  έπ\  των  ζώων  λέγεσθαι,  τάς  δέ  θυσίας  έπ\ 
τών  άψύχο>ν  κατά  τδ  έν  τή  Γενέσει  λεγόμενον  · ι ΚαΙ 
έπεΤδεν  ό Θεδς  έπ\  *Άβελ,  χαΐ  έπΙ  τοΓς  δώροις  αύτου, 
έπΙ  δέ  ΚάΤν  χα\  έπΙ  ταις  θυσίαις  αύτου  ού  προσ- 
έσχεν.  > Έτι*  δέ  χα\  τούτο  βητέον,  έπΙ  μέν  τών  έμ- 
ψυχων ·ι  "Ανθρωπος,  φησίν,  έξύμών,  έάν  προσαγάγη 
δώρα*  » έπέ  δέ  τών- άψυχων,  c έάν  ψυχή,  ι Τδ  άψυ- 
χον ή ψυχή  * ινα  του  μέν  άλόγου  τδ  λογνχδν  μόνον 
χαταλείπηται,  χα\  τού  άψυχου  ύπδ  τού  πυρδς  νενιχη- 
μένου  άπομείνοι  τδ  Ιμψυχον  μόνον. 

Προχεουσι  ζύ  άίμα  έπ\  τδ  Ον<τίαστήρίοτ.  θυ- 
σιαστήριον χαρπώσεως  ό βωμδς  λέγεται,  έφ'  ού  θυ- 
σίαι  δλοχαυτώσεως  * θυσιαστήριον  δέ  θυμιάματος,  τδ 
Ισω  θυσιαστήριον. 

Τον  αϋτον*  Επειδή  Ιχαιρον  ταϊς  θυσίαις  οΐ  Ιου- 
δαίοι έν  Αίγυπτψ  ταύταις  προσεθίσαντες,  ώς  χαλ  ή 
έν  τή  έρήμη>  μοσχοτιοιία  ίχαρτυρεΐ,  έπέτρεψεν  δ θεδς 
ταύτας  αύτφ  προσαγαγείν,  ταύτη  χαλινώσας  της 
πολυθεΐας  τάς  άτάχτους  όρμ^*  χαΐ  τού  μή  θύειν  δαί- 
μοσι. 


Εί  vocavit  Moysem  Leviiicus  liber  appellatus 
esi,  quoniam  ea  quae  ad  sacerdotium,  et  ad  sacri* 
ficia  pertinent,  et  quacunque  ejusmodi  praecipit 
Deas,  in  boc  Levitico  continemur.  Habet  quidem 
etiam  Eiodus  Dei  praecepta,  at  quomodo  initiaren- 
tur sacerdotes  uncti,  quomodo  fabricatum  sit  taber- 
naculum et  congruam  acceperit  structuram,  item 
alia  multa  memorat  Leviiicus.  Quod  si  et  alia 
quaedam  continet,  nihil  mirum  : inscriptio  enim, 
LeviticttSf  tantum  quae  in  eo  majoris  sunt  momenti, 
signiflcat. 

Ejusdem»  Qui  rationem  sacrificiorum  non  recte 
perspiciunt,  ii  vel  legem  ut  vilem  et  nihil  dignam 
Creatore  habentem  contemnunt;  vel  ipsum  Creatorem 
ut  vilia  praecipientem  impie  condemnant  ; sed  qui 
intellexerit  Davidis  et  Apostoli  verba,  illius  quidem 
dicentis  **  : c Revela  oculos  meos,  et  inielligam 
mirabilia  de  lege  tua  ; i hujus  vero  clamantis  ** : 
f Lex  spiritalis  est,  » is  sane  videre  potest  digna 
Deo  esse  quae  in  his  latent  praecepta. 

Bomo  ex  vo0iSp  si  afferat  munera  Domtno 
Observavimus  saepe  in  Scripturis  munera  de  ISl 
animalibus  dici,  sacrificia  autem  de  rebus  inanimis, 
juxta  id  quod  in  Genesi  dicitur  : c Et  respexit 
Deos  super  Abel,  et  super  munera  ejus ; super 
Gain  autem,  et  super  sacrificia  ejus  non  advertit.» 
Illud  insuper  dicendum  : ubi  de  animalibus  agitur : 
I Hbrno,  inquit,'  ex  vobis  si  afferat  munera  ; » ubi 
vero  de  inanimalis,  i si  anima.  » Inanimatum  offert 
anima,  ut  ex  irrationali  rationale  solum  relinqua- 
tur, et  inanimato  ab  igne  consumpto  solum  super 
sil  animatum. 

Effundent  sanguinem  ad  altare  ··.  Altare  holo- 
causti ara  dicitur,  in  qua  sacrificia  holocausti  offe- 
runtur, altare  vero  incensi,  interior  est  ara. 

Ejusdem.  Quoniam  sacrificiis  delectabantur  Ju- 
daei, uipoie  iis  in  iEgyplo  assueti,  ut  docet  vitulus 
in  deserto  conflatus,  haec  sibi  offerri  permisit  Deus, 
ut  eorum  ad  plures  deos  colendos  inordinate  procli- 
ves animos  refrenaret  et  a sacrificando  daemoniis 
averteret. 


Levit.  I,  1.  ··  Psal.  cxviii,  18.  ··  Rom.  Vn,  4.  ·*  Levit,  i,  i.  ·*  Gen.  v,  4,  5.  ··  Levit,  i,  8» 


EX  ORIGENE 


400 

Si  autem  anima  una  peeeaeerit  non  $ponte^\  Non  A Έάτ  dk  μία  άμάρτρ  άχονσίως.  'Axowtiv 
sponte  iit  quod  quispiam  agit  malum.  Observandum  έοτκν  δπερ  &v  τις  icoif)  xaxdv.  Σημειοηέον  δτι  τ6  ά. 

Ignorantiam  involiintariamy  peccatum  vocari  a Seri-  γνδηματδ  άχούσιον,  άμαρτίαν  χαλεϊ  ή Γραφή.  Καλ 

plura.  Imo  aliorum  quorumdam  meminit  Paulus,  Αλλων  τινών  μέμνηται  ό μαχάριος  Παύλος  φάιχων* 

dicens**  : c Umbram  enim  babuil  lei  iuluro-  Σχιάκ  γάρ  εϊχετ  ό νόμος  γών  μεΛΛόντωτ. 

rum.  » 

Eiuedem·  Illud  quod  dicitor  : c Si  anima  pecca-  Tov  αύτον.  i ΨυχΙ]  έάν  ΑμΑρτη  άχουσίως,  φηα\, 
verit  non  sponte  et  non  fecerit  de  omnibus  manda-  xa\  μΙ]  ποιή(τη  άπδ  πασών  των  έντολών  Κυρίου,  ι 

lis  Domini,  » naturae  consentaneum  est.  Sunt  enim  χατΑ  φύσιν  Ιχει.  Έστι  γάρ  τάχα  τινά  χα\  προατά. 

forte  quaedam  praecepta  Domini  quae  non  facienda  γματα  Κυρίου,  ά ού  δε?  ποιείν  χατά  τό*  ι Έδωχα 

sunt  juxta  illud  **  : ι Dedi  eis  praecepta  non  bona.i  αύτοις  προστάγματα  ού  χαλά.  » Υυχή  ουνάμαρτά< 

Anima  ergo  peccat  non  sponte,  quando  obtentu  pie-  vei  άχουσίως,  δτε  προφάσει  εύσεβείας  τύ  μή  δέον 

tatis  id  quod  lex  vetat,  servat.  Etsacrifleio  indiget  τηρεί.  ΚαΙ  δείται  θυσίαις  πρδς  Αφεσιν*  ού  δεομέ> 

ad  veniam  obtinendam.  At  sacrificio  non  Indiget  νου  θυσίας  τού  δρωντος  εξεπίτηδες  * ώς  ό γεγονως 

qui  consulto  agili  sicut  is  qui  Judaeus  factus  est  Ιουδαίος  ?να  Ιουδαίους  χερδήση,  xal  περιτεμων  τύν 

ut  Judaeos  lucrifaceret,  et  circumcidit  Timotheum.  ^ Τιμόθεον. 

Anima  illa  queeeunque  tetigerit  omnem  rem  immun·  Ή kxeivr\  ήτις  kitr  άψητοι  ΛαντδςορΙ^ 
dam,  aut  morticinum  *.  Morticinum  vocat  Deo  mor-  γματος  άκαθάρτου,  i)  Θνησιμαίου,  βνησιμαίον  4έ 

tuum  bominein  quicum  neque  cibum  sumere  opor-  φηαι  τδν  άποθανόντα  τω  Θεώ  άνθρωπον,  φ χρή  μη& 

teat.  Qui  enim  ipsum  tetigerit,  immundus  est.  Illud  συνεσθίειν*  6 γάρ  άπτόμενος  αύτοΰ  άχάθαρτός  iovu 

quoque  immundum  est  quod  ab  adversario  nostro  τούτο  άχάθαρτόν  έστι  τδ  θηρευθέν  ύπδ  τοΰ  άν· 
diabolo  captura  est.  Pecora  immunda  fuerint  illi  qui  ^ιδίχου  ήμών  διαβόλου.  Κτήνη  Ακάθαρτα  εΓη  5ν,  d 
jumentorum  instar  ad  verbum  accesserunt,  et  ad  προσελθόντες  μέν  τφ  λόγψ  κτηνώδεις,  πρδς  θάνατον 
mortem  peccarunt,  neque  digni  facti  sunt  qui  άμαρτήσαντες,  χα\  μή  γενόμενοι  άξιοι  βωΟήν» 
salvarentur  etiam  cum  jumentis , juxta  illud  · : xStv  μετά  κτηνών,  χατά  τδ  λέγον  (Ιητόν·  ι ΆνΟρώ- 

I Homines  et  jumenta  salvabis,  Domine.  » πους  χα\  κτήνη  σώσεις,  Κύριε.  > 

Omnis  qui  tetigerit  sss,  eanctifieabitur  ·.  Quidam  Πας  ^άν  άψητοι  αυτών  άγιασθήσεται.  ΤινΙ^ 
illud,  € sanclifleabitur,  » exponunt,  t contamina-  i άγιασθήσεται,  · μοΛννθησεται  <ρασ\ν,  ούδιλ 
bitur,  » non  quidem,  ut  opinor,  propter  sacrifleium,  θυσίαν,  οΤμαι,  Αλλά  διά  τδ  τολμηρδν  αύτοΰ  άιπο- 
sed  propter  audaciam  tangentis.  Aggmus  enim  di-  ^ μόνου.  ΆγγαΤος  γάρ  φησιν*  c *Ος  άν  άψηται,  μιβν- 
cit  * : I Qui  tetigerit,  conUminabitur. » θήσεται.  » 

Ejuedem.  Dicimus  sacrificia  sacerdotibus  magis  jcv  αϋτοϋ.  Αέγομεν  ώς  διατροφής  Αφορμή  μϋ· 
fuisse  alimentorum  materiam,  et  umbram  isa  λον  το?ς  ΙερεΟσιν  ήσαν  αΐ  θυσίαι  χα\  σχιά  τής  ιΰ* 

pietatis·  Duplex  oritur  lucrum  e sacrificiis;  pri-  σεβείας.  Διπλοΰν  δέ  άστι  τδ  κέρδος  τ^  άπδ  τοΰ  θύειν* 

mum,  quod  Inde  Deus  honoretur ; secundum,  quod  χα\  δτι  βεφ  προσάγεται  τιμή , χα\  δτι  & θύε: 

qnm  quispiam  immolarit,  ea  non  facile  adorabit,  τις  ούχ  άν  προσχυνήσειεν,  ούδέ  άν  οίηθείη  θεδν 

neque  Deum  esse  puubit.  είναι. 

Et  non  moriemini  *.  Mortem  bsec  verba  minari  ΚαΙ  ού  /ιή  άαοΘάνητε.  Θάνατον  6 λόγος  ίοιχεν 
videntur  sacerdotibus  vinum  et  siceram  bibentibus,  άπειλεΤν  Ιερευσιν,  οίνον  χαΐ  σίχερα  πίνουσιν,  ήνίχα 

cum  in  tabernaculum  ingrediuntur.  Oportet  enim  άν  ε!ς  τήν  σκηνήν  είσπορεύωνται.  Δει  γάρ  τους  ύτάρ 

episcopos  qui  orant  pro  populo,  non  solum  fugere  χού  λαού  εύχομένους  έπισχότη>υς  Αποστρέφεσθαι  άπδ 

ebrietatem  qu»  a vino  oritur,  sed  et  eam  qux  a μέθης,  ού  μόνον  της  άπδ  οίνου,  Αλλά  χΑΐτηςτων 

rebus  et  ratiocinationibus  humanis  proficiscitur,  πραγμάτων,  χα\  διαλογισμών  Ανθρωπίνων.  Ούχώς 

Nec  absurde  illud  vetat,  sed  quod  sciret  impoten-  άτοπον  δέ  Απαγορεύει  τούτο,  άλλ'  δτι  ήδει  τδ  άχρα* 

tqs  animi  Israelitas  in  id  quodcunque  aggredere»-  ^ των  Ισραηλιτών,  δτι  όπόταν  άψοιντο,  εις  άμε- 
lar,  immodice  ferri.  Ut  cum  in  sancta  ingrederen-  χρ(αν  έχώρουν.  Τν*  5τε  είς  τά  άγια  είσπορεύονται, 

tur,  sobrium  haberent  mentis  sensum,  et  facilem  νηφάλιον  τδ  τής  ψυχής  Αχριβές  £χωσι,  χαΐ  λεπτδν 

Dei  recordationem.  τού  Θεού  μνημόσυνου. 

Quare  non  comeditU  illud  quod  fuit  pro  pec-  Αιά  τΐ  ούκ  έ^άγετε  τδ  αερί  της  άμαρτίας  έτ 
csfo  tn /oco  sancto  *.  Ostendit  sacerdotibus  non  com-'  τόπφ  άγΙφ;  Δείχχυσι  δέ  δτι  μή  τών  Ιερέων  έσθιέν- 
edentibus,  imperfectum  esse  sacrificium,  et  pec-  των,  άτέλεστος  ή θυσία,  χα\  ή Αμαρτία  μένει· 
catum  manere.  Oportebat  enim  ut  et  de  sanguine  γάρ  xaV  έχ  τού  αίματος  είσενεχθήναι,  χα\  αυτούς 

inferretur,  et  ipsi  comederent.  φαγείν. 

Si  hodie  obtulerunt  quee  pro  peccato  illorum  $unf^.  EI  σήμερον  :τροσαγηόχασι  τά  αερί  της  άμαρ- 
Quandoquidem,  inquit,  Nadab  et  Abiud  qui  Deum  τίας  αύζώτ.  Έτιε\  συνέβη,  φησ\,  τοΤς  περ\  Νσδάβ 

offenderant,  mortui  sunt,  quando  tempus  erat  coin-  xa\  Άβιούδ  προσχρούσασι  τψ  Θεφ  ΑποθανεΓν,  δΐ* 

Levit.  iv,ff7.  *·  Hebr.  χ,  I.  ·»  Execli.  χχ,  i5.  · Levit,  v,  2.  · Psal.  xxxv,  7.  » Uvit.  vi,  iL 

* Agg.  II,  13.  · Levit,  x,  9.  · ibid.,  17.  ’ ibid.,  19 


iOl  SELECTA  IN  LEVITICUM.  40» 


χαιρ6ς  V φαγεΙν  αύτοι>ς  τό  περ\  Αμαρτίας  του  λαού 
του  άφεθήναι  & ήμαρτε,  πώς  οΐ  έν  άμαρτίαις  ήμεΤς 
σήμερον  έλεγχθέντες  διά  του  φαγεΙν  τήν  Αφεσιν 
προξενήσομεν ; Χρή  γάρ  τδν  Ιερέα  πρδτερον  περ\ 
αύτου  έξιλάαασθαι. 

Tavta  τά  κτι\γτ{  ά φαγέσθε,  θηρία  μέν  ουν  ού- 
δαμώς  έττι  καθαρά*  πάντα  γάρ  άχάθαρτα  κατά  τδν 
είπδντα  νδμον*  ι Πάν  δ έάν  πορεύηται  έπ\  χειρών 
αύτοΟ  έν  πάσι  τοΤς  θηρίοις,  άχάθαρτα  Εσται  ύμιν.  > 
ΕΓη  δ*  &ν  γενιχώς  θηρία  πάντες  οΐ  ώμδτατοι  των  άν- 
θρώπιον,  «ερ\  ί»ν  φησιν  ό Προφήτης*  t Έν  τψ  έγγί- 
ζειν  έπ'  έμέ  χαχοΰντας  του  φαγεΤν  τάς  σάρχας  μου  * » 
χα\  τά  έξης. 

Udr  κτητος  dixriXovr  6xXf{Y.  Δίχηλη  τδν  εύσε^' 
βώς  έν  τφ  αΙώνι  τούτφ  πολιτευόμενου  χα\  διά  τ6ν 
μέλλοντα  αιώνα  έπ*  έκεινον  σπεύδοντα*  πρδς  δέ  τδ 
διχηλεΐν  καΐ  δνυχιστηρας  δνυχίζειν  περιαιρούμενον 
τά  περιττά  χα\  νεχρά,  άπδ  τών  χειρών,  τουτ’  Ιστι 
πράξεων*  καΙ  ποδών,  τουτέστι  της  πορείας.  Πρδς 
τούτοις  χαΧ  άνά  μηρυχισμδν  ούχ  άποτιθέμενον  μόνον 
τήν  πνευματιχήν  τροφήν,  άλλά  κα\  άναμιμνησχόμε- 
νον  χα\  συνεχώς  αύτήν  μελετώντα. 

ΟΖτος  ό γόμος  Λερϊ  τώγ  κτηνών  και  τών  Λε· 
τειγωγχαϊ  πάσης  ψυχής.  Πολυν  ποιείται  λόγον  περί 
καθαρού  χαΐ  άχαθάρτου*  πρώτον  άγίαν  είναι  τήν  ψυχήν 
έχπαιδεύει.  ΕΙγάρτδ  φυσιχδν  τοιου'^ον  οΤον  έχ  προσ- 
τάγματος Θεού  γέγονεν,  άκάθαρτον,  πόσψ  μάλλον  τδ 
άπδ  μοχθηράς  προαιρέσεως,  χα\  ούχ  έκ  προστάγμα 
τος  Θεού  γεγονός ; ΕΙ  τδ  ού  Θεδς  ποιητής  άκάθαρ- 
τον είναι  νομίζοι  τις,  πόσψ  μάλλον  τδ  έναντίως  Ιχον 
πρδς  τδ  του  θεού  βούλημα,  χαΐ  ποιούν  δπερ  άπη- 
γόρευσεν  ; 

^Αγθμώαφ  έάγ  τιη  γέντ{ται  έν  όέρματι  χρωτδς 
αντου  οϋΧή.  'Ανάγεται  ταύτα  έπί  τινας  μώμους 
της  ψυχής.  ΚαΙ  ώσπερ  έπ\  τών  τού  σώματος  τραυ- 
μάτων μετά  τήν  θεραπείαν  έσθ’  δτε  Γχνος  τού  πε- 
πονθέναι  τους  τόπους  χαταλείπεται  έν  τή  χαλουμένη 
ούλή  * τδν  αύτδν  τρόπον  ή λαβούσα  τραύμα  άμαρτίας 
ψυχή,  χάν  τύχη  θεραπείας,  οίονεί  ούλήν  ένίοτε  έχει 
χαταλειπομένην.  Δεϊ  δέ  χα\  τδν  τρότιον  τού  άπ' 
αυτής  καθαρισμού  ή ού  καθαρισμού  έξεπίστασθαι. 

'Ardpl  ή γνΥΜχΙ  φ έάγ  γέγητΜ  αύτφ  Λέ- 
ΛρΛς.  Παρατηρητέον  έφ'  ών  μέν  λέγεται  άνθρώπων  * 
f Έάν  τινι  γένηται  έν  δέρμ^τι  χρωτδς  αύτοΰ*  » ή · 
< Άνδριή  γυναικί,φ  έάν  γένηται  έν  αύτοίς  άφή  λέ- 
πρας* » έφ’  ών  δέ  *'  I Σάρξ,  έάν  γένηται  έν  τφ  δέρ- 
ματι  αύτού  έλκος·»  ή*  c Σάρξ  έάν  γένηται  έν  τφ 
δέρματι  αύτού  χατάχαυμα  πυρός.  ι Ταύτα  δέ  θραύμά 
έστιν. 

Ύά  Ιμάζια  αυτόν  ictcu  χαραΧ^.Λυμέγα.  Διά 
τούτων  αΙνίττεται  μή  δεϊν  συγχρύπτειν  τά  άμαρτή- 
ματα,  κα\  σχεπάζειν  αύτά  τδν  τήν  ψυχήν  λελεπρω- 
μένον.  "Οσπερ.  τού  παραλελυμένου  τά  Ιμάτια  ού 
[ούχ]  άσχέτοασται  ή άσχημοσύνη*  ούτως  βούλεται  πά- 
σιν  έχχείσθαι  μή  γενόμενον  τάφον  κεκονιαμένον.  Τδ 


edere  illos  quod  fuit  pro  peccato  populi  ut  reinit- 
lereniur  ei  peccata,  quo  pacto  nos  qui  hodie  in  pec- 
catis esse  convincimur,  comedendo  veniam  prome- 
rebimur? Oportet  enim  sacerdotem  prius  pro  se  ipso 
placare  Dominum. 

H(gc  suni  pecora  qvm  eomedeti*  *·  Bellu»  igilur 
nequaquam  suniround» : omnes  enim  snnt  immunda· 
juxta  legem  dicentem  * : c Omne  gradiens  supc4' 
manus,  tn  omnibus  bestiis,  immunda  erunt  vobis.» 
Generaiim  bestiae  fuerint  homines  crudelissimi  de 
quibus  dicit  Propheta  : c Dum  appropiant  super 
me  nocentes^  ut  edant  carnes  meas,  » etc. 

Omne  pecus  quod  ungulam  dhidit  BiOdum  vo- 
cat eunt  qui  pie  in  hoc  saeculo  vivit,  et  toto  deside- 
rio ad  futurum  contendit,  quique  ut  ungulam  divi- 
dat, et  iindat  fissuras,  removet  a manibus,  hoc  est, 
ab  operibus  superflua  et  mortua,  item  a pedibus, 
boc  est,  ab  itinere  suo ; et  qui  insuper  ruminando 
non  solum  non  abjicit  spiritalem  cibum  sed  et  illum 
reinemorat  et  assidue  pertractat. 

Bcec  est  lex  de  pecoribus  ei  t/olalUibns  ei  omni 
anima  Mullum  habet  sermonem  de  ratin  ln  et 
iiiiiiiiindo.  Primum,  sanciam  esse  animam  doces. 
Si  enim  ejusmodi  natura  quae  jussu  Dei  facta  esl^ 
immunda  est,  quanto  magis  id  quod  a mala  volun- 
tate et  non  jussu  Dei  factum  est?  Si  id  quod  Deus 
fecit,  immundum  183  esse  quispiam  existimave- 
rit, quanto  magis  id  quod  voluntati  Dei  adversatur, 
et  facit  quod  prohibuit? 

Homini  si  cui  facta  fueril  in  cute  corporis  ejus 
cicairiX'^.  IIa:c  referuntur  ad  quasdam  animae  labes. 
Et  quemadmodum  in  corporis  vulneribus  interdum 
post  sanitatem  vestigium  afflictae  partis  in  cicatrice 
relinquitur,  sic  anima  quae  peccati  vulnus  accepe- 
rit, licet  sanitatem  consequatur,  quamdam  veluti 
cicatricem  residuam  habet.  Et  discere  oportet  quo 
pacto  mundetur,  vel  non  mundetur. 

Vtro  et  mulieri  si  fuerit  in  eis  tactus  leprm 
Observandum  est  de  quibus  dicatur  : c Homini  si 
cui  facta  fuerit  in  cute  corporis  ejus ; » vel : t Viro 
et  mulieri  si  fuerit  in  eis  tactus  leprae; » de  quibufl 
vero  dicatur  : i Caro,  si  facta  fuerit  in  cute  ejus 
ulcus: » vel  **  : i Caro  si  facta  fuerit  in  cute  ejus 
combustio  ignis. » Haec  autem  sunt  vulnus. 

Vestimenta  ejus  dissuta  erunt  His  indicat  animo 
leprosum  non  debere  occultare  et  celare  peccata. 
Quemadmodum  vestimenta  dissitu  non  operiunt 
turpitudinem,  sic  leprosum  omnibus  patere  vult,  nec 
esse  sepulcrum  dealbatum.  Circa  os  autem  coutegi, 
est  non  habere  facultatem  aperiendi  oris ; exire 


405 


ORIGENIS 


trero  e castris^  est  non  amplius  admisceri  sancto- 
inm  coetui. 


Et  jubilabunt  aviculam  unam  tn  va$e  tettaceo 
Mactatur  aiicula  in  vase  testaceo  in  quod  injecta 
est  aqua  vivens,  ut  fiat  mundatio  aqua  et  sanguine, 
qus  exierunt  e latere  Salvatoris.  Lignum  cedrinum 
vocat  salutis  nostrae  lignum.  Coccum  tortum  typus 
erat  pretiosi  sanguinis  per  quem  mundatur  univer- 
sus orbis·  Arbitror  autem  hyssopo,  spiritus  ca- 
lorem; filo  vero  coccineo  Terbi  ad  carnem  descen- 
sum significari. 


Capat  i««iN  et  barbam  radetur  **.  Caput  raditur 
circa  dogmata  maxime  capitalia ; barbam  quae  sym- 
bolam est  viri,  cum  viri  relinquit  peccata ; super- 
cilia, cum  fastam,  et,  ut  ita  dicam,  supercilium 
deponit.  Symbolum  .nutem  vocat  baec  quae  animae 
adhaerescunt,  et  male  in  ea  pullulant,  quaeque  mor- 
talitatis capilli  nominantur. 


Sumet  duo8  agnae  sine  macula  anniculos  In  tria 
dividit  sermo  quae  offeruntur.  Altero  significatur 
remissio  peccatorum ; altero,  totum  hominem  Deo 
addictum  esse  debere;  tertium  vero  indicat,  id  quod 
offertur  ad  ipsum  pertinere  qui  mundatur  ab  operi- 
bus suis.  Fortassis  184  autem  tres  similae  decimae 
assumuntur,  ut  una  quidem  cum  maciato  agno  sit, 
secunda  cum  altero,  tertia  vero  cum  ove.  Jam  igi- 
tur in  quinta  purificatione  habet  non  farinam,  sed 
similam  quae  materiae  panis  mundi  symbolum  est, 
camque  in  oleo  conspersam.  Quod  quidem  oleum 
uipote  nutriens  lucem,  assumitur  ad  eum  quem  mi- 
nistrat lucis,  non  Ignis  usum.  Absque  eo  autem  quod 
ad  conspersionem  similae  assumitur,  oleo,  habet 
tfiud  oleum  quod  per  sacerdotem  adducitor  in  men- 
snra  cotylae.  Et  omnino  videtur  mihi  sacerdote  in- 
digere Illud  ** : c Sistet  sacerdos  mundans  homi- 
nem qui  mundator,  et  baec  ante  Dominum.  » 

Et  veniet  cujus  est  ipsius  domus,  et  annuntiabit  sa^ 
cerdoti  **.  Neque  dicimus  legislatorem  praecipere  ut 
quispiam  ad  sacerdotem  veniat  accusaturus  domum 
soam,  sed  potius  tanquam  ex  medico  remedium 
mali  petiturus.  Dicimus  Itaque  Judaeorum  Synago- 
gam lepra  infectam  fuisse.  Annuntiantis  persona, 
est  sanctorum  prophetarum  choros,  qui  summo 
sacerdoti  ante  Indignationem  annuntiant  desperatio- 
nis Judaeorum  mala,  non  odio,  neque  mala  volun- 
tate, sed  verecundia  erga  beneficum,  confltentes 
quidem  illorum  peccata,  sed  misericordiam  nihilo- 
minus pro  eis  postulantes. 


A δέ  γε  περιβεδλη<ιθα6  τδ  στόμα,  ίστ\  τδ  μή  Ιχαν 
^ησίαν  άνοΤξαι  τδ  στόμα*  τ6  8b  της  τ^αρεμβολής  έξοί- 
χεσθαι,  τδ  μηχέτι  τοΤς  των  Αγίων  αύτδν  συναυλί· 
ζεσθαι  χοροΤς. 

ΚαΙ  σφάξουσι  ζό  όρτίθιοτ  τό  ίτ  €ΐς  άγγειοτ 
όστράκιγοτ,  θύεται  τδ  όρνίθιον  είς  Αγγείον  όστρά- 
χινον,  ιτροεμβληθέντος  είς  αύτδ  Οδατος  (ώντος,  Τνβ 
γένηται  ό χαθαρισμδς  Οδατι  χα\  α?ματι,  Απερ  Ιζηλ- 
θεν  ΑτΓδ  της  πλευρΑς  του  Σωτήρος.  Ξύλον  41  χέδρι- 
νόν  φησι  τδ  της  σωτηρίας  ήμων  ξύλον.  Τδ  SL·  χεχλω· 
σμένον  χόχχινον  τύττος  ήν  του  τιμίου  αίματος,  6ι  οδ 
χαΟαίρεται  ό χόσμος  δλος.  Οίμαι  δέ  τδν  ύσσωπον, 
τήν  διΑ  τού  τυνεύματος  θερμότητα*  τδ  δδ  στζαρτίον 
τδ  χόχχινον  τ1)ν  τερδς  σΑρχα  σύμβασιν  τού  Λόγου 
δηλοι. 

TVjy  neyaJlifr  αύτον  καΐ  τότ  αώγωτα  ξν/ίτ^θή- 
σεζαι.  ΣυρΑται  τ1)ν  χεφαλήν,  χατΑ  τΑ  χεφαλαιωδέ- 
στερα  χα\  Αρχιχώτερα  των  δογμΑτων*  χατΑ  Sk  τδν 
^γωνα,  δπερ  σύμβολόν  έστι  τού  Ανδρδς,  ΑποτιΟέ- 
μένος  τΑ  τού  Ανδρδς  Αμαρτήματα*  χατΑδέτΑς  όφρϋς, 
πΑσαν  οίησιν,  χα\  ίν'  ούτως  όνομΑσω,'όφρύωσιν  Απο- 
τιθέμενος.  Σύμβολον  δέ  φησι  ταύτα  προσφύντα  xal 
έ ξανθή σαντα  τή  ψυχή,  νεχρότητος  τρίχες  ονομαζό- 
μενα. 

Αήψοζϋη  δύο  άμτοϋς  άμώμονς  έηοΜΤίοίονς, 
Είς  τρία  ό λόγος  διαιρεί  τΑ  Αναφερόμενα*  Ιν  μΑν  τήν 
λύσιν  των  ττροημαρτημένων*  §ν  δδ,  τδ  δλον  Αναφέ- 
ρεσθαι  τφ  Θεψ*  Ιτερον  δδ,  τδ  Αναφερόμενον  kn'  αυ- 
τδν  τδν  χαθαριζόμενον  των  ύπ’  αύτού  γινομέναιν. 

Q ΤΑχα  δδ  χα\  τΑ  τρία  τής  σεμιδΑλεους  δέχατα  χαραλαμ^ 
βΑνεται,  ίν'  Αν  μδν  των  δεχΑτιον  τψ  σφαζομένω  Αμνφ 
συναχθή,  χαΐ  τδ  δεύτερον  τφ  λοιπφ,  χα\  τ6  τρίτον 
τφ  χροβΑτφ.  *^Ηδη  τοίνυν  δχ\  τφ  χέμπτφ  χαθι- 
ρισμφ  ίχει  ο6χ\  Αλευρον,  ΑλλΑ  σεμίδαλιν,  βπερ  σύμ- 
βολόν έστιν  Ολης  Αρτου  χαθαρού,  χα\  ταύτην  δλαίφ 
πεφυ ραμένη V*  δχερ  ώς  τρέφον  φως,  φωτδς  χρείαν 
χα\  ού  πυρδς  δπιτελούν  χαραλαμβΑνεται.  Έχει  0δ 
χαθ*  έαυτδ  χωρίς  τού  είς  φύρασιν  τής  σεμιδΑλεως  χα- 
ραλαμβανομένου  έλαίου,  δλαιον  δ διΑ  τού  ίερέως  Ava- 
φέρεται  μέτρου  χοτύλης  τυγχΑνον.  Κα\  χΑνυ  δοχεί 
μοι  ίερέως  δέεσθαι  τό  * c Στήσει  δ Εερεύς  δ χαθαρίζ€υν 
τδν  Ανθρωχον  τδν  χαθαριζόμενον,  χα\  ταύτα  έναντι 
Κυρίου.  » 

Κ(ύ  ήξει  τίτος  αύτον  ή οίκία,  %αΧ  άταγ^αΧεί 

D τφ  lepei.  ΚαΙ  ούδέχοτέ  φαμεν  χατηγορήσοντα  της 
οίχίας  τής  έαυτού  δείν  ίέναι  τινΑ  χρδς  τδν  Ιερέα,  τδν 
νομοθέτην  είπείν*  Αλλ*  ώσττερ  δή  μΑλλον  έξ  Ιατρού 
τφ  συμβεβηχότι  φάρμαχον  δξαιτήσοντα.  Δελεχρώ- 
σθαι  δή  οδν  φαμεν  τήν  των  'Ιουδαίων  συναγωγήν.  Τδ 
δδ  τού  Αναγγέλλοντός  έστι  χρόσωχον,  δ των  Αγίων 
προφητών  χορός*  οί  χα\  έξαγγέλλονται  τφ  μεγΑλφ 
ΑρχιερεΤ,  τουτέστι  πρδ  τής  Αγαναχτήσεως,  τής  Αχο- 
νοίας  των  Ιουδαίων  τΑ  χΑθη,  ού  μίσει,  ούδδ  Απεχ- 
θείς, Αλλ'  αίδοί  τή  περί  τδν  εύεργέτην  συνομολο- 
γούντες  μδν  τΑ  έχείνων  πλημμελήματα,  δλεΰσθαε  F 
οδν  δμως  παραχαλούντες. 


··  Levit.  XIV,  5.  **  ibid.,  9.  ■·  ibid.,  10. 


•‘ibid.,  II.  "ibid., 55. 


« 


ua  ' ■ IN  LEVlTlCtm  houilia  i. 


4V& 


0RI6ENIS  IN  LEVITICUM. 


HOMILIA  PRIMA  (95). 

1.  Sicui  in  novissimis  diebus  Verbum  Dei  ei  Ma- 
ria carne  vestitum  (94)  processit  in  hunc  mandam, 
et  aliud  quidem  erat  quod  videbatur  in  eo,  aliud 
quod  intelligebaiur;  (carnis  namque  aspectus  in  eo 
patebgt  omnibus,  paucis  vero  et  electis  dabatur  di- 
vinitatis agnitio ;)  ita  et  curo  per  prophetas  vel  le- 
gislatorem verbum  Dei  profertur  ad  homines,  non 
a*bsque  competentibus  profertur  indumentis.  Nam 
sicut  ibi  carnis,  ita  hic  litterae  velamine  tegitur:  ut 
littera  quidem  aspiclaiur  tanquam  caro,  latens  vero 
intrinsecus  spiritalis  sensus  tanquam  divinitas  sen- 
tiaiur.Tale  ergo  est  quod  et  nunc  invenimus  librum 
Levitici  revolventes,  in  quo  sacrifkiorum  ritus,  et 
hostiarum  diversitas,  ac  sacerdotum  ministeria  de- 
scribuntor  (95).  Sed  bcec  secundum  litteram,  quae 
taiTquam  carc  Yerbi  Dei  est  et  indumentum  divini- 
tatis ejus,  digni  fortassis  vel  aspiciant,  vel  audiant 
et  indigni.  Sed  et  beati  sunt  illi  oculi,  qni  velamine 
litterae  obtectum  intrinsecus  divinum  Spiritum  vi- 
dent (9f) ; et  beati  sunt  qu»  ad  haec  audienda  mun- 
da» aures  interioris  hominis  deferunt.  Alioquin 
aperte  in  his  sermonibus  occidentem  litteram  sen- 
tient. Si  enim  secundum  quosdam  etiam  nostrorum 
intellectum  simplicem  sequar,  et  absque  olla , ut 
ipsi  ridere  nos  solent,  stropha  verbi  et  allegoriae 
185  nubilo  vocem  legislatoris  excipiam,  ego  ec- 
clesiasticus sub  Ode  Ciirieti  vivens,  et  in  medio  Ec- 
clesiae positus,  ad  sacriOcandum  vitulos  et  agnos, 
et  ad  oflerendam  similam  cum  tbare  et^  oleo  divini 
praecepti  auctoritate  compellor.  Hoc  enim  agunt, 
qui  deservire  nos  historiae, 'et  servare  legis  litteram 
cogunt.  Sed  tempus  est  nos  adversus  improbos  pre- 
sbyteros uti  sanctae  Sosanoae  vocibus,  quas  illi  qui- 
dem repudiantes,  historiam  Susannae  de  catalogo 
divinorum  voluminum  desecaront.  Nos  autem  et 
suscipimus  et  opportune  contra  ipsos  proferimus, 
dicentes  : c Angustiae  mihi  undique  (97).  > Si  enim 
liOG  consensero  vobis , ut  legis  litteram  sequar, 

·*  Dan.  XIII,  22,  23.  11  Cor.  iii,  16.  ” Ps 

Levit.  II,  4. 


f Mors  mihi  erit ;> si  autem  non  consensero, «non 
effugiam  manus  vestras.  Sed  melius  est  me  sine 
ullo  gestn  (98)  incidere  in  manus  vestras,  quam 
peccare  in  conspeelu  Domini  > Incidamus  ergo 
et  nos,  si  iia  necesse  esi,  in  obtrectationes  vestras, 
tantum  ut  veriuiem  verbi  Dei  sub  litterae  tegmine 
cooperiam  ad  Christum  jam  Dominum  conversa 
cognoscat  Ecclesia  : sic  enim  dicit  Apostolus 
quia  f si  conversus  quis  fuerit  ad  Dominum,  aufe- 
retur velamen  : ubi  enim  spiritus  Domini,  ibi  li- 
bertas. > Ipse  igitur  nobis  Dominus,  ipse  sanctus 
Spiritus  deprecandus  est,  ut  omnem  nebulam, 
omnemque  caliginem  quae  peccatorum  sordibus  coii- 
creia  visuro  nostri  cordis  obscurat,  auferre  digne- 
tur, ut  possimus  legis  ejus  Inielligenllam  spiritalem 
et  mirabilem  contueri,  secundum  eum  qui  dixit 
f Revela  oculos  meos,  et  consMerabo  mirabilia  de 
lege  lua.  » Igitur  quam  possumus  breviter  pauca 
perstringamus  ex  mullis,  non  tam  singulorum  ver- 
borum eiplanaiioni  studentes  (hoc  enim  facere  per 
otium  scribentis  est),  sed  qnm  ad  aediflcalionem 
Ecclesiae  pertinent,  proferentes  : ut  occasiones  po- 
tius inielligenliae  auditoribus  demus,  quam  exposi- 
tionum latitudinem  persequamur  (99),  secundum 
illud  quod  scriptura  est  *· : t Da  occasionem  sa  - 
pienti>et  sapieniior  erit.  i 
2.  Principium  ergo  LeviUci  dicit,  quia  vocavit 
Dominus  Moysem,  et  locutus  est  illi  de  tabernaculo 
testimonii,  ut  promulgaret  filiis  Israel  sacrificio- 
• rnm  leges  et  munerum,  et  ait  : c Si  bomo  munus 
' offeret  (1)  Domino,  offeret  ex  bobus  vel  pecoribus, » 
id  est  agnis  vel  hoedis.  c Si  vero  ex  avibus,  turtures 
vel  pullos  columbarum.  » Si  vero  non  homo,  sed 
anima  offerat  munus  Deo,  cx  simila,  inquit  iffe- 
rat  panes  azymos  coctos  in  clibano,  vel  certe  simi- 
lam ex  sartagine  in  oleo  conspersam,  ant  ex  crati- 
cula in  oleo  (2)  nihilominus  subactam.  Tum  deinde 
edocemur  quia  fermentatum  nibil  omnino  oportet 
offerri  ad  altare  Dei,  neque  mei  usquam  (5)  sacrili- 

...cxviii,  18.  ··  Prov.  IX,  9.  Levit,  i,  2,  14. 


(9a)  Collatas  sunt  hae  homilim  cum  qoaiuor  mss, 
II  no  Sangermanensi  vetustissimo  cujus  character 
uncialis  est ; altero  Gemeticensi ; tertio  Beccensi,  et 
quarto  bibliothecae  R.P.  Franciscanorum Gadoinen- 
sium. 

(94)  Ex  Mana  came  vestitum.  Sic  babent  omnes 
msa.  Libri  vero  antea  editi , c ex  Mariae  carne  ve- 
sti tum.  I 

(95)  Omnes  mss.,  c describuntur;  j libb.  editi, 
c ascribuntur,  i Infra  iidem  libb.  editi,  i caro  Yerbi 
Dei  est,  et  induroentum  divinitatis  ejus,  digni  for- 
tasse, » sed  mss.  ut  in  nostro  textu. 

(95)  Codex  Sangermanensis,  i videant.  i Alii, 
€ vident.  » 


(97)  Yeteres  editiones  : c Angustiae  mihi  sunt 
undique,  > sed  codex  Sangermanensis  omittit  ver- 
bum f sunt.  > 

(98)  Codd.  Gemeticensis  et  Cadomensis,  t nullo 
gesto;  I Sangermanensis,  t nullo  gestu.  » 

(99)  Mss.  Sangerm.  et  Gemeiic.,  c persequa- 
mur; I alias,  i prosequamur.  » 

(1)  Omnes  mss.,  t offeret.  » Alias,  t offerat.  » 
Mox  codd.  Cadomensis  ei  Gemeticensis,  < ex  bubus 
el  pecudibus.  » 

(2)  Omnes  mss.,  c in  oleo.  » Alias  deesi,  i in.  i 
(5)  Codd.  Sangerm.  et  Gemetic·!  f mei  usquain.  » 

Alia^  c mellis  quidquain.  » 


407  ORIGENIS  4<1β 

tiie  admiseeri,  sed  eale  ealiri  omne  sacrificium  vel  A Iriarcbarum  generatione  Yenientem.  Erii  autem 

munus.  Secundo  iii  loco  de  primitiarum  prscepit  masculus  sine  macula.  Masculus  vere 

aacriflciisy  qum  recentia  tosta  ac  bene  purgata  of-  peccatum  quod  est  femines  fragilitatis  ignorat.  ^ 

ferri  Domino  jubet.  Postbsec  siib  eadem  legis  con-  ius  ergo  ille  masculos»  solus  sine  macula  est»  qui 

linentia  de  sacrificiis  salutaribus  Injungitur»  primo  peccaturo  non  fecit»  nec  dolus  inventus  est  in  om 

ex  bobus»  secundo  ex  ovibus»  In  quibus  tamen  li>  ejus  et  qui  acceptus  contra  Dominum  oHertnr  ad 

ceat»  sive  in  agnis»  sive  in  hoedis  vel  feminas  of*  ostium  tabernaculi.  Ad  ostium  tabernaculi  non  est 

ferre,  vel  mares»  et  nihil  praeter  haec  animalia  de-  intra  ostimn,  sed  extra  ostium.  Extra  ostium  eie- 

ceruit  in  sacrificiis  salutaribus  offerendum.  Sed  re*  nim  fuit  Jesus,  quia  t iii  sua  propria  venit»  et  sui 

petamus  paululum , et  videamus  primo  omnium  eum  non  receperunt  **·  i Non  est  ergo  ingressos 

quid  est  quod  dicit : c Homo  ex  vobis  si  offerat  mu-  tabernaculum  illud»  ad  quod  venerat»  sed  ad  ostium 

nos,  » quasi  vero  possit  alius  aliquis  offerre  quam  ejus  oblatus  est  in  holocaustum , quia  extra  castra 

homo.  Et  utique  suffecisset  dicere»  si  quis  ex  vobis  passus  esi.  Nam  et  illi  mali  coloni  venientem  filium 

offerat  munus  : sed  nunc  dicit : c Si  homo  ex  vo-  Palrisfamilias  ejecerunt  foras  extra  vineam,  et  oc- 

bis  offerat  munus.  i In  consequentibus  vero  dicit : ciderunt  Hoc  est  ergo  quod  offertur  ad  ooiiom 

c Si  autem  anima  offerat  munus.  i In  posterioribus  " tabernaculi  acceptum  contra  Dominum ; el  quid  tam 
porro»  cum  secundo  jam  loquitur  Dominus  ad  Moy-  accepturo  quam  hostia  Christi,  qui  seipsuro  obtolil 
sem»  et  mandat  de  sacrificiis  pro  peccato  offerendis»  Deo? 

ita  dicit : i Si  pontifex  peccaverit,  offerat  illud  et  5.  Et  tamen  t imponet  (6)  manum  suam»  in- 
illud  t Yel  si  omnis  Synagoga  peccaverit»  vel  si  quit  super  caput  hostiae»  ei  jugulabunt  vitulum 
princeps  peccaverit  (4),  vel  si  anima  una  peceave-  contra  Dominum,  et  offerent  filii  Aaron  sacerdotis 
tii  : mandatur  singulis  quibusque  quid  offerant  sanguinem,  el  effundent  sanguinem  ad  altare  in 
Quid  ergo?  inanem  putamus  esse  isiam  personarum  circuitu»  quod  est  ad  ostium  tabernaculi  lestimo· 
distinctionem»  ut  aliud  quidem  offerendum  sub  ho-  nii.  i Polest  quidem  videri  ob  boc  dictum»  quod  de 
minis  appellatione,  aliud  sub  animte»  aliud  sub  filiis  Aaron  erani  Annas  eiCaipbas»  et  exteri  omnes 

pontificis,  aliud  vero  sub  synagogx,  aliud  etiam  qui  consilium  agentes  adversum  (7)  Jesum  pronao- 

sub  principis»  vel  sub  unius  animx  cognominatione  liaverunl  eum  reum  mortis,  et  effuderunt  sanguinem 
mandetur?  Ego  interim  pro  exiguitate  sensus  mei,  ejus  circa  basim  allaris  tabernaculi  testimonii,  ibi 
boc  in  loco  hominem  quem  appellavit»  et  primum  enim  effunditur  sanguis,  ubi  erat  altare  et  basis 

in  omnibus  posuit  ad  offerendum  munus  Deo»  in-  G ejus»  sicut  ipse  Dominus  dixit  ” : « Quia  non  ca· 

ielUgenduro  esse  omne  humanum  arbitror  genus»  pit  perire  propbclam  ‘extra  Hierusalem.  » Posuit 

et  ipsum  dici  hominem  qui  holocaustum  offerat  vi-  ergo  et  manum  suam  super  caput  vituli  : boc  est 

iulum  ex  bobus  sine  macula.  Iste  autem  vitulus  peccata  generis  humani  imposuit  super  caput  (8) 

sine  macula»  vide  si  non  ille  saginatus  est  vitulus  suum.  Ipse  est  enim  caput  corporis  Ecclesiae  sux*. 

quem  pater  pro  regresso  (5)  ac  restituto  sibi  illo  Sed  et  hoc  forusse  non  sine  causa  fit»  quod  cum 

qui  perierat  filio»  quique  omnem  ejus  substantiam  superius  dixisset»  c applicabit  eum  ad  osiium  ta- 

dilapidaverat»  jugulavit»  et  fecit  convivium  magnum,  bernacull  testimonii  i in  posterioribus  repetit»  et 

et  ixtitiam  habuit  ’*»  iia  ut  Ixiarenior  angeli  in  iterum  dicit»  < ad  altare  quod  est  ad  ostium  ta- 

coelo  super  uno  peccatore  pcenitemiain  agente.  Ho-  bernaculi  testimonii  **»  i quasi  non  eumdem  locom 

mo  ergo  iste  qui  perierat  el  inventus  esi»  quoniam  sub  eadem  narratione  semel  designasse  suffecerit, 

uihil  habuit  proprix  sobstanlix  quod  offerret»  cun-  Nisi  quia  forte  boc  inlelligi  voluit,  quod  sanguis  Je- 

cia  namque  dilapidaverat  vivens  luxuriose»  invenit  su  non  solum  in  Jerosaleoi  effusus  est»  ubi  eratal- 

isium  vitulum  coeliios  quidem  missum,  sed  ex  pa-  tare»  et  basis  ejus,  et  tabernaculum  ie8liinonii»sed 

triarchanim  ordine»  et  connexis  ex  Abraham  gene-  ^ et  quod  supernum  altare  quod  est  in  cosUs»  ubi  ct 
rationum  succes.sionibus  venientem»  el  idcirco  non  ^ Ecclesia  primitivorum  est,  idem  ipse  sanguis  asper- 
dixit  vitulum  et  siluit»  ut  videatur  vitulus  quicun-  serit  (9),  sicut  el  Apostolus  dicit,  quia  i pacificavit 

que  mandatus,  sed  vitulum  ex  bobus,  id  est»  ex  pa-  per  sanguinem  crucis  sux»  sive  qux  in  terra  sunt, 

*·  Levit.  IV.  *·  Luc.  xv.  « lea.  « Joan.  i,  M.  ··  Mallh.  xxi,  59.  Levit:  i»4,  5.  “ Lee. 

xiii,  55.  ··  Ephes.  i,  2*.  **  Levit,  i,  5.  “ ibid.,  5. 

(4)  lidem  mss.,  c princeps  peccaverit;  · alias»  (8)  Omnes  mse.,  t corpus.  » Sed  prxslare  vide- 

c principes  peccaverint,  i tur  priorum  ediiionuni  lectio  i caput.  » 

(5)  € Pro  regresso.  > Sic  codex  Sangermanen-  (9)  Priores  editiones, « suj^  iiliid  altare  quod 

sis.  Alias  deerat,  c pro.  i Infra  idem  ms.»  i erit  est  iii  ccelis,  ubi  ei  Ecclesia  priiniiivorom  est» 

autem  masculus  sine  macula,  masculus  vere  est.  i idem  ipse  sanguis  aspersus  erit.  > Hinc  iterum  io 

Alias  legitur»  f est  > pro  f erit»  » et,  c vero  > pro  sequentibus  sxcuiis  passurum  Christum  videbatur 

c vere.  » Huetio  Origciies  affirmare,  sed  cuni  aliam  omnino» 

(6)  Godd.  Gemetic.  et  Cadomensts,  c imponet.  > eam  nempe  quam  sequimur»  exhibeant  Jeciioneni 

Sangerm.,  c imponit.  » Alias»  c imponent,  i omnes  codices  roanuscripii»  id  unum  sequitur  ex 

(7)  Codex  Sangerm.»  i adversum. » Alias»  c con-  boc  loco  sensisse  Adamantium, Christi  mortem  s»- 

tra.  » ' n,el  obiiam  in  terris»  iion  solum  homimbuf*  sel 


40Θ  IN  LEVlTiCUM  HOMILIA  I.  iiO 

rife  in  eeeiis  > Recte  ergo  secundo  iioml·  A in  fide  Christi,  alia  aulcm  illis  qni  jam  perfeeii  sunt 
nart  altare,  quod  est  ad  ostium  tabernaculi  testimo-  in  scientia  et  chariiale  ejus,  aptare,  hoc  est  mem- 

nii,  quia  non  solum  pro  (errestrihns,  sed  etiam  pro  bratim  ],87  divisisse.  Sed  et  qui  noTii 

coelestibus  oblatus  est  hostia  Jesus,  et  hic  quidem  ostendere  quae  fuerint  legis  principia,  qui  etiam  in 
pro  hominibus  ipsam  corporalem  materiam  sangui-  prophetis  profectus  accesserit,  quae  vero  in  Evan- 
nis'sui  fudit,  in  ceelfsiibus  vero  ministrantibus,  si  geliis  plenitudo  perfectionis  habeatur;  vel  qui  do- 
qui  illi  inibi  sunt,  sacerdotibus,  vitalem  corporis  cere  potest,  quo  verbi  lacte  alendi  sint  pamifi  in 

sui  virtutem,  veliil  spiritale  quoddaiti  sacrificium  Christo,  et  quo  verbi  olere  reficiendi  (H)  sint  qui 

immolavit.  Yis  autem  scire  quia  duplex  hostia  in  infirmantur  in  Ode,  quis  etiam  sit  cibus  solidus  et 
eo  fuit,  conveniens  terrestribus,  et  apta  ccelesti-  fortis,  quo  impinguandi  sint  athletae  Christi ; qui 
bus?  Apostolus  ad  Hebraeos  scribens  dicit  : c Per  haec  singula  novit  spiritali  ratione  dividere,  potest 
velamen,  id  est  carnem  suam,  i Et  iterum  interius  hujusmodi  doctor  ille  sacerdos  videri,  qui  imponit 
velamen  ioterprelaiur  ccelum,  quod  penetravit  Je-  super  altare  holocaustum  per  membra  divisum.  Ad- 
sus,  ut  assistat  nunc  vultui  Dei  pro  nobis,  c sem-  dit  ei  iigna  altari,  quo  ignis  animetur  et  ardeat,  is 

per,  inquit  vivens  ad  interpellandum  pro  his.  > & qno  non  solum  de  corporalibus  virtutibus  Christi, 

Si  ergo  duo  tnlelligunlur  velamina,  quae  velutpon-  ^ sed  etiam  de  divinitate  ejus  sermo  miscetur.  De- 


lifex  ingressus  est  Jesus,  consequenter  et  sacrifi- 
cium duplex  intell  gendiim  est,  per  quod  et  terre- 
stria salvaverit  et  cceiesiia.  Denique  ei  ea  quae  se* 
quuntur,  plus  ccelesti  sacrificio  quam  terreno  vi- 
dentur aptanda. 

c Et  decoriantes,  inquit  holocaustum  divi- 
dent illud  membratim,  et  imponent  filii  Aaron  sa- 
cerdotis ignem  super  altare,  et  constipabunt  ligna 
in  ignem,  et  imponent  filii  Aaron  sacerdotis  divisa 
membra,  et  caput,  et  adipes,  ei  ligna  quae  sunt  su- 
per altare.  Interanea  vero  et  pedes  lavabunt  aqua, 
et  imponet  sacerdos  omnia  super  altare,  bosiia  est 
et  sacrificium  odor  suavitatis  Domino,  i Quomodo 
decorietur  caro  verbi  Dei,  quod  hic  vitulus  nomi-  ^ 
nator,  et  quomodo  membratim  dividatur  a sacer- 
dotibus, operae  pretium  est  advertere.  Ego  puto 
quod  ille  sacerdos  detrahit  corium  vituli  oblati  in 
hoiocaustum,  et  deducit  pellem  qua  membra  ejus 
conteguntur,  qui  de  verbo  Dei  abstrahit  velamen 
litterae,  ei  interna  ejus  quae  sunt  spiritalis  intelli- 
gentiae  membra,  denudat  : et  haec  membra  verbi 
interioris  scientiae,  non  in  humili  aliquo  loco  ponit, 
sed  in  alto  et  sancto,  id  est,  super  altare  collocat  : 
cum  iion  indignis  hominibus,  et  humilem  vitam  ac 
terrenam  ducentibus  pandit  divitia  mysteria,  sed  il- 
lis qai  altare  Dei  suot,  in  quibus  seniper  ardet  di- 
vinus ignis,  et  seinper  consumitur  caro.  Super  hos 
ergo  tales  membratim  divisos  iste  holocausti  vitu- 
lus collocatur.  Dividit  namque  membratim  vitulum,  | 
qui  explanare  per  ordinem  potest,  et  competenti 
distinctione  disserere,  qui  sil  profectus,  Christi 
fimbriam  contigisse;  qui  vero,  pedes  ejus  hvisse 
lacryniis,  et  capillis  capitis  extersisse;  quanto  au- 
tem iis  potius  sil  caput  ejus  unxisse  myro  (10)  : sed 
et  in  pectore  ejus  recubuisse  quid  habeat  eminentim. 
Ilorum  ergo  singulorum  causas  disserere,  ei  alia 
quidem  incipientibus,  alia  vero  iis  qui  jam  proficiunt 

” Coloss.  1,  20.  ^ Hebr.  x,  20.  Hebr.  vii,  25, 
XIII,  8.  **  I Cor.  IX,  27. 

etiam  angelis  el  aliis  coelestibus  virtutibus  pro- 
fuisse. Vide  lib.  ii  Origenian.,  quaesi.  3,  num.  20 

ci  24. 

(10)  Codex  Sangerro.,  c myro.  > Alias,  · myr- 
rba.  » 


sursum  eiiiin  est  divinitas  Christi,  quo  ignis  iste 
festinat.  Convenienter  ergo  omnia  haec  quae  in  cor- 
pore a Salvatore  gesta  sunt,  coelestis  ignis  absum- 
psit, et  ad  divinitatis  ejus  naturam  cuncta  restituit. 
Lignis  tamen  adhibitis  ignis  iste  succenditur.  Usque 
ad  lignum  enim  in  carne  (12)  passio  fuit  Christi. 

Ubi  amem  suspensus  in  ligno  esi,  dispensatio  car- 
nis finita  est.  Resurgens  enim  a inoriuis  ascendit 
in  ccelum,  qno  Iter  ejus  natura  ignis  ostendit.  Un- 
de et  Apostolus  dicebat^,  quia  c ei  si*  coguoviimu 
Christum  secundum  carnem,  sed  nunc  jam  non 
novimus,  i Holocaustum  namque  carnis  ejus  per  li- 
gnum crucis  oblatum,  terrena  coelestibus,  el  divinis 
humana  sociavit.  Interanea  sane  cum  pedibus  aqua 
dilui  jubet  sermo  prsccepti,  sacramentum  baptismi 
sub  ligurali  praedicatione  denuntians.  Nam  intera- 
nea diluit,  qui  conscientiam  purgat.  Pedes  abluit, 
qui  coiisummaiiotiem  suscipit  sacramenti,  el  scit 
quia  qui.  mundus  est,  non  indiget  nisi  ut  pedea 
l.ivei^^,  et  quia  pariem  quis  habere  non  polcsl  cum 
Jesii,  nisi  laveril  pedes  ejus. 

5.  Verum  si  bxc  etiam  ad  moralem  locum  incli- 
nare velis,  habes  ei  tu  vitulum,  quem  offerre  de- 
beas. Vitulus  est,  el  quidem  valde  superbus,  caro 
lua  : quam  si  vis  munus  Domino  offerre,  ul  eam 
casiam  pudicamque  custodias,  adduc  eam  ad  ostium 
tabernaculi,  id  esi,  ubi  divinorum  librorum  susci- 
pere possil  auditum.  Masculinum  sit  munus  tuum, 
feminam  nesciat,  concupiscentiam  respuat,  fragili- 
tatem refugiat,  nihil  dissolutum  requirat  aut  molle. 
Impone  etiam  manum  luam  super  hostiam  tuam, 
ni  sil  accepta  Domino,  et  jugula  illam  contra  Domi 
num,  hoc  esi,  impone  ei  continenlise  frenum,  et 
manum  dlsciplinx  iie  auferas  ab  ea,  sicut  imposuit 
manum  carni  sux  ille  qui  dicebat^  : t Macero  cor- 
pus meum  el  servituti  subjicio,  ne  forte  cum  aliis 
praedicavero,  ipse  reprobus  efiiciar. » El  jugula  eam 
” Levit.  lYi,  7,  8,  9.  II  Cor.  v,  it>.  ^ Joan.  I < 

(11)  Cod.  Sangerm.,  c reficiendi. » Libb.  editi, 
c refovendi.  » Codd.  Geinetic.  et  Cadoineiisis,  i fo- 
vendi. I 

(12)  Omnes  mss.,  c iii  carne. » Libb.  editi,  i car- 
nis. i 


411 


ORIGENISj 


i\i 


contra  Dominum,  mortificans  sine  dubio  membra 
tua  quae  sunt  super  terram.  Sed  et  filii  Aaron  sacer- 
dotis offerant  sanguinem  ejus.  Sacerdos  in  te  est, 
et  filii  ejus,  mens  quae  in  te  est  et  sensus  ejus,  qui 
merito  sacerdos,  et  filii  sacerdotis  appellantur : soli 
enim  sunt  qui  intelligunt  Deum,  et  capaces  sunt 
scientiae  Dei.  Vult  ergo  sermo  divinus,  ut  rationa- 
bili sensu  carnem  tuam  in  castitate  offeras  Deo, 
secundum  quod  Apostolus  dicii^* : f Hostiam  vU 
Tam,  sanctam,  placentem  Deo,  rationabile  obse- 
quium vestrum.  i Et  lioc  esi  per  sacerdoienri  vel 
filios  sacerdotis  offerre  sanguinem  ad  altare,  cum 
et  corpore  et  spiritu  quis  castus  efllcitur.  Sunt 
enim  et  alii,  qui  offerunt  quidem  hoiocausluro  car- 
nem suam,  sed  non  per  ministerium  sacerdotis. 
Non  enim  scienter  (15),  nec  secundam  legem  quse 
in  ore  sacerdotis  est  offerunt,  sed  sunt  quidem 
isasli  corpore,  animo  autem  inveniuntur  incesti. 
Aut  enim  glorim  humanae  concupiscentia  macu- 
lantur, aut  cupiditate  avaritiae  polluuntur,  aui  invi- 
diae ac  livoris  infelicitate  sordescunt,  vel  furentis 
odii  et  irae  inimauiiale  vexantur.  Quicunque  ergo 
tales  siint,  licet  corpore  casti  sint,  tamen  non  offe- 
runt holocausta  siia  per  manus  et  ministerium  (U) 
sacerdotis.  Non  est  enim  in  eis  consilium,  et  pru- 
dentia, quae  sacerdotio  fungitur  apud  Deum  : sed 
sunt  ex  illis  quinque  virginibus  stultis,  quae  virgi- 
nes quidem  fuerunt,  el  castitatem  corporis  serva- 
verant, oleum  autem  chariiatis,  et  pacis,  et  reli- 
quarum virtutum,  invasis  suis  condere  nescierunt, 
ot  idcirco  exclusae  sunt  a thalamo  sponsi*^ : quo- 
niam sola  carnis  continentia  ad  altare  Dominicum 
non  potest  pervenire,  si  reliquis  virtutibus  el  sa- 
cerdotalibus ministeriis  deseratur.  El  ideo  qui  haec 
legimus  vei  audimus,  in  u iramque  pariem  operam 
demus  (15),  casti  esse  corpore,  recti  lueiite,  mundi 
corde,  moribus  emendati,  proficere  in  operibus, 
vigilare  in  scientia,  fide,  el  actibus,  gestis,  et  in- 
tellectibus esse  perfecti,  ut  ad  similitudinem  bosiiae 
Christi  conformari  mereamur,  per  ipsum  Dominum 
nostrum  Jesum  Christum  (16),  per  quem  Deo  Patri 
omnipotenti  cum  Spiritu  sancto  est  gloria  el  impe- 
rium in  saecula  saeculorum.  Ainen. 

HOMILIA  11. 

De  sacri^ciorum  rilu^  hoc  est  de  muneribus  et  sacri^ 
fieiis  (17)  salutaribus  ^ et  pro  peccatis ; et  quomodo 
offert  pontifex  pro  peccata  suo,  ei  pro  peccato 

**  Rom.  XII,  1.  ” Mallii,  xxv.  *·  Levit,  ivft. 


A SynoQoga:,  vei  pro  anhnd  que  ex  popule  Ittm 
peccaverit  non  voluntate» 

1.  Superior  quidem  dc  principio  Levitid  dispe· 
latio  edocuit  nos  legem  sacrificiorum,  qg, 
munera  appellantur,  ut  si  homo  munus  offerret,  ei 
animalibus  id  offerret,  boc  est  ex  bobus  (18),  vd 
ovibus,  vel  etiam  capris;  si  vero  ex  avibus, lurtih 
rum  par,  aut  duos  pullos  columbinos  adhiberet.  Si 
vero  anima  offerat  monas,  similam  offerret  ei  dh 
bano,  id  est  panes  ex  simila  azymos,  aut  simibn 
oleo  conspersam  ex  sartagine  vel  etiam  crailcvb. 
Si  autem  sacrificium  offerat  primiiianim,  de  pri- 
mitiis fru^m  (19),  ut  simila  sil  recens,  idestoo- 
va,  igni  qnoque  eam  torreri  vult,  et  medio  fracup 
esse,  ne  muhum  minutatum  sit,  quia  priniiiixsvQi, 

B el  bene  purgata  sit.  Oleam  quoque  et  tbusm  iaipo. 
nantur  super  eam,  et  sic  offeratur.  At  vero  si 
quis  (20)  offerat  sacrificium  saluure,  ex  bobus  jo- 
betur  ofierre,  vel  etiam  ex  ovibus  sive  capris,  a 
exceptis  his  nullum  aliud  sacrificii  genus  substitoi- 
tur  in  salutaribus  hostiis.  Nam  pro  peccatis  oos 
voluntariis  (21),  generaliter  quidem  anima  jabaar 
offerre,  et  post  haec  per  diversas  itur,  variasqoe 
personas : et  jubetur,  sl  quidem  pontifex  sit  qui 
deliquit,  et  offert  sacrificium  pro  peccato,  ot  fito- 
Itim  ip'  holocaustum  offerat,  sed  non  eo  ritQ,qu 
illum  pro  munere  obtulit.  De  hoc  enim  lanium  adi- 
pes,  ei  duos  renes  cuin  adipibus  suis,  et  adipea 
qui  tegit  interiora,  imponet  super  altare  bolocan- 
siorum.  De  sanguine  quoque  ejus  intingens digi- 
tum  suum,  respergit  septies  contra  DoininuiD,e( 
linit  ex  eo  cornua  altaris  incensi.  Cxieras  aatein 
carnes  cum  corio,  et  interaneis,  et  stercore  exin 
castra  igni  cremari  jubet  in  loco  mundo.  Obstrrail· 
dum  sane  est,  quod  in  peccato  pontificis  non  addi- 
dit legislator,  quia  per  igiipraniiam,  aut  non  xoloft* 
taie  peccaverit.  Neque  enim  cadere  ignorantia  po> 
lesi  (22)  in  eum,  qui  ut  caeleros  doceret,  prore- 
ctus  est.  Si  autem  totius  Synagogae  peccatum  fue 
rit,  vitulum  nihiiominus  in  liolocausluni  Spagogi 
jubetur  offerre.  Sed  in  peccato  Synagogae  dicitur^ . 

I Si  ignoraverit,  et  latuerit  verbum  ab  oculis  Syna- 
gogae, el  fecerit  unum  ab  omnibus  mandatis  Domi' 
ni,  quod  non  fiet.  > Unde  apparet  etiam  omnoa . 
Synagogam  posse  delinquere  per  ignorantiam.  Qooii 

^ el  Dominus  confirmat  in  Evangeliis  cum  dicii^: 

I Paler,  remitte  illis,  non  enim  sciunt  quid  faciool.} 
Quod  si  princeps  fuerit  qui  offert  hostiam  prepeo· 

’ Luc.  xxiii,  34. 


(13)  God.  Sangerm.,  c scienter,  a Libb.  editi, 
scientes,  i 

(14)  Idem  ms.,  c ministerium.  > Libb.  editi,  c mi- 
nisteria. a 

(15)  Omnes  mss·,  i demus,  a Libb.  editi,  i dare 
debemus. » 

il6|  Christum,  Deest  in  codice  Snngerroanensi. 
17)  In  libb.  antea  editis  omittitur,  i el  sacri- 
nciis, » sed  repcriiur  in  codd.  Gemetic.  et  Cado- 
mensi. 

(18)  Libb.  antea  editi,  c offerat  ex  animalibus,  id 


offerret  ex  bobus,  i sed  omnes  mss.  ut  io  uosire 
textu. 

(19)  God.  Sangerm.,  i deprimis  fructibus.  i Μ 
Gemetic.,  ide  primis  frugibus  id  offerat,  ut simib.» 
God.  Cadom.,  c de  primis  frugibus  ut  offerat,  ut 
inila.  a God.  Beccensis,  i de  primis  frugibus  ut  of- 
ferat in  simila.  i 

(20)  God.  Sangerm.,  < el  sic  offeratur  a viro.  Si 
quis.  I 

(21)  Idem,  c non  solum  volunt.uiis.  > 

(22)  Idem,  c potest,  a Libb.  editi,  t poterat.  i 


115 


IN  LEVITICUM  IIOMIMA  II. 


cato,  hircum  ex  capris  fobelur  offerre,  non  holo-  A ritus  Dei.  Stultitia  enim  est  illi,  et  non  potest  iii- 


canstum,  sed  tantum  ut  de  sanguine  ejus  imponat 
sacerdos  super  altare,  et  omnem  adipem  ejus  offe- 
rat in  altari : reliquum  autem  sacerdotibus  rema- 
neat (i3)  ad  edendum,  sanguine  tantum  ad  basini 
altaris  effuso.  Si  vero  anima  fuerit,  inquit,  una 
quae  offert  pro  peccato,  capram  feminam  offerat : 
ritu  scilicet  eodem,  quo  hircum  superius  diximus 
immolatum  : c Quod  si  non  valuerit.  Inquit ma- 
nus ejus  I ad  capram,  vel  ad  agnum,  t par  itiriurum 
offeret,  aut  duos  pullos  columbarum.  > Quod  si  nec 
hoc  inveniet,  decimam  partem  ephi  (24)  similagi- 
nis sine  oleo  et  sine  thure  mandatur  offerre»  Haec 
quidem  nobis  singula  priori  lectione  recitata  sunt, 
verum  explanatio  eorum,  quoniam  tempore  exclu- 


telHgere,  quia  spirilaliter  dijudicatur.  Spiritalis  au- 
tem examinat  omnia,  i Iste  ergo  qui  anima  nomina- 
tur, non  potest  offerre  omnia,  qaia  examinare  non 
189  potest  omnia  : sed  offert  solam  similam  et 
panes  azymos , id  est , communem  bane  vitam, 
verbi  gratia,  in  agricultura,  aut  in  navigando,  aut 
in  aliquibus  communis*  vitm  usibus  positam,  offert 
tamen  etiam  ipse  munus  (27)  Deo  , licet  solam  si- 
milam dicatur  offerre  oleo  tantum  conspersam. 
Omnis  enim  anima  eget  oleo  divinae  misericordiae, 
nec  praesentem  vitam  evadere  quispiam  potest,  nisi 
ei  oleum  coelestis  miserationis  adfuerit.  Secundo 
in  loco,  primitiarum,  id  est  de  initiis  frugum  man- 
datur oblatio.  Quod,  si  bene  meministis,  in  die 


debamur,  omi.ssa  est,  de  qua  nunc  paucis  commo-  ^ Pentecostes  fleri  lex  jubet.  In  quo  illis  plane  umbra 


nere  studiosos  quosque,  et  eos  qui  etiam  praeteri- 
tarum meminerint  lectionum,  absurdum  non  puto, 
quanquam  ad  ea  quae  nuper  recitata  sunt,  urgea- 
mur. 

2.  Et  primo  velim  videre  quae  sit  ista  differen- 
tia, qaod  alia  quidem  hominem  dicit  offerre,  alia 
animam,  alia  pontifleem,  alia  Synagogam , alia 
principem,  alia  unam  animam  ex  populo  terrae.  £t 
poto  quidem  hominem  illum  debere  inteiligi,  qui 
ad  imaginem  et  similitudinem  Dei  factus,  rationa- 
biliter vivit.  Hic  vero  munus  offert  Deo  vitulum, 
eum  carnis  superbiam  vicerit.  Ovem,  cum  irratio- 
nabiles motus  insipienlesque  correxerit.  Hoeduin, 
cum  lasciviam  superaverit.  Offert  etiam  par  turtu- 
rum, cum  non  fuerit  solus,  sed  mentem  suam  ver- 
bo Dei  veluivero  (2.3)  conjugi  sociaverit,  sicut  hoc 
genus  avium,  unum  dicitur  et  castum  servare  con- 
fugium. Offert  etiam  ei  duos  pullos  columbarum, 
com  et  ipse  intellexerit  mysterium,  quo  oculi 
sponsae  sicut  columbae  dicuntur  ad  plenitudines 
aquarum,  et  collum  ejus  sicut  turturis  Haec  ergo 
sunt  hominis  secundum  quod  supra  exposuimus, 
munera.  Animae  autem  munera,  longe  inferiora  de- 
scribit. Anima  hxc  neque  vitulum  babet,  neque 
•vem,  neque  hnedum  quem  offerat  Deo : sed  ne  par 
quidem  turturum,  aut  duos  pullos  invenit  colum- 
barum. Similam  tantum  babet,  ex  ipsa  panes  azy- 
mos offert  a clibano,  ex  ipsa  in  sartagine  opus  fa- 


daia  est , nobis  autem  veritas  reservata  est.  In  die 
enim  Pentecostes  oblato  orationum  sacrificio,  pri- 
mitias advenientis  sancti  Spiritus  apostolorum  siis- 
pil  Ecclesia.  Et  vere  haec  fuerunt  recentia,  quia 
erat  novum  , unde  et  musto  repleti  dicebantur 
c Igni  tosta.  > Igneae  namque  linguae  supra  singu- 
los consederunt.  i Et  medio  fracta,  i Frangebantur 
enim  media,  cum  littera  separabatur  a spiritu,  c Ei 
bene  purgata.  i Purgat  namque  omnes  sordes  prae- 
sentia sancti  Spiritus,  remissionem  tribuens  pecc.a- 
torum.  Oleum  quoque  misericordiae  huic  sacrificio 
Infunditur,  et  thus  suavitatis,  per  quod  Christi  bo- 
nus odor  efficimur.  Post  haec  de  sacrificiis  saliiiari- 
, bus  dicit,  quae  ex  animalibus,  id  est  bobus,  vcl  ca- 
^ pris,  atque  ovibus  offeruntur,  et  nihil  bis  nitra  sub- 
stilnitur  ad  immolandum,  sed  ne  aves  (28)  quidem, 
quae  superius  in  offerendis  muneribus  fuerant  sub- 
stitutae. Iste  enim  qui  salutares  boslias  offert,  sine 
dubio  jam  suae  salutis  esi  conscius  ; et  ideo  qui  ad 
• salutem  pervenit,  necesse  est  ut  quae  magna  ct  per- 
fecta sunt  offerat.  Sic  enim  et  Apostolus  dicil  : 
I Perfectorum  autem  est  cibus  solidus,  i Dcliiuc  ad 
offerendas  pro  peccatis  victimas  sacrificiorum  ordo 
dirigitur , in  quo  et  secundo  dicitur  : i Loculus 
est  Dominus  ad  Moysem,  dicens  : Anima  quaecunque 
peccaverit  coram  Domino , non  voluntate.  » Recte 
animam  dicit , quam  peccare  describit.  Non  enim 
spiritum  vocasset,  quem  diceret  peccaturum  (29). 


Cium,  vel  in  craticula  oleo  permistum.  Unde  (26)  D Sed  ne  hominem  quidem  hunc  diceret,  in  quo  ne- 


^idetar  mihi  haec  qnae  anima  appellata  est,  homo 
ille,  qnem  Paulus  animalem  bomineni  nominar,  in- 
telligendus:  qui  etiamsi  peccatis  non  urgeatur,  nec 
sit  praeceps  ad  vilia,  non  tamen  babet  aliquid  in  se 
spiritale,  et  quod  figuraliter  carnes  Verbi  Dei  repu- 
tentur. Sic  enim  ipse  de  eo  Paulus  apostolus  dicit**, 
quia  c animalis  homo  non  percipit  ea  quae  sunt  Spi- 

··  Levit,  v,  7.  »*  Canf.  i,  9, 14.  ·*  1 Cor.  ii,  14 
··  Gal.  V,  22.  " Gal.  vi.  8. 

(25)  Idem,  i remaneat,  i Libb.  editi,  i remanet.» 

(24)  Omnes  mss.<  cephi. » Libb.  editi,  c offae, » 
male. 

(25)  Omues  mss·,  c vero. » Libb.  editi,  c viro. » 

(26)  Undt.  Deest  in  antea  editis,  sed  exstat  in 
codice  Saogerm. 


qiiaqoam  imago  Dei  peccato  interveniente  consta- 
ret. Non  ergo  est  spiritus  ille  qui  peccat : < Fructus 
enim  spiritus  est  (ut  describit  Apostolus  **)  cbari- 
las,  gaudium,  pax,  patientia, » et  caetera  his  similia; 
quae  etiam  fructus  vitae  appellantur.  Denique  et  alibi 
dicit  ** : c Qui  seminat  in  carne,  de  carne  metet 
corruptionem  ; et  qui  seminat  in  spiritu,  de  spiritu 
- Aci.  II , 13.  Hebr.  v,  14.  ” Levit,  iv , 1,  2. 

(27)  Codex  Sangerm.,  c ipse  munus. » Libb.  editi, 
c ipsa  mundos,  > male. 

(28)  Cod.  Sangerm. , i aves.  » Libb.  editi,  c de 
avibos.  » 

(29)  Idem  ms.  c peccaturum. » Libb.  editi,  i pec- 
catorem. » 


415  ORIGENIS  llfi 

nieiet  viiam  xlernam.  i Quoniam  ergo  alius  est  A calo.  Sed  ille  qui  oflerlur  in  munere  super  |3Q 


qui  seminat,  et  alius  est  in  quo  seminatur;  semina- 
tur autem  ?el  in  carne  cum  peccatur  ut  metatur 
corruptio,  vel  in  spiritu  cum  secundum  Deum  vi- 
vitur ut  metatur  vita  aeterna  : constat  animam  esse, 
quae  vel  in  carne  , vel  in  spiritu  seminat , et  illam 
esse  quae  vel  in  peccatum  ruere  possit,  vel  converti 
a peccato.  Naro  corpus  sequela  ejus  est  ad  quod- 
cunqne  delegerit : et  spiritus  dux  ejus  est  ad  virtu- 
tem, si  eum  sequi  velit. 

5.  Sed  haec  generaliter  dicta  sunt,  niinc  vero  per 
species  dividuntur,  c Si  pontifex,  inquit®*,  qui  un- 
ctus est  peccaverit , ut  populum  faceret  peccare, 
offeret  pro  peccato  suo  vitulum  de  bobus  sine  ma- 
cula Domino.  > Terror  simul  et  misericordia  in 
divinis  legibus  ostentatur.  Itane  tandem  lutum  est 
nihil , ne  pontifex  quidem  ? et  qui  pontifex  7 Ipse 
qui  uncliis  est , ipse  qui  sacris  ignibus  divina  sue* 
cendit  aluria,  qui  Deo  munera  et  salutares  hostias 
immolat ; qui  inter  Deum  ei  homines  medius  qui- 
dam repropitiator  intervenit  (50),  nec  iste,  inquam, 
ipse  immunis  manet  a contagione  peccati.  Sed  vide 
misericordiam  Dei,  et  plenius  eam , Paulo  docente, 
cognosce.  Ipse  enim  ad  Ilebrxos  scribens  dicit  ®*  : 
I Omnis  namque  pontifex  ab  hominibus  assumptus, 
pro  hominibus  constituitur  ad  offerendas  hostias 
Deo.  » Et  paulo  post : t Lex  , inquit  ** , homjnes 
constituit  sacerdotes  infirmitatem  habentes,  ut 
possint  sicut  pro  sua , etiam  pro  populi  infirmitate 
offerre.  > Vides  ergo  dispensationem  divinae  sapien- 
tiae. Sacerdotes  siaiiiii,  noo  eos  qui  omnimodo  pec- 
care non  possent,  alioquiii  non  essent  homines,  sed 
eos  qui  imitari  quidem  debeant  illum,  qui  peccatum 
non  fecit  ; offerre  (51)  autem  hostias  primo  pro 
suis,  postea  pro  populi  delictis.  Sed  quid  praecipue 
io  hujusmodi  sacerdote  mirandum  est?  non  ut  noii 
peccet,  quod  fieri  non  potest,  sed  ut  agnoscat  ei 
inielligai  peccatum  suum.  Nunquam  enim  se  emen- 
dat, qui  peccasse  se  non  putat.  Simul  quia  et  faci- 
lius potest  indulgcre  peccantibus,  is  qui  alicujus 
infirmitatis  suae  conscientia  remordetur.  Quae  est 
autem  oblatio  sacerdotis  pro  peccato  ? Vitulus,  in- 
quit, ad  holocaustum.  Secundo  invenimus  offerri  a 
pontifice  vitulum  in  holocaustum  , semel  pro  pec- 

“ Levit.  IV,  5.  ··  Hebr.  v,  !.  ··  Hebr.  vii,  28. 

(50)  Qttt  inter  Deum  et  homines  medius  quidam  re· 
propitiator  intervenit^  eie.  Eodem  fer  me  modo  ante 
Origein^m  Philo  Judaeus  loquitur  iib.  ii  De  Monar· 
chia : Βούλεται  τδν  Αρχιερέα  ό νόμος  μεΐζονος  μεμοι- 
ρασθαι  φύσεως  ή κατά  άνθρωπον,  έγγυτέρω  προσ- 
ιόντα  τής  θείας,  μεθόριον;  εΐ  δει  τ’  άληθες  λέγειν, 
άμφοιν,  ?να  διά  μέσου  τινδς  άνθρωποι  μεν  ίλάσκων- 
ται  Θεόν,  θεός  δέ  τάς  χάριτας  άνθρώποις  ύποδιακόνω 
τιν\  χρώμενος  όρέγη  καΐ  χορηγή.  i Postulat  lex  ίη 
pontifice  naturam  humana  majorem,  ut  qui  ad  di- 
vinam propius  accedat,  situs,  si  verum  faleri  licet, 
in  utriusque  confinio , ut  per  mediatorem  aliquem 
homines  quidem  Deum  propitient , Deus  vero  gra- 
tias hominibus , aliquo  usus  ministro,  porrigat  at- 
que largiatur.  i lia  quomie  auctor  Consiti.  aposioL 
Iib.  II,  cap.  25;  sanctus  Basiiiiis  Consiiiul.  monast.^ 
cap.  22  ; Chrysoslomus  in  Vidi  Dominum  bomil. 


holocausti  altare  consumitur.  Qui  vero  pro  pecesto. 
extra  castra,  cum  corio,  et  interaneis  ac  stercore, 
in  loco  mundo  jubetur  exuri , adipibus  solU  io  li- 
tare oblatis  et  renibus.  Qus  singula  dividere  le 
di$cerne.re,  quamvis  et  supra  nostras  vires  sil, et 
supra  auditum  vestrum,  tamen  aliquas  vobis  ad  in- 
telligendum  occasiones  conquirere,  atque imoe- 
dium  proferre  lentabimus.  Vide  ergo  ne  forte  Jesns 
quem  Paulus  dicit  pacificasse  per  sanguinem 
suum  non  solum  quse  in  terris,  sed  et  qu»  ia  cteiis 
sunt.  Idem  ipse  sil  vitulus,  qui  in  coelis  quidem  oon 
pro  peccato,  sed  pro  munere  (32)  oblatus  esi,ie 
terris  autem  ubi  ab  Adam  usque  ad  Moysem  regna- 
vit peccatum,  oblatus  sit  pro  peccato.  Et  bocest 

B passum  esse  extra  castra,  extra  illa,  opinor,  ca»tn, 
qu.ne  viderat  Jacob,  angelorum  Dei  castra  cdesiii, 
de  quibus  scriptum  est  in  Genesi  **  : i Et  suspicieiii 
Jacob  vidit  castra  Dei  in  apparata,  el  occurrerul 
illi  angeli  Dei , et  dixit  Jacob  curo  videret  eoe,(> 
stra  Dei  sunt  bxc.  i Extra  illa  ergo  castra  cmlestb 
est  omnis,  in  quo  habiUimus  nos,  locus  iste  terre- 
nus, in  quo  in  carne  passus  est  Christus.  Qnsd 
vero  dicit,  quia  cum  stercore  exuritur  el  Iolen- 
neis  , vide  ne  forte  ad  comparationem  coelesiioa 
corporum  corpus  istud  humaiix  naturx,  siercttsl- 
guraliier  appelletur.  Terra  enim  e8t,etdeiern 
sumptum.  Sed  et  cophinus  ille  stercorisqui  adn- 
dices  succidendae  ficulnex  mittitur , quid  ilind 
quam  mysterium  susceptae  in  corpore  dispensatis- 

^ ais  ostendit  ? Nec  tamen  ei  interanea  deesse  di- 
cuntur. Quamvis  enim  vilem  servi  gesserit  foream, 
plenitudo  tamen  in  eo  divinitatis  habitabat,  ibe 
quamvis  audacter  discussa  sint , tamen  quia  (33) 
fidelium  quorumque  nutriri  seinper  ad  majora  d6 
hei  auditus  , eadem  quoque  etiam  de  Synagoga  ii- 
tulo  accipienda  sunt. 

4.  In  morali  autem  loco  potest  pontifex  tsie  leo· 
sus  pietatis  et  religionis  videri , qui  in  nobis  per 
orationes  et  obsecrationes  quas  Deo  fundimus,  velit 
quodam  saccrdpiio  fungitur.  Hie  si  in  aliquo  deii· 
querit,  omnem  continuo  qui  intra  nos  esibononia 
actuum  peccare  populum  facit.  Neque  enim  recti 
operis  aliquid  gerimus,  cum  In  pravum  declinaTerit 

Ephes.  I.  ··  Genes,  xxxii,  I,  2. 

D v;  Hieronymus  epist.  128,  el  ad  Malachite^  cap.  n, 
et  alii  passim.  Veriimiamen  Augustinus  Iib.  nCojl· 
ira  Parmenianumy  cap.  8,  ex  1 Timoili.  xi,  5, arguit 
eum  Donaiislam  , quod  quodam  loco  mediatori 
dixisset  episcopum  inter  populum  et  Deum.  Sedb 
cile  haec  conciliantur.  Solus  Christus,  aiuol  Uieo* 
logi,  mediator  est  naturae  ac  redemptionis ; sacer- 
dotes autem  mediatores  sunt  ministerii  et  interces- 
sionis. 

(51)  Codex  Sangerm. , i offerre.  » Libb.  ediu, 
• offert.  » 

(52)  Qui  in  coelis  quidem  non  pro  peeeato, 

munere  t etc.  Vide  liuetiam  Origenianorum  iib.Uf 
quaest.  5,  num.  24.  . · 

(55)  Particula  i quia,  » deesl  in  antea  editis,  seu 
restituitur  e codice  Sangermanetisi. 


417  IN  LEVITICUM  IIOMILIA  II.  418 


dux  bonorum  operum « sensus,  et  ideo  ad  hujus  A 
emendationem  non  qualiscunque  hostia,  sed  ipsius 
saginati  vituli  requiritur  sacriAcium.  Similiter  et 
Synagogae  culpa,  hoc  est,  omnium  quae  intra  nos 
sunt  virtutum  emendatio,  non  aliter  quam  ex  Chri- 
sti mortiAcalione  reparatur.  Si  vero  princeps » in- 
quit peccaverit,  hircum  offeret  (34)  ex  capris. 
Princeps  iste  potest  videri  vis  rationis  quae  intra 
nos  est.  Quae  si  peccet  in  nobis,  et  stultum  aliquid 
agamus,  pertimescentia  nobis  est  illa  sententia  Sal- 
vatoris, qum  dicit  : · \os  estis  sal  terrae.  Si  au- 
tem sal  infatuatum  fuerit,  ad  nihilum  valet  nisi  ul 
projiciatur  foras , el  conculcetur  ab  hominibus.  > 
Habet  ergo  et  iste  hostiam  suam.  Sed  et  anima  una, 
inquit  si  peccaverit,  capram  feminam  similiter 
offeret,  secundum  illam  substitutionem  hostiarum,  B 
quam  superius  memoravimus.  Sed  fortasse  dicant 
auditores  Ecciesix  (35)  : Melius  fere  agebatur  cum 
dDiiqiiis  , quam  nohiscum  , ubi  oblatis  diverso  ritu 
sncriAciis  , peccantibus  venia  praistabatur.  Apud 
nos  una  tantummodo  venia  est  peccatorum,  quae  per 
Javacri  gratiam  in  initiis  datur.  Nuila  post  ha^c  pec- 
canti misericordia , nec  venia  ulla  conceditur.  De- 
cet quidem  districtioris  esse  disciplinae  Christianum, 
pro  qua  Christus  mortuus  est  (5G).  Pro  illis  oves, 
birci,  boves  jugulabantur  et  aves,  et  simila  con- 
spergebatur : pro  te  Dei  Filius  jugulatus  est,  et  ite- 
rum te  peccare  deJeclat  ? Et  tamen  ne  tibi  bmc  non 
lam  erigant  animos  pro  virtute,  quam  pro  despera- 
tione dejiciant,  audisti  quanta  sint  in  lege  sacrificia  ^ 
pro  peccatis,  audi  niinc  (37)  quantae  sint  remissio- 


nes peccatorum  in  Evangeliis.  Est  ista  prima  , qua 
baptizamur  in  remissionem  peccatorum.  Secunda 
remissio  est  in  passione  martyrii.  Tertia  est,  quae 
pro  eleemosyna  datur  (38).  Dicit  enim  Salvator**: 
f Verumtamen  date  eleemosynam,  et  ecce  omnia 
munda  sunt  vobis.  > Quarta  nobis  At  remissio  pec- 
catorum , per  hoc  quod  el  nos  remittimus  peccata 
fratribus  nostris.  Sic  enim  dicit  ipse  Dominus 
191  et  Salvator  noster,  quia  c si  remiseritis  (59) 
fratribus  vestris  ex  corde  peccata  ipsorum,  el  vobis 
remittet  Pater  vester  peccata  vestra.  Quod  si  non 
remiseritis  fratribus  vestris  ex  corde,  nec  vobis 
remittet  Pater  vester  *^ ; » et  sicut  in  oratione  nos 
dicere  docuit  ** : f Remitte  nobis  debita  nostra, 
sicut  et  nos  Temittimus  debitoribus  nostris.  I Quinta 
peccatorum  remissio  est,  cura  converterit  quis 
peccatorem  ab  errore  viae  suae,  lia  enim  dicit  Scri- 
ptura divina  **,  quia  f qui  converti  fecerit  peccti- 
torem  ab  errore  vi»  suae  , saJva·  animam  ejus  a 
morte  (40),  et  cooperit  multitudinem  peccatorum. i 
Sexta  quoque  At  remissio  per  abundantiam  chari- 
taiis,  sicut  ei  ipse  Dominos  dicit  : c Amen  dico 
tibi,  remittuntur  ei  peccata  multa  , quoniam  dilexii 
inultum.  i Et  apostolus  dicit  : c Quoniam  cbari- 
lits  cooperit  multitudinem  peccatorum.  » Elt  adhuc 
et  septima,  licet  dura  et  laboriosa,  ^er  poeniten· 
tiam  remissio  peccatorum,  cum  lavat  peccator  in 
lacrymis  stratum  snum , et  fiunt  ci  lacrym»  su» 
panes  die  ac  nocte,  el  ciim  non  erubescit  sacerdoli 
Domini  indicare  peccatum  suum  (4f),  et  quxrere 
medicinam  , secundum  eum  qui  ait  : c Dixi  : 


*·  Levit.  IV , ^3.  *^  Mailh  v,  43.  *·  Levit,  iv.  28.  ·*  Lue.  xi,  41.  *’  Mallh.  vi,  14,  15.  **  ibid.,  12. 


*·  Jacob.  V,  20.  Luc.  vii,  47.  I Pelr.  iv,  8. 

(34)  Idem  ms. , i offeret.  > Libb.  editi , c offe- 
rat. > 

(55)  Sed  fortasse  dkanl  auditores  Ecclesiae^  elc. 
Auditores  Ecclesix  quos  hic  profert  unam  solum 
per  baptismum  peccatorum  remissionem  agnoscen- 
tes, catechumeni  erant  audientes  dicti,  qui  omnia 
Odei  Christianae  mysteria  nondum  edocti  erant,  qui- 
que Allita  concione  ab  ecclesia  arcebantur.  Nihil 
ergo  mirum  aliam  eis  nondum  innotuisse  peccaio- 
niin  remissionem  praeter  eam  quae  per  baptismi 
gratiam  conceditur.  Prudenti  enim  consilio  priorum 
sapciiloriiiii  Patres  ut  baptismi  gratiae  conservandae 
maximum  studium  inderent,  poenitentiae  sacramen- 
tum calecbu  menis  el  recens  baptizatis  occultabant:  1 
verbi  gratia.  Clemens  Romanus  epist.  2 ad  Corin- 
thios, cap.  6 , sic  loquitur  : Εμείς  εάν  μή  τηρήσω- 
μεν  νό  βάπτισμα  άγιον  χα\  άαίαντον, jTtofgi  πεποιθή- 
σει  είσελευσόμεθα  είς  xh  βασιλείαν  τοΟ  θεοΰ  ; ι Nos, 
nisi  baptisma  purum  et  iniiiiucnlatum  servaverimus, 
qiia  coiiAdeiUia  intrabimus  in  regiam  Dei  ? i Et 
cap,  seq. : Των  μή  τηρησάντων  τ^ν  σφραγίδα,  ό σχώ- 
ληξ  αύτών  ού  τελευτήσει,  ι Qui  sigillum  non  ser- 
vaverunt, vermis  eorum  non  iiioHeiur.  i Sic  Her- 
mas lib.  11,  mandato  4,  dixit  audivisse  se  c a qui- 
busdam doctoribiis  quod  alia  poenitentia  non  est, 
nisi  illa  cum  In  aquam  descendimus,  el  accipimus 
remissionem  peccatorum  nostrorum  , ulterius  non 
peccare,  sed  in  castitate  permanere.  » Sic  Irenarus 
lib.  IV  Adversus  htereses  veretur  ne  post  agnitionem 
Christi , remissionem  ultra  non  habeamus  delicto- 
rnin,  quia  Christus  non  amplius  morietur.  Denique 
Tertuliiaiiuiii  libro  De  ptvniieuiia , cap.  7 ; c Piget 


Psal.  XXXI.  5. 

seciind» , imo  jam  ultim»  spei  subtexere  mentio- 
nem, I ne  retractans  de  residuo  auxilio  poenitendi, 
spatium  adhuc  delinquendi  demonstrare  videatur. 
At  vero  ubi  servi  Dei  lapsi  erani,  et  sanctitatem 
baptismatis  amiserant,  tiiin  sancti  Patres  laborios» 
et  durae  poenitentiae,  ut  loquitur  boc  loco  Origenes, 
remedium  eis  indicabant.  Caelerum  dici  etiam  pos- 
sit hoc  loco  Origenem  quorumdam  Montanisiarum 
qui  tum  forte  concioni  aderant , objecta  sibi  propo- 
nere ac  diluere. 

(36)  Mss.,  f mortuus  est.  > Libb.  edili  : < obla- 

. . ... 

(37)  Audi  nunc,  elc.  Citatur  hic  locus  ex  liomilia 
prima  Origenis  in  Levilicuin  ab  Joiia  AiireUanensi 
episcopo  lib.  i De  inst,  iuic.,  cap.  5. 

(58)  Editio  Merliiii  et  codex  ms.  Saiigerm.,  f quae 
pro  eleemosyna  datur  ; > Genebranlus  autem  , 
f quae  per  eleemosynam  liuliir.  i Codd.  Cadoineii- 
sis  el  Gemelicensis , i qua»  per  eleemosynas  da- 
lur.  I » . . 

(.39)  Mss.  , i remiseritis.  > Libb.  editi,  < dimi- 
seritis. > 

(40)  Codex  Saiigerm.,  i aiiiniani  a morte. » Libb. 
editi,  c animam  ejus  a morte.  » 

(44)  Cum  non  erubescit  sacerdoti  Domini  indicare 
peccatum  suum.  Confer  quae  habet  Origenes  lioniil. 
seq.  nuiii.  4 : i Etenim  omni  genere  pronuntianda 
sunt  el  in  publicum  proferenda  cuncta  qiiae  egeri- 
mus, si  quodinocculio  gerimus,  si  quod  in  sermone 
solo,  vel  etiam  intra  cogitationum  secreta  conimisi- 
miis,  cuncta  iiecesse  est  publicari  el  proferri,  pro-* 
ferri  autem  ub  illo  qui  et  accusator  peccati  est  et 


Ild 


OEIGENIS 


Pronuntiabo  adversam  me  injastiiiam  meam  Do- 
mino, et  tu  remisisti  impietatem  cordis  mei.  i In 
quo  impletur  et  illud,  quod  iacobus  apostolus  di- 
cit : c Si  quis  autem  inCrmaiur,  vocet  presby- 
teros Ecclesiae,  et  imponant  ei  manus  (42),  ungentes 
eum  oleo  in  nomine  Domini,  et  oratio  fidei  salvabit 
infirmum,  et  si  in  peccatis  fuerit,  remittentur  ei.  > 
Et  tu  ergo  cum  venis  (45)  ad  gratiam  baptismi  , 
vitulum  obtulisti,  quia  in  mortem  Christi  bapti- 
zaris· Cura  vero  ad  martyrium  duceris,  hircum  ob- 
tulisti, quia  auctorem  peccati  diabolum  jugulasti. 
Cum  vero  eleemosynam  feceris,  et  erga  iiuligenles 
afiectom  misericordiae  sollicita  pietate  dependeris, 
altare  sacrum  lioedis  pinguibus  onerasti.  Nam  si 
ex  corde  remiseris  peccatum  fratri  tuo,  et  iracun- 
(bae  tumore  deposito,  mitem  intra  te  et  simplicem 
recollegeris  animum,  immolasse  te  arietem,  vel 
agnum  in  sacrificium  obtulisse  confide.  Porro 
aulem  si  divinis  lectionibus  instructus  sis  (44)  me- 
ditando sicut  columba,  et  iii  l^e  Domini  vigilando 
die  ac  nocte,  ab  errore  suo  converteris  peccato- 
rem, et  abjecta  nequitia  ad  simplicitatem  eum  co- 
lumbae revocaveris,  atque  adhaerendo  sanctis,  fe- 
ceris eum  societatem  turturis  imitari,  par  turturum 
aut  duos  pullos  columbarum  Domino  obtulisti· 
Quod  si  illa  quae  spe  et  fide  major  est,  charitas , 
abundaverit  in  corde  tuo,  ita  ut  diligas  proximum 
tuum  non  solum  sicut  leipsum,  sed  sicut  ostendit 
Sile  qui  dicebat  : c Majorem  hanc  charitatem 
Lcmo.  habet , quam  ut  animam  suam  ponat  pro 
amicis  suis , t panes  similaceos  (45)  in  charitalis 
oleo  subactos,  sine  ullo  fermento  malitiae  et  nequi- 
tiae, in  azymis  sinceritatis  et  veritatis  te  obtulisse 
cognosce.  Si  aulem  in  amaritudine  fletus  lui  (46) 
fueris  luctu,  lacrymis  et  lamentatione  confectas,  si 
carnem  tuam  maceraveris,  et  jejuniis  ac  multa 
abslinenUa  aridam  feceris , et  dixeris , quia  sicut 
frixorium  confrixa  sunt  ossa  mea,  tunc  sacrifleium 
similam  a sartagine,  vel  a craticula  obtulisse  te 
noveris  (47)  : et  hoc  modo  inveniris  lu  verius,  et 
perfectius  secundum  Evangelium  oflerre  sacrifi' 
cia,  quae  secundum  legem  jam  offerre  non  potest 
Israel. 


5.  Sed  videamus  quid  etiam  de  his  qnse  ηιιμτ 
recitata  sunt,  sentiendum  sit  ** : c Si  autem,  inquit 
anima  una  peccaverit  nolens  ex  populo  terrae,  fa- 
ciendo unum  ab  omnibus  mandatis  Domina  quod 
non  fiet,  et  deliquerit,  et  notum  facium  iaerit  ilii 
peccatum  quod  peccavit,  adducet  donum  soom  ca- 
pram de  hoedis,  feminam  sine  macula  addocet  pro 
peccato  quod  peccavit.  > Et  omnem  post  haec  sa- 
crificii ritum  , secundum  qaod  supra  exposoimiis, 
enarravit.  De  anima  quam  sub  peccato  factam  di- 
cit offerre,  qualiter  ^niiendum  sit,  in  supenoribu, 
prout  potuimus,  explanavimus  : quod  vero  in  boc 
loco  addidit,  dicens  : c Anima  si  peccaverit  ex  po- 
pulo terrae,  > non  mihi  videtur  otiosum.  Quis  enin 
dubitaret,  quin  ea  quae  dicit  lex,  ad  animas,  vdad 
populum,  qui  sunt  in  terra,  dicerentur?  Quid  ergo 
necessarium  fuit,  ut  ad  hoc  quod  dixit  : c Anio:i 
una  si  peccaverit,  i adderet ; c Ex  populo  terrae?  > 
Sed  videndum  est,  nc  forte  ad  distinciionem  alte- 
rius populi  qui  non  est  de  terra,  liaec  anima  qox 
peccaverit  (48),  de  populo  terrae  esse  dicatur.  Ne- 
que ebim  convenire  dictum  boc  potest  illi,  qui  di- 
cebat : f Nostra  aulem  conversatio  in  coelis  e4, 
unde  ct  Salvatorem  exspectamus  Dominum  Je- 
sum.  I Quomodo  ergo  istam  animam  merito  dixerim 
de  192  populo  terrae,  quae  nihil  babet  comisase 
cum  terra,  sed  tota  in  coelis  est,  et  ibi  conversatur 
ubi  Christus  est  in  dextera  Dei  sedens,  quo  et  re- 
dire desiderat,  et  esse  cum  Christo,  multo  enim 
melius  sed  permanere  in  carne  necessarium 
ducit  (49)  propter  nos?  Haec  enim  anima  quae  pec- 
cat, de  populo  terrae  est,  faciens  unum  ab  omnibus 
mandatis  Domini , quod  non  fiet.  Diu  me  in  hoc 
sermone  quidam  stupor  attonituro  tenuit.  Non  eoiA 
consequenter  dictum  video,  quod  peccaverit  anima, 
et  fecerit  unum  ex  mandatis  Domini  quod  non  fiet. 
Si  enim  mandatum  Domini  est,  quomodo  fieri  oou 
debuit,  cum  utique  ad  hoc  dentur  mandata  Do- 
mini, ut  fiant?  Et  quomodo  hic  dicitur  peccasse 
anima  (50)  quae  fecerit  unum  de  mandatis  Domini, 
quod  non  fiet?  Et  fortassis  aliquibus  videbitur  er- 
ror elocutionis  per  interpretes  factas  : sed  raibi 
curiosius  inquirenti  compertum  est  omnes  inter- 


” Jac.  V,  14.  joan.  xv,  15.  Lev.  iv,  27  et 
incenior.  Ipse  enim  nunc  nos  ut  peccemus  Instigat, 
ipse  etiam,  cum  peccaverimus,  accusat.  Si  ergo  in 
vita  praeveniamus  eum,  et  ipsi  nostri  accusatores 
simus,  nequitiam  diaboli  inimici  nostri  et  accusa- 
toris effugimus.  Sic  enim  et  alibi  propheta  dicit  : 
Dic  iu  iniqui iatei  luas  prior,  ut  justificeris  , · etc. 
Ilinc  sane  quivis  ab  omni  praejudicata  opinione 
liber  colliget  muiiom  ab  heierodoxoriim  doctrina 
abfuisse  Origeiiem,  quippe  qui  cum  Ecclesia  cailio- 
lica  Romana  docet  verepoeniientem  non  erubescere 
debere  omnia  peccata  sua  etiam  occulta  non  solum 
Deo,  sed  etiam  sacerdoti  indicare , et  medicinam 
ab  eo  quaerere. 

(42)  Et  imponant  ei  manus.  Ex  memoria  laudat 
Origenes  verba 'Jacobi  apostoli  qui  secundum  omnia 
exemplaria  scripsit : c ei  orent  super  eum.  i 

(45)  Codex  Sangerm.,  < venis.  > Libb.  editi,  t ve- 
geris· » Paulo  post  idem  .ms.  codex , < in  mortem 


seqq.  Philipp.  iii,  20.  Philipp.  i,  22,  25. 
Christi  baptizaris. » Libb.  editi,  c in  morte  Christi 
baptizaris.  > 

(44)  Instructus  sis,  Deesi  in  antea  editis,  c sis, » 
at  reperilur  in  codice  Sangermanensi. 

(45)  Libb.  antea  editi , f ponat  quis  pro  amicis 
suis,  panes  similagineos,  > etc.,  at  mss.  nt  in  no- 
stro textu. 

(46)  Pronomen  c lui  > deesi  in  antea  editis,  seJ 
reperilur  in  codice  Sangerinaneusi. 

(47)  Idem  codex  Sangerm.,  c obtuleris  el  boc  modo 
invenieris.  > 

(48)  Idem  codex,  c peccaverit. » Libb.  editi,  · pec- 
cavit. I 

(49)  Idem  codex,  c ducit. » Libb.  editi,  c dicit.  · 

(50)  Mss.,  c anima.  » Libb.  editi , c animam.  · 
Pauio  post  mss.,  i error  elocutionis  per  interpre- 
tes factus. » Libb.  editi,  c errorem  locutionis  per 
interpretes  factum.  > 


m IN  LEVITIGliM  HOMILIA  II.  m 

preies  similiter  protulisse,  ei  ideo  non  elocutionis  A mandatum  quomodo  vel  taurorum  vel  agnorum 
error,  sed  profundioris  inlelligentise  requirendus  hostia  deberet  offerri.  Sed  qui  legem  spiritaliter 
est  sensus.  In  quantum  ergo  nobis  occurrere  po-  inlelligit,  spiritaliter  haec  quaerit  offerre.  Si  vero 
tcst,  haec  mihi  videtur  absolutio.  Mandata  Domini  quis  (52)  secundum  speciem  mandati  carnalis  ob- 
quaedam  data  sunt  ut  flant , quaedam  ut  non  flant,  tulerit,  baec  est  anima  una  ex  populo  terrae,  quait 
Sed  ea  quae  fleri  debent,  necessitas  poposcit  huma-  peccavit  nolens  faciendo  unum  ab  omnibus  nranda- 
na,  ut  inserta  ilHs  proferrentur,  quae  fleri  non  de-  lis  Domini  quod  non  fiet,  et  deliquii,  et  ideo  ad- 
herent.  Verbi  gratia,  ut  de  bis  ipsis  quae  nunc  ha-  jungit  in  subsequentibus : c Et  curo  notum  factum 
bemus  in  manibus  sacrificiis  proferamus  exemplum,  fuerit  illi  peccatum  quod  peocavii,  adducet  munus 
agnus  immolari  jubciur  in  Pascha  non  quod  vere  suum  ante  Dominum  (55).  » Debet  enim  munus  of- 
agnl  hostiam  per  singulos  annos  requireret  Deus,  ferre  anima,  cum  ei  iiinotueril , quia  Deus  non 
sed  quod  designaret  (5i)  immolari  debere  illum  quaerit  carnale  sacrificium  : quia  c sacriflcium  Deo 
agnum,  qui  tollit  peccatum  mundi.  Hoc  ergo  fieri  est  spiritus  contribulatus  i Notum  flt  ergo  ei 
voluit , illud  noluit.  Sic  enim  per  isaiam  dicit  : peccatum  suum, cum  didicerit  a Domino  dicente**: 

I Quo  mihi  multitudinem  sacrificiorum  vestro-  f Misericordiam  malo  quam  sacrificium;  » et  cum 
nim,  dicit  Dominus?  Plenus  sum  holocaustis  arie-  ^ agnoverit  immolare  sacrificium  laudis  in  Ecclesia, 
tum,  et  adipem  agnorum,  et  sanguinem  hircorum  et*  reddere  Aliissimo  vola  sua,  per  Christum  Domi- 
et  laurorum  nolo.  * Audisti  quomodo  non  vult  hos-  num  nostrum,  cui  laus  et  gloria  in  ssccula  sacculo- 
liam  arietum,  nec  adipes  agnorum?  dedit  tamen  rum.  Amen. 

ζώτ  Ώριγέτονς  εΙς  τύ  XevTzLTtdr.  — Άιζό  Εχ  OHgenU  Commentarih  in  Leviticum,  — E se· 

τής  είς  τό  ΑενΤτικόν  όμιΛίας  δεντέρας^  ενΟνς  eunda  in  Leviticum  homilia , statim  a principio, 
μετά  την  άρχήν. 

Μή  νοήσαντες  (5^i)  δςαφοράν  Ιουδαϊσμού  όρα-  Judaismi  qui  oculis  videtur , et  ejus  qiit  mente 
του  χα\  Ιουδαϊσμού  νοητού,  τουτέστιν  Ιουδαϊσμού  percipitur,  hoc  est  Judaismi  manifesti  et  Judaismi 
φανερού  κα\  'Ιουδαϊσμού  του  έν  χρυτττφ,  οΐ  άπδ  των  occulti  discrimen  cum  non  intelligerent  impii  et 
άΟεωτάτουν  (55)  καϊ  άσεβεστάτων  αΙρέσεων,  εύθέο^ς  omni  exsecratione  digni  haeretici,  statim  a Judaisrao 
διεατησαν  άτώ  του  'Ιουδαϊσμού,  κα\  του  Θεού  του  et  harum  Scripturarum  totiusque  legis  auctore  Deo 
δόντος  ταύτοις  τάς  Γραφάς,  κα\  δλον  τδν  νδμον,  καϊ  defecerunt,  et  alium  Deum  ab  eo  qui  legem  et  pro- 
άνεπλασαν  έτερον  Θεδν  παρά  τδν  δεδωκδτα  τδν  νόμον  ^ pheias  dederat,  quique  coelum  et  terram  fecerat, 
xi\  τους  προφήτας,  παρά  τδν  ττοιήσαντα  ούρανδν  καϊ  ^ confinxerunt.  Quod  certe  alienissimum  est.  Qui  enim 
γην.  T6  δέ  ούχ  ούτως  ίχει,  άλλ'  όδεδωκώς  τδν  νό-  . dedit  legem  Deus,  dedit  et  Evangellum;  qui  fecit 
μον,  δέδωκε  και  τδ  Εύαγγέλιον  * δ ποιήσας  τά  βλε-  ea  quae  videntur,  dedit  et  ea  quae  oculis  non  cer- 
πόμενα,  δέδωκε  κα\  τά  μή  βλεπόμενα.  05τω  Bk  έχει  nuntur;  et  cognationem  habent  inter  se  quae  vi- 
συγγένειαν,  ώστε  τά  άόρατα  τοΰ  θεού  άπδ  κτίσεως-  dentur,  el  quae  non  videntur.  Eam  autem  cogna- 
κόσμου  τοϊς  ποιήμασι  νοούμενα  ^αθοράσΟαι.  Συγγέ-  lionem  habent,  ut  invisibilia  Dei  a creatura  mundi 
νειαν  έχει  κα\  τά  βλεπόμενα  του  νόμου  κα\  των  per  ea  quae  facta  sunt,  inteilecia  193  conspician- 

προφητών  πρδς  τά  μή  βλεπόμενα,  αλλά  νοούμενα  tur.  Cognationem  habent  quae  videntur  iii  lege  et 

τοΰ  νόμου  καϊ  των  προφητών.  Έπε\  ουν  συνέστηχεν  prophetis,  cum  iis  quae  non  videntur , sed  intelli- 

ή Γραφή  κα\  αύτή  οΐονεί  έχ  σώματος  μέν  τοΰ  βλε-  gunlur  in  lege  et  prophetis.  Cum  igitur  constet 

πομένου,  ψυχής  δέ  τής  έν  αύτω  νοουμένης  χα\  χατα<  Scriptura  quoque  ipsa  velul  ex  corpore  quod  cer- 

λαμβανομένης , κα\  πνεύματος  τοΰ  κατά  τά  ύποδεί-  nilur,  et  ex  anima,  quae  in  ipso  intelJigilur  et  con* 

γματα,  καϊ  σκιάν  των  έπουρανίων  · φέρε,  έπικαλεσά-  cipilur,  ei  ex  spiritu  secundum  exemplaria  et  um- 

με'/οι  τδν  ποιήσαντα  τή  Γραφή  σώμα  χα\  ψυχήν  χαϊ  bram  ccelestium,  age,  eo  invocato  qui  Scripturae 

πνεΰμα,  σώμα  μέν  τοϊς  πρδ  ήμών,  ψυχήν  Sk  ήμϊν,  j)  corpus,  animam  et  spiritum  fecit,  corpus  iis  qui  nos 

πνεΰμα  Bk  τοϊς  έν  τφ  μέλλοντι  αίώνι  κληρονομήσουσι  praecesserunt,  animam  nobis,  spiritum  iis  qui  iu 

Cωl;v  αΙώνιον,  χα\  μέλλουσιν  ήχειν  έπ\ τά  έπουρά-  futuro  saeculo  vitam  aeternam  possidebunt,  et  ad 

via,  χαϊ  Αληθινά  τοΰ  νόμου,  έρευνήσωμεν  ού  τδ  coelestia,  verilalemque  legis  venturi  sunt;  ani- 

γράμμα,  άλλά  τήν  ψυχήν  έπ\  τοΰ  παρόντος.  Εί  δέ  mam,  non  litierain  in  praesenti  investigemus  : s‘; 

oToi τέ έσμεν,  άναβησόμεθα  (56)  xa\  έπϊ  τδ  πνεΰμα,  vero  tantuin  efficere  possumus,  juxta  rationem 

κατά  τδν  λόγον  τδν  περϊ  των  (57)  Αναγνωσθεισών  sacrificiorum,  quae  modo  lecta  sunt,  ad  spiritum 

θυαιών.  ascendamus. 

” Exod.  XII.  ” Isa.  i,  li.  ··  Levit,  iv,  28.  Psal.  l,  19.  “ Osee  vi,  6, 

(51)  Codex  Sangerm.,  c designaret, » et  paulo  νομίσαντες. 

post f qui  tollit  peccatum  mundi.  > Libb.  editi,  (55)  01  άπό  τώτ  άθεωτάτωτ,  etc.  Marcionitas, 

< significaret.  . . . qui  tolleret  peccata  mundi.  » eoriimque  asseclas  Incessit.  Huetius. 

(52)  Idem  eodex  iiis.,  c quis, » el  infra , c haec  est  i56)  ΧναβτισόμεΟα.  Hueiius  iiiaUbal  άναβησώ- 
anima. » Libri  editi,  c quae,  i et  infra,  c haec  anima. i μέθα. 

(51)  Idem  codex,  € Dominum. iLibb, editi, c Deum.  i (57)  Tdr  Λερϊ  τώτ,  etc.  Sic  P/iiloc,  ins.  In  libris 

(54)  Νοήσαττες,  Huet.  editio  in  margine  habet  antea  editis  deest,  τόν. 


ORIGENIS 


i» 


UOMILIA III. 

De  eo  quod  scriptum  est**  : i Si  autem  anima  pecca-- 
rerit,  ei  audierit  vocem  juramenti,  et  hic  testis  sit 
aut  uiderit,  aut  conscius  fuerit,  si  nou  indicaverit^ 
et  ipsa  accipiet  peccatum  ejus.  Et  anima  qutecun- 
que  tetigerit  omnem  rem  immundam,  aut  mortici· 
num,  aut  a fera  captum, » eic. 

i·  De  sacrificiis  quas  offeronlur  ab  his  qui  per 
ignoraiiliam,  vei  qui  nou  volunlale  peccaveriiiC« 
sermo  esi.  Unde  et  io  soperioribos,  cum  de  pontili* 
cis  sacrificiis  (58)  diceremus,  observavinDus  non 
esse  scriptum  de  eo,  quia  ignoraverit.  Sed  si  quis 
bene  meminit  eorum  quae  dicta  sunt,  p otest  nobis 
dicere,  quia  sacrificium  quod  ponti Ucem  pro  pecca- 
to diximus  obtulisse,  figuram  Christi  tenere  posui- 
mus, et  conveniens  non  videbitur  ut  Christus  qui 
peccaturo  nescii,  pro  peccato  (59)  dicatur  obtulisse 
sacrificium,  licet  per  mysterium  res  agatur,  et  idem 
ipse  pontifex,  idem  ponatur  et  hostia.  Vide  ergo  si 
et  ad  boc  possumus  boc  modo  occurrere,  quia  Chri- 
stus peccatum  quidem  non  fecit,  peccatum  tamen 
pro  nobis  factus  est : dum  qui  erat  in  forma  Dei,  in 
lorina  servi  esse  dignatur  : dum  qui  iininorialis  est, 
moritur,  et  impassibilis  patitur,  et  invisibilis  vide- 
tur, et  quia  nobis  hominibus  vel  mors,  vel  reliqua 
omnis  fragilitas  in  carne  ex  peccati  conditione  su- 
perducta est  ; ipse  etiam  qui  in  similitudinem  ho- 
minum factus  est,  et  habitu  repertus  ut  homo, 
sine  dubio  pro  peccato  quod  ex  nobis  susceperat, 
quia  peccata  nostra  portavit,  vitulum  immaculatum, 
hoc  est  carnem  incoiitumiiiatam  obtulit  hostiam  * 
Deo.  Sed  quid  faciemus  de  eo,  quod  in  sequentibus 
jungitur?  Ubi  enim  dicit  : c Si  quidem  pontifex 
qui  unctus  est,  peccaverit,  > ibi  additur : c Ut  po- 
pulum faceret  peccare,  offeret  pro  peccato  suo.  i 
Quomodo  ergo  conveniet  ut  quia  per  carnem  suam, 
(|iiam  suscepit  ex  nobis  Jesus,  ipse  peccatum  factus 
est,  peccare  fecerit  populum?  Ausculta  et  de  boc, 
si  forte  cum  aliqua  consequentia  (60)  possumus 
respondere.  Passio  Christi  credentibus  quidem  vi- 
tam, mortem  vero  non  credentibus  confert.  Quam- 
vis enim  salus  gentibus  sit  per  crucem  ejus  et  Justifi- 
catio, Judaeis  tamen  interitus  est  et  condemna- 
tio. Sic  enim  et  scriptum  est  in  Evangelio  (61)”  : 

€ Ecce  hic  natus  est  ad  ruinam  et  resurrectionem 
multorum,  i Et  hoc  modo  per  peccatam  suum,  hoc 
est  per  carnem  in  crucem  actam,  in  qua  nostra 
peccata  susceperat,  nos  quidem  credentes  liberavit 
a peccato ; populum  vero  non  credentem  peccare 
fecit,  quibus  ad  incredulitatis  malum,  etiam  sacri- 
legii (62)  accessit  impietas.  Et  boc  modo  pontifex 
iste  per  suum  peccatum  peccare  populum  fecit,  dum 
··  Levit.  V,  i et  seqq.  ” Levit,  iv,  3.  “ Luc.u,  J 

(58)  Codex  Saugerm.,  c sacrificiis.  > Libb.  editi, 
c sacrific  o. » 

(59)  Ltbb.  antea  editi,  i vero  Christo  qui  pecca- 
tum nescii,  ut  pro  peccato,  > sed  tus.  Saugerm.  ut 
in  nostro  textu. 

^ (60)  Libb.  editi,  c cum  aliqua  consonantia.  » 
Codd.  Becceiisis  et  Sangenn.  iii  iii  nostro  textu. 

(61)  Codex  Sangermaiiensis,  c in  Evangeliis.  » 


in  carne  posi  us,  ct  teneri  potuit,  et  occidi.  Nsm 
ponamus,  verbi  gratia,  si  Dominus  majesiaUs  m 
venisset  in  carne,  non  arguisset  Judaeos,  nor.  eis 
fuisset  gravis  etiam  ad  vivendam,  non  utique  teneri 
potuisset,  neque  ad  mortem  tradi;  nuoqiiaui  sine 
dubio  venisset  sanguis  ejus  super  ipsos,  et  soper 
filios  eorum.  Sed  quia  venit  in  came,  et  pro  nobis 
peccatum  factus  est,  et  bxc  pati  potuit,  idcirco  ipse 
dicitur  peccare  popuiam  fecisse,  qui  fecit  eam  in 
se  posse  peccare. 

2.  Sed  videamus  Jam  (63)  quid  agit  et  ista 
ani. na,  quae  audit  vocem  juramenti,  et  testis  est, 
vel  quae  vidit  aliquid  et  conscia  est,  et  non  indi- 
cat; ex  quo  accepit  etiam  ipsa  peccatum  ejossioe 
dubio,  qui  inique  aut  egit  aliquid,  aut  juravit.  H>c 
etiam  secundum  historia ro  nos  aedificat,  et  doeei, 
ne  unquam  in  peccatis  alterius  polluamus  coosciefi- 
lias  nostras,  ne  consensum  male  agentibus  pr^be^ 
mus.  Consensum  autem  dico,  non  solum  partiar 
agendo,  sed  diam  quae  illicite  gesta  sunt,  rdicenk 
Vis  autem  scire  quia  consentiant  baec  etiam  ens- 
gelicis  praeceptis  ? Ipse  Dominus  dicit  ” : i Si 
(hn-is  frairein  tuum  peccare,  argue  eom  inter  le  el 
ipsum  solum.  Si  te  audierit,  lucratus  es  fnirei 
tuum.  Quod  si  te  non  audierit,  adhibe  tecum  alii>i 
duos,  vei  tres.  Quod  si  nec  ipsos  audierit,  dic  EcHe- 
siae.  Si  vero  nec  Ecclesiam  audierit,  sit  libi  sicit 
eiliiiicus  et  publicanus.  > Sed  evaiigelicnm  pr.ete· 
ptiiin  in  eo  perfectius  datum  est,  quod  inditatJi 
peccati  (64)  modum  disciplinamque  constituit. 
vult  enim  te,  si  forte  peccatum  videris  fratris  u’i 
continuo  evolare  ad  publicum,  et  proclamare  pas- 
sim,  ac  divulgare  aliena  peccata  : quod  esset  aiiqce 
non  corrigentis,  sed  potius  infamantis.  Solus,  in- 
quit, inter  te  el  ipsum  solum  corripe  eom.  Ubieniia 
servari  sibi  mysterium  viderit  ille  qoi  peccart- 
rii  (65),  servabit  et  ipse  emendationis  pudofem.  Si 
vero  diffamari  se  videat,  illtco  ad  denegandi  impa' 
dentiam  convertetur ; et  non  solum  non  enieDdare- 
ris  peccatum,  sed  et  duplicaveris.  Disce  ergo  n 
Evangeliis  ordinem.  Primo,  inquit,  solus  inter  ie*t 
ipsum.  Secando  adhibe  tecum  alios  duos,  vel  tre>. 
Quare  duos  vel  tres?  c In  ore  enim,  inquit*',  ds> 
rum,  vel  trium  testium  stabit  omne  verbum.  · Quo- 
niam quidem  tertio  correptionem  mandat  ad  £r- 
clesiam  deferendam,  secundo  vult  duos,  vel  iro 
lestes  adhiberi  ; quibus  praesentibus  correptos,  si 
emendare  se  non  vnlt,  curo  ad  Ecclesiam  delsua 
fuerit  ejus  peccatum,  possit  duobus  adhibitis  tenti- 
bus confutari  : frequenter  enim  accidit,  oi  volea» 
quis  evaugelicum  implere  mandaturo,  calufnoiai«r 
videatur  si  crimen  deferat  ad  Ecclesiam,  el  deficiat 

L ” Matlh.  xviii,  15,  16.  **  ibid. 

(62)  Codd.  Cadomensiset  Sangenn.,  < sacrikgii.i 
Libb.  editi,  f sortilegii. » 

(65)  Videamus  jam,  eic.  Citatur  bic  locosab  Job^ 
Aiirelian.  lib.  i De  insiit.  laic.,  cap.  48. 

(64)  Codex  Sangenn.,  f peccati.  > Libb. 
c peccatum.  > 

(65)  Idem  lus·,  c peccat.  i 


m 


IN  LEVITICUM  HOMILIA  111. 


m 


lesiibus.  Ne  ergo  boc  accidat,  idcirco  duos  vel  tres 
testes  In  secunda  conventione  jussit  adhiberi.  Cum 
ergo  Evangelii  (66)  tale  mandatum  sit,  et  (ex  preci - 
piat  quia  si  tacuerit,  accipiet  peccatum  ejiis : scien- 
dum est,  quod  si  quis  ea  quae  videt  iii  delicto  pro- 
ximi sui,  vel  non  indicat  secundum  regulam  supe- 
rius datam,  vel  in  testimonium  vocatus,  non  qine 
vera  sunt  dixerit,  peccatum  quod  commisit  ille 
i|ncm  celat,  ipse  suscipiet,  et  poena  commissi  revol- 
vetur ad  conscium.  Siidicienter  ergo  in  hoc  capite, 
ipse  nos  aedifteavit  textus  historiae.  Puto  tamen 
quod  et  illa  anima,  qiise  legit  scriptum  in  lege  Dei, 
quia  c juravit  Dominus,  nec  eum  poenitebit,  tu  es 
sacerdos  in  aeternum  secundum  ordinem  Melcbise· 
dedi  » audit  vocem  juramenti,  ut  faciunt  Scribae 
ct  Pharisaei  semper  haec  mediiantes,  sed  tacent,  et 
enuntiare  ad  populum  nolunt,  ne  Christi  teslenlur 
adventum.  Proplerea  ergo  ipsi  accipient  peccatum, 
in  quo  non  enuntiantes  ad  populum  quae  vera  sunt, 
peccare  faciuni  (67)  Israel. 

5.  Post  haec  alia  lex  promulgatur,  c Anima,  in- 
quit**, qnaecunque  tetigerit  omnem  rem  immundam, 
aut  morticinum  jumentorum  immundorum,  et  la- 
tuerit eum,-  et  inquinatus  est,  aut  si  tetigerit  ab 
imiriiinditia  hominis,  ab  omni  immunditia,  ex  qiia 
inquinetur,  i etc.  Haec  quidem  apud  Judaeos  inde- 
center satis  et  inutiliter  observantur.  Utquid  enim 
immundus  habeatur  qui  coiiTigerit,  verbi  causa, 
animal  mortuum,  aut  corpus  hominis  defuncti  ? 
Quid  si  prophetae  corpus  sil?  quid  si  patriarchae, 
vei  etiam  ipsius  Abrahae  corpus  ? quid  si  et  ossa 
Samuelis  contigerit,  immundus  erit?  Quid  si  Elisaei 
ossa  coiiliiigat  quae  et  mortuum  suscitant?  Immun- 
dus erit  ille  qui  contingit,  et  immundum  faciunt 
ossa  prophetae  etiam  illum  ipsum,  quem  a mortuis 
suscitant?  Vide  quam  inconveniens  sit  Judaica  In- 
telligentia.  Sed  nos  videamus  primo  quid  sil  tan- 
gere, et  quis  sit  laetus  qui  faciat  immundum.  Aposto- 
lus dicil  **  ; c Bonum  est  homini  mulierem  non  tan- 
gere. s Hic  tactus  immundus  est;  lioc  est  enim 
illud,  quod  Dominus  in  Evangelio  dixit  : c Si 
quis  viderit  mulierem  ad  concupiscendum,  jam  muc- 
clialus  est  eam  iii  corde  suo.  > Tetigit  enim  cor 
ejus  concupiscentiae  vilium,  et  immunda  facta  est 
anima  ejus.  Si  quis  ergo  hoc  modo  tangit  aliquam  ^ 
rem,  id  est  vel  per  mulieris  concupiscentiam,  vel  per 
pecuniae  ciipidilaiem,  vel  alio  quolibet  peccati  desi- 
derio, immundum  tetigit,  el  inquinatus  est.  Oportet 
ergo  te  si  quid  tale  contigeris,  scire  quomodo  offe- 
ras sacriGcium,  secundum  ea  quae  in  superioribus 
memoravimus,  ut  mundus  cfOci  possis.  Vis  libi 
ostendam  quae  est  anima  quae  tetigit  immundum, 
et  immunda  facta  est,  et  rursum  tetigit  mundum, 
el  facta  est  munda?  Illa  quae  profluvium  sanguinis 

“ Psal.  ‘cix,  4.  ··  Levit,  v,  2,  5.  ··  1 Cor.  vii, 
D,  10  et  seq.  1 Tim.  v,  6.  **  Psal.  xxxv,  7. 

(66)  Cum  ergo  Evangelii^  etc.  Exstat  hic  locus 
apud  Jonam  Aurelian.  lib.  i De  instit.  laic.^  cap.  18. 

(67)  Idem,  i faciuni;  » libb.  editi,  c faciant.  » 

(68)  Idem  ms.,  c coiiligerii.  i Libb.  editi,  c con- 

PiTROL.  Gr.  XIL 


passa  est,  et  erogavit  omnem  substantiam  suam  in 
medicos,  nec  aliquid  proficere  potuit,  per  immun^ 
diriam  peccati  in  hoc  devoluta  est.  Tetigerat  enim 
peccatum,  et  idcirco  flagellum  carnis  acceperat. 
Sed  postquam  fide  plena  tetigit  fimbriam  Jesu,  stetit 
fluxus  sanguinis  ejus,  el  repente  facta  est  munda, 
quae  ante  per  tantum  tempus  vixit  immunda.  Et  quem- 
admodum cum  tetigisset  Dominum  el  Salvatorem, 
195  dixit  ipse  ·■  : f Quis  me  tetigit  ? Ego  enim 
sensi  virtutem  exisse  de  me  ; » illam  sine  dubio 
virtutem,  quae  mulierem  sanaverat,  et  fecerat  eam 
mundam,  sic  inlelligendiim  est,  quia  si  quis  conti- 
gerit (68)  peccatum,  exeat  ex  Ipso  peccato  virtus 
quaedam  maligna,  quae  eum  qui  se  contigit  faciat 
immundum,  et  hoc  est  vere  contigisse  immundum. 
Simili  ratione  etiam  de  morticino  hominis,  vel  de 
morticino  pecoris  mundi  aut  immundi  dicendum  esL 
Morticinum  namque  hominis  contingit  is  qui  iii  pec- 
catis suis  mortuum  quempiam  vel  sequitur,  vel  imi- 
tatur. Sed  quia  singulorum  (69)  diflereiiliae  requi- 
rendae sunt,  singula  recenseamus.  Hominis  mortici- 
num, sicut  supra  diximus,  illud  possumus  dicere, 
quod  Apostolus  ad  Corinthios  dicit  : i Scripsi,  in- 
quit ··,  vobis  in  epistola , ut  non  commisceamini 
fornicariis;  non  utique  fornicariis  hujus  mundi,  aui 
avaris,  aut  rapacibus,  aut  idolis  servientibus,  alio- 
quin  debueratis  de  hoc  mundo  exisse.  Nunc  autem 
scripsi  vobis,  ut  uoii  commisceamini,  si  quis  frater 
notTiinalur  fornicator,  aut  immundus,  aut  avarus, 
aut  idolis  serviens,  aut  maledicus,  aut  ebriosus,  aut 
rapax,  cum  hujusmodi  nec  cibum  sumere.  i Illud 
est  ergo  hominis  morticinum  contingere,  qui  ei  se 
socium  saltem  in  cibo  praebuerit,  qui  in  Christo  ho- 
mo eflecius,  rursum  in  peccatis  est  moriuus.  Nam  et 
illa  vidua,  de  qua  dicil  Apostolus**,  c quae  in  deli- 
ciis vivens  mortua  est,  i morticiniiin  hominis  dici 
potest.  Sed  el  animalia  morticina  nihilominus  quae 
sunt  in  Ecclesia,  requirenda  sunt.  Si  simpliciores 
quique  ad  hoc  quod  nihil  prudentiae  egerunt,  etiam  in 
peccatorum  sordibus  volutentur,  hos  si  quis  sequa- 
tur, vel  tangat  eo  tactu  quo  supra  exposuimus,  mor- 
ticinum animalium  (70)  tetig  i.  Quod  autem  Eccle- 
sia habeat  el  animalia,  audi  quomodo  dicil  in  Psal- 
mis**: I Homines  et  jumenta  salvos  facies,  Domine.> 
Hi  ergo  qui  verbi  Dei  et  rationabilis  iustiluli  stu- 
dium gerunt,  homines  appellantur.  Qui  vero  absque 
hujusmodi  Studiis  vivunt  et  scientiae  exercitia  noi 
requirunt,  fideles  tamen  sunt,  animalia  quidem,  sed 
munda  dicuntur.  Sicut  enim  sunt  quidam  homi- 
nes Dei , ila  sunt  quidam  et  oves  Dei.  Scri- 
puiin  est  enim  quia  Moyses  non  erat  ovis  Dei, 
sed  homo  Dei.  Ei  Elias  non  erat  ovis  Dei,  sed 
homo  Dei.  Sic  enim  ipse  dicit  **  : c Si  homo  Dei 
sum  ego,  descendat  ignis  de  coelo  ei  consumat  te, 
2.  *'  Malih.  V,  28.  **  Luc.  viii,  46.  *»  I Cor.  v, 

**  IV  Reg.  1,10. 
ligii.  > 

(69)  Idem  ms.,  c sed  si  singulorum,  » elc. 

(70)  Idem  ms.,  i animalium.  » Libb.  editi,  « ani- 
mal. > 


427  ORIGENiS 

ei  quinquaginta  tuos.  > Vis  autem  (71)  auJire  de  A aliquid  de  istis,  pronuntiet  peccatum  quod  pecca· 
ovibus  Dei  ? Dicitur  per  prophetam  : c Oves  mex,  vil,  et  offeret  pro  his  quae  deliquii  Domino  pro  pec- 

oves  sanctae  siini,  dicit  Dominus.  i Et  iterum  Sal-  cato  quod  peccavit,  feminam  de  ovibus,  i etc.  Quo- 

vator  dicit  in  Evangelio  ** : c Oves  meae  vocem  modo  quidem  si  pronuntiavero  labiis  meis,  vel 

meam  audiunt,  i Et  non  puto  quia  dixisset  de  bo-  juravero  benefacere,  et  non  faciam  , peccati  reus 

millibus,  quia  Toceni  meam  audiunt  homines  , sed  sim,  difficultas  non  est  ostendere  : 196  quomodo 

oves.  Sed  haec  qui  habet  aures  audiendi  audiat,  autem  si  Jurem  vel  pronuntiem  malefacere,  et  noa 

quomodo  vocem  audiunt  oves,  homines  autem  ver-  fecero,  peccaverim,  verbo  assignare  difficile  est. 

bum  (72)  ejus  audiunt.  Ista  ergo  sunt  animalia  mun-  Absurdum  enim  videtur,  verbi  gratia,  ut  si  per  ira- 

da  quidem  propter  Christum,  morticina  autem  pro-  cumiiam  dixero  me  hominem  occisurum,  et  non  fe- 

pler  peccatum.  Quae  si  quis  tetigerit,  hoc  est,  si  cero,  ne  pejerare  (76)  aut  fallere  videar,  cogar  aJ 

secutus  fuerit  quis  in  peccato,  immundus  erit.  Et  si  explendum  opus,  quod  temere  et  illicite  promisi, 

quis  hujusmodi  hominis  morticinum  contigerit,  id  Quaeramus  ergo  quae  sit  res,  in  qua,  si  proniittimos 

est  ejus  qui  secundum  rationem  vivens,  primo,  et  nos  malefacere , et  non  fecerimus  , peccamus  ; si 

in  verbo  Dei  semetipsum  exercens, postmodum  de-  vero  fecerimus,  excusemur  a peccato,  ut  rationa 

cidit  in  peccatum;  si  quis  eum  sequatur  aut  imi-  ^ biliter  stare  praecepti  veritas  possit.  Quantum  io 
tetUT,  hominis  contingit  morticinum,  et  erit  im-  hoc  loco  inlciligendum  videtur,  malefacere  adver· 

mundus.  Sed  et  a fera  captum  si  contigeris,  im-  sari  alicui  est,  ei  non  indulgcre  ei  ut  faciat  quod 

mundus  eris.  Quae  est  fera  ? leo  est,  an  lupus,  quae  vult.  Et  nos  ergo  cum  venimus  ad  Deum,  cl  vove- 

rapit  homines,  vel  jumenta  ? Illa,  credo,  fera  est,  mus  ei  nos  in  castitate  servire,  pronuii liamus  la- 

de  qua  dicit  Petrus  apostolus  c quia  adversarius  biis  nostris  et  juramus  nos  castigare  carnem  no- 

vester  diabolus,  sicut  leo  rugiens  Circuit,  quaerens  stram,vel  male  ei  facere,  atque  in  servitutem  eam 

quem  transvoret  (73).  Cui  resistite  fortes  in  fide,  i redigere,  ut  spiritum  salvum  facere  possimus.  Sic 

El  rursum  de  quibus  dicit  apostolus  Paulus  ^ : c In-  enim  et  ille  jurasse  se  dixit,  qui  aU*:c  Juravi, et 

trabunt  enim  post  discessum  meum  lupi  rapaces,  statui  servare  omnia  praecepta  tua.  i Quia  erj;o 

non  parcentes  gregi. » Ab  istis  ergo  feris  si  captum  carnis  vox  est,  quae  dicit  ^ : c Non  enim  quod  volo 

videris,  noli  eum  sequi,  noli  contingere,  ne  et  tu  ago,  sed  quod  odi  illud  facio,  i affiicta  sine  dubio 

efficiaris  immundus.  Sunt  praeterea  el  alia  immuii-  ab  spiritu,  et  coarctaia  (77)  est ; resistit  enim  et  re- 
da animalia,  quorum  morticinum  vetat  contingi,  pugnat  adversum  spiritum,  et  nisi  male  ei  fiat,  ut 

Immunda  animalia  sunt  homines,  qui  extra  Cbri-  q affligatur  et  infirmetur,  non  potest  dicere  spiritus*: 
Sium  sunt,  in  quibus  neque  ratio,  neque  religio  ulla  c Cum  infirmor,  tunc  potens  sum.  i Huic  ergo  caroi 

est.  Horum  ergo  omnium  morticina,  id  est  peccata,  resistenti  el  repugnanti  adversum  spiritum,  si  quis 

si  videas,  dicit  libi  legislator,  ne  contigeris,  ne  ad-  juraverit  et  pronuntiaverit  malefacere,  el  affligere 

tamineris  (74),  ne  attrectaveris.  El  istae  sunt  iinmun-  ac  macerare  eam,  et  non  fecerit,  peccati  reus  est, 

ditiae,  quae  merito  fugiendae  sunt.  Hominis  autem  la-  in  quo  juravit  cruciare  se  carnem  suam , el  servi- 

ctum  noli  refugere  vel  mortui  corporis,  cui  magis  luti  subjicere,  et  iioii  fecit.  Eodem  autem  jura- 

sepuliura  religiose  deferenda  est.  Judaicae  istae  sunt  mento  ei  spiritui  decernit  benefacere,  lii  quo  enim 

Gl  iimliles  fabulae,  speciem  quidem  pietatis  liaben-  carni  malefacit,  spiritui  benefacit.  Si  quis  ergo  boc 

tes,  virtutem  vero  ipsius  denegantes.  Prima  ergo  juraverit,  et  non  fecerit,  peccati  efficitur  reus.  Vis 

lex  de  immunditiis  data  est.  Si  quis  jii ramenti  ali-  autem  scire  quia  nec  potest  uni  eorum  benefieri, 

cujus  vel  delicii  testis  fuit,  et  non  indicavit  (75),  nisi  alii  malefeceris,  audi  etiam  Dominum  ipsum  di- 
ei per  hoc  immiMidiis  quodammodo  effectus  est  centem  * : c Ego  occidam,  et  vivere  faciam.  iQoid 

etiam  ipse  societate  peccati.  Secunda  lex,  qua  occidit  Deus ? Carnem  utique.  El  quid  vivere  facit? 

contingere  immundum  aliquid  ac  morticinum  ve-  Spiritum  sine  dubio.  Et  rursum  in  sequentibus  di- 
tatur. Dcil^ : c Percutiam,  et  ego  sanabo.  » Quid  percutit? 

4.  Teriia  nunc  lex  promulgatur  hujusmodi:  c Et  Carnem.  Quid  sanat?  Spiritum.  Prorsus  ut  illa  defi- 

anima,  inquit*,  qiioe  juraverit,  pronuntians  labiis  ciat,  iste  proficiat;  ul  faciat  te  mortificatum  carne, 

suis  malefacere,  aut  benefacere  secundum  omnia  vivificatum  spiritu;  ne  forte  et  tu  mente  servias  legi 

quaecunque  dixerit  homini  cum  juramento,  el  la-  Dei,  carne  autem,  si  mortificata  non  fuerit,  obstrio- 

lueril  eum,  et  hic  cognoverit,  cl  peccaverit  unum  garis  (78)  legi  peccati.  Si  ergo^ istum  ordinem  pro- 

·’  Ezech.  xxxiv.  ·»  Joan.  x,  27.  ··  1 Pelr.iii,  8.  * Aci.  xx,29.  · Levit. 4 cl  seqq.  ‘Psal. 

cxviii,  196.  ^Roin.  vii,  15.  * 11  Cor.  xii,  10.'  · Deui,  xxxii,  59.  ’ ibid. 

(71)  Libb.  editi,  c enim.  » sed  mss.,  i autem.  > i adiamineris.  > 

Infra  codex  Sangerm.,  i etnon  puto  quia  dixissei.i  (75)  Codd.  Saiigerm.  et  Gemetic.,  i indicavit. » 
Libb.  editi,  i el  non  pnlo  eum  dixisse.  i Libb.  editi,  c indicabit,  i 

(72)  Codex  Sangerm.  i verbum,  i Libb.  editi,  (76)  Cod.  Sangerm.,  i pejerare.  » Libb.  ediii, 

i verba,  i « penurare.  > 

(73)  Idem  ms.,  i transvoret.  i Libb.  editi,  c de-  (77)  Idem  ms.,  f coarciala.  · Libb.  edili,  c coer- 

voret.  I cita.  » ^ . 

(74)  Idem  ms.,  « adlaminaveris.  · Libb.  edili , (78)  in  cod.  Sangerm.  deest « obstringaris.  · 


m IN  LEVITICUM  HOMILIA  ΙΠ.  430 


inisens,  el  serrare  non  qmveris,  audi  quiil  legis 
ordo  praecipiat:!  Si  peccaverit,  inquit”,  unum 
aliquid  de  istis,  pronuntiet  peccatum  quod  pecca- 
vit (79).  I Est  aliquod  in  boc  mirabile  secretum,  quod 
jiiliet  pronuntiare  peccatum.  Etenim  omni  genere 
pronuntianda  suiit,  et  in  publicum  proferenda  cun- 
cta qux*  gerimus  (80).  Si  quid  in  occulto  gerimus, 
si  quid  in  sermone  solo,  vel  etiam  intra  cogitatio- 
num secreta  commisimus,  cuncta  necesse  est  pn· 
blicari,  cuncta  proferri : proferri  autem  ab  illo  qui 
el  accusator  peccati  est  et  incentor.  Ipse  enim 
nunc  nos  ut  peccemus  instigat,  ipse  etiam  cum 
peccaverimus  accusat.  Si  ergo  in  vita  prxveniamus 
eiim,  et  ipsi  nostri  accusatores  simus,  nequitiam 
diaboli  inimici  nostri  et  accusatoris  effugimus.  Sic 
enim  et  alibi  propheta  dicit ; c Dic  tu,  inqiiil  ”,  ini- 
quitates luas  prior,  ut  jiistiQceris.  i Nonne  evi- 
denter mysterium  de  quo  tractamus  ostendit,  cum 
dicit : Dic  tu  prior  ? ut  ostendat  tibi  quia  praeve- 
nire illum  debeas,  qui  paratus  est  ad  accusandum. 
Tu  ergo,  inquit,  dic  prior,  nc  te  ille  praeveniat : 
quia  si  prior  dixeris,  et  sacrificium  poeuiienliae  ob- 
tuleris, secundum  ea  qiiac  in  superioribus  diximus 
offerenda,  oi  tradideris  carnem  liiam  in  inleriliiin, 
ut  spiritus  salvus  fiat  in  die  Domini,  dicetur  et  tibi, 
quia  percepisti  et  lu  in  viia  tua  mala,  nunc  vero 
hic  requiesce.  Sed  et  David  eodem  spiritu  loquitur 
in  Psalmis,  et  dicit  : c Iniquitatem  meam  nolam 
feci,  el  peccatum  meum  non  cooperui.  Dixi,  Pro- 
nuntiabo adversum  me  injustitiam  meam,  cl  tu  re-  ( 
misisti  impietatem  cordis  mei.  i Vide  ergo  quia 
pronuntiare  peccatum  , remissionem  peccati  mere- 
tur. Praeventus  enim  diabolus  in  accusatione,  ultra 
nos  accusare  non  poterit ; el  si  ipsi  nostri  simus 
accusatores,  proficit  nobis  ad  salutem;  si  vero  ex- 
spectemus ut  a diabolo  accusemur,  accusatio  illa 
cedit  nobis  ad  poenam  ; habebit  enim  socios  in  ge- 
henna, quos  convicerit  criminum  socios. 

5.  Multum  erit  nunc  hostiarum  diversitates,  et 
sacrificiorum  ritus,  ac  varietates  exsequi,  el  longe 
alterius  operis,  quam  ejus  verbi,  quod  in  communi 
auditorio  vulgus  excipiat.  Verum  ut  aliqua  in  trans- 
cursu perstringere  videamur,  omnis  quidem  pene 
hostia  qux  offertur,  habet  aliquid  formae  et  ima- 
ginis Christi.  In  ipsum  namque  omnis  hostia  reca-  ^ 
piiulalur,  in  tantum  ut  postquam  Ipse  oblatus  est, 
omnes  hostiae  cessaverint,  quae  eum  in  typo  et  um- 
bra praecesserant ; de  quibus,  prout  potuimus,  in  su- 
perioribus quomodo  vitulus  (81)  a pontifice  oblatus, 
sive  in  munere,  sive  pro  peccato,  formam  ejus  habe- 
ret, ostendimus.  Adipes  vero  qui  offeruntur  in  mune- 
re, operientes  interiora  et  renibus  cohaerentes,  potest 
sancta  illa  ejns  anima  iiiielligi , quae  interiora  qui- 

• Levit.  V,  5.  * lsa.XLiii,26.  Psal.  xxxii,  1.  * 

(79)  Si  peccaverit,  etc.  Citat  hunc  locum  Joiias 
Aurelian.  lib.  i De  insiit.  laic.,  c:ip.  16. 

(8Θ)  Libb.  editi,  c quae  egeriuius,  si  quod  iii  oc- 
culto gerimus,  si  quod,  i elc.,  sed  cod.  Sangerm. 
ut  in  nostro  textu. 


dem,  id  est  divinitatis  ejus  secreta  velabat;  renibus 
autem,  boc  est  corporali  materiae,  qnae ex  nobis  caste 
sumpta  fuerat,  cohaerebat ; et  media  inter  carnem 
Deumqiie  posita,  deificandam  (82),  sanctificandam 
197  sacris  altaribus,  et  divinis  ignibus  illustran- 
dam et  conservandam  secum  ad  coelos,  naturam 
carnis  imponit.  Renunculi  autem  ignibus  traditi, 
quis  dubitet  quod  nullos  in  Christo  fuisse  indicent 
genitalium  partium  motus?  Quod  vero  de  sanguine 
hostiae  septies  ante  Dominum  sacerdos  respergere 
memoratur,  evidenter  sancti  Spiritus  virtus  sep- 
templicis gratiae  (83)  sub  mysterio  designatur. 
Qiia luor  cornua  altaris,  quae  sanguine  liniuntur, 
Christi  passionem  referri  qualtior  Evangeliis  indi- 
cant, qui  penna  jecoris  offertur.  In  jecore  ira  ju- 
gulatur. In  penna  velox  et  concita  vis  furoris  os- 
tenditur. Reliquus  autem  sanguis,  qui  ad  basim  al- 
taris effunditur,  puto  quod  illius  gratias  formam  de- 
signet, qua  iu  novissimis  diebus  posteaquam  pleni 
ludo  gentium  subintrolerit,  omnis  qui  reliquus  ftie* 
rit  Israel,  ad  ultimum  velutad  basim  altaris  pol  i- 
tus, effusionem  Christi  sanguinis  etiam  ipse  susci- 
piet. De  agnis  vero  et  lioedis,  turturibus  et  colum- 
bis, sed  et  simila  conspersa  in  oleo,  aut  in  panibus 
azymis  cocta,  quantum  res  pati  potuit,  supra  di- 
ctum est. 

6.  Videamus  nunc  quie  lex  proponitur  in  offeren- 
dis hostiis  pro  peccato,  c Et  locutus  est , inquit 
Dominus  ad  Moysen  dicens  : Anima  si  qua  latuerit, 
et  peccaverit  noii  voleris  a sanctis  Domini,  offerat 
pro  delicto  siio  arietem  immaculatum  de  ovibus, 
emptum  pretio  argenti  siclo  sancto,  in  eo  quod  de- 
liquit, ct  quod  peccavit  a sanctis,  reddet,  et  quin- 
tas adjiciet  ad  illud,  et  dabit  illum  sacerdoti,  βΓβα- 
cerdos  exorabit  pro  eo  in  ariete  delicti,  et  remitte- 
tur ei.  } In  superioribus  legibus,  quae  de  immundi- 
tiae sacrificiis  referebantur,  sicubi  dixerit  offeren- 
dum, verbi  causa,  ovem,  aut  hoednm,  addidit  : 
Quod  si  non  siiflicit  manus  ejus  ad  licedtim,  aut  ad 
agnum,  offerat  par  turturum  , aut  duos  pullos  co- 
lumbinos. Et  iterum:  Quod  si  nec  ad  boc  sufficiet, 
offerat  similaginem.  In  hac  vero  lege  , ubi  de  pec- 
cato quod  in  sanctis  committitur,  disserit,  nullam 
stibsiitiiiioriem  inferioris  hostiae  secundae,  vel  ierti;e 
subrogavit,  sed  statuit  solum  arietem  offerendum  ; 
nec  aliter  ostendit  solvi  posse  peccatum  quod  in 
sancta  commiltiliir,  nisi  arietem  jugulaverit : et 
non  simpliciter  arietem,  sed  arietem  pretio  emptum, 
et  certo  pretio,  c siclo,  inquit,  sancto.  i Quid  igi- 
tur? si  quis  pauper  fuerit,  et  non  habuerit  siclum 
sanctum  unde  mercari  possit  arietem,  peccatum 
ejus  non  solvetur  ? Qnxrendac  sunt  ergo  unicuique 
et  divitiae,  ut  peccatum  ejus  possit  absolvi.  Verum 

• Levit.  V,  14,  13, 16. 

(8!)  Libb.  editi,  ! in  superioribus  diximus  quo-  . 
modo  vitulus, » sed  in  codd.  mss.deesl,  f diximus. > 

(82)  In  codice  Sangerm.  deest,  i deificandam.  » 

(85)  Idem  codex  habet,  f spiritus  simplicis  gra- 

lix.  » 


ORIGENIS 


451 


45ί 


6i  dignetur  Domipos^Yel  nobis  oculos  ad  videndum,  i 
vel  vobis  ad  audiendum  aurea  cordis  aperire,  quid 
sibi  velii  legislatoris  sensus  opertus  mysteriis  (84) 
requiremus.  Et  primo  quidem  videamus  boc  ipsum 
quod  recitatum  est  secundum  litteram  quale  sit. 
\idetur  enim  de  his  dicere  in  quorum  manibus 
sancta  commissa  sunt,  id  est  quae  in  Domini  donis 
oblata  sunt : verbi  gratia,  vola  et  munera  qu»  in 
Ecclesiis  Dei  ad  usus  sanctorum,  ei  ministerium 
sacerdotum,  vel  quae  ob  necessitatem  pauperum,  a 
devotis  et  religiosis  mentibus  offeruntur.  De  his  si 
quis  qualibet  praesumptione  subtraxerit,  decernit 
lex,  ut  si  rememoratus  fuerit  peccasse  se,ei  sponte 
compunctionem  cordis  acceperit;  de  eo  enim  qui 
non  sponte  compungitur,  sed  alio  arguente  convin- 
citur, difficilius  remedium  est ; hic  ergo,  qui  sponte  ^ 
recordatus  fuerit  peccatum  suum,  reddet,  inquit, 
illud  ipsum  quod  subtraxerat , et  addet  ad  illud 
quintas,  et  ofloret  arietem  pro  peccato  emptum 
pretio  siclo  sancto.  Quod  dicit,  addet  ad  illud  quin- 
tas, simpliciores  quique  existimant  ita  dictum,  ut, 
verbi  causa,  si  quinque  nummi  subtracti  sunt, 
unus  addatur,  ut  pro  quinque  sex  reddere  videatur. 
Sed  qui  in  disciplina  numerorum  peritiam  gerunt, 
longe  aliter  istius  vocabuli  numerum  suppiiianl. 
Nam  et  in  Graeco  non  habet  τυέμπτον,  quod  simplici- 
ter quintas  facit,  sed  liabei  έπίπεμπτον,  quod  nos 
quidem  possumus  dicere  super  quintas  ; nisi  dice- 
retur istud  specialis  cujusdam  numeri  apud  illos 
esse  vocabulum,  quo  indicetur  (85)  pro  quinque  ^ 
alios  quinque  dandos,  et  unum  super;  ut  verbi 
gratia  inteiiigatur  qui  furatus  sil  quinque  nummos, 
ipsos  quidem  quinque  restituere,  et  alios  .quinque 
uno  superaddito.  Nec  larneii  liacc  continuo  pro  fur- 
tis aut  fraudibus  inleliigenda  sunt,  sed  quod  etiam 
si  quis  pro  usibus  necessariis  sibi  de  sanctis  pe- 
cuniam sumpsit,  et  moras  attulit  restituendo,  hu- 
jusmodi lege  constringitur.  Quae  lex  etiam  secun- 
dum litteram  aedificare. debet  audientes.  Valde  enim 
utilis  et  necessaria  est  observatio,  bis  praecipue 
qui  ecclesiasticis  dispensationibus  praesunt,  ut  sciant 
sibi  ab  his  quae  in  usum  sanctorum  oblata  sunt, 
cautius  et  diligentius  observandum. 

7.  Sed  et  nos  quibus  ista  forte  non  accidunt,  vi- 
deamus qua  ex  parte  sermo  legis  aedificet.  Et  ego  d 
hodie,  licet  peccator  sim  , tamen  quia  dispensatio 
mihi  verbi  Dominici  credita  est,  sancta  Dei  videor 
habere  commissa.  Neque  nunc  primum,  sed  saepe 
jam  ei  oliin  dispensatione  hac  erga  vos  utimur.  Si 
quis  ergo  ex  vobis  suscipiat  a me  Dominicam  pe- 
cuniam, el,  ut  fieri  solet,  egressus  Ecclesiam,  et 
diversis  occupationibus  saeculi  raptus,  oblivioni  quae 
audierat  dedit,  nec  opus  aliquod  ex  verbo  quod 
suscepit,  implevit,  iste  est  qui  pecuniam  de  san- 

··  II  Cor.  II,  15.  ‘*Psal.  xxxiii,  9.  Joan.  i,  l 
**  Genes,  xiii.  **  Coloss.  ii,  5. 

(81)  Omnes  mss.,  c opertus  mysteriis.  » Libb. 
editi,  c apertis  mysteriis.  » 

(83)  Omnes  mss.,  i indicetur,  i Libb.  editi,  c in- 


L Ciis  susceptam  non  reddidit.  Unde  vel  his  auditis  in 
memoriam  revocet,  quod  ea  quae  dudum  sibi  fue- 
rant in  verbo  Dei  commissa,  neglexit.  Iteddat  ergo 
et  hoe  quod  accepit,  et  addat  ad  id  quiirtas  19g 
eo  modo  quo  ante  jam  diximus  : id  est,  iii  bis 
quinta  sint,  et  unus  superaddatur.  Videamus  ergo 
quomodo  quinque  isti  reddantur.  Quinque  nume- 
rus rreqiienler,  imo  pene  semper,  pro  quinqne 
sensibus  accipitur.  Scire  ergo  debemus  boc  modo 
istos  quinque  sensus  in  sanctis  actibus  posse  resti- 
tui, ui  si  forte  praesumpsimus  abuti  eis  in  saecola- 
ribus  actibus,  el  impendimus  usum  eorum  in  his, 
quae  non  secundum  Deum  gessimus,  resiituamos 
nunc  et  ipsos  quinque  sanctis  actibus  reiigiosisqoe 
ministeriis,  et  alios  bis  quinque  addamus,  qui 
sunt  interioris  hominis  sensus  : per  quos  vel  mun- 
di corde  effecti  Deum  videmus  , vel  aures  habemus 
ad  audienda  ea  quae  docet  iesus,  vcl  odorem  capi- 
mus illum  quem  dicit  Apostolus  c Quia  Christi 
bonus  odor  sumus  Deo ; » vel  etiam  gustum  somi- 
mus  illum,  de  quo  dicit  Propheta  **  : c Gustate, 
el  videte,  quoniam  suavis  est  Dominus;  > vel  U- 
ctuin  illum  quem  dicit  Joaunes  quia  c oculis 
nostris  inspeximus,  et  manus  nostrae  palpavemst 
(86)  de  verbo  vitae,  i His  autem  omnibus  onum 
superaddamus , ut  ad  unum  Deum  baec  cuocia 
referamus.  Et  haec  quidem  de  restituendis  bis, 
quae  qualibet  culpa  ex  sanctis  ablata  fuerant,  dicu 
sint. 

8.  Quid  vero  dicemus  de  sacrificio  arietis  pretio 
empti,  el  pretio  sicli  sancti,  qui  pro  peccati  expia- 
tione jubetur  offerri?  Dives  futurus  est,  qui  pretio 
arietis  possit  delicia  purgare.  Quae  sunt  istae  divi- 
tiae, requiramus.  Docet  nos  sapientissimus  Salomon 
dicens  ; i Redemptio  animae  viri,  propriae  divi- 
tiae ejus.  I Audis  verba  sapientiae,  quomodo  neces- 
sariis cum  proprietatibus,  vim  uniuscujusque  ser- 
monis enuntiant?  Divitias  dicit  aptas  ad  ani- 
mae redemptionem,  et  divitias  noii  alienas,  ιι^ 
que  communes,  sed  divitias  proprias.  Per  quod 
ostendit  esse  quasdam  divitias  proprias,  quasdam 
vero  non  proprias.  Sed  boc  evidentius  Dominus  in 
Evaiigeliis  declaravit,  cum  dixit  : i Quod  si  in 
alieno  fideles  non  fuistis,  quod  vestrum  est,  quis 
dabit  vobis  ? > Ostendens  per  hoc  praesentis  saeculi 
divitias  noii  esse  nostras  proprias,  sed  alienas. 
Transeunt  enim,  et  sicut  umbra  prxiereniit.  Pro- 
priae vero  sunt  illae  divitiae,  de  quibus  propbeu 
dicit  : t Et  ad  te  congregabo  divitias  gentium,  i 
Ex  Ilis  fortasse  divitiis  ei  Abraliam  dives  factos 
est  valde  in  auro,  et  argento,  et  pecoribus  atqne 
omni  suppellectili  Vis  tibi  ostendam  ex  quibas 
thesauris  descendant  istae  divitiae?  Audi  apostolum 
Paulum  dicentem  de  Doiiiino  Jesu  Christo  : c la 

. *·  PiOv.xiii,  8.  Luc.  XVI,  12.  ” Zacb.  xiv. 
dicaretur.  » 

(86)  Codex  Sangerm. , € palpaverunt.  i Libb· 
editi,  € conueciaveruot.  > 


434 


435  IN  LEYITICUM  HOMILIA  IV. 

quo  sont»  loquit*  omnes  Ibessuri  sspieniiae  ei  A cunim  Dominicx  nomen  est»  et  in  multis  Scriptu- 

scientiae  absconditi.  > Sed  el  in  Evangeliis  Domi-  rarum  locis » diversis  appellationum  nominibus 

nus  dicit  quia  scriba  dives  c profert  de  thesau·  pecunia  Dominica  memoratur.  Sed  quaedam 

ris  silis  nova  et  vetera.  > De  his  et  apostoiup  Pau-  proba,  quaedam  vero  reproba  dicitur.  Proba  erat 

Ius  dicit  t quia  in  omnibus  divites  facti  esiis  in  iJla  pecunia  quam  paterfamifias  peregre  pro- 

yio,  in  omni  verbo,  el  in  omni  scientia.  » Ei  bis  fecturus,  vocatis  Servis  suis  dedit  unicuique  se- 

ergo  divitiis,  qua^  de  thesauris  sapientiae  el  scientia  eundum  virtutem  suam.  Proba  erat  et  illa  pe- 

proferuntur,  mercandus  nobis  esi  iste  aries,  qui  ennia,  quae  denarius  nominatur,  qui  curo  199 

offerri  debeat  pro  peccatis  illis  scilicet  quae  in  mercenariis  pactus  est,  et  a novissimis  datus 

sancta  commissa  sunt,  et  sicli  sancti  annumera-  est  usque  ad  primos.  Scire  ergo  te  oportet,  quia  est 

tione  mercandus.  Jani  superius  diximus  quod  ct  alia  pecunia  reproba.  Audi  prophetam  dicentem*^; 

omnis  hostia  typum  gerat  el  imaginem  Christi,  c Argentum  vestrum  reprobum.  i Quia  ergo  est  quae- 

mullo  magis  aries  qui  et  pro  Isaac  quondam  a dam  proba , quaedam  vero  reproba , propterea 

Deo  substitutus  est  immolandus  **·  Siclo  igitur  Apostolus,  velul  ad  'probabiles  trapezitas,  c pro· 

sancto  comparandus  nobis  esi  Christus,  q.iii  pecca-  bantes,  inquit  **,  omnia,  quod  bonum  est  obtineu- 

ta  nostra  dissolvat.  Siclus  sanctus  fidei  nostrm  ^ ies.>  Solus  enim  d^st  Dominus  noster  Jesus  Christus, 

formam  tenet.  Si  enim  fidem  obtuleris  unquam  qui  le  hujusmodi  artem  possit  edocere,  per  quam 

pretium,  Christo  velut  ariete  immaculato  in  ho-  geias  discernere,  quae  sit  pecunia,  qu«  veri  regis 

stiam  dato  remissionem  accipies  peccatorum.  Sen-  imaginem  tenet;  quae  vero  sit  adulterina,  et  ut 

lio  quod  Id  explanando  vires  nostras  mysteriorum  vulgo  dicitur,  extra  monelam  formata,  quae  nomen 

superat  magnitudo.  Sed  quamvis  non  valeamus  quidem  habeat  regis,  veritatem  autem  regiae  figu- 

enneu  disserere,  tamen  sentimus  cuncta  repleta  rae  non  leneat.  Mulli  namque  sunt  qui  nomen 

esse  mysteriis.  Et  ideo  studiosis  quibusque  indicia  Christi  habent,  sed  veritatem  non  habent  Christi. 

posuis.se  sufficiat,  quibus  excitati  ad  aiiiora  horum  £t  propter  hoc  dicit  apostolus  Paulus  ** : c Oportet 

et  profundiora  perveniant,  et  inielligant  ex  quibus  enim  el  baereses  esse,  ut  probati  manifesti  fiant 

eis  gregibus  quaeratur  vitulus  ad  hostiam,  ex  qui-  inter  vos.  i Idcirco  igitur  et  in  praesenti  lectione 

btts  ovibus  aries  providendus  sit.  i Habeo  enim  legislator , totus  ad  mysticum  el  spiritalem  respi· 

(inquit  Jesus**)  et  alias  oves,  quae  non  suiit  de  ciens  sensum,  addidit  ut  aries  iste,  qui  ob  hoc 

boc  ovili,  et  illas  oportet  me  adducere  : ut  fiat  comparatur,  ut  peccatum  possit  absolvere , non 

unus  grex  et  unus  pastor.  · Sciant  etiam  ubi  lur- qualicunque  siclo,  boc  est,  non  qualicunque  pecu- 
lures,  ubi  columbae  requirendae  sunt.  € Oculi,  in-  iiia,  sed  siclo  sancio  comparetur.  Quod  si  non 

quit  tui  sicut  columbae  super  plenitudines  aqua-  respiciebat  ad  mysterium,  quid  rationis  esse  vide- 

rum.  > Ad  aquarum  ergo  plenitudines  properan-  baiur,  ut  aries  emptus  offerretur  ad  hostiam,  'et 

dum  est,  in  bis  enim  sponsae  describitur  pulchri-  certo  pretio  ? et  non  sufficit  nomen  pecuniae  sicio 

ludo,  c Et  collum,  inquit  tuum  sicut  turturis.  > nominasse,  seil  addidit  et  sancio  siclo  ? Quid  si 
In  coliiinbis  ocuii  praedicantur·  Quod  enim  dixit,  haberet  aliquis  in  gregibus  suis  arietes 'optimos  et 

c columbae  super  pleniliidiiies  aquarum,  i ferunt  divinis  sacrificiis  dignos?  Aui  quid  si  aliquis  ita 

hoc  genus  avis,  cum  ad  aquas  venerit , quia  ibi  pauper  esset,  ut  siclum  sanctum  habere  non  posset! 

solet  accipitris  insidias  pati,  venientem  desuper  Haec  est  ergo  legislatoris  moderatio , ut  nisi  quis 

iuiniicuin,  volitantis  umbra  aquis  inspecta  depre-  habeat  certum  pecuniae  modum,  peccatum  ejus  non 

bendere,  el  oculorum,  perspicacia  fraudem  periculi  possit  absolvi?  Quod  aperte  secundum  litteram 

imminentis  evadere.  Quod  si  et  tu  ita  prospicere  quidem  videtur  absurdum  ; secundum  spiritalem 

potueris  insidias  diaboli  ct  cavere,  sacrificium  Deo  vero  inlelligeniiam  certum  est  quod  remissionem 

columbas  obtuleris.  Sed  et  quibus  talia  curae  sunt,  peccatorum  iiullus  accipiat,  nisi  detulerit  integram, 

illud  etiam  requirant,  ex  quibus  eis  agris  simila  D probam  et  sanctam  fidem,  perquam  mercari  possit 
debet  offerri.  Ego  arbitror  quod  ex  illius  terras  arietem ; cujus  natura  haec  est,  ut  peccata  creden- 
segetibus,  quae  facit  alium  centesimum  , alium  tis  abstergat.  Et  bic  est  siclus  sanctus,  probata,  ut 
sexagesimum  , alium  tricesimum  fructum.  Requi-  diximus,  et  sincera  fides,  id  est , ubi  nullus  perfl* 

rant  etiam,  nisi,  plusquam  debet,  curiosum  videa-  diae  dolus,  nulla  haereticae  calliditatis  perversitas 

tur,  quibus  molentibus  simila  ista  ad  sacrificia  admiscetur,  ut  sinceram  fidem  offerentes  pretioso 
praeparetur.  Nec  eos  lateat  duas  esse  quae  nio-  Christi  sanguine,  tanquam  immaculatae  hostiae 

lunt,  quarum  una  assumetur,  et  alia  relinque-  diluamur,  per  quem  esi  Deo  Patri  omnipotenti, 

lur.  Ex  illius  ergo  mola  quae  assumenda  est,  cum  Spiritu  sancto,  gloria  et  imperium  in  saecula 

similam  oportebit  offerre.  Sed  et  siclus  sanctus,  saeculorum.  Ainen. 

qui  ad  arietis  pretium  necessarius  dicitur,  vide  HOMILIA  IV. 

unde  et  quomodo  perquirendus  sit.  Siclus  pe-  De  eo  quod  icriptum  esi  : c Si  peccaverit  anima, 


··  Matth.  xiii,  52.  1 Cor.  i,  5.  ··  Genes,  xxii.  ·*  Joan*  x,  16.  **  Cani.v,  12.  **Gant.  .vii.  4 

**  Matth.  XXV.  ” Jer.  vi,  50.  ”IThess.  v,  21.  ” 1 Cor.  xi,l9.  ··  Levit,  vi,  2. 


435  ORIGENIS  43S 


ei  prffteriens  praterieril  praeepia  Domuit , el 
mentielur  proximo  suo  super  deposito  p aut  socie·· 
late,  > et  catera, 

1.  Si  secundum  divinx  legis  fidem  bxc  qu» 
leguniur  nobis,  Dominus  locuius  esi  ad  Moysen, 
pulo  quod  lanquam  Dei  verba  non  debeant  secun* 
dura  incapaciialero  audienlium , sed  secundum 
iiiajestalern  loquentis  intelligi.  c Dominus,  inquit 
locutus  est. » Quid  est  Dominus?  Apostolus  libi 
respondeat,  et  ab  ipso  disce  quod  < Dominus  spiri- 
tus est  **. » Quod  si  tibi  Apostoli  sermo  non  suffi- 
cit, audi  ipsum  Dominum  in  Evangeliis  loqueu- 
tem  quia  c Deus  spiritus  est.  i Si  ergo  et  Do- 
minus, et  Deus  spiritus  est,  qux  spiritus  loquitur 
spiritaliter  debemus  audire.  Ego  adhuc  et  amplius 
uii(|uid  dico,  quia  qux  Dominus  loquitur,  non  spi- 
ritalia tantum  , sed  et  spiritus  esse  credenda  sunt. 
Non  meo  sensu  bxc,  sed  de  Evangeliis  approbabo. 
Audi  Dominum  et  Salvatorem  nostrum  ad  discipu- 
los suos  dicentem  : c Verba  qux  loculus  sum 
vobis,  spiritus  et  vita  sunt,  i Si  ergo  ipsius  Salva- 
toris voce  didicimus , quia  verba  qux  locutus  est 
apostolis,  spiritus  et  vita  sunt,  nequaquam  dubitare 
debemus,  quod  etiam  qux  per  Moy  >eii  locutus  est, 
spiritus  et  vita  credenda  sint. 

2.  Sed  videamus  quae  sint,  de  quibus  nunc  prout 
possumus,  aliqua  dicere  debemus,  c Et  loculus  est, 
inquit  Dominus  ad  Moyseu,  dicens.  Anima  qux- 
iunque  peccaverit,  et  praeteriens  prxlerierit  prx- 
cepta  Domini,  et  mentietur  proximo  super  deposito, 
aut  societate,  aut  rapina  : aut  nocuit  aliquid  proxi- 
mo, aut  invenit  perditionem,  et  mentietur  de  ea, 
aut  juraverit  inique  de  uno  ab  omnibus  qnxciin- 
que  fecerit  bomo,  ut  peccet  in  bis  : et  erit  cum 
peccaverit,  et  deliquerit,  el  reddet  rapinam  quam 
rapuit,  aut  injuriam  qua  nocuil,  aut  depositum 
quod  commendatum  (87)  est  ei , aut  perditionem, 
quam  invenit  ab  omni  re,  pro  qua  juraverit  injuste, 
el  restituet  ipsum  caput,  ei  quintas  insuper  auge- 
bit, el  cujus  est  ei  reddet,  qua  die  convictus  fuerit.» 
Hucusque  inierim  (88)  peccati  species  exponuntur, 
postea  vero  purgatio  ejus  per  bosiias  imperatur. 
Si  qui  infirmi  sunt  et  incapaces  profundioris 
mysterii,  aedificentur  ex  littera,  et  sciant  quia  si 
quis  prxleriens  prxterierit  prxcepta  Domini,  et 
mentitus  fuerit  proximo  super  deposito,  aut  socie- 
tate, aut  rapina,  peccati  ingentis  statuetur  reus. 
Sed  absit  boc  ab  Ecclesia  Dei,  ut  ego  credam  esse 
aliquem  in  cootu  isto  sanctorum,  qui  se  tam  infeli- 
citer agat,  ut  depositum  proximi  sui  neget , aut 
soeietalem  fraude  contaminet , aut  vel  ipse  aliena 
diripiat,  aut  ab  aliis  rapta  suscipiat,  et  pro  bis  si 
ab  eo  requirantur,  contra  conscientiam  juret. 

·«  Ibid.  i.  "II  Cor.  ui,  17.  ·»  Joan.  iv,  24.  · 
II  Tim.  1,  14. 

(87)  Omnes  manuscripti , f commendatum.  > 
Libb·  editi , i comniodalurn.  » 

(88)  Libb.  editi,  c enim,  » ei  paulo  post,  i sed 


A Absit,  absit,  inquam,  ut  baee  ego  de  aliquo  fiile- 
lium  sentiam.  Confidenter  ergo  de  vobis  dico,  quia 
vos  non  ita  didicistis  Cbrisium , neque  ita  docti 
estis,  S(;d  neque  lex  ipsa  baec  sanctis  et  fidelibus 
prxeipit.  Vis  scire  , quia  non  ad  sanctos  et  justos 
ista  dicantur?  Audi  Apostolum  ista  distinguentem: 
f Justo,  inquit  ",  lex  non  est  posita,  200  ^ 
injustis,  et  non  subditis , scelestis  el  contaminatis, 
patricidis,  matricidis, » el  horum  similibus.  Quia 
ergo  hujusmodi  hominibus  Apostolus  legem  dicit 
impositam,  Ecclesia  Dei,  quam  absit  in  hujusmodi 
facinoribus  maculari,  relicta  aliis  littera  , sanctius 
xdificeiur  a spiritu. 

3.  Videamus  itaque  nunc  quod  est  depositum, 
B quod  fidelium  unusquisque  suscepit.  Ego  pulo  quod 
et  ipsam  animam  nostram,  et  corpus  deposUum 
accepimus  a Deo.  El  vis  videre  majus  aliud  deposi- 
tum, quod  accepisti  a Deo  ? Ipsi  animae  tux  Deus 
imaginem  suam  et  similitudinem  commendavit, 
istud  ergo  depositum , tam  integrum  libi  restituen- 
dum est  (89),  quaui  a te  constat  esse  susceptam.  Si 
enim  sis  misericors,  sicut  Pater  tuus  in  coelis  mise- 
ricors est,  imago  Dei  in  te  est,  et  integrum  depo- 
situm servas.  Si  perfectus  es,  sieut  Pater  tuus  in 
coelis  perfectus  est,  imaginis  Dei  In  le  deposiloio 
manet.  Similiter  el  extera  omnia , si  pius,  si  justus 
es,  si  sanctus,  si  mundus  corde  ; el  omnia  qux  ία 
Deo  prxsto  sunt  per  naturam,  si  libi  per  imila- 
^'tionem  subsistant  , depositum  apud  le  divinae 
imaginis  salvum  est.  Si  vero  econirario  agas,  el 
pro  misericorde  crudelis,  pro  pio  impius,  pro 
benigno  violentus,  pro  quieto  turbulentus,  pro 
liberali  rapior  exsistas,  abjecta  imagine  Dei,  dia- 
boli in  te  imaginem  suscepisti , et  bonum  deposi- 
tum tibi  divinitus  commendatum  abneg.*isti.  Aut 
non  hoc  erat  quod  sub  mysterio  Apostolus  electo 
discipulo  mandabat  Timotheo,  dicens  " : 0 Timo- 
tbee,  c bonum  depositum  custodi.  » Ego  etiam  itlod 
addo,  quod  el  Christum  Dominum  depositum  susce- 
pimus, et  sanctum  Spiritum  depositum  habemus. 
Videndum  ergo  nobis  est , iie  boc  sancio  deposito 
non  sancte  utamur,  et  cum  nos  in  consensum  sui 
peccata  sollicitant,  juremus  nos  non  suscepisse 
D depositum.  Quod  utique  si  habeamus  in  nobis, 
peccato  conseuiire  non  possumus.  Sed  et  ipse  sensus 
rationabilis,  qui  in  me  est , commendatus  mihi  est, 
ut  eo  utar  ad  inielligenliam  divinorum  ; ingenium, 
memoria,  judicium , ratio,  et  omnes  qui  intra  me 
sunt  motus,  commendati  mihi  videntur  a Deo,  ut 
eis  utar  in  bis  qux  prxeepit  lex  divina.  Si  vero 
ad  malas  artes  solers  el  perspicax  vertamus  inge- 
nium, et  rebus  Dei  abutamur  in  his  qux  non  vult 

Joan.  VI,  64.  " Levit.vi,  i el  seqq.  " 1 Tim.  i,9. 

qui  infirmi  sunt.  > At  mss.  ut  in  nostro  texto. 

(89)  Sic  manuscripti ; libri  vero  editi , « integre 
libi  restituendum  est.  » 


i57  IN  LEYITICIJM  HOMILIA  IV.  458 

Deus;  hoc  esi  abjurare  deposilum,  et  beneficia  A rapaces,  regnum  Dei  'possidebunt.»  Est  tamen 
▼ertere  iii  per6diam.  aliquid  (90)  et  secundum  spiritalem  inlenigenliam 

4.  Videamus  nunc  quid  etiam  societas  inielli-  culpabiliter  rapere,  sicut  Illi  laudabiliter  rapiunt 

genda  sil.  Putas  est  aliquis,  qui  secundum  lUieram  regna  coelorum.  Ut  verbi  causa,  dicamus,  si  homo 

commoneri  debeat,  ne  forte  in  ratione  pecuniae,  nondum  purgatus  a vitiis,  nondum  segregatus  a 
vel  qualibet  alia  specie  societatis,  socium  fraude  profanis  et  sordidis  actibus,  velit  se  coetui  san- 

decipiat?  Ultimae  misericordiae  est  anima  illa,  in  etorum  et  perfectorum  latenter  ingerere  et  sermo- 

quam  cadere  adhuc  fraudis  hoc  genus  potest,  nem  quo  perfecta  et  mystica  tractantur  audire, 

Verumtainen  quoniam  mulla  est  in  homine  fragili-  hujusmodi  homo  secretorum  et  perfectorum  sclen- 

tas,  etiam  de  his  commoneamus  , quia  nec  Aposio-  tiam  non  bene  rapit.  Meminisse  enim  oportet  prae- 
lum piguit  ista  mandare.  Dicit  enim  ^ : c Ne  quis  cepti  Salvatoris,  quo  dicit  quia  c nemo  mittit 

circumscribat  in  negotio  fratrem  suum , quoniam  vinum  iiovuin  in  utres  veteres,  alioquin  et  utres 
vindex  est  de  his  omnibus  Deus. » Nunc  vero  201  rumpentur,  et  vinum  peribit : » ostendens 
requiramus,  quae  sil  etiam  societas  spiritus.  Audi  quod  animae  nondum  renovatae,  sed  in  vetustate 

de  bis  ipsis  verbis  Apostolum  dicentem  **  : c Si  litterae  (91)  perduranti,  non  oporteat  novorum 

quod  solatium  charilatis , si  qua  societas  spiritus,  ^ mysteriorum,  quae  per  Christum  mundus  agnovit, 
si  qua  viscera  miserationis  , implete  gaudium  secreta  committi. 

meum.  » Vides  societatis  legem,  quomodo  iniel-  5.  Addit  dehinc  legislator  ” ; c Aul  si  quid  no- 
lexit  apostolus  Paulus.  Audi  et  Joannern,  quomodo  cuii  proximo,  vel  invenit  perditionem.  » Lex  litterae 
tmo  eodemque  spiritu  proloquatur.  i Et  societatem,  hic  videtur  mandare,  ut  si  quis  invenit  quod  alius 
inquit  habemus  cum  Patre,  et  cum  Filio  ejus  perdidit,  et  requisitum  fuerit,  reddat,  nec  perjurel 
Jesu  Christo.  » Et  iterum  Petrus  dicit ; c Consor-  pro  eo.  Est  et  haec  utilis  audientibus  aedificatio, 

tes,  inquit  facti  estis  divinae  naturae, » quod  est  Multi  enim  sine  peccato  putant  esse,  si  alienum 

socii.  Et  iterum  dicit  apostolus  Paulus  : c Qiue  quod  invenerint,  teneant  et  dicant  : Deus  mihi  de- 

enim  societas  luci  ad  tenebras?»  Quod  si  luci  ad  dit;  cui  habeo  reddere  ? Discant  ergo  peccatum  lioc 

tenebras  societas  nulla  est,  potest  ergo  societatem  esse  simile  rapinae,  si  quis  inventa  non  reddat, 

lux  habere  cum  luce.  Igitur  sl  nobis  ciim  Patre,  et  Verumtainen  si  hoc  tantum  quod  secundum  litteram 

Filio,  et  Spiritu  sancto  societas  data  est,  videri-  putatur,  legislator  voluisset  intelligi,  potuerat  di* 

dum  nobis  est , ne  sanctam  istam  divinamque  cerc ; Si  invenit  quod  perierat,  vel  quod  aliquis 

societatem  peccando  abnegemus.  Si  enim  agamus  q perdiderat.  Nunc  autem  cum  dicit : i Invenit  per- 
operi)  tenebrarum , certum  est  quia  societatem  ditionem,  » amplius  nos  aliquid  voluit  inleljigere, 

negavimus  lucis.  Sed  et  sanctorum  socios  nos  dicit  Qui  nimis  peccant,  In  Scripturis  perditio  appeU 

Apostolus,  nec  mirum.  Si  enim  cum  Patre  et  Filio  lanlur,  sicut  in  Ezechiele  propheta  legimus  dictum : 

dicitur  nobis  esse  societas,  quomodo  non  et  cum  c Perditio,  inquit  factus  es,  et  non  subsistes  in 
sanctis,  non  solum  qui  in  terra  sunt,  sed  et  qui  in  sBiernum  tempus.  » Est  ergo  ostendere  qui  mullum 

coelis?  quia  et  Christus  per  sanguinem  suum  paci-  quaerendo  invenit  perditionem  : ut  verbi  gratia,  di- 

flcavit  coelestia  et  terrestria  , ut  coelestibus  terrena  camus  : haeretici  ad  construenda  et  defendenda 

sociaret.  Quod  evidenter  indicat,  ubi  dicit  gaudium  dogmata  sua  multum  perquirunt  et  discutiunt  in 

esse  in  coelis  super  uno  peccatore  poeiiilen-  Scripturis  divinis,  ut  inveniant  perditionem.  Cum 

liam  agente  Et  rursum  cum  dicit,  eos  qui  resur-  enim  mulla  (92)  quaesierint  testimonia  , quibus 

giint  a .mortuis,  futuros  esse  sicut  angelos  Dei  in  asinianl  quae  prave  sentiunt,  perditionem  sibi  iiw 

coelo  et  cum  ex  integro  hominibus  coelorum  venisse  dicendi  sunt.  Sed  si  forte  aliquis  horum 

regna  promittit.  Hanc  ergo  societatem  dirumpit,  et  audiens  iii  Ecclesia  verbum  Del  catholice  tractari, 

abnegat,  quicunque  inali$  actibus  suis  malisque  resipiscat,  et  iulelligat  quia  quod  invenerat  perditio 

sensibus  ab  eorum  conjunctione  separatur.  Post  D est,  reddet,  inquit,  quod  invenit.  Et  is  qui  perdi- 
limc  de  rapina  dicitur  : raptores  sunt  mali  et  tionem  invenit,  et  ille  qui  rapinam,  sed  et  ille  qui 

boni ; et  boni  quidem  illi,  de  quibus  dicit  Salvator,  depositum  abnegavit,  et  omnis  quicunque  aliqua  ex 

quia  regnum  coelorum  diripiunt^*.  Sunt  autem  et  parte  animse  nocuit  proximo,  aul  juravit  injuste: 

mali  raptores,  de  quibus  dicit  propheta  : c Et  < Restituet,  inquit ipsum  caput,  et  quintas  su- 

rapina  pauperum  in  domibus  vestris  est. » Apo·  per  augebit,  et  ei  cujus  est,  reddet, » secundum  eam 

stolus  vero  abrupte  pronuntiat,  dicens  : c Nolite  dunlaxal  expositionem  quam  de  quintis  addendis 

errare,  quia  neque  adulteri,  neque  molles,  neque  ante  jam  diximus,  c Et  offeret,  inquit  Domino 

masculorum  concubitores  , neque  fures , neque  arietem  de  ovibus  sine  macula,  pretio  in  id  quod 

··  I Thess.  IV,  6.  ” Philip,  iv,  1.  I Joan.  i,  .5.  II  Pelp.  i,  4.  H Cor.  vi,  14.  Luc.  xv,  7. 
^ Maiih.  xxu,  20.  Maiib.  xi,  t2.  Isa.  iii,  J4.  I Cor.  vi,  10.  Mailb.  ii,  17.  Lc- 
vii.  VI,  2»  5.  Ezecb.  xxvii,  56.  Levit. vi,  5.  ” ibid.  6,  7. 

(90)  Esi  tamen  aliquid.  Ita  codex  Sangerm.  c malitiae. » 

libri  vero  editi,  c et  tamen  aliqui  sciunt.  » (92)  Libb.  editi,  c multum.  » Mss.,  c mulla.  » 

(91)  Codex  Sangerm.,  i littera).  » Libb.  editi, 


439  ORIGENIS 

deliquit,  cl  orabit  pro  eo  sacerdos  contra  Domi*  A bUus,  cor  contritam  et  humiliatum  Deos  non  sper- 
nam, et  remittetur  ei  pro  uno  ab  omnibus  qu»  fe-  nii. » Ciim  ergo  singuli  prophetarum,  \el  etiam 

cit  et  deliquit  in  eo.  > Diximus  in  snperioribus,  apostolorum  consilium  bis  qui  delinquunt,  dede- 

quid  est  offerre  arietem,  et  hunc  pretio  sicli  sancti  rinl,  quo  possint  corrigere  ycl  emendare  peccatum, 

emptum.  Nunc  superest,  ut  differentiam  illam  di-  merito  bis  vendidisse  arietes  ad  sacrincium  vide- 

canius  ; quod  ibi  pretium  posuit  sicli  sancti,  bic  buiilur.  Quid  autem  pretii  a comparantibus  su- 

lantummodo  pretium  dicit , nec  quantitatem  pretii,  mant,  illud  opinor,  legendi  stadium,  vigilias  an- 

nec  nomen  pecuniae  designavit.  In  superioribus  diendi  verbi  Dei,  et  super  omnia  dignissimum  pre- 

enim  ubi  pro  peccato  quod  in  sancta  commissum  lium  obedientiaro  puto,  de  qua  dicit  Dominas 

fuerit,  les  dabatur,  siclum  sanctum  diximus  nomi-  < Obedientiam  malo  quam  sacrillcium,  et  dicto  au- 

natum,  et  siclum  nomen  esse  pecunix;  ut  alibi  dieniiam  magis  quam  holocausta.  > 

obolus,  alibi  drachma,  alibi  mna,  vel  talentum,  6.  Post  hxc  subsequiiur  «‘r.  Etlociiiusest,  inquit, 
vel  minutum  xs  vel  denarius  dicitur.  Hic  ergo  nibil  Dominus  ad  Moysen,  dicens  : Pixcipe  Aarou  et  mUs 

horum  nominator,  sed  tantum  pretio  offerendus  (95)  ejus,  dicens  : Hxc  est  lex  202  holocausti:  Hoc  ho- 

aries  dicitor.  Interest  enim  peccare  in  sanctis,  et  locaustom  in  crematione  sua  erit  super  altare  tota 

peccare  extra  sancta.  Vis  et  alibi  videre  hanc  ip-  ® »ocie  usque  iu  mane  : et  ignis  altaris  ardebit  super 
sain  disiinclioiiein  ? Audi  <|uoinodo  in  R».gnoruni  illud,  nec  cxsliiigueinr.  Et  induci  sc  sacerdos  lu- 

libris  dicil  Heli  sacerdos  ad  filios  suos  *·  : t Si  nicam  lineam,  el  oampesire  lineum  iiiduei  circa 

enim  peccaverit  quis  in  hominem,  exorabit  pro  eo  corpus  suum;  eiauferefhosiiam,  quam  consumpse· 

sacerdos.  Si  autem  in  Deum  peccaverit,  quis  exo-  ignis,  ei  holocaustum  de  altari,  et  ponet  illud 
rabit  pro  eo  ? » Similiter  eiJoannes  apostolus  di-  secus  altare;  et  despoliabit  se  stola  sua,  el  indue- 

cil·^:  I Est  peccatum  ad  mortem,  non  pro  illo  lur  stola  alia;  el  ejiciet  hostiam  qiise  cremata  est 

dico  ut  oretur.  i Quia  ergo  diversitates  peccatorum  extra  castra  in  locum  mundum.  Et  ignis  super  al- 

discere  ex  spiritali  lege  debemus,  in  quibus  pec-  lare  ardebit,  nec  exstinguetur,  et  comburet  super 

catis  tantummodo  cmiendiis  sil  aries,  in  quibus  illud  sacerdos  ligna  mane,  el  constipabit  iii  illud 

vero  siclo  sancto  mercandus,  qui  etiam  sint  isti  holocaustum,  et  imponet  super  illud  adipem  salu- 

qui  vcudanl  arietes,  requiramus.  Ego  arbitror  ip-  laris,  el  ignis  semper  ardebit  super  altare,  nee 

sss  esse  istos,  qui  arietes  ad  sacrificium  dislra-  exstinguetur.  i Audi  semper  debeie  esse  ignem 

hiint,  qui  sunt  elilU,  qui  oleum  ad  lampadas  vir-  super  altare  el  tu,  si  vis  esse  sacerdos  Dei,  sic- 

ginum  vendunt,  de  quibus  dicebant  illae  priulcnies  ^ ut  scriptum  est  “ :c  Onuios  enim  vos  sacerdo- 
ctuliis  virginibus  ”” : c ite  ad  vendentes,  el  einiie  tes  Domini  critii.  i Et  ad  le  enim  dicitur  ** : 

vobis.  > Vendunt  ergo  vel  oleum  luininibus,  vel  c Gens  elcc:a,  regale  sacerdotium,  populus  in  aequi- 

arietes  sacrificiis,  qui  alii  nisi  prophetae  sancti  et  siitonem.  » Si  ergo  vis  sacerdotium  agere  aniitis 

apostoli,  qui  mihi  curo  peccavero  ostendunt,  el  tuae,  nunquam  recedat  ignis  de  altari  luo.  Hoc  est 

consilium  dant  quomodo  debeam  corrigere  errores  quod  et  Doiniims  in  Evangeliis  praecipit  ut 

meos  et  emendare  peccata?  Vendit  mihi  Isaias  i ^int  lumbi  vestri  pnrcincii,  et  lucernae  vestrae sem· 

arietem  ad  sacrificandum  pro  peccato,  cum  mihi  per  ardentes.  » Semper  (94>)  ergo  tibi  ignis  fidei, 

dicit,  lanquam  ex  Dei  persona  i Holocausta  el  lucerna  scientiae  accensa  sit.  Sed  et  quod  dixit, 

trieium,  et  adipes  agnorum,  el  sanguinem  hirco-  i lumbi  vestri  praecincti,  i Dominus  iu  Evangelio : 

niiii  et  taurorum  nolo,  i Et  paulo  post  subjungit  lioc  idem  csl,  quod  ct  nunc  legislator  praecepit,  ut 
« Auferte  nequitias  ab  animis  vestris,  a conspectu  caiiipeslri  lineo  praxingalur  sacerdos,  el  ita  veteri 

oculorum  vestrorum;  discite  bonum  facere,  eripite  cinere  deposito,  innovet  sacros  tgnes.  Oportet  enim 

injuriam  accipientem,  judicate  pupillo,  et  juslifi·  etiam  nos  dicere  : < Ecce  vetera  transierunt, 

cate  viduam,  et  venite  disputemus,  dicit  Dominus,  el  facta  sunt  omnia  nova.  i Campestri  enim  lineo 

Et  si  fuerint  peccata  vestra  ut  phoenicium,  uinivem  ])  cingitur,  vel,  sicut  alibi  dicitur,  femoralibus  uti- 
dealbabo;  si  autem  ut  coccinum,  ut  lanam  camli-  tur,  qui  luxuriam  fluxae  libidinis  cingulo  restrinxe* 

dain  cfliciam.  i Vendit  mihi  arietem  et  Daniel  cum  rii  castitatis.  Ante  omnia  enim  sacerdos  qui  divi- 

dlcit”*,  quia  c non  est  locus  ad  sacrificandum  iu  nis  assistit  altaribus  castitate  debet  accingi,  nec 

conspectu  luo,  ut  possimus  invenire  niiseucordiam.  aliter  purgare  vetera  et  instaurare  poterit  nova, 

Sed  in  anima  contribulata  et  spiritu  humilitatis  nisi  lineis  induatur  (95).  De  lineis  saepe  jam  dicliim 

suscipiamur  velut  in  multitudine  agnorum  pin-  est,  ct  tunc  maxime  cum  de  imluinentis  sacerdola- 

guium,  sic  fiat  sacrificium  nostrum  in  conspectu  luo  libus  dicebamus,  quod  species  ista  forinam  teneat 

hodie.  I Vendit  nobis  et  David  arietem  sacrificii,  castitatis:  quia  origo  lini  ita  e icrra  duciliir,  et  de 

cum  dK;it  **  ; c Sacrificium  Deo  spiritus  coniribu-  terra  editur,  ut  ex  nulla  admistione  concepta  sit. 

*·  l Ueg.  II,  25.  I ioan.  v,  16.  ” Mallh.  xxv,  9.  ·*  Isa.  i,  H.  ibid.  16.  17,  18.  Daii.  iii, 
38, 39.  *»  Fsal  li.  19.  1 Reg.  xv,  22.  Levit,  vi,  8 eiseqq.  ··  Isa.  lxi,  6.  " l Pelr.  ii,  9. 

^ Luc.  XII,  35.  11  Cor.  v,  17. 

(03)  Pretio  offerendus.  Ita  codex  Sangerm.  Libri  lis,  sed  reperilur  in  mss. 

Auteiii  editi,  c pretium  quo  offerendus.  > (95)  Codex  Sangerm.,  i induatur,  i Libb.  editi, 

(94)  Adverbium,  c semper,  i deesi  in  antea  edi-  c iudutus.  » 


J 


441  IN  LEVITICUM  HOMILIA  IV.  m 

Obsemndiim  itmen  est  quod  aliis  indumentis  sa-  A hanc  dedi  ab  hostiis  Domini.  Sancta  sanctorum 
eenlos  uliiiir  duro  est  in  sacriflciorum  ministerio,  sunt,  sicut  est  pro  peccato  et  pro  delicto.  Ouiiiea 

et  aliis  cum  procedit  ad  populum,  lioc  faciebat  et  masculi  sacerdotum  edent  eam.'  Legitimum  aeier- 

. Paulas  scientissimusponiiflcnm.ei  perilissimus  sa-  uuin  iii  progenies  Yesiras  ab  hostiis  Domini.  Oiu- 

cerdotum.Qui  cum  essci  in  coetu  perfectorum,  tan·  nis  qui  tetigerit  ea,  sancUiicabitur.  » Iu  bis  quie 

quam  intra  Sancta  sanctorum  positus,  et  stola  per·  proposita  sunt,  mos  quidem  sacri flcandi  sacenloii- 

feciionts  indutus  dicebat  ** : c Sapientiam  loquimur  bus  datur,  el  observaniix  quibus  coli  Deus,  vel  pu- 

iiiier  perfectos,  sapientiam  autem  non  hujus  mundi,  rificari  populus  videretur,  vei  etiam  iii  necessariis 

neque  principum  hujus  mundi,  qui  desiruiintur,  victus  causa  consuleretur  sacerdotibus  et  ministris, 

sed  loquimur  Dei  sapientiam  in  mysterio  abscondi-  Offerendae  enim  similae  in  sacrificio  mensura  posita 

lam,  quam  nemo  principum  hujus  saeculi  cognovit.  Si  est,  quae  decin^a  pars  ephi  appellator,  huic  oleum 

enim  cognovissent,  nunquam  Dominam  majestatis  superfunditor,  et  thus  superponitur.  Sed  cum  ad 

crocifiiissent.  t Sed  post  haec  tanquam  ad  populum  altare  perveneril,  sacerdos,  inquit,  pleuam  maiiuiii 

exiens  mutat  stolam,  el  alia  induitur  longe  infe-  ex  eo  sumet,  ita  ut  intra  plenitudinem  manus  con- 

riore,  quam  illa.  Et  quid  dicit  c Niliiraliud,  eludat  203  oleum  quod  infusum  est,  el  thiis 

inquit,  judicavi  me  scire  inter  vos,  nisi  Jesam  Ghri-  ^ quod  superpositum  est,  ut  sil  hoc  libamen  et  sacri- 
stuiD,  et  hunc  crucifixum.  > Vides  ergo  istum  do-  fidum  Deo  in  odorem  suavitatis.  Gaetera,  inquit, 

ctissimum  sacerdotem,  quomodo  Indutiis  sit.  Gura  maneant  sacerdotibns  ad  edendum,  sed  edenda  ea 

est  ituros  inler  perfectos,  veldt  in  Sancta  sancio-  tradidit  lex  in  loco  sancto,  in  atrio  tabernaculi,  ita 

Γ4ΐιη«  alia  utitur  stola  doctrinae.  Guin  vero  exit  ad  nt  nihil  fermentetur  ex  eis.  Hanc  enim,  inquit, 

eos,  qui  incapaces  sunt,  miiiai  stobro  verbi  et  infe-  dedi  pariem  sacerdotibus,  et  haec  sunt  Sancta  saii· 

riora  docet;  el  alios  lacte  potat, ut  parvulos;  alios  florum.  Sed  et  illud  observari  voluit,  ut  soli  ma- 

oleribiis  nutrit,  ut  infirmos;  aliis  vero  fortes  prae-  sculi  edant  ex  eo,  femina  nulla  contingat.  Addit  et 

parat  cibos,  his  scilicet  c qni  pro  possibilitate  su-  boe,  quod  qui  tetigerit  ea  sancti ficelor.  Sed  si  ve- 
niendi exercitatos  habent  sensus  ad  discretionem  limus  nunc  ab  iis  qui  in  manifesto  Judaei  sunt,  re- 

boniy  vel  maii  i Sie  sciebat  Paulus  mutare  sto-  quirere  de  singulis  qua  ratione  iiliid  hoc  modo  di- 

las,  €t  alia  uti  ad  populum,  alia  in  ministerio  san-  ctum  sit,  aut  illud  alio  modo,  absoluta  nobis  re- 

etoruiii.  Ipse  autem  pontificum  pontifex,  et  sacer-  sponsione  satisfacient , dicentes  : Ita  visum  est  Ic· 

dotum  sacerdos  Dominus  et  Salvator  noster,  de  gein  danti,  nemo  discutit  Dominum  sunin.  Et  ideo 

qiio  dicit  Apostolus^*,  quia  c pontifex  sil  futurorum  q cedentes  cis  in  exteris,  de  boc  novissimo  sermone 
bonorum,  » audi  quomodo  primus  haec  fecerit,  et  requiramus,  ut  dicant  quomodo  omnis  qui  teiige- 

ila  discipulis  suis  bxc  imitanda  reliquerit.  Evange-  ril  ex  sacrificio  sanctorum,  sanctificetur.  Si  houii- 

lium  referk  de  eo,  et  dicit  quia  c in  parabolis  eida  tetigerit,  si  profanus,  si  adulter,  si  incestus  (96), 
loquebatur  ad  turbas,  el  sine  parabolis  non  ioque-  sanctificaiiis  erit?  Mon  enim  excepit  aliquem,  sed 

baiur  eis.  » Seorsum  autem  solvebat  ea  discipulis  dixii : < Omnis  qui  tetigerit  ea,  sanctificabitur,  a 

suis.  Vides  quomodo  ipse  docuit  aliis  indumentis  Ponamus  enim,  quod  etiam  nunc  integer  sil  status 

uti  debere  pontificem,  cum  procedit  ad  turbas;  ilUtis  templi,  offerantur  hoslix,  sacrificia  coiisu- 

aliis,  cum  eruditis  et  perfectis  mhiistral  in  sanctis,  mantur.  Ingressus  est  aliquis  templum  scelestus, 

Illide  optandum  nobis  est  et  agendum,  iie  tales  nos  iniquus,  impurus,  invenit  carnes  ex  sacrificiis  pro- 

invciiial  Jetiis,  ita  imparatos  et  ita  sxculi  sollici-  positas,  et  tetigit  eas,  sanclificalus  continuo  pro- 

ludinibus  alligatos,  ut  cum  tnrbis  loquatur  nobis  nuntiabitur?  Eniinvero  nullo  modo,  vel  rei  natura^ 

in  parabolis,  ut  videntes  non  videamus,  et  audien-  vel  veritas  religionis  boc  recipit : et  ideo  redeun- 
tes non  audiamus;  sed  potius  inter  eos  inveniri  dum  nobis  est  ad  expositiones  evangelicas  atque 

mereamur,  ad  quos  dicit  " : c Vobis  datum  esf  aposlolicas,  ut  lex  possit  intelligi.  Nisi  enim  vela<» 

iiosse  mysteria  regni  Dei.  s D meii  abstulerit  Evangelium  de  facie  Moysi,  non 

7.  Post  boc  : c Hxc  esi,  inquit  lex  sacrificii  potest  videri  vultus  ejus,  nec  sensus  ejus  intelligi. 
quod  offerent  filii  Aaron  sacerdotis  ante  altare  con-  Vide  ergo  quomodo  in  Ecclesia  apostolorum  discl- 

ira  Dominum.  Auferet  abeo  plenam  manum  de  puli  adsunt  his  qiix  Moyses  scripsit, -el  defendunt 

similagine  sacrificii  cum  oleo  ejus,  et  cum  omni  ea,  quod  et  impleri  queant,  el  rationabiliter  scripta» 

iburcejus,  qiix  sunt  ad  sacrificium,  el  imponet  su-  sunt.  Judxoruni  vero  doctores,  et  impossibilia  bxe 

per  altare  hostiam  odorem  suavitatis,  memoriale  et  irrationabilia,  sequentes  litteram  faciant, 

ejus  Domino.  Quod  autem  superfuerit  ex  ea,  man-  8.  Igitur  sacrificium,  pro  quo  lixc  omnia  sacrifl- 
ducabil  Aaroti  ei  filii  ejus.  Azyma  edetur  in  ioco  cia  in  typo  et  figura  praecesserant,  unum  et  perfe^ 

sancio,  in  atrio  laliernaculi  testimonii  manduca-  . ctum,  iiiimolalus  est  Christus.  Hujus  sacrificii  car- 
biint  cam.  Non  coquetur  fermentatum,  partem  illis  nem  si  quis  tetigerit,  continuo  sanctificatur.  SI 

··  I Cor.  II,  6,  7,  8.  ” ibid.  2.  « Ilebr.  v,  14.  ··  llebr.  ix.  Ii.  Matlh.  xiii,  54.  ” ibld.  H. 

” Levit.  VI,  14  el  seqq.  i 

(96)  idem  ms , c si  incestus.  i Libb.  editi,  i si  incesiuosus.  > 


443  0R1G£N1S  444 

immundus  est,  mandatur;  si  in  plaga  est  (97),  sa-  A vir  quseritur^qui  carnee  sanctas  possit  comedere»  et 
natur.  Sic  denique  intellexit  illa,  de  qna  paulo  ante  comedere  non  in  quocunque  loco,  sed  iii  loco  sancto, 

memoravi,  quae  profluvium  sanguinis  patiebatur  intra  atrium  tabernaculi.  Audiant  haec  qui  scindunt 

quia  ipse  esset  caro  sacrificii,  et  caro  Sancta  saii-  Ecclesiam,  et  peregrinas  ac  pravas  inducentes  do- 
ctorum ; et  quia  vere  intellexit  quae  esset  caro  San-  cirinas  putant  se  sacras  carnes  extra  templum  Dei, 

rta  sanctorum,  idcirco  accessit.  Et  ipsam  quidem  et  extra  aulam  Dominicam  posse  comedere.  Prof;ms 

carnem  sanciam  contingere  non  audet  : nondum  sunt  eorum  sacrificia,  quae  contra  mandati  legem 

enim  mundata  fuerat,  nec  quae  perfecta  sunt,  ap*  geruntur,  lii  loco  sancto  edi  jubentur  intra  atria 

prehenderat;  sed  fimbriam  tetigit  vestimenti,  quo  tabernaculi  testimonii.  Atria  tabernaculi  leslimooii 

Sancta  caro  legebatur,  et  fideli  tactu  virtutem  eli-  sunt,  quae  fidei  murus  ambit,  spei  columnae  suspeii· 

cuit  ex  carne,  quae  se  ei  ab  immunditia  sanctifica·  dunt,  cbarilatis  amplitudo  dilatat.  Ubi  haec  non 

ret,  et  a plaga  quam  patiebatur  sanaret.  Non  libi  sunt,  carnes  sanctae  nec  haberi  possunt,  nec  comedi, 

videntur  isto  magis  ordine  stare  posse  dicta  Moysi,  9.  Dene  autem  quod  et  ea,  qnae  ex  sacrificio 
quibus  dicit : Omnis  qui  tetigerit  ex  carnibus  san-  204  similaginis  ofleruntur,  plena  manu  cum  oleo 

Ciis  sanctificabitur?  lias  enim  carnes,  quas  nos  offeruntur  el  thure,  in  odorem  suavitatis  Domino, 

exposuimus,  tetigerunt  omnes  qui  ex  gentibus  cre-  ^ ^slum  locum  breviter  explanavit  apostolus  Paulas 


diderunt.  Has  tetigit  et  ille,  qui  dicebat  : c Fui- 
mus enim  et  nos  aliquando  stulti  et  increduli,  er- 
rantes, servientes  desideriis  et  voluptatibus  variis, 
in  malitia  et  invidia  agentes,  odibiles,  odientes  invi- 
cem. Sed  cum  benignitas  et  humanitas  illuxit  Salva- 
toris nostri  Dei,  salvos  nos  fecit  per  lavacrum  rege- 
nerationis el  renovationis  Spiritus  sancti.  » Et  alibi 
dicit : t Et  h«c,  inquit  quidem  fuistis,  sed  justifi- 
cati estis,  sed  sanctificati  estis  in  nomine  Domini  no- 
stri Jesu  Christi,  el  in  spiritu  Dei  nostri.  > Si  enim, 
ut  diximus,  tangat  quis  carnem  Jesu  eo  modo  quo 
supra  exposuimus,  tota  fide,  omni  obediemia  accedat 
ad  Jesum,  tanquam  ad  Verbum  carnem  facium,  iste 
tetigit  carnem  sacrificii , et  sanclificalus  est.  Tangit 
autem  carnes  Verbi  et  ille,  de  quo  dicit  Apostolus  : 

< Perfeciorum  aut^in  est  cibus  solidus  eorum  qui 
pro  possibilitate  sumendi  exercitatos  habent  sensus 
ad  discretifltnem  boni  ac  mali.  i Tangit  ergo  et  ille 
carnem  Verbi  Dei,  qui  inieriora  ejus  discutit,  el 
occulta  potest  explanare  mysteria.  El  nos  si  liabe- 
rcinus  talem  intellectum  , possemus  singula  quae 
scribuntur  in  lege,  spiritali  interpretatione  discer- 
nere, et  obtectum  uniuscujusque  sermonis  sacra- 
mentum, iii  lucem  scientiae  subtilioris  educere ; si 
ita  docere  possemus  Ecclesiam,  ut  nihil  ex  bis  qnae 
lecta  sunt  remaneret  ambiguum,  nihil  relinquere- 
tur obscurum,  fortassis  el  de  nobis  dici  poterat, 
quia  tetigimus  carnes  saucias  Verbi  Dei  et  sancll- 
ficaii  sumus.  Sic  autem  accipio  et  illud  quod  dictum  D 
est,  quia  omnes  masculi  ex  sacerdotibus  edent  eam. 
Nulla  enim  femina,  nec  remissa  et  dissoluta  anima 
poterit  edere  carnes  sancias  Verbi  Dei.  Masciiliig 
quaeritur  qui  eas  edat.  Masculi  denique  sunt,  qui 
perducuntur  ad  numerum,  nusquam  feminae,  nus- 
quam parvuli  numerantur.  Unde  el  Apostolus  dice- 
bat " : f Cum  autem  factus  sum  vir,  deposui  qnae 
erant  parvuli.  > Talis  ergo  isle  masculus,  et  talis 


ad  Philippenses  , dicens  : i Repletus  sum  acci- 
piens ab  Epaphrodito,  ea  quae  a vobis  missa  sunt  in 
odorem  suavitatis,  hostiam  acceptam,  placenleoi 
Deo.  » In  quo  ostendit,  quod  misericordia  quidem, 
quae  erga  pauperes  fit,  oleum  infundit  in  sacrificio 
Dei ; ministerium  vero  quod  sanctis  defertur,  sua- 
vitatem (buris  imponit.  Sed  hoc  plena  manu  fieri 
debere  praecipitur.  Sic  enim  idem  Apostolus  dicit 
quia  I qui  parce  seminat,  parce  et  metet.  Qui  an- 
lem  seminat  in  benedictione,  de  benedictione  el 
metet  vitam  aeternam.  i Est  tamen  aliquid  in  ipio 
sacrificio,  quod  memoriale  appellatur,  quod  offerri 
Domino  dicitur.  Ego  si  possem  die  ac  nocte  in  lege 
Dotiilni  meditari,  el  omnes  Scripturas  memoria  re- 
tinere, memoriale  sacrificii  mei  Domino  obtulissem. 
Certe  si  non  omnia  possumus,  saltem  ea  quae  nunc 
docentur  in  ecclesia,  vel  quae  recitantur,  memoriae 
commendemus;  ut  exeuntes  de  ecclesia,  el  agentes 
opera  misericordiae,  et  implentes  divina  praecepta, 
sacrificium  ciim  thure  et  oleo  offeramus  in  memo- 
riam Domino.  Ex  bis  ergo  edocemini,  ut  quae  aodi- 
8lis(98)iii  ecclesia,  taiiqiiam  munda  animalia,  veloii 
ruminantes  ea  revocetis  ad  memoriam,  ei  cum  corde 
vestro  quae  dicta  sunt  conferatis.  Quod  si  aliqua 
memoriae  superfuerint,  et  intellectum  vestrum  su- 
peraverint, facite  quod  praesentis  mandati  auctori- 
tas praecipit,  dicens  : c Quod  autem  superfuerit 
ex  bis,  manducabunt  (99)  Aaron  et  filii  ejus.  > Si 
quid  superaverit  et  excesserit  intellectum  tuum  vd 
memoriam  luam,  serva  Aaron  : liocest,  reserva 
sacerdoti,  reserva  doclori,  ut  ipse  boc  manducei, 
ipse  discutiat,  ipse  exponat;  sicut  et  alibi  idem 
Moyses  dicit  : t Interroga  patres  tuos,  ei  annun- 
tiabunt tibi,  presbyteros  tuos,  el  dicent  tibi.  > Ipd 
enim  sciunt  quomodo  haec  azyma  debeant  ntando- 
cari,  et  in  azymis  sinceritatis  et  veritatis  exponi. 
iO.  Additur  in  sequentibus  : c El  loculus  est 


” Mare.  V.  »®Tli.iii,3. 
IX,  6.  Levit.  VI,  16. 


ICor.  VI,  11.  ffebr.v,  14.  " 1 Cor.  xiii,  11. 
Deui.  XXXII,  7.»·  Levit,  vi,  19  et  seqq. 


"Philip.  IV,  18. 


«II  Cor. 


(97)  Idem  nis·,  i sanctificatur  si  immundus  est, 
sanatur  si  in  plaga  est.  > 

(98)  idem  ms.,  c audistis.  > Libb*  editi,  c audi- 
tis. > 


(99)  Idem  nis.,  v ex  his , manducabunt.  > Lihb. 
editi,  f cx  iis  manducabit.  i infra  idem  ms.,  c idem 
Moyses  dicit.  > Libb.  editi,  c ipse  Moyses  di.cit. » 


Ub  IN  LEVITICLM  HOMILIA  V.  44G 

Dominus  ad  Moysen,  ‘dicens : Hoc  iminns  Anron  el  A ciaiutir,  sicut  et  Dominus  fecisse  refertur  in  Evnn- 
filiorum  ejus,  quod  offerent  Domino  in  die  qiia  un«  getiis  ubi  benedixit  panes,  et  dedit  discipulis, 

xeris  eum,  decimam  partem  ephi  similaginis  in  sa-  et  discipuli  confringentes  apposuerunt  turbis.  Et 

crificio  seinper,  dimidium  ejus  mane,  et  dimidium  cum  satiati  fuissent  omnes,  superfuerunt,  inquit, 

ejus  post  meridiem.  In  sartagine  ex  oleo  fiet  et  fragmentorum  cophini  duodecim.  Istud  est  ergo 

conspersam  (1)  offeret  eam  teneram,  sacrificium  de  sacrificium  ex  fragmentis,  cum  minutaiim  qii» 

frigmentis,  sacrificium  in  odorem  suavitatis  Do-  sunt  legis  sancta  discutimus,  ut  spiritalem  ex  his 

mino.  Sacerdos  qui  unctus  fuerit  pro  eo  ex  filiis  cibum  purumque  capiamus.  El  luec,  inquit , est 

ejus,  firciat  ea  : lex  aeterna  : omnia  consiimmabun-  lex  aeterna.  Joannes  quidem  apostolus  in  Apo- 

tiir.  Et  omne  sacrificium  sacerdotis  holocaustum  calypsi  dicit  esse  Evangelium  aeternum  : in- 
erit, et  non  edetur.  » In  caeleris  quidem  prxeeptis,  venimus  et  hic  scriptum  esse  legem  aeternam, 

pontifex  in  offerendis  sacrificiis  populo  praebet  offi-  205  Isti  qui  legem  secundum  litteram  sequi 
ciuni ; iii  hoc  vero  mandato,  quae  propria  sunt  cu-  volunt,  velim  mihi  nunc  dicerent  quomodo  lex  hujus 
rat,  et  quod  ad  se  spectat,  exsequitur.  Jubetur  enim  sacrificii  esse  possit  aeterna  ; cum  utique  destructo 

ex  die,  qua  unctus  fuerit,  semper  et  in  perpetuum  templo,  subverso  altari,  et  omnibus  qux  diceban- 

offerre  similaginem  oleo  conspersam,  teneram  ex  H tu r sancta  profanatis,  ritus  iste  sacrificiorum  non 
sartagine.  Idque  cognominat  sacrificium  ex  fra-  potuerit  permanere.  Quomodo  ergo  aeternum  di- 

giiientis,  in  odorem  suavitatis;  et  hoc  iege  sterna  cent,  quod  olim  cessasse  el  finitum  esse  jam  con- 

permanere,  e t transmitti  ad  posteros  jubet.  Addit  stat?  Restat  ut  secundum  eam  partem  lex  lisc 

sane  observandum,  ite  ullum  sacrificium  sacerdotis,  seterna  dicatur,  qua  nos  dicimus  legem  esse  spiri- 

hoc  est,  quod  pro  seipso  offeret  (i),  edatur  a quo-  talem,  el  per  eam  spiritalia  posse  offerri  sacrificia  , 

quam  ; sed  iiolocau sium  flat,  quod  est  igni  absumi·  qu:e  neque  interrumpi  unquam  neque  cessare  pos- 

Praeceptum  quidem  secundum  litteram  clarum  est,  sunt.  Non  enim  in  loco  sunt  (3),  qui  subvertitur, 

velim  tamen  videre  qui  in  hoc  typus,  et  quae  figura  aut  In  tempore  quod  mutatur,  sed  in  fide  credentis, 

formetur.  Dimidium  sacrificii  hujus  mane  vult  of-  ei  in  corde  sacrificantis,  ^anc  quodail,  Non  edetur 

ferri,  et  dimidium  vespere,  certa  mensura  similae  de  sacrificio  sacerdotis , sed  holocaustum  erit,  cer- 

oleo  conspersae  tenerae  a sartagine.  Yide  si  non,  ut  tum  est  ad  Domini  el  Salvatoris  nostri  personam 

ego  suspicor,  sacrificium  sacerdotis  haec  ipsa  sit  lex,  referri.  De  illius  enim  sacrificio  non  edetur,  sed 

quae  per  Moyseu  promulgatur,  cujus  dimidium  mane  holocaustum  erit.  Hoc  in  loco  sacrificium,  verbum 

jubetur  offerri,  dimidium  vero  ad.  vesperam.  Quam  ipsum  accipiendum  est,  et  doctrina,  de  qua  nullus 

legem  in  duas  partes  dividi  praecepit,  in  lilleram  ^ edet,  hoc  est  nullus  disputat,  nullus  retractat,  sed 
videlicet  et  spiritum.  Et  dimidiam  quidem  pariem,  holocaustum  est.  Quidquid  eiiiin  dixit,  quidquid 

quae  est  littera,  offerri  jubet  mane,  primo  scilicet  statuit,  aeterna  consecratione  perdurat,  nec  aliquis 

legis  tempore:  quod  illis  quibus  tunc  secundum  ita  insanus  (4)  invenitur  aut  profanus,  qui  retra- 

litteram  data  est,  novam  lucem  el  novum  protulit  ciarede  ejus  sermonibus  possit;  quos  tanquani  lio- 

diem,  dimidium  vero  ejus  offerri  jussit  in  vespe-  locauslum,  sacrificium  Deo  oblatum , in  omni  cultu 

rniii.  In  vespera  enim  nobis  datus  est  Salvatoris  et  veneratione  habere  debemus  : quia  c coelum  ct 

adventus,  in  qiio  pars  illa  dimidia,  hoc  est  sensus  terra  transibunt,  verba  autem  ejus  non  transibunt 

vel  spiritus  legis,  secundum  quod  lex  spiritalis  est,  sed  semper  manent,  sicut  et  ipse  semper  manet, 

offeratur  oleo  conspersa  tenera.  Oleum  ad  miseri-  Per  Ipsum  Deo  Patri  cum  Spiritu  sancio  gloria  et 

cordiam  revocatur,  quae  debet  in  sacerdotibus  ab-  imperium  in  ssecula  saeculorum.  Aineii. 
iiiiiiare.  Tenera  ad  subtilem  et  puram  intelJigeniiam  HOMILIA  V. 

perlinet.  Quod  autem  a sartagine  dicitur,  puto  quod  j)e  eo  quod  scriptum  est  : c lioee  lex  peccatUin  loeo 

districtum,  et  multa  continentia  aridum,  et  torri-  quo  jugulabuntur  holocausta,  occident  et  id  quod 
dtim  veiil  esse  sacerdotem,  in  quo  nihil  remissum  j)  Peccati  est,  > etc. 

haberi  ad  luxuriam,  nihil  fluitans  ad  libidinem  pos-  i*  < El  loculus  est  Dominus  ad  Moysen  dicens  : 1 

sil.  Quod  autem  sacrificium  ipsum  ex  fragmentis  Loquere  ad  Aaron,  et  ad  filios  ejus  dicens  : Haec 

nominavit  in  odorem  suavitatis,  puto  quod  fra-  est  lex  peccati : In  loco  quo  jugulantur  (5)  holocau^ 

gmenta  sacerdotum  velit  intelligi : cum  legis  per  sta,  occident  et  id  quod  peccati  est  contra  Domi- 

eos  littera  frangitur,  et  cibus  ex  ea  latens  iiitrinse-  num  : Sancta  sanctorum  sunt.  Sacerdos  qui  offeret 

cus  spiritalis  elicitur;  ui  audientes  turhse  refi-  illud,  in  loco  sancio  edet,  in  atrio  tabernaculi  lesti- 

·*  Matth.  XIV.  Apoc.  xiv,  6.  Mattii,  xxiv,  15. 

(1)  Idem  ms.,  < et  conspersam  ; » et  paulo  post,  editi,  < jubetur  offerre,  i 

4 sacrificium  de  fragmentis,  sacrificium  inodorem. » (3)  Idem  nis.,  c sunt.  > Libb.  editi,  c esf.  > 

In  antea  editis  legitur, iconspersa.  » et  post  c fra-  (4)  idem  ms.,  c ita  insanus. » In  antea  editis  deest, 

ginenlis  i non  repetitur  < sacrificium.  > Infra  idem  i ita. » 

IJ15.,  < lex  xteriia.  i Libb.editi,  c lege  anlerna.  » (5)  Codex  Sangerm.,  c jugulantur.  i Libb.  editi, 

(2)  Idem  codex  Sangerm.,  c offeret.  > Libb.  editi,  i jugulabuntur.  » Infra  idem  nis.,  < sacerdos  qui 
c oflert.  » Infra  idem  ms.,  t jubetur  offerri.  » Libb.  offeret.  > Libb.  editi , c sacerdos  qui  offert,  i 


447  ORIGENIS  444 


nionii·  Omnis  qui  langU  de  carnibus  ejus,  sanciifl-  i 
cabilur ; et  cuicunque  aspersum  fuerit  ex  sanguine 
ejus,  super  vestimenium  quodcunque  respersum 
fuerit,  et  ipsum  lavabitur  in  loco  sancto.  Et  vas 
fictile  in  quocunque  coctura  fuerit,  confringetur  : 
Gi  autem  in  vase  aereo  (6)  coctum  fuerit,  defricabit 
illud  et  diluet  aqua.  Omnis  masculus  ex  sacerdo- 
tibus edet  ea  : Sancta  sanctorum  sunt  Domino.  Et 
omnia  quae  pro  peccato  sunt,  ex  quibus  illatum  fue- 
rit a sanguine  eorum  in  tabernaculo  testimonii  de- 
precari in  loco  sancio,  non  edentur,  sed  igni  com- 
burentur > Haec  omnia  nisi  alio  sensu  accipiamus, 
quam  litterae  textus  ostendit,  sicut  saepe  jam  dixi- 
mus, cum  in  ecclesia' recitantur,  obstaculum  magis 
et  subversionem  Christianae  religioni,  quam  horta- 
tionem (7)  aedificaiionemque  praestabunt.  Si  vero  ^ 
discutiatur  et  inveniatur  quo  sensu  haec  dicta  sunt, 
el  digne  Deo  qui  haec  scribere  dicitur,  advertan- 
tur, fiet  quidem  Judaeus  qui  haec  audit,  sed  non  ille 
qui  in  manifesto,  sed  qui  in  occulto  Judaeus  est : 
secundum  illam  dillerentiam  Judaei,  quam  distinguit 
apostolus  Paulus  (8)  dicens  : t Non  enim  qui  in 
manifesto  Judaeas  est,  neque  quae  manifeste  in  came 
est  circumcisio , sed  qui  in  occulto  Judaeus  est  cir- 
cumcisione cordis,  qui  spiritu,  non  littera,  cui 
laus  (9)  non  ab  boniinibus,  sed  ex  Deo  est.  » Quam 
differentiam  Judaei  visibilis  et  Judaei  invisibilis  non 
inielligentcs  impii  haeretici,  non  solum  ab  his  Scri- 
pturis refugerunt,  sed  et  ab  ipso  Deo,  qui  legem 
hanc  el  Scripturas  divinas  hoiniiiibu.«  dedit,  atque  ( 
alium  sibi  deum,  praeter  illum  qui  coelum  et  terram 
condidit,  coniiiixeruiil,  cum  utique  fidei  veritas 
unum  eunidemqiie  Deum  legis  et  Evargeliorum  te- 
neat, visibilium  et  invisibilium  creatorem  : quia  el 
cognationem  plurimam  visibilia  cuin  invisibilibus 
siTvant,  ita  iit  Apostolus  dica l quia  < invisibilia 
Dei  a creatura  mundi  per  ea  quae  facta  sunt,  intel- 
lecta conspiciuntur. »Sicut  ergo  cognationem  sui  ad 
invicem  gerunt  visibilia  el  Invisibilia,  terra  et  coe- 
lum, anima  et  caro,  corpus  et  spiritus,  el  ex  horum 
conjunctionibus  constat  hie  mundus ; ita  etiam 
sanctam  Scripturam  credendum  esi  ex  visibilibus 
et  invisibilibus  constare  : veliiti  ex  corpore  quodam, 
litterae  scilicet  quae  videtur;  el  anima,  sensus  qui 
Intra  ipsam  deprebendilur;  el  spiritu,  secundum  id  ^ 
quod  etiam  quaedam  In  se  coelestia  teneat,  ut  Apo- 
stolus dicit  ®·,  quia  i exemplari  el  umbrae  deser- 
viunt coelestium·  i Quia  ergo  haec  ita  se  habent. 
Invocantes  Deum,  qui  fecit  Scripturae  animam,  el 
corpus  et  spiritum  : corpus  quidem  iis  qui  ante  nos 
fuerunt,  animam  vero  nobis,  spiritum  autem  iis  qui 

··  Levit.  VI,  24  et  seqq.  ·»  Rom.  ii,  29.  »*  Rom 

(6)  Idem  ms.,  c vase  aereo.  i Libb.  editi , · vas 
aereum.  » 

(7)  Idem  ms.,  c bortationem.  » Libb.  editi,  c ra- 
tionem· i Ibidem  ms.,  c discutiatur  el  inveniatur.» 
Libb.  editi,  c discutiantur  et  inveniantur.  » Paulo 
post  idemins.,  i digne  Deo  qui  haec  scribere  dici- 
tur. «I  Libb.  editi,  c digne  Deo  quae  hic  scribuntur.» 

(8)  Nomen  i Paulus  > decst  in  antea  editis,  sed 


in  futuro  haereditatera  vitae  aeternae  eonsequeniur, 
per  quam  perveniant  ad  regna  coelestia  : eam  nunc 
quam  diximus  legis  animam  requiramus,  quanium 
ad  praesens  interim  spectat.  Nescio  autem  si  pos- 
sumus etiam  ad  spiritum  ejus  ascendere  in  bis, 
quae  nobis  de  sacrificiis  lecta  sunt.  Debemus  enioi 
eum,  quem  206  diximus  in  occulto  Judarum,  sicot 
ostendimus  quia  non  carne,  sed  corde  circumcidi- 
tur; ita  ostendere  quia  et  sacrificat  non  in  carne, 
sed  corde , el  quia  edet  de  sacrificiis  non  carnem, 
sed  spiritum  (10). 

2.  Sed  videamus  jam  quae  sunt  illa  quae  referun- 
tur in  lege,  c Et  loculus  est,  inquit.  Dominus  ad 
Mojsen  dicens  : Loquere  ad  Aaron,  et  filios  ejus 
dicens  : Haec  lex  peccati; » et  caetera  quae  in  prm- 
senli  recitata  sunt.  El  ante  jam  dixisse  nos  memini, 
quia  lex  non  semper  eisdem  datur  : sed  alia  quidem 
datur  filiis  Israel,  alia  autem  filiis  Aaron,  alia  etiam, 
sicut  Jampridem  observavimus, Moysi  el  Aaron:  est 
el  alia  lex  quae  soli  Moysi  datur,  ita  ut  nec  Aaron 
legis  ipsius  particeps  fiat.  Quarum  per  singula  dis- 
tinctiones et  diversitates , quis  ita  scientiae  dono 
illuminatus  a Deo  est,  ut  possit  integre  aperleque 
disserere?  Invenimus  enim  in  consequentibus  prae- 
ceptum Domini  ad  solum  Moysen  dari,  et  juberi  nt 
pectusculum  arietis  perfectionis  Moysi  detur , 
sicut  praecepit,  inquit,  Dominus  Moysi.  In  qua  por- 
tione neque  Aaron,  neque  filii  ejus  participes  fiunt. 
El  invenitur  lex  quae  pertinet  ad  arietem  perfectio- 
nis, non  posse  pervenire  usque  ad  Aaron,  iieque  aJ 
filios  ejus,  multo  magis  nec  ad  reliquos  filios  (ii) 
Israel,  sed  ad  solum  Moysen,  qui  erat  amicus  Dei. 
Verum  quid  opus  est,  quae  posimodum  recitanda 
sunt,  praevenire?  Nunc  inierim  lex  recitata  est,  qnx 
ad  Aaron  el  filios  ejus  promulgatur,  lex  peccati,  lioe 
est  hostiae  quae  offertur  (12)  pro  peccato  : c In  loco, 
inquit,  in  quo  jugulantur  holocausta,  ibi  occident 
et  id  quod  pro  peccato  est,  in  conspectu  Domini : 
Sancta  sanctorum  sunt.  » Multa  quidem  jam,  Deo 
juvante,  de  sacrificioriiiii  ritu  secundum  spiritalom 
intelligeiuiam  in  superioribus  dicta  sunt,  sed  el 
nunc  si  gratia  Domini  nos  visitare  dignetur,  et  vos 
orationibus  adnitamini,  addemus  quae  dederit  Do- 
minus. Hostiarum  quaedam  quidem  sunt  Dei  solius, 
ila  ut  nullus  hominum  participet  ex  ipsis.  Ouaedam 
sunt  Aaron  sacerdotis,  et  liliorum  ejus  : quaedam 
ipsius,  et  filiorum,  el  tiliarum  ejus,  ita  ut  eiiaio 
uxorem  sacerdotis  edore  liceat  ex  liis«  Quaedam 
sunt  sacerdotum,  el  filiorum  ac  filiarum  eorum, 
sed  de  quibus  edere  liceat  etiam  filios  Israel.  El  io 
illis  quidem  hostiis  de  quibus  licet  edere  filios 

1,20.  ®·  Hebr.  VIII,  5. 

reperitiir  in  codice  ms·  Sangerm. 

(9)  Codex  Sangerm.  c cui  laus.  » Libb.  editi, 
c cujus  laus. » 

(10)  Idem  ms.,  c carnem ; sed  spiritum.  » Libl·. 
editi,  c carne,  sed  spiritu.  » Paulo  post  idem  ins., 
c quae  in  praesenti. » Libb.  editi,  i quae  paulo  ante. » 

(11)  Libb.  editi,  c filiorum;  » sed  ms.,  t filios.» 

(12)  Idem  ms.,  c offeruntur,  a 


4.49  IN  LEVITICUM  HOMILIA  V.  4S0 

Israel,  sine  dubio  babenl  participium  etiam  sacer-  A Deum,  sicut  ipse  per  prophetam  dicit  ^ : c Nonne 


dotes  et  nlii  sacerdotum;  non  Inmcn  ex  omni  ho- 
stia, quam  edet  sacerdos,  etiam  filios  Israel  edere 
licebit.  Igitur  cum  istae  sint  hostiarum  differentiae, 
illam  quam  diximus  solius  Dei  esse,  ex  qua  neque 
Moysen,  iieqne  Aaron,  neque  filios  ejus  participare 
fas  est,  aliquando  quidem  holocaustomata  nomi- 
nari inrenimus ; aliquando  rero  non  holocausto- 
mata, sed  holocarpomata,  veluti  si  dicamus  quod 
totus  (15)  fructus  sit,  ille  scilicet  qui  Deo  offertur. 
£st  ergo  prima  legislatio  de  sacrificiis,  si  tamen 
vcl  observastis  vel  relinetis  diligenter  qu»  lecta 
sunt  ac  disserta,  et  non  transcurrunt  anres  vestras 
in  vanum,  vel  qute  a nobis  dicuntur,  vcl  quae  ex 
divinis  voluminibus  recitantur.  Prima  ergo  esi  ho- 
stia, holocaustoinala.  Neque  enim  oportebat  aliam 
primo  bosiiam  nominari,  nisi  eam  quae  omnipotenti 
Deo  offerebatur.  Secunda  hostia  est,  quae  ad  eden- 
dum sacerdotibus  mancipatur.  Tertia,  de  qua  etiam 
filios  Israel  contingere,  vel  edere,  ipsos  scilicet  qui 
offerunt,  fas  est.  Sed  filios  Israel  non  omnes,  nisi 
illos  tantum  qui  mundi  sunt.  Soli  enim  qui  mundi 
suiil  de  sacrificiis  edere  jubentur.  Verum  istas  om- 
nes hostias  tu  qui  in  occulto  Judaeus  es,  non  in  nnl- 
iiialibus  requiras  visibilibus  : nec  in  mulis  pecori- 
bus inveniri  putes,  quod  offerri  deceat  (U)  Deo· 
Istas  hostias  intra  teipsum  require,  et  invenies 
eas  intra  animam  tuam.  Intellige  te  habere  in- 
trn  temeiipsum  greges  boum,  illos  φΐί  benedicun- 
tur in  Abraliam.  Intellige  habere  te  et  greges  ovium 
et  greges  caprarum,  in  quibus  benedicti  et  multi- 
plicati sunt  patriarchae.  Intellige  esse  intra  le  etiam 
aves  ccelt.  Nec  mireris  quod  haec  intra  te  esse  di- 
cimus, intellige  te  et  alium  mundam  esse  par- 
vum (15),  et  esse  intra  te  solem,  esse  lunam,  etiaui 
stellas.  Hoc  enim  si  ita  non  esset,  nunquam  dixisset 
Dominus  ad  Abn^ham  **  : i Aspice  in  coelum,  et 
vide  stellas,  si  dinumerari  possunt  a multitudine, 
sic  erit  semen  tuum,  i Nec  mireris,  inquam,  si  di- 
citur ad  Abraham,  quia  sic  erit  semen  tuum  sicut 
stellae  sunt  coeli ; de  illis  scilicet  qui  ex  fide  ejus 
geniti  rationabiliter  vivant,  ao  divinas  leges  et  prae- 
cepta custodiant.  Audi  amplius  aliquid  Salvatorem 
ad  discipulos  dicentem  ** : t Vos  estis  lux  mundi.  > 
Dubitasiie  esse  intra  te  solem  et  lunam,  ad  quem  | 
dicitur,  quia  lux  sis  mundi?  Vis  adhuc  amplius* 
aliquid  de  te  ipso  audire,  ne  forte  parva  de  le  ei 
Ituiiiilia  cogitans,  lanquam  vilem  ncgligas  vitam 
tuam?  Habet  hic  mundus  gubernaloreni* suum,  ha- 
bet qui  eum  regat  et  habitet  in  ipso  omnipotentem 

»·  Genes,  xv,  5.  Malth.  v.  14.  ··  Jerem.  xxiii, 
Sap.  I,  7.  ·’  Madh.  xxviii,20.  ·*  Joci,  u,  28. 

(15)  Idem  ras.,  4 toiiim.  i 

(14)  Idem  ins.,  c deceat,  i Libb.  editi,  c debeat.  > 
Paulo  post  idem  m$.,  i invenies  eas  intra.  » Libb. 
Cilili,  c invenias  intra.  > 

(15)  Idem  ms.,  c in  parvo,  i 

(16)  Idem  ms.,  f repleo.  > Libb.  editi,  c impleo.  i 
Paulo  infra  ms.,  c inter  ipsos  ambulabo.  » Libb. 


coelum  et  terram  ego  repleo  (16),  dicit  Dominus?» 
Audi  ergo,  ipse  omnipotens  Deus  quid  etiam  de  te, hoc 
est, quid  de  hominibus  dicat. c Habitabo,  inquit**,  io 
eis,  el.inler  ipsos  ambulabo.  i Plus  aliquid  addit  (17) 
erg.i  personam  tiiam.i  Et  ero,  inquit  **,  eis  in  patrem, 
207  et  ipsi  erunt  mihi  in  filios  et  filias,  dicit 
Dominas.  > Habet  hic  mundus  Filium  Dei,  habet 
Spiritum  saucium,  secundum  qiiod  dicit  Pro- 
pheta ; I Verbo  Domini  coeli  firmati  sitni,  et  spi- 
ritu oris  ejus  omnis  virtus  eorum.  » Et  iterum 
alibi  **  : i Spiritus  enim  Domini  replevit  orbem 
lerrartiro. » Andi  et  libi  quid  dicit  Cliristiis  : 
€ Ecce  ego  vobiseum  sum  omnibus  diebus  usque 
ad  consummationem  saeculi. » Et  de  Spiritu  sancto 
dicitur  **  : c Effundam  de  spirihi  meo  super  om- 
nem carnem,  et  prophetabunt. » Cum  ergo  videas 
babere  le  omnia  quae  mundus  habet,  dubitare  non 
debes  quod  etiam  animalia  quae  offeruntur  in  ho- 
stiis, habeas*  intra  le,  et  ex  ipsis  spirituales  (18) 
offerre  debeas  hostias.  Sed  de  illis,  prout  potui- 
mus, in  saperioribus  explanavimus. 

3.  Nunc  vero  illud  addimus  quod  dicit,  quia  in 
loco  ii)  quo  jugulantur  holocausta,  ibi  etiam  hostiae 
pro  peccato.  Vide  quam  multa  misericordia  et  be- 
nignitas Dei  est,  ut  ubi  holocaustum  jugulatur  illud 
quod  soli  Deo  offertur,  ibi  etiam  hostia  quae  pro 
peccato  est,  immolari  Jabealiir;  quo  scilicet  iniel- 
ligat  se  qui  peccavit,  et  poenitet,  et  conversus  ad 
Dominum  contribolaii  spiritus  hostiam  jugulat,  iii 
loco  jam  sancto  stare,  et  sociari  his  quae  pertinent 
ad  Deum.  Ibi  ergo  immolatur  hostia  pro  peccato, 
ubi  et  holocaustum,  in  conspectu,  inquit,  Domini. 
Est  fjrlassis  in  conspectu  Domini  offerre  sacrifi- 
cium, et  non  offerre  in  conspectu  Domini.  Quis 
ergo  est  qui  offert  (19)  in  conspectu  Domini?  Ille, 
ut  opinor,  qiii  non  exiit  a conspectu  Domini,  sicut 
Caiii  **,  et  effectus  est  timens  et  tremens.  Si  quie 
ergo  est  qui  habet  fiduciam  astare  in  conspectu 
Domini , et  non  fugit  a facie  ejus,  nec  aspectum 
ejus  peccati  conscientia  declinat,  iste  In  couspeciii 
Domini  offert'  sacrificium.  Hanc  ergo  hostiam  qiim 
offertur  pro  peccatis,  dicit  esse  Sancta  sanctorum. 
Majus  aliquid  audere  vult  sermo,  si  tamen  et  ve- 
ster sequatur  auditus.  Quoe  est  hostia  quae  pro 
peccatis  offertur,  et  est  Sancta  sanctorum,  nUt 
unigenitus  Filius  Dei , Dominus  meus  Jesus  Cliri- 
siiis?  Ipse  solus  est  hostia  pro  peccatis,  et  ipse  esi 
hostia  Sancta  sanctorum.  Sed  quod  addit : c Sa- 
cerdos, inquit,  qui  offert  illud,  edet  illud,  > videtur 

24.  ··  II  Cor.  VI,  16.  ibid.  18.  ·*  Psal.  xxxii,  6. 
*·  Genes,  iv.  , 

editi,  c in  ipsis  ambulabo.  » 

(17)  Idem  ms.,  < addit.  » Libb.  editi,  c adhuc 
audi.  I 

(18)  Ms.,  4 spirituales. » Libb.  editi,  c spirita- 
liter. > 

(19)  Ms.,  4 offerei,  > et  paulo  post,  < ille,  opinor^ 
qui  noii  exit. » 


451  ORIGENIS  4:2 

diflicile  esse  ad  inlelleclum  (20).  Illud  enim  quod  A eum  ’ : c Locus  enim  in  qao  slas,  (erra  sancta 

edendum  dicit,  ad  peccatum  referri  videtur  : sicut  est.  i Similiter  ergo  et  in  Ecclesia  Dei  loetis  san- 
et alibi  dicit  de  sacerdotibus  propheta  S quia  ctus  est,  fides  perfecta , cliaritas  de  corde  puro, 

c peccata  populi  mei  manducabunt.  > Unde  et  hic  et  conscientia  bona.  Qui  iii  his  stat  in  Ecclesia,  i» 

ostendit  sacerdotem  peccatum  offerentis  come-  loco  sancto  stare  se  agnoscat.  Neque  enim  in  tern 

dere  debere.  Saepe  ostendimus  ex  divinis  Scriptu-  quaerendus  est  locus  sanctus,  in  quam  semel  data 

ris,  Christum  esse  et  hostiam  quae  pro  peccato  sententia  est  a Deo  dicente  : « Maledicta  imi 

mundi  offertur,  et  sacerdotem  qui  offerat  hostiam,  in  operibus  luis  (25).  > Fides  ergo  integra  et  san- 

Qiiod  uno  verbo  Apostolus  explicavit  (21),  cum  cta  conversatio,  locus  est  sanctus.  In  hoc  itaque 

dicit*:  € Qni  seipsum  obtulit  Deo.»  Hic  ergo  est  loco  positus  sacerdos  Ecclesia,  populi  peccata 

sacerdos,  qui  peccata  populi  comedit  et  consumit,  consumat,  ut  hostiam  jugulans  verbi  Dei»  et  do· 

de  quo  dictum  est  * : c Tu  es  sacerdos  in  seternum  ctrinse  sanae  victimas  offerens,  20β  purget  a pec- 

secundum  ordinem  Melchisedech.  > Salvator  ergo  catis  conscientias  auditorum.  Edet  (26)  ergo  sa- 

et  Dominus  meus  peccata  populi  edit.  Quomodo  cerdos  carnes  sacrificii  In  atrio  tabernaculi  lesti- 

edit  peccata  populi  ? audi  quid  scriptum  est. ; ^ monii , cum  inielligere  potuerit  quae  sit  ratio  io 

c Deus,  inquit^,  noster,  ignis  consumens  est.  » his,  quaeve  mysteria,  quae  describuntur  de  atriis 

Quid  consumit  Deus  ignis?  Nunqiiid  tam  inepti  (22)  tabernaculi  testimonii.  Ad  haec  enim  atria  secreu 

erimus,  ut  putemus  quod  Deus  ignis  ligna  consn-  et  recondita  nullus  accedit,  nulli  haec  nisi  s.icer· 

mal,  aut  stipulam,  aut  fenum?  Sed  consumit  Deus  dotibus  pateant : si  tamen  pateant,  si  scientia  sua 

. ignis  humana  peccata,  illa  absumit,  illa  devorat,  ct  intellectu  mystico  potuerint  eorum  secreta  pe> 

illa  purgat,  secundum  quod  et  alibi  dicit  * : c Et  tieirare.  Scio  autem  esse  et  alia  qiixdain  in  Ecclesia 

purgabo  (e  igni  ad  purum.  > Hoc  est  manducare  dogmata  secretiora,  quse  adire  nec  ipsis  sacerJo- 
peccatum  ejus  qui  offert  sacrificium  pro  peccato,  libus  liceat.  Illa  dico,  ubi  arca  reconditur,  ubi  orna, 

Ipse  enim  peccata  nostra  suscepit,  et  in  semetipso  ubi  manna  et  tabulae  leslenienti.  Illuc  ne  ipsis 

ea  tanqiiam  ignis  comedit  et  absumit.  Sic  denique  quidem  sacerdotibus  datur  accessus,  sed  itni  uo* 

econlrario  eos  qui  permanent  in  peccatis,  mors  tum  pontifici,  et  huic  semel  in  anno  cenis  qni- 

dicilur  dcglulisse,  sicut  scriptum  est  : t Dcglu-  busque  et  mysticis  purificationibus  conceditur  isioa 

tiel  (23)  mors  prdevalens.  i Hoc  puto  esse  quod  in  intrare  secretum.  Sunt  et  alia  Ecclesiae  dogmata, 

Evangelio  Salvator  dicebat  * : c Ignem  veni  mittere  ad  quae  possunt  pervenire  etiam  Leviix,  sed  in- 

in  terram,  et  quam  volo  ut  accendatur. » Atque  Q feriora  sunt  ab  his  quae  sacerdotibus  adire  eoo- 

ulinam  et  mea  terra  accendatur  igni  divino,  ut  cessum  est.  Scio  et  alia  esse  ad  quse  possunt  acce· 

ultra  non  afferat  spinas.el  tribulos.  Sic  inielligere  dere  etiam  filii  Israel,  lioc  est,  laici;  non  (ames 

debes  et  illud,  quod  scriptum  est  ^ i Ignis  ac-  alienigenae , nisi  ascripti  jam  fuerint  in  Ecclesia 

census  est  ab  ira  mea,  comedet  terram  ct  gene-  Domini,  c iEgyplius  enim  tertia  generatione  io- 

rationes  ejus. » Dicit  ergo  lex*:  c Sacerdos  qui  trabit  (27)  in  Ecclesiam  Dei  > Credo  propter 

obtulerit,  edet  illud  in  loco  sancto,  in  atrio  laber-  fidem  Patris,  et  Filii,  ei  Spiritus  sancti,  in  qaim 

naculi  testimonii.  » Consequens  enim  est,  ut  sc-  credit  omnis  qui  sociatur  Ecclesiae  Dei,  tertiam 

eundum  imaginem  ejus  qui  sacerdotium  Ecclesiae  generationem  mystice  dictam.  Vcrumunien  scien- 

dedit,  etiam  ministri  et  sacerdotes  (24)  Ecclesiae  dum  est,  quod  ex  hostiis  quae  offeruntur,  licet 

peccata  populi  accipiant,  et  ipsi  imitantes  magi-  concedantur  sacerdotibus  ad  edendum,  non  lamca 

sirum,  remissionem  peccatorum  populo  IribuanU  omnia  conceduntur;  sed  pars  ex  ipsis  aliqua  Deo 

Debent  ergo  et  ipsi  Ecclesiae  sacerdotes  ita  per-  offertur,  et  altaris  ignibus  traditur  : ut  sciamos 

fecti  esse,  et  in  officiis  semper  sacerdotalibus  eru-  etiam  nos  quod  et  si  conceditur  nobis  aliqua  n 

diti,  ut  peccata  populi  in  loco  sancto,  in  atriis  ta-  divinis  Scripturis  apprehendere  el  agnoscere,  siml 

bernaculi  .testimonii , ipsi  non  peccando  consu-  ^ tamen  aliqua  quae  Deo  reservanda  sunt : quae  cuia 

mani.  Quid  autem  est  in  loco  sancio  manducare  inlelligenliam  nostram  superent  (28),  sensusqoe 

peccatum?  Locus  erat  sanctus,  in  quem  perve-  eorum  supra  nos  sit,  ne  forte  aliter  a nobis  quam 

nerat  Moyses,  secundum  quod  dictum  est  ad  ge  habet  veritas,  proferantur,  melius  igni  ista ser- 

‘ Ose,  IV,  8.  * llcbr.  ix,  14.  · Psal,  cix,  4.  * Deui,  iv,  24.  ® Isa.  i,  25.  · Luc.  xii,  49.  ^ fteiiL 
xxxii,  22.  * Levit,  vi,  26.  * Exod.  iii,  5.  Genes,  in,  17.  *'  Deiiler.  xxiii,  8. 


(20)  Ms«,  c intellectum.»  Libb.  editi,  c intelllgen- 
dum. » 

(21)  Ms.,  f explicat. » 

(22)  Ms.,  c inepti.»  Libb. editi,  t imperiti.»  Paulo 
post  idem  ins.,  < stipulam  aut  feiiuin.  » Libb.  editi, 
t stipulam  aut  ferrtim.» 

(23)  Ms.,  c des:lutiet. » Libb.  editi,  c degliilivil.  » 

(24)  Libb.  editi,  i ministri  ejus  sint,  et  sacer- 
dotes, » ^sed  in  manuscripto  codice  deest,  c ejus 
sinu » 


(25)  Ms.,  c operibus  luis. » L'bb.  editi,  c 
tuo.»  Paulo  posi  idem  ms.,  c peccata  consum:ii.» 
Libb.  editi,  c peccata  consumit. » 

(20)  Ms.,  < edet. » Libb.  editi,  c edit. » 

(27)  Ms. , c intravit.  > Mox  libb.  antea  editi, 
f credo  fidem  Patris  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  it- 
quam  credunt  oumes  qui  sociamur, » sed  lus.  ut  i» 
nostro  textu. 

(28)  Ms.,  c superent.  » Libb.  editi,  c supcraui  > 


^ IN  LEVITICUM 

vanias  (29).  Et  ideo  etiam  in  hoc  loco,  qu»  quidem 
concessa  sunt  hominibus  ad  edendum,  prout  po- 
tuimus intra  tabernaculum  Domini  'consumpsimus; 
si  qua  vero  supersunt,  et  vel  vos  in  audiendo,  vel 
DOS  superant  in  dicendo,  servemus  igni  altaris, 
tanquam  eam  pariem,  quae  pro  peccato  super  altare 
Domini  jubetur. offerri. 

i.  c Et  haec  est,  inquit  lex  arietis  qui  pro 
delicto  est : Sancta  sanctorum.  Iu  loco  in  quo  ju- 
gulant (30)  holocaustomata,  jugulabunt  et  arietem 
qui  pro  delicto  est  contra  Dominum,  > etc.  Videtur 
quidem  in  Scripturis  divinis  frequenter  peccaijiin 
pro  delicto,  et  delictum  pro  peccaio  indifferenter 
et  absque  aliqua  distinctione  nominari : in  hoc  ta- 
men loco  invehitur  (31)  esse  discretum.  Nam  cum 
s*]perius  in  hostia  pro  peccato  ritum  sacrificii 
alquc  ordinem  tradidisset,  nunc  separatim  mandat 
saerificium  pro  delicto;  et  quamvis  eodem  ordine 
atque  eadem  observantia  cuncta  mandentur,  et 
addat  in  novissimis  ** : f Sicut  id  quod  pro  peccato 
est,  ita  et  id  quod  pro  delicto  est,  lex  una  erit  eo- 
rum;» tamen  voluit  ostendere  esse  aliquid  diffe- 
rentiae in  his,  quibu.<&  sacrificia  divisa  mandavit.  In 
quo  ego  puto  delictum  quidem  commissum  esse 
levius  aliquanto,  quam  peccatum.  Nam  invenimus 
de  peccato  dici,  quod  sit  peccatum  ad  mortem 
Dc  delicto  non  legimus  quod  esse  dicatur  ad  mer- 
tem. Scio  tamen  et  illam  differentiam,  quae  non- 
nullis sapientium  visa  est,  quod  delictum  quidem 
sic,  cum  non  facimus  ea  quae  facere  debemus; 
peccatum  vero  sil,  cum  committimus  ea  quae  conv- 
iniuere  non  debemusi  Sed  bxc  quoniam  non  sem- 
per  in  Scripturis  divinis  sub  ista  distinctione  ir.- 
venimus,  idcirco  generaliter  affirmare  non  possu- 
mus. Igitur  eodem  modo  atque  eadem  traditione 
de  sacrificio  quod  pro  delicto  offertur,  accipien- 
dum est,  quo  et  supra  exposuimus  de  eo  quod  pro 
peccato  est.  Similiter  enim  jubentur  adipes  arie- 
tis, ii  qui  circa  renes  sunt,  et  ii  qui  interiora  ope- 
riunt, imponi  super  altare : ut  et  tu  qui  haec  au- 
dis, scias  omne  quod  est  intra  te  crassius  et  operit 
inieriora  tua,  debere  te  offerre  igni  altaris,  ut  pur- 
gentur omnia  interiora  tua,  et  dicas  et  tu,  sicut  ct 
David  dicebat  ** : t Benedic,  anima  mea.  Dominum, 
et  omnia  interiora  mea  nomen  sanctum  ejus.  i 
Nisi  enim  ablata  fuerit  crassitudo  illu  quae  tegit 
interiora  lua , non  possunt  subtilem  et  spiritalem 
capere  sensum,  nec  possunt  intellectum  capere  sa- 
pientiae, el  ideo  Dominum  laudare  non  possunt. 
Ucod  si  ablatum  fuerit  omne  quod  pingue  est  de 

··  Levit.  VII,  1.  ibid.  7.  »MJoan.  v.  ·· 
Genes,  xxxviii,  6.  *·  Lcvit.vii,  9. 

(29)  Ms. , c ista  servamus.  » Libb.  editi,  f ista 
servemus.  » 

(50)  Ms.,  c jugulant.  » Libb.  editi,  c jugulanUir.  > 

(51)  Ms. , c invenitur  esse  discretum,  i Libb. 
editi,  c invenietur  discretum,  i 

(52)  Ms.,  c offeret  el  repropitiabit  illud.  > Libb. 
ediii,  » offert  illud  el  repropitiabit  pro  delicto.  » 
hifra  ms. , c repropitiare  delictum.  » Libb.  editi, 
«repropitiare  pro  delicto.  > Paulo  posl  ms.,  « rc- 


H0M1LI.\  V.  iU 

renibus,  el  omnibus  interioribus  viscerum , tuuc 
vere  purgatus  omni  vitio  libidinis  jugulasti  hostiam 
pro  delicto,  el  obtulisti  sacrificium  Deo  in  odorem 
suavitatis.  « Sacerdotis,  inquit  ‘®,  qui  offeret  el  re- 
propitiabit illud  (32),  ipsius  erit.  » Discant  sacer- 
dotes Domini,  qui  Ecclesiis  praesunt,  quia  pars  eis 
dato  est  cum  bis,  quorum  delicia  repropiliaverint. 
Quid  autem  est  repropitiare  delictum?  Si  assum- 
pseris peccatorem,  et  monendo,  hortando,  do- 
cendo, instruendo,  adduxeris  eum  ad  poenitentiam, 
ab  errore  correxeris,  a vitiis  emendaveris,  el  effe- 
ceris eum  talem,  ut  ei  converso  propitius  fiat  Deus 
pro  delicto,  repropiliasse  diceris.  Si  ergo  talis 
fueris  sacerdos,  et  talis  fuerit  doctrina  lua  et 
sermo  tuus,  pars  libi  datur  (33)  eorum  quos  cor- 
B rexeris;  ut  illorum  mentum  lua  merces  sit,  et 
209  illorum  salus  lua  gloria.  Aut  non  el  Apo- 
stolus liaec  ostendit,  ubi  dicit  quia  « quod  super- 
mdificavcrii  quis  mercedem  accipiet?  > Inlelii- 
ganl  igitur  sacerdoie.s  Domini,  ubi  eis  data  porlio 
est,  et  in  boc  vacent  atque  his  operam  dent.  Non 
se  inanibus  el  superfluis  actibus  implicent,  sed 
sciant  se  in  nullo  alio  partem  habituros  apud  Deum, 
nisi  in  eo  quod  offerunt  (54)  pro  peccatis,  id  est, 
quod  a via  peccati  converterint  peccatores.  Notan- 
dum etiam  illud  est,  quod  quae  offeruntur  in  bolo- 
canstum,  interiora  sunt ; quod  vero  exterius  est. 
Domino  non  offertur.  Pellis  Domino  non  offertur, 
nec  cedit  in  holocaustomata.  Talis  (55)  fuit  el  ille 
^ filius  Juda,  qui  dicebatur  Her  quod  interpretatur 
pellis.  Propierea  el  Her  (56)  pessimus  erat,  et  occi- 
dit eum  Deus,  quia  isti  lales  Domino  non  offeronltir. 

5.  « El  omne  sacrificium  quod  fiet  in  clibano,  et 
omne  quod  liet  in  craticula,  vel  in  sartagine,  sa- 
cerdotis qui  offeret  illud  ipsius  erit  » Quid  dici- 
mus? Pulamusne  quod  omiiipolcns  Deus  qui  re- 
sponsa Moysi  coelitus  dabat,  de  clibano,  el  craticula, 
et  sartagine  prseceperit  (57);  ut  disceret  populus 
per  Moysen,  quia  per  haec  Deus  eis  propitius  flet,  si 
quscdaiu  in  sartagine  frixerint,  quaedam  in  clibano 
coxerint,  quaedam  in  craticula  assaverim?  Sed  noii 
ita  Ecclesiae  pueri  Cliristum  didicerunt,  nec  ita  in 
eum  per  apostolos  eruditi  sunt,  ut  de  Domino  ma- 
jestatis aliquid  tam  humile  el  tam  vile  suscipiant. 
D Quin  potius  secundum  spiritalem  sensum , quem 
spiritus  donat  Ecclesiae,  videamus  quod  sil  istud 
sacrificium,  quod  coquatur  in  clibano,  vel  quis  iste 
clibanus  inieliigi  debeat.  Sed  ubi  inveniam  modo 
ad  subitum  Scripturam  divinam,  quae  me  doceat 
quid  (58)  sil  clibanus?  Dominum  meum  Jesum  In- 

Psal.  cni,  1.  Levit,  vn,  9.  1 Cor.  iii,  14. 

propitiasse  diceris. i Libb·  editi,  c repropitiare  di- 
ceris. I 

(53)  Ms.,  « datur.  I Libb.  editi,  c dabitur. » 

(34)  Ms.,  c offerunt.  » Libb.  editi,  « offertur.  > 

(55j  Ms.,  c in  holocausto.  Nam  Iulis.  » 

(36)  El  Her.  Decst  in  ms. 

(57)  Ms.,  c praeceperit.  > Libb.  editi,  c praeci- 
peret. I 

(58)  Ms.,  c quid.  » Libb.  editi,  « quis.  > 


Α35 


ORIGENIS 


vocare  me  oportet,  nt  quaerentem  me  faciat  inve-  A ostium  ejus,  et  ait  : c Amice,  commoda  nubi 

nire,  et  pulsanti  aperiat,  ut  inveniam  in  ScripUiris  Ires  pnncs,  quoniam  amicos  mihi  supervenit  devia, 

clibanum,  ubi  possim  coquere  sacrificium  meum,  et  090  habeo  quod  apponam  ei.  » In  quibos,  nt 

ut  suscipiat  illud  Deus.  Et  quidem  invenisse  me  breviter  perstringamus,  nox  est  tempus  bnc  viix, 

puto  in  Osee  propheta  uid  dicit  ; c Omnes  moe-  et  tres  panes  sunt,  unus  qui  in  clibano,  alius  qui 

cbantes,  sicut  clibanus  succensus  ad  comburen-  in  sartagine,  tertius  qui  in  craticula  coquitur, 

dum.  I Et  iterum  : t Incaluerunt,  inquit,  sicut  6.  Post  hnec  inquit  : c Et  omne  sacrificiua 

clibanus  corda  eorum.  1 Cor  ergo  est  hominis  di-  factum  in  oleo,  sive  non  factum,  omnibus  filiis 

banus.  Istud  autem  cor  si  vitia  succenderint,  vel  Aaron  erit  singulis  aequaliter.  > Quod  sacrificium 

diabolus  (39)  inflammaverit,  non  coquet,  sed  czu-  facium  est  in  oleo,  vel  quod  est  non  factum  in  oleo! 

rei.  Si  vero  ille  id  succenderit,  qui  dixit  ** : c Ignem  Sacrificium  salutare  (42)  in  oleo  lieri  jubetur,  sicut 

veni  mittere  in  terram,  > panes  Scripturarum  dl·  siq>ra  Jam  diximus.  Sacrificiiiir.  vero  pro  peccato 

vinarum  el  sermonum  Dei,  quosiii  corde  suscipio,  non  fit  iii  oleo.  Dicit  enim  : c Non  superponet  ei 

non  exuro  ad  perditionem,  sed  coquo  ad  sacriii-  oleum,  quoniam  pro  peccato  est.  1 Quod  ergo  pro 

cium.  Et  fortassis  illa  coqui  dicuntur  in  clibano,  peccato  est,  nec  oleum  Imtiiiae  ei,  nec  thus  suavi- 

qiiai^  interiora  sunt  el  recondita,  nec  proferri  facile  ^ laiis  imponitur.  De  peccantibus  enim  dicit  Aposto- 

ad  vulgus  possunt  ; sunt  enim  multa  in  Scripturis  Ius  « Et  lugeam  eos,-  qui  ante  peccaverunt  et 
divinis  hujusmodi,  sicut  apud  Ezediielem  **,  cum  non  egerunt  poenitentiam.  1 Nec  odor  in  eo  suavi- 

vel  dc  cherubim,  vel  de  Deo  el  de  illa  magnifica  talis  est,  210  q^i>^  persona  peccatoris  dici- 

visione  describitur.  Hxc  si  in  clibano  non  coquan-  lur  : c Computruerunt  et  corruptae  sunt  cicalri- 

tur,  comedi  ita  ut  sunt  cruda  non  possunt.  Neque  ces  mese.  > Hnec  inierim  a nobis  observata  sunt  ile 

enim  credendum  est,  quod  sit  animal  quoddain  in  superiori  c.apiluio,  ubi  lex  sacrificii  scribitur  pro 

forma  leonis  positum,  quo  vehatur  Deus,  vel  aliud  delicto.  Non  autem  dubito  mulla  esse,  quae  dm 

in  forma  vituli  (40),  aut  aquilae.  Haec  ergo  et  si  qua  lateant,  el  sensum  nostrum  superent  (43).  Nou 

hujusmodi  sunt,  non  siinl  cruda  proferenda,  sed  in  enim  sumus  illius  meriti,  ut  et  nos  dicere  possi- 

cordis  clibano  sunt  coquenda.  Tria  itaque  sunt  mus  **  : c Nos  autem  sensum  Glirisit  habemus.  1 

haec,  in  quibus  dicit  sacrificia  debere  praeparari,  iii  Ipse  enim  solus  est  sensus,  cui  pateant  universa, 

clibano,  in  sartagine,  in  craticula  : et  puto  quod  quae  in  legibus  sacri iicioruiii  uilru  litterae  coDlioen- 

clibaiius  secundum  sui  formam  profundiora,  el  ea  lur  arcanum.  Si  enim  mererer  ut  daretur  mihi 

quae  sunt  inenarrabilia  significet  in  Scripturis  divi-  q sensus  Christi,  etiam  ego  in  his  dicerem  : 1 li 

nis.  Sartago  vero  ea  quae  si  frequenter  ac  saepe  sciamus  quae  a Deo  donata  sunt  nobis,  quae  ct  !o- 

versetilur,  inlelligi  et  explicari  possunt.  Craticula  quiiuur.  1 Sed  nunc  contenti  parvitate  seosus 

autem  ea  quae  palam  sunt,  el  absque  aliqua  obie-  imslri,  secundi  c.^pituli  videamus  exordium. 

^ione  cernuittur.  Triplicem  namquoin  Scripturis  7·  < Haec  est,  inquit  lex  sacrificii  salutaris, 
divinis  intelligeiitiae  inveniri  saepe  diximus  modum,  quod  dflerent  Domino.  Siquidem  pro  laudatione 

bistoricum,  moralem  el  mysticum.  Unde  et  corpus  olTerel  illud,  el  a0eret  (44)  ad  sacrificium  panes 

inesse  ei,  ei  animam,  ac  spirilum  intelleximus,  laudationis  ex  simila  factos  in  oleo,  et  lagaua 

Cujus  intelligemiae  triplicem  formam  sacrificiorum  azyma  uncta  oleo,  et  similaginem  conspersam  a 

triplex  bic  apparatus  osletidil.  Sed  el  alibi  inveni-  oleo.  Super  panes  rormeiilaios  ofierel  munera  sea, 

mus,  id  est  iii  his  ipsis,  quse  de  sacrificiis  memo-  quia  sacrificium  laiidutionis  salutaris  ejus  est;  ci 

ranlur,  dici  canistrum  sanctum  perfectionis,  in  offeret  ab  eo  unum  de  omnibus  muneribus  suii, 

quo  tres  panes  haberi  mandantur.  Yides  consonare  separationem  Domino;  sacerdoti  qui  effundet  sui· 

sibi  sacramentorum  omnium  formas?  Canistrum  guiiiem  salularis,  et  carnes  sacrificii  laudaiiotiis 

perfectionis,  in  quo  tres  panes  poni  jubentur,  quid  salutaris,  ipsi  erunt,  et  in  qiia  die  donum  ofTertur, 

aliud  debemus  accipere,  nisi  Scripturas  divinas,  ^ manducabunt, et  non  derelinquent  ex  co  in  maoe.i 

cibos  auditoribus  tripliciter  ap|>onentes?  Vis  libi  ei  Sacrificium  boc,  quod  salutare  appellatur,  io  du» 

de  Evangeliis  similis  mysterii  proferainus  exeiiipl.i  ? dividit  partes,  ct  unam  quidem  laudationis  noaii- 

Hecolamus  Domini  vocem,  ubi  dicit,  quia  media  nat,  alleram  voti,  11  irumque  tamen  sacrificium,  sa- 

nocte  (41)  venit  quidam  ad  amicum  suum  pulsans  lutare  nominatur.  Verum  quoniam  noii  est  oobis 

··  Osee.  VII,  4.  ·*  ibid.  6.  ··  Liic.  xii,  49.  Ezedi.  x.  Luc.  xi,  5,  6.  Levit,  vn,  10.  “ LeriU 
V,  11  ” It  Cor.  xii,  21.  ·*  Psal.  xxxviii,  5.  ” I Cor.  n,  16.  ··  ibid.  42.  ·*  Levit,  vn,  11  elscqq. 

(39)  Ms.,  € diabolus.  1 Libb.  cdiii,  i libido.  · (43)  Libb.  antea  editi,  t latent  et  sensm  oe* 

Paiiloi  post  idem  iiie.,  i panes  scripturarum.  > Libb.  sirum  superant.  1 El  paulo  post,  i ipsi  enim  p!c» 

editi,  f panem,  1 eic.  est  sensus  Christi  cui  patent,  > sed  ms.  01  iu 

(40)  Ms.,  f vel  aliquid  iu  forma  vituli.  > nostro  textu. 

(41)  Ms.,  I inedia  nocte.  1 Libb.  editi,  « medio  (44)  Ms.,  i offeret  illud,  el  afferet.  1 Libb.  etlin, 

noctis.»  Infra  idem  lus.,  i quod  apponam  ci.  $ « offerent  HI  ud,  eloirerenl.  1 hifra  idem  ii.s., 

Libb.  editi,  c qiioii  ponam  ei.  > effnmlel  sangu-inem.  »^Libb.  editi,  i qut  efluo- 

(42)  Ms.,  I salutare.  » Libb.  editi,  i saluta-  dit, » eic.  Paulo  post  ideni  ms.,  1 ex  eo  in  mane.  1 

ris.  » Libb.  editi,  c cx  eo  usqnc  in  mane.  > 


457  IN  LEVmcUM  iiOMILIA  V.  458 


DUiic  secundum  liiterain  insiaarare  sacriflcia,  re- 
quiramus in  nobis  quisnam  esi  lanius  ac  lalis,  qui 
sacrificium  salutare  el  sacrificium  laudis  offerat 
Deo.  Ego  illum  esse  arbilror,  qui  in  omnibus  acti- 
bus suis  facil  laudari  Deum,  ei  impiciur  per  eum 
illud  quod  Dominus  et  Salvator  noster  dicil  **  : 

€ Ui  videant  bomines  opera  vestra  bona,  et  magni- 
ficent Patrem  vestrum,  qui  in  coelis  est;  > Ille  ergo 
obtulit  sacrificium  laudis,  pro  cujus  actibus,  pro 
cujus  doctrina,  praeceptis,  verbo,  et  moribus,  el 
disciplina,  laudatur  el  benedicitur  Deus,  sicut  econ- 
irario  sunt  illi,  de  quibus  dicitur  quia  < per  vos 
nomen  meum  blasphematur  inter  gentes.  » Observa 
tamen  el  hic,  quomodo  panes  ex  simila  facti  in 
oleo,  el  lagana  azyma  uncta  oleo,  et  simila  con- 
spersa in  oleo  ponitur,  el  triplici  iterum  sacramento 
hostia  salutaris  offertur,  et  ad  ultimum,  € sacerdoti, 
inquies  qui  effundit  sanguinem  sacrificii  salutaris, 
ipsi  erit.  > Superius  dixit  »·  ; c Sacerdoti  qui  re- 
propitiabit, ipsi  erit.  1 Hic,  € sacerdoti  quf  effundit 
sanguinem  sacrificii  salutaris,  ipsi  erit.  > Digno  or- 
dine utitur,  prius  enim  rcpropiiialio  quaerenda  est, 
et  post  haec  oilerendum  sacrificium  salutaris.  Neque 
euimsalusesse  cuiquam  potest,  nisi  prius  sibi  propi- 
tium faciat  Deum.  € Sed  et  carnea,  inquit··,  sacri- 
ficii laudationis  saiiitaris  ipsi  erunt  (45).  » Saepe 
jum  diximus  quod  carnes  in  Scripturis  solidum  indi- 
cant cibum,  perfeciamque  doclrinam.  Secundum 
Scripturas  scio  esse  animas  cibum  quemdam  lac- 
tia, et  alium  cibum  animae  olerum  et  alium 
caniia,  sicut  i pae  Apostolus  de  quibusdam  dicil  ··: 
i Quia  lacte  vos  potavi,  non  esca.  Nondum  enim 
poteratis,  sed  nec  adbuc  potestis.  Adhuc  enim  estis 
carnales·  > El  iterum  alibi  dicil··  : c Alius  quidem 
credit  se  manducare  omnia,  qui  autem  infirmus  esi 
olera  manducet·  > El  rursum  alibi  ··  ; < Perfecto- 
rum autem  est  cibus  solidus,  > etc.  Hic  ergo  car- 
nes sacrificii  salutaris,  quod  offertur  pro  lauda- 
tione, ipsius  jubentur  esse  sacerdotis.  Ex  simila 
vero  tripliciter  oblata,  ut  supra  diximus,  unum 
tantum  quod  placuerit  sacerdoti  deputatur  : cstera 
offerentis  (46)  sunt  laici,  ita  tamen  ut  sub  die  co- 
medantur, nec  remaneat  ex  bis  aliquid  lii  inaue. 
Carnes  ergo  in  quibus  solidus  cibus  est,  et  perfecta 
scientia,  sacerdotibus  deputantur,  quia  debent  m ] 
omnibus  esse  perfecti,  iii  doctrina,  in  virtute,  in 
moribus·  enhn  hoc  in  se  non  liabueritii,  de  sa- 
erificioraro  carnibus  non  edent.  Unum  vero  illud 
i|Ood  separatur,  tanquam  praecipuum  ex  tribus 
quae  ex  simiia  praecepta  sunt,  iii  boc  illam  partem 
scientiae  arbilror  designari,  de  qua  superius  dixi- 
mus, quae  perfectam  indicat  profundaroque  doctri- 
nam. Sed  requires  fortasse,  cum  superius  ferinen- 
luni  penitus  abjecerit  de  sacrificiis,  quomodo  nunc 
··  Mallh.  V,  16.  »·  Rom.  ii,  54.  Levit,  vn,  14. 
XIV,  2.  ··  llebr.  v,  14·  ••Mallh·  xvi,  6.  1·  Cor. 

IV.  14. 

(45)  Ms.,  c erunt.  > Llbb.  editi,  c edunt.  > 
(4li)Ms.,  € offerentes.  1 

(47)  Libb.  antea  editi,  c quid  ergo  bic  sit  agen· 
Patrol.  Gr.  XII. 


i super  panes  fermentatos  sacrificium  mandat  im- 
poni ? Verum  diligentius  intuere,  quia  non  ad  sacri- 
ficium, sed  ad  ministerium  sacrificii  fermentatus 
panis  assumitur·  Quid  ergo  hoc  sil,  videamus  (47). 
Dominus  in  Evangeliis  humanam  doctrinam  Pba- 
risirorura,  qui  tradebant  traditiones  praecepta  ho- 
minum, fermentum  appellat,  cum  dicil  discipu- 
lis ··  ; c Observate  a fermento  PJiarisaeorum·  1 
Similiter  ergo  humana  doctrina  est,  verbi  causa, 
grammatica  ars,  vel  rhetorica,  vcl  etiam  dialectica. 
Ex  qua  doctrina  ad  sacrificium  quidem,  hoc  est  in 
his  quae  de  Deo  sentienda  sunt,  nihil  suscipiendum 
est,  sermo  vero  lucidus,  et  eloquentiae  splendor, 
ac  disputandi  ratio,  ad  ministerium  verbi  Del  de- 
center jubetur  admitti.  An  non  super  hoc  fermen- 
; tum  habebat  verbi  Dei  sacrificium  positum  ille  qui 
dicebat  : c CorrumpiiiU  inores  bonos  colloquia 
mala?  > El  ··  : f Cretenses  semper  mendaces, 
malae  bestiae,  ventres  pigri,  > el  alia  bis  similia  ex 
fermento  sumpta  Graecorum. 

211  3·  Quod  autem  dicit  ··,  c sub  die  comede- 
tur, nec  derelinquetur  ab  eo  tisque  in  mane,  1 con- 
feramus cum  caeleris  sacrificiis,  el  videamus  qu» 
sil  ratio  quod  in  hoc  quidem  sacrificio  salutari, 
eadem  die,  quae  offerantur  praecepit  comedenda  : in 
alio  vero  sacrificio,  etiam  in  secundam  diem  servari 
indulget,  el  usque  in  tertiam  , tertia  vero  jam  die 
igni  tradi  quae  siiperfaerint , ne  polluant  offeren- 
tem. Quid  ergo  babeat  ista  differentia,  xideamus. 
Sed  vere  indigemus  auxilio  Dei,  qui  omnes  adipes 
' contegentes  interiora  nostra  dignetur  abscindere, 
et  omne  crassioris  sensus  velamen  auferre,  ut  baec 
secundum  id  quod  a Deo  mandari  dicitur,  possimus 
advertere.  Conferamus  igiiitr  ipsam  sibi  Scriptu- 
ram divinam,  et  quam  «iperueril  nobis  absolutionis 
semitam  subsequamur.  Invenimus  enim  de  sacrifi- 
cio Paschae,  quod  in  vespera  immolari  jubetur,  dari 
mandatum  similiter  ul  nihil  remaneat  ex  carnibus 
usque  iii  mane.  Non  est  ergo  otiosum  quod  liesier- 
nas  carnes  vesci  non  yull  nos  sermo  divinus  , sed 
recentes  semper  et  novas,  eos  maxime  qui  sacri- 
ficium Paschae,  vel  sacrificium  laudis  immolant 
Deo,  novas  vero  carnes  , el  recentes  ipsius  diei 
edere  jubet,  hesternas  prohibet.  Recordatus  sum 
simile  aliquid  el  prophetam  Ezecliielem  dicere , 
cum  ei  Dominus  praecepisset,  ul  coqueret  sibi  panes 
in  stercore  humano.  Respondit  enim  Domino  et 
dixit  ··  : c 0 Domine,  iitinquAiii  contaminata  est 
anima  mea,  et  morticinum  aut  iiiiimindiim  11011  in- 
troivit in  os  meum.  Sed  neque  caro  hesterna  in- 
troivit in  08  meum.  1 De  quo  saepe  apud  meroci- 
ipsum  requirebam  qtiaenam  esset  ista  prophetas 
exsultatio,  qua  velut  magnum  aliquid  ante  Deum 
proferret,  et  diceret,  quia  nunquam  carnem  bester· 
··  ibid.,  7.  ··  ibid.  15.  ” 1 Cor.  iii,  2.  ··  Roni. 
χν,δδ.  ··  Til.  I,  12.  ··  Levit,  vii,  15.  ··  Ezecli. 

dum,  videamus,  1 sed  ms.  ut  in  nostro  texiu.  Paulo 
post  idem  ms.,  c tradebant  traditiones.  » Libb. 
editi,  c iradebaiil  irad itionem.  » 


15 


m OtUG£MS  4<0 

nam  maniliicavi.  Sed,  ul  video,  bine  edoctus,  el  ex  A 9.  Diciliir  ergo  in  sequeniibiis  c qnod  si  το- 
istis  imbutus  mysteriis,  bsec  propheta  loquebatur  tum  fuerit,  aut  si  voluntarium  sacrificaverit  mimos 
ad  Dominum,  quia  non  ita  abjectus  et  degener  sum  suum  , quacunque  die  obtulerit  sacrificium  suam, 
sacerdos,  lU  besieriiis,  id  est  veteribus  carnibus  edetur  et  altera  die.  Et  quod  siipeifuerit  de  carni- 
vescar.  Audite  hxc,  omnes  Domini  sacerdotes,  et  bus  sacrifleii  usque  in  diem  lertinin,  igne  crema- 
attentius  inlelligite  qux  dicuntur.  Caro  qiix  cx  sa-  bitur.  Si  autem  manducans  manducaverit  ex  carni- 
crifleiis  sacerdotibus  deputatur,  verbum  Dei  est  quod  bus  die  tertia,  non  erit  acceptum  ci,  qui  olTeri  il· 
in  Ecclesia  docent.  Pro  hoc  ergo  figuris  mysticis  lud,  non  reputabitur  ei,  coinquinatio  est.  Auima 
commonentur,  ul  cum  proferre  ad  populum  sermo-  autem  si  qua  manducaverit  ex  eo,  peccatum  acci· 
nem  copperinl,  non  hesterna  proferant,  non  vetera  piet.  i Hoc  est  nimirum  quod  et  David  dicit  in 
qux  sunt  secundum  litteram  proloquantur,  sed  per  Psalmis  : < Fiat  oratio  ejus  in  peccatum,  i quamio 
gratiam  Dei  nova  semper  proferant , el  spiritalia  non  solum  nihil  meriti,  sed  etiam  culpae  mullum  ex 
semper  inveniant:.  Si  enim  ea  qux  didiceris  a Ju-  sacrificiis  quaeritur.  Audis  enim  legislatorem  de- 
daeis  hesterno,  haec  hodie  in  Ecclesia  proferas,  boc  cernere,  quia  si  quis  manducaverit  ex  eo  quodsu- 
esllieslernam  carnem  sacrificii  edere.  Si  meministis,  perfuerilin  tertiam  diem,  peccatum  accipiet.  Cude 
eliam  in  oblatione  (48)  primitiarum  eodem  sermone  ^ cognoscendum  est  quanta  humanae  conditioni  peo- 
usus  est  legislator,  iil  miU,  inquit,  nova  el  recentia,  calorum  labes  immineat  , cum  oriatur  etiam  in  !e 

Vides  ubique  ea,  quae  ad  laudes  Dei  pertinent  (hoc  peccatum,  unde  hostia  propitiationis  olTerlur. 
enim  esi  sacrificium' laudis)  nova,  el  recentia  esse  credo  212  considerans  beatus  D.ivid  , dicebji  in 
debere,  ne  forte  cum  vetera  profers  in  Ecclesia,  Psalmis  ** : c Peccata  quis  inlelligii?  i Voti  igimr 
labia  tua  loquantur,  et  mens  tua  sine  fructu  sit.  et  voluntatis  sacrificium  est,  quo  et  secunda  quidem 
Sed  audi  quid  dicit  Apostolus  : c Si,  inquit  lo-  die  vesci  fas  csi,  penitus  vero  abjuratur  in  leriim 
quar  linguis,  spiritus  meus  or.ii,  sed  mens  mea  Sed  dat  remedium  negligentibiis.  Si,  inquit,  iiira- 
slne  Doctu  est.  Quid  igitur  est?  Orabo,  inquit,  spi*  Itdus  fueris,  et  non  potueris  omnes  carnes  sacrificii 

ritu,  orabo  el  mente:  psallam  spiritu,  psallam  et  secunda  finire  die,  nihil  de  his  in  die  tertia  come- 

mente.  > Ita  ergo  el  In  si  non  ex  eruditione  spiri-  das,  sed  igni  trade  quod  soperest.  Si  enim  volue- 
lali  (49),  ex  doctrina  gralix  Dei  praesentem  el  re-  rls  post  duos  dies  manducare  de  sacrificio,  pecca- 
centem  protuleris  sermonem  in  laudibus  Dei  , os  Ium  accipies.  Ego,  prout  sensus  mei  capacius  ba- 
quldem  tuum  ofiert  sacrificium  laudis,  sed  mens  bel,  in  boc  biduo  puto  duo  lesiamenla  intelligi,  is 
tiia  pro  sleriliiale  hesternae  carnis  arguitur.  Nam  q quibus  liceat  omne  verbum  quod  ad  Deum  perlinet 
et  Dominus  panem,  quem  discipulis  dabat,  et  di-  ( hoc  enim  est  sacrificium)  requiri,  el  dtscoti, 

cebal  eis  : c Accipite  el  manducate,  » non  distii-  atque  ex  ipsis  omnem  rerum  scientiam  capi.  Si 

Iit,  nec  servari  jussit  in  crastinum.  Hoc  fortasse  quid  autem  superfuerit,  quod  non  divina  Scri- 
mysterii  continetur  etiam  in  eo  quod  panem  portari  plura  decernat,  nullam  aliam  tertiam  scripturam 
con  jubet  in  via  ul  semper  recentes,  ‘ quos  intra  te  debere  ad  aucloriiatem  scientiae  suscipi,  quia  baee 
geris,  verbi  Dei  panes  proferas.  Denique  Gabaoiiitae  dies  tertia  nominatur  , sed  igni  tradamus  quod 
illi  proplerea  condemnantur,  el  ligni  caesores  , vel  superest,  id  est  Deo  reservemus.  Neque  enim  ia 
aquae  gestatores  fiunt  qui  panes  veteres  ad  Israe-  praesenti  vita  Deus  scire  nos  omnia  voiuil,  maxime 
litas  detulerunt,  quibus  lex  spiritalis  jubebat  sein-  cum  et  id  Apostolus  dicat  **  : € Quia  ex  parte  scimnii 
per  uti  recentibus  el  novis  Alia  sane  sacramea-  el  ex  parte  prophetamus.  Guro  venerit  autem  quol 
torum  figura  est , qux  jubet  etiam  in  altera  die,  perfectum  est,  destruentur  illa  quae  ex  parte  sunt.  i 
quod  superfuerit  edi  , nihil  vero  in  tertiam  diem  Iste  est  ergo  ignis,  cui  quae  in  tertium  diem  super- 
reservari,  de  qua  suis  locis  videbimus.  Sed  ne  illud  fuerint , servare  debemus,  et  non  temerilaie  prz- 
qtiidem  nos  lateat,  esse  quoddam  tempus,  in  quo  bene-  sumpta  assumamus  nobis  (unctorum  srieniiam,  ulmo 
dictio  sit  veteribus  vesci.  Nam  de  anno  septimo,  rilo  nobis  dicatur  abeodemAposlolo*^:c  nescientes  ne- 
qui remissionis  annus  vei  sabbalioiis  nominatur,  ita  que  quae  loquuntur, nequedeqtiibiisafBrmnni.»Nefor- 
dicitur  ^ : c Manducabis,  inquit,  vetera,  et  vetera  te  ergo  non  fiat  acceptum  sacrificium  nostrum,  et  boc 
veieruin.  i Tunc  sub  septimi  anni  mysterio,  ut  di-  ipsum  quod  ex  divinis  Scripturis  cupimus  scienliam  co- 
ximus, benedictio  est  vetera  manducare,  nunc  vero  pere,  vertatur  nobis  in  peccatum, servemus  eas meosu- 
prohibeiur.  Sed  mullus  est  excessus  lixrerc  per  ra8,quasnobisperlegislatorem  lex  spiritalis  enuiiiiau 
haec  singula  (50) , et  ex  occasione  testimoniorum  iO.  c El  carnes  quarcunque  tactae  fuerioi  ab 
longius  evagari , cum  explanatio  nunc  sacrificiorum  omni  immundo,  non  manducabuntur,  igni  creeia- 

habeatuT  in  manibus.  buniur.  Omnis  mundus  manducabit  carnes,  et  aoi- 

^ ICor.  XIV  , 14.  *·  Mailb.  xxvi , 26.  ” Jos.  ix.  ^ Levit,  xxv,  22.  *·  ^evil.  vii.  16, 17, 18· 

··  Psal.  €IX|  7.  Psal.  xviii,  15.  ” 1 Cor.  xiii,9.  “ I Tim.  i,  7. 

f48)  Me.,  c oblatione. I Libb.  editi,  c oblationem.  > 

(i9)  Libb.  antea  edilir  < Psalmum  dicam  spiritu, 
psalmum  dicam  el  mente.  Ita  ergo  el  tu  sive  cx 
cnulilioiie  spirilaii,  et  ex  dono  grati.x  Dei,  i etc. ; 


sed  ms.  ul  in  nostro  Icxlii. 

aMs.,  € multum  est  excessus  habere  per  iixc 
^ a.  I Paulo  post  libb.  ediii,  i cum  explanalio- 
iieiu  sacriliciuruin  habeamus  in  manibus.  » 


m IN  LEVITIGVM  HOMILfA  V.  m 


ma  qiiaecunqiie  mandncayerit  carnes  sacriflcii  salu- 
taris quod  esi  Domino,  et  immunditia  ejus  in  eo 
fuerit,  peribit  anima  itla  de  populo  suo.  Et  auima 
quaecunque  tetigerit  omnem  rem  immundam , vel 
ab  immunditia  hominis,  vel  quadrupedum  immun- 
dorum, vel  ab  omni  abominamento  (51)  immundo, 
et  manducaverit  ex  carnibus  sacrificii  salutaris 
quod  est  Domini,  peribit  anima  illa  de  populo 
Suo  I Triplices  immunditiae  causas  hic  legislator 
exposuit·  Unam,  ne  carnes  sacrificiorum  aliqua  inv 
munditia  contingantur·  Aliam,  ne  is  qui  edit  carnes 
sacrificii  immundus  sit,  et  immundiiia  ejus  in  ipso 
sil.  Tertiam,  quod  etsi  carnes  mundae  sint , et 
ipse  qui  edit  mundus  sit,  tamen  ne  contigerit  ali- 
quid immundum,  vel  a pecoribus  vel  ab  avibus  (5i), 
vel  ex  omnibus  quae  immunda  pronuntiata  sunt. 

£t  haec  quidem  voluntas  est  legislatoris  de  ritu  sa« 
crificiorum  corporalium  sancientis.  Secundum  no- 
strae vero  expositionis  ordinem,  ubi  carnes  sanctae 
verba  inlelligunlur  (55)  esse  divina,  hujusmodi  ha- 
benda est  observatio  , quia  saepe  accidit  mundas 
carnes  contingi  ab  aliquo  immundo,  ut,  verbi  causa 
dixerim,  si  quis  de  Deo  Patre , ac  de  Unigenito 
ejus,  et  Spiritu  sancto,  digno  deitatis  mysterio 
purum  faciat  sincerumque  sermonem , similiter  et 
de  omnibus  creaturis  rationalibus  tanquam  a Deo 
factis  ad  hoc  ut  caperent  et  intelligerenl  eum,  non 
autem  consequenti  mysterio  aiTeral  etiam  carnis 
resurrectionem.  Primus  quidem  ejus  sermo  quo- 
niam (54)  perfecte  et  sancte  disseruit,  solidus  ci- 
bas csi,  carnes  sanctae  sunt,  hoc  vero  quod  his  ad- 
ditur, resurrectionem  carnis  negando,  quia  alie- 
num a Gde  est,  superioribus  junctum  perfectis  et 
fidelibus  verbis  , sanctas  carnes  coiilaminavit  et 
polluit.  Ideo  ergo  praecepit  legislator  ne  manducen- 
tur hujusmodi  carnee,  quibus  immunditia  infideli- 
tatis alicujus  adjungitur.  Propterea  et  Apostolus 
dieii  ** : c Etenim  diem  festum  celebremus  non  in 
fermento  veteri;  neque  in  fermento  malitiae  et  iie- 
quiike,  sed  in  azymis  sinceritatis  et  veritatis.  i Se- 
cundum immundi liae  genus  est,  ne  ipse  qui  carnes 
edit,  iiuiiiundiis  sil,  et  immunditia  ejus  iii  ipso  sil, 
quod  boc  modo  intelligi  potest,  verbi  gratia,  si  sil 
aliquis  naturae  florentis , et  ardentis  ingenii , non 
continuo  aptus  videbitur  ad  suscipienda  verbi  Dei  ^ 
mysteria,  sed  quaeritur  etiam  lioc,  ut  prius  a pro- 
fanis aaibus,  et  immundis  operibus  separetur,  et 
lia  demum  eruditionis  capax  fiat,  si  prius  capax 
fuerit  sanctitatis.  Simile  his  in  Numeris  legimus 
scriptum,  ubi  Dominus  carnes  coeliius  dedit  filiis 
Israel  el  dicit  : c Sanctificamini  in  crastinum, 
ut  manducetis  carnes,  » boc  ostendens,  quod  nisi 

Levit,  vii,  19  el  seqq.  I Cor.  v,  5*  * Niini. 

(51)  Ms.,  € aboniinamcnlo.  > Libb.  editi,  c abo- 
minato. » 

(52)  Ms.,  i a bobus.  » Et  paulo  post,  t legis  i 
^ f legislatoris,  i 

(55)  Libb.  nnica  editi,  cinlelligantur.  i 

(51)  Libb.  editi)  < quem,  i £t  paulo  post,  c quod 


. sanciificati  essent  prius  et  mundi  effecit,  carnes  eis 
non  daret  Deus.  Bene  autem  clementiam  Domini 
legislator  ostendit,  ut  non  diceret  quia  non  man- 
ducet carnes  in  quo  fuit  immundiiia , sed  ait , 
In  quo  immunditia  ejus  in  ipso  est.  Nemo  eleuim 
fere  invenitur , in  quo  non  fuit  immunditia.  Inve- 
niri autem  potest,  in  quo  fuerit  quidem,  sed  audita 
lege  Domini  ultra  jam  non  sil.  Quod  si  permanet 
in  eo  immunditia  sua,  et  his  auditis  converti  non 
vult  el  emendari , peribit , inquit , anima  illa  de 
populo  suo.  Tertia  est  immunditiae  species,  qua  ia 
qiii  mundus  est,  si  aliquid  contigit  immundum,  non 
tam  suo  peccato,  quam  aliena  contagione  polluitur ; 
ut  puta  si  quis  societur  amicitiis  et  consortio  ho- 
minis lividi,  vel  iracundi,  vel  adulteri,  et  ipse  qui- 
dem propriis  actibus  non  inseratur  sceleribus 
ejus,  videat  tamen  eum,  et  intelligat  213  quo- 
modo fratrem  suum  odit  et  homicida  esi , 
vei  quomodo  insidiatur  alienae  mulieri  et  adulter 
est,  vel  quomodo  in  caeleris  quibusque  sacrilegus 
est,  nec  deprehensis  his  discedat  ab  ejus  consortioi 
iste  est  qui  contigit  immundum,  vel  animal,  vel 
avem,  vel  morticinum,  et  aliena  immunditia  ipse 
pollutus  est.  De  diversitatibus  auiem  immundorum, 
prout  occurrere  potuit,  in  saperioribus  diximus. 
Aut  non  et  Apostolus  secundum  hanc  earodem  prae- 
cepit formam,  cum  dicit^' : c Nunc  autem  scribo  (55) 
vobis  in  epistola,  ut  non  commisceamini  fornica- 
riis, si  quis  frater  nominatur  fornicator,  aut  ava- 
rus, aut  idolis  serviens,  aut  ebriosus,  aut  rapax, 
cum  hujusmodi  nec  cibum  sumere?  > In  quibus 
omnibus  quid  est  aliud  quod  praecepit,  nisi  ne  alie- 
nis peccatis  el  immunditiis  polluamur?  * 
ii.  c Et  locutus  est,  inquit  Dominus  ad  Moy-* 
sen  dicens  : Loquere  filiis  Israel  dicens  : Omnem 
adipem  boum,  et  ovium,  et  caprarum,  non  edetis, 
el  adeps  morticinorum,  et  a fera  captorum  non  erit 
ad  omne  opus,  et  in  esca  non  edetur»  Omnis  qui 
adipem  edet  ex  pecoribus  ex  quibus  offeriis  ab  eis 
hostiam  Domino,  peribit  anima  illa  de  populo  stto. 
Et  omnem  sanguinem  non  edetis  in  omni  habita- 
tione vestra  a pecoribus,  et  a volatilibus.  Omnis 
anima  qn^eciinque  manducaverit  sanguinem,  peribit 
anima  illa  de  populo  suo.  i Adipes  quidem  eorum 
animalium,  qu»  in  sacrificiis  offeruntur,  et  alio- 
rum nonnullorum  edi  vel  in  usu  baberi  abnegat 
legislator,  sanguinem  vero  omnis  carnis  comedi 
vetat.  In  superioribus  locum  mysticum  pertractan- 
tes, ubi  vitulus  in  holocaustum  dabatur  pro  pecca- 
to, et  adipes  imponebantur  altari,  sanguinem  qui- 
dem quo  ex  parte  aliqua  cornua  linlebaniiir,  reli- 
quus vero  ad  basim  effundebatur  altaris,  in^  eorum 

XI,  i5.  ” I Cor.  V,  9.  Levit,  vii,  22  et  seqq. 

his  addit,  resurrectionis  carnis  negando  gloriam, 
quia,  > etc.;  sed  ms.  ut  in  nostro  textu. 

(55)  Ms.,  c scribo.  > Libb.  editi,  i scripsi,  i Ibi- 
dem in  nis.  deesi,  t fornicariis.  > Paulo  post  ms., 
c nisi  ne  alienis,  i etc.  Libb.  editi,  < nisi  ne  DOS 
ab  alienis,  > etc. 


4β3  ORIGENIS  464 

4i€ce{riinii8  f56)  figuram,  qui  residuus  dicitur  Israel,  A ejus,  id  est  opera  ejus?  Opera  namqae  sunt,  quae 
el  postquam  plenitudo  gentium  subinlroicril,  salii-  coininendant  iiostiaiii  Deo.  Si  enim  attracta  sii  ma- 
lam in  iiovissiiiiis  sperat.  Adipes  vero  animam  dixi-  ntis  tua  ad  dandum,  et  expansa  ad  accipiendum, 

inus  Christi,  qux  est  Ecclesia  amicorum  ^jus,  pro  intra  te  est  adhuc  lepra  tua,  et  oflerre  non  poiet 

quibus  animam  suam  posuit.  Potest  ergo  fieri  ei  In  hostiam  salutaris.  Maniis  ergo  ejus  offerent  sacrifi- 

• lioc  loco,  ut  quod  mandatur  ne  quis  adipes  edat  ex  citim  salutaris,  ct  manus  ejus  offerent  ea,  quae  Do- 
liis quae  Domino  offeruntur,  hoc  sil  quod  et  Domi-  mino  offerenda  suni,  Id  est  adipem  qui  super  pe- 
nus dicit  : Ne  quis  scandalizet  iiiiuui  ex  his  mi-  cliiscultim  est,  ei  pinnam  jecoris.  In  hoc  loco  ubi 

nimis,  qui  credunt  in  me.  Quod  auieni  sanguis  nui-  nos  habemus,  c manus  ejus  offerent  liostiam  Do- 

lius  animaiis  edi  jubetur,  illud  fortasse  sit,  quod  de  miiio,  » in  Graecis  habetur  pro  hostia  όλοχαρπώμ^τα, 

Israelilis  dicit  Apostolus  **  : c Dicis  ergo,  si  fracti  quod  iiitelligilur  omnem  fructnin  : per  quod  esien- 

suiii  rami, ut  ego  inserar.  Beiie,propler  increduliu-  dii  non  posse  Domino  offerre  omnem  fructum  eooi 

tem  fracti  sunt.  Tu  autem  fide  stas  (57),  noli  alium  quj  iurnictuosiis  esc,  qui  non  affer!  fructum  jusli- 

sapere,  sed  Ume.  » Et  iterum  ·*  : i Noli  gloriari  ιί®,  fructum  misericordiae,  vel  etiam  fructus  spiri- 

adversus  ramos,  · quo  scilicet  casui  eorum  nullus  ms,  quos  enumerat  Apostolus  **,  cbaritatem,  gau- 

Misultet.  Ne  forte  sicut  idem  Apostolus  dicii,  ei  tu  B pacem,  patientiam,  unanimitatem,  et  raeiera 
excidaris,  et  illi  si  non  pernianserinl  in  iiicrediiti-  his  similia.  Unde  et  in  alio  214  loco  Propheta 

tate  inserantur.  Sanguis  autem  puto  quod  populus  dicit  ; c Et  bolocausluin  tuum  pingue  flat.  > 0Γ- 

ille  competenter  intelligaiur.  Non  enim  ex  fide,  ne-  fert  (58)  ergo  adipes,  qui  super  peciusculiiin  sunt, 

que  ex  spiritu  Abraham,  sed  tantum  ex  sanguine  ei  pinnam  jecoris,  qua^  superponantur  altari.  De 

ejus  desceuduiiu  adipibus  saepe  jam  diximus·  Quod  autem  dicit,  adi- 

13.  Post  ba*c  **  : € Et  locutus  est  Dominus  ad  pes  qui  super  pectusculum  suiit,  pectosculum  tuum 

Mofsen  .dicens  : Filiis  Israel  loquere  dicens  : Qui  imellige  esse  cor  tuum,  de  quo  tibi  auferendae  sooi 

offert  sacrificium  salutaris  sui  Domino,  offeret  mu-  omnes  malae  cogitationes;  inde  enim  procedunt,  ct 

iitis  suum  Domino  in  sacrificio  salutaris  siii.  Manus  altaris  igni  tradendae  sunt,  ut  possit  cor  tuum 

ej'is  offerent  hostiam  Domino,  adipem  qui  super  mundum  effectum  Deoni  videre.  Sed  et  pinnam  je- 

j peotusculuin  est , et  pinnam  jecoris  : offeret  ea  ita,  coris  praecepit  offerendam.  Diximus  el  ante.  Jecoris 

«l  ponatur  donum  contra  Doniimiiii.  El  imponet  pinnam,  loca  iracundiae  (59),  vel  cupidiutis  expo- 

tacerdos  adipem,  qiii  est  super  pectusculum,  super  ni '»  offert  enim  pinnam  jecoris,  qui  ex  se  omne  vi- 

ollare,  et  erit  pectusculum  Aaron  el  filiis  ejus,  et  q l»«m  el  furoris  excidit.  Adipes  ergo  qui  sunt 
braebium  dextrum  dabitis  separationem  sacerdoti  pectusculum, impominiur  altari, ipsum  vero  pccius- 

n sacrificiis  salutaribus  vestris.  Qui  offert  sangiii-  culum,  Aaron  el  filiis  ejus.  Sed  et  brachium  de- 

nem  salutaris,  et  adipem  ex  Aliis  Aaron,  ipsi  erit  xirum  separari  praecepit,  el  esse  eis  minieris  loco  ex 

brachium  dextram  in  parte;  peciuscitiuni  enim  im-  sacrificio  salutari.  Vide  quibus  inoneribus honora- 

posilionis  el  brachium  demptionis  accepi  a filiis  tur  sacerdos.  Peciuecuhim  acclpi^  el  brachium,  sed 

Israel  a sacrificiis  salutaribus  vestris,  ct  dedi  ea  brachium  dextrum.  Puumus  non  esse  aliquid  ra- 

Aaron  sacerdoti,  el  filiis  ejus,  legitimam  aeternum  lionis,  quod  ex  omnibus  membris  aiiimaliaro,  qua 

a filiis  Israel.  · Hoe  est  sacrificiiim  quod  dicitur  sa-  jugulantur  in  sacrificiis,  hxc  potissimum  membra 

hiure.  Quod  sacrificium  nento  offert  Dohnino,  nisi  delecu  sint?  Ego  puto  quod  si  quis  dicit  se  esse  sa- 

qui  sanus  est,  et  salutis  suae  conscius,  gratias  Do-  cerdolem  Dei,  nisi  hnlieat  pectus  ex  omnibas 

mino  refert.  Nemo  ergo  qui  aeger  est  animo,  el  lan·  membris  electum,  non  est  sacerdos;  et  nisi  habeat 

goidas  in  operibus,  offerre  potesi  sacrificium  sa-  brachium  dexirum,  non  potest  ascendere  ad  ahire 

lulare.  Vis  videre  quia  nemo  ager  el  languidus  po-  Domini,  nec  sacerdos  nominari.  Qtiod  ergo  esi  sa- 

lesl  illud  offerre  sacrificium?  Leprosus  ille,  quem  cerdolis  pectus,  aut  quale?  Tale  ego  pmo  esse, 

in  Evangelio  Dominus  curasse  describitvr  non  D quod  plenum  sil  sapientia,  plenum  scientia,  pleno· 
poterat  offerre  hostiam,  donec  lepras  aegritudine  omni  divina  inlelligentia;  et  quid  dico  plenum  ia- 

tenebaiur.  Cum  autem  accessit  ad  Jesum,  et  mun-  lelligentia?  imo  quod  plenum  sit  Deo,  quale  est  et 

datas  esi,  tunc  jubetur  ei  a Domino  offerre  munera  brachlnm  sacerdotis  quod  ei  offerunt  filii  Israel  pnu 

ad  altare,  < qaod  praecepit,  inquit  Moyses  in  le-  salute  sua  qua  salvantur.  Formae  aunt  singula  isu 

stimoniuro  illis,  i Audisti  quis  sit,  qui  offerre  debet  quar*  scribunliir  in  lege,  eorum  quae  in  Ecclesia  ge- 

bostiam  salutaris,  audi  nunc  quomodo  debeat  of-  ri  debeant.  Alioquin  iiec  fuisset  necessarioui  legi 

ferre,  c Manus,  inquit,  ejus  offerent  hostiam  Do-  haec  in  Ecclesia,  nisi  ex  bis  aedificatio  aliqua  au- 

milio.  » Niinquid  nun  evidenter  clamat  legislator,  dientibus  praeberetur.  Si  ergo  sacerdos  Ecclesiae 

quia  non  homo  est  qui  offert  hostiam,  sed  manus  per  verba,  et  doctrinam,  el  multam  solliciuidinem 

··  Maiih.  xviii,  β.  ··  Rom.  xi,  19.  ·*  ibid.,  18.  ·*ίβνΙΐ.  vii,  38  et  seqq.  ··  Maiih.  viii.  ^ ibid.,  4. 

« Gal.  V,  23.  ··  Peal.  xix,  4. 

(56)  Ms.,  c accepimus,  i Libb.  editi,  i accipi-  (57)  Ms.,  c sta.  > Libb.  editi,  t sias.  i 

mus.  » Infra  libb.  ediii,  i in  novissimis  sperant.  » (58)  Ms.,  c offert.  i Libb.  editi,  < offereL  » 

ms.,  c in  novissimis  sperat,  i (59)  4ls.,  « pariem,  loca  iracuiidic.  i 


. 465  IN  LEVITICUM  HOMlLlA  VI.  m 

soaiB,  el  laborem  vigiliarum,  convertere  potuerit  A tem  communis  est,  dubium  non  est  quod  muUoruin 
(leccalorem,  et  docere  eum,  ut  meliorem  viam  se-  sit,  et  ideo  communis  dicatur.  Grande  est  in  hoc 
qoaiur,  ut  ad  timorem  Dei  redeat,  cogitet  spem  sermone  mysterium,  quod  Israel  secundum  carnem 
futuram,  a malis  actibus  desinat,  et  convertatur  in  usu  sensum  quidem  habet,  sed  intellectuin  non 
ad  bonos;  si,  inquam,  tale  opus  fecerit,  consequens  habet.  Communem  dicunt  et  illi  hominem  iminun- 
est,euui,  qui  ipsius  labore  (60)  salvatur,  Deo  gra-  dum,  sed  cur  communis  dicatur,  ignorant.  Discant 

tbs  agere,  et  offerre  hostiam  salutaris,  pro  eo  ergo  ab  Ecclesia,  quia  qui  sanctus  est,  solius  Dei 

quod  salutem  consecutus  sU.  In  qiia  hostia  pars  est,  et  cum  nullo  ei  communio  est.  Qui  autem  pec- 

eiOcitur  sacerdotis,  pectusculum  et  brachium  de-  eaior  est  ei  immundus,  mullorum  est.  Multi  enim 

xiroin  : ut  sit  indicium  quod  pecttis  ejus  et  cor  dteraones  possident  eum,  et  ideo  communis  appel- 
qnod  ante  mala  cogitabat,  sacerdotis  labore  con-  Denique  el  ille  qui  in  Evangcliis  a Domino 

versum,  recepit  cogitationes  bonas,  et  ita  munda-  furatus  est,  cum  interrogatus  esset,  c Quod  lihi 

tum  est,  ut  etiam  Deum  possit  videre.  Similiter  et  nomen  est?  dixit  : Legio,  inulti  enim  sumus  » 

Iu  brachio  illo  (61)  indicium  est,  quod  roahi  ejus  licet  In  excessu  quodam,  necessario  tamen  ad- 

opera  et  sinistra,  quae  sunt  utique  prava,  et  non  diu  videntur,  ut  mysterium  pectusculi  appositin- 

bona,  convertit  in  dextra,  ut  essent  secuiidiim  ^ nis,  et  brachii  separationis,  quare  scriptum  sii 

Deum;  et  hoc  est  dextrum  brachium,  in  quo  pars  dissereremus,  quae  est  aeterna  portio  sacerdotibus 
esse  dicitur  sacerdotis.  Sed  et  vos  deprecamur,  215  data,  in  qua  dignos  nos  facere  dignetur,  iil 
qui  haec  auditis,  detis  pectuscula,  offeratis  pectora  per  cordis  puritatem,  el  operum  probitatem  (ϋ4), 
vestra  sacerdotibus  Dei,  ut  auferant  ex  bis  omne  divino  sacrificio  habere  participium  mereamur, 
quod  crassum  est,  ut  sacerdotalem  eam  faciant  pe**  aitenium  pontificem  Dominum  et  Salvatorem 

portionem.  Date  nobis  etiam  brachia,  sed  dextra  a nostrum  Jesum  Chrisliiin,  per  quem  est  Deo  Patri 

vobis  poscimus  brachia  : sinistrum  iiibil  volumus,  Spiritu  sancto  gloria  el  impeHum  in  sa:cula 

dextra  a vobis  opera  requirimus.  Sed  el  boc  quod  saiculoruin.  Arnen, 
addit  pectusculum  dici  appositionis  el  brachium  IIOMILIA  VI  (65). 

demptionis,  non  mihi  sinC  causa  dictum  videtur.  Et  4)e  indumeniU  pontifici»  et  sacerdotum 

iileo  velim  requirere  quid  est  quod  apponendum  Causam, ‘qua  quidem  hsec  quae  nobis  recilan- 

est  ad  pectusculum  (62),  ut  fiat  pectusculum  appo-  aut  inieillgi  possint  (66),  aut  non  intelligi  , 

siiioiiis.  Posteaquara  ablatum  fuerit  a corde  tuo  breviter  ostendit  Apostolus  , dicens  ab  ejus  ocu- 

omne  quod  crassum  est,  et  emundatum  fuerit  ab  (*  hs  posse  Veteris  Testamenti  velamen  auferri,  qui 
omni  operiineiilo,  vel  inquinamento  (65),  quod  igni  conversus  ad  Deum  fuerit;  ex  quo  sciri  voluit , 

tradendum  €sl,  restat  ut  apponatur  ei  gratia  Spiri-  quod  quanto  minus  hacc  nobis  plana  sunt,  lanio 

tus  sancti,  et  tunc  fiet  pectusculum  appositionis,  minor  est  ad  Deum  nostra  conversio.  Et  ideo  omni 

sed  el  brachium  separationis,  sive  demptionis,  virtute  nitendum  est,- ut  ah  occupationibus  sseculi, 

Quomodo  erit  et  brachium  separationis?  Si  scias,  ^ mundanis  actibus  liberi,  et  ipsas  etiam,  si  fieri 

ei  inlelligas  discernere  qmc  sint  opera  lucis,  el  quae  potesl , superfluas  sodalium  fabulas  relinquenies , 

sini  opera  tenebrarum,  et  separes  actus  tuos  de  verbo  Dei  operam  demos,  el  iii  lege  ejus  medite- 

lenebris,  ui  sint  opera  tua  in  lumine,  brachium  mur  dte  ac  nocte,  ut  toto  corde  conversi,  revelatam 

iiiuiD  efficitur  brachium  separationis;  vel  cum  se-  et  apertam  Moysi  faciem  possimus  aspicere,  et 

paraveris  te  ab  omni  fratre  inquiete  ambulante  ; maxime  in  bis,  quse  nunc  recitata  sunt,  vel  de  sa- 

vel  certe  cum  secundum  prophetam  separant  se,  cerdoialibus  indumentis,  vel  de  consecratione  pon« 

et  exeunt  de  medio  peccatorum,  qui  portant  vasa  tificis,  in  quibus  talia  quaedam  dicuntur,  ut  etiam 

Domini.  Denique  vernacula  quadam  consuetudine  ^^hiiii  ipsum  carnalem  Israel  ab  historica  intelH- 

Scripturae,  commune  esse  dicitur  quod  immundum  gonlia  penitos  excludant;  et  ideo  ad  haec  explaiian- 

esl.  Sicut  et  ad  Petrum  vox  de  ccelo  dicit  c Quod  D da  (67),  non  humani  ingenii  viribus  nitendum  est, 
Deus  mundavit,  tu  commune  ne  dixeris,  i Conse-  orationibus  et  precibus  ad  Deoin  fusis,  lii  quo 
quen ter  ergo  si  id  quod  immundum  est,  commune  etism  vestri  adjutorio  indigemus,  ut  Deus  Pater 

appellatur,  quod  sanctum  est,  nominabitur  sepa-  Verbi  dei  nobis  verbum  in  apertionem  oris  nostri, 

ratum.  Sed  et  illud  addimus.  Si  quis  Dei  solius  ut  possimus  considerare  mirabilia  de  lege  ejas. 

servus  est,  communis  non  potesl  dici.  Si  quis  au-  2.  Est  ergo  initium  eoniiii  quae  hodie  recitata 

Isa.  XLii  et  lii.  ··  Aci.  x,  15.  ··  Mare,  v,  6.  Levit,  vii  et  viii,  11  Cor.  iii. 

(60)  Ltbb.  ediii,  c qui  in  ipsius  labore.  > collata  est  cum  Iribus  aliis  mss.  Beceensi,  Gemeii* 

<6l)Ms.,  c illo,  i Libb.  edilt  f illud.  » censi,  et  Cadomensi. 

(62)  Ms.,  c peciiisciilo.  » (66)  Mss.,*  i possint,  i Libb.  editi,  c possum·  i 

(63i  Vel  inquinamento.  Deest  in  ms.  Infra  ifdein  mss.,  i lanio  minor  est.  i Libb.  editi, 

(64)  Ms.,  c ut  pro  cordis  puritate,  el  operum  pro*  < lanio  minus  est.  i 

bitate.  t (67)  Libb.  editi,  i nobis  ad  haec  exponenda,  i sed 

(65)  In  vetustissimo  codice  Sangerinanensi,  qui  mss.  ut  in  nostro  textu.  Infra  iidem  mss. , t in. 

lotus  litteris  uncialibus  scriptus  est , desideratur  apertionem. » Libb.  editi,  c iu  adapertionem. » 

lixc  bnuulia  sexta,  nec  non  septima.  Sed  ulraque 


167  0R1GEN1S  ^ 


eunt,  In  lils  verbis  : c Haec  unctio  Aaron,  et  un- 
Clio  iiiiorum  ejus  ab  hostiis  Domini,  qua  die  appli- 
cuit eo$  sacrillcare  Domino,  sicut  prascepil  Dominus 
dare  illis,  qua  die  unxit  illos  a Oliis  Israel,  legiti- 
niiiin  seternuni  In  progenies  eorum.  Hsec  lex  est 
holocaustorum,  et  pro  peccato,  et  pro  delicto,  et 
consummationis,  et  sacrillcii  salutaris,  sicut  man- 
davit Dominus  Moysi  in  monte  Sina,  qua  die  prae- 
cepit filiis  Israel  offerre  munera  sua  coram  Domino 
in  deserto  Sina.  » Cum  proposuerit  dicere  legisla- 
tor, haec  unctio  (liioruin  ejus,  non  subjunxit  quae 
esset  unctio,  nec  qualiter  unxisset  exposuit,  sed 
boc  quidem  in  sequentibus  facit,  nunc  vero  post- 
eaquam  dixit  : lisec  unctio  Aaron  et  fliiorum  ejus, 
flibil  de  unctione  subjunxit.  Profecto  ut  ostende- 
rei,  quia  baec  quse  supra  dixerat,  id  est  pectuscu- 
lum impositionis ,.  et  brachium  separationis,  ipsa 
essent  (68)  unctio  Aaron  et  filiorum  ejus,  ne  puta- 
remus illa  pro  carnibus  dicta,  sed  ut  doceret  etiam 
ipsa  sub  sacramento  unctionis  inserta.  Denique  in 
consequentibus  repetit  ea,  quse  superius  exposue- 
rat, ei  dicit  : Haec  lex  holocaustorum,  ci  sacrificii, 
et  pro  peccato.  Haec , id  est  quae  supra  exposita 
est,  et  videtur  esse  άνακεφαλαίωσις , id  est  recapi- 
tulatio sacramentorum,  quae  in  superioribus  latius 
fuerant  enarrata.  Post  haec  vero  subjungit  : c Et 
locutus  est  Dominus,  inquit  ad  Moysen,  dicens  : 
Sume  Aaron  , et  filios  ejus,  et  stolas  et  oleum  un- 
ctionis, et  vitulum  qui  est  pro  peccato,  et  duos 
arietes,  et  canistrum  azymorum , et  omnem  syna- 
gogam convoca  ad  januam  tabeniacnli  testimonii. 
Kt  fecit  Moyses  sicut  praecepit  ei  Dominus,  et  con- 
vocavit synagogam  ad  januam  tabernaculi  testimo- 
nii. Et  dixit  Moyses  ad  synagogam  : Hoc  est  verbum 
quod  mandavit  Dominus  facere.  Et  applicuit  Moy- 
ses Aaron  fratrem  suum,  et  filios  ejus,  et  lavit  cos 
aqua  : et  vestivit  eum  tunica  , et  praecinxit  eum 
gona,  et  vestivit  eum  tunica  interiore,  et  imposuit 
ei  humerale  (69)  et  cinxit  eum  secundum  facturam 
humeralis,  et  constrinxit  eum  in  ipso,  et  imposuit 
super  eum  logium  et  imposuit  super  logium  mani- 
festationem et  veritatem,  et  imposuit  mitram  super 
caput  ejus,  et  posuit  super  mitram  ante  faciem  ejus 
laminam  auream  sanctificatam  sanctam,  sicut  prae- 
ceperat Dominus  Moysi.  » Intentis  auribus  et  vi- 
gilanti corde  consecrationem  pontificis  vel  sacer- 
dotis audite,  quia  et  vos  secundum  promissa  Dei, 
sgeerdotes  Dei  estis,  c gens  enim  sancta,  et  sacer- 
dotium sanctum  (70)  estis  > Accepit , inquit , 
Moyses  secundum  praeceptum  Domini  Aaron  et 
filios  ejus,  et  primo  quidem  lavat,  postea  vero  in- 
duit eos.  Considerate  diligentius  ordinem  dictorum, 
primo  lavat,  postea  induit.  Non  eiiim  poles  indui, 
Levit.  VII,  55  et  seqq.  Levit,  viii,  1 et  seqq. 
” L»uc.  XVI,  29.  Isa.  lxvi,  2.  Malili.  xvii. 

(68)  Mss.,  € essent.  » Libb.  editi,  cesset.» 

(G9)  Mss. , t humerale.  > Libb.  editi , c liumc- 

rab^ni. » 

(T(t)  In  mss.  Geineticensi  et  Cadomensi  deest , 
IS.nictum.  » 


, nisi  ante  lotus  fueris,  c Lavamini  ergo , et  mumli 
estote,  et  auferte  nequitias  ab  animis  vestris  » 
Nisi  enim  hoc  modo  lolus  fueris,  non  poteris  in- 
duere Dominum  Jesum  Cliristiim,  secundum  quod 
dicit  Apostolus  : c Induite  Dominum  Jesum  Chri- 
stum, et  carnis  curam  ne  feceritis  in  concupiscen- 
tiis. I Lavet  te  igitur  Moyses,  ipse  te  lavet,  et  Ipse 
te  induat.  Quomodo  te  lavare  potest  Moyses,  fre- 
quenter audisti.  Sa^pe  enim  diximus  quod  Moyses 
in  Scripturis  suis  pro  lege  ponatur,  sicut  in  Euan- 
gelio dictum  est^^  ; c Habent  Moysen  et  prophetas, 
audiant  illos.  i Lex  ergo  Dei  est  quae  te  lavat,  ipsa 
sordes  tuas  216  diluit , ipsa,  si  audias  eam,  pec- 
catorum tuorum  maculas  abstergit  : ipse  est  Μογ- 
sefs , lioc  est  lex  quae  sacerdotes  consecrat,  nec 
potest  sacerdos  esse,  quem  non  iex  constituerit  sa- 
cerdotem. Multi  enim  sunt  sacerdotes,  sed  quos 
non  lavit  lex , neque  puros  reddidit  verbum  Dei, 
neque  abluit  a peccatorum  sordibus  sermo  dirions. 
Sed  et  vos,  qui  sacrum  baptisma  desideratis  acci- 
pere, et  gratiam  spiritus  promereri , prius  debetis 
ex  lege  purgari,  prius  debetis,  audito  verbo  Dei, vi- 
liorum germina  resecare,  et  mores  barbaros  fe- 
rosque  componere,  ut  mansuetudine  et  biimilitate 
suscepta,  possitis  etiam  gratiam  sancti  Spiritus  ca- 
pere. Sic  enim  dicit  Dominus  per  prophetam”; 
c Super  quem  requiescam,  nisi  super  humilem,  et 
quietum,  et  trementem  sermones  incosT  » Si  hu- 
milis non  fueris  et  quietus,  non  potest  inhabitare 
in  te  gratia  Spiritus  sancti,  si  non  curo  tremore 
suscipis  verba  divina.  Superbam  namque  et  con- 
tumacem animam,  et  fictam  refugit  Spiritus  san- 
ctus. Debes  ergo  prius  meditari  legem  Dei , ut  si 
forte  actus  lui  intemperati  sunt , et  mores  incon- 
diti, lex  Dei  te  emendet  et  corrigat.  Yis  videre  quia 
Moyses  semper  ctim  Jesu  est,  lioc  est  lex  cum  Evao- 
geiiis?  Doceat  (71)  te  Evangeliuni  ^®,quia  cum 
transformatus  esset  in  gloriam  Jesus,  etiam  Moyses 
et  Elias  simul  cum  ipso  apparuerunt  in  ‘gloria,  ut 
scias  quia  lex  et  prophelue,  et  Evangeiium  (72)  in 
unum  semper  conveniunt,  ct  in  una  gloria  perma- 
nent. Denique  et  Petrus  cum  vellet  eis  tria  facere 
tabernacula,  imperiiise  notatur  , tanqiiam  qui  ne- 
sciret quid  diceret.  Legi  enim,  et  prophetis,  et 
Evangelio  non  tria,  sed  unum  est  tabernaculum, 
quae  est  Ecclesia  Dei.  Lavat  ergo  primo  Moyses  sa- 
cerdotem Domini,  et  cum  cum  laverit,  et  purgatum 
reddiderit  a sordibus  viliorum,  post  lixc  iiuluit 
eum.  Sed  consideremus  quse  sint  ista  indumenta, 
quibus  induit  Moyses  Aaron  fratrem  suum  ponti- 
ficem primum,  si  furle  possibile  sil  etiam  te  (73) 
indui  eisdem  indumentis , et  esse  pontificem.  Est 
quidem  unus  pontifex  magnus  Dominus  noster  Je- 
1 Pel.  11, 9.  ” Isa.  i,  16.  Rom.  xm,  lA. 

(71)  Libb,  editi,  edocet.  > Mss.,  c doceat.» 

(72)  J^ibb.  editi , c F.vangelia. » Mss. , c Evange- 
lium.  » 

(75)  Mss.,  c te, » Libb.  editi,  c tibi.  · 


m IN  LEVITIGUM  H0H1L1A  VI.  470 

SIIS  Ghristue,  sed  ille  non  solum  sacerdos , sed  et  A siii  possit  advertere.  Lavit  ergo  eum,  et  InduiU 
sacerdotum  sacerdos  est,  el  non  solum  pontifex,  Quali  indumento?  Tunica,  inquit,  et  praecinxit  eum 
sed  pontieciim  pontifex,  nec  sacerdotum  princeps,  sona,  et  iterum  vestivit  euin  tunicam  talarem,  vel, 
sed  princeps  principiim  sacerdotum.  Sicut  et  rex  ut  alibi  legimus,  interiorem.  Duabus,  ut  video,  tii- 
noii  dicitur  plebis,  sed  regum  rex,  et  Dominas  non  nicis  per  Moysen  induitur  pontifex.  Sed  quid  fa- 
servorum , sed  Dominus  dominorum.  Potest  ergo  ciemus  quod  Jesus  sacerdotes  suos  apostolos  no· 
fieri,  si  et  tu  lotus  fueris  per  Moysen,  et  fueris  stros  prohibuit  mi  duabus  tunicis  ? Dixera- 
ita  mundus , quasi  quem  Moyses  laveril  tantus  mus  quoil  Aloyses  el  Jesus , id  est  lex  et  Evan- 
ilie  (74)  ac  talis,  ut  possis  etiam  pervenire  ad  liacc  gelia  sibi  invicem  consonarent.  Posset  fortasse 
indumenta  quae  profert  Moyses,  et  stolas  istas,  qui-  dicere  aliquis  quia  quod  pr%cepit  Jesus  duas  tu- 
bus induit  Aaron  fratrem  suum,  et  filios  ejus.  Sed  nicas  non  habendas,  non  est  contrarium  legi,  sed 
non  solum  indumentis  opus  est  ad  sacerdotales  in-  perfectius  lege  , sicut  et  cum  lex  homicidium 
fulas,  verum  et  cingulis.  Sed  priusquam  de  specie  ^eiat , Jesus  autem  etiam  iracundiam  resecat  , 
Ipsa  indumentorum  dicere  incipiamus,  velim  con-  lex  prohibet  adulterium  Jesus  etiam 

ferre  illa  iiifelicia  indumenta,  quibus  primus  homo  217  concupiscentiam  cordis  abscindit.  Sic  ergo 
cum  peccassel,  indutus  est,  cum  bis  sanctis  et  fi*  ^ videbitur  el  duabus  ibi  tunicis  pontificem,  et  hic 
delibiis  indumentis.  El  quidem  illa  dicitur  Deus  una  apostolos  induisse.  Sit  quidem  etiam  iste  son- 
fecisse  : t Fecit  enim,  inquit*^,  Deus  tunicas  pe!·  ftus,  prol)abilis  si  videtur,  ego  tamen  non  intra  liu- 
liceas,  et  induit  Adam  el  mulierem  ejus. » lllie  ergo  iiilelligenliac  angustiam  pontiriealia  sacramenta 
tunicae  «le  pellibus  erant  ex  animalibus  suinpise.  concludo.  Amplius  milii  aliquid  ex  ista  forma  vide- 
Talibus  enim  oportebat  indui  peccatorem,  pelliceis,  lur  ostendi;  pontifex  est,  qui  scientiam  legis  tenet, 
inquam  (7δ),  tunicis,  quae  essent  rnorlalilalis,  quam  uniuscujusque  mysterii  iiuelligit  rationes,  et  ut 
pro  peccato  acceperat,  et  fragilitatis  ejus  quse  ex  breviter  explicem,  qui  legem  elseciindum  spiritum, 
carnis  corruptione  veniebat.  Indicium.  Si  vero  jam  secundum  litteram  novit.Sciebal  ergo  pontifex  ille, 
lotus  ab  bis  fueris,  et  purificatus  per  legem  Dei,  quem  tunc  ordinabat  Moyses,  quia  esset  circumcisio 
induet  te  Moyses  indumento  incomiptionis ; ita  ut  spiritalis,  servabat  tamen  et  circumcisionem  carnis, 
nusquam  appareat  turpitudo  tua,  et  ul  absorbeatur  incircumcisus  pontifex  esse  non  poterat.  Habe· 

noriale  hoc  a vita.  * bal  ergo  iste  duas  tunicas.  Unam  ministerii  carnalis, 

3.  Videamus  ergo  quali  ordine  pontifex  consii-  inlelligeuiiaR  spiritalis.  Sciebat  quia  el  sa· 

tuitur  : c Gonvocavil,  inquit  Moyses  synagogam,  C ®***^*<^*®  spiritalia  offerri  debent  Deo,  offerebat  la- 
et  dicit  ad  eos  : Hoc  est  verbum  qnod  praecepit  D·-  nihilominus  el  carnalia. 'Non  enim  poterat 

minus.  i Licet  ergo  Dominus  de  constituendo  pon-  pontifex  eorum  qiii  tunc  erant,  nisi  hostias 

lifice  praecepisset,  et  Dominus  elegisset,  tamen  immolaret,  lla  ergo  convenienter  ille  pontiiex  dua- 

convocaiur  et  synagoga.  Requiritur  enim  in  ordi-  indutus  tunicis  dicitur.  Apostoli  vero  qui  di- 

nando  sacerdote  et  praesentia  populi,  ut  sciant  erant^*,  c quia  st  circumcidamini , Gliristus 

omnes,  et  certi  sint,  quia  qui  pracstanlior  est  ex  proderit,  i el  qui  dictori  erant c ne- 

omni  populo,  qui  doctior,  qui  sanctior,  qui  iii  judicet  in  cIIm),  aut  in  potu,  aut  in  parte 

omni  virtute  eminenlior,  ille  eligitur  ad  sarerdo·  diei  festi,  aut  neomenia,  atil  Sabbato,  quae  sunt 

tiuin,  et  boc  astante  populo,  iie  qua  posimoduin  umbra  futurorum,»  isti  ergo  ul  liiijiismoiti  secon- 

reiractailo  cniquam , ne  quis  scrupulus  resideret,  dum  litteram  legis  observantias  penitus  repudia- 

Hoc  est  autem  quod  et  Apostolus  praecepit  in  ordi-  r«nt,  nec  occuparent  discipulos  Judaicis  fabulis,  et 

natione  sacerdotis,  dicen.s  : f Oportet  autem  it-  imponerent  his  jngiim,  quod  neque  ipsi,  neque  pa- 
lum et  testimonium  habere  bonum  ab  his  qui  foiis  tr^s  eorum  portare  potuerunt"^,  merito  dqas  luni· 

sunt.»  Ego  tamen  et  amplius  aliquid  video  ineo  cas  habere  prohibentur,  sed  sufiicit  eis  una,  elbaec 

quod  dicit,  quia  convocavit  Moyses  omnem  synago-  R interior.  Nam  Isiam  qiim  foris  est,  el  quie  desuper 
garo , et  puto  quod  convocare  synagogam,  boc  sil  apparet,  legis  liinicani  noliinl.  Unam  namqoe  eis 

eollige re  omnes  animi  ei  in  unum  congregare  virlii-  Jesus,  et  ipsam  interiorem  habere  permittit.  Im· 

tes,  ut  cum  sermo  de  sacerdotalibus  sacramentis  ponit  (76)  tamen  Moyses  pontifici  et  humeralem, 

habetur,  vigilent  omnes  animi  viriiiles,  et  intentae  qni  est  liumeronim  quidam  ex  circumductione  ve- 

siiil,  nihil  in  eis  sapientiae,  iiibil  scientiae , nibil  siis  ornatus.  Humeri  amem  operum  ^figuram  te- 

desit  industriae  , sed  adsit  omnis  imiltitmio  sen-  nent,  ac  laboris  indicia.  Vult  ergo  pontificem  esse 

Buom,  adsit  omnis  congregatio  sanctarum  cogita-  etiam  iti  operibus  ornatam,  nec  sufiicit  sola  scien- 

tioniim,  ul  quid  sit  pontifex,  quid  unctio,  quae  in-  lia,  quia  c qui  fecerit  el  docuerit,  hic  magnus  vo- 

duroenla  ejus  , conferens  intra  sacrarium  cordis  cabi liir  in  regno  coelorum®·, » 

^ Genes.  111,  21.  ®*  Levit,  viii,  4,  5.  ®*ITim.  in  7.  ··  Luc.  iii,  II.  ··  Matlh.  v,  27 el  seqq. 

"GaJal.  V,  2.  ·· Goloss.  ii,  16.  ®’Acl.xv,  iO.  ··  Malih.  v,  19. 

(74·)  In  libb.  editis  deest,  c ille,  » sed  reperiiiir  0^)  Gibb.  editi,  t imponet; » ros*  Gemeilcensiti 
in  iiiss.  c imponit. » 

C75)  Libb.  editi,  c iiiotiit, » sed  inss.,  c inuuam.  » 


i7l 


ORIGENIS 


471 

4.  f El  cinxit,  Inquit**,  eum  secundum  facturam  A quia  non  ante  alios  docere,  quam  nos  instructi  et 
humeralis.  > Jam  et  superius  dixerat  quia  cinxit  rationabiles  esse  debemus.  Stiper  Inec  autem  addi- 

eum  zonam  super  tunicam,  et  modo  iterum  ciiigl·  tur  veritas,  quia  veritas  est  summa  sapientia·  lie- 
tur secundum  facturam  humeralis.  Quod  est  istud  iiique  propheta  bunc  eomdem  ordinem  servat  cum 

duplex  cingulum,  quo  constrictum  vult  esse  ex  dicit  c Seminate  vobis  ad  jusiitiaio,  et  meiiie 

omni  parte  pontificem?  Constrictus  sil  in  verbo,  fructum  viis,  illuminate  vobis  lumen  seientias.  i 

constrictus  in  opere,  expeditus  ad  omnia,  nihil  re-  Vides  quomodo  non  dicit  primo  c illuminate  vobis 

missum»  nihil  habeat  dissolutum.  Accinctus  sit  ani-  lumen  scientiae,  i sed  primo  i seminate  vobis  ad 

mi  virtutibus,  constrictus  sil  a corporalibus  vitiis,  jusUriani,  > et  non  suffidi  seminare,  sed  c metite, 

nullum  animae  lapsum,  nullum  corporis  timeat.  Inquit,  fructum  vitae,  i ut  post  haec  possitis  implere 

utroque  cingulo  semper  utatur  ut  sit  sanctus  cor-  quod  sequitur,  c illuminate  vobis  lumen  scienln.i 

pore  el  spiritu.  Bene  autem  et  secundum  facturam  Sic  ergo  218  etiam  liic  imponitur  humenilis  or- 

huineralis  cingitur.  Secundum  facta  enim  sua  et  natus,  el  non  sufiicit  solus  ornatus  (79),  sed  et 

secundam  opera  sua  cingulo  viriuiis  iitiiiir.  El  post  zona  constringi  tur.  Sed  ne  boc  quidem  satis  est, 

haec,  inquit**,  i imposuit  super  eum  logium,  i secundo  adhuc  cingitur,  ut  ita  demum  rationale 

quod  est  rationale,  f et  imposuit  super  logium  ma-  ^ possit  imponi,  el  post  haec  manilestalio  sobsequa- 
iiifestationero,  el  veritatem,  el  imposuit  mitram  tur  et  veritas.  His  indumentis  pontifex  utatur.  Tali 

super  caput  ejus.  > Sed  videamus  quid  logium,  ornatu  debet  indui,  qui  sacerdotium  gerit, 

quod  est  rationale,  significet.  Posteaquam  nuditas  5.  Sed  nondum  finivit,  et  alius  adhuc  omains 
lecta  est,  et  indumentis  turpitudo  velata (77),  post-  addendus  est,  necesse  est  ut  accipiat  etiam  coro· 

eaquam  muiiiius  operibus  et  cingulo  utroque  fir-  nam.  Propterea  accipit  primo  cidarim,  cfuod  est 

malus  esi,  logium  ei,  id  esi  rationale,  tunc  tradi-  vel  operimeiitnni  qiioddam  capitis,  vel  omameo- 

lur.  Logium  sapientiae  indicium  est,  quia  sapientia  tum.  Et  post  haec  superimponitur  ei  mitra.  Ante 

in  ratione  consistit.  Sed  quae  sit  sapientiae  hujus  faciem,  id  est^  a fronte  pontificie,  lamina  aurea 

et  rationis  virtus  ostendit.  Imponit  enim  super  ra-  ganctificata,  in  qua  sculptum  dicitur  vocabulum  Dei. 

tionalem,  manifestationem  el  veritatem.  Non  enim  Yerniu  iste  capitis  ornatus,  ubi  nomen  Dei  impoti- 

sufficit  pontifici  habere  sapientiam , et  scire  omt^  tum  dicitur,  post  illa  omnia  quibus  inferiora  ror- 

tiiom  rationem,  nisi  possit  etiam  populo  manife-  poris  membra  fuerant  exornata,  superponitur,  fai 

stare  quae  novit.  Ideo  ergo  imponitur  rationali  ma-  quo  mihi  indicari  videtur,  quod  super  omnia,  qn« 

nifestaiio,  ut  possit  respondere  omni  poscenti  se  ^ de  mundo  vel  de  caeleris  creatoris  sentiri,  aui  ia- 
raiionem  de  fide  et  veritate.  Ponitur  autem  snper  * teliigi  possunt,  emin^niior  lanquam  auctoris  oui- 
illud  et  veritas,  ut  iion  illa  astruat,  quae  proprio  aimn  scientia  Dei  sit.  Ct  quia  ipse  caput  est  oin- 
excogiiare  potest  ingenio,  sed  quae  veritas  habet,  niuin,  ideo  ei  ornatus  iste  super  omnia  capiti  super- 
nec  unquam  a veritate  discedat,  ut  in  omni  ser-  ponitur.  Nihil  enim  post  haec  adjicitur  pontificis  ea- 
iiione  ejus  semper  veritas  maneat.  Hoc  est  ergo  piti.  Et  ideo  miseri  sunt  illi  de  quibus  dicit  Aposio- 
superposuisse  rationali  nianifestatioiiein  el  verita-  Ius**,  quia  non  tenent  f caput,  ex  quo  omnis  juu- 

teiii.  Infelices  illi,  qui  haec  legentes  omnem  intelH-  ctiira  connexa  el  coinpaginata  crescit  in  Incrcmeu- 

qsnliam  suam  erga  sensum  vestimenti  corporalis  tum  Dei  in  spiritu,  i Sed  nos  si  bene  inieHeximus 

effuuduntl  Dicant  nobis  quale  est  vestimentum  ma-  quis  sil  sacerdotis  ornatus,  quive  super  omnia  bo- 

iiifeetationis,  aut  induiuentum  quale  est  veritatis.  nor  capitis  ejus,  rnysterioriiin  divinorum  profunda 

Si  quis  unquam  vidit,  si  quis  audivit  manifestatio-  rimantes,  non  scire  tantum  hmc  et  audire,  sed  et 

nem  et  verilatem  vestimenta  nominari,  dicant  no-  implere  desideremus  et  facere,  quia  non  auditores 

his  que  sint  mulieres  quae  ista  lexerint,  in  quo  legis  Justificabantur  apud  Deum,  sed  factores.  Po- 

baec  unquam  sint  confecta  textrino.  Sed  si  verum  les  enim  el  tu,  ut  saepe  jam  diximus,  si  studiis  et 

vultis  audire,  sapientia  est  quae  liujiiemodi  confe-  D vigiliis  tuis  hiijuscemodi  tibi  praeparaveris  inda- 
cit  indumenta.  Illa  occultorum  manifestationem,  meiiia,  si  te  abluerit,  et  mundum  fecerit  sermo  Ir- 

HU  texit  rerum  omnium  veritatem.  Hanc  ergo  ore-  gis,  et  unctio  chrismatis,  et  gratia  in  te  baptismi 

mus  a Domino  (78)  ui  accipere  mereamur,  et  ipsa  iiiconlaiuinata  duraverit,  si  indutus  fueris  indiH 

BIOS  talibus  circumdabit  indumentis.  Sed  el  ipse  mentis  duplicibus  liiteran  ac  spiritus,  si  etiam  du- 

ordo  rerum  quam  sanctus  sil,  ct  quam  mirabilis,  pliciter  accingaris,  ul  carne  et  animo  castus  sis, 
intuere.  Non  ante  logium,  ei  postea  humerale, quia  si  humerali  operum,  et  sapientiae  rationali  orneris. 

Donante  sapientia  quam  opera,  sed  prius  opera  si  etiam  mitra  tibi  el  lamina  aurea,  plenitudo  scieu- 

haberi  debent,  et  postea  quaerenda  sapientia  est.  tiae  Dei  caput  coronet,  scito  te  etiamsi  apud  bomt- 

Tum  deinde  non  anie  manifestatio  quam  rationale,  nes  lateas  et  ignoreris,  apud  Deum  umen  agere 

··  Levit.  VIII,  7.  *·  ibid.,  8.  »*Osee.  x,  12.  *·  Coi.  ii,  19. 

(77)  Omnes  mss.,  c velata.  > Libb.  editi,  c vola-  (79)  In  mss.  deest,  < solus  ornatus. » Infra  ms& 

tur.  » habent,  f et  alios  adhuc  ornatus,  i lii  libb.  ediiis 

(78)  Omnes  mss.,  i a Domino,  i Libb.  editi,  < ad  deest,  c alius.  > 

Domiiiuni.  > 


175  IN  LEVITICUM  HOMILIA  VI.  474 

pontUicatum  intras  animae  tuae  templum,  f Vos  enim  A indumenti  indicium  casiitatls  videri,  quo  vel  femora 

estis  lempium  Dei  vivi,  si  spiritus  Dei  habitat  in  operiri,  vel  constringi  renes  videntur  ac  lumbi,  ne 

vobis**.  » Post  haec  qyae  de  consecratione  ejus  di·  Torte,  inquam,  non  scmper  in  iilis  qui  tunc  erant 

cuntur  et  de  unctione,  sparsiin  a nobis  et  saepe  sacerdotes,  has  partes  dicat  esse  constrictas.  Ali- 

disserta  sunt.  quando  enim  et  de  posteritate  generis,  et  de  suc- 

6.  Quod  autem  dicit**:  c Et  applicuit  Moyses  cessu  sobolis  indulgetur.  Sed  ego  In  sacerdotibus 

lilios  Aaron,  et  induit  eos  tunicas,  et  praecinxit  eos  Ecclesiae  hujusmodi  intelligentiam  non  introduxe- 

zonas,  et  imposuit  eis  cidares,  sicut  praecepit  Do·  rim,  Aliam  namque  rem  video  occurrere  (82)  sacra· 

minos  Moysi, » attendendum  est  quae  sit  difleren-  mento.  219  Possunt  enim  et  in  Ecclesia  sacerdo- 
tia horum  (80)  sacerdotum,  ad  majora  sacerdotia,  tes  et  dociores  filios  generare,  sicut  et  ille  qui  di- 

Isiis  neque  bina  indumenta  traduntur,  neque  hu-  cebal  **  : i Filioli·  mei,  quos  iterum  parturio,  do- 

meralis  neque  rationalis,  neque  capitis  ornatus,  nec  formetur  Christus  in  vobis.  > Et  iterum  alibi’ 

nisi  lanium  cidaris  el  zonae,  quae  tunicam  strin-  dicit  *· : i Tametsi  mulla  millia  paedagogorum  Iia- 

ganl.  Et  isti  ergo  accipiunt  sacerdotii  gratiam,  et  beatis  in  Christo,  sed  non  mullos  patres.  Nam  in 

isti  funguntur  oilicio,  sed  non  ut  illi  qui  et  hume-  Christo  Jesu  per  Evangelium  ego  xos  genui,  i Uti 

rall  et  rationali  ornatus  est,  qui  maiiifestaiiorie  et  ® ergo  dociores  Ecclesiae  in  hujusmodi  generationibus 

veritate  resplendet,  qui  aureae  laminae  ornamento  procreandis  aliquando  constrictis  femoralibus  (85) 

decoratur.  Unde  arbitror  aliud  esse  in  sacerdoti-  utuntur,  el  abstinent  a generando,  cum  tales  iiive- 

bus  officio  fungi,  aliud  instructum  esse  in  omnibus  nerint  auditores,  in  quibus  sciant  se  fructum  ha· 

ex  ornataiD.  Quivis  enim  potest  solemni  ministerio  here  non  posse.  Denique  et  in  Actibus  apostolorum 

fungi  ad  populum,  pauci  autem  sunt  qui  ornati  mo-  refertur  de  quibusdam,  quod  non  potuerunt  (84), 

ribus,  instructi  doctrina,  sapientia  eruditi,  ad  ma-  inquit  **,  i in  Asia  verbum  Dei  loqui,  > boc  est 

nifestandam  veritatem  rerum  peridonei,  et  qui  imposita  habuisse  femoralia,  et  continuisse  se  ne 

scientiam  fidei  non  sine  ornamento  sensuum  et  filios  ^nerarenl,  quia  seiticet  tales  erant  auditores^ 

assertionum  fnlgore  depromant,  quod  aureae  laminae  in  quibus  el  semen  periret,  et  non  posset  haberi 

capiti  impositus  designat  ornatus.  Unum  igitur  est  successio.  Sic  ergo  Ecclesiae  sacerdotes,  cum  inca- 

sacerdolii  nomen,  sed  non  una,  vel  pro  vitae  me-  paces  aures  viderint,  aut  cum  simulatos  (85)  inspe- 

rito,  vel  pro  animi  virtutibus  dignitas.  Et  ideo  in  xerini  et  hypocritas  auditores,  imponant  campe- 

fais  quae  lex  divina  describit,  vehili  in  speculo  In-  stre,  utantur  femoralibus,  ne  pereat  semen  verbi 

Bpicere  se  debet  unusquisque  sacerdotum  :et  gra-  (;;  Dei,  quia  el  Dominus  eadem  mandat  ei  dicit·**  : 

due  meriti  sui  inde  colligere,  si  se  videat  in  his  c Nolite  mittere  sanctum  canibus,  neque  margarl- 

omaibus,  qum  supra  exposuimus,  positum,  ponti-  las  vestras  ante  porcos,  ne  forte  conculcent  eas 

ficalibus  ornatum  (81)  ornamentis;  si  conscius  sibi  pedibus,  et  conversi  dlmmpaot  vos.  > Proplerea 

sil  quod  vel  in  scientia,  vel  in  actibus,  vel  in  do-  ergo  si  quis  vult  pontifex  non  tam  vocabulo  esse, 

clrina  tantus  ac  talis  sil,  sciat  se  summum  sacerdo-  merito,  imiiclur  Moysen,  imitetur  Aaron. 

tiiim  neu  solum  nomine,  sed  el  meritis  obtinere.  Qgjjj  dicitur  de  eIsT  quia  non  discedunt  de 
Alioquin  inferiorem  sibi  gradnm  positum  noverit  ubernaculo  Domini.  Erat  ergo  Moyses  indesineiiier 
etiamsi  primi  nomen  acceperit.  Nos  sane  non  debet  tabernaculo  Domini.  Quod  autem  opus  ejus  erat? 

praeterire  etiam  hoc,  quod  potest  a studioso  le-  aut  a Deo  aliquid  disceret,  aut  ipse  populum  do- 

ciore  proferri,  in  quo  et  ego  saepe  mecum  ipse  ceret.  Ilaec  duo  sunt  pontificis  opera,  ut  aut  a Deo 

baesitavi.  lii  Exodo  enim  legens,  ubi  de  sacerdo-  discat  legendo  Scripturas  divinas,  el  saepius  medi- 

lalibus  mandatur  indumentis  invenio  octo  esse  spe-  undo,  aut  populum  doceat.  Sed  illa  doceat,  quas 

cies,  quae  pontifici  prteparantnr.  Hic  vero  septem  ipse  a Deo  didicerit,  non  ex  proprio  corde,  vel  ex 

tantummodo  numerantur.  Requiro  ergo  quid  sil,  humano  sensu,  sed  quae  Spiritus  sanctus  docet.  Est 

qnod  omissum  est.  Octava  species  ibi  ponitur  cain-  D el  illud  opus  quod  facit  Moyses  : ad  bella  non  va- 

peslre,  sive,  ut  alibi  legimus,  femoralia  linea,  de  dit,  non  pugnat  contra  inimicos.  Sed  quid  facit  ? 

quo  hic  inter  caetera  siluit  indumenta.  Quid  ergo  Orat:  et  donec  ille  orat,  vincit  populos  ejus.  Si  re- 
dicemus? oblivionem  dabimus  in  verbis  Spiritus  ’ laxaverit  el  dimiserit  manus,  populus  ejus  vincitur 

sancti,  ut  eum  caetera  omnia  secundo  enarraverit,  ei  fugatur.  Oret  ergo  et  sacerdos  Ecclesiae  indesi- 

una  eum  species  superius  dicta  lauierit?  Non  audeo  nenter,  ut  vincat  populus  qui  sub  ipso  et  hostes  in- 

hsc  de  sacris  sentire  sermonibus.  Sed  videamus  ne  visibiles  Amaleciias,  qui  sunt  daemones,  impugnan· 

forte,  quoniam  in  superioribus  diximus  boc  gemis  tes  cos  qui  volunt  pie  vivere  in  Clirinto.  Fi  ideo  nos 

»·  II  Cor.  VI,  16;  el  l Cor.  iii,  16.  **  Levit,  viii,  15.  ·■  Gal.  iv,  19.  *·  I Cor.  iv,  15.  *^  Aci.  xvi,  6. 

Maith.  VII,  6. 

(80)  Omnes  mss.,  c horum.  i Libb.  editi,  i mi-  ribus.  » 

noniiii. » (84)  In  mss.  Gemetic.  et  Beccensi  legitur,  c poiui- 

(81)  Vox,  comatum,»  deest  in  antea  editis,  sed  mus. » Et  infra,  c continuisse  filios  generare, quia 

rc|ieriiur  iii  mss.  scilicet, >etc* 

(82)  Mss.,  € occurrere. » Libb.  editi,  c currere. » (85)  Omnes  mss.,  c simulatos·  » Lib·  editi,  c si- 

(85)  Mss.,  c femoralibus.  » Libb.  editi,  c feiuo-  mulaiores.  > 


475 


0RIGEN1S 


i76 


rnedit^tnies  in  bis,  et  haec  die  arc  node  ad  memo- 
riaiu  revocantes,  et  orationi  instantes  ac  vigilantes 
in  Ctf,  deprecemur  Dominum  ut  nobis  ipse  horum 
quae  legimus  scientiam  revelare  dignetur,  et  osten- 
dere quomodo  spiritalem  legem  non  solum  In  in- 
telligeniia,  sed  et  in  actibus  observemus,  ut  spirita- 
lem gratiam  consequi  mereamur  illuminati  per  legem 
Spiritus  sancti,  iu  Christo  Jesu  Domino  nostro,  cui 
est  gloria  et  imperium  In  saecula  sacculorum·  Anien. 

HOMILIA  VH. 

De  eo  quod  mandatum  est  Aaron  et  filiis  ejus,  ut  i>t- 
nttm  et  siceram  non  bibant,  cum  ingrediuntur  ta~ 
bernaculum  testimonii,  vel  cum  accedunt  ad  altare, 
et  de  pectusculo  appositionis,  et  de  brachio  sepa^ 
rationis,  et  de  mundis  et  immundis  animalibus,  vel 
cibis  ··. 

Plura  quidem  superiori  lectione  fuerunt  recitata, 
cs  quibus  temporis  brevitate  constricti  pauca  ad- 
modum diximus.  Non  enim  nunc  exponendi  Scri- 
pturas, sed  aediflcandi  Ecclesias  ministerium  geri- 
mus, quamvis  et  ex  his,  quae  a nobis  ante  tractata 
sunt,  prudens  quisque  auditor  evidentes  ad  intelli- 
gendum  possit  semitas  invenire.  Et  ideo  ex  his  quo- 
que, quae  nunc  lecta  sunt,  quoniam  cuncta  non 
possumus,  aliqua  tamen,  quae  aedificent  auditores, 
felut  agri  pleni,  quem  benedixit  Dominus,  flosculos 
colligemus.  Quid  ergo  sit  quod  nobis  nunc  lectum 
est,  videamus,  c El  locutus  est  Dominus  Aaron  di- 
cens : Vinum  et  siceram 'non  bibetis  tu  et  filii  le- 
cum,  cum  intrabitis  in  tabernaculum  testimonii, 
aut  cum  acceditis  ad  altare,  et  non  moriemini.  Le-  ^ 
gitimum  aeternum  in  progenies  vestras,  discernere 
inter  medium  sanctorum  et  contamiriaiorum,  et 
inter  medium  immundorum,  et  inter  medium 
mundorum,  et  instruere  filios  Israel  omnia  legi- 
tima quae  locutus  est  Dominus  ad  eos  per  ina- 
mim  Moysi  ^ » Lex  evidens  datur,  et  sacerdo- 
tibus, et  principi  sacerdotum,  ut  cum  accedunt  ad 
altare,  vino  abstineant,  el  omni  potu  quod  inebriare 
potest,  quod  Scripturae  divinae  appellatione  verna- 
cula, siceram  moris  est  nominare.  Vult  ergo  sermo 
divinus  sobrios  in  omnibus  esse  Domini  sacerdotes, 
utpote  qui  accedentes  ad  altare  Dei  orare  pro  po- 
pulo debeant,  el  pro  alienis  intervenire  deliciis, 
qui  portionem  in  terra  non  habeant,  sed  ipse  Do- 
minus portio  eorum  sit : sic  enim  dicit  de  his  Seri-  ] 
plura  : c Filiis,  inquit  ·,  Levi  non  dabitis  partem 
in  medio  fratrum  suorum,  quia  ego  portio  eorum 
Dominus  Deus  ipsorum.  · Vult  ergo  istos,  quibus 
ipse  Dominus  portio  est,  sobrios  esse,  jejunos,  vi- 
gilantes in  omni  tempore,  maxime  autem  cum  ad 
exorandum  Dominum,  el  sacrificandum  in  conspectu 
ejus  altaribus  praesto  sunt,  Qu.x  mandata  in  tantum 
vim  sui  servant,  et  omni  observantia  custodienda 
sunt,  ut  et  Apostolus  haec  eadem  Novi  Testamenti 
legibus  firmet  *.  In  quo  similiter  etiam  ipse  sacer- 

··  Levit.  X et  xi.  * Levit,  x,  8 et  seqq.  · Niim. 
*Ephes.  v,  18.  · Luc.  xxi,  54.  » ft  Cor.  iv,  16. 

(8fl)  Codex  Cadomensis,  i debilia  fiunt : pes,  ma- 
nus, lingiiii  resoluta;  oculos  tenebrae,  mentem  ve- 


dotibus,  vel  principibus  sacerdotum  vitse  regulas 
ponens,  dicit  eos  non  debere  esse  220  multo 
servientes,  sed  sobrios  esse  S Sobrietas  enim  om- 
nium virtutum  mater  est,  sicut  econtrario  ebrieus 
omnium  vitiorum.  Aperte  enim  pronuntiavit  Apo- 
stolus dicens  * : c Vinum,  in  quo  est  luxuria,  » ni 
ostenderet  ex  ebrietate,  veluti  primogenitam  filiam 
generari  luxuriam.  Tum  praeterea  et  Salvator,  Do- 
mini et  regis  auctoritate  sacerdotibus  simul  et 
puli  leges  ac  jura  constituens  : c Attendite,  inquit*, 
ne  forte  graventur  corda  vestra  in  ebrietate,  et 
crapula,  el  in  sollicitudinibus  saeculi,  et  veniat  sa- 
per  vos  subitaneus  interitus,  i Audistis  edictum 
Regis  aeterni,  et  lamentabilem  finem  ebrietatis  vd 
crapulae  didicistis.  Si  quis  vobis  peritus  et  sapiens 
ί medicus  his  ipsis  verbis  praeciperet,  et  diceret.  At- 
tendite vobis,  ne  quis,  verbi  gratia,  de  illius,  vel 
illius  herbae  succo  avidius  sumat ; quod  si  fecerit, 
subitus  ci  veniet  interitus,  non  dubito  quin  unus- 
quisque propriae  salutis  intuitu  praemonentis  me- 
dici praecepta  servaret.  Nunc  vero  animarum  et 
corporum  medicus,  simuiqiie  et  Dominus,  jubet 
ebrietatis  herbam  et  crapulae  vitandam,  similiter  et 
sollicitudinum  saecularium  velut  mortiferos  succos 
cavendos.  El  nescio  si  quis  nostrum  non  in  his  con- 
sumitur, uti  ne  dixerim  sauciatur.  Est  ergo  ebrie- 
tas vini  perniciosa  in  omnibus,  sola  namque  est, 
quae  simul  cum  corpore  el  animam  debilem  reddau 
In  caeleris  etenim  potest  fieri,  ut  secundum  Aposto- 
lum eum  infirmatur  corpus,  tunc  magis  potens  sit 
spiritus,  et  ubi  is  qui  deforis  est  homo  corrumpi- 
tur, ille  qui  intus  est  renovetur  ^ In  ebrietatis  vero 
aegritudine,  corpus  simul  et  anima  corrumpitor, 
spiritus  pariter  cum  carne  vitiatur.  Omnia  membra 
debilitat,  pedem,  manum,  linguam  resolvit,  oculos 
tenebrat,  mentem  velat  oblivio  (86),  ita  ut  homi- 
nem se  nesciat  esse  nec  sentiat.  Habet  ergo  Isud 
primo  dedecoris  corporalis  ebrietas,  jam  vero  si  dis- 
cutiamus quot  modis  mens  inebriator  humana,  io- 
venieniiis  ebrios  etiam  eos  qui  sibi  sobrii  videntor. 
Iracundia  inebriat  animam,  furor  vero  eam  plits 
quam  ebriam  facit,  si  quid  tamen  esse  ebrieuie 
amplius  potest.  Cupiditas  et  avaritia,  non  solom 
ebrium,  sed  el  rabidum  hominem  redduol.  Et  ob- 
scenae concupiscentiae  inebriant  animam,  sicoi 
e contrario  et  sanctae  concupiscentiae  inebriant  eam, 
sed  eiirietate  sancta  illa  de  qua  dicebat  quidam 
sauciorum  * ; i El  poculum  tuum  inebrians  qoaiii 
prxclarum  est ! i Sed  postmodum  de  ebrietatis  di- 
versilale  videbimus,  nunc  inierim  vide  quaoia  soni 
quae  inebriant  animam  : el  formido  inebriat  eaui,  et 
vana  suspicio.  Invidia  autem  el  livor,  supra  omnem 
ebrietatem  macerant  eam.  Sed  enumerari  non  pos- 
sunt quanta  sunt,  quse  infelicem  animam  vitio 
ebrietatis  afficiant.  Nunc  interiin  de  sacerdolibos 

xviii,  20,  el  Jos.  xiii,  14.  MTini.  vii. 

* Psal.  xxiii,  5. 

lai  oblivio,  > sicque  alii  mss.,  nisi  quod  oniiiiuDi· 

4 iiuut.  1 


477  IN  LEVmCCM  HOMILIA  VII. 

^icieamus,  quos  aceedenies  ad  allare,  τιηο  lex  pr»-  A iii  ibi  : t Inebriabamur  ab  ubertate  domus  tua» 

cipil  abstinere.  Et  quidem  quantum  ad  lilsioricum  et  torrentem  voluptatis  tuae  polum  dabis  illis  (90).s 

pertinet  praeceptum,  suibeiant  ista  quse  dicta  sunt,  in  Jereinia  quoque  dicit  Dominus  *·  :t  Et  inebriabo 

Quantum  autem  ad  intelligentiam  mysticam  spe-  populum  meum.  » Et  Isaias  dicit  *·  : c Ecce  qui 

ctat,  in  sequentibus  tenebitur  (87)  nostra  professio,  serviunt  mihi  bibent,  vos  autem  sitietis.  > Et  multa 

queo  secundum  auctoritatem  Pauli  apostoli,  Domi-  de  hujuscemodi  ebrietate  in  Scripturis  divinis  in- 

nus  et  Salvator  noster  futurorum  bonorum  pontifex  venies  memorari.  Quae  ebrietas  sine  dubio  pro  gaii- 

dicitiir  ·.  Ipse  est  ergo  Aaron,  filii  vero  ejus,  apo-  dio  animae  et  laetitia  mentis  accipitur,  sicut  et  all- 
stoli  ejus  sunt,  ad  quos  ipse  dicebat  : i Filioli,  bi  distinxisse  nos  meminimus,  aliud  esse  nocte 
adbuc  modicum  vobiscum  sum.  » Quid  ergo  prae-  inebriari, et  aliud  die  inebriari, 
cepit  lex  Aaron  et  filiis  ejus?  ut  vinum  et  siceram  2.  Si  ergo  intelleximus  sanctorum  quae  sil  ebrie- 
non  bibant,  cum  accedunt  ad  allare.  Videamus  quo-  las,  et  quomodo  haec  pro  laetitia  sanctis  in  promis- 

modo  id  vero  pontifici  Jesu  Christo  Domino  nostro,  sionibtis  datur , videamus  nunc  quomodo  Salvator 
et  sacerdotibus  ejus  ac  filiis,  nostris  vero  apostolis,  noster  non  bibit  vinum  , usqnequo  bibat  illud  cura 
possimus  aptare.  Et  perspiciendum  primo  est,  quo-  sanctis  novum  in  regno  Dei.  Salvator  meus  luget 
modo  prius  quidem  quam  accedat  ad  allare  verus  " etiam  nunc  (91)  peccata  mea.  Salvator  meus  teiarl 
hic  pontifex,  cura  sacerdotibus  suis  bibit  vinum  : non  potest  donec  ego  in  iniquitate  permaneo.  Quare 

cum  vero  incipit  accedere  ad  alure,  et  ingredi  in  non  potest  ? quia  ipse  est  advocatus  pro  peccatis 
tabernaculum  testimonii,  abstinet  vino.  Putas  pos-  nostris  apud  Patrem,  sicut  Joannes  symmysta  ejus 
sumus  invenire  tale  aliquid  ab  eo  gestum?  Putas  praenuntiat  dicens  ” quia  < et  si  qnis  peccaverit, 
possumus  Veleris  Instrumenti  formas,  Novi  Testa-  advocatum  habemus  apud  Patrem  Jesiiin  Christum 
menti  gestis  ct  sermonibus  coaptare?  Possumus,  si  justum,  et  ipse  est  repropUiaiio  pro  peccatis  no^ 
1108 .ipsum  Dei  Verbum  et  juvare  et  inspirare  di-  gtris.  i Quomodo  ergo  potest  ille,  qui  advocatus  est 
gnetur.  Quaerimus  ergo  quomodo  Dominus  et  Sal·  pro  peccatis  meis,  bibere  vinum  laetitiae,  quem  ego 
vator  noster,  qui  est  verus  pontifex,  cum  discipulis  peccando  contristo?  Quomodo  potest  iste,  qui  acc^ 
suis,  qui  eunt  veri  sacerdotes,  antequam  accedat  ad  dit  ad  altare  ut  repropitiet  me  peccatorem,  esse  iii 


altare  Dei,  bibat  (88)  vinum ; cum  vero  'accedere 
coeperit,  non  bibat.  Venerat  in  hunc  mundum  Sal- 
▼alor,  ut  pro  peccatis  nostris  carnem  suam  offer- 
ret bosliam  Deo.  Hanc  priusquam  offerret,  inter  i 
dispensationum  moras  vinum  bibebat.  Denique  di- 
cebatur homo  vorax,  et  vini  potator,  amicus  publi- 
canorum, et  peccatorum.  Ubi  vero  tempus  advenit 
crucis  suae,  el  accessurus  erat  ad  altare  ubi  immo- 
laret hostiam  carnis  soae,<accipiens,  inquit  ca- 
licem, benedixit,  el  dedit  discipuls  suis  dicens: 
Accipite,  el  bibite  ex  boc.  i Vos,  inquit,  bibite, 
qui  (Γ9)  modo  accessuri  non  estis  ad  allare.  Ipse 
autem  lanquam  .accessurus  ad  allare,  dicit  de  se'*: 
c Amen  dico  vobis,  quia  non  bibam  de  generatione 
vilis  hujus,  usquequo  bibam  illud  vobiscum  novum 
in  regno  Patris  mei.  > Si  quis  vestrum  auribus  ad 
audiendum  purificatis  accedit,  ineffabilis  myslerii 
intueatur  arcanum.  Quid  est  quod  dicit  qiii.a  c non 
bibam  ex  generatione  vilis  biijus,  usquequo  bibam 
illud  vobiscum  novum  in  regno  Patris  mei?  i Dice- 
bamus In  superioribus  promissionem  sanctis  bonse 
bujus  ebrietatis  datam,  cum  dicunt  ** : « Ei  pocu- 
lum tuum  inebrians,  quam  praclarum  est!  »Sed  et 
in  aliis  multis 221  Scripturae  locis  similia  legimus, 


laeti  lia,  ad  quem  peccatorum  meorum  moeror  sein- 
per  ascendit?  Vobiscum, inquit,  illud  bibam  in  re- 
gno Patris  mei.  Quandiu  nos  non  ita  agimus,  ut 
ascendamus  ad  regnum,  non  potest  illud  vinum  bi- 
bere solus,  quod  nobiscum  se  bibere  promisit.  Est 
ergo  tandiu  in  moerore,  quandiu  nos  persistimus  in 
errore.  Si  enim  Apostolus  ipsius  luget  quosdam  qui 
ante -peccaverunt , el  non  egerunt  poenilenliam  in 
his  quae  gesserunt  quid  dicam  de  ipso,  qui  filius 
dicitur  cliarilalis  ? qui  semeiipsum  exinanivit  pro- 
pter charitatem  quam  habebat  erga  nos , el  non 
quaesivit  quae  sua  sunt,  cum  esset  aequalis  Deo,  sed 
quaesivit  quae  nostra  sunt,  el  propter  hoc  evacuavit 
se  “ ? Cum  ergo  ista  quae  nostra  sunt  quaesierit , 
nunc  jam  nos  non  quaeri l,  nec  quae  nostra  sunt  c^ 
gitat , nec  de  erroribus  nostris  moeret , nec  perdi- 
tiones noslnia  el  contritiones  deflei,  qui  flevit  super 
Jerusalem,  el  dixit  ad  eam  : i Quoties  volui  con- 
I greg.are  fllios  tuos , sicut  gallina  congregat  pullos 
suos,  el  noluisti?!  Qui  ergo  vulnera  nostra  susce- 
pit, et  propter  nos  doluil  lanquam  animarum  no- 
strarum el  corporum  medicus , modo  vulnerum 
nostrorum  putredines  negllgil  ? « Computruerunt 
enim  (ut  ait  Propheta  et  corruptae  sunicicalri- 


* Hebr.  ix  11.  ‘·  Joan.  xin,  δδ.  “ Mallh.  xxvi,  27.  ibid.  29.  Psal.  xxiii,  5.  «vi,  9, 

‘Msa.Lxv.15.  ‘M  Joan.  ii,  1,  2.  ‘MI  Cor.  xii,  21.  ··  Philipp.  ii,  7.  «Mallh. 

XXIII,  57.  Psal.  xxxviii,  Ά.  .... 


(87)  Hss.,  t in  sequentibus  tenebitur.  > Libb. 
editi,  c in  superioribus  tenetur.  i 

(88)  Mss.,  € bibat,  * el  paulo  post,  « non  bibat.» 

Libb.  editi,  i bibebat,  » et  paulo  post,  t non  bibe- 
bat. » ..... 

(89)  Hss.,  c qui.  ! Libb.  edili,  c quia.  » 

^90)  Hss.  c et  torreuiein  voiuotuiis  tuae  notum 


dabis  illis. » Libb.  [editi  · el  lorrenle  bonitatis  luas 
potabis  eos.  » ^ 

(91)  Salvator  meus  luget  eltam  nunc^  eic.  Quo 
sensu  dixerit  Origenes  ChrisUim  etiam  nunc  lugere 
peccata  nostra  , fuse  el  docte  aperit  riariss.  Uuo· 
lius  Origenian»  lib.  ii,  quaesi,  δ,  num.  29. 


ORiGEMIS 


cee  ftosine»  a facte  inslptenUs  noalras- » Pro  his  A luiellexisii  quicl  sil  cx  parie*  el  qaiasUex  loteero 
ergoomnibuf  assislilnnnc  viillui  Dei,  inlerpellaos  esse  subjectum,  redi  nunc  el  ad  id,  quod  de  sul^e- 
pro  nobis , assistit  altari , ut  repropiiiationem  pro  clioiie  Domini  proposuimus : et  xide  quia  curo  ooiaes 
nobis  offerat  Deo  : et  .ideo  dieebat  tanquam  acces*  corpus  ipsius,  ct  membra  esse,  dicamur,  donec  soat 

surus  ad  istud  altare,  quia  Jam  c non  bibam  de  ge-  aliqui  in  nobis  , qui  nondum  perfecta  subjeciioae 

nsratione  vitis  hujus,  donec  bibam  illud  vobiscuro  subjecti  sunt,  ipse  dicitur  non  esse  subjectos·  Cum 
novum.  I Exspecttt  ergo  ut  convertamur,  ut  ipsius  consummaverit  opus  suum  (W),  tt  universam 

imitemur  (92)  exemplum,  ut  set(iiamur  vestigia  ejus  creaturam  sut.inad  summam  perfectionis  adduxerit, 
el  laetetur  nobiscom , et  bibat  vinum  uobiscum  , in  dicetur  subjectus  iii  his,  quos  subdidit  Pa- 

regno  Patris  sui.  Nunc  enim  quia  misericors  asi  et  d ***  quibus  opus  quod  ei  Pater  dederat,  eoa- 

miseraior  Dominus,  majore  affectu  ipse  quam  Apo-  sunmiavil,  ut  sU  Deus  omnia  in  omnibus.  Verum 

stolus  suus  flet  cum  flentibus , cupit  gaudere  cum  quorsum  spectant  1 ui  intelligarous  id  quod 

gaudentibus  ··.  El  mulio  magis  luget  ipse  eos  qui  iraciavimus  , quomodo  non  bibit  ▼inum , vel 

a»ie  peccaverunt  et  non  egerunt  poenitentiam  «.  quomodo  bibit  antequam  intraret  in  Ubentiacolum. 

^ Neque  enim*  putandum  est,  quod  Paulus  quidem  Iu-  antequam  accederet  ad  altare·  Non  bibit  autem 

geal  pro  peccatoribus,  et  fleat  pro  delinquentibus  ; nunc,  quia  assistit  altari,  el  luget  peccata  mea ; et 
Dominus  aiiteu  meus  J esus  abstineat  a fletu  cum  i*ursum  bibet  posibaec,  cum  subjecta  ei  fueriot 


accedit  ad  Patrem,  cum  assistit  allari , et  repropi- 
tiaiionem  (93)  pro  nobis  oflert ; et  boc  est  acceden- 
tem ad  altare  non  bibere  vinum  Imtitiae,  quia  adhuc 
peccatorum  nostrorum  amaritudines  patitur.  Non 
vult  ergo  solus  in  regno  Dei  bibere  vinum,  nos  ex- 
spectat. Sic  enim  dixit  c Donec  bibam  illud  vo- 
biscum. » Nos  stimus  igitur  qui,  vitam  nostram  ne- 
gllgenles,  Ixiitiam  iliius  demoramur.  Exspectat  nos 
ui  bibat  de  generaiiohe  vitis  hujus.  Gqjus  vitis  ? Il- 
lius utique  cujus  ipse  erat  figura  dicens  **:  i Ego 
•um  vilis,  vos  palmites.  > Vnde  iterum  dicit  quia 
€ sanguis  meus  vere  est  polus,  et  caro  mea  vere  est 
cibus.  > Vere  enim  in  sanguine  uvm  lavit  stolam 
suam.  Quid  ergo  est?  Exspectat  ketiliam.  Quando 
exspectat?  Cum  consummavero,  inquit,  opus  meum. 
Quando  consummat  hoc  opus  ? Quando  me  qui  sum 
uUiiniis,  et  nequior  omnium  peccatorum,  coiisuni- 
maturo  fecerit  et  perfectum , tunc  consummat  opus 
suum.  Nunc  enim  adhuc  imperfectum  est  opus  ejus, 
donec  ego  maneo  imperfectus.  Denique  donec  ego 
non  sum  subditus  Patri,  nec  ipse  dicitur  Patri  esse 
subjectus.  Nou  quod  ipse  subjectione  indigeat  apud 
Patrem  , sed  pro  me , in  quo  opus  suum  nondum 
consumma vil , ipse  dicitur  non  esse  subjectus.  Sic 
enim  legimus  quoniam  corpus  sumus  Christi , et 
membra  ex  parte.  Quid  autem  est  quod  dicit  ex 
parte,  videamus.  Ego  nunc , verbr  gratia,  subjectus 
sum  Deo  secundum  spiritum,  hoc  est  proposito  et 
voluntate ; sed  qiiaiidiu  in  me  caro  concupiscit  ad- 
versus spiriluui , et  spiritus  adversus  carnem,  et 
nondum  potui  subjicere  carnem  spiritui,  subjectus 
quidem  sum  Deo , vcniiii  non  ex  integro  , sed  ex 
pane.  Si  autem  potuero  etiam  carnem  meam  et 
omnia  membra  mea  In  consonantiam  spiritus  tra- 
here, 222  tunc  perfecte  videbor  esse  subjectus.  Si 


omnia,  et  salvatis  oinnibus  ac  destructa  mone  pec- 
cati, nitra  Jam  necessarium  non  erit  oflerre  hostias 
pro  peceato.  Tunc  enim  erit  gaudium  et  ketiiia,  et 
tunc  c exsultabunt  ossa  humiliata  **,  > et  implebi- 
tur illud  quod  scriptum  est  : c Aufugiet  dolor,  et 
tristitia,  et  gemitus.  » Sed  et  illud  non  omittamus, 
quod  non  solum  de  Aaron  dicilur  iit  non  bibat  vi- 
num, sed  et  de  filiis  ejus  cum  ingrediuntur  ad  saa- 
cta.  Nondum  enim  receperunt  laetitia in  suam  oe 
apostoli  quidem  (95) , sed  et  ipsi  exspectant,  at  et 
ego  laetitiae  eorum  particeps  fiam.  Neque  enim  de- 
cedentes hinc  sancti , continuo  integra  meritontm 
, suorum  praemia  consequuntur;  sed  exspectant  etiam 
nos,  licet  morantes,  licet  desides.  Non  eiiiiii  est  illis 
perfecta  Irntilia,  donec  pro  erroribus  nostris  dolent 
et  lugent  nostra  peccata.  Hoc  fortasse  iiiibi  dieeufi 

non  credas.  Quis  enim  ego  sum , qui  ooii firmare 
sententiam  tanti  dogmatis  audeam?  sed  babeobo* 
rum  testem , de  quo  non  potes  dubitare.  Hagisler 
enim  genliiiiii  est  in  iide  et  veritate  aposloltis  Paa- 
lus.  Ipse  igitur  ad  Hebraeos  scribene , cum  enome- 
rasset  omnes  sanctos  patres , qui  per  fidem  justifi- 
cati sunt,  addidit  post  omnia  etiam  hoc : c Sed  isti, 
inquit  ** , omnes  testimonium  habentes  per  Odea , 
nondum  assecuti  sunt  repromissionem,  Deo  pro  no- 
bis melius  aliquid  providente , uti  ne  sine  nobis 
perfectionem  consequerentur,  i Vides  ergo  qnia 
exspectat  adhuc  Abraham,  ut  quae  perfecta  sunt  con- 
sequatur. Exspectat  el  Isaac  et  Jacob  , et  oaaes 
prophetas  exspectant  nos  ut  nobiscom  perfectam 
beaiitudinemcapiaiiU  Propter  luecergo  etiam  oijsio- 
riuin  illud  in  ultimam  diem  dilati  judicii  custoditur. 
Unum  enim  corpus  est,  quod  justificari  exspectatur, 
unum  quod  resurgere  dicitur  in  judicio.  < Licet 
enim  sint  inulta  membra,  sed  unum  corpus,  iion 


··  Rom.  XII,  15.  ··  Π Cor.xii,  21.  ·'  Mali,  xxvi,  29.  ··  Joaii.  xv,  5·  ■·  Joan.  vi,  56.  1 Cor.  xii, 

27.  ··  Psal.  L.  10.  ·*  Isa.  xxxv.  10.  *·  Hebr.  xi,  39. 


(92)  Mss.  f ut  ipsius  imitemur.  » Libb.  editi,  c et 
ipsius  imitemur.  » 

(93)  Mss.,  c repropitiaiionem.  > Libb.  editi, 
c propitiationem.  » 

(94)  Cum  vero  consummaverit  opus  suum^  eic. 
Consule  lluetiuui  Origentanorum  lib.  ii,  quxsi.  II, 


num.  16. 

(95)  Nondum  enim  receperunt  Itttiliam  sHam  ne 
apostoli  quidem , etc.  Quis  sit  genuinus  hos  loco 
Origenis  sensus , aperit  ilueiius  Origenian,  lib.  u, 
quxst.  11,  num.  10. 


MI  IN  LEVITICUM  HOMILTA  TII.  A9t 


potesi  dieere  oeutus  manni.  Non  es  mihi  necessa- 
ria » etiam  si  sanas  sil  oenius,  ot  non  sil  tiir- 
battis*  Qiianliim  pertinet  ad  videmliim,  si  desint  ei 
reliqua  membra  , quae  erit  oculo  laetitia  7 aut  quae 
videbitur  esse  perfectio  si  manus  non  habeat  7 si 
pedes  desiiii,  aut  reliqua  menibra  non  adsint  7 Quia 
et  si  est  praecellens  aliqua  oculi  gloria,  in  eo  maxi- 
me est,  ut  vel  ipse  dux  sit  corporis,  vel  cacicrorum 
membrorum  non  deseratur  ofliciis.  lloc  autem  nos 
per  illam  Esechielis  prophetae  visionem  doceri 
puto,  cum  dicit  congregandum  os  ad  os,  et  juncturam 
ad  juncturam  , et  uervos,  ac  venas , ei  pellem,  ac 
singula  locis  suis  esse  repara  uda.  Denique  \ide 
quid  addit  propheta:  c Ossa  , inquit  , ista, » non 
dixit  omnes  homines  siint,  sed  dixit,  cosso  ista 
domus  Israel  esi.  > Habebis  ergo  laetitiam  tie  hac 
vita  discedens,  si  fueris  sanctus.  Sed  tunc  erit  ple- 
na laetitia  , cum  nullum  tibi  membrorum  corporis 
deest.  Elxspeciabis  enim  lu  alios,  sicut  ei  ipse  exspe- 
ctatus es.  Quod  st  libi,  qui  inembriim  es,  non  vide- 
tur esse  perfecta  laetitia  si  desit  aliud  inenibrum  ; 
quanto  magis  Dominus  et  Salvator  noster  , qui  ca- 
put et  auctor  est  totius  corporis,  noii  sibi  perfectam 
dicit  laeliiiaiii , donec  aliquid  ex  membris  de- 
esse  corpori  suo  videt  7 Et  propierea  forte  oratio- 
nem fundebat  ad  Patrem,  dicens  ** : c Pater  sancte, 
glorifica  iiie  illa  gloria,  quam  habui  apud  te  prius- 
(fiiam  miiiidns  esset.  > Non  vult  ergo  sine  te  reci- 
pere perfeclam  gloriam  suam,  lioc  est  sine  populo 
suo,  qui  est  corpus  ejus,  et  qui  sunt  membra  ejus. 
Vult  enim  in  isto  corpore  Ecclesias  suae  et  in  istis  ^ 
inenibris  populi  sui , ipse  veliit  anima  habitare  ; ut 
omnes  inoiiis,  atque  omnia  opera  secundum  ipsius 
habeat  voluntatem  ; ut  vere  compleatur  in  nobis 
illud  prophetae  dictum  : i llabiubo  in  eis,  et  ambu- 
labo. » Nunc  autem  donec  perfecti  non  siituus 
omnes,  sed  adhuc  sumus  in  peccatis  , ex  parte  in 
nobis  est , et  ideo  c ex  parte  scimus  , et  ex  parte 
prophetamus  > donec  quis  pervenire  mereatur 
ad  illam  mensuram,  quam  dicit  Apostolus  « Vi- 
vo autem  jam  non  ego,  vivit  vero  in  me  Cliristiis.  i 
Ex  parte  ergo  , ut  dicit  Apostolus,  nunc  membra 
ejus  sumus,  et  ex  parle  ossa  ejus  sumus.  Cum  au- 
tem conjuncta  fuerinl  ossa  ad  ossa,  et  juncturae  ad 
juncturas  (9tS),  sccuiidiim  boc  quod  supra  diximus,  ^ 
tunc  etiam  ipse  dicet  de  nobis  illud  propheticum 
c Oniiiia  ossa  niea  dicent : Domine,  quis  similis  libi?  i 
Omnia  namque  ossa  ista  loquuntur,  et  bymnuiii  di- 
et  gratias  agunt  Deo.  Meminerunt  enim  beiio- 
ficii  ejus,  et  ideo  c omnia  ossa  mea  dicent:  Domi- 
ne , quis  similis  libi  ? Eripiens  pauperem  de  manu 
fortioris  ejus,  i De  istis  ossibus  cum  adhuc  essent 
223  (lisp^^rsa,  antequam  veniret  qni  ea  colligeret  et 
congregaret  in  unum,  dictum  est  et  illud  proplieii- 


A cum  ** : « Dlspersn  sunt  osta  nostra  secus  infernum. » 
Quia  ergo  dispersa  erant,  propierea  dicit  per  alium 
prophetam**  :c  Congregetur  os  ad  os,  et  junctura 
ad  juncturam,  et  nervi,  et  venas,  et  pelles.  > Cum 
enim  lioc  faeiiitn  fuerit,  tunc  i omnia  ista  dicent: 
Domine,  quis  similis  tibi?  Eripiens  Inopem  de  manu 
fortioris  ejiis^.  » Unumquodque  enim  os  ex  istis 
ossibus  inops  erat,  et  atterebatur  fortioris  manu. 
Noii  eiiiin  habebat  juncturam  chari tatis,  non  ner- 
vos paticutias,  non  venas  vitalis  animi,  el  fidei  vi- 
gorem. Ubi  vero  venit  qui  dispersa  colligeret,  et 
qui  dissipata  conjungeret,  consocians  os  ad  os,  ei 
juncturam  ad  juncturam,  aedificare  ccapit  sanctum 
corpus  Ecclesiae.  Haec  inciderunt  quidem  extrinse- 
cus liuic  dispiilaiioni,  sed  necessario  explanata 
B sunt,  ut  manifestior  fieret  pontificis  mei  ingressus 
in  sancta  non  bibentis  vinum  usquequo  sacerdotio 
fungeretur.  Post  liaec  tamen  bibet  (97)  vinum,  seJ 
vinum  novum,  et  vinum  novum  in  ccelo  novo,  el 
in  nova  terra,  et  in  nova  homine,  cum  hominibus 
novis,  et  cum  his  qui  cantant  ei  caiitieiim  novum. 
Vides  ergo,  quia  impossibile  est  de  nova  vite  novunl 
poculum  bibi  ab  eo,  qui  adhuc  indutus  estveierenv 
hominem  cum  actibus  suis,  c Nemo  enim,  inquit 
mittit  vinum  novum  in  utres  veteres. » Si  vis  ergo' 
et  tu  bibere  de  boc  novo  vino,  innovare,  et  dic  ** 
quia,  «Et  si  exterior  homo  noster  corrumpitur,  sed 
qui  intus  es',  renovatur  de  die  in  diem. » Et  quidem 
de  bis  sufficienter  dictum. 

5.  Multa  sunt  et  alia,  qutc  recitata  sunt  (98).  Sed' 
quoniam  cuncta  uoii  possumus,  eligendum  est  de 
quibus  dicere  debeamus.  El  quoniam  quid  esset 
bibere,  et  non  bibere  vinum  pro  viribus  diximus, 
nunc  quid  sit  etiam  comedere  peciuscnlum  separa- 
tionis, ei  brachium  ablationis,  videamus.  Post  haec 
de  mundis,  et  immundis,  vel  cibis,  vel  animalibus, 
uiquantiim  Dominus  dederit,  et  temporis  spaiiuni 
fuerit, disseremus.  Dicit  ergo  Scriptura**:  t Pectus-, 
culum  segregationis,  el  bracbiiiin  ablationis  man- 
ducabis in  loco  sancto,  tu  et  filii  tui|  et  domus  tua 
tecum  ; legitimum  enim  libi,  et  legitimum  filiis  tuis 
datum  est  de  sacrificiis  salutaribus  filtoruin  Israel, 
brachium  ablationis,  et  pectusculum  segregationis.» 
Non  omne  pectusculum,  segregationis  est  peciuscu- 
luin ; nec  omne  brachium  ablationis  ei  separationis 
est  braebium.  Sed  quoniam  ad  Dominuiu  meum 
Jesum  personam  pontificis  revocavimus,  et  ad  filios' 
ejus  sanctos  apostolos,  videamus  quomodo  ip<e 
quidem  pectusculum  segregationis  manduqal,  el 
filii  ejus,  alii  autem  noii  omnes  possunt  segrega- 
tionis pectusculum  manducare.  Quid  Igitur  esi, 
quod  a rebus  omnibus  segregatur,  nec  est  commune 
cum  reliquis,  nisi  sola  subslaiilia  Trinitatis?  Si 
ergo  inteiligam  quidem  rationem  mundi,  noii  pos- 


I Cor.  XII,  40.  ··  Exech.  ixxvii,  41.  **  Joan.  xvii,  51.  **  Levit,  xxvi,  4i.  **  I Uor.  xiii,  9. 

— Galat.  II,  20.  ·*  Psal.  xxxiv,  40.  ·*  Psal.  ext,  7.  *·  Execli.  xxxvii,  7,  8.  Psal.xxxiv,  lO. 

Motth·  IX,  174  **  II. Cor.  iv,  46.  **  Levit,  x,  U. 

(9β)  Mss.  «juncturae. » Libb.  editi,  i juncturam.»  (9i)  Duo  mss.,  « recitanda  sunt.  » 

;97)  Mss.,  « bibet.  » Libb.  editi , < bibii.  » 


183  ORIGENl^  IJH 

sim  autem  etiam  de  Deo  Intelligere  sienl  dignum  A dicat  quis  aodiioriim,  Cor  viro  facis  Scripinra·! 

esl«  neqiie  revelata  mihi  fuerit  scientia  Dei,  inan-  Animalia  dicuntur^  animalia  intelligantur.  Ne  ergo 

duco  quiileni  peclusculnm«  sed  non  pectusculum  aliquis  haec  depravari  humano  credat  ingenio  , 

segregationis.  Etiamsi  potuero  dicere,  Ipse  enim  apostolica  in  eis  auctoritas  evocanda  esi  Andi  ergo 

mihi  dedit  omnium  qn»  sunt  scientiam  veram,  ut  primum  omnium  Paulus  de  eis  qualiter  dkii 
sciam  rationem  mundi,  et  virtutem  elementorum,  c Omnes  enim,  inquit  per  mare  transierant,  et 

initium  et  finem»  medietatem  temporum,  permuta-  omnes  in  Moysem  bapUzati  sunt  in  nube  el  io  min, 

tionum  vicissitudines,  et  conversiones  temporum,  et  omnes  eamdem  escam  spiritalem  manducaie· 

anni  circulos,  et  stellarum  dispositiones  : horum  riinl,  el  omnes  eumdem  poturo  spiritalem  bibeniiit. 

omnium  scientia,  quia  rationabilis  est,  pecliisciili  Bibebant  autem  de  spiritali  consequente  eos  petra: 

cibus  est,  sed  non  pecliisculi  segregationis.  Si  au-  petra  autem  erat  Christus.  » Paulus  haec  dicit; 

tem  potuero  de  Deo  sentire  quae  magna,  quae  san-  Hebraeus  ex  Hebraeis,  secundum  legem  Pharissos, 

cta,  quae  vera  sunt  et  secreta,  tunc  manducabo  et  doctus  secus  pedes  Gamalielis,  qui  utique  nuo- 

pectusculum  segregationis,  cum  id,  quod  ab  omni  quam  auderet  spiritalem  escam,  et  spiriulein  po- 

crealura  eminet  et  segregatur,  agnovero.  Primus  tum  appellare,  nisi  hunc  esse  sensum  legislatoris 

ergo  pectusculum  istud  verus  pontifex  mens  come-  ^ per  traditam  sibi  verissimae  doctrinae  scientiam  di- 


dit. Quomodo  comedit?  c Nemo,  inquii^^,  novit 
Patrem,  nisi  Filius.  > Secundo  in  loco  manducant 
et  filii  .ejus,  c Nemo  enim  novit  Patrem,  nisi  Filius, 
et  cui  voluerit  Filius  revelare,  i Quibus  autem  altis 
nisi  apostolis  suis  revelat?  Sed  et  brachium  sepa- 
rationis, vel  ablationis,  sicut  et  superius  diximus, 
actus  sunt  et  opera  eininentiora  caeteris,  quae  uti- 
que primus  ipse  Salvator  et  Dominus  meus  imple- 
vit. Quomodo  implevit?  c Meus,  inquit^*,  cibus  est, 
ut  faciam  voluntatem  ejus  qui  me  misit,  et  perficiam 
opus  ejus.»  Cum  ergo  facit  voluntatem  ejus  qui 
misit  eum,  in  hoc  non  pectusculum,  sed  brachium 
separationis  comedit.  Similiter  autem  et  apostoli 
ejus,  cum  faciunt  opus  evangelistae,  el  efliciuniur  ^ 
operarii  inconfusibiles,  recte  tractantes  sermonem 
veritatis,  separationis  vel  ablationis  brachium  co- 
medunt. Vis  adhuc  planius  videre  quomodo  Salva- 
tor separationis  brachium  comedat?  Audi  quid  dicat 
ad  Judaeos  : c Si  feci,  inquit^*,  opera  in  vobis,  quae 
nullus  alius  fecit,  pro  quo  horum  vultis  me  occi- 
dere? > Vides  quomodo  ipse  vere  manducat  bra« 
cbium  separationis,  qui  opera  tam  segregata  et  tam 
sublimia  fecit,  quam  nullus  alius  fecit. 

4.  Sed  jam  videamus  aliqua  etiam  ex  bis,  quae  de 
mundis,  atque  immundis,  vel  de  cibis,  vel  anima- 
libus lecta  sunt;  et  sicut  in  explanatione  poculi  de 
umbra  ascendimus  ad  veritatem  spiritalis  poculi, 
ita  etiam  de  cibis  qui  per  umbram  dicuntur, 
ascendamus  ad  eos  qui  per  spiritum  veri  sunt  cibi,  j 
Sed  ad  haec  investiganda.  Scripturae  divinae  testi- 
moniis indigemus,  ne  quis  putet  (amant  enim  ho- 
mines exacuere  linguas  suas  ut  gladium)  ne  quis, 
iiiquain,  putet,  quod  ego  vim  faciam  Scripturis  di- 
vinis, et  ea  quae  de  animalibus,  quadrupedibus,  vel 
etiam  avibus,  aut  piscibus  mundis,  sive  inmmndis, 
in  lege  referuntur,  224  homines  traham,  et  de 
hominibus  haec  dicta  esse  confingam.  Fortassis  enim 

^ Mattb.  XI,  2'7.  w joan.  ,v,  34.  Joan.  x,  31 


dicisset.  Unde  et  illud  addit,  lanquam  confidens,  el 
certus  de  ciborum  ratione  mundorum,  vel  immnn· 
durum,  quod  non  secundum  litteram,  sed  spiriu- 
liter  observanda  sint,  el  dicit  : c Ne  quis  ergo 
vos  judicet  in  cibo,  aut  in  potu,  aut  in  parte  diei 
festi,  aul  neomeniae,  aut  sabbatorum  (99),  qnx 
sunt  umbra  futurorum.  » Vides  ergo  quomodo  hae 
omnia,  quae  de  cibis  vel  potu  loquitur  Moyses,  Pao* 
Ius,  qui  melius  ista  didicerat  quam  hi  qui  nnne 
jactant  se  esse  doclores,  omnia  h«ec  umbra  didt 
esse  futurorum.  Et  ideo,  sicut  diximus,  ah  hac  um- 
bra ad  veritatem  debemus  ascendere.  Christianis  et 
a Christianis  (i)  sermo  est,  quibus  aposioliconim 
dictorum  chara  esse  debet  auctoritas.  Si  quis  vero 
arrogantia  tumidus  apostolica  dicta  ronteninitaot 
spernit,  ipse  viderit.  Mihi  autem,  sicut  Deo  e(  Do- 
mino nostro  Jesu  Christo,  ita  et  apostolis  ejus 
adhxrere  bonum  csl,  el  ex  divinis  Scriptoris  se- 
cundum ipsorum  traditionem  inteliigeiitiam  capere. 
Erit  autem  opporliinum  fortasse  tempus,  si  tamen 
Dei  voluntas  in  lioc  fuerit , et  reniin  iranquiiliLis 
fuerit  (nescimus  enim  quid  pariat  superveniun 
dies),  ut  etiam  ex  Veteri  Testamento  assignemus, 
secundum  id  quod  apostolis  visum  est,  rationem 
ciborum  (!2)  mundorum,  vel  immundorum,  sedet 
animalium,  vel  avium,  vel  piscium,  de  quibus  i& 
lege  scribitur,  inielligeniiam  ad  bomines  referen- 
dam. Sed  nunc  quoniam  latiore  uti  expIanatiuriC 
I non  csl  tempus,  duobus  luminibus  aposiolonini, 
Petro  et  Paulo  testibus  contenti  simus.  El  qnideia 
Paulus  quae  senserit,  jam  protulimus.  Petrus  vero 
apostolus  cum  esset  in  Joppe,  et  orare  veliet,  asceo* 
dii  In  superiora  Ego  tamen  et  hoc  ipsum  p) 
quod  noluit  in  inferioribus  orare,  sed  ascendit  ad 
superiora,  non  frustra  dici  accipio.  Neque  eoim 
tanti  apostoli  consilium  ex  superfluo  superiora  de- 
legit ad  orandum,  sed,  quantum  ego  arbitror,  ol 

I Cor.  X,  2 el  seqq.  ^ Coi.  ii,16.  *·  Art  i. 


(99)  Duo  mss·,  c sabb.ito. » 

(1)  Omnes mss.,  c Christianis,  eia  Christianis.  > 
Libi),  editi,  c Christiani,  el  ad  Christianos.  » 

(2)  Libb.  antea  editi,  < secundum  eam  quae  apo- 
stolis visa  est  rationem,  ciborum,  » eic.,  sed  mss. 


ut  in  nostro  textu. 

(5)  Mala  in  antea  editis  legitur,  c ergo  statim  el 
boe  ipsum,  » elc..  omissis  bis  verbis,  i uon  friuUa 
dici  accipio,  » quae  supplentur  e mss. 


«5  IN  LEVmcUM  HOMlLlA  VII.  · m 

ostenderetur  quod  Petms  quia  mortuus  erat  cum  A manebat.  Venfl  ergo  Caesaream,  inrenit  nmlios 
Christo,  quae  sursum  sunt  quaerebat,  ubi  Christus  apud  Cornelium  congregatos,  'et  ait  ad  eos  post 
est  in  dextera  Dei  sedens  et  non  quae  super  ter-  nuilia  : t Et  mihi,  Inquit",  ostendit  Deus  ne- 
ram. liluc  ascendebat,  ad  illa  tecta,  ad  illa  fastigia,  minem  coniniunem  aut  immundum  dicere  liomi· 

de  quibus  dicit  ei  Dominus  : c Qui  in  tecto  >iem.  » Non  ▼ideliir  tibi  Petrus  apostolus  quadru- 
est,  non  descendat  tollere  aliquid  dc  domo.  » De-  pedia  illa  omnia,  et  reptilia,  et  Tolatilia  dilucide 
nique  ut  scias  quia  non  haec  suspiciose  (4)' de  Pe-  ad  hominem  transtulisse,  et  homines  intellexisse 
tro  dicimus,  quia  ad  superiora  conscenderit,  ex  ea  qiiae  sibi  in  linteo  coeli  tus  lapso  fuerant  demon- 
consequentibus  approbabis,  c Ascendit,  inquit",  strata? 

ad  superiora,  ni  oraret,  et  vidit  coelum  apertum. » 5.  Sed  fortasse  dicat  aliquis  : De  quadrupedibus 

Nondum  libi  videtur  Petrus  ad  superiora  non  solum  quidem,  el  reptilibus,  et  avibus  reddidisti  (6)  ralio- 
corpore,  sed  mente  ac  spiritu  conscendisse?  * Vi-  ncin,  quod  homines  inielligt  debeant;  da  etiam  de 
dii,  inquit  ",  coelum  apertum,  et  vas  quoddam  Ids  quae  in  aquis  sunt.  Quoniam  quidem  lex  etiam 
deponi  ut  linteum  in  terram,  in  quo  erant  omnia  ipsis  munda  esse  quaedam,  et  alta  designat  im- 
quadrupedia,  et  reptilia,  el  volatilia  coeli,  et  audi-  munda,  nihil  in  his  ut  verbis  meis  credatur  expo- 
vii  vocem  dicentem  sibi  : Surge,  Petre,  occide  el  B sco,  nisi  testes  Idoneos  dedero.  Ipsum  vobis  Domi· 
manduca;  » de  his  sine  dubio  imperans  mandu-  et  Salvatorem  nostrum  JesumCbrlsluin  testem 
caudis  quadrupedibus,  et  serpentibus,  et  volatilibus,  horum  el  auctorem  dabo,  quomodo  pisces  horni- 
quae  superposita  linteo  ad  eum  coelitus  sunt  delata,  nes  esse  dicantur,  c Simile  est , inquit  **  , re- 
At  ille  : c Domine,  inquit  ",  lu  scis  quia  nunquam  gnum  coelorum  reti  misso  in  mare,  quod  ex  omni 
commune  aut  immundum  introivit  in  os  meum.  Et  genere  piscium  colligit,  et  cum  repletum  fuerit, 
vox,  inquit,  ad  eum  secundo  : Quod  Deus  munda-  sedentes  supra  littus  condunt  eos  qui  boni  sunt  \l 
vii,  tu  commune  ne  dixeris;  et  hoc  factum  est  per  vasis,  qui  autem  mali,  foras  tnUuinlor.  i Eviden· 
ter.  Et  post  hoc,  inquit,  receptum  est  Hnieum  in  ler  edocuit  eos  qui  retibus  colligi  dicuntur  pisces, 

coelis.  > De  mundis  hic  et  immundis  animalibus  bonos  homines  esse,  vel  malos.  Isii  ergo  sunt, 
ratio  esi.  De  quibus,  rerum  scientia  coelitus  doce-  q<d  secundum  Moysem  pisces  vel  mundi  vel  immun- 
iar apostolus  quoniam  quidem  eminenliorem  se,  el  di  nominantur.  His  igitur  ex  auctoritate  apostolrca 
majorem  non  habebat  in  terris,  el  docetur  non  nna  atque  evangelica  comprobatis,  videamus  quomodo 
voce  nec  una  visione,  sed  trina.  Ego  nec  hoc  ipsum,  unusquisque  hominum  vel  mundus,  vcl  immundus 
quod  tertio  h£c  dicuntur,  otiose  dictum  suscipio,  possit  ostendi.  Omnis  botno  babel  aliquem  in  se 
Tertio  ci  dicitur,  et  per  illum  omnibus  nobis  : ^ cibum,  quem  accedenti  ad  se  proximo  piaebeat. 
f Quod  Deus  mundavit,  tu  commune  ne  dixeris,  i enim  potest  fleri,  ut  cuin  accesserimus  adin- 

Quse  enim  mundavit,  non  sub  una  appellatione  vicem  nos  homines,  el  conseruerimus  sermonem, 
mundantur,  neque  sub  secunda,  sed  nisi  el  lenia  “on  aliquem,  vel  ex  respqnsioiie,  vel  ex  interroga- 
appcllatio  nominetur,  nemo  mundatur.  Nisi  enim  tione,  vel  ex  aliquo  gestu  aut  capiamus  inter  nos 

in  Patre,  el  Filio,  et  Spiritu  sancio  fueris  mundatus,  gustum,  aut  praebeamus·  Et  si  quidem  mundus 

mundus  esse  non  poteris.  Propterea  ergo  quae  pro  homo  est,  el  bonae  mentis  is,  de  quo  gustum  ca- 

eniundatione  ostendebantur,  non  semel,  neque  ile-  pinius,  mundum  sumimus  cibum.  Si  vero  inimun- 

rom,  sed  tertio  ostenduntur,  el  tertio  praecipiun-  sit  quem  contingimus,  et  immundum  cibum, 

liir.  Erant  ergo  omnia  in  ilio  linteo  quadrupedia,  secundum  ea  quae  supra  dicta  sunt,  sumimus.  Et 

el  reptilia,  ei  volucres  cceli.  £l  post  haec  cogitabat,  propterea,  puto,  apostolus  Paulus  de  talibus,  velul 
inquit,  intra  semetipsum  Petrus,  quid  lioc  esset,  immundis  animalibus,  dicit  " : t Cum  hujusmodi 

El  adhuc  eo  cogitante  supervenerunt,  inquit  ",  hi  cibum  sumere.  > Verum  ut  evidentius  tihi  pa- 
qui  a Cornelio  centurione  missi  luerant  ex  hac  civi-  lescanl  ad  intellectum  quae  dicimus,  de  majoribus 
late  (5),  id  est  a Caesarea  in  Joppe.  Ibi  namque  erat  sumamus  exemplum,  ul  inde  paulaliin  descenden- 
Peirus,  el  hospitabatur  apud  Simonem  quemdam  co-  les  usque  ad  inferiora  veniamus.  Dominus  et  Sal- 
riarium.  Bene  autem  Petrus  apud  coriarium  manet,  valor  noster  dicit"  : i Nisi  manducaverilis  carnem 
illum  fortasse,  de  quo  dicit  Jacob”%  quia  c pelle  meet  tneaitt,  ei  biberitis  sanguinem  meum,  non  habebitis 
carne  225  induisti,  i Sed  haec  in  excessu  diciasinl.  vitam  in  vobis  ipsis.  Caro  mea  vere  est  cibus,  el 
Inierim  superveniunt  qui  missi  fueram  a Cornelio  sanguis  meus  vere  est  potus.  » Jesus  ergo  quia  lo- 
ad  Petrum  : quos  ille  suscipiens,  audit  ab  eis  quae  tus  cx  loto  mundus  est,  tota  ejus  caro  cibus  est^ 
sibi  Cornelius  mandat.  El  descendens  de  superiori-  ei  totus  sanguis  ejus  potus  est;  quia  omne  opus 
bus,  venit  ad  Cornelium.  Descendit,  dicit  : adhuc  ejus  sanctum  est,  el  omnis  sermo  ejus  verus  est. 
eDiin  deorsum  erat  Cornelius,  ei  in  wiferloribus  Propterea  ergo  el  caro  ejus  verus  est  cibus,  el  san- 

" Coloss.iiK  1.  "Mallh.ixiv,  17.  " Aci.  x,  9,  H.  " ibid.  " ibid.,  14  el  seqq.  " ibid.  " Job, 
X,  11.  " Act.  X,  48.  " Mallh.  xm,  47.  " Cor.  v,  1 1.  " Joan.  vi,  54  ct  56. 

(4)  Mss.,  t otiose.  i (®)  0*nnes  mss.,  € reddidisti.  > Libb.  editi, « rod- 

(5)  Ex  civitate,  eic.  Hinc  liquet  Origenem  liasce  in  didimus.  > 

Leviiiciim  bomilias  Ciesareus  habuisse. 


IS7  ORIGEMS  m 


gtiis  c;fu9  Tenis  esi  pOtoi.  Ctfrnibus  enim  ci  sangnine 
Terlii  sui  tanqusm  mundo  cibo  ac  poui,  polat  ct 
reiicil  omne  hominam  genes.  Secundo  in  hoc  toco 
post  illius  csniein,  mundus  cibus  est  Petrus,  et 
Paulus,  et  omnes  apostoli.  Tertio  loco  discipuli  eo- 
rum : et  sic  unusquisque  pro  quantitate  merito- 
rum, vel  sensuum  puritate,  proximo  suo  mundus 
efficitur  cibus. . H;ec  qui  audire  nescit,  detorqueat 
fortassis,  et  avertat  auditum  secundum  illos,  qui 
dicebant  **  : c Quomodo  dabit  nobis  hic  carnem 
suam  manducare  ? Quis  potest  audire  eum  ? £t  dis- 
cesserunt ab  eo.  » Sed  vos  si  filii  estis  Ecclesiae,  si 
cvangelicis  imbuti  mysteriis,  si  Verbum  caro  fa* 
ctiiro  habitat  in  vobis,  agnoscite  qua*  dicimus,  quia 
Domini  sunt,  ne  forte  qui  ignorat  ignoretur**. 
Agnoscite  quia  figurae  sunt,  quae  in  divinis  volumi- 
nibus scripta  sunt,  et  ideo  tanquam  spiritales  et 
non  uuiqiiam  carnales  examinate,  et  intelligite  quae 
dicuntur.  Si  enim  quasi  carnales  ista  suscipitis, 
laedunt  vos,  et  non  ahiiiU  Est  enim  et  in  Evangeliis 
littera  quae  occidit,  non  solum  in  Veteri  Tesiamen- 
to  occidens  littera  deprehenditur.  Est  et  in  Novo  Te- 
stamento littera  , quae  occidat  eum,  qui  non  spi- 
ritaliter quae  dicuntur  adverterit.  Si  enim  secundum 
lutram  sequaris  hoc  ipsum  quod  dictum  est  ** : 
c Nisi  msiidncaveritis  carnem  meam  (7),  et  bibe- 
vilis  sanguinem  meum,·  occidit  haec  littera^  Vis  tibi 
et  siiam  de  Evangelio  proferam  litteram,  quae  oc- 


cidit? c Qui  non  habet,  inquit  **,  gladium,  tea- 
(lat  luiiicam  suam  et  emat  gladium.  > Ecce  et  Iim 
littera  Evaiigelii  est,  sed  occidit.  Si  vero  spiriia· 
liter  eam  suscipias,  non  occidit,  sed  est  in  ea  spi- 
ritus vivificans.  Et  ideo  sive  in  lege,  sive  in  Eraa- 
geliisquae  dicuntur,  spiritaliter  suscipe,  quia  ispi- 
ritalis  dijudicat  omnia,  ipse  vero  a nemine  dijadi· 
dicatur  **.  » Ut  ergo  diximus,  omnis  bomo  lubet 
iii  se  aliquem  cibum,  ex  quo  qui  sumpserit,  siqol· 
dem  bonus  est,  et  de  bono  thesauro  cordis  sui  pro- 
fert bona,  mundum  cibum  prarbet  proximo  suo.  Si 
vero  malus,  et  profert  mala,  immundum  cibum 
praebet  proximo  suo.  Potest  euiin  quis  innocens  et 
rectus  corde,  miiiidum  animal  ovis  videri,  et  pru- 
bere  audieiiiise  cibum  mundum  tanquam  ovis,  qn« 
est  animal  loiindum.  Similiter  et  in  caeleris.  Et  ideo 
omnis  homo,  ut  diximus,  cum  loquitur  proximo 
suo,  et  sive  226  prodest  ei  ex  sermonibus  suis, 
sive  nocet,  et  mundum  ei,  aut  immundum  efficitur 
animal,  ex  quibus  vel  mundis  utendum,  vel  immun- 
dis praecipitur  abstinendum.  Si  secundam  hanc  in- 
telligentiam  dicamus  Deum  summum  (8)  leges  ho- 
minibus promulgasse,  puto  quod  digna  videbitur 
divina  majestate  legislatio.  Si  vero  assideamus  lil· 
tera;(9),  et  secundum  lioc,  vel  quod  Judaeis,  velid 
quod  vulgo  videtur  accipiamus  quae  in  lege  scripu 
sunt,  erubesco  dicere  et  confiteri,  quia  tales  legti 
dederit  Deus.  Videbuntur  enim  magis  elegantes  et 


·*  Joan.  VI.  55.  61.  67.  ··  1 Cor.  xiv,  58.  ·*  Joan.  vi,  54.  ·*  Luc.  xxii  ,56.  ·*  I Cor.  ii.  15. 


SSi  enim  ucundum  litteram  seqiioru  hoc  ipsum 
dictum  est : Nisi  manducaveritis  carnem  meam, 
elc.  Id  unum  significat  hoc  loco  Origenes  carnem 
Christi  non  manducari  more  aliorum  ciborum  circa 
externum  symbolum.  Hoc  nibil  pertinet  ad  rem  sa- 
cramento eucharistico  eomprebensam.  Vide  Uue- 
liuin  Originariorum  lib.  ii,  qtia;sl.  14,  num.  2. 

(8)  Mss.,  € summum,  > Libb.  editi,  c oiuiiipo- 
teiitem. » 

a;St  vero  assideamus  litierte,  etc.  Ex  hoc  aliisqne 
ibus  locis  clariss.  fluctius  Ori^entaitorum  lib.  ii, 
qtix8l.l3,nuni.  2,  probat  non  semel  ab  Origeiie  litte- 
ralem Scripturas  sensum  pessumdari,  licet  ibidem 
Biim.  4 agiioscat.ab  eodem  aliquando  suam  litierae  di- 
gnitatem servari»  Caelenim  idem  peccavit  Tertullia- 
nus lib.  v odvmiia  Marcionem,csp,  5,  scribens  nihil 
tam  coiileinplibile  esse,  quam  ciborum  exceptionem 
per  Moysem  prarccpiam.  Tolerabilius  id  fuerit  quod 
Pluiardius  homo  ctbiiicus  iu  Symposiacon  lib.  iv, 
problemate  5,  agens  de  Judaeorum  abstinentia  ab 
esu  carnis  suillae,  censuerit  fabulas  videri  leges  ac 
ritus  populi  Judaici,  tiisi  is  habeat  rationes  quas- 
dam graves,  quas  iioii  afferat.  Atqui  non  desunt 
ejusmodi  rationes  pariim  physicae,  parliin  morales. 
Physicas  quasdam  affert  sanctus  Tbomas  prima  se- 
ottiidae  quaesi.  fU2,  art.6,  laugiHiturqiie  a Plularcho 
loco  supra  citato,  et  alibi ; cui  adjunge  dEUaiiuro 
lib.  X Ve  animal,,  cap.  16.  Morales  sumuntur  aut 
ex  animantium  instinctu,  de  quibus  iiiulia  et  varia 
videre  est  passim  in  sanctis  Patribus  et  apud  Ari- 
sleain  lib.  De  LXX  Interpretibus,  circa  medium  , 
quem  locum  proferi  Eusebius  Praparat,  evangelic, 
lib.  VIII,  cap.  9,  et  apud  Philonem  Judaeum  saepe ; 
aut  ex  consuetudinibus  iEgypiiorum,  nituioinque 
vanae  genti  addictorum  Hebraeorum.  Nam  ut  docet 
Origenes  lib.  iv  Contra  Ceisnm,  Tlieodoritusqoacst.  1 
in  Leviiicuin,  et  sermone  De  sacrificus,  lom.  IV,  p. 
584,  585 ; auctor  liesponsionum  ad  orthodoxos,  in 


operibus  Justini  martyris,  re»pons.  ad  qu.  35, atque 
iEIianus  ioco  supra  citato,  iEgyptii  mullis  bestiis 
ad  praesagia  utebaiitor,  cunctaqiie  animalia  prsier 
suem,  quem  exsecrabantur , quoque  vescebamur 
solo,  adorabant.  Inio  el  ipsum  suem  abiEgypiiis 
nonnullis  adoratum  esse  testis  est  bislorm  Barlaaini 
apud  Damascenum  cap.  27.  Item  de  ifigyptiaca cires 
hoc  animal  indulgentia  babeiniis  senteitiiamEodoii 
eodem  ifiliaiii  capite,  atque  Anaxandridis  versus  ia 
Afbenaei  Deipnosophislis,  lib.  vn,  p.  299,  300.  Hine 
itaque  velitum  Judaeis  porcinam  comedere  : iiincad 
immiindanim  iiumenim  relatae  animantes  unirersa 
iiae  pro  praesagis  habebantur : hinc  ex  pecudibus 
iis  ^gyptioriiJii,  mansuetiores  sacrificiis  et  dafd· 
bus  deputatae  fueruiii, aliae  vero  impurarum  nomiuc 
donatae  : quo  cultus  indigna  judicarentur  ea  q«2 
apponebantur  altaribus  el  mensis,  quaeque  ab  epulis 
impuri  talis  causa  ejiciebantur.  Praeciare  Terlullia- 
iius  lib.  II  contra  Marcionem,  cap.  18  : i Et  si  lex 
aliquid  cibis  detrahit,  el  immunda  pronuiiiiat  aui- 
inalia  quae  aliquando  benedicta  sunt,  consilium  ex- 
ercendae conliiiemiae  iutellige,  et  frenos  imposito· 
illi  gulae  agnosce,  quae  cuin  panem  ederet  angelonioi, 
cucumeres  ci  pe|H>iies  ^gypiioruin  desiderabat. 
Agnosce  simul  et  comitibus  gulae,  libidini  scilicet 
atque  luxuriae  prospectum,  quae  fere  ventris  casti· 
gaiioiie  frigescunt.  Manducaverat  enim  populus  el 
biberat,  ei  surrexerat ludere.  Proinde  ul  et  pecuiiix 
ardor  restingueretur  ex  parte,  qua  de  vicius 
cessilate  causatur,  pretiosorum  cikmruoi  ainbriio  de- 
tracta est.  Postremo  ut  facilius  homo  ad  jejunan- 
dum Deo  iormareiur,  paucis  et  non  gloriosis  escii 
assuefactus,  et  nihil  de  lautioribus  esuriturus.  ■ Ex 
bis  itaque  dicendum  est  cum  Judxi  certis  cibis  ab- 
stinere jubentur,  Dei  in  ferendo  mandato  iiou  fuisse 
consilium  ut  solam  legis  litteram  servarent,  sed  po 
tius  ul  ad  praecepti  causas  attenderent. 


489 


IN  LfiVITIGQM  H0M1LIA  ΤΠ.  190 

rationabiles  liominum  leges,  verbi  gratia,  vel  Ro-  A disciplinam,  et  abjecisti  sermones  meos  post  te.  » 
manonim,  vel  Atbeniensiiim,  vei  Lacedsmonionim.  Io  qtio  evidenter  ostendit  istnm  mminantem  qui- 
Si  vero  secundam  hanc  inieiligentiain,  quam  docet  dem,  sed  ungulam  non  dividentem,  et  ideo  im- 
Ecclesia,  accipiatur  Dei  lex,  tunc  plane  omnes  hu-  mundus  est  quicunque  est  talis.  Et  iterum  esi 
manas  supereminet  leges,  et  vere  Dei  lex  esse  cre-  alius,  vel  ex  bis  qui  extra  religionem  nostram 
detur.  Itaque  bis  ita  praemissis,  spiritali,  ut  coinmo-  sunt,  vcl  ex  his  qui  nobiseum  sunt ; qui  dividuo· 

niiitnus,  inteliigeiuia  de  mundis  et  immundis  ani*  quidem  ungulas,  et  ita  incedunt  in  viis  suis,  ut 

iiialibus  aliqua  perstringamus.  actus  suos  ad  futurum  saMsulum  praeparent.  .Multi 

6.  c Omne,  inquit  pecus  qtiod  ungulam  2S7  ^uim  ita  el  ex  philosophis  sapiunt,  et  futurum 
tilvtdii,  et  ungulas  habet,  ei  reducit  ruminationem  esse  Judicium  credunt.  Immortalem  namque  animam 
in  pecoribus,  haec  mandiicabilis.  Praeterea  ab  his  aentiiint,  et  remunera lionem  bonis  quibusque  posi- 
non  manducabitis,  quae  reducunt  ruminationem,  et  * conflieniur.  Hoc  ei  haereticorum  nonnulli  fa- 
non  dividunt  ungulas,  et  habent  ungulas.  Camelus,  nuot,  et  quantum  expetit  (10),  timorem  futuri  jii· 
qooniam  reducit  ruminationem,  et  ungulam  non  gerunt,  et  actus  suos  tanquam  in  divino  exa- 

dividit,  immundum  erit  boc  vobis.  Ei  lepus,  quo-  requirendos  cautius  temperant.  Sed  borum 

Diam  reducit  ruminationem,  et  ungulam  non  divi-  ^ ulerejue  non  ruminat,  nec  revocat  ruminationem, 
dit,  immundum  boc  erit  vobis;  et  herinaciiis,  quia  enim  ea  quae  in  lege  Dei  scripta  sunt  audiens, 
reducit  ruminationem,  et  ungulam  non  dividit,  im«  meditatur,  ac  revocat  ad  subtilem  et.  spiritalem  iii- 
luandum  hoc  vobis,  et  sues,  > eic.  Decernit  ergo  teiligentiam  ; sed  statim  ut  audierit  aliquid,  aut 
ne  manducentur  hujusmodi  animalia,  quae  cx  p.irte  contemnit,  aut  despicit,  nec  requirit  qui  in  viliori- 
videntur  esse  inunda,  et  ex  parte  immunda  : sicut  verbis  pretiosus  lateat  sensus.  Et  habent  isti 
camelus  ex  eo  quod  ruminat,  mundus  videtur;  ex  dividentem  quidem  ungulam,  sed  rumiiiationeiii 
eo  autem  quod  ungulas  divisas  non  babei,  imroun-  revocant.  Tu  autem,  qui  vis  esse  mundus,  con- 
das dicitur.  Post  haec  jaiin  nominat  et  leporem  et  venientem  habeto  vitam,  consonam  et  scientiae,  et 

herinacium,  sed  et  ipsos  dicit  ruminare  quidem,  ^clus  intclleciui  : ut  sis  in  utroque  mundas,  ui  et 

sed  ungulas  non  dividere.  Alium  vero  ordinem  fa-  revoces  niminalioiiero,  et  ungulam  dividas,  sed  et 

cit  eorum , qui  ecoiiirario  ungulam  quidem  divi-  vogulas  ut  producas,  sive  abjicias.  Requiramus  et 

dunt,  sed  non  ruminant.  Primum  ergo  videamus  hujus  rei  testimonium,  quomodo  ungulas  produci- 

qai  sunt  isti,  qui  ruminant,  et  uiigu  ani  dividunt,  nniSt  vel,  ut  alibi  legitur,  abjicimus.  Scriptum  est 

quos  mundos  appellat.  Ego  arbitror  illum  dici  ru-  bt  Deuteronomio:  eSi,  inquit**,  exieris  ad  bellum 

minare,  qui  operam  dat  scientiae,  ei  in  lege  Domini  ^ adversum  inimicos  tuos,  et  videris  ibi  mulierem  de- 
meifitalur  die  ac  nocte.  Sed  audi  quomodo  dictum  <^ora  specie,  et  concupieris  eam,  assumes  eam,  el 

eat  : c Qui  dividit,  inquit,  ungulam,  ei  revocat  rades  omnem  pilum  capitis  ejus,  et  ungulas  ejus, 

ruminationem.  » Revocat  ergo  niininatlonem,  qui  et  indues  eam  vestimentis  lugubribus ; et  sedebit 

ea  qum  secundum  ii  lieram  iegii,  revocat  ad  sensum  in  domo  lugens  patrem  suum,  et  matrem  suam,  et 

spirilalein,  et  ab  inilmis  et  invisiJ)il  bue  ad  invisi-  domum  paternam  suam,  el  post  triginta  dies  erit 

bilia  et  aliiora  conscendit.  Sed  si  medileris  legem  tibi  uxor.  i Sed  nunc  non  boc  est  proposituro,  ut 

divinam,  el  ea  quae  legis,  ad  subtilem  el  ad  spirita-  liaec  quae  in  testimonium  vocata  sunt,  explanentur; 

leoi  ioielligentiam  revoces,  vita  autem  tua  et  actus  *ed  propierea  diximus,  quia  ei  bic  de  ungulis  meii- 

itti  non  sunt  tales,  ut  habeant  discretionem  viise  Ho  facia  esi.  Verumtamen  et  ego  frequenter  exivi 

prmseDiis  el  fulurae  hujus  saeculi  el  saeculi  super-  ad  bellum  contra  inimicos  meos,  et  vidi  ibi  in  prae- 

venturi;  si  non  ista  competenti  ratione  discernas,  dam  mulierem  decora  specie.  Quaeeunque  enim  b^ 

ei  dividas,  camelus  es  loriuosus ; qui  cum  intelle-  ne  et  rationabiliter  dicia  invenimus  apud  ioimicos 

clum  acceperis  ex  meditatione  legis  hujus  divinae,  nostros,  si  quid  apud  illos  sapienter  et  scienter 

non  dividis , neque  segregas  praesentia  et  futura,  ^ dictum  legimus,  oportet  nos  mundare  id,  et  sb 
nec  angustam  viam  a via  spatiosa  secernis.  Sed  ad-  scientia  quae  apud  illos  est  auferre  et  resecare  om- 

fauc  manifestius  quod  dicitur  explanemus.  Sunt  qui  «ne  quod  emortuum  ei  inane  est,  hoc  enim  sunt  om- 
assamnnt  testamentum  Dei  per  os  suum,  et  cum  nes  capilli  capitis  et  ungulae  mulieris  ex  inimico- 

legem  Dei  in  ore  habeant,  vita  el  actus  cui  longe  a Tum  spoliis  assumptae,  et  ila  demum  facere  eam  no- 

verbis  eorum  et  sermonibus  discrepant·  Dicunt  bis  uxorem,  cum  jam  nihil  ex  iliis  quae  per  iitflde- 

enini  et  non  faciunt ; de  quibas  el  Propheta  dicit  : liiatem  mortua  dicuntur,  habuerit,  iiibil  in  capite 

« Peccatori  autem  dixit  Deus  : Quare  tu  enarras  habeat  mortuum,  nibil  in  manibus,  ut  neque  sen- 

jusiiiias  meas,  et  assumis  testamentum  meum  per  sibus,  neque  actibus,  immundum  aliquid,  aut  mor- 
os tuum?  » Vides  ergo  quomodo  ille  ruminat,  qui  tuum  gerat.  Nihil  enim  mundum  habent  mulieres 

lesiamenium  Dei  babei  in  ore  suo.  Sed  quid  in  hostium  nostrorum,  quia  nulla  est  apud  illos  sa· 

scqiieolibus  ad  eum  dicitur  **  ? i Tu  autem  odisti  pienlia,  cui  immuirditia  aliqua  non  sit  admista·  Ye- 

·«  Levit.  XI,  δ et  seqq.  ·’  Psal.  xlix,  46.  ··  ibid.  17.  ·»  Deui,  xxi,  10. 

190;  Mas.,  € expedit.  i Libb.  editi,  i spectat,  i 

Pateol.  Gn.  Xll. 


le 


491 


OftlGENlS 


491 


lim  tamen  dicerem  mihi  Judaei  quomodo  apud  eoe  Λ raptu  viTiint.  Hae  sunt  animae,  quae  secundum  boc 


ista  serrentur.  Quid  causae,  quid  rationis  esi  de- 
calvari mulierem,  et  ungulas  ejus  demi?  Verbi  cau- 
sa, ponamus  quod  ita  invenerit  eam  is  qui  dicitur 
invenisse,  ut  neque  capillos,  neque  ungulas  habeat, 
quid  habuit,  quod  secundum  legem  demere  Jubere- 
liir?  Nos  vero  quibus  militia  spiritalis  est,  et  anna 
non  carnalia,  sed  potentia  Deo  ad  destruenda  con- 
silia, decora  mulier  si  reperta  fuerit  apud  hostes, 
et  rationabilis  aliqua  disciplina,  boc  modo  purifi- 
cabimus eam  quo  superius  diximus.  Oportet  ergo 
eum  qui  mundus  est,  non  solum  dividere  ungulas, 
et  non  solum  praesentis  saeculi  et  futuri  actus  et 
opera  discernere,  sed  et  ungulas  producere,  vel, 
iit  alibi  legimus,  abjicere,  ui  purificantes  nos  ab 
operibus  mortuis,  permaneamus  in  vita. 

7.  Haec  quidem  generaliter  dicta  sint  de  anima- 
libus : illa  vero  (|uae  in  aquis  sunt,  quia  dicuntur, 
siquidem  habeant  pinnas  et  squamas,  munda  esse; 
si  vero  non  habeant,  immunda,  nec  edi  debere;  il- 
lud in  bis  ostenditur,  ut  si  quis  est  in  aquis  istis, 
et  in  mari  vitae  hujus,  atque  in  fluctibus  saeculi  po- 
situs, tamen  debeat  satis  agere,  ut  non  in  profun- 
dis  jaceat  aquarum,  sicut  sunt  isti  pisces  qiii  di- 
ouiitur  non  hjibere  pinnas  neque  squamas.  Haec 
namque  eorum  natura  perbibetur,  ut  in  imis  scni- 
per  et  circa  Ipsum  ccenum  demoreniur , sicut  sunt 
anguillae,  et  huic  similia,  quae  non  possunt  ascen- 
dere ad  aquae  summitatem,  neque  ad  ejus  superio- 
ra pervenire.  Jlii  vero  pisces  qui  pinnulis  juvamur, 
ac  squamis  muniuntur,  ascendunt  magis  ad  supe- 
riora, et  aeri  huic  viciniores  fiunt,  velut  qui  liber- 
tatem spiritus  quaerant.  Talis  est  ergo  sanctus  quis- 
que, quia  intra  retia  fidei  conclusus,  bonus  piscis 
a Salvatore  nominatur  : qui  etiam  mittitur  in  vas, 
velutt  pinnas  habens  et  squamas.  Non  enim  ba- 
buUset  pinnas,  non  resurrexisset  de  coeno  incredu- 
litatis, nec  a<l  rete  fidei  pervenisset,  nisi  pinnis  ad- 
jutus ad  superiora  venisset.  Quid  est  autem  quod 
et  squamas  habere  dicitur?  taiiquam  qui  paratus 
sit  vetera  indumenta  deponere.  Hi  enim  qui  squa- 
mas non  habent,  veiul  ex  integro  carnei  sunt  et 
toti  carnales,  qui  deponere  nihil  possunt.  Si  quis 
ergo  habet  pinnae,  quibus  ad  superiora  nitatur, 
mundus  est.  Qui  vero  non  habet  pinnas,  sed  in  in- 
ferioribus permanet,  et  in  coeno  semper  versatur, 
immundus  est.  Similiter  autem  de  avibus,  c Non, 
manducabis,  inquit  hsc,  quia  iininunda  sunt; 
aquilam,  el  vulturem, » et  caeiera  bis  similia.  His 
etenim  avibus  semper  mortuorum  corporum  cibus 
est,  et  ex  mortuis  cadaveribus  vivunt.  Omnes  ergo 
qui  hujusmodi  vitam  gerunt  immundi  habendi  sunt. 
£go  puto  el  illos  in  his  nominari,  qui  alienis  in- 
cubant inoftibus  et  arte  quadam  vel  fraude  testa- 
menta subjiciunt.  Hujusmodi  enim  homines,  vultu- 
res et  aquilae  merito  appellantur^  velut  mortuorum 
cadaveribus  inhiantes.  Scio  et  alia  volatilia,  quae 


quidem,  quod  rationabiles  et  imbutae  228  ^uiii  li- 
beralibus institutis,  vel  rationabilibus  disciplinis, 
volatilia  videntur.  Legunt  enim  el  requirunt,  vel 
de  ratione  coeli,  vel  quomodo  mundits  Dei  provi- 
dentia gubernetur;  secundum  haec  ergo  volaiilLi  no- 
minantur. Si  vero  hujusmodi  homines  inique  agsni, 
et  contra  legem  faciant,  diripiant  proximos,  oi, 
cum  in  verbis  esse  videatur  eruditio  coeie^tis,  ία 
actibus  carnalia  et  mortua  opera  geraiil,  recte  vul- 
tures vel  aquilae  dicendi  sunt,  quae  de  excelsis  al 
carnes  mortuas  ac  foetidas  delabunlur.  Ad  boc  re- 
ferenda est  et  accipitris  rapacitas,  et  caeleroniiQ 
omnium ; ex  quibus,  quaedam  sunt  volatilia  rapaci- 
tati sludcntia,  quaedam  vero  non  lam  rapacitatem, 
B quam  obscuritatem  et  tenebras  amantia.  i Omnis 
enim  qui  male  agit,  odit  lucem,  et  npn  veoilad 
lucem  » ut  sunt  noctuae  et  vesperiiliooes,  ei  ex- 
tera quae  lex  pronuntiavit  immunda.  A quibas  om- 
itibiis  spiritali  nos  observantia  custodientes,  el  ei- 
buiu  ex  mundis  animalibus  appetentes,  etiam  ipsi 
puri  efficiemur  et  mundi,  per  Clirisliim  Dominum 
nostrum  : per  quem  est  Deo  Patri  cum  Spirila 
sancto  gloria  et  imperium  in  s.nectila  saeciilorom. 
Aiiicn. 

IIOMILIA  Ylll. 

De  eo  quod  ecriptum  est  : t Mulier  queecunqttt  con- 
ceperit semen,  et  pepererit  masculum,  immuHds 


erit  septem  diebus,  > et  de  diversitatibus  lepra  ac 
purificationibus  leprosi. 

^ 1.  Medicum  dici  in  Scripturis  divinis  DomiDoc 

nostrum  Jesum  Christum,  etiam  ipsius  Dotniui  sen- 
tentia perdocemur,  sicut  dicit  in  Evangeliis^: 
c Non  indigent  sani  medico,  sed  qui  male  habent. 
Non  enim  veni  vocare  justos,  sed  peccatores  in  per- 
niieniiam. » Omnis  autem  medicus  ex  herbamm 
succis  vel  arborum,  vel  etiam  metallorum  venis, 
vel  animantium  naturis,  profutura  corpoiibus  me- 
dicamenta componit.  Sed  herbas  istas  si  quis  forte 
antequam  pro  ratione  artis  componantur  aspiciai, 
siquidem  in  agris,  aut  nionlibiis,  velut  fenum  vile 
conculcat  et  praeierit.  Si  vero  eas  intra  medici 
scholam  dispositas  per  ordinem  viderit,  licet  odo- 
rem tristem,  fortem  el  austerum  reddant,  tamen 
suspicabitur  eas  curae  vel  remedii  aliquid  coalioere, 

D etiamsi  nondum  quae,  vel  qualis  sit  sanitatis  nc  re- 
medii vinus,  agnoverit.  Haec  de  communibus  me- 
dicis diximus.  Veni  nunc  ad  Jesum  coelestem  me- 
dicum, iiilra  iid  hanc  stationem  medicinae  ejus  Ec- 
clesiam, vide  ibi  languentium  jacere  mulli ludiiienu 
Venit  mulier,  quae  ex  partu  immunda  effecta  est, 
venit  leprosus,  qui  ex  ira  castra  separatus  est  pro 
immunditia  leprae,  quaerunt  a medico  remedium 
quomodo  sanentur,  quomodo  mundentur;  el  qoia 
Jesos  hic  qui  medicus  est,ipse  est  et  Verbum  Dei, 
aegris  suis  non  herbarum  succis,  sed  verborum  sa- 
' crameniis  medicamenta  conquirit.  Quae  verbonia 
medicamenta  si  quis  incultius  per  libros  tanquam 


Levit.  XI,  15.  Joan.  iii,  20.  Levit,  xii  el  xiii.  Malth.  ix,  12, 15. 


495  IN  LEYITiGUH  HOMILIA  VIII.  494 

per  agros  viJeat  esse  dispersa,  ignorans  singulo-  A < Ubi  autem  venit  plenitudo  temporum,  inisH  Deus 

rum  dictorum  virtutein,  ul  vilia  hacc  et  nullum  ser-  Filiiiin  suum,  factum  ex  muliere,  facium  sub  lege, 

inonis  cultum  habentia,  praeteribit.  Qui  vero  ex  ut  eos  qui  sub  lege  erant  redimeret;  > responde- 

aliqua  parte  didicerit  animarum  apud  Christum  esse  bimus  ei,  quia  in  hoc  Apostolus  mulierem  non  pro 

medicinam,  inielliget  profecto  ex  his  libris  qui  in  corruptela  integritatis,  sed  pro  sexus  indicio  no- 

Ecclesia  recilaniur,  tanquam  ex  agris  et  montibus,  minavit;  ut  quia  dicebat  Filium  Dei  missum, simul 

salutares  herbas  assumere  unumquemque*  debere,  et  illud  quod  communi  omnium  ingressu  in  hunc 

sermonum  duntaxat  vim  ; ut  si  quis  illi  (Ii)  est  in  mundum  (15)  venisset,  exponeret. Est  porro  et  aeta* 

anima  languor,  non  tam  exterioris  frondis  et  cor-  tis  istud  vocabulum,  ejus  scilicet , qua  feminino 

ticis  quam  succi  interioris  hausta  virtute  sanetur,  sexui  de  annis  pubertatis  exceditur,  et  ad  id  tem- 

Videamus  ergo  adversum  immunditiam  parius,  et  pus,  qiio  habilis  viro  videatur  esse,  Iransitur  (16). 

contagionem  leprae,  praesens  haec  lectio  quam  di-  Sicut  el  econirario  vir  appellatur  is  qui  adolescen- 

versa,  et  quam  varia  purificationum  medicamenta  tiae  tempus  excesserit,  etiamsi  uxorem  nondum  ha- 
conficiat.  beat,  cujus  vir  esse  dicatur;  quo  nomine  appellari 

2.  c El  loculus  est,  inquit  Dominus  ad  Moy-  solent  etiam  hi,  quos  femineae  admistionis  macula 

sen  dicens  : Loqiiere  filiis  Israel,  et  dices  ad  eos  : U nulla  perstringit.  Si  ergo  recte  dicitur  vir  pro 

Mulier  quaeciinque  conceperit  semen,  ei  pepereril  sola  virili  aetate  (17),  etiam  is  qui  nullius  admis* 
masculum,  immunda  cril  septem  diebus,  i lionera  feminae  noverit : quomodo  non  eadem  con- 

Παρέλχειν  (12)  τό  · f Primo  consideremus  sequentia  etiam  virgo  quae  intemerata  permansit, 
c Έάν  σιυερματισΟυ  , ι secundum  historiam,  si  pro  sola  aetatis*  maturitate  mulier  nominatur  (18)  ? 

ιτροτασσόμενον  του  * c Ka\  non  videtur  quasi  ex  su-  Denique  el  Abraliam  cum  puerum  mitteret  Meso- 

&p(7sv.  ■ Άλλ*  ίφί~  perfluo  additum  c mulier  potaminm  In  domum  Dalhuelis  ut  inde  acciperet 

στημι  μήποτε  tva  προφη-  quae  susceperit  semen  Isaac  filio  suo  uxorem,  et  puer  curiosius  percoiita- 

χίχώς  ή Μαρία  ούκ  έχ  (15),  el  pepereril  roascu-  relur,  ait  ad  eum  : c Quod  si  noluerit  mulier 

τοΟ εσπερματίσθαι τεχοΰ-  Ium,·  quasi  possit  ali-  sequi  me,  reducam  flliuiii  tuum  illuc?  i et  non 

σα  4ρσεν,  μή  νομισθη  ά-  ter  masculum  parere,  nisi  dixii,  quod  si  noluerit  virgo  sequi  me.  Haec  ergo 

acAQapxoc  εΐναι  γεγεννη-  semine  concepto.  Sed  tJicfa  si»t  nobis  de  eo  quod  observavimus  scriptum, 

χυΖα  xbv  Σωτηρα,  εΓρηται  non  ex  superfluo  addiliip.  quia  non  superfluo  addidit  legislator  c mulier 

δλον  τούτο.  Έδύνατο  Sk  Ad  discretionem  namque  «i  conceperit  semen,  et  pepereril  fllium;  » sed 

καΧμή  προσκειμένου  του*  ilHus,  quae  sine  semine  ^ ®sse  exceptionem  mysticam,  quae  solam  Mariam  a 

€ έάν  σπερματισθ^,  · νο·  concepit  et  peperil,  istum  reliquis,  mulieribus  segregaret,  cujus  partus  non 

εΓσθαι  μή  ουσα  άχάθαρ·  sermonem  pro  caeteris  conceptione  seminis , sed  ex  praesentia  sancti 
τος  ή Μαρία.  Ού  γόιρ  ά-  (14)  mulieribus  logisla-  Spiritus  et  virtute  Ollissimi  fuerit, 
πλώς  γυνή,  άλλά  παρ-  lor  adjecit  : ut  non  om-  5.  Nunc  vero  (19)  requiramus  etiam  illud  , quid 

Οένος.  nem  mulierem  quae  pe-  causae  sit  quod  mulier  quae  in  hoc  mundo  nascen- 

perissel,  designaret  immundam,  sedeam  quae conce-  tibu)s  ministerium  priebel,  non  solum  cum  semen 

pio  semine  peperisset.  Addi  quoque  ad  hoc  etiam  susceperit  Immunda  fieri  dicitur,  sed  et  cum  pe- 

illud  potest,  quod  iex  ista,  quae  de  immunditia  seri-  pererit.  Unde  et  pro  purificatione  sua  jubetur 

hitur,  ad  mulieres  229  perlinet.  De  M:iria  autem  offerre  pullos  columbinos,  aut  turtures  pro  pecca- 
dicitur,  quia  virgo  concepit,  el  peperit.  Ferant  lo,  ad  ostium  tabernaculi  testimonii,  ul  repropi- 
ergo  legis  onera  mulieres,  virgines  vero  ab  his  tiet  pro  ipsa  sacerdos;  quasi  quae  repropiliaiio- 
habeantur  iromunes.  Sed  si  nobis  aliquis  occur-  debeat,  et  purificationem  peccati  pro  eo  quod 

rat  argutus,  el  dicat  quia  el  Maria  mulier  in  nascenti  in  hoc  mundo  homini  ministerium  prae- 
Scripluris  nominatur  : sic  enim  dicit  Apostolus’·;  huil.  Sic  enim  scriptum  est’·  : i Et  repropitiabit 

^ ^ t Vers.  nov.  D scepio  peperit  masculum^  putaretur  immunda  e$$e  ge* 

Ulud^  € St  conceperit  semen,  · guoa  prteponUur  nito  Salvatore.  Sed  absque  harum  vocum  adjectione  : 

his  verbis  : i Et  pepereril  masculum,  · videbitur  esse  f Si  conceperit  semen,  · poterat  etiam  Maria  intelligi 

superfluum.  Sed  vide  ne  forte  omnino  h(Bc  simul  dicta  non  esse  immunda,  fion  enim  simuliciler  erat  mulier 

sintf  ne  Maria  qu(e  juxta  prophetas  semine  non  su-  sed  virgo^  * 


Levit.  XII,  2 Calat,  iv,  4.  Genes.,  xkiv,  5.  ” Levlu  xn,  2.  ibid.  7. 

i)  Codex  Saiigerin.,  < IHi. » Libh.  editi,  c iile.  · nium  vita  ingressus  in  hunc  mundum,  > elc  sed 

^42)  Graeca  haec  in  omnibus  fere  Galenis  Graecis  omnes  mss.  ul  in  nostro  textu, 

mss.  reperiuniiir.  (16)  Mss.,  i Iransitur.»  Libb.  editi,  i transi- 

(13;  Codex.  Sangerro.,  i quae  susceperit  semen. » tus.  · 

Libb.  editi,  t quae  conceperit  semen. » (17)  Libb.  edili,  i vir  Ille  pro  sola  temporis  aeia- 

(14)  Codex  Saiigerm.  et  alii,  c pro  caeleris. » Libb.  te.  » Mss.  ut  in  nostro  textu, 
editi,  cprae  caeleris.·  Infra  idem  ms.,  i ad  mulie-  (18)  Mss.,  i nominatur.  · Libb.  edili,  i nomine- 
res  fieriinet.  » Libb.  editi,  lad  mulierem  perii-  lur.  » Infra  codex  Sangerm.,  c puer  curiosus.  > 
L,..  . , . Codex  Sangerin.,  t vero.  » Libb.  edili,  i er- 

(13)  Libn  antea  edili,  c quia  pro  communi  om«  go.  » 


ORIGENIS 


495 

pro  ipsa  sacerdos,  el  mundabitur.  » Ego  in  talibus  Λ cetum  interempturus  est.  > Tides  ergo  quoiBodo  in 


nihil  audeo  dicere,  eentto  tamen  occulta  in  his  quae· 
dam  mysteria  contineri,  et  esse  aliquid  latentis  ar- 
cani, pro  quo  et  mulier  quae  conceperit  ex  semine, 
el  pepererit,  immunda  dicatur,  el  tanquam  peccati 
rea  offerre  jubeatur  hostiam  pro  peccato,  et  ita  pu- 
rificari. Sed  et  Ille  ipse  qui  nascitur,  sive  virilis, 
sive  feminei  sexus  sit,  pronuntiat  de  eo  Scriptura 
quia  non  sit  c mundus  a sorde , etiamsi  unius  diei 
sit  vita  ejus. » Et  ut  scias  esse  in  hoc  grande  nescio 
quid,  et  ule  quod  nulli  sanctorum  ex  seni  entia 
venerit,  nemo  ex  omnibus  sanctis  invenitur  diem 
festum,  vel  convivium  magnum  egisse  in  die  nata- 
lis sui,  nemo  invenitur  habuisse  laetitiam  in  die 
natalis  lilii,  vel  filiae  suae.  Soli  peccatores  super 
hujusmodi  nativitate  laetantur.  Invenimus  etenim  ^ 
in  Yeteri  quidem  Testamento  **  Pharaonein  regem 
JSgypti,  diem  natalis  sui  cum  festivitate  celebran- 
tem, in  Novo  vero  Testamento  Herodem  **.  Uter- 
que  lanieii  eorum  ipsam  festivitatem  natalis  sui 
profusione  humani  sanguinis  crucniavli.  Ille  enim 
praepositum  pistorum , hic  sanctum  propheuiii 
Joannem  obtruncavit  in  carcere.  Sancti  vero  non 
solum  non  agunt  festivitatem  in  die  natalis  sui,  sed 
et  Spiritu  sancto  repleti  exsecrantur  hunc  diem. 
Neque  enim  tantus  ac  taiis  propheta  (Jeremiam 
dico,  qui  in  utero  matris  sanctificatusest,  et  pro- 
pheta In  gentibus  consecratus)  libris  in  aeternum 
ttiansoris  aliquid  inaniter  condidisset,  nisi  secretum 
quid  contioerel,  et  ingentibus  mysteriis  plenum,  ^ 
ubi  dicit  **  : c Maledictus  dies  in  quo  natus  sum, 
el  nox  in  qua  dixerunt : Ecce  masculus.  Maledictus 
qui  annuntiavit  patri  meo,  dicens  : Natus  est  tibi 
masculus·  Laetetur  homo  ille  sicut  civitates  quas 
Dominus  destruxit  in  furore,  el  non  pcenituii.  > 
Yideturiie  tibi  haec  tam  gravia  et  tam  onerosa  im- 
precari propheta  potuisse,  nisi  sciret  esse  aliquid 
iu  ista  nativitate  corporea , quod  et  hujusmodi 
dignilm  maledictionibus  (iO)  videretur , et  pro  quo 
legislator  tot  immunditias  accusaret , quibus  con- 
gruas purificationes  conse^iuenter  imponeret?  Lon- 
gum est  autem,  et  alterius  temporis,  ut  testimonia 
quae  de  propheta  sumpsimus  , explanemus ; quia 
iiunc  non  ieremlae,  sed  Levitici  nobis  propositum 
sst  disserere  lectionem.  Sed  et  Job  non  sine  Spi-  D 
ritu  sancto  loquens,  maledicebat  diem  nalivitatis 
suae,  dicens”  : c Maledicta  dies  io  qua  natus  sum, 
et  iiox  in  qua  dixerunt : Ecce  masculus;  nox  ilia  sit 
lcDebrae,et  non  requirat  230  Domimis  deiiuo, 
neque  veniat  in  dies  anni,  nec  numeretur  inter 
dies  mensium,  i Quod  st  tibi  non  videtur  haec  Jub 
prophetico  et  divino  Spiritu  loqui,  ex  his  considera 
quae  sequuntur  : addidit  enim  ” : c Sed  maledicat 
ram,  qui  maledixit  illum  diem,  in  quo  magnum 

’·  Job.  xivj  4.  ” Genes.  xl,W.  Mare,  vi,  21. 

··  Mauh·  xiJ,  40.  ··  Psal.  l,  7.  ” Levit.  “ 

(20)  Libb.  editi, « maledictionis· » Mss.,^c^  riifle- 
diciionibus.  » 

(21)  Codex  Sangerm.  et  alji,  i pro  reroissione.  > 


Spiritu  sancto  praedixit  de  magno  ceto  quem  is- 
lerfecturus  esset  Dominus,  cujus  typus  erat  tetos 
ille  Jonae  : unde  et  Dominus,  qui  interfecturus  eni 
cetum  istum  diabolum,  dicit”  : « Sicut  enim  Jo- 
nas  tres  dies  et  tres  noctes  fuit  in  ventre  ceti , iu 
oportet  et  Filium  hominis  esse  tribus  diebus  et 
tribus  noctibus  in  corde  terrae.  » Quod  si  placet 
audire  quid  etiam  alii  sancti  de  ista  nalivitsie  sen- 
serint, audi  David  dicentem  ” : i In  iniquitatibus, 
inquit,  conceptus  sum , et  in  peccatis  peperit  me 
mater  mea ; > ostendens  quod  quaecunque  anima  ia 
carne  nascitur,  iniquitatis  et  peccati  sorde  pollui- 
tur ; et  propierea  dictum  esse  illud,  quod  jam  su- 
perius memoravimus  ; quia  t nemo  mundus  a sor- 
de, nec  si  unius  diei  sil  vita  ejus,  i Addi  bis  etiam 
illud  potest,  ut  requiratur  quid  causae  sil,  esm 
baptisma  Ecclesiae  pro  remissione  (21)  pecrslonmi 
detur , sccuiuinm  Ecclesiae  observantiam  eiiam 
parvulis  baptismum  dari;  cum  utique  si  niliilestel 
in  parvulis  quod  ad  remissionem  deberet  et  indul- 
gentiam perlinere,  gratia  baptismi  superfiua  v^ 
relur.  Mulier  ergo  quaecunque  conceperit  semen,  et 
pepererit  masculum,  immunda  erit  septem  diebus; 
sicut  et  illa,  quae  secundum  dies  purgationis  sua 
septem  diebus  segregatur  ab  omiil  mundo.  Quia  in 
sanguine  immundo  facti  septem  dies,  iu  sanguine 
autem  mundo  triginta  et  tres  dies ; sed  boc  in 
masculi  nativitate,  duplos  autem  dies  facit  in  na- 
tivitate feminae·  Incipit  ergo  esse  in  sanguine  mun- 
do ab  oct.iva  die  el  est  in  sanguine  mundo  diebus 
triginia  tribus,  boc  est  tribus  decadis,  et  tribus 
monadis.  Et  cum  cceperit  esse  in  sanguine  mundo 
illa  qnae  peperit,  tunc  circumcidit  infaiilem  : < Oc- 
tava eniiii  die  circumcides,  inquit”,  carnem  pra· 
putii  ejus.  i Haec  est  iex  litterae,  sed  require  tu 
quam  circumcisionem  Apostolus  praedicet,  quam 
nos  el  suscipere  et  haliere  jubet,  c Nos  enim,  in- 
quit ”,  sumus  circumcisio,  qui  spiritu  Deo  aerri- 
mus. > Et  quod  in  Psalmo  sit” : c Alienati  sunt 
peccatores  a vulva,  i considera  si  non  de  illis  hee 
dicit,  qui  illam  circumcisionem  suscipiunt,  qna 
DOS  circumcidi  Apostolus  vetat;  et  tunc  esi  quando 
alienantur  peccatores  a vulva,  cum  non  spiritu,  aed 
carne  circumciduntur.  Quia  qiii  in  lege  circumei- 
duntur,  a gratia  exciderunt.  Igitur  immunda  fieri 
mulier  dicitur,  quae  concepto  semine  peperit  ma- 
sculum ; quae  autem  feminam  pepererit,  non  solum 
immunda  erit,  sed  dupliciter  immiinda.  Bis  enim 
septenis  diebus  tn  immunditia  scribitur  perma- 
nere. 

4.  Sed  inierim  quae  peperit  masculum,  octava  die 
et  qui  natus  est  eircumciditur,  et  illa  fit  munda. 
Satis  operosa  res  est  (22),  in  hae  brevitate  tempo* 

”Jerem.  xx.  14,  15.  ” Job.  iii,  16.  ••ibid. 

Philip.  III,  5.  ” Psal.  LViii,  4. 

Libb.  editi,  c in  remissionem.  » 

(22)  Libb.  editi,  c salis  illa  operosa  res  est.  > M 
mss.  omittitur,  c Hia.  i 


497  IN  LEYITIGUII  HOMILIA  VIII.  498 

ris  ista  contingere,  tamen  nt  In  transcursu  aliqua  A usque  ad  pedes  ejus.  Vel  tertia  species,  in  carnis 

dicamus,  septimana  haec  praesentis  vitae  tempus  vi-  cute  flt  ulcus,  et  sanatur;  et  fit  in  loco  ipso  ul- 

deri  potest.  In  eeptiniana  namque  dierum  consum-  ceris  cicatrix·  alba.  Aut  in  carnis  cute  fit  adustio 

matus  esi  mundus.  In  quo  donec  sumus  in  carne  ignis,  et  post  haec  sanata  adustio  erit  lucida  alba, 

positi,  ad  liquidum  puri  esse  non  possumus,  nisi  aut  cum  rubore  candida.  Quinta  species,  cum  viro 

octava  venerit  dies,  id  est  nisi  futuri  saeculi  tem-  aut  mulieri  fit  in  capite,  aut  in  barba  contagio 

pus  adfuerit.  In  quo  tamen  die  qui  masculus  est  leprae.  Ultima  vero  scribitur  species,  cum  fit  in 

(83),  et  viriliter  egerit,  stalfm  in  ipso  adventu  fu-  calvitie,  vel  in  recalvatione  conuglo  lepne  ru- 

turi  saeculi  purgatur,  et  siaiim  munda  efficitur  ma*  bicoiidae,  quae  est  lepra  efflorens  in  calvitio,  vel 

ter,  quae  genuit  eum.  Purgatam  namque  vitiis  car-  in  recalvatione.  Haec  ut  compendio  exposiiiorits 

nem  ex  resurrectione  recipiet.  Si  vero  nihil  in  se  utainor,  quoniam  quidem  nunc  propositum  nobis 

habuit  virile  adversum  peccatum,  sed  remissus  et  est  breviter  auditores  ex  his  quae  recitata  sunt 

effeminatus  fuit  in  actibus  suis,  cujus  peccatum  lale  admonere,  nec  est  tempus  (87)  ad  liquidum  siii- 

est,  quod  non  remittatur  neque  iii  praesenti  saeculo,  gula  quaeque  discutere,  referenda  mihi  videmur  ad 

neque  in  futuro  : iste  transit  et  unam  et  aliam  unamquamque  speciem  peccatorum,  et  in  his  aiiitnae 

septimanam  in  immunditia  sua,  et  tertia  demum  ^ maculae,  quae  ex  peccatis  ei  accidunt,  intuendae. 


incipiente  oboriri  septimana,  purgatur  ab  immun- 
ditia, quam  feminam  pariendo  contraxit.  Hostiae 
vero,  quae  pro  hujusmodi  immunditia  jubentur  adhi- 
beri, dupliciter  dIstingiiuiUiir.  Primo  jubetur  agnus 
offerri  anniculus  sine  macula  in  holocaustum,  ei 
pullus  columbinus,  aut  turtur  pro  peccato.  Secun- 
da vero  mandatur  bostia,  si,  inquit  (84),  non  inve- 
nerit manus  ejus  quod  sufficiat  ad  agnum,  accipiat 
duos  turtures,  aut  duos  pullos  columbarum,  unum 
ad  holocaustum,  et  alium  pro  peccato.  Unde  et  mi- 
mm  videtur  qiiod  oblatio  Mariae  non  habuerit  ho- 
stiaaa  primam,  id  est  agnum  anniculum,  sed  secun- 
dam ; lanquam  cujus  manus  non  suffecerit  ad  pri- 
maiti.  Sic  enim  scriptum  est  de  ea  : Venerunt,  in- 
quit parentes  ejus,  c ut  offerrent  pro  eo  ho- 
siiam,  secundum  quoJ  scriptum  est  in  iege  Domini, 
par  torturum  aut  duos  pullos  columbarum.  > Sed 
et  in  boc  ostenditur  verum  esse  illud  quod  scriptum 
est,  quia  Christus  Jesus  c cum  dives  esset,  pro  no- 
bis (t3)  pauper  faCtus  est  i Ideo  ergo  et  matrem 
de  qua  nasceretur,  elegit  pauperem,  et  patriam 
pauperem,  de  qua  dicitur  ** : c Ettii,  Beihlehem, 
minima  es  in  millibus  Juda,  i ei  reliqua.  Verum 
baec  breviter  transcurrere  cogimur,  nec  singula 
quae  scripta  sunt  discutere  (86)  quoniam  quidem 
festinamus  aliquid  etiam  de  231  legibus  leprae 
quae  recitatae  sunt,  pertractare. 

5.  Invenimus  ergo  sex  species  propositas  esse 
de  hominum  lepra ; quae  sex  species  lioc  modo  1 
describuntur.  Aut  enim  in  eiitc  corporis  flt  cica- 
trix, et  atgrioro  exalbidam,  ei  tunc  fit  in  cute  cor- 
poris ejus  contagio  leprae.  Aut  efflorens  efflorebit 
lepra,  et  conteget  omnem  cutem  contagio  a capite 

**  Lue.  Π,  84.  **  II  Cor.  viii,  9.  **  Micb.  v,  8. 

(83)  In  tfuo  tamen  die  qui  maeculue  es/,  etc.  Con- 
sule Huetium  Origenianarum  lib.  ii,  quaesi,  il, 
iiom.  17. 

(84)  Libb.  antea  editi,  i aut  pulli  columbini , aut 
turtures  pro  peccato.  Secundo  vero  mandatur  ho- 
stia : si,  inquit,  » etc.,  sed  mss.  ut  in  nostro  textu. 

(85)  Pro  no4fs.  Desideratur  in  antea  editis,  sed 
suppletur  e mss. 

(86)  Libb.  editi  post,  c discutere,  > addunt,  « va- 
lemus, I quod  abest  ab  omnibus  mss.  et  absque 


Dicendum  igitur  primo  est  designari  per  bapc  pec- 
cata, qum  in  hac  vita  positi  committimus;  ex 
quibus  aliqua  curari  nunc  possunt,  aliqua  vero  non 
possunt.  Secundo  vero  el  de  illis  ipsis,  quae  post 
hanc  vitam  nobiscum  transeunt,  significari  intel- 
ligendnm  est,  et  esse  in  ipsis  quaedam  ita  aoimabus 
infixa , ut  nequeant  aboleri ; alia  vero  esse,  qum 
purgationem  possint  recipere  secundum  inspectio- 
nem et  judicium  pontificis  illius,  quem  occulla  la- 
tere non  possunt,  quique  dispensabit  animas  sin- 
gulorum secundum  boc  quod  in  eis  maculas  lepsoe, 
aut  expiabiles,  aut  inexpiabilee  viderit.  Cujus 
rei  differentias  de  praBsenti  lectione  colligere,  et 

^ per  singula  secundam  Scripturae  bujus  indicium, 
quae  possunt  nos  movere,  rimari,  exiemporaneus, 
ut  jam  superius  dixi,  iste  sermo  non  patitur.  Vix 
enim  haec  mullis  possent  voluminibus  digesta  com- 
poni ab  his  quibus  Dominus  de  lectione  Veleris 
Testamenti  velamen  abstraxit.  Nos  ergo  pro  vi- 
ribus nostris,  quantum  proferri  in  medium  conv<^- 
nit,  exsequamur,  apostolo  nobis  Paulo  pandente 
inteiligentiae  viam  : qua  dicit  legem  umbram  futu- 
rorum habere  bonorum  **,  non  ipsam  imaginem 
rerum ; et  secundum  id  quod  ea  quae  de  bobus  in 
lege  (88)  videntur  scripta,  non  de  bobus,  quorum 
Deo  cura  non  sit,  sed  de  apostolis  advertends  pro- 
nuntiat. In  quod  consequenti  utique  ratione  edo- 
cemur, quod  el  ea  quae  de  lepra  scribuntur  umbra 

I sit  in  aliis  habens  imaginem  veritatis.  Igitur  adhi- 
beamus primo,  si  videtur,  ipsam  Scripturae  um- 
bram, et  tunc  de  ejus  veritate  requiramus,  lii  vul- 
neribus corporum  posleaquam  curata  fuerint,  re- 
manet interdum  ipsius  vulneris  signum,  quod  ci- 

»*  Hebr.  x,  1. 

sensus  dispendio  abesse  potest.  Infra  codex  San- 
germ.,  c sex  species  propositas  esse.  » Libb.  editi, 
c sex  species  positas  esse.  > 

(87)  Codex  Sangerm. , c tempus.  » Libb.  edili , 
c temporis. » 

(88)  Libb.  edili , c intelligi.  i CodAx  Sangerm. 
et  alii,  c in  lege. » infra  iidem  mss.,  c umbra  sU  in 
aliis  habens.  > Libb.  editi,  t umbra  sint,  et  io  aliis 
habeant.  i 


499 


ORIGENIS 


500 


ratrli  appellalar.  \n  enim  est  qui  ita  curetur,  ut  A 
nullum  suscepti  vulneris  residere  videatur  indicium. 
Transi  nunc  ab  ista  legis  umbra  ad  veritatem  ejus, 
et  intuere  quomodo  anima  quae  peccati  vulnus  ac- 
ceperit , etiamsi  curetur,  tamen  babei  peccati  ci- 
catricem in  loco  vulneris  residentem.  Quae  cicatrix 
non  solum  a Deo  videtur,  sed  et  ab  eis  qui  acce- 
perunt ab  eo  gratiam,  qua  pervidere  possint  animae 
languores,  et  discernere  quae  sit  anima  ita  curata. 

Di  omni  genere  vestigium  illati  vulneris  abjecerit; 
et  quae  curata  sit  quidem,  sed  ferat  adbuc  veteris 
morbi  in  ipso  vestigio  cicatricis  indicia.  Quod  au- 
tem sint  quaedam  animae  vulnera,  Isaias  docet, 
dicens  : c A pedibus  usque  ad  caput  non  est  vul- 
nus, neque  livor,  neque  plaga  cum  fervore,»  de 
delictis  haec  procul  dubio  populi  loquens  : quia  B 
sunt  aliqui  quibus  possit  adhuc  medicamentum 
malagmatis  imponi.  Alii  vero  quod  sint  intanlurn 
peccatores,  ut  eis  nec  cura  possit  adhiberi,  hoc 
modo  idem  propheta  designat  : c Non  est,  in- 
quit'*, malagma  Imponere,  neque  oleum  (S9), 
neque  alligaturas,  i Quod  autem  contritio,  et  plaga 
doloris  per  correptionem,  curae  causa  imponantur 
nnimae  Jeremias  docet,  dicens"  ; < Sic  dicit  Do- 
minus: Suscitavi  contritionem  plaga  tua  cum  do- 
lore; non  est  qui  judicet  judicium  tuum;  cum  do- 
lore curata  es,  utilitas  non  est  in  te.  Omnes  amici 
tui  obliti,  sunt  tui,  nec  jam  interrogabunt  de  te  : 
quia  plaga  inimici  percussi  te  correptione  valida 
pro  omni  iniquitate  tua,  quoniam  multiplicata  sunt  ^ 
peccata  tua.  Quid  vociferaris  super  contritione  tua? 
Violentus  est  dolor  tuus,  propter  multitudinem  ini- 
quitatum tuarum  praevaluerunt  peccata  tua,  et  fece- 
runt tibi  haec.  Propierea  omnes  qui  devorant  te  de- 
vorabuntur, et  omnes  inimici  lui  carnes  suas  (30) 
devorabunt : et  erunt  qui  te  afflixerunt  In  alDiciione, 
et  omnes  qui  devaslaverunt  te,  dabo  in  depraedatio- 
nem ; quoniam  revocabo  sanitatem  tuam,  et  a vulneris 
tui  dolore  revocabo  te,  dixit  Dominus.»  Memento  di- 
ligentius quae  audieris  a propheta  de  vulneribus,  et 
de  cicatricibus,  et  de  tumoribus  dici.  Haec  enim  nobis 
necessaria  sunt  ad  expositionem  cicatricum , vel 
vulnerum,  vel  aliorum  hujuscemodi  quae  in  leprae 
inspectionibus  memorantur.  Addemus  tamen  adbuc 
quae  et  in  alio  loco  idem  Jeremias  ad  animae  vulnera,  D 
et  curas,  in  quibus  tamen  vestigia  vulnerum  rese- 
derint post  obductam  cicatricem,  his  sermonibus 
memorat  : c Ecce  ego  adducam  cicatricem  ejus, 
et  simul  curabo  eos,  et  manifestabo  eis  pacem  et 
iidein,  ei  232  convertam  captivitatem  Judae  (51), 
et  capiivilaiein  Jerusaiein. » Si  ergo  sufficienter  a 
propheta  didicimus  de  vulneribus  et  cicatricibus 
animarum,  et  curis  ac  sanitatibus,  quae  Deo  medi- 


cante inferuntur,  intuere  nunc  illam  animaro,  de 
qua  dicit  Dominus,  qnia  ego  adduxi  cicatricem 
ejus.  Post  vulnera  sine  dubio  cicatricem  adducit, 
et  sanitatem.  i Et  curabo  eos,  et  manifestabo  eis 
pacem  et  fldem. » Si  ergo  post  cognitionem  et  me- 
dicinam Dei,  si  post  manifcsiationero  pacis  el  fidei 
quam  per  Ghrisliini  suscepimus,  rursum  in  istam 
cicatricem  ascendat  aliquod  peccati  prioris  indi- 
cium, aut  signum  aliquod  erroris  veleris  innove- 
tur; tunc  fu  in  cute  corporis  nostri . contagio  le- 
prae, quae  inspicienda  est  per  pontificem,  secundum 
ea  qnae  legislator  exposuit. 

6.  Secunda  vero  species  est  leprae,  c si  efflorue- 
rit, inquit  ",  in  cute,  ita  iii  tegat  omnem  culem 
corporis  a capite  usque  ad  pedes,  per  oninie  quae- 
cunqiie  sacerdos  inspexerit. » Cum  ergo  omnem 
culem  corporis  obtexerit,  tunc  mundum  eum  esse 
sacerdos  a contagione  pronuniial.  Sed  in  qua- 
cunque die  apparuerit  in  eo  color  vivus,  rursum 
judicatur  immuiidus  per  hoc  quod  color  in  eo  virus 
apparuit,  quem  anie  non  habuit.  De  hoc  quidam 
etiam  aiilc  me  dixerunt,  per  colorem  vivum  indi- 
cari rationem  vitae  quae  in  homiue  est ; qua  non- 
dum in  anima  posita,  si  quid  illic  peccati  fiat,  re- 
putatur pro  eo  quod  videatur  nondum  rationis 
capax  esse  is  qui  delinquit.  Cum  autem  ratio  in  eo 
locum  ac  tempus  invenerit,  si  quid  jam  contra  rap 
tionem  agat,  videri  eum  jure  culpabilem.  Nos  au- 
tem diligentius  quae  scripta  sunt  contuentes,  arbi- 
tramur magis  haec  de  illis  accipienda,  quibus  vel 
phrenesi,  vel  furore,  vcl  quocunque  ex  pacto  oe- 
cupatus  vel  oppressus  est  sensus,  et  agunt  contra 
rationem.  Mundi  ergo  isti  a lepra,  id  est  iminones 
appellantur  a peccato,  qui  actus  sui , vel  molos« 
non  habent  sensum.  Quod  si  forte  apparuerit  in  eo 
vivus  color  corporis,  hoc  est  sensus  sui  reparata  io 
eo  fuerit  sanitas,  el  post  haec  aliquid  contra  ratio- 
nem recti  justique  gerat,  reputari  ei  peccatum  di- 
citur ex  ea  parte  qua  vivus  color,  id  est  sensus  in 
eo  vivae  raiionis  apparuerit. 

7.  Tertia  lex  de  leprosis  est  cum  in  cule  cor- 
poris ulcus  efficitur,  et  in  loco  ulceris  cicatrix 
alba  cum  rubore  invenitur.  Ulceris  autem  causa 
est,  cum  in  corpore  humor  sordidus  abundat  ei 
noxius,  lla  ergo  el  in  anima  ulcera  inlelliguntur 
ea , qum  ex  immundis  cupiditatibus,  vel  sordidis 
cogilationibus  effervescunt.  Quae  si  forte  per  fidei 
gratiam  et  remissionem  curata  sunt  peccatoraiB, 
et  sana  facta  est  anima,  residet  tamen  cicatrix;  et 
si  ipsa  cicatrix  non  habet  similem  corporis  colo- 
rem, sed  est  albidior,  lepra  esse  pronuntiatur,  lia 
enim  lucida  videntibus  (32)  est  et  clara  cupidius, 
ut  etiam  porro  videntibus  peccati  in  se  resideutis 


·*  Isa.  1,6,  " ibid.  ··  Jer.  xxx,  12  ci  seqq. 

(29)  Neque  oleum.  Deesl  in  libris  antea  'editis, 
sed  suppletur  e mss.  Infra  recte  codex  Saiigerm., 
« contritionem  plaga  tua  cum  dolore. » Libb.  editi, 
c contritionem  plaga:  tuae  cum  dolore. » 

(30)  Omnes  niss.,  c luas. » infra  libb.  editi,  t re- 


" Jerem.  xxxiii,  6.  " Levit,  xtii,  12. 

vocabo  sanctitatem.  > Sed  mss.,  c revocabo  sani- 
tatem. > 

(51)  Codex  Sangenn.,  c et  convertam  Judam.  » 
(32)  Videntibui.  Deest  in  libb.  antea  editis,  sed 
suppletur  e codice  Sangcriiianeusi. 


αϋΐ  IN  LEVITICDM  HOMILIA  ViH.  5« 

ostendat  indicia;  el  fortassis  peccati  talis;  quod  A fronte  ejus  defluxerint,  recalvus  est,  et  mundi»s  est.» 


ad  mortem  sil;  et  ideo  non  solum  alba  cicatrix 
esse,  sed  el  rubicunda  describitor.  Quod  vero  hu- 
Diiiiorem  ipsam  cicatricem  dicit  videri,  certum  est 
quia  hujusmodi  macula  peccati  humilem  et  deje- 
ctam animam  faciat. 

8.  Quarta  est  lex,  ubi  dicitur,  quia  si  tn  cute 
fiat  adustio  ignis,  et  post  bxc  cum  sanata  fuerit 
adustio,  Ipsa  splendida  flat,  et  alba  cum  rubore, 
vel  certe  exalbida,  et  visio  extis  humilior  reliqua 
cule,  ei  hanc  dicit  esse  lepram , qu;e  in  adustio- 
nem effloruit  (53).  Vide  ergo  si  non  adustio  est  in 
omni  anima  quaecunque  recipit  jacula  maligni 
ignita ; aut  si  non  igni  aduritur,  omnis  qui  ardet 
in  amore  carnali.  Istae  sunt  ergo  adustiones  et  suc- 
censiones ignis.  Sed  et  ille  adustionem  patitur,  qui  1 
gloriae  humanae  cupiditate  succenditur,  et  qui  irae 
vel  furoris  aestibus  inflammatur.  Quod  si  forte  cu- 
retur ab  his  vulneribus  anima  per  fidem , et  post 
sanitatem  receptam  contempto  eo  dixit**;  c Ecce 
jam  sanus  factus  es,  noli  peccare^  ne  quid  libi  de- 
terius contingat;  i incipiat  veleris  vitii  fructus  ex 
obducta  cicatrice  proferre,  nec  exaequetur  cicatrix 
ad  reliqui  corporis  culem,  sed  sit  humilior,  et 
illum  adhuc  retineat  colorem,  quem  habuit  leprae 
tempore ; lepra  ejus  in  adustione  refloruit,  et  ideo 
Immundus  a sacerdote  judicatur. 

9.  Quinta  species  leprae  est,  cum  in  capite  con- 
tagio efficitur,  aut  in  barba  viri,  sive  mulieris, 
ita  ut  visio  contagionis  ipsius  humilior  sit  a cute 
corporis,  et  haec  est  lepra  capitis,  vel  barbae.  Vide  ' 
ergo  si  potest  fleri,  iil  lepra  cnpitis  piueiiir  in  eo, 
qui  non  habet  caput  Christum,  sed  alium  aliquem, 
verbi  causa,  Epicurum  voluptatem  summum  bo- 
num praedicantem,  num  libi  el  caput,  el  barba 
talis  hominis  videtur  immunda?  Sed  et  is  qui  cum 
debeat  esse  vir,  et  agere  lanquam  perfectus,  si 
forte  facile  et  lanquam  puer  vincatur  a peccato, 
etiam  ipse  lepram  barbae  habere  dicendus  est;  quia 
cum  vincere  deberet  malignum,  et  sacerdotali  ho- 
nore, qui  in  barba  designatur,  incedere,  adole- 
scentiae  vitiis  impeditus,  lepram  barbae  perpetitur. 
Mulierem  autem  animam  in  Scripturis  indicari 
eam,  quae  non  tam  proferre  semen  verbi,  quam 
suscipere  potest,  saepe  dictum  est ; quae  lepram 
babere  designatur  in  capite,  si  virum  qui  caput 
mulieris  est,  id  est  doctorem  pollutum  habeat  el 
iininuiiduin , iit  Marcionem,  aul  Valcmiiium,  aul 
aliquem  ejusmodi  sequens. 

10.  Sexta  jam  et  ultima  species  leprae  ponitur, 
quae  fit  in  calvitie  vel  recalvitie  (3i);  quae  res 
quantum  In  scipsis  est,'  mundae  sunt.  Sic  enim 
233  dixit  ei  lex  : c Si  cujus,  inquit  *,  defluxerint 
capilli  capitis,  calvus  est,  mundus  est.  Si  autem  a 


Et  conveuienier  haec -referuntur  ad  animam,  ut  cam 
ea  quae  sui  natura  mortua  sunt  abjicit  ac  deponit , 
munda  esse  dicatur.  Sed  post  haec  si  ea  quae  prius 
piiriricala  fuerant,  repullulare  sordidius  et  humi- 
lius, quam  dignitas  puritatis  expetit,  videbuntur, 
iininundam  ac  leprosam  animam  reddent  (55).  Et 
hoc  Jam  generaliter  de  omni  leproso , in  qno  fuerit 
contagio  leprae,  el  humilior  videbitur  a reliqua 
ciiie;  humilius  namque  est  omne  animae  vilium  a 
reliquis  ejus  virtutibus.  Lex  quae  spiritalis  est,  alia 
quaedam  decernit,  c Vestimenta,  inquit  *,  ejus  dis- 
suta sint,  et  caput  ejus  revelatum,  el  os  ejus  ad- 
opertum. I Per  quae  designat  cum  qui  in  anima  lepro- 
sus est,  id  est  qui  peccatis  confixus  est,  non  opor- 
tere assuere  sibi  leguiiieuia,  et  turpitudines  operire 
peccati.  Sicut  enim  is  cujus  vestimenta  dissuta 
sunt,  nudam  atque  intectam  gerit  turpitudinem  cor- 
poris : ita  oportet  eum  qui  peccatis  aliquibus  obse- 
ptus  est,  mala  sua  el  flagilia  nullis  verborum  assu- 
mentis, nullis  excusationum  velaminibus  operire  : 
uti  ne  fiat  sepulcrum  dealbatum,  quod  deforis  qui- 
dem apparet  hominibus  speciosum  , intus  autem 
plenum  est  ossibus  mortuorum,  el  omni  immun- 
ditia. Vult  ergo  lex  divina  peccatorem  noo  so- 
lum vestimenta  non  assuere,  sed  et  caput  non  con- 
tegere : ut  si  quod  est  capitis  delictum,  id  est  si  in 
Deum  aliquid  commissum  est,  si  in  fide  peccatum 
est,  ne  bsec  quidem  habeantur  obtecta  , sed  omni- 
bus publicentur,  ul  interventu  el  correptione  om- 
‘ nium  emendetur,  el  veniam  mereatur.  Veruintamer 
leprosus  isie,  os  tantummodo  jubetur  obtegere. 
Quid  est  hoc  quod  omnes  corporis  partes  nudas 
babere  prsecipilur,  et  os  solum  operire  jubetur  ? 
Nonne  palam  est  ei  iii  aperio  positum,  quod  ei  qui 
in  lepra  peccati  est,  clauditur  sermo,  clauditur  os, 
ut  fiducia  sermonis  et  docendi  auctoritas  excluda- 
tur? I Peccatori  enim  dixit  Deus  : Quare  tu  enar- 
ras justitias  meas,  et  assumis  testamentum  meum 
per  ps  tuum  * ?» Clausum  ergo  habeat  os  peccator, 
quia  qui  seipsiitn  non  docuit,  docere  alium  non  po- 
test: ideo  os  siium  jubetur  operire,  qui  male  agendo, 
loquendi  perdidit  liberlaiein.  c Immundus,  inquit  \ 
erit,  et  separatus  sedebit  foris,  extra  castra  erit 
conversatio  ejus,  i Clarum  est  quod  omnis  iininun- 
^ dus  abjiciatur  a conventu  bonorum,  et  segregetur  a 
coetu,  caslrisque  sanctorum;  el  ideo  dicit,  quia 
extra  castra  erit  conversatio  ejus.  Quod  si  forte 
mundatus  fuerit,  sponte  quidem,  a semelipso  non 
venii  ad  sacerdotem  ; sed  offertur,  inquit,  ab  alio, 
nec  intrat  in  castra.  Neque  enim  conveniens  erat, 
ut  ea  die  qua  mundabatur,  priusquam  fierent  pro 
eo  quae  competebant,  introiret  in  castra.  Propter 
quod  ( sacerdos,  inquit  exibit  ad  eum  foras  extra 


**  Joan.  V,  ii.  * Levit,  xiii,  40.  * ibid.  45.  * Psal.  l,  16.  *Levit.  xni,  46.  * Levit,  xiv,  8. 

(55)  Codex  Sangerm.,  c et  hoc  dicit  esse  lepram  (55)  Libb.  antea  editi , c repullulare  cesperini 

quse  in  adustione  eflloriierit.  t sordidius videbuiiliir  immunda,  ac  leprosam,  » 

(54)  Libb.  editi,  c calvitio  vel  recalvaiione.i  Sed  cic.  Codices  veroinss.  ul  iii  tiosiro  lexlu. 
codex  Sangerm.  et  alii  ul  in  nostro  lexlu. 


m ORIGENIS  504 

easlrt.  » Semper  enim  ad  eum  qui  nondum  poiesl  A non  ipse  sacerdos  immolare  malHnaro  dicitur,  non- 
introire  in  castra,  exit  ille  qui  potest  exire  extra  duin  enim  dignus  est  hic  qui  fuit  leprosus,  ut  i}ise 

castra,  qui  dicit*  : i Ego  a Deo  exivi,  et  veni  In  sacerdos  pro  eo  immolet.  Propter  quod  nec  sanguis 

liunc  mundum,  i Exit  ergo  ad  eum  sacerdos,  et  con*  gallinae  offertur  ad  altare,  sed  dicit  quia  occidetur 

siderat  si  jam  recepit  sanitatem,  si  a leprae  conu-  gallina  in  vasculo  fictili , in  quo  vase  aqua  viva  sil 

gione  purgatus  est.  Gum  autem  viderit  eum  sacer-  missa,  ut  et  aqua  assumatur  ad  puri  fica lionem,  et 

dos,  praecipit  i ut  accipiantur  duae  gallinae  vivae,  ei  compleatur  plenitudo  mysterii  In  aqua  et  sanguine, 

qui  mandatur,  et  lignum  cedrinum,  et  coccus  lor-  quod  dicitur  exisse  de  latere  Sulvaions  **·  et  illud 

tus,  et  byssopus  > Videntur  milii  etiam  hic  duae  nihilominus  quod  Joannes  ponit  in  Epistola  saa 

istae  gallinae,  habere  siiniliuidinem  quamdam  duorum  et  dicit  purificationem  fieri  in  aqua,  et  sanguine, 

hircorum,  ex  quibus  unus  Domino  offertur , alius  et  spiritu.  Unde  et  liic  video  omnia  ista  coroplerL 

in  eremum  emittitur ; ita  enim  ei  hic  ex  duabus  Spiritus  enim  est  gallina  istius  quae  occiditor,  et 

gallinis  una  immolatur , et  alia  in  campum  dimitti-  aqua  viva  quae  in  vase  esi,  et  sanguis  qui  super  eam 

tur.  Dat  ergo  ei  hic  qui  purgatur  a lepra  , aliquam  diffusus  esi,  non  quod  per  biec  ileraiidaui  baptismi 

partem  quae  abjiciatur  in  eremum:  alia  autem  pars,  gratiam  seniiapiiis,  sed  quod  omnis  purificatio  pec- 

Doinino  offertur  pro  eo.  Nondum  tamen  hic  qui  pur-  ^ catorum,  etiam  hxc  quae  per  poenitentiam  quaeritor, 
galor  a lepra,  et  offert  gallinas,  etiam  illam  ipsam  (36)  illius  ope  indiget,  de  cujus  latere  aqua  processit 

quae  pro  eo  Domino  offertur,  ad  altare  oflert  et  sanguis.  Vide  ergo  quomodo  et  viva  gallina,  et 

sicut  turtures , aut  columbas.  Nondum  enim  eadem  lignum  cedrinum,  et  coccinum  tortum,  et  liyssopua 

die  is  qui  purgatur  a lepra,  divino  altari  dignus  lingitur  in  sanguine  pulli  et  aqua  viva,  ut  ex  hac 

efficitur.  Propter  quod  mandat  legislator,  ut  eadem  aspersus,  et  purificatus  ex  aqua  et  sanguine,  inqiio 

die  qua  purgatur,  accipiantur  duae  g:dlinai  ad  puri-  tincta  est  et  illa  gallina  quae  in  campum  emittitur  {»), 

ficationem  ejus.  Puto  autem  quod  et  hic  illius  gal-  et  septies  contra  Dominum  respersus,  is  qui  puri- 

linae  intellectus  latenter  habeatur,  per  quam  purifi-  ficatur  mundus  efficiatur  ab  o:nui  immunditia,  qua 

catio  efficitur  peccatoris,  de  qua  scriptum  est  * : fuerat  ex  leprae  contagione  possessus, 

c Quoties  volui  congregare  filios  tuos,  sicut  gallina  il.  Seil  et  illud  adverte,  quomodo  curo  superius 

congregat  pullos  suos  sub  alis  suis,  et  noluisti  ?>  dixerit  : · Haec  lex  leprosi  in  qua  die  mundatas 

Indiget  tamen  ut  per  lignum  cedrinum  purificetur  fuerit,  > nunc  his  omnibus  addit,  et  dicit : t ei  man- 
is qui  purificatur.  Impossibile  oamque  est  sine  ligno  dus  erit.  > Si  enim  semel  abjecta  lepra  niundaius 

crucis,  peccati  lepram  posse  purgari,  nisi  adhibea-  ^ est,  quomodo  adhuc  muiidus  erit?  Sed  vide  quia 
turei  lignum  in  quo  Salvator,  sicut  apostolus  etianisl  miindeiur  quis  a peccato,  et  non  sit  Jam  in 

Paulus  dixit  * exuit  i principatus,  et  potestates,  opere  peccati,  ipsa  tamen  vestigia  sceleris  commissi 

triumphans  eos  in  ligno,  i Jungitur  tamen  ad  emiin-  purificatione  indigent,  et  ca  quam  exposuimus,  et 

dationem  leprae  liiijus,  etiam  coccus  tortus,  socia-  aliis  iilhiloniinus quae  mandantur  (59)  in  consequeii- 

iiir  et  byssopus.  Coccus  tonus  figuram  sacri  san-  tihus.  Observavimus  enim  ad  hoc  quod  scriptum 

quinis  continet,  qui  de  ejus  latere  per  lancem  vul-  est  de  lepra,  c in  qua  die  mundatus  fuerit,  » poei 

iiiisexortusest.  Et  byssopus.  IIoc  genus  herbae  natu-  baec  inter  caetera  quae  iiiaiidaiitur , tertio  di- 
ram habere  medici  ferunt,  ut  diluat  et  expurget  (37)  ctum  esse,  c et  mundus  erit,  i et  iterum  ad 

si  quae  illae  pectori  hominum  sordes  ex  corruptione  ultimum  scriptum  esse,  c el  mundabitur,  i Unde 

noxii  humoris  insederint.  Unde  et  necessario  in  ex-  mihi  videtur  esse  quasdam  et  in  ipsa  purifica lioiio 

purgatione  peccatorum,  hujuscemodi  graminis  figura  differentias,  et,  ut  ila  dixerim,  profectus  quosdam 

suscepta  est.  Coccus  vero  quod  saepe  sumptas  sit  ad  purgationum.  Potest  enim  et  de  illo  qui  cessat  a 

salutis  subsidia,  in  divinis  referri  voluminibus  in-  peccato  dici,  c et  mundus  erit,  ised  nonstaliiu  ita 

venimus,  sicut  in  partu  Tbamar,  cum  t unus,  in-  mundus  videbitur,  ut  ad  summam  puritatis  acces- 

quit  ‘*,  prior  protulit  manum.  Accipiens  autem  D serit.  Denique  addit  bis  quae  dixerat,  i in  quacun- 
obstetrix  coccum,  alligavit  in  manu  ejus,  dicens:  que  die  mundatus  fuerit,  et  emittetur,  inquit 

Hic  234  exibit  prior,  i Sedet  Rahab  meretrix,  viva  gallina  in  campum, et  lavabit  vestimenta  sua, 

cum  exploratores  suscepisset,  et  pactum  salutis  ac-  is  qui  purificatur.  » Post  baec  aulein,i  oniiieiii,  in- 
ciperet, et  illi:  c Pone,  inquiunt  signum  resticii-  quit,  pilum  radet,  i Et  addit : c et  lavabitur  in 

lain  ooccineam,  el  alligabis  eam  in  fenestra  ista  per  aqua.  > Et  post  haec  additur  : c El  mundus  erit  » 

quain  deposuisti  nos.  i Observa  tamen  el  illud,  quod  Neque  enim  sufficit  quod  in  responsione  dixerat 

* Joan.  ivi,  28.  ' Levii.  xiv,  4.  * Maith.  xxiii,  37.  * Goloss»  ii,  15.  **  Genes,  xxivii.,  28.  Jos. 
II,  18.  **  Joan.  xix,  34.  **  I Joan.  v.  Levit,  xiv,  2.  ‘*ibid.  7 et  seqq. 

(36)  Etiam  it lam  iptam^  cic.  Sic  habent  omnes  ritur,  Plinio  sappe,  Dioscoride,  aliisqiie  quorum  loea 
codices  inss.  In  antea  editis  legitur,  « etiam  ipsa  indicat  Coteierius  in  not.  ad  episiol.  Bantate 
ilia  quae  pro  eo  Domino  offertur , ad  altare  offertur  cap.  8. 

sietit  liiriures,  aut  columbae. » (38)  Mss.,  « emittitur.  iLibb.  editi,  c dimiitimr.i 

(37)  Hoe  genu$  herbcB  naturam  habere  medici  fe·  (39)  Libb.  ediii,  f alia  iiibiloininiis  ouae  inan- 

riin/,  ui  diluat  et  expurget^  cic.  Id  a pluriiuis  asse-  datur.  i Sed  mss.  ut  iii  nostro  textu. 


505  IN  LEVITiCUM  HOMILIA  YIll.  > 506 


c mondus  erii,  > nisi  adjecisset  etiam  haec.  Sordida 
ergo  vestimenta  habuit  usque  adhuc  iste,  qui  piiriA- 
calur  a lepra,  etiam  post  aspersionem,  et  nunc  la- 
vare ea  juhelur.  Quae  tamen  vestimenta,  non  mihi 
per  omnia  malae  texturae  videntur  fuisse.  Aiioquin 
abjici  ea  magis  quam  lavari  praeciperet.  In  quo 
ostenditor  neque  per  omnia  alienam  fuisse  a Deo 
conversationem  ejus,  neque  pure  omnino  (40)  et  in- 
tegre custoditam,  non  enim  lavaret  vestimenta,  nisi 
fuissent  sordida,  nec  iterum  lotis  eis  uteretur,  sl 
fuissent  textrini  in  omnibus  alieni.  Quod  autem  radi 
jubetur  omnem  pilum,  puto  quod  omne  quidquid 
emortui  operis  animae  positae  in  peccatis  exortum 
est  (boc  enim  nunc  pili  nominantur) , jubeatur  ab- 
jicere. Peccator  enim  omne  quod  ei  sive  in  consilio 
natum  est,  sive  in  verbo,  sive  in  opere . expedit  si  ^ 
vere  purificari  vult,  ut  eradat,  et  abjiciat,  nec  re- 
siderealiquid  patiatur.  Sanctus  autem  servare  debet 
omnem  capillum,  et  si  possibile  est,  nec  ascendere 
debet  ferrum  super  caput  ejus , ne  abscindere  ali- 
quid de  cogitatiouibus  suis  sapientibus,  aut  dictis, 
aut  operibus  possit.  Inde  denique  est,  quod  et  Sa- 
nioeli  fernim  dicitur  **  non  ascendisse  super  caput; 
sed  ei  omnibus  Nazarteis  qui  sunt  jtisii,  quia 
justus;  sicut  scriptum  est  **,  c omnia  qoaeconque 
fecerit,  prosperabuntur,  ei folia  ejus  non  decident.» 
Hinc  et  discipulorum  Domini  etiam  capilli  capitis 
dicuntur  esse  numerati  ; boc  est  omnes  actus, 
omnes  sermones,  omnes  Gogitationes  eorum  servan- 
tur apud  Deum,  quia  Justae,  quia  sanctae  sunt.  Peo-  ^ 
catorum  vero  omne  opus,  omnis  sermo,  omnis  co- 
gitatio debet  alMcindi.  Ei  hoc  est  quod  dicitur  **  : 
Ul  omnis  pilus  corporis  ejus  radatur,  et  tunc  erit 
jiiiiiiilus.  Sed  et  boc  observa,  quod  noii  sufficit  ei 
post  purificationem , vel  vestimenta  lavisse , vel 
ouineii»  pilum  rasisse , nisi  et  lotus  fuerit 
in  aqua.  Oportet  namque  eum  abjicere  omnes 
sordes,  omnem  immunditiam,  non  solum  de 
vestimentis,  sed  et  de  proprio  corpore,  ui  nulla  in 
eo  macula  exstinctas  leprae  resideat.  Tertio  ergo 
nunc  purificatus,  Ita  demum  dignus  efficitur  ingredi 
castra  Domini,  non  tamen  continuo  permittitur  ei 
introire  domum  suam,  sed  dicitur  ut  extra  domum 
suam  maneat  septem  diebus,  etradstomnem  pilum  ca- 
pitis ei  barbae,  et  superciliorum,  quasi  non  suffecerit  I 
quod  priusomoem  pilum  raserat,  nunc  additur, ul  om- 
nem pilum  capitis  et  barbae,  et  superciliorum  radat. 
Idem  namque  videbatur  dictum  in  eo  quod  dixeraiom- 
nem  pilum  radendum.  Sed  non  mibi  videtur  inanis 
235  ista  repetitio.  Vult  enim  peccatorem 
posteaquam  fuerit  mundus,  posteaquam  remissio- 
nem per  poenitentiam  acceperit  peccatorum,  de 
purgatione  capitis  admonere,  et*barbae,  ei  super- 
cilioriiiii,  velut  si  diceret  ei  : Eccejam  sanus  factus 

I Reg.  I.  » Num.  vi.  *·  Psal.  i,  3.  Mattb. 
» ibid.  13. 

(40)  Offmfno.  Codex  Sangerro.  habet,  i in  Do- 
mino. » Infra  libb.  editi,  c junet  omnem  pilum 

exortum  est.  Hoc  enim  pili  nomine  jubetur  abjicere.» 
Sed  oipnes  mss.  ul  io  nostro  textu. 


es,  vide  ne  ultra  capitis  contrahas  culpam.  Capitis 
enim  peccatum  est,  aliter  quam  fides  Ecclesiae  con- 
tinet, de  divinis  sentire  dogmatibus.  In  barba  vero, 
ul  meminerit  se  (41)  virilis  aetatis  deposuisse  pec- 
cata, el  conversus  fiat  sicut  infans.  In  superciliis 
autem  arrogantiam  dejiciat,  et  male  elatum  ut  ad 
biimilitatem  Christi  inclinet  supercilium.  Secundo 
ergo  ad  hunc  modum  omnis  pilus  corporis  raditur. 
Et  sicut  liaec  geminantur,  ita  et  vestimenta  semel 
tn  prima  puri  fica  lione  lavisse  non  sufficit,  sed  se- 
cundo praecipitur  ut  lavet  vestimenta  sua  et  corpus 
sttiiin  aqua,  et  tunc  quarto  additur 'S  « et  mumlns 
erit.  » Haec  autem  fiant  intra  castra  quidem  posito 
eo,  adhuc  tamen  extra  domum  suam.  Dicit  enim, 
post  septem  dies  c iii  die  octava  assumet  sibi  duos 
’ agnos.  » jam  non  alius  assumit,  sed  ipse  sibi  as- 
siiiiiit.  c Duos,  inquit,  agnos  immaculatos,  et  ovem 
unam  anniculam  iminacuiatain,  et  tres  decimas 
sioiUaginis  conspersae  in  oieo,  et  cyathum  olei 
unum,  » post  haec  quinta  purificatione  purificalns 
consometur.  Ex  bis  duobus  agnis,  unus  quidem 
iinmolaiur,  et  dicitur  pro  delicto,  c in  loco,  in- 
quit **,  in  quo  Jugulatur  pro  peccato,  et  ubi  bolo- 
canstomala  fiunt  in  loco  sancio.  » Ecce  jam  dignus 
efficitur  tu  offerat  sacrificium , qui  potuit  ad  quin- 
tam purificationem  pervenire,  el  hostia  ejus  Sancta 
saiicioruin  fit.  Alius  autem  agnus  holocaustum  effl- 
citiir.  in  quo  el  repropitiari  pro  ipso  sacerdos  dici- 
tur, ut  porgetur.  Igitur  primus  agnus,  qiil  pro  de- 
) licto  est,  videtur  mibi  virtutis  Ipsius  formam  tenere 
quam  assumpsit  Is  qui  erat  in  peccatis,  per  quam 
potuit  a se  propellere  affecium  peccandi,  el  malorum 
veterpm  poenitudinem  gerere  : secundus  vero 
agnusfiguram  tenere  illitis  jam  recuperatae  virtutis, 
per  quam  abjectis  et  procul  fugatis  omnibus  vitiis, 
integrum  se,  et  in  integro  obtulit  Deo,  et  dignus 
exstitit  divinis  altaribus.  Ovis  autem  quae  post 
agnos,  assumitur  quantum  conjicere  in  tam  diffi- 
cilibus locis  valemus,  fecuiidiutem  puto  quod  si- 
gnificet ejus,  qui  conversus  est  a peccato,  el  totum 
se  obtulit  Deo,  qua  post  omnia  in  bonorum  operum 
fetibus  utitur,  et  innocentiae  fructibus  pollet.  In 
tria  ergo  purificationis  hujus,  id  est  conversionis 
a peccato  ratio  dividitur.  Prima  est  hostia,  qua 
) peecala  solvuntur.  Secunda  est,  qua  anima  con- 
vertitur ad  Deum.  Tertia  est  fecunditatis,  el  fru- 
ctuum, quos  in  operibus  pietatis  is  qui  dicitur  con- 
versus, ostendit.  Et  quia  tres  istae  sunt  hostiae,  id- 
circo subjungit  et  tres  mensuras  (42)  decimae  simi- 
laginis assiiineodas,  ut  ubiqne  inielligamus  puri- 
ficationem fleri  non  posse  sine  mysterio  Trinitatis. 
Vide  autem  quod  bic  in  quinta  purificatione  non 
assumitur  farina,  ‘sed  Jam  similam  habet  iste  qui 
purificatur  a peccatis,  simila  ei  ascribitur,  unde 
X,  30.  ··  Levit,  xiv,  8.  ibid.  xiv,  10. 

(41)  Mss.,  € se.  » Libb.  editi,  c semper.  » 

(42)  Ei  iret  mensurat,  eic.  Sic  habent  mss.  Libri 
vero  ediif,  c et  tres  mensurae  decimae  similaginis 
assumendae  sunt.  Ubique,  » etc. 


807  ORIGKNIS  Im 


habeal  jam  panem^  mundum,  ei  haec  oleo  conspergi-  i 
lur.  Sed  el  oleum  ejus  ad  duos  usus  dividitur.  Unum 
quo  simila  conspergitur,  alium  quo  sacerdos  deci- 
pit integram  mensuram  cyathi,  ut  ait.  Iri  quo  ut 
ego  sentio,  et  panis  ejus  pinguis  efficitur  pro  mi- 
sericordia, et  oleum  quo  lux  vera  el  scientiae  ignis 
accenditur,  per  manus  sacerdotis  capiti  ejus  im- 
ponitor. Ita  enim  dicit:  < Et  statuet,  inquit  eum 
sacerdos  qui  mundat  eum  in  conspectu  Domini,  ad 
ostium  tabernaculi  testimonii,  i Vides  quia  sacer- 
dotis est  statuere  eum  qui  converti  lur  a peccato, 
ut  stabilis  esse  possit,  et  ultra  non  fluctuare,  nec 
moveri  omni  vento  doctrinae.  Statuit  ergo  eum  non 
solum  intra  castra,  sed  ad  ipsum  ostium  taberna- 
culi testimonii  ante  Doinimitn.  Et  postcaquain  se- 
cundum ea  quae  superius  dicta  sunt , ofTeriinlur 
hostiae  pro  purificatione,  adbibet,  inquit,  elcyaibuin 
olei,  et  separat  illud  anie  Dominum,  i Et  accipiet, 
inquit  sacerdos  de  sanguine, el  ponet  super  ex- 
tremam auriculam  ejus  dextram,  et  super  ex- 
tremam manum  ejus  dextram,  et  super  extre- 
mum pedem  ejus  dextrum.  i Et  post  haec,  inquit, 
accipiet  sacerdos  non  ipsum  cyathum  olei,  sed  ex 
ipso  : c Et  diffundet  (45),  inquit,  in  mauum  suam 
sinistram,  et  intinget  digitum  suum  sacerdos  in 
oleo,  quod  est  in  manu  ejus  sinistra,  et  asperget 
septies  ante  Dominum;  i el  iterum:  c Es  eo  quod 
superes!  in  manu" ejus  sinistra,  imponet  super  au- 
riculam ejus  qui  purificatur  dextram,  et  super  ex- 
tremam manum  ejus  dextram,  et  super  extremum 
pedem  ejus  dextrum.  > Et  post  haec : c Id  quod 
relictum  fuerit  ex  oleo,  imponet,  inquit,  sacerdos 
do  manu  sua  super  caput  ejus  qui  purificatur.  » 
Vides  quomodo  ultimae  et  summae  purificationis  est, 
aurem  purificari  ut  purus  et  mundus  servetur  au- 
ditus. Et  manum  dextram,  ut  munda  sint  opera 
nostra,  nec  aliquid  immundum  bis  admisceatur 
el  sordidum.  Sed  et  pedes  purificandi  sunt,  ul  ad 
opus  bonum  tantummodo  dirigantur,  ncc  ulira 
lapsus  juvenliilis  incurrant.  Septies  autem  resper- 
git sacerdos  contra  Dominum  ex  oleo.  Post  omnia 
etenim  quae  pro  purificato  celebrata  sunt,  postquam 
conversus  el  reconciliatus  esi  Deo,  post  immolatas 
hostias,  ordinis  erat,  ul  el  virtutem  super  eum 
septemplicem  sancti  Spiritus  invitaret,  secundum 
eum  qui  dixerat  ** : i Redde  mihi  laetitiam  saluta- 
ris lui,  et  spiritu  principali  confirma  me.  i Vel 
cefie  quoniam  peccatorum  corda  Dominus  in  Evan- 
gelio  **  testatur  a septem  daemonibus  obsideri, 
competenter  236  septies  ante  Dominum  sacerdos 
in  purificatione  respergit,  ut  expulsio  septem  spi- 
rituum malignorum  de  purificati  corde,  septies 
excusso  digitis  oleo  declaretur.  Sic  ergo  conversis 
a peccato,  purificatio  quidem  per  illa  omnia  datur, 

••Levit,  xiv,  41.  ·*  ibid.,  14,  ei  seqq.  ··  Psal. 

(45)  Mss·,  f diffundet.  > Libh.  editi,  i defundet.  » 

(44)  Codex  Saiigerm.  ei  alii,  i Abiiid,  i sicque 
Sepiujgiula  iuierpretes  Eiod.  vi,  25,  quaiiquaiu  ex 


quae  superius  diximus.  Donum  autem  gratiae  spiritut, 
per  olei  imaginem  designatur,  ut  non  M>luni  pur- 
gationem consequi  possit  is  qui  convertitur  a pec- 
cato, sed  et  Spiritu  sancto  repleri,  quo  et  recipere 
priorem  stol.im,  et  atinulum  possit,  et  per  omnia 
reconciliatus  Patri  in  locum  filii  reparari,  per 
ipsum  Dominum  nostrum  Jesutn  Cbristum,  cui 
csi  gloria  el  imperium  in  saecula  saeculorum.  Amcu. 

HOMILIA  IX. 

De  tacri fictis  repropUiaiiotiis,  ei  de  duobus  Airris, 
quorumunus  sors  est  Domini^  et  unus  apopompeti, 
qui  dimittitur  in  eremum^  et  de  ingressu  pontifi- 
cis in  Sancta  sanctorum. 

1.  Die  propitiationis  indigent  omnes  qui  pecca- 
vernnt,  et  ideo  inter  solemn  i tales  legis,  quae  figuras 
continent  coelestium  m)s:eriororo,  una  quaedam 
solemn! las  habetur,  quae  dies  propitiationis  appel- 
ialur.  Hu2C  ergo  qune  nunc  recitata  sunt  legislatio 
est  soleiiiiiituiis  ipsius,  quae  dies,  ut  diximus,  pro- 
pitiationis vocitata  esi.  Sed  videamus  primo  quid 
sibi  velit  litterae  ipsius  continentia,  ut  oraolibus 
vobis,  si  tamen  ita  Domino  supplicetis  ut  extudiri 
mereamini,  possimus  accipere  gratiam  spiritus, 
per  quam  explanare  valeamus  mysteria  quae  coo- 
tinenlurin  lege.  Defuncti  sunt  duo  filii  Aaroo  Na- 
dab  et  Abiud  (44),  cum  offerrent  ignem  alienum  ad 
altare  Domini.  Necesse  erat,  ut  coelesti  doctrina 
instrueretur  Aaron  quomodo  oporteret  eum  ad  altare 
accedere,  et  quo  supplicationuin  ritu  propitium 
faceret  Deum,  uti  ne  in  ea  ipse  incurreret.  In  qu^ 

, incurrerant  filii  sui,  incaute  et  inconvenienter  ac- 
cedentes ad  altare  Dei,  alienum  ignem,  et  non  il· 
Ium  qui  divinitus  datus  fuerat,  oflerenles.  Propter- 
ea  ergo  de  bis  hoc  modo  prscfata  est  lex:  t Et  U*- 
cutiis  est  Dominus  ail  Moysen,  posteaquain  d^ 
functi  sunt  duo  filii  Aaron  dum  offerrent  igneiu 
alienum  ante  Dominum.  Et  dixit  Dominus  ad 
Moysen  : Loquere  ad  Aaron  fratrem  tuum,  ut  nou 
intret  omni  hora  in  sancta  interiora,  quod  est  inlra 
velum  aiiie  conspectum  propitiatorii  quod  est  sa- 
pra arcam  leslimonii,  et  non  morietur  •^,  » Ex  quo 
ostenditur  quod  si  in  omni  hora  introeat  in  sancta 
non  praeparatus,  non  indutus  poiiiificalibiis  indo- 
nicniis,  neque  bosiiis  quae  statutae  sunt  praeparatis, 
neque  propitiato  prius  Deo,  morietur.  El  jusle 
i quidem,  tanquam  qui  non  fecerit  ea  quae  convenit 
fieri  antequam  accedatur  ad  altare  Dei.  Omiies 
nos  iste  sermo  contingit  (45),  ad  omnes  pertinet 
quod  hic  loqnilur  lex  ; praecepit  enim  ut  sciamus 
quomodo  accedere  debeamus  ad  altare  Dei.  Altare 
euiin  esi  super  quod  orationes  nostras  offerimus 
Deo,  ul  sciamus  quomodo  debeamus  offerre,  scili- 
cet ut  deponamus  vestimenta  sordida,  quae  est 
carnis  immunditia,  morum  vilia,  inquinamenta  li- 
bidinum. Aul  ignoras  tibi  quoque,  id  est  omni  Ec- 

„ 14.  ··  Luc.xi.  ·^  Levit,  xvi,  l el  seqq. 

Ilebnro  legendum  esset,  c Abiii,  vel  c Abilm.  t 
(45)  Omnes  niss.,  c contingit.  > Libb. 
c constringit.  i 


50G  IN  LEYITICUM 

ciesi»  Dei,  et  credentium  populo  sacerdotium  A 
datum  ? Audi  qnomodo  Petrus  dicit  de  fidelibus  : 
c Genus,  inquit  electum,  regale  sacerdotium, 
gens  saiicla,  populus  in  acquisitionem.  > Habes 
ergo  sacerdotium,  quia  gens  sacerdotalis  es,  et  ideo 
offerre  debes  Deo  hostiam  laudis,  hostiam  oratio- 
nun,  hostiam  misericordis,  hostiam  pudicilim, 
hostiam  justitiae,  hostiam  sanctitatis.  Sed  ut  haec 
digne  offeras,  indumentis  tibi  opus  est  mundis,  et 
segregatis  a reliquorum  hominum  communibus 
indumentis,  et  ignem  divinum  necessarium  habes, 
non  aliquem  alienum  a Deo,  sed  Ulum  qui  a Deo 
hominibus  datur,  de  quo  Filius  Dei  dicit** ; c Ignem 
veni  mittere  in  terram,  et  quam  volo  ut  accenda- 
tur. I Si  enim  non  hoc,  sed  alio  et  huic  contrario 
igni  utamur,  illo  qui  se  transfigurat  sicut  angelum  " 
lucis,  eadem  sine  dubio  patiemur,  quae  Nadab  pas- 
sos est  et  Abiud.  Praecipit  ergo  mandatum  divinum, 
ut  instruatur  Aaron,  ne  omni  hora  intret  (4fi)  In 
sancta  ad  altare,  sed  cum  fecerit  prius  ea  quae  fieri 
mandantur,  ne  forte  moriatur. 

2.  Sed  primo  omnium  ostendamus  quomodo  haec 
qo»  de  sacrificiis  conscribuntur,  figuras  esse  Apo- 
stolus dicit  et  formas,  quarum  veritas  in  aliis  os- 
tendatur, ne  forte  auditores  praesumere  nos  arbi- 
trentur, et  iegem  Dei  in  alium  sensum  quam  scri- 
pta est,  violenter  inflectere,  quippe  si  nulla  in  his 
qnae  asserimus,  apostolica  praecedat  auctoritas.  Pau- 
lus ergo  ad  Hebraeos  scribens,  eos  scilicet  qui  le- 
gem quidem  legerent  et  haec  meditata  haberent,  et  q 
bene  nola,  sed  indigerent  intellectu,  qualiter  sentiri 
de  sacrificiis  debeat,  boc  modo  dicit  ** : c Non  enim 
in  sancta  manufacta  introivit  Jesus  exemplaria 
verorum,  sed  in  ipsum  coelum,  ni  appareat  nunc 
vultui  Dei  pro  nobis.  i Et  iterum  dicit  de  hostiis  : 

< Hoc  enim  fecit  semel  seipsum  hostiam  offerendo.i 
Sed  quid  de  bis  singula tim  quaerimus  testimonia?  Om- 
nem epistolam  ipsam  ad  Hebraeos  scriptam  si  quis  re- 
censeat, et  praecipue  eum  locum,  ubi  pontificem  le- 
gis confert  pontifici  repromissionis,  de  quo  scriptum 
237  est  ** : c Tu  es  sacerdos  in  aeternum  secun- 
dum ordinem  Alelchisedecb , > inveniet  quomodo 
omnis  hic  locus  Apostoli , exemplaria  et  formas 
ostendit  esse  rerum  vivarum  et  verarum,  illa  quae 
in  lege  scrij>ta  sunt.  Oportet  ergo  nos  quaerere  pon-  ^ 
tificem,  qui  semei  In  anno,  id  est  per  omne  hoc 
praesens  sacculum,  sacrificium  obtulit  Deo,  indutus 
veste,  cujus,  Domino  juvante,  quae  sil  qualitas  osten- 
demus. c Tunica,  inquit  linea  sanctificata  in- 
duetur. > Linum  de  terra  oritur,  tunica  ergo  san- 
eiificata  linea  induitur  verus  pontifex  Christus,  cum 
naturam  terreni  corporis  sumit·  De  corpore  enim 

*·  I Peir.  II,  9.  *·  Luc.  xii,  49  Hebr.ix,  24. 
Genes,  iii,  49.  “ Levit,  xvi,  4.  ··  1 Cor.  xii,  25. 

(4€)  Mss.,  c intret.  » Libb.  editi,  c intraret.  » 
Paulo  post  ross.,  c seipsum  hostiam  offerendo,  i Io 
iibb.  editis  deest,  c hostiam.  i 
(47)  Mss.,  c resuscitare.  » Libb.  editi,  c susci- 
taie.  I 


HOMILIA IX.  m 

dicitur,  quia  terra  sit,ei  in  terram  Ibit  Volens 
ergo  Dominus  et  Salvator  meus,  hoc  quod  in  ter- 
ram ierat  resuscitare  (47),  terrenum  suscepit  cor- 
pus, ut  id  elevatum  de  terra,  portaret  ^d  coelum. 
£l  hujus  mysterii  tenet  figuram  hoc,  quod  in  lege 
scribitur,  ut  linea  tunica  pontifex  induatur.  Sed 
quod  addidit  sanctificata,  non  otiose  audiendum 
est.  Sanctificata  namque  fuit  luiiica  carnis  Christi, 
non  enim  erat  ex  semine  viri  concepta,  sed  ex  san- 
cio Spiritu  generata,  c Et  femoralia,  inquit  **,  li- 
nea sint  super  corpus  ejus.  » Femorale  indumen- 
tum est,  quo  pudenda  corporis  contegi  et  constringi 
solem.  Si  ergo  aspicias  Salvatorem  meum  (48) sus- 
cepisse quidem  corpus,  et  in  corpore  positum, 
egisse  humanos  actus,  id  est  vescendi,  et  bibendi, 
et  caeiera  similia  : boc  autem  solum  opus  non 
egisse  quod  ad  pudenda  corporis  pertinet, carnem- 
que ejus  neqiie  nuptiis,  neque  filiorum,  procrea- 
tioni patuisse,  invenies  qualiter  femoralia  linea 
sanctificata  habuerit,  ut  vere  de  ipso  dici  debeat, 
quia  c inhonestiora  nostra  abundantiorem  habent 
honorem  **.  i Considera  tamen  et  ipsum  pontiiicis 
habitum,  quia  quod  per  naturam  minus  in  eo  hone- 
stum videtur,  indutis  femoralibus  lineis,  et  zona 
constrictis,  etiam  secundum  litteram  de  eo  conve- 
nit dici,  quia  c inhonestiora  nostra  abundantiorem 
honestatem  habent.  i Itn  ergo  et  omnis  qui  in  ca- 
stitate vivens  imitatur  Clifisiiirn,  Tioc  solum  de  hu- 
manis actibus  nescientem,  ipse  etiam  lineis  femo- 
ralibus sanciiflcalis  indutus  est,  et  inhonestioribus 
suis  abundantiorem  circumdedit  honestatem.  Tu- 
nica  ergo  linea  sanctificata  induitur/  et  femoralia 
linea  super  corpus  ejus  sunt.  Sed  ne  forte  femora- 
lia bicc  quibus  pudenda  conteguntur,  resoluta  (49) 
defluant,  et  turpitudinem  revelent,  aul  retegant, 
adjungit  : c Non  enim,  inquit  facies  gradus  ad 
altare,  ne  forte  in  his  reveletur  turpitudo  lua.  > Ne 
ergo  turpitudo  tua  defluentibus  femoralibus  reveletur, 
zona  , inquit , femoralia  constringantur.  Quodam 
tempore  exponentes  Joannem  Baptistam,  et  alias 
Jereiniam,  quod  Jeremias  quidem  zonam,  Joannes 
vero  pelliceam  zonam  circa  lumbos  habuisse  dice- 
retur, sufficienter  ostendimus  quomodo  per  bxc  de- 
claretur indicia  (50)  pars  illa  corporis  apud  hujus- 
modi viros  ita  emortua,  ut  neque  vel  levis  motus, 
neque  alius  qiiisquam  in  lumbis  eorum  fuisse  cre- 
deretur, sed  sola  castitas,  et  pura  pudicitia.  Zona 
ergo  pontifex  linea  cingitur,  ei  cidarim  lineam  im- 
ponit super  caput  suum,  omnia  linea.  Cidaris  qiiod 
dicitur  ornatus  quidam  est,  qui  capiti  superpoui- 
tur,  quo  utitur  pontifex  in  offerendis  hostiis,  vel  eae- 
leri  sacerdotes.  Sed  unusquisque  nostrum  ornare 

·*  llebr.  vn.  27.  ··  PsaLcixii.  j »·  Levit,  xvi,  4. 

Exod.  XX,  2G  ; Levit,  xvi,  4. 

(48)  Codex  Sangerm.,  c nostrum.  » 

(49)  Cod.  Sangerm.,  c dissoluta.  » 

(50)  Omnes  mss.,  * indicia.  > Libb.  editi,  c in- 
dicari. » 


nt  ORIGENIS  5» 

debel  caput  tmum  sacerdotalibus  ornamenlis.  Et*  A habet,  etiam  quod  habet  auferelar  ab  eo,  · ut  ei 

enim  quia  omnis  viri  caput  Christus  est,  quicunqiie  addatur  qui  babet  mulus  mnas  peceatorom.  ^eram 

ita  agit  utez  actibus  suis  conferat  gloriam  Christo,  quoniam  is  qui  in  sorte  Domini  est,  spem  gerit  non 

caput  suum  qui  est  Christus  ornaril.  Potest  et  alio  in  praesenti  saeculo,  sed  in  futuro,  et  cujus  aors  Do- 

modo  in  nobis  inlclligi  capitis  ornatus.  Qtiouiam  qui-  minus  esc,  quotidie  moritur ; propterea  is  quidem 

dem  quod  est  in  nobis  primum  ac  summum,  ei  caput  super  quem  sors  Domini  cecidit,  Jugulatur,  et  mo- 

omnium,  mens  est,  ad  dignitatem  pontificiam  exeo-  , ritur,  iil  sanguine  suo  purificet  populum  Dei;  iOe 

Iit  caput  suum,  si  quis  mentem  suam  adornaverit  autem  qui  in  sortem  contrariam  ceciderit,  non  est 

sapientiae  disciplinis.  Ista  igitur  sunt  quibus  indui  dignus  ut  moriatur,  quia  qui  in  sorte  Domini  est  non 

praecipitur  pontifex,  et  ita  demum  introire  io  saincta,  csl  de  hoc  mundo  : ille  vero  de  boe  mundo  est,  qui 

ne  baec  non  habens  moriatur.  in  mundo  dimitti lur,  et  mundus  quod  suum  est  di- 

3.  Jam  vero  de  hostiis  quaedam  quidem  ipsius  hgi^·  Ideo  non  occiditur,  nec  dignus  est  Jogubri  nd 

mandantur  debere  esse  pontificis,  quaedam  vero  a altare  Dei,  nec  sanguis  ejus  ad  basim  altara 

populo  sumendae  (51).  Ipsius  enim  dicitur  vitulus,  relur  effundi. 

quod  est  in  animalibus  preiiosius  et  robustius.  Et  d.  Sed  videamus  quis  est  hic  qui  accipit  eum, 
secundum  animal  aries,  quod  in  ovibus  sine  dubio  ^ cujus  sors  apopompaei  facta  est , ut  eum  ejiebt  in 
pretiosius  est.  A populo  vero  munera  jubentur  of-  eremum,  c Homo,  inquit^*,  paratus  accipiet  bir- 

ferri,  aries  a principibus,  et  hirci  duo  a populo,  cum,  qui  venerit  in  sortem  ejus,  cui  ceciderit  sori 

Unus  qui  dimittatur  in  eremum,  qui  et  apopompaeus  apopompaei,  ei  adducet  eum  in  eremum.  > Finis  sor- 

nominaior,  et  unus  qui  Domino  offeratur.  Si  esset  tis  istius  eremus  esi,  id  est  locus  desertus,  deser- 

omnis  populo  Dei  sanctus,  et  omnes  essent  beati,  tus  virtutibus·  desertus  Deo,  desertus  justitin«  de- 

non  fierentduae  sortes  super  hircis  : et  unus  qui-  sertus  Christo,  desertus  omni  bono.  Et  nos  ergo 

dem  sortem  ferret , ut  dimitteretur  in  eremum,  singulos  manet  sors  una  e duabus.  Aut  enim  bene 

alius  vero  ut  Domino  offeretur,  sed  esset  sors  nna,  agentes,  sors  Domini  sumus,  aut  male  agentes  aors 

et  hostia  una  Domino  soli.  Nunc  vero  quoniam  iii  nostra  nos  ducit  ad  eremum.  Vis  tibi  evidenter  (53) 

multitudine  eorum  qui  accedunt  ad  Dominum,  sunt  ostendam  quomodo  istae  duae  sortes  semper  ope- 

quidam  Domini,  alii  auiem  sunt,  qui  mitti  ad  ere-  n niur,  ei  unusquisque  nostrum  aul  sors  Domini, 

nium  debeant,  Id  est  qui  abjici  merentur,  et  sepa-  aut  sors  apopompiei  vol  eremi  fiat  ? Considera  in 

rari  ab  hostia  Domini  : propterea  pnrs  hostiae  qnae  Evaiigcliis  illum  divitem  viventem  splendide  et  lu- 
offertur  a populo,  id  est  unus  solus  hircus  Domino  q luriose,  et  Lazarum  ad  januam  ejus  jacentem,  nt- 
immolatur,  alius  autem  abjicilur,  et  in  eremum  di·  ceribus  pleniiiii,  et  cupientem  saturari  de  micis  qns 
miuilur,  et  apopompibus  nominatur.  Sors  tamen  cadebant  de  mensa  divitis,  quis  linis  designatur 

cadit  super  utnimque,  et  ille  quidem  qui  in  eremum  utriusque : c Mortuus  esi,  inquit  Lazanis,  et  ab- 

dimiitiiur,  dicitur  quod  ipse  auferat  super  se  pec-  ductus  est  ab  angelis  in  sinum  Abrabae.  Similiter 
cala  filiorum  Israel,  et  injustitias  eorum,  et  iniqui-  auiein  et  dives,  et  abductus  est  ad  infernum  in  lo- 
tates  ipsorum.  Non  enimille  hircus  qui  Domini  sors  cum  tormenti  (54).  i Animadvertis  evidenter  loca 
efficitur,  sed  ille  cujus  sors  est  ut  in  eremum  di-  sortis  utriusque  distincta.  Vide  etiam  qui  sunt  qui 

mittatur,  auferre  ea  dicitur,  secundum  illud,  credo,  abducunt  (55),  angeli , inquit , qui  semper  parati 

quod  scriptam  esi  **  : c Dedi  commutationem  luam  ^d  abdiicendiiin.  Ministri  enim  Dei  sunt  ad  boc 

iEgyptnm,  et  iEtbiopiam,  et  Soenem  (52)  pro  te,  ipsum  destinati,  qui  impleant  sortem  quam  tibi  ipse 

ex  quo  tu  honorabilis  factus  es  in  conspectu  23S  paraveris.  Si  enim  bene  vixeris,  si  fregeris  esn- 

meo.  » Peccata  igitur  eorum  qiii  poenitentiam  ege-  rienii  panem  tuum  ex  animo,  et  nudum  vestieris, 

runt,et  eorum  qiii  dereliquerunt  malitiam,  super  rectum  judicium  judicaveris,  iniquo  adversum  iiii- 

capiu  sua  giiscipiunl  hi  qui  effecti  sunt  in  sorte  quitalein  suam  restiteris,  nec  posueris  consilium 

ejus,  qui  in  eremum  dimiuitnr,  qtii  seipsos  dignos  D tuum  cum  his  qui  laqueos  innocentibus  parant,  sor- 

tali  ministerio,  vel  hujusmodi  sorte  fecerunt.  Con-  lem  tuam  facies  Dominum.  Si  vero  libidini  ioser- 

venit  autem  velut  econlrario  aptari  bis  et  illud  quod  vias,  voluptatis  amator  sis  magis  quam  Dei,  saecu> 

dictum  est  : c Qui  habet  dabitur  ei.  i Sicut  Inin  diligas,  malitiam  non  oderis,  sortem  luam  fe- 

enim  qui  habet  justitias  dabitur  ei  : ila  et  qui  babet  cisti  apopompaei,  ut  abducaris  io  eremnm  per  ma- 

peccaia,  in  tantum  ut  in  sorte  apopompaei  invenia-  num  ministri  Dei,  qui  in  hoc  ipsum  a Deo  ordi naius 

lur  illius  qui  in  eremum  emiililur  ; addentur  ei  ea  est  : et  ideo  paratus  appellatur,  qiiia  personam  nul- 

quae  abstergentur  a sancfis,  ut  et  in  ipsis  complea-  lius  erubescit,  nec  divitis,  nec  potentis,  nec  regis, 

tur  quod  scriptum  est  : c Abeo  autem  qui  non  nec  sacerdotis.  Vis  autem  scire  qiiia^ad  nos  per- 

**  Isa.  XLUi , 3.  **  Mattii,  xtii,  12.  ^ ibid.  Levit,  xvi,  iO  et  21.  Luc.  xvi,  i±. 

(51)  Mss.,  c sumendae,  i Libb.  editi,  r siimeinla.  i ter  et  dives  abductus  est  in  locum  tormenti,  s 

(52)  Mss··  « Soenem.  i Libb.  editi,  i Syeneiii.i  (55)  Libb.  editi,  « adduciinl,  » et  paulo  post. 

(53)  In  libb.  antea  editis  deest,  c evidenter,  i c ad  adducendum.  » Sed  mss.  ut  in  nostro  teitii, 

quod  restituitur  ex  niss.  Caeierum  consule  Huetium  Orijgrsnkntomm  lib.  ii, 

(54)  Codex  Saiigerin.  i in  sinus  Abraharo.  Simili'  quaesi.  5,  num.  34. 


513  IN  LEViTlCUM  IIOMILI.V  IX.  514 

linent  qnae  dicniitur  ? Animaita  Dane  quae  sortes  A * cum  potestaie  iradiiiit  ^ triumphati»  eos  iu 

istas  excipiunt  (56),  non  sunt  immunda,  nec  aliena  seinetip^o.  » Traduxit,  quo  traduxit,  niai  ad  ere· 

»b  afiaribus  Dei,  sed  munda  sunt,  et  quae  in  sacrifi-  muin,  ad  loca  deserta?  Sicut  enim  illi  qui  confessus 

ciisoeGtrri  solent;  ut  scias  haec  figuram  tenere  non  est,  aperuit,  paradisi  jaiiuas«  dicendo Hodie  ine· 

eorum  qui  extra  fidem  sunt,  sed  eorum  qui  in  fide  cum  eris  in  paradiso,  i et  per  boc  omnibus  creden- 

soDt.  Hircus  enim  animal  mundum  est,  et  dirinis  tibus,  et  confiientibus  ingrediendi  aditum  dedit, 

aluribus  consecratum.  £t  tu  ergo  per  gratiam  ba-  quem  prius  Adam  peccante  concluserat^  Quis  enim 

ptisnii  consecratus  es  altaribus  Dei,  et  animai  factus  »lius  romplixam  flammeam  et  versatilem,  quae  ap· 

es  mondum.  Sed  si  non  custodias  mandatum  illud  posita  est  custodire  lignum  vitx  et  fores  para- 

Domini  quod  dixit  ^ : c Ecce  sanus  factus  es,  jam  disi  poterat  dimovere?  Quis  aliuseherubim  per- 
fioli  peccare,  ne  quod  tibi  deterius  contingat ; > sed  vigili*exciibans  custodia  valebat  inflectere,nisi  ipse 

cum  esses  mundus,  rursum  le  peccati  mquinaroen-  solus,  cui  data  est  omnis  potestas  in  coslo  et  in 

10  maculasti,  et  ex  virtute  ad  libidinem , ex  pn-  terra  ? Ut,  inquam,  praeter  ipsum  nemo  alius  haec 

riiaie  ad  immunditiam  declinasti,  tuo  vitio,  cum  facere  potuit,  ita  principatus  ei potestates,  et  recto- 

aiiimal  mundum  fueris,  sorti  te  apopompaei  eremi-  res  mundi,  quos  enumerat  Apostolus  ”,  nemo  alius 

que  tradidisti.  ^ poterat  triumphare,  et  abducere  in  eremum  inferni, 

5.  Potest  fortassis  et  alio  modo  homo  paratus  et  nisi  ipse  solus  qui  dixit  : c Confidite  (59),  ego 
mundus  (57),  qui  abducit  eum  cujus  sors  venit  in  vici  mundum.  > Idcirco  ergo  necessarium  fuit  Do- 

eremu:n,el  eo  ipso  quo  educit  eiiin,  quasi  qui  ini-  minum  et  Salvatorem  meum,  non  solum  inter  bomi· 

mundum  conligerii,  dicitur  lavare  veslimeiila  sua  nes  boinineiii  nasci,  sed  etiam  ad  inferna  descen- 
ad  vesperam,  et  esse  mundus,  etiam  ipse  Dominus  dere,  ut  sortem  apopompaei  tanquam  homo  paratus 
ei  Salvator  noster  inielligj  ex  ea  parte,  qua  naturae  in  eremum  Inferni  deduceret,  atque  inde  regressus, 
nostrae,  id  est  carnis  et  sanguinis  vestimenta  susce-  opere  consummato  ascenderet  ad  Patrem,  ibique 
pit,  quae  in  vespera  laverit : propter  quod  et  du·  plenius  apud  altare  illud  coeleste  purificaretur,  ut 

dum  propheta  de  eo  dixerat  ” : c Et  vidi  Jesnm  sa·  carnis  nostrae  pignus,  quod  secum  evexerat,  perpe· 

cerdoiem  magnum,  indutum  vestimenta  sordida,  et  tua  puritate  donaret.  Hic  ergo  est  verus  dies  pro- 

diaboliim  stantem  a dextris  ejus,  ut  contradiceret  piiiaiionis,  cum  propitiatus  est  Deus  boininibiis· 

ei.  » Lavit  ergo  iu  viiio,  id  csi  iii  sanguine  suo  sto-  Sicut  et  Apostolus  dicit  : € Quoniam  Deos  erat  in 

lim  suam  in  vespera,  et  factus  esi  mundus.  Et  inde  Christo,  mundum  reconcilians  sibi.  » Et  iterum  de 
foriassls  erat  (58)  quod  post  resurrectionem  Marix  q Christo  dicit  ” : * Pacificans  per  sanguinem  crucis 
vulenii  pedes  ejus  tenere,  dicebat  ** : c Noli  me  lan-  sux,  sive  qux  in  coelo  sunt,  sive  qux  in  terra.  · 
gere. » Vis  aiiieiii  adhuc  videre,  et  aliam  duarum  Mandatur  ergo  in  lege,  ut  in  die  repropitiationis 
sortium  formam  ? Considera  duos  illos,  qui  tem-  omnis  populus  humiliet  animam  suam.  Quomodo 
pore  crucis  ejus  uiiiis  a dextris,  et  unus  a sini·  hiiniiliel  populus  animam  suam,  ipse  dicit : i Ve« 
siia  ejus  pependerunt  latrones,  et  vide  illum  qui  nienl,  inquit  ··,  dies,  cum  auferetur  ah  eis  spon- 
confiiebalur  Dominum,  sortem  facium  esse  Doiniui,  sus,  et  tunc  jejunabunt  in  illis  diebus,  i Plures 
et  abductum  esse  sine  mora  ad  paradisum,  il·  aguntur  dies  festi  secundum  legem.  Est  qui· 

liim  vero  alium  blasphemantem,  sortem  factum  dam  solemnis  dies  in  mense  primo,  est  et  alius  in 
239  esae  apoponipxi,  qui  in  eremum  abduceretur  secundo.  Sed  et  in  mense  primo  alia  soleinniias 
inferni.  Hed  et  in  eo  quod  dicitur,  quia  affixi  i cruci  Paschx,  alia  azymorum,  licet  conjuncta  videatur 
sux  principatus,  et  potestates  contrarias,  et  trium-  azymis  Pasebx  soiemnitas.  Principium  enim  asy- 
pbavit  eas  sortem  in  eis  apopompxi  complevit,  morum  ad  finem  Pasebx  conjungitur.  Paseba  au· 
et  tanquam  homo  paratus  abduxit  eas  in  eremum,  tem  iiie  solus  dies  appellatur,  in  quo  agnus  occidi- 
Deniqiie  et  in  Evangelio  Dominus  dicit  q lia  tur.  Reliqui  vero  azjmorum  dies  appellantur.  Sic 
« cum  exierit  de  homine  immundiis  spiritus,  vadit  D enim  dicit  ” : c Facies  soleinniiatem  azymorum 
per  loca  deserta,  quxrens  requiero,  et  non  iuve-  septem  diebus.  > Hxc  ergo  est  prigia  soiemnitas. 
iiit.  f Sic  ergo  potest  et  Salvator  noster  homo  pa-  Post  hxc,  inquit  ”,  c cum  demessueris  messem 
ratus  iiitelligi,  qui  sortem  quidem  Domini,  Eccle-  tuam,  et  congrega  veris  na  livi  lates  ex  agro  luo,  facies 
stam  suam  fecerit,  oainque  divino  consecrarit  altari,  diem  festum  de  initiis  fructuum  tuorum.  » Qui  dies 
sortem  vero  apopompxi  contrarias  fecerit  polesta·  est  post  septem  septimanas  Pasebx,  id  est  Pente- 
lee,  spiritus  nequitix,  et  mundi  hujus  rectores  te-  coste,  cum  etiam  dici  jubetur,  et  mundabis  (60) 
nebramm  harum,  quosi  sicut  dicit  Apostolus”,  sancta  de  domo  mea.  Post  hxc  in  septimo  mense 

”Joao.  V,  14.  ”Zach.  iii,  1 et  3.  ” Joan.  xx,17.  *·  Coloss.  ii,  14,  15.  Mallh.  xii,  43. 

” Coloss.  1%  14.  ” Lue.  xxiii,  43.  ” Genes,  iii,  24.  Maiili.  xxviii,  18.  ” Ephes.  vi.  12. 

“ ioan.  XVI,  33.  ” II  Cor.  v,  19.  ” Coloss.  i,  20.  ··  Matih.  ix,  15.  ” Exod.  xxiii,  15.  ··  Ibid.  16. 

(56)  Mss·»  € sortes  istas  excipioiit.  i Libb.  editi,  (60)  Codex  Sangerm.  » et  mundavi.  > Alii  >«»*·· 

t sortes  accipiunt.  > * emundavi.  i Libb.  editi,  i et  mundabis.  » Infra 

(57)  Mas.  € mundus,  i Libb.  editi,  i immundus.  · codex  Sangerm.,  t ubi  est  et  arca  tcstiuionii  et  al- 

(58)  Erat,  Suppletur  e mss.  tare.  i 

l59)  Codex  Sangerm.,  i confidite  quia  ego,  i eic. 


518  ORIGENIS  Μ 


aliae  agttitiir  solemniiaies.  Primo  die  mensis  Neo*  A 
nienia  tubarum,  sicut  dicitur  in  Psalmo  ** : c Tuba 
canite  in  initio  mensis  tubae.  > Decima  veru  die 
septimi  mensis  est  solemnilas  repropitialionis.  In 
bac  sola  die  pontifex  induitur  omnibus  poniincalibns 
indumentis,  tunc  induitur  manifestationem  et  veri- 
talem,  tunc  ingreditur  ad  illa  inaccessibilia,  quo 
semel  In  anno  accedi  tantummodo  licet,  id  est  in 
Sancta  sanctorum.  Semel  enim  in  anno  pontifex 
populum  derelinquens,  ingreditur  ad  illum  locum 
libi  est  repropitiatorinm,  et  super  repropitia torium 
cherubim,  ubi  est  et  arca  teslamenii,  et  altare  in- 
censi (61),  quo  niilLi  introire  fas  est,  nisi  pontiflci 
soli.  Si  ergo  considerem  verum  pontificem  meum 
Dominum  Jesiiiii  Clirislum,  quomodo  in  carne  qui- 
dem positus,  per  lotum  annum  erat  cum  populo,  ^ 
annum  illum,  de  quo  Ipse  dicit  : c Evangelizare 
pauperibus  misit  me,  et  vocare  annum  Domini  ac- 
cepitim,  et  diem  remissionis,  i adverte  quomodo 
semel  in  anno  isto,  in  die  repropitialionis  intrat  in 
Sancta  sanctorum,  hoc  est,  cum  impleta  dispensa- 
tione penetrat  coelos,  et  intrat  ad  Patrem,  ut  eum 
propitium  humano  generi  faciat,  et  exoret  pro 
omnibus  credeiuibus  in  se.  Hanc  repropitia lionem 
ejus  qua  hominibus  repropitiat  Patrem,  sciens 
loaunes  apostolus  dicit  : c H^c  dico,  filioli,  ul 
non  peccemus.  Quod  et  si  peccaverimus,  advoca- 
tum habemus  apud  Patrem,  Jesmn  Clirislum , 
jostum,  et  ipse  est  repropitiatio  pro  peccatis  no- 
stris. I Sed  et  Paulus  similiter  de  bac  repropitia-  q 
ilone  commemorat,  cum  dicit  de  Gbristo  : c Quem 
posuit  Deus  propitiatorem  (62)  in  sanguine  ipsius 
per  fidem.  > Igitur  dies  propitiationis  manet  nobis 
usquequo  occidat  sol,  id  est  usquequo  finem  mundus 
accipiat.  Stamus  enim  nos  pro  foribus,  operientes 
pontificem  iiostriiin  commorantem  intra  Sancta 
sanctorum,  id  est  apud  Patrem,  et  exorantem  pro 
peccatis  eorum,  qui  se  exspectant,  non  pro  om- 
nium peccatis  exorantem.  Non  enim  240  exorat 
pro  bis,  qui  in  sortem  veniunt  ejus  hirci,  qui  emit- 
titur in  desertum.  Pro  illis  exorat  tantum,  qui  sunt 
aors  Domini,  qui  eum  pro  foribus  exspectant,  qui  non 
recedunt  a templo,  jejuniis  et  orationibus  vacan- 
tes. An  tu  putas,  qui  vix  diebus  leslis  ad  ecclesiam 
venis,  nec  intentus  es  ad  audienda  verba  divina,  D 
nec  das  operam  ad  implenda  mandata,  quod  possit 
sors  Domini  venire  super  te?  Optamus  tamen  ut 
vel  his  auditis  operam  detis,  non  solum  iii  ecclesia 
audire  verba  Del,  sed  et  in  domibus  vestris  exer- 
ceri et  meditari  in  lege  Domini  die  ac  nocte,  et 
ibi  enim  Gliristus  e^t,  et  ubique  adest  quaerentibus 
se.  Propierea  namque  mandatur  in  lege,  ut  medi- 
temiir  eam  cum  imus  in  via,  et  cum  sedemus  in 
domo»  et  jacemus  in  cubili,  et  cum  exsurgimus ; 
et  lioc  est,  vere  pro  foribus  exspectare  pontificem 

**  Psal  Lxxx,  4.  **  Isa.  lxi,  1 et  2.  **  1 Joan.  ii,  1, 

XVI,  12. 

(61)  Altare  incensi  solet  collocare  in  Sancto 
sanctorum.  Atqui  erat  in  sancto. 

(62)  Godes  Sangerin.,  c propiliaiorium.  » 


morantem  intra  Sancta  sslnCtorum,  et  effici  in  sor- 
tem Domini. 

6.  Quod  autem  dicimus  de  sorte,  noii  sic  acci- 
piat auditor,  quasi  sors  talis  aliqua  dicatur,  quae  io· 
ter  homines  casu , et  non  judicio  agi  solet.  Sors 
Domini  ita  accipienda  est,  taiiquam  si  dicereiiir 
electio  Domini,  vel  pars  Domini ; et  rursum  sori 
ejus  qui  in  eremum  mittitur  accipienda  est  veluti 
pars  illa  quae  pro  Indignitate  sui  a Domino  sperni- 
tur et  abjicitur.  Magis  enim  et  sermo  ipse  apo- 
pompaei,  abjecti  el  refutati  significantiam  coniinct 
Ex  quo  possumus  etiam  illud  intelligero,  verbi 
gratia,  ascendit  in  cor  tuum  mala  cogitatio,  coiicn- 
piscenlia  morieris  alienae,  aut  vicinae  |K>ssessionU, 
intellige  staiiin  hanc  esse  de  sorte  apopompaei,  ab- 
jice confesiim,  et  expelle  de  corde  tuo.  Quomodo 
abjicis  ? Si  liabeas  tecum  parati  hominis  manum, 
id  est,  si  lectio  divina  sil  in  manibus  tuis,  et  prae- 
cepta Dei  ante  oculos  habeantur,  tunc  vere  inve- 
nieris paratus  ad  abjicienda  cl  repellenda  ea,  qiue 
siiiii  sortis  alienx.  Sed  et  ira  si  ascendit  in  m 
tuum,  si  zelus,  si  invidia,  si  malitia  ad  supplaniao- 
dum  fratrem,  paratus  esto  ul  abjicias  ea,  el  expel- 
las, el  emittas  iii  eremum;  Si  vero  ascendat  io 
cor  tuum  cogitare  qnie  Dei  sunt,  dc  misericor- 
dia, de  Jiislilia,  de  pietate,  de  pace,  haec  de  sorte 
sunt  Domini,  haec  offeruntur  ad  altare,  haec  pon- 
tifex suscipit,  et  in  his  reconciliat  tibi  Deum. 
Propierea  ergo  el  is  qui  ejicit  eum  in  quo  sors 
apopompaei  est,  hoc  est  malas  cogiuiiones,  nulas 
cupiditates,  non  est  homo  piger,  nec  occiipaius  ne- 
gotiis saccularibus,  sed  paratus  esi,  et  promptus, 
ac  vigilans ; qui  etiamsi  sordescere  videatur  pro  eo 
quod  contigerit  Immundum,  lavabit  slatiui  vesii· 
ineiita  sua,  elerit  mundus.  Quod  inlelligere  posso- 
nius  quantum  ad  unpmquemque  nostrum  perUnel, 
secundum  moralem  locum,  esse  hominem  paratum, 
rationem  ipsam  quae  intra  nos  est,  per  quam  dis- 
cretio nobis  boni  iiialiqiie  est,  quae  etiam  si  videtor 
sordescere  dum  discernit,  el  pertractat  ipsa  qus 
mala  sunt ; tamen  si  ea  abjiciat,  el  expellat  a corde, 
ac  procul  effuget,  Itiiic  melioribus  cogitalionibns 
velut  purificata  ac  diluta,  munda  videbitur  ratio- 
nabilis mens.  Nec  sane  mireris,  quod  etiam  ad  per- 
sonam Salvatoris  traximus  liunc  qui  ejicit  bircon, 
et  expellit  in  eremum,  quia  dicitur  lavare  vesti- 
menta sua,  et  fieri  mundus,  propter  illud  quod  le- 
gimus in  propheta  dici  de  Domino,  sicut  supra 
diximus  : < El  vidi  Jesuni  sacerdotem  magnum  in- 
dutum vestimenta  sordida  **.  > Quod  si  utique  pto 
assumptione  carnis  dici  pie  inlelligilur , etiam 
hic  in  lavandis  vestimentis  potest  ea  figura  ser- 
vari (65). 

7.  Videamus  post  hnec  qme  sunt  quae  pontifex 
faciat  : c Et  sumet,  inquit  plenum  batillum  cai^ 
2.  **  Rom.  111,  25.  **  Zacli.  in.  I el  3.  LeviU 

(65)  God.  Sangerm.,  i potest  ad  eum  figura.  · 
Codex  Cadoin.,  c potest  eadem  figura,  i 


517  IN  LETITIGIJM  HOMILIA  IX*  . Π8 

oonibus  ignis  de  altari,  quod  est  contra  Domi·  A lentaret,  nonne  diceres,  Pereant  omnia  fro  salute 

iium.  i Legimus  et  in  Isaia,  quia  igne  purgatur  pro*  mea,  nec  quidqiiam  remaneat,  lanium  ut  ego  vivam? 

pheta  per  unum  ex  seraphim,  quod  missum  esi  (,64)  Hoc  quare  faceres?  quia  Inde  non  dubitares,  hinc 

ad  eum,  cum  accepit  forcipe  carbonem  unum  ex  dubitas.  Et  ideo  bene  Dominus  dicit  ^ : c Putas 

bis  qui  erant  super  altare,  et  contigit  lahia  pro<-  veniens  Filius  hominis,  inveniet  fidem  super  ter· 

plietae,  ei  dixit  ** : c Ecce  abstuli  iniquitates  tuas,  i ram  ? i Et  quid  ego  dico  de  cenis  indubilatisqiie 

Mihi  videntur  mystica  hxc  esse,  et  hoc  indicare,  periculis?  Tantummodo  si  causa  dicenda  sit  apud 

quod  unicuique  secundum  id  quod  peccat,  si  judicem  terrenum,  quae  aliquem  metum  (66) ex  le- 

dignom  fuerit  purincari  eum,  inferantur  carbones  gibus  habere  videatur,  nonne  omnibus  vigiliis  ex- 

membris  ejus.  Nam  quoniam  dicit  propheta  hic  **  : cubatur,  advocato  patrono  munera  praeparantur, 

f Immunda  labia  habeo,  in  medio  quoque  populi  etiamsi  anceps  periculum  sit,  aut  etiam  solius  nol» 

immunda  labia  habentis  habito,  i Idcirco  carbo  metus  vel  damni  ratio?  Nos  quare  noii  credimus, 

forcipe  assumptus  a seraphim,  labia  ejus  inun·  quod  omnes  astabimus  i ante  tribunal  Christi,  ut 

dat  (65),quibus  solis  se  mundum  non  esse  proiilclur.  reportet  unusquisque  propria  corporis  prout  gessit, 

£x  quo  ostenditur  quod  usque  ad  verbum  tantum-  sive  bona  sive  mala  ··.  > Haec  si  integre  credere- 

modo  peccauim  ejus  inveniretur,  in  facto  vero  vel  ® mus,  esset  nobis  secundum  quod  scriptum  est»·  : 

opere  nullo  peccaverit;  alioquin  dixisset,  quoniam  c Redeicptio  animae  viri,  divitiae  ejus.  » Sed  unde 

immundum  corpus  liabeo,  vel  immundos  oculos  possumus  haec,  vel  sentire,  vel  credere,  vel  intelli- 

habeo,  si  peccasset  in  concupiscendo  aliena,  et  gere,  cum  ne  ad  haec  ipsa  quidem  audienda  con- 
dixisset, immundas  manus  habeo,  si  eas  polluisset  veniamus?  Quis  enim  vestrum  cum  recitantur  Scri- 

operibus iniquis.  Nunc  autem  quoniam  in  solo  for-  piurae  praebet  auditum?  Deus  per  prophetam  com- 

tasse  sermone  conscius  sibi  erat  delicti  illius,  de  minatur,  el  quidem  In  ira  magna  : i El  iniliam 

quo  dicit  Dominus  ” : c Quia  etiam  de  verbo  otioso  famem  super  terram,  non  famem  panis,  neque  sitim 

reddetis  ralioiiem  iii  die  judicii,  4 pro  eo  quod  dif-  aquae,  sed  famem  audiendi  verba  Dei.  * Sed  nunc 

ficile  est  etiam  perfectis  culpam  vitare  sermonis,  famem  non  misit  Deus  super  Ecclesiam  suam,  neque 

idcirco  indigebat  etiam  propheta  sola  purgatione  gitim  ad  audiendum  verbum  Dei.  Habemus  enim 

labiorum.  Nos  autem,  si  redeat  unusquisque  ad  cou-  panem  vivum  qui  de  coelo  descendit,  habemus 

scientiam  suam,  nescio  si  possumus  aliqumi  mem-  aquam  vivam  salientem  in  vitam  aeternam.  Cur  nos 

bnim  cori^oris  excusare,  quod  non  igni  indigeat.  El  ipsos  fecunditatis  tempore  fame  necamus  ac  sili? 

propheta  quidem  quoniam  ab  omnibus  mundus  erat,  q Pigrae  et  «lesidis  animae  est,  in  abundantia  oniniiim 

idcirco  meruit  ut  uiius  de  seraphim  mitteretur  ad  penuriam  pati.  Non  audistis  ex  divinis  Scripturis^*, 

enm,  qui  ejas  sola  labia  purgaret.  Nos  vero  vereor  quia  certamen  est  inter  homines  carni  adversum 

ne  ignem  non  membris  singulis,  sed  loto  cor-  spiritum,  el  spiritui  adversus  carnem?  El  nescitis 

pore  mereamur.  Cum  enim  lasciviunt  oculi,  vei  quod  si  carnem  solam  nutriatis,  et  ipsam  frequenti 

per  illicitas  concupiscentias,  vel  per  spectacula  mollitie  ac  jugi  deliciarum  fluxu  foveatis,  insolescet 

241  diabolica,  quid  aliud  nisi  ignem  sibi  congre-  necessario  adversum  spiritum,  et  fortior  illo  efiicie- 

ganl?  Cum  aures  non  avertuntur  ab  auditu  vano,  tur?  Quod  si  fiat,  eum  sine  dubio  In  ditionem  suam 

ac  derogationibus  proximorum,  cum  manus  a caede  redactum,  suis  coget  legibus  ac  vitiis  obedire.  Si 

nequaquam,  nec  a rapinis  ac  depraedationibus  con-  vero  ad  ecclesiam  frequenter  venias,  aurem  litteris 

linentur,  cum  pedes  veloces  sunt  ad  effundendum  divinis  admoveas,  explanationem  mandatorum  cee· 

sanguinem,  cumque  corpus  non  Domino,  sed  forni-  lestium  capias,,  sicut  cibis  et  deliciis  caro,  ita  spi- 

cationi  tradimus,  quid  aliud  nisi  totum  corpus  tra-  ritus  verbis  divinis  convalescet  ac  sensibus,  et  ro- 
dimus in  gehennam?  At  baec  curo  dicuntur,  con-  buslior  effectus,  carnem  sibi  parere  cogei,ac  suis 

lemptui  habentur.  Quare?  quia  fides  ueest.  Alioquin  legibus  obsequi.  Nuirimenia  igitur  spiritus  sunt, 

si  libi  hodie  diceretur,  quia  judex  saeculi  vult  te  D divina  lectio,  orationes  assiduae,  sermo  doctrinae, 

crastino  vivum  exurere,  et  his  auditis  si  esset  tibi  His  alitur  cibis,  his  convalescit,  his  victor  efficitur, 

unius  diei  spatium  liberum,  quanta  faceres?  quo-  Quod  quia  non  facilis,  nolite  conqueri  de  infirmi- 

modo  el  per  quos  discurrere.s?  quam  humilis,  quam  tale  carnis,  nolite  dicere  quia  volumus,  sed  non 

lugens  el  sordidus  oberrares?  Nonne  effunderes  possumus,  volumus  continenter  vivere,  sed  carnis 

omnem  pecuniam  tuam  in  eos,  quorum  inierces-  fragilitate  decipimur,  et  impiiguainur  stimulis  ejus, 

sione  evadere  posse  te  crederes?  Nonne  omnia  Tu  das  stimulos  carnis  tuae,  tu  eam  adversos  spiri- 

quae  possides  redemptionem  faceres  animae  tuae?  tum  tuum  armas,  et  poienteiu  facis,  cum  eam  car- 

Quod  si  eliam  aliquis  te  retardare  aut  Impedire  nibus  salias,  vino  nimio  inundas,  omni  mollitie 

·■  Isa.  VI,  7.  ··  ibid.  5,  ” Matlh.  xii,  56.  ·«  Luc.  xviii,  8.  ··  11  Cor.  v,  10.  Prov.  xiii,  8. 

Amos.  vui,  11.  Galat·  v. 

(64)  Libb.  editi,  c qui  missus  est,  » sed  mss.,  (66)  Codex  Sangerm.,  1 qui  aliquem  metum.  » 

f quod  missum  esU  > Et  infra,  c advocati  patroni  munera,  1 sicque  alii 

(65)  Mss.,  c purgat.  » Infra  libb.  editi,  c Inveni-  mss., ubi  libri  edili  habent,  » advocato  pairopo  mu- 
retur, iia  quod  faCto  vel  opere.  > Sed  mss.  ut  in  nera.  » 

nostro  texiu. 


8f9  ORiGENlS  5K 

palpti,  61  ad  iUecebraa  nairie.  An  nescitis  quia  non  A Poniifei  igitor  noster  Dominus  et  Salrator  aperit 

potest  aedificium  istud  Ecclesiae  ex  leprosis  lapidi-  manus  suas,  et  suscipere  τιιΐι  ab  unoquoque  no- 

bus  construi?  Audi  quid  dicit  Apostolus  : < Mo-  strum  incensum  coropositioiiis  minatum,  neeesse 

dicam  ferroentum  totam  massam  corrumpit.  Ex-  est  nos  quaerere  species  incensi.  Libanum  nobis 

purgate  ergo  vetus  fermentum,  ut  sitis  nova  con-  quaerendum  est,  et  non  qualeconque  libanum,  sed 

tpersio.  i Sed  ad  propositum  redeamus.  diliiciduin.  Non  vult  a te  suscipere  pontifex  obsca- 

8.  c Et  accipiet,  inquit  batillum  plenum  car-  rum  aliquid,  aut  sordidum,  dilucidum  quaerit.  Sed 

bonibus.  » Non  omnes  purgantur  eo  igne  qui  de  ei  galbanum  a te  poscit,  cujus  natura  eat  ni  vebe* 

altari  assumitur.  Aaron  purgatur  illo  igne,  eilsaias,  menda  odoris  tui  serpentes  noxios  fuget.  Quaerit 
et  si  qnl  snnt  similes  iliis.  Alii  vero  qui  non  sunt  autem  a te  et  stacten,  colata  enim  et  defaecata  vsU 

talea,  de  quibas  etiam  meipsum  computo,  alio  igtie  esse,  vel  verba  nostra,  vel  opera.  Quaerit  et  onj- 

purgabuntur  (67).  Timeo  ne  illo  de  quo.  scriptum  ehem,  quo  velul  scuto  quodam  obtegatur  anima  et 

est  ^ : c Fluvius  ignis  currebat  ante  ipsum.  i Iste  illaesa  permaneat  (70).  Ita  et  te  vult  scuto  fidei  esse 

ignis  non  est  de  altari.  Qui  de  altari  est  ignis,  ignis  protectum,  quo  omnia  Jacula  maligni  ignita  reslin· 

est  Domini;  qui  autem  extra  altare  est,  non  est  Do·  giias.  Haec  tamen  omnia  vult  a te  esse  composita  : 

mini,  sed  proprius  est  uniuscujusque  peccantium,  ^ nil  iiiordiiialum,  nihil  inquietum , nibil  indecens, 

de  qno  dicitur  : € Yemiis  eorum  non  morietur,  sed  boc  vult,  ut  omnia  nostra  composite  et  honeste 

et  ignis  eorum  non  exstinguetur.  i Iste  ergo  ignis,  fiant.  Stat  ergo  etiam  nunc  verus  pontifex  noster 

ipsorum  eat  qui  eum  accenderunt,  sicut  et  alibi  Christus,  et  repleri  vult  maiius  suas  tneenso  eon· 

scriptam  est  : c Ambulate  in  igne  vestro,  et  in  (losito  minuto ; et  ab  unaquaque  Ecclesia  quae  sub 

fiamma  quam  accendistis  vobis.  i Isaiae  autem  non  ccelo  est , considerat  quid  offeratur,  qnain  inie> 

•iius  ignia  apponitur  sed  ignis  altaris,  qui  cir-  gre  incensum  suum  diligen (erque  componal,  quam 

compurgabat  labia  ejus,  et  huic  de  quo  dicitur^’ : minutum  id  faciat,  id  est,  quomodo  unosquisqae 

c Et  sumet  batillum  plenum  carbonibus  ignis  de  nosinim  opera  sna  ordinet,  et  quumudo  sensum  le 

altari,  'quod  est  contra  Dominum,  et  implebit  ma-  verba  Scripturarum  spiritali  explanatione  discutiat 

nue  auaa  incenso  compositionis  minuto.  ».  Quod  Nec  angelorum  ministeria  ad  hujuscemodi  officia  (71) 

quidem  plenius  Dominus  noster  fecit.  Implevit  desunt.  Angeli  enim  Dei  ascendunt  et  descendunt 

enim  manus  saas  incenso  minuto,  de  quo  scriptum  ad  Filium  hominis,  perquirunt,  et  curiose  agant 

eat  : c Dirigatur  oratio  mea  sicut  incensum  iii  quid  in  utroque  nostrum  inveniant,  quod  ofleraat 

eoiispeclu  tuo.  » Implevit  ergo  manus  suas  sanctis  £■  Deo.  Vident  et  perscrntaniur  uniuscujusque  noamm 
operibus,  quas  pro  bumano  genere  operatus  est.  mentem,  si  babeat  aliquid  tale,  si  tam  sanetuoi  ali- 

Q«iarc  autem  oompositionis  incensum  dicitur?  quia  quid  cogitet,  quod  Deo  mereatur  offerri.  Intuentur, 

■oii  eat  una  species  operum,  sed  ex  justitia,  et  ex  et  considerant  si  quis  nostrum  ex  his  quas  diconiur 

pieiaie,  ex  coniinentia,  ex  prudentia,  et  ex  omni-  in  ecclesia  corde  compungit iir,  et  animum  convsr· 

bus  linjuscemodi  virtutibus  componitur  hoc  quod  tU  ad  poenitentiam,  si  his  auditis  corrigere  cogitat 

placet  Deo  (68).  242  minutum  quod  addit,  vias  suas,  et  oblivisci  praeterita,  ae  praeparare  se  ad 

non  otiose  iiileLligiinas.  Non  enim  vult  eum  qui  ad  futura,  saltem  secundum  Acbab  illniii  iuipiUsiuiaiii, 

perfeciioiiem  tendit,  verbum  Dei  crasse  et  carnali-  de  quo  dicit  Dominus  ** : € Vidisti  quomodo  con- 
fer inielligere,  sed  minutum  in  his  sensum  subtilem-  punctum  est  cor  Acbab?  i Sed  in  bis  omnibus  quid 

que  perquirere,  ut  st  forte  audiat  scriptum  esse  ** : de  illis  dicam,  qiii  nec'  audiunt  auribus  haee,  nec 

c Non  obturabis  os  bovi  tritiiranii, » ille  haec  non  corde  recipiunt?  Quae  in  illis  compuoctionis  spes? 

de  bobus  iiiteiligai,  neque  enim  de  bobus  cura  est  quae  conversionis  suspicio;  quae  emendationis  ex- 

Deo,  sed  de  apostolis  dici.  Sed  et  si  quis  de  provi-  spectatio  (72)  ? Si  enim  euam  de  bis  qnl  andtunt 

dentia  Dei  rationem,  quae  est  minutissima  et  subtl-  dubitamus,  quid  speramus  de  his  qui'  onanino  nos 

lissiina,  possit  exponere,  iste  minuto  incenso  ma-  D audiunt?  Sed  utamur  verbis  Domini  et  dicamus: 
uum  suam  replere  dicitur.  Quis  ergo  nostrum  ita  Qui  habent  aures  audiendi  audiant,  et  qni  aedianl 

promptus  est  et  paratus,  ut  ingressuro  pontifici  (tt9)  sciant  scriptum  esse,  quia  cum  conversus  ingemue- 

io  Saucia  sanctorum,  incensum  compositionis  offe-  ris,  tunc  salvus  eris,  et  scies  ubi  fueris.  Et,  si  dixe- 

rsi  minutum?  Neeesse  est  enim  nos  singulos  aliquid  ris  lu  peccaU  tua  prior,  ego  exaudiam  te  unquam 

offerre  Ubernaculo  Oei,  aliquid  etiam  pontificalibus  populum  saucium.  Audisti  quomodo  etiam  si  pecca- 

lodumeniis,  aliquid  vero  quod  per  pontificis  manus  tor  fuisti,  tantum  si  conversus  es,  et  destitisti  a 

ad  ipsum  Deum  per  odorem  suaviutis  ascendat,  peccato,  jam  sanctus  appellaris?  Nibil  ergo  despe- 

” 1 Cor.  v,6, 7.  Levit,  xvi,  12.  Oan.  vn,  |0.  Isa.  lxvi.2A.  Isa.  L,  H.  ” Isa.  vi.  Levit. 
XTi,  12.  ··  Psal.  exL,  2.  ICor.  ix,  9.  ·*1ΙΙ  Ueg.  xxi,29«  Matth.  xi. 

(67)  Codex  Sangerm.,  c purgabimur.  > (70)  Mss.,  € obtegitur  animal  suum  et  iUantmi 

(68)  Libb.  editi,  c ut  eo  placetur  Deus,  i Sed  permanei.  i 

mss.  ui  in  nostro  textu.  (7i)  Mss.,  f ab  bqjuscemodi  officiis,  a 

(69)  Codex  Sangerm.,  c pontifici,  i Libb.  editi,  (72)  Mss·,  c via.  » 
i pontifice.  » 


m 


IN  LEVITICUM  HOMILIA  IX. 


522 


nndmn  C8l  his  qvi  eompiiiifmnlur  et  convertuntur 
sd  Dominom.  Non  enim  superat  bonitatem  Det  ma- 
litia delictorum* 

^ 9.  Stiunit  ergo  pontifex  batillum  plenum  carbonibus 
ignis  de  altari,  quod  esr  contra  Dominum,  ei  implet 
manum  suam  de  incenso  coropostiionis  minuto,  et 
infert  in  interiora  valaminis.  Intelligamus  primo 
quid  designet  historia,  et  tunc  quid  sensas  spiritalis 
habeat  requiremus.  Dtndex  aedes  est  labemaGul! 
testimon»  vel  templF  Doniinl.  Prima  esi,  in  qua 
altare  holocaustum  est  (73),  quod  perpetuis  Ignibus 
excitatur,  m qua  aede  solis  licci  assistere  sacerdoti- 
bus· et  sacrificiorum  ritus  ac  ministeria  celebrare, 
et  neqne  Levitis,  neque  alti  cniquam  (74)  praeterea 
iodulgetnr  accessus.  Secunda  vero  aedes  interior 
est,  solo  ab  bac  discreta  velamine·  Intra  quod  ve- 
lamen, arca  testamenti  et  propitiatorium,  snper 
quod  cherubim  duo  statuta  sunt,  et  altare  in- 
censi (75)  collocatum  est.  In  lianc  aedem  semel  in 
anno  primus  quiennque'  erat  pontifex,  oblatis  prius 
hostiis  propitiationis,  de  quibus  supra  exposuimus, 
ingrediebatur,  babens  utrainqtie  manum  repletam, 
Lnam  batillo  carbonum,  et  aliam  compositionis  in- 
censo, ut  cum  fuisset  ingressus,  stalim  supposito  in- 
censo carbonibus  fumus  ascenderet,  lotamque  aedem 
repleret,  ut  aspeciiim  sanctorum,  quem  ingrea- 
siis  pontificis  revelaverat,  nubes  velaret  incensi.  Si 
libi  sacrificiorum  mos  patuit  antiquus,  quid  haec 
etiam  secundam  rationem  mysticam  contineant, 
243  videamus·  Duas  audisti  aedes : unam  quasi 
visibilem  ei  patentem  sacerdotibus,  aliam  vero  in- 
visibilem , et  inaccessam , excepto  solo  pontifice, 
cacieri  foris  siint.  Prima  aedes  ista  puto  quod  iniel- 
ligi  possit  haec  in  qua  nunc  sumus  in  carne  positi 
Ecclesia , in  qua  sacerdotes  ministrant  ad  altare 
holocaustorum,  succenso  illo  igne,  de  quo  dixit  Jc- 
sus  : c Ignem  veni  mittere  in  terram  , et  quam 
volo  ut  accendatur.  i El  nolo  mireris  quod  baec 
aedes  solis  sacerdotibns  pateat.  Omnes  enim  qui- 
cunqne  ungiieitlo  sacri  ebrisinatis  delibuti  sunt,  sa- 
cerdotes effecti  sunt , sicut  et  Petrus  ad  omnem 
dicit  Ecclesiam  ** : c Vos  autem  genus  electum,  et 
regale  sacerdotium,  gena  sancta·  > Estis  ergo  genus 
sacerdotale , et  ideo  acceditis  ad  sancta·  Sed  et 
unusquisque  nostrum  habet  in  se  holocaustum  suum, 
et  lioiocausli  sui  ipse  succendit  altare,  ul  semper 
ardeal.  Ego  si  renuntiem  omnibus  quae  possideo , 
et  toHaiii  crucem  meam,  el  sequar  Cibristum,  holo- 
eaiisium  obtuli  ad  altare  Del : aut  si  tradidero  cor- 
pus meum  ui  ardeam  habena  chariiatem  , et  glo- 
riani  martyrii  consequar,  holocaoaium  meipsum 
·*  Liic.  XII,  49^.  ··  1 Pct.  ii,  9.  ··  Ilebr.  ix,2 


II  obtuli  ad  altare  Dei·  Si  diligam  firatres  meos  , ita 
ut  animam  meam  ponam  pro  fratribus  meis,  si  pro 
justitia,  pro  veritate  ireqne  ad  mortem  certavero, 
holocaustum  obtuli  ad  altare  Dei.  Si  membra  mea 
ab  omni  concupiscentia  carnis  monificavciO,  si 
mundus  mihi  crucifixus  sit,  et  ego  mundo,  holo- 
caustum obtuli  ad  altare  Dei,  et  ipse  meae  liosUae  sa- 
cerdos efficior.  Hoc  ergo  modo  sacerdotium  geritur, 
in  prima  aede,  et  hostiae  offeruntur,  et  ex  bac  aede 
sanctificatis  indutus  vestimentis  pontifex  profici- 
scitur, et  ingreditur  in  interiora  velaminis  , sicut 
superius  Pauli  verba  posuimus,  dicentis  c Non 
in  manu  facta  sancta,  sed  in  ipsum  coelum  penetra- 
vit, inquit,  lesns,  et  apparet  vultui  Dei  pro  nobis.  » 
Coeli  ergo  locus,  et  ipsa  Dei  sedes  , per  interioris 
) aedis  figuram  atque  imaginem  designatur.  Sed  mi- 
rum contuere  ordinem  sacramentorum.  Ingrediens 
pontifex  in  Sancta  sanctorum,  ignem  secum  de 
hoc  altari  portat,  et  incensum  In  hac  aede  sus* 
cipiu  Sed  et  vestimenta  quibus  indutus  est,  de  hoc 
loco  sumpsit.  Putasne  dignabitur  Dominus  meus 
verus  pontifex  et  a me  suscipere  partem  aliquam 
incensi  compositionis  minuti  quod  secum  deferat 
ad  Patrem?  Putasne  inveniet  In  me  aliquid  igniculi, 
et  holocaustum  meum  ardens*,  ul  dignetur  ex  eo 
batillum  suum  implere  carbonibus,  et  in  ipsis  Deo 
Patri  odorem  suavitatis  offerre?  Beatus  est  cujus 
lam  vivos,  lamque  ignitos  holocausti  sui  carbones 
invenerit,  ut  eos  aptos  judicet  quos  altari  superpo- 
^ nal  incensi.  Beatus  In  cujus  cordo  invenerit  lam  sub- 
^ tilcm,  tam  minutum  tamque  spiritalem  sensum,  et 
ita  diversa  virtutum  suavitate  compositum,  ut  reple- 
re dignetur  exeo  manus  suas, Deoque  Patri  suavem 
odorem  inlelligenliae  ejus  ofierre.  At  contra  infelix 
anima, cujus  fidei  ignis  exstinguitur,  et  refrigescit 
charUaiis  calor  : ad  quam  ciim  venerit  coelestis 
pontifex  noster,  quaerens  ab  ea  ignitos  el  ardentes 
carbones  super  quos  incensum  offerat  Patri,  inve- 
nit in  ea  aridos  cineres  et  frigidas  favillas.  Tales 
* snnt  omnes  qui  subtrahunt  se  et  longe  faciunt  a 
verbo  Dei , ne  audientes  sermones  divinos  accen- 
dantur ad  fidem,  incalescant  ad  chariiatem,  ignian- 
tur ad  misericordiam.  Vis  libi  ostendam  quomodo 
de  verbis  Spiritus  sancti  ignis  exeat,  et  accendat 
} corda  credentium  ? Audi  dicentem  David  in  psalmo 
(76)  : c Eloquium  Domini  ignivit  euro.  > El  iterum 

in  Evangelio  scriptum  est,  postquam  Dominus  locu- 
tus esi  ad  Cleophain  : « Nonne  cor  nostrum  , In- 
quit erat  ardens  intra  nos,  cum  aperiret  nobis 
Scripturas?  > Tu  ergo  unde  ardebis?  Unde  inve- 
nientur in  te  carbones  ignis,  qui  nunquam  Domitii 

. •^Psal.  CII.  40.  ··  Luc.  xxiv,  51. 


(75)  JnquaaUare  holocauilorum^  elc.  Jam  monui 
hoiiiil·  9 in  Exod.,  num.  5,  non  fuisse  in  sancio  al- 
tare holocaustorum,  ut  hic  putat  Origenes,  sed  in 
airio  sacerdotum  sub  dio,  ad  quod  accessus  etiam 
Leviiis. 

(7A)  Libb·  editi,  i alieni  unquam.  » Mss.,  « alii 
ctiiquaoi.  · 

Patrol.  Ge·  XII. 


(75)  Et  altare  tficenar,  etc.  Vide  nolas  ad  nura.  5 
lioinil.  9 in  Exodum,  ubi  monui  altare  incensi  iion 
fuisse  in  Sancto  sanctorum,  sed  in  sancto.  Origeni 
fucum  fecit  a se  male  intellectus  locus  Heb·  ix,  4, 
de  quo  consulendi  interpretes. 

(76)  Mss·  < psalmo.  iLib.  editi  c psalmis.  » 

17 


OiUGEMS 


igniris  eloquio,  nunquam  verbis  Spiritus  sancti  in- 
flammaris ? Audi  et  ipsum  David  dicentem  : 
€ Concaluit  cor  meum  intra  me,  et  in  meditatione 
mea  exardescit  ignis,  i Unde  tu  concalescis  ? Unde 
ignis  accenditur,  qui  nunquam  in  divinis  meditaris 
eloquiis : inio  quod  est  infelicius,  concalescis  in 
spectaculis  circi,  concalescis  in  equorum  conten- 
tionibus, in  certamine  athletarum  ? Atqui  iste  ignis 
iM>n  esi  de  altari  Domini,  sed  is  est,  qui  dlciiiir 
ignis  alienos  ; et  audisti  paulo  superius , quia  qui 
obtulerunt  alienum  ignem  ante  Dominum,  exstincti 
sunt.  Concalescis  et  cum  le  repleverit  iracundia  , 
et  cum  te  inflammaverit  furor,  ureris  interdum  et 
amore  carnali,  ac  turpissimse  libidinis  jactaris  in- 
cendiis. Sed  omnis  iste  ignis  alienus  est  et  contra- 
rius Deo,  quem  qui  accenderit,  sine  dubio  Nadab 
et  Abiiid  perferet  sortem. 

iO.  Ait  ergo  eloquium  divinum  : i Et  imponet 
incensum  super  ignem  in  conspectu  Domini,  et 
operiet  fumus  incensi  (77)  propiliatoriiim  quod  est 
super  testimonia,  et  non  monetur,  et  sumet  de  san- 
guine vituli,  et  resperget  digito  suo  super  propitia· 
loriuin  contra  orientem.  > Ritus  quidem  apud  ve- 
teres propitiationis  pro  bominibus,  qui  liebat 
ad  Deum,  qualiter  celebraretur  edocuit : sed  tu  qui 
ad  Christum  venisti,  pontificem  verum,  qui  sanguine 
suo  Deum  tibi  propitium  fecit,  et  reconciliavit  te 
Patri,  non  lixreas  in  sanguine  carnis;  sed  disce 
potius  sanguinem  Verbi,  el  audi  ipsum  tibi  dicen- 
tem quia  c hic  sanguis  meus  est,  qui  pro  vobis  ^ 
eCTiiiidetur  in  remissionem  peccatorum,  i Ncvii 
244  qui  mysteriis  imbutus  est  (78),  et  carnem  el 
sanguinem  Verbi  Dei.  Non  ergo  immoremur  in  bis 
qu3e  el  scientibus  nota  sunt,  et  ignorantibus  patere 
non  possunt.  Quod  autem  contra  orientem  resper- 
git, non  otiose  accipias.  Ab  oriente  libi  propitiatio 
venit,  inde  est  enim  vir,  cui  Oriens  nomen  est,  qui 
mediator  Dei  et  hominum  factus  est.  Invitaris  ergo 
per  lioc,  ni  ad  orientem  semper  aspicias,  unde  tibi 
oritur  sol  justilise,  unde  semper  tibi  lumen  nasci-  . 
liir : ut  nunquam  iii  tenebris  ambules,  neque  dies 
ille  novissimus  te  in  tenebris  comprehendat:  ne 
libi  ignorantia  nox  el  caligo  subrepat,  seJ  ut  sem- 
per in  scientiae  luce  versetis,  semper  habeas  diem 
lidei,  semper  lumen  chnritatis  el  pacis  obtineas.  E 
11.  Addit  post  b:ec  Scriptura  ’* : € El  non  erit, 
inquit,  bomo  cum  ingredietur  pontifex  intra  vela- 
nicn  interius  in  tabernaculum  testimonii,  i Quo· 
modo  non  erit  homo  ? Ego  sic  accipio  , quod  qui 
potuerit  sequi  Glirislmn,  et  penetrare  cum  co  inte- 


i riiis  tabernaculum  , et  coelorum  excelsa  conscen- 
dere, jam  non  erit  homo,  sed  secundum  vertran 
ipsius  erit  tanquam  angelus  Dei.  Aut  forte  edin 
ille  super  eum  sermo  complebitur  quem  ipse  Do- 
minus dixit  : c Ego  dixi : Dii  estis,  et  Olii  Excelsi 
omnes,  i Sive  ergo  spiritalis  eflectus,  unus  can 
Domino  spiritus  flat;  sive  per  resurrectionis glg. 
riam  in  angelorum  ordinem  transeat,,  recte  jan 
non  erit  homo;  sed  unusquisque  ipse  sibi  hoc prz- 
stal,  ut  vel  excedat  hominis  appellationem,  vel  intra 
conditionem  hujus  vocabuli  censeatur.  Si  enim  fa- 
ctus  homo  ab  initio  servasset  illud  quod  ad  eum 
Scriptura  dicit  : c Ecce  posui  ante  oculos  inos 
mortem  et  vitam,  elige  libi  vitam;  i si  boc  fecisset, 
nunquam  profecto  humanum  genus  mortalis  con- 
ditio tenuisset.  Sed  quoniam  derelinquens  viiam, 
mortem  secutus  est,  homo  factus  est ; el  non  solum 
homo,  sed  el  terra,  propter  quod  et  in  terram  re- 
dire dicitur  Requiro  tamen  quae  sil  ista  mors, 
quam  dicit  ante  c oculos  tuos  posui.  > De  vita  enim 
non  dubitatur  quod  semetipsum  indicet  Deus,  qui 
dicit  ** : I Ego  sum  veritas  et  vita.  > Qux  est  ergo 
ista  mors  vitae  contraria  , quam  posuit  Deus  ame 
oculos  nostros  ? De  illo  dici  piiio , de  quo  Paulus 
dicit  : i Novissimus  inimicus  destruetur  mors.  i 
Iste  est  ergo  inimicus  diabolus,  qui  primo  quidem 
ante  oculos  positus,  sed  novissimus  destruetur.  Po- 
situs autem  fuerat  ante  oculos , iioii  ul  sequeremur 
eiirn,  sed  ut  vitaremus.  Unde  et  arbitror  quod  ipsa 
per  se  anima  humana,  neque  mortalis,  neque  im- 
mortalis dici  potest  ; sed  si  coiiligeril  vitam , ei 
participio  vitxeril  immortalis;  in  viiarn  enim  non 
incidit  mors  ; si  vero  avertens  se  a vita  partici- 
pium traxerit  mortis,  ipsa  se  facit  esse  inorlaiem. 
El  ideo  propheta  dicit  : c Anima  quae  peccat,  ipsa 
morietur  ; i quamvis  mortem  ejus  non  ad  iuier- 
iluin  substantiae  sentiamus,  sed  boc  ipsum  qtioii 
aliena  et  extorris  sila  Deo,  qiii  vera  vita  est,  mors 
ei  esse  credenda  est.  Nulla  ergo  pnrtiiipatio  fit 
justitiae  cum  iniquitate,  nulla  societas  lucis  ad  teae- 
bras,  nulla  consonantia  Christo  cum  Belial  Si 
elegimus  vitam,  semper  vivemus,  mors  nobis  noo 
doiiiinabiliir,  et  complebitur  in  nobis  sermo  Do- 
mini, qui  dixit  ^ : c Qui  credit  in  me,  etiamsi  mo- 
riatur , vivet.  9 Eligamus  ergo  vitam , eligamus 
lucem,  ut  in  die  honeste  ambulemus,  ut  tl  nos 
sequentes  Jesum  intra  velamen  tabernaculi  inte- 
rioris, jam  non  simus  ul  bomiiies  niori.*iles,  s^d 
ul  angeli  immortales,  cnm  novissimum  iniuiicutu 
destruxerit  mortem  ipse  Dominus  Jesus  Christus, 


13.  ··  Matlh.  XXVI,  28.  ··  LevU.  xvi,  17.  ··  Psal.  lxxxii.6. 

Joaii.  XIV,  6.  1 Cor.  xv,  2(i.  ·®  Exevh.  xviii,  4.  ··  11  Cor. 


··  Psal.  XXXIX,  3.  Levit,  xvi, 

Deui.  XXX,  15.  Genes,  iii,  l'd. 

\i,  14,  15.  * Joan.  xi,  25. 

(77)  Libb.  editi  post  c propitiatoriiim  i addunt, 
I contra  orientem  i quod  abest  tum  a mss.,  luin  a 
contexi u Grxeo  Septuaginta  inicrpreiiim. 

(78)  Novii  qui  mysteriis  imbutm  esi,  eic.  Enrha- 
risliae  mysieriuin  non  omnibus  paleliat.  Ideo  parce 
ilc  eo  loquitur.  Scio  equidem  a nonnullis  vapulare 
Uuiiiium  quujii  plurimorum  locorum  inlcrpolalor 


fuerit  ubi  mysteriorum  non  pnbli candorum  meuiio 
iit ; sed  iniqua  islhxc  criminatio  abunde  refriliiur 
vel  ex  celebri  hoc  Origeiiis  effato  sub  initium 
lil).  1 contra  Cetsum,  apud  Christianos,  nl  H apui 
philosophos  el  gentiles  quxdaiii  esse  χρύφια  ρή 
είς  τους  πολλούς  φθάνοντα,  cl  έοωτϊριχά. 


585  IN  LEVmCUM  IfOMlLIA  X.  525 

qui  esi  Via»  el  Terilas,  el  viia  : cui  gloria  ei  iinpc·  \ dispensatio  procuravit»  ut  et  civitas  ipsa»  et  icm- 
rium  in  saecula  saeculorum.  Ameii·  pium,  el  omnia  illa  pariter  siibveriereniiir : ne  qui 

IIOMILIA  X.  ^orte  adhuc  parvulus  et  lacteus  in  Hde  si  videret 

De  jejunio  quod  in  die  projfitiationu  fit,  el  de  hirco  constare»  dum  sacrificiorum  ritum,  dnm  mini- 

qui  in  eremum  dimiitUur  *.  sieriorum  ordinem  atlonilus  stuperet»  ipso  diver- 

4.  Nos  quidem»  qui  de  Ecclesia  sumus»  meriio  sarum  formarum  raperetur  intuitu.  Sed  providens 
Mttysen  recipimus,  el  scripta  ejus  legimus,  sen-  Deus  infirmitati  nostrae,  el  volens  luiiltiplicari  Ec- 

lientes  de  eo»  quod  proplieta  el  Deo  sibi  revelanie»  clesiarn  suam  » omnia  illa  subverti  fecit  et  penitus 

i»  symbolis»  et  figuris»  ac  formis  allegoricis  con-  auferri,  ul  sine  ulla  cunctatione  illis  cessantibus  haec 
scripserit  futura  mysteria»  quae  in  tempore  suo  vera,  esse , pro  quibus  in  illis  typus  praecesserat» 
docemus  impleta.  Qui  vero  ejusmodi  in  eo  non  crederennis. 

recipit  sensum»  sive  Judaeorum  quis»  sive  etiam  2.  Diide  et  nunc  dicenda  nobis  sunt  aliqua  etiam 
nostrorum  est,  is  ne  prophetam  qiinlem  eum  fuisse  ‘qui  putant  pro  mandato  legis  sibi  quoque 

docere  potest : quomodo  enim  prophetam  probabit»  Judaeorum  jejunium  jejunandum»  et  primo  omnium 
cujus  litteras  asserat  esse  communes,  futuri  nullius  sermonibus  utar  Pauli  dicentis  : quia  si  quis  vult 
conscias,  nec  occulti  aliquid  mysterii  continentes  ? ® aliquid  custodire  de  observationibus  legis. 
Hunc  itaque  qui  iu  sentit,  legentem  haec  arguit  * obnoxius  est  universae  legis  faciendae  ^ i Qui 
sermo  divinus,  et  dicit’  : € Pulasne  inielligis  ergo  observat  ista  jejunia,  ascendat  el  ter  in  anno 

quae  legis  ? i Est  ergo  lex,  el  omnia  quae  in  lege  Jenisalem  , ut  appareat  ante  templum  Domini, 

sunt,  secundum  Apostoli  sententiam  ’ usque  ad  ut  offerat  se  sacerdoti ; requirat  altare  quod  in  pul- 
tempus  correctionis  imposita,  et  sicut  bi  quibus  versum  est » offerat  hostias  nullo  astante 

ariificium  est  signa  ex  aere  facere,  el  statuas  fundere»  poolifice·  Scriptum  est  enim*,  ul  duos  hircos  je- 

antequam  verum  opus  aeris  producant»  aut  argenti,  j*’tians  populus  offerat  sacrificium,  super  quos  sor- 

vel  auri»  figmentum  prius  luti  ad  siiiiiiiludinem  debeant,  ut  unus  ex  his  fiat  Domini  sors, 

futurae  imaginis  formant  (79)  : quod  figmentum  el  hostia  Domino  offeratur»*  alterius  vero  sors  tial, 
necessarium  quidem  est»  sed  usquequo  opus  quod  dimittatur  in  eremum  vivus,  qui  et  habeat  !n 

principale  esi,  expleatur:  cum  autem  fuerit  effectum  peccala  populi.  Hajc  libi  omnia  consequenter 

opus  illud  propter  quod  figmentum  hui  fuerat  for-  explenda  sunt,  qui  vis  secundum  praeceptum  legis 

matum,  usus  ejus  uUra  non  quaeritur  : tale  aliquid  observare  jejunium  ; de  quibus  a nobis  quidem  , 

iatellige  etiam  in  his»  quae  in  typo  et  figura  futu-  q potuimus,  superiori  disputatione  dissertum 
rorum  in  lege  ei  prophetis,  vel  scripta,  vel  gesta  Tamen  quoniam  dives  est  sermo  Dei,  et  se- 
suiil.  Venit  enim  ipse  artifex  el  auctor  pinnium,  et  oiindum  sententiam  Salomonis  · non  simpliciter, 

l3gem  quae  umbram  habebat  futurorum  bonorum  *,  ^od  et  dupliciter  et  tripliciter  describendus  in  corde 

iranstulit  ad  ipsam  imaginem  rerum.  Sed  ne  forte  lentemus  etiam  nunc  addere  aliqua  ad  ea,  quse 
liifBcile  libi  probari  posse  quae  dicimus  videantur,  dudum  pro  viribus  dicta  sunt,  ut  ostendamus  quo- 

recognosce  per  singula.  Erat  prius  Jerusalein  urbs  o^odo  in  lypo  futurorum  etiam  hic  unus  hircus  Do- 

illa  magna  regalis,  ubi  templum  famosissimum  oiino  oblatus  est  hostia»  et  alius  vivus  dimissus. 
245  Deo  fuerat  exstructum.  Posteaquam  vero  ve-  Evaiigeliis  Pilaium  dicentem  ad  sacerdotes 

iiil  lUe,  qpi  erat  verum  templum  Dei»  et  dicebat  populum  Judaoriim  ** : < Quem  vubis  de  duobus 
de  templo  corporis  sui  : c Solvite  templum  hoc  * , > diniitlam  vobis  » Jesum  qui  dicitur  Gliristus»  an 
el  quia  coelestis  Jenisalem  coepit  aperire  myste*·  Barabbam?  > Tunc  clamavit  omnis  populus,  utBa* 
ria  : deleta  est  illa  terrena,  ubi  coelestis  apparuit : rabbain  dimitteret,  Jesum  vero  morti  traderet» 

in  templo  illo  iion  remansit  lapis  super  lapidem,  Ecce  habes  hircum  qui  dimissus  est  vivus  in  ere- 
ex  quo  verum  templum  Dei  facta  est  caro  Christi,  muni , peccala  secuin  populi  ferens , clamantis  et 
Erat  prius  pontifex  sanguine  laurorum  el  hirco- D dicentis  : i Crucifige,  crucifige.  i Iste  est  ergo 
nim  purificans  populum  : sed  ex  quo  venit  verus  hircus  vivus  dimissus  in  eremum  : et  ille  est  bir- 

ponlifex,  qui  sanguine  suo  sanctificaret  credentes,  cus,  qui  Domino  oblatus  esi  hostia  ad  repropitianda 
nusquam  est  ille  pontifex  prior,  nec  ullus  ei  reli-  peccata,  et  veram  piOpilialionem  in  se  credentibus 
ctus  est  locus.  Altare  fuit  prius»  et  sacrificia  cele-  populis  fecit.  Quod  si  et  hoc  requiras»  quis  sit  qui 
hrabaniur  : sed  ul  venit  verus  Agnus  qui  seipsum  hunc  hircum  perduxU  (80)  in  eremum»  ul  probetur 
hostiam  obtulit  Deo»  cuncta  illa  velut  pro  tempore  in  eo  etiam  quod  lotus  sit  et  mundus  effectus  , 
posita  cessaverunt.  Non  libi  ergo  videtur  quod  se-  potest  Pilatus  ipse  accipi  homo  paratus.  Judex 
eundum  figuram  quam  supra  posuiiniis»  vcluli  for-  quippe  geniis  ipsius  erat»  qui  eam  per  sententiam 
mae  fuerint  qua;dam  e luto  fietse»  per  quas  veritatis  suam  emisit  in  eremum.  Audi  autem  quomodo  lo- 
expriincreniur  imagines?  Propierea  denique  divina  tus  sil  el  mundus  effectus.  Cum  ad  populum  dice- 
• Levit.  XVI.  ’ Aci.  viu,  50.  · ileb.  ix.  · Heb.  x,  1.  · Joan.  ii»  19.  ' Gal.  v,  5.  * Levit,  xvi,  5. 

• Prov.  III.  ··  Hatth.  xxvn,  17.  ‘‘  Luc.  xxii,  81. 

(79)  Libb.  editi,  c formant:  non  quod  figmentum  in  nostro  textu, 
necessarium  sil,  std  usquequo,  t eic.  Sed  mss.  ul  (80)  Mss.,  i perduxit. » Libb.  editi,  < produxit.  i 


5i7 

ret« 


ORIGENIS 

c ΥιιΙι'μ  dimitiam  vobis  Jesiim,  qui  diciiiir  A adire  pontificem  tuum  Chrislnm·  qui  oliqne  non  ia 


Chr4elu8f  I el  scclamassel  omnis  populus,  dicens  **: 
c Si  bunc  dimiuis,  non  es  amicas  Caesaris ; i lunc 
poposcit , inquit,  Pilatus,  aquam,  et  lavit  manus 
suas  coram  populo,  dicens  : c Mundus  ego  sum  a 
sanguine  ejus « vos  videritis.  > Sic  ergo  videbitur 
lotis  manibus  suis  mundus  effectus.  Nostra  igitur, 
id  est  qui  non  umbrae  et  exemplari  servimus,  sed 
veriuii,  baec  est  propitiationis  dies,  in  qua  data 
est  nobis  remissio  peccatorum , cuna  pascha  no- 
strum immolatus  est  Christus  Quomodo  ergo  co- 
gnita veritate  convertimur  ifterum  ad  infirma  et 
egena  elementa  hujus  mundi,  quibus  rursus  a ca- 
pite servire  vultis,  dies  observantes,  et  menses,  el 
tempora,  et  annos  ? Audi  quomodo  etiam  propheta 


terris  requirendus  est,  sed  in  ceslts,  etperipwa 
delies  offerre  hostiam  Deo·  Vis  tibi  adhuc  ostenda· 
quale  te  oportet  jejunare  jejunium  ? Jejuna  ab 
omni  peccato,  nullum  cibum  sumas  maliiiie,  dqIUi 
capias  epulas  voluptatis,  nullo  vino  luxuriae  eoie 
calescas.  Jejuna  a malis  actibus,  abstine  a malb 
sermonibus,  contine  le  a cogitationibus  pesaiais. 
Noli  contingere  panes  furtivos  perversae  docirii». 
Non  concupiscas  fallaces  philosophiae  cibos,  qii 
le  a veritate  seducant.  Tale  jejunium  Deo  piam. 
Abstinere  vero  a cibis,  quos  Deus  creavit , ad  per- 
cipiendum cum  gratiarum  actione  fidelibus,  et  hoc 
facere  cum  bis  qui  Christum  crucifixerunt,  acce- 
ptum esse  non  potest  Deo.  Indignati  sunt  aliquando 


VU  U1SIIV9  s USIUSI^IiUSUU  ^1SV|U0IMW 

hujusmodi  jejunium  respuit , et  dicit  : c Non  hoc  ^ et  Pbarisaei  Domioo,  cur  non  jejunarent  diacipoii 


jejunium  elegi,  dicit  Dominus , neque  diem  tii  hu- 
miliet homo  animam  suam,  i Tu  si  vis  jejunare 
secundum  Christum  el  humiliare  animam  tuam , 
omne  tibi  tempus  aptum  est  (81)  totius  anni;  imo 
totius  vitae  tuae  dies  habeto  ad  litimiliaiidam  ani- 
mam luam,  si  tamen  didicisti  a Domino  Salvatore 
nostro,  quia  mitis  est  et  humilis  corde  Quando 
ergo  non  est  tibi  bumilialionis  dies,  qui  Christum 
sequeris,  qui  est  humilis  corde , et  bumiliiaiis  ma- 
gister? Tu  itaque  si  vis  jejunare,  jejuna  secundum 
praeceptum  Evangelii,  et  observa  in  jejuniis  evan- 
gelicas  leges,  in  quibus  hoc  modo  Salvator  de  je· 
liiniis  mandat  : i Tu  autem  si  Jejunas,  unge  ca- 


ejus.  Quibus  ille  respomlit,  quia  non  postum  Slii 
sponsi  jejunare  qiiandiu  cum  ipsis  est  sponsos”. 
Illi  ergo  jejunent  qui  perdiderunt  sponsum,  bos 
habentes  nobiscum  sponsum  jejunare  non  itostonms. 
Nec  hoc  tamen  ideo  dicimus,  ut  abstinentis  Chri- 
stiante  frena  laxemus.  Habemus  enim  quadragesi- 
mas dies  Jejuniis  eonsecratos.  Habemus  quanan 
et  sextam  septimanas  dies,  quibas  soleuiuiier  j^t- 
namus  (83).  Est  certe  libertas  Gfarisliano  per  «bm 
tempus  jejunandi,  non  observantia  supertiiiioae, 
sed  virtute  continentiae.  Naro  quomodo  apud  eos 
castitas  incorropu  servatur,  nisi  arciioribos  coBii- 
nentia  fulta  subsidiis?  Quomodo  Scripturis  op^ 
put  tuum,  et  faciem  tuam  lava.  > Quod  si  requiris  C dabunt  ? Quomodo  scientia  et  sapienti»  si·- 


quomodo  laves  (aciem  tuam  , Paulus  apostolus  do- 
cet quemadmoifum  t revelata  facie  gloriam  Do- 
mini contempleris,  ad  eamdem  imaginem  formatus 
a gloria  in  gloriam,  lanquam  a Domini  spiritu·  » 
Unge  etiam  caput  tuum,  sed  observa  ne  oleo  pec- 
cati : 246  c Oleum  enim  peccatoris  non  Impinguet 
caput  tuum  **  (8%).  » Sed  unge  caput  oleo  exsulta- 
tionis, oleo  lactitisp,  oleo  misericordiae , ila  iil  se- 
cundum mandatum  sapientiae , misericordia  et  fides 
non  deserant  te.  Proplerea  enim  et  Apostolus , vo- 
lens abstrahere  nos  ab  his  visibilibus  et  terrenis , 
el  erigere 'animos  sensusque  nostros  ad  coelestia, 
clamat  et  dicit  : c Si  resurrexistis  cum  Christo, 
quae  sursum  sunt  quaerite,  non  quae  super  terram.  i 
Nonne  aperte  tibi  dicit : Noli  quaerere  in  terris  Je- 
riisalero,  nec  observantias  legis,  nec  jejunium  Ju- 


debunt  ? Nonne  per  continentiam  ventris  et  gsui- 
ris?  Quomodo  quis  seipsum  castrat  propter  icgom 
coelorum,  nisi  ciborum  afllnentiani  resecei , nisi 
abstinentia  utatur  ministra  ? Haec  ergo  Cbriatiasis 
jejunandi  oratio  est.  Sed  ost  et  alia  anlbue  religio», 
cujus  laus  quorumdam  aposlolonim  litteris  pnrdi· 
catur.  Invenimusenim  tn  quodam  libello  (83*)  ab  ap>- 
stolis  dictum  : < Beatus  est  qui  etiam j^nai proco 
ut  alat  pauperem.»  Hujus  jejunium  valde scoepiim 
esi  apud  Deum , et  revera  digne  satis.  Imitauir 
enim  illum,  qui  animam  suaio  posuit  pro  fmribn 
suis.  Quid  ergo  veierilMis  psnnis  nova  induiMiiu 
miscemus?  Quid  in  utres  veteres  mittimus  vinon 
novum?  c Vetera  transierunt,  ecoe  faeu  soBion- 
nia  nova  ** , » per  Christum  , Dominum  oostrsis, 
Gui  est  gloria  et  imperium  In  ssscula  sascoioroe. 
Arnen. 


dxorum,  sed  jejunium  Christi?  Jejunans  enim  debes 

Mare.· XV,  9.  Joan.  x«,  12.  Matlb.  xxrii,  24.  *·  I Cor.  v,  7.  ha.  lviii,  5.  ‘Mlsub.  ii, 

29.  Matlb.  VI,  17.  II  Cor.  ili,  18.  **  Psal.  cxli,  b.  Coloss.  iii,  4.  Mailb.  ix,  15.  “Ii 
Cur  V,  17. 


(81)  Codex  Sangerm.,  c apeiium  est. » 

(82) M8s.,f  ca^uiihum.ildbb.  editi,  icaput  meum.» 

(83)  Habemu$  quartam  et  uxiam  septimanas  dies 
futbus  solemniter  jejunamus.  Anliquissiniura  est 
utriusque  diei  jejunium  , quippe  quod  perinde  ac 
quadragesimale  praecipitur  canone  apostol.  61  , 
Constitui,  apostol.  lib.  v,  cap.  15  et  ί1,  el  a pseu- 
do-lgnatio  epistol.  ad  Philipp.  cap.  13.  De  hoc  je- 
junio mentionem  facit  non  iiiio  in  loco  Tertullianus, 
el  Stationes  illis  ipsis  diebus  obiri  consuevisse  si- 
gnificat : ui  ifi  lib.  De  jejuniis  contra  Psychicos  : 
«Cur  siaiiouibus  quarumeisextam  sabbati  dicaiiius, 


et  jejuniis  parascevem  ? » El  cap.  2 : t Sic  el  apo- 
stolos observasse,  nullum  aliud  imponentes  jugum 
certorum  , et  in  commune  omnibus  obeundonmi 
jejuniorum : proinde  nec  stationum,  quas  et  ips»suo& 
quidem  dies  habeant,  quartas  ferias  et  sextae.»  Ejus- 
dem jejunii  mentio  est  apud  Epiphanium  bsres. 
Lxxv,  iiuiii.  6,  el  in  Ezposittone  fidei  calkolices,  nav* 
22;  item  apud  alios  passim  veteres  tam  CnMSi 
quam  Latinos. 

(85*)  Apocrypho. 

(84)  Codex  Sangerm.,  « Domini. » Et  paulo  post, 
c auidve  designet  in  Scripturis·» 


529 


$30 


IN  LEYITICUM  HOMILIA  XI. 


flOMlLIA  XI.  A 

De  eo  quod  uriptum  est  : t Saneti  estote , quia  ei 
ego  sanctus  sum  Dominus  Detis  vester,  i 

i.  Nuper  in  auribus  Ecclesiae  recitatus  est  sermo 
Dei  (84),  dicens  : c Estote  sancti  quia  et  ego 
sanctus  sum  Dominus  Detis  Tester.  > Nomen  faoe 
€ sanctus,  i quid  sibi  Yclit,  quidve  significet  in 
Scripturis  divinis·  diligentius  requirendum  est,  ut 
cum  vim  verbi  didicerimus,  etiam  opus  ejus  possr· 
mus  Implere.  Congregemus  ergo  de  Scripturis  di- 
vinis, super  quibus  sanctum  dici  invenimus,  et  de- 
prehendemus (85)  non  solum  homines,  sed  etiam 
mula  animalia  sancta  appellata,  invenimus  et  vasa 
ministerii  sancta  vocitata,  et  vestimenta  sancta  dici, 
et  loca  nihilominus,  quae  in  urbibus  vel  suburbibus 
posita  sunt , et  sacerdotibus  deputata  ; ex  mutis  ® 
quidem  animalibus  primogenita  boum,  vel  pecorum 
sanctificari  per  legem  Domino  jubemur,  et  dicitur: 

Ne  facias  in  eis  opus  ullum  quia  Domino  sanctifl- 
cata  sunt.  Super  vasis  vero,  cum  in  tabernaculo 
testimonii  vasa  ministerii,  thurlbulu,  vel  phialae, 
vel  caetera  hujusmodi  vasa,  sancta  .appellantur. 
Super  Testimentis,  etiam  stola  pontificis  Aaron  et 
tunica  lineo  , et  caetera  hujusmodi  vestimenta, 
sancta  dicuntur.  Si  ergo  intueamur  quo  sensu  haec 
omnia  sancta  vocata  sunt , advertemus  quomodo 
etiam  nos  dare  operam  debeamus  , ut  sancti  esse 
possimus.  Natus  est  mihi  primogenitus  bos , non 
mihi  licet  occupare  eum  ad  opus  commune  : 
est  enrin  Domino  consecratus , et  ideo  dicitur  q 
sanctus.  Intelligimus  ergo  ex  hoc  muto  anima- 
li, quomodo  lex  quod  sanctum  vult  esse , iiuNi 
alii  id  deservire  jubet,  nisi  Domino  soli.  Ite- 
rum pateras  vel  phialas  quas  dicit  sanctas,  illte 
sunt  quae  nunquam  jubentur  exire  de  templo,  249 
sed  esse  seniper  in  sanctis,  nec  ullis  penitus  huma- 
nis usibus  ministrare.  Similiter  et  vestimenta  quae 
sancta  nominantur,  non  jubentur  intra  domum  usui 
deservire  pontificis,  sed  in  templo  esse,  et  inde  om- 
nino nunquam  efferri,  sed  ad  hoc  tantum  consecrata 
esse  , ut  eis  Deo  ministrans  pontifex  induatur,  et 
sint  semper  in  templo,  ad  caeteros  vero  usus  com- 
munes, utatur  communibus  indumentis.  Similiter  et 
pateris,  ac  phialis  his  quae  sanctae  appellantur,  ad 
humanos  et  communes  usus  uti  non  licet,  sed  tan-  ^ 
tum  ad  divina  miriisteria.  Quod  si  intellexisti  quo- 
modo vel  animal,  vel  vas,  vel  vesiimeiiltim  sanctum 
appellatur,  consequenter  inleltige  quod  his  obser- 
vationibus et  legibus  etiam  homo  sanctus  appelle- 
tur. SI  quis  enim  seipsuin  devoverit  Deo  : si  quis 
nullis  se  negotiis  saecularibus  implicaverit,  ut  ei 
placeat  cui  se  probavit,  si  quis  separatus  est  et  se- 
gregatus a reliquis  hominibus  carnaliter  viventibus. 

Levit.  XX,  2G,  Tsa.  lii,  11.  Joan.  ii,  16. 

(85)  Mss. , c deprehendemus.  > Libb.  editi,  € de- 
prehendimus. » 

(86}  Codex  Sange rni. , c cui  lex  divina  rccila- 


et  mundanis  negotiis  obligatis , non  quarens  ea 
quae  super  terram,  sed  qua  in  coelis  sunt ; iste  ma- 
rito sanctus  appellatur.  Donec  enim  permistus  esv 
turbis , et  in  multitudine  fluctuantium  volutatur, 
nec  vacat  soli  Deo,  neque  segregatus  a vulgo  est, 
non  potest  esse  sanctos.  Naro  de  eis  quid  dicemus, 
qui  cum  gentilium  turbis  ad  spectacula  maturant, 
et  conspectus  suos^ atque  auditus  impudicis  et  ver- 
bis et  actibus  foedant  ? Non  est  nostrum  pronuntiare 
de  talibus.  Ipsi  enim  sentire,  et  videre  possunt 
quam  sibi  delegerint  partem.  Tu  ergoqiii  bac  audis, 
cui  lex  divina  recitatur  (86),  quem  ipsius  etiam  Dei 
sermo  convenit  dicens  : c Sancti  estote  · quia  eC 
ego  sanctus  sum  Dominus  Deus  vester ; i sapienter 
iiilellige  qua  dicuntur,  ut  sis  beatus  cum  feceris  ea. 
Hoc  est  enim  quod  dicitur  tibi  : Separa  le  ab  omni 
non  solum  homine , sed  et  fratre  inquiete  ambu- 
lante, et  non  secundum  traditiones  apostdicas. 
€ Separamini  etenim  qui  portatis , inquit  ** , vasa 
Domini,  et  exite  de  medio  eorum,  > dicit  Dominus. 
Separa  te  a terrenis  actibus , separa  le  a concupi- 
scentia mundi  : i Omne  enrm  quod  in  mundo  esi, 
secundum  apostolum  ",  concupiscentia  carnis  est, 
et  concupiscentia  oculorum , quae  non  eat  a Deo.  v 
Cum  ergo  separaveris  te  ab  his  omnibus , devove 
te  Deo  tanquam  primogenitum  vitulum,  non  opere- 
tur per  te  peccatum,  nec  jugum  tibi  imponat  mali- 
tia ; sed  esto  semotus,  et  segregatus,  usibus  taa- 
imn  sacerdotalibus , tanqiiam  primogenitum  aniroai 
mancipatus.  Segrega  le  et  secerne  (87),  tanquam 
phialae  sancise , et  s.ancta  ihuribula  , solius  templi 
usibus  et  Dei  ministerio  vacans.  Separa  le , et  se- 
move ab  omni  pollutione  peccati , et  esto  semotus 
et  segregatus  intra  templum  Dei , tanquam  sancta 
indumenta  pontificis.  In  templo  namque  Dei  esi  se- 
gregatus et  separatus  ille  qui  in  lege  Dei  inediuiiir 
die  ac  nocte , et  qui  in  mandatis  ejus  cupit  nimis, 
c Sancti  ergo  estote , dicit  Dominus , quia  et  ego 
sanctus  sum.  > Quid  est , € quia  et  ego  sanctus 
sum  ? I Sicut  ego,  inquit,  segregatus  sum,  ei  longo 
separatus  ab  ontiilbus  quae  adorantur,  vel  coluntur, 
sive  in  terra  sive  rn  coelo  : sicut  ego  excedo  omnem 
creaturam,  atque  ab  universis  quae  a me  facia  sunt, 
segregor ; ita  et  vos  segregati  estote  ab  omnibus, 
qui  non  sunt  sancti,  nec  Deo  dicati.  ;Segregari  au- 
tem dicimus  non  locis  sed  actibus,  nec  regionibus, 
sed  convelrsationibus.  Denique  et  ipse  sermo  in 
Graeca  lingua,  quod  dicitur  &γιος,  quasi  extra  ter- 
ram esse  significat.  Quiconque  enim  se  consecrave- 
rit Deo , merito  extra  terram,  extra  mundum  vide- 
bitur : potest  enim  et  ipse  dicere  : Super  terram 
ambulantes , conversationem  in  coelia  baberous  "· 
Salomon  quoque  Ia  Proverbiis  dicit  " : c La- 

" Philip,  ui,  26.  " Prov.  xx,  25 

tiir.  » Tres  aKi  mss.,  c cui  haw  dtvnia  reciUji- 
iiir.  I Libb.  e«liti  · < cum  lex  divina  reeitatur·^  a 
(87)  Mss. , c segregare  et  secerueee.  a 


53!  ORIGENIS  55i 

qiictis  est  viro  forti  cito  aliquid  dc  suis  sancti-  A rei  poena  non  fuerat  ascripluna.  Nunc  ergo  eadem 


fioare.  i Poslea  enim  quam  voverit , evenit  poeni 
tere.  Ei  lioc  est  utique  quod  dicit : Ne  quis  forte 
cum  friiciiis  ex  area  , aut  vinum  ex  torcula:  ibus 
colligit,  et  dixerit : Volo  tantum  offerre  Ecclesiae,  vel 
ili  usum  pauperum  aut  peregrinorum  tantum  prae- 
bere ; si  |K)stea  ex  his  quae  vovet  aliquid  ad  usus 
proprios  praesumat,  jam  non  de  suis  fructibus  pnu- 
sumpslt,  sed  sancta  Dei  violavit.  Et  ideo  laqueus 
fortis  est  sanctificare  aliquid,  hoc  est  vovere  Deo, 
et  poslmodum  poenitentia  ductum  ad  usus  proprios 
ea  quae  consecraverat  revocare.  Sed  et  si  nos  ipsos 
consecramus  et  offerimus  Deo,  aut  ellam  si  alios 
vovemus,  observemus  hunc  laqueum,  ne  forte  post- 
eaquain  nos  Deo  voverimus,  iterum  humanis  usi- 
bus vel  actibus  subjugemur.  Vovet  autem  se  unus- 
quisque, verbi  gratia  , sicut  Nazaraei  faciebant  tri- 
bus, aut  qiialtior , aut  quot  placuisset  annis  lempio 
se  consecrantes  Dei,  ut  ibi  semper  vacarent  obser- 
vantes illa  quae  de  Nazuraeis  scripta  sunt:  ui  co- 
mam capitis  nutrirent,  nec  ascenderet  ferrum  super 
caput  eorum  toto  voti  sui  tempore  (88),  ut  vinum 
non  contingerent,  neque  aliquid  ex  vile,  et  caetera 
quaecunqiie  complexa  fuisset  voti  professio.  Sed  et 
alium  quis  ila  vovet  Deo,  sicut  Anna  fecit  Sainue- 
)em  : anle  enim  quam  nasceretur,  obtulit  eum  di- 
cens : f Et  (labo  eiim  Domino  datum  omnibus 
diebus  vitae  sux.  > Ex  quibus  omnibus  clarum  est, 
quomodo  unusquisque  nostrum , qui  vult  esse  san- 
ctus, consecrari  debeat  Deo,  et  nullis  prxterea  ne- 
gotiis vel  actibus  qui  ad  Deum  minime  perlinent 
occupari. 

2.  Post  hxc  scriptum  est  : i Servate,  inquit 
prxcepia  mea  el  facile  ea  , ego  Dominus  ; i et  iis 
addit : c Homo,  homo  si  maledixerit  patrem  248 
Ulli  matrem  suam,  moriatur  ; i et  post  multa  qux 
prxcepil,  quibus  etiam  poenas  prxvaricationis  ascri- 
psit, addit  in  clausula  : i El  servate  omnia  prx- 
cepia mea,  el  jusiincaliones  meas,  ei  judicia  mea.  > 
Unde  et  consequens  mibi  videtur  requirere  quid  in 
bis  singulis  indicetur.  Equidem  secundum  quod  ob- 
servare putui,  prxceptiim  est,  sive  mandatum  illud 
quod , verbi  gratia , in  Decalogo  dicitur  **  : t Non 
occides,  non  adulterabis  ; i boc  enim  solum  prx- 
':ipiiur,  el  non  ascribitur  poena  commissi.  Nunc 
autem  iterantur  quidem  eadem,  additis  his  pomis : 
dicitur  enim  ** ; c Homo,  homo  quicunque  adullera- 
vorii  uxorem  viri , et  uxorem  proximi  sui , morte 
moriatur  is  qui  adulterat , el  qux  adulteratur.  Et 
si  quis  dormierit  cuin  uxore  patris  sui,  iiirpiludi- 
ncni  patris  sui  detexit,  morte  moriantur  ambo,  rei 
enim  sunt.  > De  his  autem  in  prioribus  jam  daia 
fuerant  prxcepia,  sed  non  observatuein  qux  maue- 

1 Reg.  I.  41.  Levit,  xx , 8 , 9.  ibid.  22. 
L\xxii,  6.  ·*  Levit,  xx,  12.  ··  Levit,  xvm,  13. 

(88)  Mss.  Gadomensis  , Gemeticensis  , et  Hec- 
censis , c loto  vitx  sux  tempore,  i Infra  Itbb. 


repellimur , ei  uniuscujusque  poena  peccati  decer- 
nitur : el  ideo  bxc  recte  justificationes  et  judicia 
appellantur,  quibus  quod  justum  est  recipere  judi- 
catur ille  qui  peccat.  Sed  Jn luere  ordinem  divinae 
sapienlix,  non  continuo  poenas  cum  primis  statuit 
prxceplis.  Vult  enim  ut  non  metu  pcenx,  sed  amore 
pietatis,  patris  prxcepia  custodias ; sed  si  conleis- 
pseris,  non  tam  homini  jam,  quam  contemptori  man- 
datur poena.  Primo  ergo  benignitate  provocaris  ut 
filius  : c Ego  enim  dixi : Dii  estis,  et  filii  Excelsi 
omnes.  I Quod  si  filius  esse  obedieus  iion  vis,  con- 
templor plecteris  ul  servus.  Post  bxc  dicit  ; 
f Et  si  quis  dormierit  cum  nuru  sua  , morte  ino- 
riaiilur  ambo,  impielalein  feceniiil,  rei  sunt,  i Et 
1 has  leges  vel  bxc  prxcepia  absque  poenis  superius 
dederat  : dixerat  enim  ** : c Turpiliidinein  iiunis 
lux  non  revelabis,  quoniam  uxor  filii  lui  esi,  non 
revelabis  turpitudinem  ejus,  i et  omnia  qux  subse- 
quuiiiur.  El  liuiic  locum  simili  modo  ibi  absque  sup- 
pliciis, hic  vero  cum  diversis  suppliciorum  generi- 
bus ascripsit.  Quo  in  loco  recordor  sennoiiis  illius, 
quem  beatus  apostolus  Paulus  ad  Hebrxos  scribens 
ait  : c Irritam  quis  faciens  legem  Moysi,  sine  ulla 
miseratione  duobus  aut  tribus  testibus  moritur: 
quanto  majoribus  suppliciis  dignus  putabitur,  qui 
Filium  Dei  conculcaverit,  el  sanguinem  lestameod 
pollutum  duxerit,  in  quo  sanclincaliis  est,  el  spiri- 
tui gralix  conlumeliam  fecerit  ? i Sed  quam  ob 
^ causam  mentionem  fecerim  scripturx  hujus,  ao 
' sculla.  Secundum  legem  adulter  et  adultera  morto 
moriebantur,  nec  poleraiil  dicere  poenitentiam  pe- 
timus , et  veniam  deprecamur.  Non  erat  lacrymis 
locus,  nec  emendationi  ulla  concedebatur  facultas, 
sed  omnimode  puniri  necesse  erat , qui  incurrisset 
in  legem.  Hoc  autem  servabatur  ct  in  singulis  qui- 
busque criminibus  quibus  erat  poena  mortis  ascri- 
pta. Apud  Christianos  vero  si  adulterium  fuerit  au- 
luishum,  non  est  prxeeptum  ul  adulter  vel  adultera 
corporali  interitu  puniantur  ; nec  potestas  daia  c»t 
episcopo  Ecclesix  adulterum  prxsenti  mone  daiu- 
nare,  sicut  tunc  secundum  legem  fiebat  a presby- 
teris populi.  Quid  igitur  ? dicemus  quod  lex  Moy»i 
crudelis  sil,  qux  jubet  puniri  adulterum,  vel  adul- 
^ ieram  ; el  Evangelium  Christi  per  iiidulgeuiiam 
resolvit  auditores  in  deterius  7 Non  ila  esL  Pro- 
plcrea  enim  sermonem  Pauli  prolulimus  iii  supe- 
rioribtis  dicentis  : < Quanto  magis  deterioribus 
suppliciis  dignus  est  qui  Filium  Dei  conculc^ve- 
rii?>  ctc.  Audi  ergo  quomodo  neque  tuuC  crude- 
lis fuerit  lex , neque  nunc  dissoluliim  videatur 
Evangelium  propter  venix  largitatem,  sed  in  utro- 
que Dei  benignitas  diversa  dispensatione  teneatur: 

**  Exod.  XX,  13,  H.  ” Levit,  xx,  10.  PsaL 
Hebr.  x,  28,  29. 

editi , < quxeonque,  donec  completa  fuisset  voti 
professio , i sed  mss.  omnes  ul  in  nostro  lexiu. 


IN  LEVITICUM  HOMILIA  ΧΓ. 


553 


534 


iboc  quoti  secundum  legens  verbi  causa  adulier  vel 
aiiuliera  praesenii  morte  puniebatur , propter  boc 
ipsum  quod  peccati  sui  pertulil  poenam , el  com- 
missi sceleris  exsolvit  digna  supplicia.  Quid  erit 
post  hsec,  quod  animabus  eorum  ultionis  immineat» 
si  niliil  aliud  deliquerunt  ? si  aliud  peccaturo  non 
est  quod  condemnet  eos » sed  hoc  soluro  comroise- 
nint,  et  tunc  tantum  cum  puniti  sunt » et  legis  pro 
hoc  supplicium  pertulerunt?  Non  vindicabit  Domi- 
nus bis  in  idipsum » receperunt  enim  peccatum 
suum»  et  consumpta  est  criminis  poena.  Ei  ideo  in- 
venitur lioc  geuus  praecepti  non  crudele,  sicut  hae- 
retici asserunt  accusantes  legem  Dei , et  negantes 
in  ea  liumanitatis  aliquid  contineri : sed  plenum 
misericordia,  idcirco  quod  per  hoc  purgaretur  ex 
peccatis  populus  magis,  quam  condemnaretur.  Nunc 
vero  non  infertur  peena  corpori,  nec  purgatio  pec- 
cati per  corporale  supplicium  constat,  sed  per  poe- 
nitentiam ; quam  utrum  quis  digne  gerat,  ila  ul  me- 
reri pro  ea  veniam  possit,  videto.  Multi  sunt  enim, 
qui  nec  ad  lioc  inclinantur,  nec  poenitentiae  refu- 
gium quaerunt ; sed  cum  ceciderim,  surgere  uhra 
nolunt,  delectantor  in  eo  luto  quo  haeserint  volu- 
tari. Nos  tamen  non  obliviscimur  praecepti  illius, 
quo  dicitur  : c Qua  mensura  mensi  fueritis , ea- 
dem remeiietiir  vobis. » Dicimus  enim  el  ad  Deum, 
quoniam  dedisti  c nobis  panem  lacrymarum,  et  po- 
tasti nos  in  lacrymis  in  .mensura**·  ’ Sunt  ergo 
isia  peccata,  quae  dicuntur  ad  mortem  : unde  et 
consequens  est,  ut  quoties  commiserit  quis  tale 
peccatum  , toties  moriatur.  Mullas  enim  esse  pec- 
cati mortes  significal  etiam  apostolus  Paulus,  cum 
dicit  : c Qui  de  lamis  mortibus  eripuit  nos , et 
eripit,  in  qtio  speramus  quia  et  adhuc  eripiet.  i 
Quas  ergo  bic  mortes  plures  commemorat,  nisi 
peccatorum  ? Si  enim  haec  non  diceret  de  morli- 
Ims  peccatorum,  videbatur  Paulus  secundum  sen- 
tentiam suam  iinniorialis  esse  mansurus  ab  hac 
communi  morte,  qui  dicit,  quia  c de  laniis  mortibus 
eripuit  DOS  , et  eripit , in  quo  speramus  quia  et 
adhuc  eripiet.  » Si  enim  eripuit,  el  eripiet,  niin- 
qiiain  oril  quando  moriatur  quem  Dominus 
249  seinper  eripiet.  El  ideo  secundum  ca  quae 
discussimus,  videndum  est  ne  forte  aliquando  (89) 
etiam  gravius  sil  nobis,  qui  pro  peccato  communi 
hac  morte  minime  punimur,  quam  illis  quos  legis 
sententia  corporaliter  condemnabal  : quia  nobis 
ultio  reponitur  in  futurum,  illos  absolvebant  com- 
missi sui  persoluta  siipplicja.  Quod  et  si  aliquis 
est  qui  forte  praeventos  est  in  liujnsceinodi  pec- 
catis, admonitus  nunc  verbo  Dei,  ad  auxilium  con- 
fugiat poenitenliab  : ut  si  semel  admisit,  secundo 
non  faciat,  aut  si  et  secundo,  aut  etiam  tertio  prae- 
ventus est,  ultra  non  addat.  Est  enim  apud  ju- 


dicem Justum  poenae  moderatio,  non  solum  pro  qua- 
litate, verum  etiam  pro  quantitate. 

3.  Inter  caelera  ergo  peccata  quae  morte  puniiiit- 
liir,  refert  divina  lex  **  quod  el  c qui  maledixerit 
patri  aut  matri,  morte  moriatur. » Nomen  patris 
grande  mysterium  est,  et  nomen  matris  arcana 
reverentia  est.  Pater  tibi  secundum  spiritum  Deus 
est : mater  ierusalem  coelestis  est  Propheticis  haec 
el  aposiolicis  testimoniis  disce,  lilc  ipse  Moyses 
scribit  in  cantico  ** ; c Nonne  bic  ipse  paler  tuus 
acquisivit  ie?i  Apostolus  vero  dicil  de  Jenisalem 
coelesti  quia  c libera  est,  quae  csi,  inquit,  mater 
omnium  nostrum,  i Primo  ergo  libi  pater  Deus  est, 
qui  genuit  spiritum  tuum,  qui  et  dicit**:  € Filios 
genui  el  exaltavi.»  Sed  el  Paulus  apostolus  dicit  **‘; 
€ Obtemperemus  patri  spirituum,  el  vivemus. » Se- 
cundo libi  paler  est  carnis  paler  eiijus  ministerio 
in  carne  natus  es,  atque  in  hunc  mundum  venisti, 
qui  te  portavit  in  lumbis : sicut  dicitur  *'  de  Levi, 
quia  in  lumbis  erat  adhuc  Abrahae,  quando  oc- 
currit ei  Melchisedocb , i regresso  a caede  regum, 
et  benedixil  eum  *^, » el  decimas  accepit  ab  eo. 
Quia  igitur  lam  sacratum  iiomeii  esi  patris,  et  laro 
venerabile,  idcirco  qui  maledixerit  patri  aut  matri, 
morte  morlelnr.  Similia  etiam  de  matre  existi- 
manda sunt,  cujus  labore,  cujos  cura,  cujus  mini- 
sterio, el  natus,  ct  nutritus  es.  £i  ideo  cporlei  te 
secundum  Apostolum  parem  gratiam  referre  pa- 
rentibus. Si  enim  debonoraveris  patrem  carnalem, 
hujus  contumelia  ad  patrem  spirituum  (90)  redit ; 
etsi  injuriam  feceris  matri  carnali,  ad  illamr ma- 
trem ierusalem  coelestem  redundat  injuria.  Sic  et 
servus  si  domino  irreverens  sit,  per  hunc  corpo- 
ralem dominum,  in  Dominum  majestatis  contume- 
liam jactat.  Ille  enim  huic  carnali  domino  suum 
nomen  imposuit.  Et  ideo  nullo  genere  adversum 
patrem  aut  matrem,  ne  verbo  quidem,  habendum 
certamen  est,  aut  movenda  contradictio.  Paler  est, 
mater  est,  ut  ipsis  videtur,  agant,  faciant,  dicant : 
ipsi  noverint.  Quantumcunque  detulerimus  obse- 
quii, nondum  reddimus  viceni  gratiae,  qua  geniti 
sumus,  qua  portali,  qua  hausimus  lucem,  qua  nu- 
triti sumus,  fortassis  el  eruditi,  et  honestis  ar- 
tibus instituti.  El  ipsis  fortasse  auctoribus  agno- 
vimus Deum,  el  ad  Ecclesiam  Dei  venimus,  et  ser- 
monem divinae  legis  audivimus.  Propter  liacc  ergo 
omnia,  quicunque  maledixerit  patri,  aut  matri, 
mone  morietur.  Quod  si  haec  de  corporalibus  pa- 
rentibus decernuntur,  quid  illi  fajt^ieni,  qui  Deum 
Patrem  maledicis  vocibus  lacessunt?  qui  cum  ne- 
gant conditorem  esse  mundi  : aiit  qui  coelestem 
Jerusaleiu  quae  est  inaier  omnium  nostrum , indi- 
gnis sensibus  inlclligentes  dicta  propiietica , ad 
conditionem  terrenae  alienjus  urbis  adducunt?  Do- 


“Mallii.  VII, 2.  ·*  Psal.  lxxix,  C.  *®  II  Cor,  i,  iO.  **  Levit,  xx,  9.  *^  Deut.  xxxii,  6.  *·  Gal.  iv*. 

i6.  **  Isa.  II,  2.  **  Hebr.  xii , 9.  *®  Geii.  xiv.  *^^  llobr.  vii , i. 


(89)  Codex  Snngerm.,  « .Ίΐίηηαηΐο. » 

(90)  Codex  Sarigerm.,  α spir*tnuni. » Tres  alii  mss.,  € spiritualem. » Libb.  editi,  i spiritus,  d. 


555  ORIGEMS  531 

num  ergo  est  obsemre,  nequsndo  sol  caroaleni  A uxorem  Tiqtioem  de  geuere  suo  scci^l·  TklMi 
patrem·  aut  cmlestem  mmus  digna  bonorificeniia  autem  el  ejectam,  el  poUutam,  et  meretricem·  has 
veneremur  similiter  el  matrem;  observare  eliam  non  accipiet;  aed  viiginem  ex  genere  suo  accipiet 
omne,  mandatum,  quod  nobis  pudicitiam,  castita-  uxorem,  el  non  maculabit  semen  suum  io  populo 
lemque  commendat,  ul  neque  in  praesenti  vita  se-  suo;  ego  Dominnsqai  sanctifico  eum.»  Foeniqui- 
Giindiim  legem  obnoxii  simus  morti,  neque  secun-  dem  etiam  apud  Judmos  imago  hujus  observantiis, 
dum  spiritalem  legem  (91)  fulura  nos  poena  ma-  el  custodita  sint  quae  lex  staiuil  a pootificitNis  iu- 
iieat  ignis  aeterni;  ex  quo  effugere  et  evadere  om-  daeorum  : sed  ei  si  dUigenleir cuncta  serrata  sini·  et 

Ilibus  nobis  concedat  Dominus  noster  Jesus  Ghri-  si  omnia  quse  lex  praecepit,  impleta  sini,  nec  ak 

stus,  cui  est  gloria  el  imperium  in  saecula  saeculo-  quidem  omnis  luec  observatio  magnum  potoil  fa- 
ni m.  Arnen.  ce  re  sacerdotem.  Quomodo  etenini  magmis  dici 

UOMILIA  XII.  potest  sacerdos,  qui  peccare  potest?  Quod  anfcsi 

De  magno  sacerdote.  sub  peccato  fuerint  omnes  etiam  magni  sacerdotes, 

t.  Omnis  qui  inter  homities  sacerdos  est,  ad  ilium  et  ex  boc  ipso  facile  adveninias·  quod  lex  praeci- 
sacerdoteni  (92)·  de  quo  dixit  Deos^*  : f Tu  cs  pit,  ut  prius  pro  suis,  post  etiam  pro  populi  pec- 

sacerdos  in  aeternum  secundum  ordinem  Melcbi-  ^ catis  offerat  hostiam  sacerdos.  Quomodo  ergo  ma- 

aedech,»  parvus  esi  et  exiguus.  Ille  est  autem  ma-  gnusesisub  peccato  positus?  Meiisautern  sacerdos 

guus  sacerdos,  qpi  potest  penetrare  cmlos,  ct  uni-  magnus  Jesus  idcirco  magnus  est,  c quta  peccaiom 

versam  supergredi  creaturam,  el  ascendere  ad  eum,  non  fecit,  nec  inventus  est  dolus  in  ore  ejus*'; 

qui  I lucem  babilat  inaccessibilem  » Deum  et  el  quia  venit  ad  eum  princeps  hujus  mundi·  ei  non 

Patrem  universitatis.  Propter  quod  el  ille·  qui  apud  invenit  in  eo  quidquam  » Ideo  ergo  et  Gabrid 

Judaeos  magnus  dicebatur  sacerdos·  introibat  qui-  archangelus nativitatem  ejus  annuntiat·  ei  dicit**: 

liem  in  sancta,  sed  manu  facta,  sed  lapidibus  ex-  c Hic  erit  magnus,  et  filius  Altis&imi  vocabitur. » 

structa  : non  ascendebat  in  coelum,  nec  astare  po-  Peccatum  hominem  parvum  iacil  et  exiguum,  virtns 

terat  apud  Patrem  luminum.  Sed  quia  horum  um-  eminentem  praestat  el  maguum.  Sicut  enim  aegri- 

bram  implebat  et  imaginem , idcirco  etiam  magiti  tudo  corporis  exile  et  exiguum  facit  corpus  bo- 

sacerdoiis  nomen  per  umbram  gerebat  et  imagi-  minis,  sanitas  veru  laetum  reddit  et  validum  : Ha 

nem.  Unde  et  Judaei  per  hoc  quod  ad  fidem  pro-  inieilige  quia  et  animam  aegritudo  quidem  peccati 

ximi  esse  debuissent,  quia  apud  ipsos  adumbratio  biimilem  facit  et  parvam,  sanitas  vero  inierkirit 

qiiaidaiii  et  imago  praeluxerat  (93)  veritatis,  dum  ^ hominis  et  virtutis  opera,  magnam  facium  eam  el 

typos  veriiaiein  putant,  veritatem  ipsam  lanquam  ^ eminentem,  et  quantum  in  virtutibus  crescity  unu 

mendacium  respuerunt.  Nue  autem  qui  recipimus  prolixiorem  reddit  magnitudinem  sui.  Sic  ego  io- 

magnuni  sacerdotem , inlelligere  debemus  qoo-  telligo  illud  quod  de  Jesu  scriptum  est 

laodo  vere  ipse  sit  magnus  sacerdos.  Vere  magnus  i proficiebat  sapientia , et  aetate,  et  gratia  apud 

sacerdos  est  qui  peccata  dimiult,  non  per  san-  Deum  et  homines. » Nam  quis  est  boininum  qui 

guinem  laurorum  et  hircorum , sed  per  sangui  - non  proficiat  aetate  in  puerilia,  ot  hoc  velut  egre- 

iiem  250  suum.  Quia  ergo  cognovimus  qui  sil  giam  quiddam  de  Jesu  scriberetur?  Ad  le  haec  dico, 

magnus  sacerdos,  et  coiitiiemur  ca  quae  in  lege  qui  corporaliter  audis  quod  Jesus  aetate  proficeret, 

scripta  sunt,  de  magno  sacerdote  scripta  esse,  id  Inieilige  ergo  quia  aetaie  animae  proficiebat,  et  magna 

est  de  Salvatore , quem  vere  magnum  sacerdo-  fiebat  anima  qjus  propter  magna  el  Ingeutia  opera 

letn  esse  superior  tractatus  ostendit  : videamus  quas  faciebat.  Denique  sciens  ei  Apostolus  hanc  aeta- 

nunc  quae  sint,  quae  de  eo  lex  prophetico  spiritu  tem  de  interiori  homine  sentiendam,  ita  scribit  ** : 
scribit.  I Donec  omnes  occurramus  in  virum  perfectum,  ia 

2.  c El  sacerdos,  inquit  **,  magnus  ex  fratribus  mensuram  aeiaiis  plenitudinis  Christi. » Naaa  se- 

suis,  cui  infusum  est  super  caput  ejus  oleum  ebri-  d eundum  corpus  crescere  et  nu^litum  fieri,  non  est 

smatis,  et  perfectas  habet  manus  suas,  ut  induat  in  nobis.  Corpus  eaiio  ex  genUali  origine  quaati- 

saiicta  vesliincuta  de  capite  cidarim  non  deponet,  tatis  materiam  sumit,  ul  vel  magnum  vel  exiguum 

vestimenta  sua  non  disrumpet,  et  ad  omnem  ani-  fiat.  Anima  vero  in  nobis  habet  causas,  ei  arbitrii 

mam  mortuam  non  intrabit  : in  patre  suo,  vel  libertatem·  ut  vel  magna  vel  parva  sit.  Si  ergo 

matre  sua  non  contaminabitur : el  de  sanctis  non  pusilla  et  parva  sit  anima,  etiam  scandalizari  po- 

exibit  · ci  non  coinquinabit  nomen  quod  est  san-  test.  Sic  enim  scriptum  est  in  Evangelio  **,  quia 

ciificatum  Dei  sui  super  se,  quia  saucium  oleum  c expedit  praecipitari  iu  profundum  maris,  qusm 

chrismatis  Dei  sui  in  ipso  est : ego  Dominus.  Hic  scandalizare  unum  de  pusillis  istis. » Qui  magnus 

Psal.  cx,  J.  *·  I Tim.  vi , 16.  *®  Levit,  xxi,  10  el  seqq.  *‘  Isa.  lui,  9.  **  Joan.  xiv,  30. 

*·  Luc.  I,  32.  ·*  Luc.  11,  52.  ··  Ephes.  iv,  15.  ··  Luc.  xvii , 2. 

(91)  Legem.  Deest  in  libb.  editis,  sed  suppletur  e ad  illum, » sed  in  omnibus  mss.  deesl,  f si  atlc»* 

codice  manuscripto  Sangermanensi.  das, » quod  aliesse  potest. 

(92)  Libb.  antea  editi,  i sacerdos  est,  si  attendas  (93)  Cudex  Sangenn.,  i praelusersL  » 


538 


55Τ  IN  LEVITICVM  HOMILI^  3II 

691  noB  sfMidBlistttar»  sed  φΑ  pusillos  est.  Qoi  A siiimnaiae,  inquit*^,  habet  manos. » Cninam·  quae- 
magnosesl^  qoadciiiiqiie  viderit, quodcouque  passus  so,  hominum  boc  convenit  dici?  In  quo  mortanom 

fuerit,  non  declinat  a fide.  Qui  autem  pusillus  est  perfectas  invenire  possumus  manus?  Etiamsi  Aaron 

animo  et  parvos,  occasiones  qusrit  quomodo  scan-  iste  sit  cujus  mentio  fieri  videtur,  quomodo  con- 

daliaeiur,  quomodo  in  fide  videatur  offbndi.  Pro-  siimmatas  putabitur  babuisse  manus,  quibus  vitu* 

pterea  denique  eporlet  nos  maxime  his  consulere,  iuin  fabricavit,  quibus  idolum  sculpsit?  Etiamsi 

qui  parvi  sunt  in  fide  : nec  tantam  curam  circa  ipsum  Moysen  proferas , quomodo  consummatas 

magnos  et  fortes,  qnantam  erga  parvulos  et  insi-  babuisae  videtur  manus,  qui  non  glorificavil  Domi- 

pienies  debemus  impendere.  Fertis  enim  omnia  num  ad  aquam  contradictionis?  Pro  quo  delicio 

tolerat,  omnia  snffert,  ei  nunquam  cadit.  Parvuli  etiam  vita  jubetur  excedere.  Quod  si  et  alium  qiieiii- 

vero,  et  infirmi  in  fide  observandam  est  ne  occa-  quam  sanctorum  memorare  veiis,  occurrit  tibi  ser- 

sione  noatri  offendanior,  et  recedant  a fide,  ac  mo  Scripturae,  qui  dicit  quia  c non  esi  bomo 

decidant  a salute.  Aut  ostende  mihi  de  Scripturis,  super  terram  qui  faciat  bonum,  et  non  peccet,  t 

ubi  aliquis  peccator,  aut  parvi  meriti,  magnus  ap-  Merito  ergo  solus  Jesus  consummatas  habet  ma- 

peUaitts  sit.  Nusquam,  ot  opinor,  invenies.  Audi  nos,  qui  solus  peccatum  non  fecit,  hoc  esi,  qui 

vero  qui  sunt,  qui  magni  appeHautur.  De  Isaac  di-  ^ perfecu  et  integra  opera  manuum  habet.  Et  ideo 
citor,  qeia  proficiebat  valde,  lisqueqao  factus  est  de  ipso  recte  dicitur : f Qui  cdnsummaiaa  habet 

magnus  valde  Mejses  magnas  dictos  est,  et  Joan»  manus,  ut  induatur  sancta.  » Hic  enim  est,  qui  vere 

nes  Haptista  magnos  dictus  est,  nunc  autem  Jesus  indutus  est  sancta,  non  illa  qum  in  typo  eraui,  sed 

foagmis  dictus  est,  et  post  hunc  jam  nullus  appei-  ipsa  qoae  vere  sancta  sum.  Qiiud  si  vis  audire  de 

latus  est  magnus.  Prius  enim  quam  adesset  qui  excelsioribus  indumentis  ejus,  accipe  verba  pro- 

vere  magnus  est  , ad  comparationem  reliquorum  phetica  : c Amictus , inquit**,  lumine  sicut  vesti- 

hominom  magni  appellati  sunt  sancti,  quorum  su-  ineuto,  abyssus  sicut  aniiclus  (95)  vestimentum 

periua  fecimus  nieiilionem.  Ubi  vero  advenit  ipse,  ejus.  > Hic  est  mei  magni  pontificis  habitus,  quo 

qui  non  ex  comparatione  caeierorum,  sed  sui  ma-  indicatur  profunda  sciemia,  et^pientiae  luce  vestl· 

giiitudine  vere  magnus  erat,  de  quo  etiam  seri-  lusr  qum  vere  sancta  suiit  indumenta,  f Non,  in- 
ptura  est**, quia  c exsultavit  nt  gigas  ad  currendam  quii**,  auferet  de  capite  suo  cidarim. » Jam  et 
viain,i  nitra  jam  nullos  magnus  appellatus  est.  prius  diximus  cidarim  genus  esse  operimenti,  quod 
Hic  est  ergo  de  quo  scribitur : c Magnus  sacerdos  capiti  superpositum  pontifici  praestat  ornatum.  Hic 

ex  fratribus  suis·»  Quibus  fratribus?  De  quibus^  ergo  magnus  pontifex  meus  nunquam  deponit  sacri 

dixit  cum  resurrexisset  a mortuis*’  : < Vade  ad  capitis  ornatam.  Quod  sU  autem  caput  Christi,  ab 

fratres  meos,  et  dic  eis  : Ascendo  ad  Patrem  Apostolo  disce  qui  dicit  *^  :€  Caput  autem  Christi 

meum,  et  ad  Patrem  vestrum,  ad  Deum  meum,  et  Deus.»  Merito  igitur  istum  capitis  sui,  qui  Deus 
Deum  vestrum.»  Si  autem  vis  ex  antiquis  litteris  est,  niinqfiaro  deponit  ornatum,  quia  seroper  est 
discere  fratres  Jesu,  lege  vicesimum  primum  psal-  Pater  in  Filio,  sicut  Filius  semper  hi  Patre.  i Et 

mom,  ubi  ex  persona  Christi  dicitur i Narrabo  vestimenta  sua  non  disrumpet  **.»  Vere  bic  est 

nomen  tuum  frairibus  meis,  in  medio  Ecclesise  qui  vestimenta  sua  non  disruinpit,  sed  semper  ea 

laudabo  te. » Ex  fratribus  ergo  suis  magnus  est  munda,  semper  integra,  semper  casia  servavit,  c Et 

Jesus,  ex  his  qui  prius  magni  fuerant  appellati,  et  ad  omnem  animam  defunctam  noii  intrabit  '*. » 

sicut  pastorum  pastor  est,  et  pontificum  pontifex.  Quae  est  anima  defuncta?  Quam  mortuam  propheta 
et  dominautiuHi  Dominus,  et  regum  rex;  Ua  et  dicit ^*:  i Anima  quae  peccat,  ipsa  morietur.  » Su- 

niagnorum  magnas  est;  et  ideo  addit,  € magnus  ex  perbanc  ergo  animam  mortuam  Christus  non  su- 

Irairibus  suis.»  pervenit,  quia  sapientia  est,  et  sapientia  non  intrat 

S51  Post  hsc  vero,  i cui.  Inquit  *%  infusum  io  animam  malevolam.  Ipsa  est  enim  mortua,  quia 
est  oleum  chrismatis  super  csput  ejus. » Istud  oleum  D cui  inest  malitia,  iiiest  et  peccatum,  c Peccatum 
iioli  requirere  in  terris,  quod  super  caput  infundi-  autem  cum  consummatum,  inquit"*,  fuerit,  gene- 
tur magni  sacerdotis,  ui  fiat  Christus  : sed  si  vide-  rat  mortem. » Et  propter  boc  Jesus  non  intrat  ad 

tur,  disce  a propheta  David  istud  oleum  quale  sit:  animam  mortuam.  Si  aiiteni  vivat  anima,  hoc  est 

« Dilexisti,  Inquit”,  justitiam,  et  odisti  iniquila-  si  non  habet  iii  se  mortale  peccatum,  tunc  Chri- 

lem,  prupterea  unxit  to  Deus,  Deus  tuus  oleo  Iseli-  stas,  qui  est  vita,  venit  ad  animam  viventem.  Quia 

tiae  prae  participibus  (94)  tuis.»  Istud  est  ergo  sicut  lux  non  potest  esse  cum  tenebris,  nec  cum 

oleiiin  laetitiae,  quod  capiti  ejus  infusum  fecit  eum  iniquitate  justitia,  ita  nec  vita  potest  esse  cum 
crhristum.  Sed  addit  adhuc  ad  laudes  ejus  : f Qui  con-  morte·  Et  ideo  si  quis  sibi  conscius  est  quod  ha- 

■’  Gcn.  XXV.  ··  Psal.  xix,  6.  *·  Joan.  xx,  17.  ”Psal.  xxi,  45.  ” Levit,  xxi.  10.  ”Psal.  xiiv,  8. 

Levit.  XXI,  10.  ·*  Ercle,  vn,  41.  ·*  Psal.  civ,  4 et  6.  ··  Levit,  xxi,  10.  ” 1 Cor.  xi,  5.  ··  Le- 

wli.  XXI,  10.  ” ibid.  11.  ” Ezecb.  xviii,  4.  Jac.  i,  15. 

(91)  Mss.,  f pariicipibus. » Libb.  editi,  c consorti-  pallium  amictum. » Paulo  post  mss.,  < quo  indica- 
* lur. » Libb,  editi,  i quomodo  indicatur. » 

(95)  Mss.,  I sicut  amictus. » Libb.  editi,  < sicut 


540 


OUIGENIS 


beat  inira  se  morlale  (96)  peccatam,  neqoe  id  a se 
per  poeniteniiam  plenissimae  saiisfaclionis  abjecii, 
non  speret  quod  intret  Christus  ad  animam  ejus, 
qui  ad  omnem  animam  defunctam  noii  intrat,  quia 
magnus  sacerdos  est. 

4.  c In  patre  suo  et  matre  sua  non  contamina- 
bitur^*. I Hic  Scripturae  locus  difficillimus  est  ad 
erplaiiandum,  sed  si  orationibus  vestris  Deum  Pa- 
trem Verbi  deprecemini,  ut  nos  illuminare  digne- 
tur, Ipso  donante  poterit  explanari.  Omnis  qui  in· 
gredilur  hunc  mundum,  in  quadam  contaminatio- 
ne effici  dicitur.  Propter  quod  et  Scriptura  dicit  : 
c Nemo  mundus  a sorde,  nec  si  unius  diei  fuerit 
vita  ejus,  i Hoc  ipso  ergo  quod  in  vulva  iiiAtris  est 
positus,  et  quod  materiam  corporis  ab  origine  pa- 
terni seminis  sumit,  in  patre  et  in  matre  contami- 
natus dici  potest.  Aut  nescis,  quia  cum  quadraginta 
dierum  factus  fuerit  puer  masculus,  offertur  ad 
altare,  ut  ibi  purifleetur,  lanqiiam  qui  pollutus  fue- 
rit in  ipsa  conceptione,  vel  paterni  seminis,  vel 
uteri  materni?  Omnis  ergo  bomo  in  patre  et  in  ma- 
tre pollutus  est,  solus  vero  Jesus  Dominus  meus  in 
hanc  generationem  (97)  mundus  ingressus  est,  in 
matre  non  est  pollutus.  Ingressus  est  enim  corpus 
inconlaininalum.  Ipse  enim  erat,  qui  ei  dudum  per 
Salomonem  dixerat  : c Magis  autem  cum  essem 
bonus,  veni  ad  corpus  incoinquiiialuiii. » Non  est 
ergo  (otilaminalus  iii  matre,  sed  ne  in  patre  qui- 
dem. Nihil  enim  Joseph  in  generatione  ejus  prae- 
ter ministerium  praestitit  cl  affectum.  Unde  et  pro 
ildeli  ministerio,  patris  ci  vocabulum  Scriptura  con- 
ces  it.  Sic  enim  Maria  ipsa  dicit  iu  Evangelio  : 
f Ecce  ego  cl  pater  tuus  dolentes  quaerebam us  te.  i 
Sic  ergo  solus  est  hic  sacerdos  magnus,  qui  neque 
in  patre  pollutus  sit,  neque  in  nnaire.  Yi<Ieaimis 
amem  si  adhuc  possumus  aliquid  snbliiniiis,  et  pro 
cligniLale  tanti  pontificis  invenire.  Pater  omnium 
verus  dicitur  Deus.  Matrem  nutem.  Apostolus  Jeru- 
salcin  dicit  esse  coelestem  Omnes  ergo  qui  pec- 
cant, contaminantur  in  patre  a quo  creati  sunt. 
Sive  enim  egimus  aliquid  impium,  sive  locuti  su- 
mus, sive  cogitavimus  contra  Deum,  cum  non  cre- 
didimus Deo  contaminati  siitmis  in  patre.  Atque 
Illinam  tunc  solum  per  incredulitatem  facium  sit, 
cessatum  sit  vero  postquam  credidimus  ! Sic  ergo 
etiam  253  couiaininamur  in  matre,  si  credentes 
Deo,  vel  Ecclesiam  laedimus,  vel  libertatem  matris 
coelestis  indigna  peccati  servitute  foedamus.  Solus 
vero  Dominus  noster  Jesus  Christus,  qui  peccatum 
nescit,  neque  in  patre,  neque  in  matre  contamina- 
tus est,  el  de  sanctis  non  exivit.  Fuerant  quidem 
nonnulla  et  in  superioribus  proponenda  Judaeis,  ad 
quae  respondere  non  possent,  sed  omissis  illis,  de 
lioc  iiiterim  sermone  quid  nobis  dicant,  vcl  ipsi,  vel 
qui  secundum  ipsorum  sensura  iiUelligi  legem  vo- 

Lev.  XXI,  II.  Job  xiv,  4,  5.  2Sap.vm,20. 

”Exod.  XXIX.  ^*Psal.  xliv,  8. 

(96)  Mortale,  Dccsl  in  libb.  editis,  sed  suppletur 
e itiss. 


lunt,  si  haec  ad  poniiflcem  nostrum  el  Salvatorem 
non  referantur,  quomodo  secundum  liueram  pro- 
babitur, quod  de  sanctis  non  exeal  magnos  8ace^ 
dos,  qui  utique  el  uxorem  accipiebat,  sicut  tiiferiia 
dicitur,  virginem  de  genere  suo?  Si  de  sanctis  noa 
exit,  si  nusquam  procedit,  quomodo  aul  ad  quos 
usus  accipere  jubetur  uxorem?  Neque  enim  potan- 
dum est  quod  cum  uxore  intra  sancta  manere  po- 
tuerit. Sed  hacc  putent  illi,  quibus  placent  Judaice 
fabulae.  Nos  autem  habemus  sacerdotem  roagoa» 
secundum  ordinem  Melcliisedech  Christum  Jesum, 
nunquam  de  sanctis  exeuntem  ; semper  enim  ia 
sanctis  est,  el  manet  semper  sanctos  in  verbissois, 
sanctus  in  actibus  suis,  sanctus  in  omnibus  voluo- 
lalibus  suis,  et  solus  est  qiii  nunquam  iiivenialar 
ex  ira  sancta.  Qui  enim  peccat,  exit  de  sanctis;  et 
quoliescunque  quis  peccat,  toties  efficitur  cxin 
sancta.  Christus  autem  qui  nunquam  peccavit,  oaa- 
quam  exiit  de  sanctis.  Sed  et  tu  qui  sequeris  Chri- 
stum, el  imitator  ejus  cs,  si  permaneas  in  verbo 
Dei,  si  io  lege  ejus  medi  teris  die  ac  nocte,  si  ia 
mandatis  ejus  exercearis,  semper  in  sanctis  es, 
nec  linquam  inde  discedis.  Neque  enim  in  loco  san- 
cta quaerenda  sunt,  sed  in  actibus,  ci  vita,  ac  mo- 
ribus. Quae  st  secundum  Deum  sint,  et  secondna 
praeceptum  Dei  habeamur , etiamsi  in  domo  sis, 
etiamsi  in  foro ; et  quid  dico  in  foro,  etiamsi  ia 
theatro  inveniaris  verbo  Dei  deserviens,  in  saoet  s 
te  esse  non  dubites.  Aui  non  libi  videtur  Piolns 
cum  ingressus  est  theatrum,  vel  cum  iiigr^sosesl 
Areopagum,  et  praedicavit  Atheniensibus  Christum, 
in  sanctis  fuisse  ? Sed  el  cum  perambulassei  aras 
cl  idola  Atheniensium,  ubi  invenit  scriptum  c Ignoio 
Deo^^,  I et  ex  hoc  verbo  sumpsit  Christi  praedia- 
lionis  exordium,  etiam  ibi  aras  gentilium  lustrans 
in  sanctis  positus  erat,  quia  sancta  cogitabat.  Sd 
et  quicuiique  custodit  sc  post  acceptam  gratiam 
Dei  ne  incidat  iii  homicidium,  in  adulterium,  iu 
furtum,  in  falsum  testimonium,  et  alia  similia;  seJ 
permanet  mundus  ab  omni  contagione  peccati,  noa 
exivit  iste  de  sanctis,  et  non  contaminavit  sancti- 
ficationem Dei  sui  iti  semeilpso,  quia  sanctum 
oleum  clirismalis  Dei  sui  super  ipsum  est.  Illod 
oleum,  de  quo  in  Exodo  scriptum  est  quomodo 
potest  secundum  litteram  proprie  oleum  Dei  dici, 
quod  arte  inyrepsica  confectum  est  a pigmentario? 
Sed  si  vis  videre  oleum  Dei,  audi  queni  Propheta 
dicat  unctum  esse  oleo  Dei,  illum  sine  dubio  de 
quo  dicit  ; i Propierea  unxit  te  Deus,  Deos  toos 
oleo  Ixiiliae  prae  participibus  tuis,  i Hic  ergo  est 
magnus  sacerdos,  qui  solus  oleo  Dei  uiictus  est,  ei 
in  quo  semper  sanctum  permansit  divini  chrisma- 
tis oleum. 

5.  Sed  quid  additur  post  haec?  i Hic  oxorem 
virginem  de  genere  suo  accipiet  : viduam  anUm· 
” Luc.  II,  48.  ”*Galat.  iv,  26.  Act.  xvif,  23- 

(97)  Sic  niss.  Libb.  vero  editi,  c in  hac  genera 
lioiie.  » 


IN  LEVITICUM  HOMILIA  XII. 


ei  ( jeciam,  el  tnereiricem  non  accipiet,  sed  virgi- 
nem de  genere  suo,  ct  non  contaminabit  semen 
suum  in  populo  suo  : ego  Dominus  qui  sanctiOco 
euro  » Quia  ergo  lotius  expositionis  ordo  ad  ve- 
rum sacerdotem  magnum  revocatus  est  Gliristnm, 
viileaimis  nunc  et  quid  de  nuptiis  ejus  inleliigi  de- 
beat. Paulus  apastulus  dicit*'  : i Volo  autem  vos 
omnes  uiii  viro  virginem  casiam  exhibere  Christo. 
Timeo  autem  ne  sicut  serpens  seduxit  Evam  astu- 
tia sua,  ita  corrumpantur  sensus  vestri  a simplici- 
tate, quae  in  Christe  est.  i Vult  ergo  Paulus  omnes 
Corinthios  virginem  castam  exhibere  Christo  : quod 
utique  nunquam  vellet,  nisi  id  possibile  videret· 
Unde  et  mirum  fortasse  videatur,  quomodo  hi,  qui 
diversis  peccatis  corrupti  ad  fidem  Christi  vene- 
runt, omnes  simul  virgo  casta  dicantur ; quae  virgo 
laru  sancta,  tam  casta  sil, ut  mereatur  etiam  Chri- 
sti nuptiis  copulari.  Verum  quoniam  haec  ad  car- 
nis integritatem  referre  non  possumus,  certum  est 
quod  ad  integritatem  animae  specient,  cujus  secun- 
dum ipsius  Pauli  sententiam,  simplicitas  fidei  quae 
in  Cliristo  est,  virginitas  ejus  appellata  est,  et  per 
boc  quoniam  cessantibus,  vel  philosophorum  so- 
phismatibus, vel  superstitionibus  Judaicis  in  fide 
simplici  Cliristiis  sibi  assumpsit  Ecclesiam,  virgi- 
nem de  genere  suo  accepit  uxorem.  Hujus  namque 
fidem  non  corrumpit  philosophicus  sensus,  nec  cir- 
cumcisionis ambitio,  sed  in  siniplicilate  confessio- 
nis tanquain  in  virginali  integritate  permansit.  Sic 
enim  et  dudum  promiserat  per  prophetam  dicens** : 
c Deaponsabo  le  mihi  in  fide.  i Omnis  ergo  secundum 
Apostolum,  qui  in  Christo  est,  nova  creatura  est. 
El  sicut  idem  Apostolus  dicit** : i Ut  exhibeat  ipse 
sibi  gloriosam  Ecclesiam  non  habenlem  macularo, 
aut  rugam,  aut  aliquid  ejusmodi,  sed  ut  sil  sancta 
et  immaculata,  i Quomodo  ergo  eam  quae  rugosa 
est,  facit  esse  sine  rug.a,  nisi  quia  renovat  eam? 
icciitidiim  quod  scriptum  esi*^ : nam  c etsi  is  qui 
deforis  esi  homo  noster  corrumpitur,  sed  qui  Intus 
e>t,  renovatur  de  die  in  diem,  i Viduam  sane, 
et  meretricem,  el  ejectam  non  accipiet  Christus, 
nec  intrat  talis  anima  llinlamiim  sponsi.  Qiii  enim 
ingressus  fueni  illuc  non  habens  indumenta  nu- 
ptialia , perferet  illud  quod  scriplurii  esse  no- 
stis in  £vangciio.  Virginem  ergo  accipiet,  vi- 
duam non  accipiet , neque  meretricem  , neque 
253  ejectam,  aut  contaminatam.  Meretricem  qui- 
dem, et  abjectam  animam , et  pollutam  cur  iion 
suscipiat  Christus  in  conjugium,  non  est  laboris 
exponere ; vidua  vero  cur  non  in  uxorem  recipia- 
tur, diligentius  inlnendiim  est.  Paulus  apostolus  ad 
Romanos  scribens,  virum  animae  legem  dicit,  eam- 
qiie  cum  mortuus  fuerit  vir,  solutam  esse  promin- 


llat  a lege  viri,  ut  jam  non  sil  adultera  si  nupserit 
Christo.  Quod  si  eveniat,  ut  lex  quidem  animse  ipsi 
moriatur,  id  est  ut  anima  discedat  a lege,  nec  ta- 
men constringat  se  castioris  connubii  disciplinis, 
el  a lege  discedens,  evangelici  dogmatis  non  susci  - 
piat jugum  : hxc  nubere  Christo  non  poierii,  quae 
libertatis  lasciviam  quaesierit,  non  fidei  virginalis  et 
simplicis  cultum.  Hic  ergo  sacerdos  magnus  uxo- 
rem virginem  accipiet  de  genere  suo.  Potest  el 
propter  hoc  diclnm  videri  de  genere  suo,  quod 
anima  Christi  ex  genere  ci  ex  siibsianlia  fuerit  hu- 
manarum omnium  aiiiinariim·  Potest  el  secundum 
hoc,  quod  fratres  vocat  credentes  in  se,  de  genere 
suo  dici  anima  quae  in  fide  lanquam  nuptiis  socia- 
tur. illud  laroeii  nolo  vos  lateat,  quod  llchnci  ne- 
gant se  scriptum  habere,  quod  nos  apud  septua- 
ginta Interpretes  invenimus,  de  genere  suo.  El  recte 
illi  non  habent  scriptum.  Ablata  est  enim  ah  illis 
propinquitas  Dei,  ablata  est  adoptio  lilionim,  ct 
translata  est  ad  Ecclesiam  Christi.  Illi  ergo  non 
habent  scriptum  quia  de  genere  Christi  sint,  sicut 
nec  esse  meruerunt.  Nos  autem  qui  hoc  scriptum 
habemus  et  legimus,  gaudeamus  quidem  dc  digna- 
tione Dei,  sed  caule  ct  sollicite  curemus,  nc  iios 
vita  nostra  el  actus  ac  mores  faciant  aliquando  de- 
generes, ne  el  hoc  ipsum  nobis  ad  coiidemnalionera 
ducatur,  quod  cuin  genus  simus  Christi  indignis, 
et  foedis,  ac  diabolicis  actibus  serviamus.  Qui  ha- 
bet ergo  sponsam,  sponsus  esi.  Audis  quomodo 
sponsus  dicitur  Christus,  sponsa  vero  anima  dici- 
tur, quae  fidei  simplici  late  et  actuum  puritate  incor- 
rupta probatur  et  virge.  Dicit  ciitin  Dominus  ct  per 
Jercmiaui  prophetam  *■  : Nonne  sicut  Domiiiiiui 
me  (98),  el  patrem  vocasti,  ct  principem  virginita- 
tis tuae?  ^ 

6.  € Viduam  autem,  ct  ejectam,  el  contaminatam 
non  accipiet  *·.  » Si  quis  nostrum  pcccavcri;,  ab- 
jectus est,  etiamsi  non  abjiciatur  ab  episcopo,  sive 
quod  lateat,  sive  quod  interdum  ad  gratiam  judice- 
tur, ejectus  est  tamen  i|)sa  ooiiscieniia  peccati.  Ncc 
prodest  hominis  gratia , cum  Christus  hujusmodi 
animam  tanqiiam  abjectam  non  recipiat  in  conju- 
gium. Igitur  neque  viduam,  sicut  supra  diximus,  ac- 
cipiet, neque  ejectam  neque  pollutam.  Polluta  dici- 
tur, quae  etiamsi  non  ex  integro  complevit  peccatum, 
tamen  hoc  ipso  quod  cogitavit,  quod  voluit,  quod 
optavit,  etiamsi  non  admisit,  polluta  est,  et  a magno 
pontifice  non  eligitur.  Valde  enim  puram , valde 
mundam  el  sinceram  requirit  animam,  quam  sibi 
jungat  : quia  c qui  se  junxerit  Domino,  unus  spiri- 
tus csi*’.>  Unde  etiam  hoc  ostenditur,  quod  sint 
diffcreiiliaR  peccatorum  el  qui  peccaverit  pecca- 
tum ad  morlcin  abjectus  sil  : qui  autem  non  peccat 
ad  mortem,  sed  inferius  aliquid,  pollutus  sit.  Sponsa 


*·  Levit.  XXI,  U.  Π Cor.  xi,  2.  «*  Ose.  ii,  20.  *»  Ephes.  v,  27.  *^  II  Cor.  iv,  10.  **  Jerein.  ui,  i. 
·*  Levit.  XXI,  14.  *M  Cor.  vi,I7. 

(98)  Nonne  $icul  Dominum,  elc.  Apud  LXX  In-  hodie  ΠΠΓΟ  NiSn  « nonne  amodo,  i Verisimile  au- 

l crp  retes  legitur,  ούχ  ώς  οΤκόν  με  έκάλεσαί.  l)ude  icm  esi  pro  mTO  « amodo»  sepuiagliila  luterpre- 

forsrin  suspicio  oriri  possit  legendum  esse  hoc  loco  : los  legisse  ru^yDoixo;,  t domus,  » uiide  scribarum 

c iioiiiie  sicut  domum , » clc.  In  llcbrxo  legitur  incuria  prodierit  c Dominus.  » 


δ45  ORIGENIS  5« 

autem  Chritli,  neque  ab]ecta , neque  polluta  potest  A nim  partus»  iste  conceptus,  Isto  aunt  eancU  conjii- 
esse,  sed  virgo  incontaminata»  incormpta·  et  gia»  qu»  conveniunt el  apta  sunt  magno  pooiiaei 
munda.  Memento  enim  sermonis  apostolici»  quem  Ghrisio  Jesu  Domino  nostro,  cui  gloria  el  tmpenutt 
paulo  ante  proposuimus,  dicentis  ·· ; c Ut  exbibeat  sascula  saeculorum.  Amen. 
ipse  sibi  gloriosam  Ecclesiam,  non  habentem  macn-  HOMILIA  XIII. 

lam  neqne  r..gi.m  aut  aliquid  ejusmodi,  sed  ul  sit  'e„ndcMro,  H >h, 

sancta  et  immaculato.  > lumen,  et  de  tneitsa , et  panibus  propamiio· 

7.  Sed  et  meretricem  non  accipiet.  Quae  est  ani-  nfj 

ina  meretrix?  quae  ad  se  recepit  amatores,  de  qui-  ^ perfectus  est , ab  ipso  Deo  docetur  de  se- 

biis  dicit  propheto  ··  : c Meretricata  es  post  ama-  lenmiiatiini  ratione,  eiliomiiie  ad  li*c  discenda  ma- 
iores tuos.  I Qui  sunt  isti  amatores  qui  intrant  ad  non  utitur,  sed  a Deo  discit,  si  quis  potest 

animam  meretricem,  nisi  contrariae  potestates,  et  eapere  Dei  vocem.  Qui  autem  non  est  talis,  sed  ia- 
daemones,  qui  de^derium  capiunt  pulchritudinis  ferior,  discit  ab  eo  qiii  didicerit  a Deo.  Ha»  ergo 
ejns?  Pulchra  namque  a Deo  creata  est  anima,  et  csi  de  solemnitatibusdnpIcxqtwBdaiii  ratio  ilociniiai. 
salis  decora.  Audi  quomodo  ipse  Deus  dicit  ^ ^ niuminata  per  spiritum  prophetica  mens 

. Faciamus  hominem  ad  imaginem  et  similitudinem  elocetur,  qnae,  ut  ita  dicam,  magis  intuitu  niemis 

nostram.  · Vide  cujus  decoris,  cujus  pulchritudinis  ^nscUur  quam  sono  vocis,  per  qnani  veriias  ipsa, 

est  anima  quae  imaginem  habet  et  simiUludineiii  umbra  et  imago  veritatis  agnoscitur.  Hi  veru 

Dei.  Hanc  pulchritudinem  contrariae  potestates  cum  qyj  {psam  Dei  claritatem  capere  non  possunl,  nec 
aspiciunt,  id  est  diabolus  et  angeli  ejus,  concupi-  fulgorem  veritatis  intento  mentis  ncie  eon- 

scunt  speciem  ipsius;  qui  quia  non  possunt  sponsi  gpicari, audhiiit  de  solemiiitatibus  secundo  loco  ab 

t,Mi8  fleri,  meretricari  cupiunt  cum  ea. Si  ergo  sus-  ||-,g^  qui  primo  didicerant;  et  cum  illis  veriuiem 

ceperis,  o homo,  in  cubili  animae  tuae  adulterum  rerum  ipsa  inspectionis  proprietas  dederil»  ad  istos 

diabotum,  meretricato  est  anima  tua  cum  diabolo,  meritatis  umbram  profert  solus  auditus.  Hujus  my- 

Si  receperis  angelos  ejus,  sl^spirilus  diversos,  qui  gierii  A|K)6tolas  conscius  dicebat  de  Judaeis,  quia 

peccare  te  suadent,  meretricata  est  cum  eis  anima  i umbras  et  exemplari  deserviunt  coelestium  **.  > 

toa  ; si  spiMus  irae,  ai  invidiae,  si  superbiae,  si  im-  fpga  enim  coelestia  Moyses  vidisse  describitar,  lypis 

pudicitiae  ingressus  fuerit  ad  animam  luam,  et  re-  autem  et  imagines  eorum  quae  viderat  populo  ira- 

ceperis  eum , et  consenseris  ei  luquenli  in  corde  didisse.  Sic  enim  ad  eum  divinum  dicit  eloquinm: 

tuo,  delectoiiis  fueris  his  quae  libi  secundum  suam  C c Vide,  inquit  **,  omnia  facito  secundum  tanam 
mentem  suggerit,  meretricatus  es  cum  eo.  Mere^  quae  ostensa  est  libi  Iu  monte.  > Tale  ergo  esiqool 

tricem  ergo  non  accipiet  sacerdos  magnus,  Mi  non  et  in  hoc  loco  recitatum  est,  quia  Dominus  locotes 

contaminabit  semen  suum  in  populo  suo.  Quod  est  fuerit  de  solemnitatibus  ad  Moyseo.  Et  post  haec  : 

Istud  semen  quod  contaminari  iion  vult?  In  Evan-  i ei  locutus  est  Moyses,  Inquit »»,  diessolemnes(99) 

geliis  scriptum  est : i Qui  seminat , verbum  se-  Domini  Dei  filiis  Israel.  · Transacto  vero  de  bis  ser- 

ininai.  i Non  vult  ergo  contaminari  verbum  Dei  ab  mone  videamus  quid  post  b»c  edocetur  Moyses. 

Ilis  qui  seminant.  Qui  sunt  ergo  qui  seminant?  qui  Primo  de  lucerna  et  candelabro,  et  oleo  quod  ei  Ιο* 

verbum  Dei  in  Ecclesia  proferunt.  Audiant  ergo  funditur;  secundo  loco  de  mensa,  et  panibus  pro- 

doctores,  ne  forte*  animae  contaminatae,  animae  positionis,  ac  numero  eorum,  ct  qui  eis  uil  debeauL 

mereiricanti,  animae  infideli  verba  Dei  credant,  ne  Intendamus  ergo  animum  diligentius  his  quae  scri- 

forte  niilianl  sanctum  canibus  el  margaritas  ante  pto  sunt,  et  ad  ha:c  dignoscenda  concedi  nobis  gra- 

porcos  : sed  animas  mundas,  virgines  iii  simplici-  liain  Domini  deprecemur,  ut  in  his  quae  legintos 

late  fidei  qu:e  in  Christo  est  eligant,  ipsis  cunimib-  IUteris,quae  sit  voluntas  sancti  Spiritus  agnosca- 

tont  secreto  mysteria,  ipsis  verbum  Dei,  el  arcana  mus.  c Praecipe,  inquit**,  filiis  Israel,  ut  deferant 

lldei  254  proloquantur,  ut  in  ipsis  Christus  forme-  ^ tibi  oleum  de  olivis  mundum  expressum  ad  lumen, 
iiir  per  fidem.  Aii  nescitis  quia  ex  isto  semine  verb:  ut  ardeal  lucerna  seroper  extra  velum  in  taberna- 

Dei  quod  seminatur,  Christus  nascitur  in  corde  au-  culo  testimonii,  et  accendent  iUain  Aaroii  el  filii 

ditorum  ? lloc  euira  Apostolus  dicit  ** : i Donec  for-  ejus  a vespere  usque  io  mane  contra  Dominum  in- 

inetur  Christus  in  vobis.  > Concipit  ergo  anima  ex  desiiieiiter,  legitimum  aeternaleiii  progenies  vestras, 

hoc  verbi  semine,  et  concepiiiin  format  in  se  ver-  In  candelabro  mundo  accendetis  lucernas  contra 

bum,  donec  pariat  spiritum  timoris  Dei.  Sic  enim  Dominum  usque  mane.  > Candelabrum  mundum  no- 

per  prophetam  dicunt  animae  sanctorum  **  : i A minat,  lucernas  accendi  per  pontificem  jubet,  et 

timore  luo,  Dotiiine,  concepimus  in  utero,  el  partu*  earum  lumeii  ministrari  ex  oleo  quod  d.vtur  a piH 

rivimus,  et  peperiinus, spiritum  salutis  tum  quemfe-  piilo  pra*cepit.  Itaque  nisi  dederit  oieum  populus, 

cimus  super  terram,  i Iste  est  sanctarum  anima-  sine  diilno  exsiiiigiietiir  lucerna,  et  non  erit  lomeo 

·*  Eplies.  V,  S7.  ··  Ezecli.  xvi.  *·€βη.  i,  26.  ·*  Mare,  iv,  U.  ''Galat.  iv,  19.  ··  Isa.  iin, 

18.  **  Lcv.  XXIII  et  xxiv.  **  llebr.  viii,  5.  **  ibid.  Levit,  xxiii,  44.  **  Le\it.  xxiv,  i eiacqq. 

(99)  Libb.  editi,  t dc  diebus  soleinnibus,  » sed  mss.  ut  in  nostro  textu. 


545  IN  LEVITICUU  HOMILIA  XUI.  54$ 

ili  sanctis.  Secandom  litteram  ergo  haec  erat  conse*  A otio  loco  seniius  «tero»  nominaiUiir.  Quia  ergo 

queiitii»  ut  conferret  populus  oleum  mundum  de  secundum  quamdam  mystica m rationem  inferiores 

oliris  expressum,  ut  ex  eo  ministraretur  lumen  paries  creatur»  mundos  hic  inielligitur,  ideo  Iu· 

lucem»;  et  Aaron  accendebat  lucernas  a vespera  cerna  legis  his,  qui  in  hoc  mundo  Unquam  totius 

ttsque  inane,  fomentis  olei  quod  contulerat  popu·  creatur»  pedes  suni,  accensa  memoratur.  Lux  au- 

hts,  lumini  pabulum  prsbens.  * tein  alema  erit  illis  semitis,  per  quas  in  futuro 

2.  Verum  quoniam  lex  spiritalis  est,  petamus  a smculo unusquisque  pro  meritis  incedet.  Sed  de  hia 

Domino  (si  tamen  conversi  sumus  ad  Dominum)  iit  suo  loco  sufficienter  pro  nostris  viribus  dictum 

auferri  nobis  velamen  de  lectione  Veteris  Testa·  est.  Nunc  ergo  quoniam  vespera  est  et  nox  usque 

menti,  ut  possimus  advertere  qu»  ratio  sit  cande-  ad  consummaiioiiem  ssculi,  ct  usqueqtio  novus  dies 

labri,  vel  lucernarum  ejus  secundum  intelligentiam  Hituri  saculi  et  novae  lucis  effulgeat,  ardet  tinicui- 

spiriialem.  Ante  adventum  Domini  mei  Jesu  Christi,  que  nostrum  lucerna  b»c,  inia ntnm  splendorem 

fol  non  oriebatur  populo  Israel,  sed  lucern»  lumine  luminis  pnebens,  quantum  olei  copia  ubertate  ope- 

utebatur.  Lucenia  enim  erat  apud  eos  sermo  legis,  runi  fuerit  ministrata.  Denique  et  iob  in  quodam 

et  sermo  propheticus,  intra  angustos  conclusa  pa-  loco,  cum  bona  operum  suorum  exponeret,  addidit 

rictes,  qu»  non  poterat  in  orbem  terr»  lumen  H eiiain  boc* : i Guni  splenderet,  inquit,  lucerna  sii- 

cffuiidere.  Intra  iudaiam  namque  concludebatur  per  caput  meum.  > Splendet  ergo  unicuique  ne- 
scientia Dei,  sicut  et  Propheta  dicit**  : i Notus  in  slnini  lucerna  h»c,  inqiiantum  oleo  bononiin  ope- 

Juil»a  Deos.  » Ubi  vero  exortus  est  sol  jusiiii»'Do-  rum  fuerit  accensa.  Si  autem  male  agamus,  ei  opera 

minus  et  Salvator  noster,  et  natus  est  vir  de  quo  nostra  mala  sint,  non  solum  non  accendimus,  sed 

^cripιαm  est  ^ : c £cee  vir,  Oriens  nomen  est  ei ; » exstinguimus  nobis  istam  lucernam  : et  completur 
per  universum  mundum  scienti»  Dei  lumen  effu-  in  nobis  illud,  quod  Scriptura  dicit  ^ , quia  equi 
sum  est.  Sermo  ergo  legis,  ci  sermo  propheticus  erat  male  agit,  in  tenebris  est,  et  qui  odit  fratrem 
liiaTna  ardens,  sed  ardebai  intra  »dem,  nec  ultra  suum,  in  tenebris  ambulat.  > Exstinxit  enim  lucer- 
IKUerat  eminere  splendorem  suum.  Quod  autem  nsm  cbaritatis,  et  ideo  in  tenebris  ambulat.  Annon 
sermo  legis  et  prophetarum  lucerna  dicatur,  Domi-  tibi  videtur  exstinxisse  lucernam,  qui  lumen  chari- 
Itus  ipse  nos  diicuit  dicens  de  Joanne  Baptista  * : tatis  exstinxit?  Qui  autem  diligit  fratrem,  in  charl- 

c ille  erat  lucerna  ardens  ei  lucens,  et  vos  voluistis  tatis  luce  perdurat,  et  cum  Oducia  potest  dicere  * : 
aiJ  horam  exsultare  in  lumine  ejus.  > Et  alibi  dicit  *,  < Ego  autem  sicut  oliva  fructifera  in  domo  Dei, 

quia  c lex  et  propbei»  usque  ad  Joannem.  i Lticer-  q et*:  «Filii  ejus  sicut  novell»  olivarum  (t)  in  circuitu 
na  itaque  ardens  esiJoannes,  inquo  lex  concluditur  mens»  ejus.  > Oleum  ergo  offerri  jubetur  a populo, 
et  propliet».  Donec  ergo  populus  ille  habebat  oleum  et  oleum  iioii  qualecuiiqiie,  sed  inuiiduiii,  et  non 
quod  conferret  ad  lumen,  lucerna  non  est  exstincta,  ex  quibuscunque  seminibus  (ut  fieri  diversis  in  re- 
Ubi  vero  defecit  in  eis  oleum  misericordi»,  oleum  gionibus  mos  est),  sed  de  olivis  expressum,  in  qui- 
operum  bonorum,  nec  inventa  est  apud  eos  puritas,  bus  indicium  pacis  ostenditur.  Neque  eiiim  accepta 
purum  namque  oleum  qu»rebatur  ad  lumen,  et  qiiia  possunt  esse  Deo  opera  tua,  nisi  in  pace  peragau- 
defecil  in  eis  oleum  misericordi»,  necessario  ex-  lur  : sicut  et  iacobus  apostolus  dicit  ‘*  : c Fructus 
stincta  lucerna  est.  Sed  quid  dicemus  quia  illis  h»c  auiein  jusiiti»  in  pace  seminatur.  i Et  idcirco, 
evenerunt,  a nobis  vero  aliena  sunt  ista?  Imo  nia-  credo,  etiam  Dominus  discipulis  suis  tradebat  fidele 
jor  cura  est  Christiano  olei  conquirendi.  Vide  enim  depositum  dicens  ‘‘ : c Pacem  meam  do  vobis,  pa- 
255  quomodo  Dominus  in  Evangeliis^pcr  parabo-  ^ cetnmeam  relinquo  vobis,  t De  hac  ergo  oliva  oleum 
laiii  stultas  virgines  iiotiiinai,qu»  oleiiiii  non  porta-  premamus  operum  nostrorum,  ex  quo  lucerna  Do- 
bant  iti  vasculis  $uis ; et  Iniantum  stultas,  ut  quo-  mino  possit  accendi,  htiionin  tenebris  ambulemus. 
Iliam  defuit  eis  oleum  ad  succendendas  lampades  H»c  quidem  a nobis  dicta  sunt,  quantum  ad  lucer- 
suas,  ihnlainis  exclus»  sint  nuptiarum,  iiecpiilsan-  D uam  candelabri  et  oleum  ejus  spectat, 
tibus  qu»  olei  curam  neglexerant,  ultra  aperiri  jus-  5.  Nunc  vero  videamusquid  etiam  in  consequen- 
seril  sponsus.  Memini  tamen  dmluin  nos  cum  cen-  tibus  de  panibus  propositionis  scriptum  sit.  i Et 
tesiiiii  decimi  oclavi  psalmi  exponeremus  illum  sumetis,  inquit  similaginem,  et  facietis  de  ea 
versiculum,  in  quo  scriptum  est  * : « Lucerna  pe-  duodechn  panes.  De  duabus  decimis  erit  unus  panis, 
dibus  meis  lex  tua.  Domine,  et  lumen  semitis  et  imponetis  eos  duas  positiones,  sex  panes  una  po· 
meis,  » diverbiiatein  lucern»  el  lucis  pro  viribus  sitio  super  mensam  mundam  contra  Dominum.  Et 
Dstendisse.  Dicebamus  enim  quod  lucernam  quideui  imponetis  super  posilioiiem  tbus  mundum,  eh  se- 
pedibus, id  est  inferioribus  corporis  partibus  de-  leni,  et  eruiit  panes  in  commemorationem  appositi 
piitarii,  lucem  vero  semitis  dederit,  qu»  gemit»  io  Domino  : die  sabbatorum  proponentur  contra  Do- 

·*  Psal.  Lxxvi,  I.  ‘ Zacli.  vi,  12.  · Joan.v,  55.  * Luc.  xvi,  16.  ^ Matth.  xxv.  · Psal.  cxviii,  105. 

' Job  XXIX,  5.  * I ioaii.  ii,  11«  * PsaLtii,  S.  * Psal.  cxxvii,  5.  **  iacob.  iir,  18.  ioan.  xiv,  27. 

'*  Levit.*xxiv,  5 et  seqq.  ' 

(I)  Libb·  editi,  i oliva  novella.  · Mss.  i novell»  oUVarum.  · 


ORIGENIS  m 


H«inam  Bcmpcr  a filiis  Israel,  in  leslameiUiiin  aeter- 
num. El  erunt  Anron,  ei  filiorum  ejus,  et  edent  ea 
in  loco  sancto  : sunt  enim  Sancta  sanctorum.  Hoc 
erit  illis  de  eis  quae  ofTeruntiir  Domino  logitimiiin 
«Tiernum  (S).  i Secundum  ea  quae  scripta  sunt,  in 
duodecim  panibus  duodecim  tribuum  Israel  videtur 
foiiiiueinoralio  ante  Dominum  fieri,  et  praecepUini 
darij  iilsine  cessatione  isti  duodecim  panes  in  con- 
spectu Domini  proponantur ; ut  el  memoria  duode- 
cim tribuum  apud  eum  semper  habeatur,  quo  veU 
uti  exoratio  quaedam  et  supplicatio  per  haec  pro 
singulis  Ceri  videatur.  Sed  parva  satis  el  tenuis 
est  liiijiiscemodi  intercessio.  Qnaiitiim  enim  profe- 
cit ad  repropitiandum,  ubi  uniuscujusque  iribus 
per  panem  fructus,  per  fructus  opera  consideranda 
sunt!  Sed  si  referamur  baec  ad  mysterii  magnitudi- 
nem, invenies  comipemoraiionein  istam  habere  in- 
gentis repropitiaiionis  effectum.  Si  redeas  ad  illuni 
panem  qui  de  cwlo  descendit,  et  dat  huic  mundo 
viiam  : Illum  panem  propositionis,  quem  proposuit 
Deus  propitia lioiieiii  (5)  per  fidem  in  sauguine  ejus: 
«t  si  respicias  ad  illam  commemorationem,  de  qua 
dicit  Dominus  : i Hoc  facile  in  meam  commemo- 
rationem ; t invenies  quod  ista  est  coniinemoraiio 
sola»  quae  propitium  facit  hominibus  Deum.  Si  ergo 
iiilenliiis  ecclesiastica  mysteria  recorderis,  in  bis 
quselcx  scribit,  futurae  veritatis  invenies  imaginem 
liraffonnalani.  Sed  de  bis  non  est  plura  disse- 
rere (4),  quod  recordatione  sola  inielligi  siiiOcil. 
Possumus  vero  et  aliter  dicere.  Omnis  sermo  Dei 
panis  est,  sed  est  differentia  in  | anibus.  Est  enim 
aliquis  sermo,  qui  ad  communem  proferri  possit 
auditum,  et  edocere  plebem  dc  operibus  miseri- 
cordiae, ac  lotius  beneficeiiiiu?,  cl  iste  est  panis  qui 
communis  videbitur.  Est  vero  alius,  qui  secreta 
contineat,  el  de  fide  Dei  256  el  rerum  scientia 
disserat.  Iste  panis  mundus  est,  el  ex  simila  con- 
fectus. Uie  iii  conspectu  Domini  semper  (5)  ponen- 
dus est,  et  super  mensam  mundam  proponendus. 
Iste  solis  sacerdotibus  sequestratus  est,  et  filiis 
Aaron  aeterno  munere  condonatus.Verum  ne  putes 
hxc  nos  propriis  sensibus  excogitata  narrare,  et 
non  in  divinis  observasse  voluminibus,  proferam 
libi  de  Scripturis  quomodo  apud  diversos  viros  pa- 
nis diversitas  pro  merito  uniuscujusque  servata  est. 
Refertur  in  Genesi  quod  Abrahuui  patriarcha  an- 
gelos suscepit  liospiiii»,  similiter  autem  et  Loi. 
Sed  Abraham,  qui  meritis  precellebat,  panes  ex  si- 
mila apposuisse  describitur,  quos  et  έγχρυφ(ας,  id 
est  occultos  ac  reconditos  nominavit.  Loi  vero  eo 
quod  non  habuit  similam,  ex  farina  paiics  bospiii- 


L biis  apposuit;  non  quod  i*a  p.aiiper  atiwu 
liabiieril  (6)  similam,  qui  in  divitiis  non  iiiferinr  pa- 
truo scribitur;  sed  iitriiisqiic  meritorum  differeiuia 
per  \\xc  designatur  indicia  : quod  is  quidem  cui 
erant  a Domino  mysteria  revelanda,  et  ad  quem  di- 
cebatur i non  celabo  a puero  meo  Abraham  qiod 
facturus  sum,  i qui  imbuendus  erat  et  edocendus 
de  occultis  et  secretis  Dei,  ille  panes  ex  simila 
scribitur  habuisse  ; ille  vero  ad  quem  nihil  sacra· 
ineiui  deferebatur,  sed  ratio  prxsenlis  salutis  ct 
viliE,  panes  comiiuiiies  ex  sola  farina  scribitur lu· 
biiisse  confectos.  Et  lu  ergo  si  habes  scientiam  se- 
crelonim,  si  de  fide  Dei»  de  mysterio  Christi,  de 
sancti  Spiritus  unitate  potes  scienter  caiileqiie  d 
rerc,  panes  ex  simila  offers  Domino.  Si  vero  cou»· 
ί munibus  uteris  ad  populum  monitis,  et  rooralca 
scis  tantummodo  locum  tractare  qui  ad  omnes  per- 
tinet, communem  te  obtulisse  noveris  panem. 

4.  Sed  videamus  jam  quse  sit  confectio  in  istu 
panibus  propositionis,  qui  ante  Dominum  poni  seu- 
per  jubentur,  c De  duabus,  inquit  decimis  sit 
panis  unus,  i Duas  quidem  decimas  dixit,  sed  ca· 
Jus  mensurae  sint  istae  decimae  noii  coniprehendii ; 
cum  utique  consequens  fuisset,  si  de  quantitate  sl· 
milae  volebat  agnosci,  ipsam  cujus  duas  decimat 
sumi  jubebat,  nominare  inensurain.  Quae  ergo  isu 
res  est,  cujus  mensura  et  modus  (7)  nec  compre- 
hendi potuit  nec  numerari?  Decem  numerus  ubiqne 
(lerfecius  invenitur.  Totius  enim  numeri  ex  ipsa 
ratio  et  origo  consurgit.  Competenter  igitur  auclar 
' Cl  origo  omnium  Deus,  sub  hoc  numero  videtur 
ostendi.  Sed  si  in  Ecclesia  de  solo  Patre  loquar,  α 
ipsius  solius  laudes  proferam,  imius  decimae  pauce 
fi!ci.  Aut  si  de  Christo  solo  fecero  sermonem,  et 
ipsius  enuntiavero  (8)  passionem,  el  resui nM^iionen 
praedicavero,  unius  decimae  obtuli  panem.  Si  veru 
dixero  quia  Pater  cum  Filio  semper  est,  el  ipte 
facit  opera  sua  : vcl  etiam  si  disero  quia  Paler  in 
Filio  est,  Cl  Filius  in  Patre,  et  qui  videt  Filium,  vi- 
det el  Patrem,  el  quia  Pater  et  Filius  unam  sunt  : 
cx  duabus  decimis  similae  mundae  obluli  unum  pa- 
nem : panem  verum  qui  vitam  dat  biiic  mundo. 
Uoirelici  non  faciunt  de  duabus  decimis  unum  pa- 
nem : negant  enim  creatorem  Deum  Patrem  Clinati 
) esse,  neque  Vetus  et  Novum  Testamentum  unum 
faciunt  panem,  nec  unum  Spiriiuni  in  utroque  iu* 
slrumenio  profitentur.  Nos  autem  in  lege  el  Evaa- 
geliis  unum  alque  euiiulem  inesse  sanctum  Spiritum 
dicimus,  el  isto  quoque  modo  ex  duabus  decimis 
unum  panem  propositionis  offerimus.  Qui  ergo  (9/ 
separant  Christum  a creatore  Deo  Patre  suo  bxre- 


^•Luc.  XXII.  19.  **  Gen.  xviii.  ibid.,  17. 

Codex  Sangerm.,  c aRicmaie.  i 
(5)  Idem,  c propitiatorem.  i 
{l)Sed  de  hi$  noi}  eul  plura  disserere,  clr.  Pliiia  de 
mysterio  Eticbarisliae  non  sermociiiabniilur  veieies 
iii  concionibus  ob  praesentiam  caiecbuiiienoriim  et 
gentilium.  Vide  supra  notam  ad  lioinil.  9 in  Levi- 
ticum,  niiiu.  10· 


Levit.  XXIV,  5.  ” Joan.  xiv,  7. 

(5)  Adverbium  c semper,  > deesl  in  libb.  ediiis, 
sed  siippleltir  e inse. 

(0;  Libb.  editi,  c non  habuerit,  » sed  inss.,  < ut 
non  habuerit.  i 

(7)  Codex  Sangerin.,  c cujus  mensure  modus.· 

(8)  Idem,  f enumeraveio.  » 

(9)  Idem,  c quia  ergo,  » ctc. 


m 


IN  LEVITICUM  HOMILIA  XIII. 


550 


tici,  el  JiiJaei  qui  solam  Patrem  recipiunt»  et  Yer-  A 
bmn  et  sapieiiiiam  ejus  Christum  non  recipi uiil, 
non  faciunt  ex  deabus  decimis  iinom  panem.  Nos 
amem  mensurae  quidem  ipsius»  id  est  substantiae 
nomen  trel  rationem  comprehendere  aut  invenire 
non  possumus  : conii  lentes  lainen  Patrem,  et  Fi- 
lium, unum  facimus  panem  ex  duabus  decimis  : 
non  ul  panis  unus  ex  una  decima  fiat,  et  alius  ex 
aiia,  Ul  sint  ipsae  duae  decimae  separaue,  sed  sint 
dii;e  istae  decimae  una  massa,  el  unus  panis.  Quo- 
modo duae  deciinm  una  massa  fil?  quia  non  separo 
Fiiiuni  a Patre,  nec  Patrem  a Filio  : c Qui  enim 
vidit  me,  inquit  vidit  el  Patrem.  · Fiunt  ergo 
panes  singuli  ex  duabus  decimis,  el  proponuntur 
duabus  positionibus,  id  est  duobus  ordinibus.  Si 
enim  una  positio  fieret,  confusos  et  permistus  es-  ^ 
sci  sermo  de  Patre  ac  Filio.  Nunc  autem  unus  qui- 
dem est  panis,  una  enim  Yolunlas  est  et  una  sub- 
siaiiiia  : sed  dus  sunt  positiones,  id  est  duae  per- 
sonarum proprietates.  Illum  enim  Patrem,  qui  non 
sit  Filius,  el  hunc  Filium  dicimus  qui  non  sil  Paler. 

£l  hoc  modo  duas  decimas  in  uno  pane  servamus, 
et  duas  positiones  ante  Dominum  profiiemur.  SlmI 
revera  magni,  ut  ita  dicam,  ciijusdain  pistoris  et 
docti  artificis  est,  valde  diligenler(iO)  istas  servare 
mensuras,  et  ila  temperare  de  Patre  et  Filio  ser- 
monem, conjungere  ubi  oportet,  et  rursum  ubi 
competit  separare,  ut  neque  duae  mensurae  ali- 
quando desipt,  neque  unquam  nisi  unus  panis  ap- 
pareat. Duodecim  ergo  panes  ex  ista  simila  fieri  q 
inandanlur  secundum  numerum  tribuum  quae  tunc 
C-^ani  carnalis  Israel.  In  quo  milii  videtur  forma 
V lius  creaturae  rationalis  contineri.  Duodecim  nam- 
c]uc  putantur  esse  generales  ordines  rationalis  crea- 
liirsc,  quorum  ligora  erat  in  illis  duodecim  tribubus, 
lii  quibus  erat  unus  quidam  ordo  regalis,  qui  Judas 
257  nominatur.  Alius  erat  ordo  sacerdotalis , et 
Ltovi  appellatur.  Erat  et  alius  ordo  Judae  vicinus , 
qiii  Uenjamin  dicitur , iii  quo  ordine  et  templum 
Dei,  et  altare  collocatum  esi.  Aiius  ordo  Issacliar , 
ct  Zabiilon,  et  Ephrem,  aliique  quos  noininatim  de- 
signat Scriptura  divina,  quorum  raliotiein  non  esi 
Illinc  temporis  explicare.  Est  tamen  uniuscujusque 
iribus,  vel  ordinis  panis  ante  Dominum.  El  Jicet  sit 
aliqua  tribus,  qu:e  non  ex  libera,  sed  cx  concubina^ 
Jsiael  descendat , et  ex  parte  libera  , ex  parte  ser- 
vilis sit , tamen  pro  otniiilms  ex  duabus  decimis 
panis  proponitur  ante  Dominum  , ct  iii  universis 
cliiae  decimae  similaginis  constant.  Proponi  autem 
jubentur  supra  mensam  mundam.  Quis  autem  no- 
ftirum  est,  qui  iia  babeal  mensam  mundam,  ut  pa- 
nes super  eam  Domino  offerantur?  c Si  sederis 
(inquit  Salomon  ) coenare  ad  mensam  polentis, 

··  Joan.  XIV,  9.  Prov.  xxiii,  i.  Philip,  iv,  1 
xsliv,  7.  1 Tim.  ii,  8.  ” Psal.  cxli,  2.  Levit. 

(10)  Libb.  editi,  i el  valde  artificiosi,  diligenter,» 
sed  mss.  111  in  nostro  textu. 

(11)  Mss.,  < mens.  » Libb.  editi , i mensa.  » 

(12)  Libb.  editi , c similiter  el  odoris  suavitas 


intelligibiliier  intellige  quae  apponuntur  libi.  > Quas 
est  ergo  mensa  potentis , nUi  mens  (ii)  Illius  qui 
dicebat*®:  c Omnia  possum  in  eo  qui  me  confortat 
Christo, » el  ** : c Cum  infirmor,  tunc  potens  sum? » 
In  istius  potentis  mensa  munda  , hoc  est  in  isiitis 
corde,  in  ipsius  mente,  Domino  panis  offrnur.  Ad 
hujus  potentis  Apostoli  mensam  si  sedes  coen at iinis 
intelligibiliier  intellige  quae  apponuntur  libi , lioc 
est  spiritaliter  adverte  quae  dicuntur  ab  eo , ut  et 
lii  facere  possis  quod  additur.  Ait  enim  **:  c Sciens 
quia  talia  te  oportet  praeparare.  » 

5.  Sed  videamus  quomodo  hi  duodecim  panes 
proponantur:  c Duae,  inquit, 'positiones,  in  una  po- 
sitione sex  panes.  » Pulasne,  otiosa  esi  ista  divisio? 
Quid  esi  quod  duodecimus  numerus  iterum  partitur 
in  sex?  Ilabcl  enim  propinquitatem  qiiaiudam  cum 
hoc  mundo  senarius  numerus.  In  sex  enim  dtrbns 
factus  est  iste  visibilis  mundus.  Duo  igitur  ordines 
habentur  in  hoc  mundo,  id  est  duo  populi,  qui  fi- 
dem Patris  ac  Filii  in  una  Ecclesia  lanquam  in  una 
mensa  munda  custodiunt.  i Et  superponitur , in- 
quit *S  super  positionem  thus  mundum.  » Thuris 
species  formam  tenet  oralioniiin.  Oportet  ergo  pa- 
nibus fidei  oraliouum  vigilantiam  puritatemque 
conjungere.  Pura  autem  oratio  est,  sicut  Aposiolna 
dicit  *^ : f Levantes  puras  manus  sine  ira  el  disce- 
ptatione. I Simul  el  odoris  suavitas  impleri  (12) 
facit  illud  quod  scriptum  est*®:  i Dirigatur  oratio 
mea  sicut  incensum  in  conspectu  luo.  » Si  quis 
ergo  orationes  quidem  offerat  Deo , non  tamen  ha- 
beat miindam  conscientiam  ab  operibus  malis:  hic 
thus  quidem  videtur  panibus  superponere,  sed  non 
penitus  (13)  mundum.  Nam  si  omne  thus  mundum 
esset , non  utique  addidisset  Scriptura,  thus  imin- 
diim  super  panes  propositionis  ponendum  ante  Do- 
inimim.  Nec  enim  putes  quod  omnipotens  Deus  hoc 
mandabat,  el  hoc  lege  sanciebat,  ul  thus  ci  ex  Ara- 
bia deferretur.  Sed  hoc  est  Ibus  quod  Deus  ab  bo- 
minibus  sibi  qiixrit  offerri , ex  quo  capit  odorent 
suavitatis  , orationes  ex  corde  puro  et  conscientia 
bona  , in  quibus  vere  Deus  suscipit  fragtaniiaiii 
siinvilaiis.  I El  erunt,  ΙιηριΙΐ  *®,  p.mes  in  comme· 
morationem  propositi  ante  Dominum.  In  die  Sabba- 
torum proponetis  ea.  » Si  nondum  tibi  mniiifestum 
est  (14)  quia  panes  isti  verbum  Dei  e.·!,  ex  bis  nunc 
sermonibus  confirmare.  Quid  est  enim  quod  nobis 
commemorationem  Dei  faciat  ? Quid  est  quod  nos 
ad  memoriam  jiislitiae  , et  lotius  boni  revocet , nisi 
verbum  Dei  ? Ideo  ergo  dicit , quia  erunt  in  com- 
memorationem propositi  ante  Doininmu.  Addit  et 
in  die  Sabbatorum,  id  est  in  requie  animarum.  Et 
qn;e  major  fideli  animse  requies  quam  memoria  Dei? 
quam  in  conspectu  Dei  versuri?  quam  in  fide  Patris 

5.  *‘  II  Cor.  XII,  10.  **Prov.  xxiii,  2.  **  Levit. 

XXIV,  7,  8. 

implere,  » sed  tiiss.  ut  in  nostro  textu. 

(13)  Codex  Sangerifi.,  i peuiius.  » L‘bb.  editi, 
c pomi  thus. » 

(14)  Libb.  editi,  i erat.  · 


m ofUGCNis 


uc  Filii  permtaare  ? quam  oraiiooea  Domino  tan- 
qiiaiii  oilorem  suavilalis  ofibrre?  c Tesiameniiim , 
inquit  aetomum  erii  Aaron  el  Gliis  ejus,  et  iiian- 
ducaboni  ea  in  loco  sancio. » Aaron  el  filii  ejus  ge- 
nus est  electum  , genus  sacerdotale , quibus  haec 
porlio  sanctorum  donatur  a Deo , quod  sumus 
omnes  qui  credimus  in  Christo.  Locum  aiilein  san- 
ctum ego  in  terris  non  requiro  posiium,  sed  in 
corde.  Locus  enim  dicitur  sancias » rationalis  ani- 
ma» propter  quod  el  Apostolus  dicit  **  : c Nolite  lo- 
cum dare  diabolo,  i Anima efgomea  locus  esi,  si  male 
ago,  diaboli  : si  bene,  Dei.  Denique  et  spiritus  ma- 
lignus « cum  , iiiquil  exierit  ab  boiiiiiie , et  cir- 
cuierit  loca  arida , el  reqiiiem  non  invenerit , liinc 
dicit:  Revertar  ad  locum  ineuin  unde  exivi. » Locus 
ergo  sanctus  anima  est  pura.  In  quo  loco  edere  no- 
bis niandaiiir  cibum  verbi  Dei.  Neque  enim  conve- 
nit ut  tancla  verba  anima  non  sancta  suscipiat ; 
sed  cum  purificaverit  se  ab  omni  iiiqtiiiiamenio  car- 
nis el  morum  , tunc  locus  sanctus  eRecia  cibum 
capiat  panis  illius  (15)  qui  de  coelo  descendit.  Nonne 
melius  sic  iutelligilur  locus  sanctus,  quam  si  pute- 
mus structuram  lapidum  insensibilium  locum  san- 
ctum nominari?  Unde  simili  modo  etiam  Ubi  lex 
ista  proponitur,  ut  cum  acceperis  panem  mysticum 
iu  loco  iiiuiido  manduces  eum : hoc  esi,  ne  in  ani· 
ina  contaminata  et  peccatis  polluta  Dominici  cor- 
poris sacramenta  percipias : t Quicunque  enim 
manducaverii,  inquit  panem,  et  biberit  calicem 
Domini  indigne,  reus  erit  corporis  el  sanguinis  Do- 
mini. Probet  autem  se  unusquisque,  el  tuiic  de  pa- 
ne manducet,  et  de  calice  bibat.  · 

6.  c Sancta  enim  sanctorum  sunt  » Vides  quo- 
modo iiou  dixit  sancta  lauiuiiimodo , sed  Sancta 
sanctorum  : ui  si  diceret , cibus  iste  sanctus  non 
esi  communis  omnium  nec  cujuscuiiqiie  258  indi- 
gni · sed  sanctorum  est.  Quanto  magis  boc  et  de 
verbo  Dei  recte  meriloque  dicemus,  hic  sermo  non 
est  omnium  , nec  cujtiscunque , sed  sanctorum  est. 
Non  quilibet  verbi  bujus  potest  audire  mysterium, 
nam  laiitunimodo  (16)  qui  purificati  sunt  iiieuie,  qiii 
mundi  sunt  corde , qui  simplices  animo  , qui  viu 
Irrepreliensibiles  , qui  conscientia  liberi , ipsorum 
est  de  boc  audire  sermonem , ipsis  possunt  expla- 
nari ista  mysteria,  c Vobis  enim  datum  est,  iuquit 
nosse  mysteria  (17)  regni  Dei ; > illis  autem,  id  est 
qui  non  merentur  , qui  non  sunt  tales  ul  merean- 
tur, nec  capaces  esse  possunt  ad  inlelligentiani  se- 
cretorum ; illis  non  potest  dari  ille  sacerdobilis 
panis,  qui  est  secretus,  et  mysticus  sermo,  sed  in 


A parabolis , qui  commiitits  est  vulgi.  € Legitimimi 
miernale  hoc  erit  · Legitimum  ηηηιφιβ  et  «ter- 
num est  omne  quod  mysticum  esi.  Nam  prsseniia 
h«c  et  passim  visibilia,  temporalia  sunt,  et  §mtm 
cito  accipiunt : i Praeterit  enim  habitas  hiqas  mw- 
di  a Quod  si  hujus  mundi  praeterit,  sine  dubio  et 
litterae  babilus  praeterit,  et  maneol  illa  quae  aeterna 
sunt,  quae  sensus  continet  spiritalis.  Si  eego  imella- 
ximus  primo  quomodo  Deus  loquebatur  ad  Moyse·, 
et  Moyses  filiis  Isr^ael,  secundo  etiam  rationem  caa- 
delabri  mundi,  et  lucernarum,  atque  olei  qjns,  ter- 
tio quoque  panes  propositionis  ex  duabus  dociaiis 
singulos  confectos  secundum  (18)  voluntatem  spi- 
riliis  intelleximus,  demus  operam  quomodo  et  nes 
hoc  tanto  ei  taro  sublimi  intellectu  non  efficiaiaur 
B indigni : sed  ut  anima  nostra  prius  fiat  locua  ma- 
ctos , et  in  loco  saucto  capiamus  sancta  mysierb 
per  gratiam  Spiribia  sancti , ex  quo  sandificaiar 
omne  quod  sanctum  est.  Ipsi  gloria  et  impeiina  ia 
sscula  sseeulorom.  Amen. 

flOMILIA  XIV. 

De  fitio  tnuliertn  hraeiitidiSf  ei  jEgypiii  patrita  qnt 
nominane  nomen  , maledixit , el  de  sentemiia  Det 
iata  in  eum. 

1.  Historia  nobis  recitata  est,  cujus  quamvis  vi- 
deatur aperta  narratio,  tamen  nisi  diligentiuoroa- 
tiiienliam  ejus  quae  est  secundum  litteram  conse- 
quamur, interior  nobis  sensus  haud  facile  patebit. 
Est  ergo  Scripturas  sermo  de  quo  disserendnm  esi 
hic : c Et  exiit,  inquit  filius  multeris  braelitidis, 
el  hic  erat  Alius  dE^typiii  luter  filios  Israel:  et  liti- 
gaverunt in  castris,  is  quierat  ex  Israelitide  (19),  et 
homo  Israeliu.  El  nominans  lilius  mullerie  Israeii- 
tidis  nomen  maledixit : et  adduxerunt  eum  ad  Moy. 
sen : el  nomen  matris  ejus  Salomitb  filia  Dabri,  ex 
tribu  Dan  : et  miserunt  eum  in  carcerem,  ni  jadi- 
carent  de  illo  per  praeceptum  Domini.  El  locatas  est 
Dominus  ad  Moysen  dicens : Ejice  illum  qui  male- 
dixU  exlruv  castra , et  imponent  omnes  qui  audi- 
erunt manus  suas  super  caput  ejus,  el  lapidabunt  (ifi) 
eum  omnia  synagoga.  > Videamus  ergo  primo  qnid 
sibi  velit  historia  quam  proposuimus , ei  quamvis 
plana  videatur  , laroeii  adhuc  evidentius  eam  len- 
temus sub  oculis  ponere.  Ponamus  ergo  anum  ex 
patre  et  matre  Israeliiici  nominis  generositate  gan- 
fJemcin : alium  ex  matre  uiitum , non  etiam  ex  pa- 
tre, et  velut  ex  parte  nobilem,  el  ex  pane  non  pa- 
tris , qiim  utique  melior  videtur  , sed  matris , qus 
inferior  est.  Si  enim  paler  fuisset  Israeiiia,  et  ma- 
ter iEgyptia,  esset  aliquid  amplius,  lloc  enim  foe- 


•▼Lev.xxiv.8,9.  ·· 
XIII,  II.  **  Levit,  xxiv 


Eph.  iv,  fi7.  ··, Manli,  xn.  43,  U.  ··  I Cor.  ii,  97. 
, 9.  1 Cor.  vii,  31.  " Levit,  xxiv,  10  et  seqq. 


**  Levit.  XXIV,  9. 


^Matth. 


(15)  Libb.  editi,  < capiat  panem  illum,  i mss.  ul 
in  nostro  textu. 

(16)  Codex  Sangerm.,  c nec  quilibet  verbi  hujus 
potest  audire  mysterium.  Tantummodo, » elc.  Infra, 
€ ipsi  possunt  explanare  ista  mysteria.  » 

(17)  Libb.  editi,  i mysterium,  i sed  mss·,  c my- 
steria. I 

(18)  Libb.  editi,  c singulos  quosque  confectos  si 


secuiiduin , » elc.,  sed  manoscripli  ul  in  nostro 
textu. 

(19)  Libb.  editi,  i ex  Israelitide  muliere,»  sed  a 
mss.  el  a Graico  seplqaginta  Interpretum  textu 
abest  c muliere.  » 

(90)  Codex  Saiigerm.  i lapidabunt,  » LXXlnterp. 
λιθοβολήοουσι.  Libb.  editi,  € lapidabit.  · 


5ΰ3  IN  LEVITICUM  IIOMILIA  XIV.  5'i4 

rant  Maiiasses  el  Ephrem.  Nunc  vero  scriptum  est,  A vero  professione  quidem  Christianus  est,  inteiieciii 
quia  Alius  sil  niulieris  Isr&eliiiilis , ei  iEgyptii  ptt-  autem  fidei  liGcreticus  et  perversus  est,  iste  matrem 

iris.  Si  ergo  dUigeiiier  secutus  es  duos  istos  viros,  quidem  hraelitidem,  patrem  vero  iEgypliuin  h:ibeu 

unam  ex  integro  nobilem  , alium  ex  parte , inioere  Quomodo  ergo  boc  accidit?  Guin  Scripturas  quis 

nunc  eos  litigantes  adinvicein  : in  qua  lite  is  qui  legit,  et  litteram  quidem  sequitur,  intellectum  au- 

patre  iEgyptio  ei  matre  sola  Israelttide  genitus  vi-  lem  repudiat  spiritalem,  liic  matrem  quidem  Israe- 
deliir,  nominans  maledixerit,  et  ob  hoc  perductus  lilicam  habet,  id  csl,  litteram  : sensum  vero  quia 
sit  is  qui  maledixerat  ad  Bloysen.  Moyses  vero  ne-  spiritalem  non  sequitur,  sed  carnalem,  isti  est 
qiie  absolvere  eum  ausus  est , neque  condemnare  gyptiiis  pater ; et  ideo  adversum  ecclesiasiicuin  et 
sine  Deo.  Tradidit  enim  eum  custodiae  usqueqiio  a calliolicuin  litigat,  id  est  contra  eum  qui  ex  uira- 

Deo  acciperet  responsum  quid  velit  fleri  de  eo.  Haec  que  parte  Isracliia  esi,  qui  et  secundum  liiieram 

est  historiae  continentia,  nunc  autem  videamus  quae  Israellla  est,  et  secundum  spiritum,  quia  ipse  se- 

sit  in  ea  spiritalis  ratio , quae  aedificare  debet  Ec-  eundum  Uileram  quidem  Israelila  est,  secuudiiiii 

elesinin.  spiritum  vero  i£gyptius.  Quid  ergo  est  nirisquc 

Primo  omnium  sermo  dicit,  quia  exiit  filius  ^ litigantibus?  Necessario  ille  qui  carnalem  sequitur 
mulieris  Israclilidis  et  iEgyplii  patris,  et  unde  vel  sensum,  tanquarn  de  iEgyptio  genus  ducens  noincti 
«;;;o  exierit,  non  refert.  Inveniuntur  enim  ambo  in  nominat,  et  maledicit.  Nominat  enim  nomen  Dei, 
castris  positi,  sicut  indicat  sermo  Domini,  dicens**:  <^t  cum  maledicto  nominat  ; negat  ciilm  eum  Crea- 

f Educ  hominem  qui  maledixit  foras  extra  castra,  i torein  esse  mundi,  negat  esse  Patrem  Christi.  Nos 
Si  ergo  de  castris  educitur,  necessario  in  castris  vero  qui  ex  utroque  genere  Israelitas  sumus,  et  lil- 

erat.  Quid  ergo  est  quod  cum  nondum  exisset  de  teram  et  spiritum  in  Scripturis  sanctis  defendimus, 

castris,  dicit  de  eo  Scriptura  divina  , c el  exiit  el  litigamus  adversum  eos,  qui  ex  media  parie  Is- 

filiiis  mulieris  Israclilidis  ? i Ego  puto  quia  docere  raelitx  videntur,  et  dicimus  quia  neque  secundum 

nos  vult  sermo  divinus,  quod  qui  peccat,  dupliciter  litteram  maledici  oportet,  neque  secundum  spirila- 

exire  dicitur.  Primo  enim  exit  u proposito  bono,  et  lem  inteliigciitiam  blasphemari.  Maledicus  enim 

recta  sententia  , exit  a via  ]usliliae,  exit  a lege  Dei·  non  solum  in  Deum,  sed  ellam  in  proximum  apo· 

Postmodiiin  vero  cum  confutatus  fuerit  pro  peccato,  sloii  Pauli  sententia  a regno  Dei  excluditur.  Vide 

«xil  etiam  de  coetu  el  congregatione  sanctorum.  Ut  etiim  quomodo  dicit  Apostolus  ** : c Nolite  errare, 

ei  verbi  causa  dicamus  : Peccavit  aliquis  fidelium,  neque  fornicarii,  neque  adulteri,  neque  molles,  ne- 

etiamsi  nondum  abjiciatur  per  episcopi  semen-  C que  masculorum  concubitores,  neque  fures,  neque 

ti.iin,  jam  tamen  per  Ipsum  peccatum  quod  admisit,  avari  (21),  neque  maledici  regnum  Dei  posside- 

cjecliisest;  et  quamvis  intret  ecclesiam,  tamen  bunt. » Videte  inter  qux  crimina,  inter  adulteros, 

ejectus  est,  el  foris  est  segregatus  a consortio  el  uiia-  inter  masculorum  concubitores,  inier  avaros,  quos 

niinilate  fideltuin.  Exiit  ergo  filius  patris  iEgyplii  alibi  dicit  idolis  servientes,  etiam  maledicos  posuit, 

ci  matris  Israelitidis.  Qui  penitus  extra  fidem  csl , el  a regno  Dei  pariter  cum  illis  exclusit.  Videant 

lutus  iEgyptius  est.  Qui  autem  iiUcr  nos  est,  et  ergo  si  qui  os  suum  quotidiana  pene  consuetudine 

peccat , ex  una  quidem  parte  qua  Deo  credit , hoc  vitio  insuescunt,  quid  eis  periculi  immineat. 

259  Israeliiic»  videtur  originis  : cx  ea  vero  pane  Puiauies  enim  leveei  facile  hoc  esse  peccatum  non 

qua  peccat,  de  iEgyptio  genus  ducit.  Duos  ergo  facile  cavent,  sed  considerent  Apostolum  quomodo 

Scriptura  proposuit  litigantes,  unum  ex  integro  maledicum  a regno  Dei  excludit,  ei  Deus  per  Moy- 

Israelitam,  qui  litigavit  quidem  sed  non  peccavit:  sen  quomodo  maledicum  puniri  jubet.  Unde  elego 

Istum  vero  cujus  peccatum  designat,  maxima  ex  valde  admiratus  sum,  quod  in  boc  loco  quem  habe- 

parte  mistum  esse  iEgyptio  geiicri  indicat,  ail-  mus  in  manibus.  Scriptura  non  aperte  designavit, 

vrersuro  quem  litigat  Israelila,  cl  forte  compe-  quia  iste  qui  ex  iEgyptio  gemis  ducit,  maledixerit 

feiiier  et  rationabiliter  litigat.  Nam  el  in  Exo- ^ Deum,  sed  tantum  posuit  quia  nominans  maledixerit, 
do  Israelila  et  iEgyptius  litigant,  ubi  Israelila  et  reliquit  in  medio  vcl  de  Deo,  Vel  de  liomine  sii- 
niiperat,  iEgyptius  cadit  Igitur  et  ego  hodie  spicandum.  Unde  mihi  videtur  idcirco  noluisse 
si  veriiaioin  defendam,  si  pugnem  pro  ecclesia-  aperte  de  Deo  pronuntiare,  ne  de  hominibus  vidc- 

siica  fide  adversum  eum,  qui  ex  parte  quidem  cre-  retur  dedisse  licentiam,  el  ideo  vel  de  Deo  vel  do 

dii  Christo,  et  recipit  Scripturas,  sed  non  integre  homine  siluisse,  ut  de  utroque  caveretur, 

sensum  earum  nec  fideliter  recipit  : iirgo  adver-  3.  Verum  quoniam  sententiam  Apostoli  proposui- 
suiu  eum,  qui  ex  matre  quidem  Israelila  est,  ex  mus,  qui  dicit  maledicos  a regno  Dei  excludendos^ 

patre  vero  iEgyptius.  St  quis  ergo  el  fidei  creiiti-  aliquid  exposcit  iste  sermo  solalii  ne  omnino  de- 

litate,  et  nominis  professione  Christianus  csi  et  sperationem  viilcainur  indicere  iis,  qui  quotidiana 

catholicus,  iste  ex  ulraqtie  parte  Israelila  est.  Qui  pene  maledicendi  consuetudine  rapiuntur,  ei  ori  sug 

*·  Levit.  XXIV,  14.  ibid.  10.  ··  Exod.  xx.  *· ! Cor.  vi,  9,  iO. 


βΠ  In  codice  Sangerm.  decsi,  c neque  fures,  neque  avari,  β 
PjlTROL.  Ub.  XII. 


18 


ORIGENIS 


555 


55^1 


adhibere  custodiam  vel  ostitim  negligunl.  Promis-  A xissei.  Exiit  enim  a veritate,  exiit  a timore  Dei,  a 
sionis  futurae  non  unus  est  modus,  neque  simplex  fide,  a cliarltate,  sicut  superius  diximus,  qiiomocto 

species  ; sed  sicut  docuit  ipse  Dominus  in  Evange-  per  hxc  quis  exeat  de  castris  Ecclesi»,  etiamsi  per 

lio^,  curo  beatos  dicit  pauperes  spiritu,  et  ipso-  episcopi  vocero  minime  abjiciatur.  Sicut  ecooirario 

ruro  dicit  esse  regnum  coelorum.  Et  item  beatos  interdum  fil,  ut  aliquis  non  recto  judicio  eorum  qoi 

dicit  miles,  nec  tamen  eis  coelorum  regna,  sed  praesunt  Ecclesiae  depellatur,  et  foras  mittatur, 

terrae  hacrediialem  promittit.  Dicit  beatos  et  paci-  Sed  ipse  non  ante  exiit,  hoc  est,  si  non  ita  egit 

ficos,  sed  iie  ipsis  quidem  coelorum  regnum  dedit,  ut  mereretur  exire,  nihil  laeditur  in  eo,  quod  non 

filios  tamen  eos  Dei  esse  pronuntiat.  Et  cum  diver-  recto  judicio  ab  hominibus  videtur  expulsus.  Ei  iia 

sis  diversa  repromittat,  omnes  beatos  dicit  qiii  ad  fit  ut  interdum  ille  qui  foras  mittitur,  intus  sit ; 

promissa  pervenerint,  non  tamen  omnibus  coelo-  et  ille  foris, qui  intus  retineri  videtur.  Vis  tibi  osien- 

rum  regna  promisit  (22).  Potest  ergo  fieri,  ut  ali-  dam  et  alium,  qui  a nullo  ejectus  exiisse  dicitur! 

quis  in  caeleris  forte  operibus  et  actibus  emendatus  Scriptum  est  de  Cain  quia  f exiit  a facie  Dei.i 
sit  et  perfectus,  subripiatur  ei  tamen  aliquando  oris  Quo  exiit  a facie  Dei?  Ubi  enim  non  erat  facies 

vitio,  lapsuque  sermonis  : liuic  etiamsi  secundum  Dei  ? Sed  exiisse  dicitur,  pro  eo  quod  legem  nalu- 

Aposioli  senleiiliam  negantur  regna  coelorum,  non  B rae  egressus  esi,  et  Ignaram  tanti  sceleris  terram 


tamen  alterius  beatiiudiiiis  abscinditur  locus.  Yc- 
rumtamen  eo  magis  si  quis  in  caeleris  perfectus 
ett,  elaborare  etiam  in  hoc  debet,  ne  e!  subrepens 
pravae  consuetudinis  villum  coelorum  regna,  quod 
est  omnium  bealitudimim  culmen,  eripiat,  quam- 
vis Dominus  dixerit  : i In  domo  Patris  mei  man- 
siones multae  sunt.  > Possumus  adhuc  addere  etiam 
illud,  quod  natura  peccati  similis  est  materiae  quae 
igni  consumitur,  quam  aedifleari  Paulus  apostolus  a 
peccatoribus  dicit,  qui  supra  fundamentum  Christi 
«dificant  ligna,  fenum,  stipulam  In  quo  mani- 
feste ostenditur  esse  quaedam  peccata  Ua  levia,  ut 
stipulae  comparentur,  cui  utique  ignis  illatus  diu  non 
potest  immorari.  Alia  vero  feno  esse  similia,  · quae 
ipsa  non  difficulter  Ignis  absumat,  verum  aliquanto 
tardius  quam  in  stipulis  immoreiur.^Alia  vero  esse, 
quae  lignis  conferantur,  in  quibus  pro  qualitate  cri- 
minum diutinum  et  grande  pabulum  ignis  inveniaU 
lia  ergo  unumquodque  peccatum  pro  qualitate, 
2G0  vel  quantitate  sui,  poenarum  justa  persolviL 
Verumtamen  quid  opus  est  fidelibus,  el  his  qui  co- 
gnoverunt Deum,  de  poenarum  qualitatibus  cogi- 
tare? Quid  opus  est  ligna,  quid  fenum,  quid  vel 
ipsam  stipulam  fundamento  Christi  superponere? 
Cur  non  magis  aurum,  vel  argentum,  vel  pretiosos 
lapides,  pretioso  superponimus  fundamento,  ubi 
cum  ignis  accesserit,  nihil  inveniat  quod  absumat? 
Nam  si  accesserit  ad  stipulam,  ex  stipula  favillas 
reddet  et  cineres.  Si  vero  accesserit  ad  aurum,,  au-  j 
rum  purius  reddet.  Haec  nobis  dicta  sint  pro  bis, 
qui  negligunl  oris  maledici  consuetudinem  resecare : 
qui  etiamsi  non  ex  corde  maledicant,  etiamsi  non 
voto  et  animo  iniquo  proferant  maledicta,  tamen 
immunditiam  labiorum  secundum  Isaiae  verbum 
et  inquinamenta  oris  incurrunt.  Iste  tamen  qui  li- 
cet matre  Israeliiide,  iEgyptio  tamen  patre  proge- 
nitus est,  exiit  et  nominans  nomen  maledixit.  De 
qiio  ego  puto  quod  nisi  exiisset,  nec  litigasset  ad- 
versum verum  Israelitam,  nec  nominans  maledi- 


fra terno  sanguine  primus  infecit.  Sunt  tamen  ef 
qui  bene  exeunt,  et  beati  sunt  qui  exeuni·  Osten- 
dam etiam  boc  de  Scripturis.  In  Exodo  scripiam 
esi^*  : f Omnes,  inquit,  qui  quaerebant  nomen  Do- 
mini, exierunt  foras  ad  Moysen  extra  castra,  i'  Isti 
bene  exierunt  cxira  castra,  qui  sequebantur  Moy- 
sen,  id  esi,  legem  Dei.  El  de  altis  dicitur  ^ : t Exi- 
le, populus  meus,  de  medio  eorum,  et  iromonduD 
nolite  contingere,  i Exiit  ergo,  inquit,  filius  mulie- 
ris Israeliiidis,  el  bio  erat  filius  iCgyptii,  itiier  fi- 
lios Israel,  et  litigaverunt  in  casiris,  ille  qui  erat 
(25)  ex  Israeliiide  muliere  el  boroo  hraeliia.  Vide 
quanta  cauiela  Scripturae  divinae,  si  tamen  inten- 
das, si  diligenter  inspicias  : illum  qui  de  Israeliiide 
matre  et  de  ^gyptio  patre  natus  est,  non  dixit 
hominem  ; illum  vero  qui  ex  ulroqiie  genere  Israe- 
lila  erat  hominem,  nominavit.  Putamus  haec  foiiui- 
lu  scripta?  Putamus  casu  adjectum,  ut  ille  non  di- 
ceretur  bomo,  et  hic  diceretur?  Non  suiit  isu  for 
tuita,  ratio  est.  Nibil  enim  in  verbis  Dei  absque 
profunda  ratione  conscriptum  est·  lile  namque  qui 
ex  parte  iEgyptius,  ex  parte  Israelita  erat,  r.on- 
duin  merebatur  ^homo  nominari.  Iste  vero  qui  ei 
integro  Israelita  erat,  hoc  est,  qui  mente  Deym  vi- 
debat, iste  homo  appellatur,  ille  liomo  interior, 
qui  ad  iuiaginem  Dei  factus  est,  et  potest  videre 
Deum. 

4.  Post  baec  jam  quae  iii  posterioribus  referuntor 
non  absque  quadam  quaestione  sunt,  de  qua  naulii 
quaerentes,  non  multa  explicare  potuerunt.  Sed  sr 
vestris  me  orationibus  juveritis,  lentabimus  etiam 
nos  in  medium  proferre,  quae  Dominus  dederit, 
c Homo,  inquit  si  maledixerit  Deum,  peccatum 
accipiet.  Qui  autem  nominat  nomen  Domini,  morte 
moriatur.  > Quid  est  boe?  Qui  maledixerit  Deum 
non  habet  poenam  mortis,  sed  qui  nominaverit  no- 
men Domini?  Nonne  multo  gravius  est  maledicere 
Deum,  quam  nominare,  quamvis  in  vanum»  nomi- 
nasse dicatur?  El  quomodo  qui  maledicit,  pecca- 


Maith.  V,  3.  **  Joan.  xiv,  2,  *·  I Cor.  iii,  12.  Isa.  vi,  5.  ^ Gen,  iv,  16.  *·  Exod.  xxxiii  7, 

^ ka.  Lii,  11.  Levit,  xinr,  15. 

(2^  Codex  Sangerm.,  c concessit.  · 

(25)  Erat,  l^esi  in  libb.  antea  editis,  sed  suppletur  e manuacripiis. 


557  IN  LEVITICUM 

tum  suscipit  Ιοηΐυτη ; qui  autem  nominat,  mone  ^ 
mnltaiur?  Haec  ergo  sunt,  quae  in  lioc  loco  solent 
quu>8iionem  movere,  quae  ignorantibus  sensum 
Scripturarum,  inconscqiienler  dicta  videntur  et 
incongrue.  Putant  enim  quod  ille  qui  nomen  Dei 
maledicit,  slatim  puniri  debeat;  ille  vero  qui  no- 
minaverit, sufficiat  accepisse  peccatum.  Sed  nos 
consequentiam  sermonis  tali  quodam  sensu  lente- 
mus aperire.  Majus  esse  peccatum  in  quo  niuledi- 
cilor  Deus,  quam  in  quo  nominatur,  dubitare  non 
possumus.  Restat  ut  ostendamus  mulio  esse  gra- 
vius accipere  peccatum,  et  habere  secum,  quam 
morte  multari.  Mors  qiix  peenx  causa  infertur 
pro  peccato,  purgatio  est  peccati  ipsius  pro  quo  ju- 
betur inferri.  Absolvitur  ergo  peccatum  per  poe- 
nam mortis,  nec  superesl  aliquid,  quod  pro  hoc 
crimine  judicii  dies  et  poena  aeterni  ignis  inveniat, 
libi  vero  quis  accipit  peccatum,  habet  illud  secuin, 
ac  permanet  cum  ipso,  nec  aliquo  supplicio  poena 
quae  diluitur  transii,  cum  ipso  est  etiam  post  mor- 
tem : et  quia  temporalia  hic  non  persolvit,  ibi  ex- 
pendit aeterna  supplicia.  Vides  ergo  quanto  gravius 
sit  accipere  peccatum,  quam  morte  mulctari.  Hic 
enim  mors  pro  vindicta  daliir,  et  apud  justum  judi- 
cem Dominum  non  vindicatur  bis  in  idipsuni,  sicut 
propheta  dixit  Dbi  autem  non  esi  soluta  vindicta, 
peccatum  manet  illis  aeternis  ignibus  exstinguen- 
dum. Quod  autem  (i4)  haec  ita  se  hafieant,  possum 
tibi  testes  ex  divinis  voluminibus  adbibere  Ruben  et 
Judam  patriarchas  loquentes  ad  patrem  suum  Jacob,  i 
cum  vellent  assumere  secum  Benjamin,  et  ducere  ad 
261  «^gyptom , propter  sponsionem  quam  cum 
Jostφl]  fratre  pepigerant.  Ibi  ergo  Rubcii  ita  dicit 
ail  patrem  : i Ambos  filios  meos  occide,  nisi  re- 
duxero ad  te  Benjamin.  i Judas  vero  ait  ** : iPec- 
cator  ero  in  te  nisi  reduxero  eum  libi,  t Jacob 
crfo  paler  ipsorum  sciens  multo  esse  gravius  quod 
promiserat  Judas,  qui  dixerat,  i Peccator  cro  in 
te,  I ab  eo  qui  dixerat,  c Occide  filios  meos, » Ru- 
ben quidem  non  credidit  filium  tanquam  qui  levio- 
rem elegerit  poenam.  Judae  vero  (radidii,  sciens  gra- 
vius esse  quod  elegerat.  Hoc  ergo  modo  conve- 
nienter aptavit  Scriptura  divina  ei  qui  maledixit 
Deum,  ut  peccatum  sumat ; ei  vero  qui  levius  de- 
liqiiit,  quod  morte  moriatur.  Vis  autem  et  de  Evan-  ^ 
geliis  noscere  quod  qui  receperit  in  bac  vita  mala 
sua,  ibi  jam  non  recipiat;  qui  autem  hic  non  rece- 
perit, ibi  serventur  ei  omnia  ? Docet  nos  exem- 
plum Laxari  pauperis,  et  illius  divitis,  ad  quem  di· 
ciliir  in  infernis  a patriarcha  Abraham  : i Me- 
mento, fili,  quoniam  tu  recepisti  oona  in  vita  lua, 
et  Lazarus  similiter  mala.  Νηιΐυ  autem  tu  quidem 
cruciaris,  hic  vero  requiescit,  i Et  solent  homines 
ignorantes  judicia  Dei,  qux  sunt  abyssus  multa, 
conqueri  adversum  ^Deum,  et  dicere  : Cur  homines 
Iniqui,  et  injusti  raptores,  impii,  scelesti,  iu  b:ic 


HOMILIA  XV.  55d 

I vita  nihil  paiiuntqr  adversi,  sed  cuncta  cis  pros- 
peris successibus  cedunt,  honores,  divitix,  poten- 
tia, sanitas  quoque  eis  ipsa  et  corporis  habitudo 
famulantor?  Econtra  innocentibus,  ac  piis,  et  co- 
lentibus Deum  innumerabiles  xrumnx  soperve- 
Diunt,  abjecti  et  humiles,  contempti  et  sub  cola- 
phis potentium  vivunt,  nonnunquam  etiam  sxvius 
eis  morbi  quoque  ipsius  corporis  dominantur.  Sed 
lixc,  ut  dixi,  conqueruntur  Ignorantes  qui  sit  or- 
do in  divinis  judiciis.  Quanto  enim  gravvis  eos 
puniri  volunt,  de  quorum  potentia  et  iiiiqu. ratibus 
ingemiscunt,  tanto  necessarium  est  differri  poenas, 
qux  si  non  differrentur,  temporales  utique  et  levio- 
res essent,  quia  finem  cum  morte  reciperent;  nunc 
vero  quia  differuntur , certum  est  quod  xiernx 
^ erunt  et  cum  sxculis  extendentur.  Econtra  igitur  sl 
velint  justis  et  innocentibus  in  prxsenti  sxculo 
bona  reddi,  essent  etiam  ipsa  bona  temporalia  ct 
celeri  termino  concludenda.  Quanto  autem  magis 
differuntur  in  futurum,  tanto  magis  erunt  perpetua 
et  nescient  finem.  Hoc  est  ergo,  quod  nos  Scriptu- 
rx  hujus  locus  paucis  sermonibus  comprehensus 
edocuit,  ut  sciamus  multo  esse  gravius  accipere 
peccatum,  el  habere,  ac  secum  ad  inferna  deferre, 
quam  in  prxsenti  poenam  dare  commissi.  Et  ideo 
hxc  sciens  expedire  fidelibus  apostolus  Paulus  di- 
cit de  eo  qui  peccaverat : i Quem  tradidi,  inquit**, 
Saianx  iii  inlerituiii  carnis,  » hoc  csl  morto 
multasse.  Qui  autem  sit  fructus  mortis  hujus, 

, ostendit  in  sequentibus,  dicens  : i Ut  spiritus  sal- 
vus fiat  in  die  Domini  nost>*i  Jeso  Christi.  i Vides 
ergo  quomodo  aperte  Apostolus  utilitatem  mortis 
hujus  exposuit.  Quod  enim  dicit.  Tradidi  in  interi- 
tum carnis,  hoc  est,  in  afflictionem  corporis,  qux 
solet  a poeiiitenlibus  expendi,  eumque  carnis  inter- 
itum nominavit,  qui  tamen  carnis  interitus,  vitam 
spiritui  conferat.  Unde  et  nunc  si  quis  forte  nostrum 
recordatur  iti  ^semetipso  alicujns  peccati  conscien- 
tiam, si  quis  se  obnoxium  novit  esse  delicto , con- 
fugiat ad  peenitenliam , et  spontaneum  suscipiat 
carnis  interitum,  ut  expurgatus  iii  prxsenti  vita 
spiritus  noster,  roiindus  et  purus  pergat  ad  Chri- 
stum Dominum  nostrum,  cui  est  gloria  el  imperium 
in  sxcula  sxculorum.  Amcn. 

HOMILIA  XV. 

De  venditionibue  domorum  ei  redemptiombus. 

1.  Tres  diversas  leges  de  domorum  venditioni- 
bus et  redemptionibus  per  Moyseu  in  Levitico  dains 
videmus,  quarum  comiiienliam  primo  secundum 
historiam  pertractemus,  ut  post  hoc  etiam  ad  spiri- 
talem sensum  possimus  ascendere.  Domonim  qux- 
dam  sunt  in  urbibus  muralis,  qiixdam  in  vicis, 
vel  agris  non  habentibus  muros.  Ait  ergo,  ut  si  in 
civitate  murata  vendiderit  quis  domum,  per  annum 
integrum  habeat  copiam  redimendi,  pust  annum 


*·  Nalium,  1, 8,  9.  *·  Gen.  xlii,  57.  ··  Gen.  xliii  , 9.  Luc.  xvi,  fiS.  ··  I Cor.  v,  5. 

Sic  codex  Sangermanensis  ; libri  vero  editi, c exigcmium.  Quia  autem,  * elc. 


ORIGENIS 


m 

fero  potestas  recuperandi  nulla  conceditur,  i Erit 
enin^  inquit  domus  ipsius  emptoris  certa  pos- 
sessio» si  intra  annum  liberare  eam  non  potuerit» 
qui  distraxit.  » Secunda  lex  est,  ut  si  domus  quae 
distracta  est, in  fico  fuerit  qui  murum  non  habet» 
cui  tamen  vico  ager  adjaceat»  liceat  venditori  et 
post  annum»  et  quandocunqiie  potuerit,  restituere 
pretium»  et  recuperare  quam  distraxerat  domum. 
Tertia  lex  est,  ut  si  fori  e domus  sit  Leviiae,  vcl  sa- 
cerdotis» ubicunque  fuerit  talis  domus»  sive  in  civi- 
tate murata»  sive  in  vico  ciii  murus  non  csl,  liceat 
semper  et  in  omni  tempore»  ut  qiiandocunqiie  po- 
tuerit Levita  vel  sacerdos  redimat  domum  suam  : 
nec  unquam  vel  sacerdotalem  vel  Leviticam  pos- 
sessionem confirmari  in  alium  qui  non  sit  -ejusdem 
ordinis,  divina  Jura  permittunt.  Istae  sunt  ergo  legos, 
quibus  utebatur  populus  ille  prior»  etiam  secundum 
hoc  ipsum  quod  per  historiam  designatur,  religiose 
satis  et  pie  sacerdotalibus  vel  Leviiicis  ordinibus 
consulentes. 

2.  Sed  citius  bacc  referamus  ad  nos,  quibus  lex 
Cbrisli»  si  eam  sequamur » iiec  possessiones  in 
terra,  nec  in  urbibus  domos  babere  permittit.  Et 
quid  dico  domos  ? Nec  plures  tunicas,  nec  multam 
concedit  possidere  pecuniam  : t Habentes  enim» 
inquit  vicium  et  vestitum»  bis  contenti  simus.  > 
Quomodo  ergo  nos  datas  de  domibus,  sive  intra  ci- 
vitatem muratam  positis,  sive  in  vicis  quibus  muri 
non  26S  observabimus  leges  ? Invenimus  in 
aliis  Scripturae  locis»  quod  sermo  divinus  majore 
quodam  sacramento  nominet  domum,  ul  cum  dicit 
de  Jacob,  et  quasi  pro  laude  ejus  ponit  : c Erat 
enim»  inquit**»  Jacob  homo  simplex  habitans  do- 
mum. · £l  iterum  invenio  de  obstetricibus  He- 
braeorum scriptum  : c Et  quia,  inquit**»  timebant 
Deum  ol^steirices»  fecerunt  sibi  domos.  » Videmus 
ergo  quod  obstetricibus  quidem  faciendarum  domo- 
riiin  causa  fuerit  timor  Dei ; iacob  vero  simplicitas 
€t  innocentia  causam  dederit,  ut  habitaret  domum. 
Denique  Esau,  quia  malus  fuit»  non  est  scriptum 
de  eo  quia  babitaveril  domum,  nec  de  alio  aliquo 

**  Levit.  XXV,  δΟ.  **  I Tim.  vi,  8.  **  Geii.  xxv, 

··  1 Cor.  m,  9.  ‘*  Malth.  v,  4. 

(25)  Libb.  editi,  ibanc  crudelissimo  feneratori, i 
sed  tnss.  ul  in  nostro  textu. 

(26)  Si  nos  aliqua  culpa  moriaUi  invenerit , eic. 
Antonius  Arnaldiis  libro  Gallice  scripto  cui  titulus. 
De  frequenti  communione,  cap.  4,  scribarum  vilium 
ascribit  huic  lectioni,  et  loco,  c culpa  iiiortaiis,  i 
Irgcndiiiii  esse  c culpa  moralis,  » coiuendit  : 1·  Er- 
ror, inquit,  facile  admitti  potuit  unius  adjectione 
lilleriT.  2*  Evidens  est»  cum  manifeste  secuiii  pu- 
gnent hsec  : c culpa  mortalis  quje  non  in  crimine 
mortali  consistat ;»  nec  apud  veteres  ullum  un- 
quam reperiatur  positum  discrimen  inter  c culpam 
inortaleiii  i et  i crimen  mortale.  » Econlra  apertus 
est  sensOs,  si  l«^atur,  c culpa  moralis  quae  non  iu 
crimine  mortali.  i 5·  Verbis  spuentibus  explicat 
ipse  Origenes  quid  culpie  moralis  nomine  inlelligat» 
qu;e  nempe  i vel  in  sermonis  vel  in  morum  vitio 
consistat,  i 4*  Culpas  quas  criminibus  mortalibus 
opponit,  veniales,  non  mortales  fuisse  inde  palet, 
quod  in  One  hujus  loci  vocentur  € communia  pecca- 


56Ct 

scriptum  est  quia  aedifleaverit  sibi  domum»  qui  non 
habuerit  timorem  Dei.  Qune  est  ergo  ista  domos» 
et  quale  aedificium  est»  Paulus  exponit  apertius  cum 
dicit  *^ : I Domiiiii  habemus  non  manu  factam» 
aeternam  in  coelis.  > Haec  ergo  est  domus,  quam 
aedificare  nemo  potest  nisi  liment  Deum.  Hicc  est 
domus  quam  exstruere,  vel  habitare  nemo  potest» 
nisi  in  simplicitate  mentis  et  puritate  cordis.  Sed 
quoniam  accidere  solet,  ut  etlain  qui  bene  aediOca- 
verit,  et  domum  sibi  coelestem  bene  agendo  et  bene 
vivendo»  ac  recte  credendo  construxerit»  incurrat 
alicujus  peccati  debitum»  et  hanc  a crudelissimo 
feneratore  (25)  venundare  cogatur»  ac  labores 
suos  transfundere  in  alium,  pietas  et  clementia 
legislatoris  succurrit,  ut  intra  certum  tempus  re- 
dimi possit.  ( Si  tamen  invenerit,  inquit  **,  matius 
tua  pretium  quod  restituas,  i Quale  pretium?  Poe- 
nitentiae sine  dubio  lacrymis  congregatum»  et  ma- 
nibus, id  est  labore  boni  operis  inventam.  Annos 
autem  iste  inlelligi  potest  quem  venit  vocare  Domi- 
nus annum  accepturo»  quo  dimittat  confractos  in 
remissionem»  et  salutem  delicta  sua  coiifl tentibus 
praebeat.  Quod  autem  dicit  domum  in  civitate  mu- 
rata : recte»  ul  ego  arbitror,  domus  quae  in  coelo 
esse  dicitur,  in  civitate  murata  esse  inteliigilur. 
Murus  est  euim  hujusmodi  domibus  ipsum  coeli  fir- 
mamentum. Sed  talem  domum  rari  quique  habere 
possunt,  illi  fortassis  qui  super  terram  ambulantes 
conversationem  habent  in  coelis,  ci  de  quibus  dicit 
Apostolus  ** : c Dei  aedificatio  estis,  i Gaclcri  aalem 
qui  in  vicis  habent  domos»  quibus  non  est  murus, 
est  tamen  eis  adjacens  ager  fecundus,  illi  fortassis 
qui  sibi  habitaculum  praeparant  in  terra  viventiuin» 
et  in  illa  terra  quam  mansuetis  Dominus  promittit, 
dicens  ** : t Beati  miles , quoniam  ipsi  baereditaie 
possidebunt  terram.  i Istas  ergo  domos,  si  forte 
alicui,  sicut  supra  expoeuimus»  lapsus  acciderit, 
semper  est  recuperandi  facultas»  ut  verbi  gratia  di- 
camus» si  nos  aliqua  culpa  mortalis  invenerit  (i6), 
quas  non  in  crimine  mortali»  non  iii  blaspbeiiiia 
fidei,  quae  muro  ecclesiastici  et  apostolici  dogma- 

27.  ••Exod.1,21.  *MICor.f,l.  ··  Levit,  xxf, 28. 

ta  quae  frequenter  incurrimus»  semper  poenileniiam 
H recipiunt,  et  sine  i uter  missione  redimuntur.  > At 
vero  quis  lamilium  iii  lectione  Patrum  versatos  in 
animum  sibi  inducat  tertio  Ecclesiic  saeculo  tam 
facilem  fuisse 'pecca  toni  m lethaiiuin  remissioneni  t 
5·  Addere  poterat  Arnaldus,  iti  editione  Basilceosi, 
et  in  altera  Gritioci  locum  esse  datum  huic  lectioni» 

I si  nos  aliqua  culpa  moralis  invenerit,  » eic.  Ve- 
rum licet  mihi  multum  arrideat  Anialdiiia  correc- 
tio» quominus  tamen  eam  sequar,  multa  deter- 
rent : 1**  Nulla  inanuscriptoruin  auctoritate  nititur. 
2»  Si  lectio  quae  Arnaldo  displicebat  rejicienda  fo- 
ret, lubenlius  amplecterer  aiieram  qnaiii  quatuor 
quos  consului,  nianuscnpti  codices»  tutus  Beccensis» 
alter  Geiiieticeiisis»  tertius  t^aduiueiisis»  quartus 
Saiigermaiieiisis  sat  recens»  exliibeiil  his  verbis  : 
i Si  aliqua  culpa  invenitur»  non  tn  crimine  mor- 
tali. I Ibi  nec  moralis,  nec  mortalis  culpa  opponi- 
tur crimini  mortali.  At  suspicionis  notam  pne  se 
fert  ejusmodi  lectio  e quatuor  licet  manuscriiuis 


561 


IN  LEVmCUM  HOMIIJA  XVf. 


5Gi 

lis  cincta  csl,  acd  vel  in  sermonis  (97),  vel  in  mo-  A rerum  futurarum  *\non  qurbus  arguerentur  delicta 
rum  vitio  consistat  : lioc  est  vendidisse  domum,  sanctorum,  sed  quibus  ostenderetur  peccatores  et 
quae  in  agro  est,  vel  in  vico  cui  murus  non  est·  impios  in  partem  sanctorum  societalemque  conscisci. 
Ilicc  ergo  venditio  et  hujuscemodi  culpa  seinper  Nunquam  ergo  sacerdotalis  possessio  a sacerdote 
reparari  potest,  nec  aliquando  tibi  interdicitur  de  separatur,  etiamsi  ad  tempus  fuerit  ablata,  etiamsi 
commissis  hujusmodi  poenitudinem  agere.  In  gra-  fuerit  distracta,  semper  redimitur,  semper  repara- 
vioribus  enim  criminibus  semel  tantum  poeniien-  tiir,  velut  si  diceret : t Charitas,  i quae  perfecta  est, 
tia  (98)  conceditur  locus  ; ista  vero  communia,  < omnia  patitur,  omnia  sperat  (51),  omnia  tolerat, 
quae  frequenter  incurrimus , semper  poenitentiam ' charitas  nunqiiani  cadit  **.  i Sic  ergo  et  possessio 
recipiant,  et  sine  intermissione  redimuntur.  ac  domus  sanctorum  nunquam  cadit,  nunquam  au^ 

5.  «Quodsisacefdolalisfaeril,  inquit**,  ista  domus  fertur,  nunquam  ab  eorum  jure  separatur.  Quomodo 

vel  Leviiica,  ubicunque  fuerit,  sive  in  civitate,  sive  separari  a sacerdotibus  potest  domus  quae  aediOcata 
in  agro,  seinper  habet  redemptionem.»  In  hoc  loco  fundamentum  apostolorum  et  propheta- 

sacerdotaiem  sensum  et  Levilicam  inlelligentiain  rum,  in  qua  ipse  est  angularis  lapis  Jesiis  Christus**? 
quaero.  Non  enim  inferior  esse  debet  auditor  horum  aliquando  domus  ista  distrahi, 

(99),  si  fieri  potest  , illo  ipso  qui  haec  scripsit  et  ® hujusmodi  aedificatio  incidere  in  peccatum, 

sanxit.  Quid  est  ‘ergo  quod  sacerdo8*et  f.evita  do-  apostolus  Paulus  quomodo  de  talibus  dicit : 

mus  suae  semper,  ct  ubicunque  fuerit,  habet  re-  * sapiens  architectus  fundameulum,  inquit  ·% 

demptionem  ? Secundum  spiritalem  inielligen-  Po^****  alius supenedificat,  unusquisque  autem  videat 
iiam  sacerdos  mens  Deo  consecrata  dicitur,  et  quomodo  superaedificet.  Fundamentum  enim  aliud 
263  appellatur  is  qui  indesinenter  assistit  nemo  potest  ponere  praeter  id  quod  positum  est,  quod 
Deo  et  voluntati  ejus  ministrat.  Perfectio  ergo  in  Christus  Jesus.  Si  quis  autem  supra  fundamen- 
inlelleciu  et  opere,  in  fide  et  actibus  sacerdos  et  hoc  aedificat  aurum,  argentum,  lapides  pretio· 
tevita  accipiendus  est.  Huic  ikique  perfectae  menti  fenum,  stipulam.  » Vides  ergo  quia  potes 

fi  acciderit  aliquando  domum,  quam  habet  non  ma-  fundamentum  Christi  aedificare  ligna,  fenum, 

iiu  facum  aeternam  in  ccelis,  vendere  et  in  manus  stipulam,  hoc  est, opera  peccati:  quae  aedificat (3Γ), 
alterius  dare  : sicut  contigit  aliquando  magno  pa-  sine  dubio  vendidk  domum  suam  emptori  pessimo 
triarchae  David,  cum  de  tecto  suo  Uriae  Cetliaei  as-  diabolo,  a quo  unusquisque  peccantium  peccati  pre- 
pexit  uxorem  : statim  eam  redimii,  stati in  reparat,  l>um  (59)  consequitur  satisfactionem  desiderii  sui. 
sUtim  enim  dixit  ** : c Peccavi. » Imo  vero  aliquid  ^ Hoc  si  forte  iqcnrrerit  aliquis,  quod  absit!  cito  re- 
:^dbuc  sublimius  in  hoc  sensu  (30)  debemus  inspi-  ^ dimal,  cito  reparet,  dum  tempus  est  reparandi,  dum 
cere,  quomodo  domus  sacerdotum  cl  Leviiarum,  id  pmniteniiae  locus  est,  deprecantes  in  commune,  ne 
681,  perfectarum  mentium,  semper  delicia  rediman-  aeternae  domus  habitatione  fraudemur,  sed  digni  ha- 
lor, semperque  purgentur.  Si  quando  Scripturas  beamur  recipi  in  aeterna  tabernacula,  per  Christum 

divinas  legimus,  ct  sanctorum  Patrum  in  iisdelicta  Dominum  nostrum,  cui  est  gloria  et  imperium  (33) 
aliqua  recensemus  : si  secundum  apostoli  Pauli  sen-  in  saecula  saeculorum.  Amen. 
lenliam  dicimus  **,  quia  i haec  omnia  in  figura  con-  HOMILIA  XVI. 

lingebant  illis,  scripta  supt  autem  propter  commo-  De  benedieiionibui  LeviticL 

nitionem  nostram; » hoc  modo  semper  domus  eorum  I.  In  agonibus  corporalibus  gradus  quidam  et 
redimitur,  quia  semper  pro  eiilpis  eorum  purgatio  differentiae  singulorum  quorumque  observari  ordi- 
et  satisfactio  a docloribiis  adliibeiar,  ostendentibus  uum  solent,  ut  pro  qualitate  certaminum,  praemio 
ex  divinis  Scripturis  formas  fuisse  haec  ei  imagines  remuneretur  unusquisque  victoriae.  Verbi  graiia,  si 

Levit.  XXV,  39.  ··  II  Reg.  xii,  13.  ··  I Cor.  x,  1 1 , *^  Hebr.  x,  i.  ·*  I Cor.  xiii,  7, 8.  **  Epbes. 

11,90.  *M  Cor.  111, 10, 11,19. 

consignata ; nam  in  locum  veleris  cujus  scriptura  D est  ejusmodi  particulam  adjectam  luisse  a Scoto 
erasa  est,  obtruditur  iii  codice  mox  citato  Sanger-  qui  veleris  Ecclesiae  ignorans  disciplinam  qua  letha- 
iiianeiisi.  3·  Lectio  : « Si  nos  aliqua  culpa  niona-  liiiin  criminum  reis  semel  lanium  poenitentia  con- 
iis invenerit,  quae  non  in  crimine  mortali,  » eic.,  cedebatur,  Origeii is  locum  ad  communem  sui  tein- 

praelerqtiam  quod  citatur  iisdem  verbis  a Magistro  poris  scbolasticoruni  opinionem  paucis  adjectis  re- 
senienlianim  lib.  iv,  distinet.  14,  reperiliir  insuper  vocare  teiitavit.  Porro  qui  oliin  post  actam  poenilen- 
iii  omnibus  vetustioribus  manuscriptis,  verbi  gra-  tiam  in  eadem  aut  similia  labebantur  flagilia,  ab 

lia  Saiigerimanensi  qui  ex  charactere  unciali  sexto  omni  deinceps  'sive  publica  sive  privata  poeiiiten- 

vei  sepiiino  Ecclesiae  saeculo  scriptus  videtur,  et  iii  Ua  repulsos  fuisse  abunde  demonstrant  Morinus 
altero  Fossatensi,  nunc  Sangermanensi  qui  etiam  lib.  v,  cap.  97,  ei  Petavius  in  suis  Adnolaiionibui 
axialem  800  annorum  arguit.  ad  Epiphanlum^  haeres,  lix. 

(97)  Otiiiies  mss.,  i sermonis.»  Lihb.  editi,  eser·  (99)  Codex  Saiigerm.,  i auctor  aprum,  » eic. 

iDouibos.  > Infra  mss.,  i poenitudinem  agere.  » (30)  Seneu,  Deest  in  libh.  antea  editis,  sed  su|k 

Libb.  editi,  c pcenitudineni  gerere.  » pletur  e manuscriptis. 

{^)  Semel  ianium  pcenitentiw  ^ e\c.  Libb.  ediii  (31)  Mss., c omnia  sperat.  »Libb.  ed.,comiiiasup. » 

liaoeni·  i semel  taiiluiii  vel  raro  poeiiiteniiac,»  eic.  (5Γ) Fort  leg.,i  Qui  haec  aedificat.» 

8cd  isiud  f vel  raro  > abest  ab  omnibus  manu·  (39)  Mss.,  c pretium.  » Libb.  etiiii,  c praemium.  > 

scriptis  codicibus  nec  agnoscitur  a Magistro  sen-  (35)  iU  imperium.  Deest  in  libris  editis,. sed  sup- 

teutiaruin  lib.  iv,  disl.4.  Unde  nonnullis  suspicio  pletur  e ms.  codicc  Sangermanensi. 


ORIGENIS  564 

liiler  poerosqnis  kabeat  sl  inter  juvenes,  A non  tamen,  ut  qiiibusilam  videtur,  ita  in  illos  solos 

si  inter  viros,  quae  per  singulos  ordines  observatio  diriguntur,  ut  al<us  ex  liis  participare  non  possit: 
haberi  debeat,  quid  fieri  liceat,  quidve  non  liceat,  idcirco  eas  spiritales  Apostolos  nominavit,  nt  qui· 
et  quas  certaminis  regula  custodiri,  quid  etiam  post  cunque  effici  potuerit  in  virtute  et  spiritu,  verbi 
liaec  reniuneraiionis  mereatur  palma  vincentis,  ipsis  gratia,  Sem,  vel  Japliei,  vel  Joseph,  aut  Isaac,  aut 
nihilominus  agonicis  legibus  cautum  est.  Ita  et  Jacob,  sicut  et  Joannes  fuit  in  spiritu  et  virtute 
uuncomnipotens  Deus  observandae  legis  suae  in  boc  Eliae,  possit  etiam  ipse  benedictionis  illius  particeps 
niondo  agonem  mortalibus  ponens,  posteaquaro  Ira-  fieri,  cujus  virtutem  et  spiritum  gesserit, 
didit  observanda  quamplurima,  et  quid  fieri  quidve  2.  Sed  videamus  nunc  in  Leviiico  benedictionum 
non  fieri  debeat,  ascripsit  ; convenienter  ad  uliimum  quod  sit  exordium.  i Si,  inquit  ··,  in  praeceptis  meis 
jam  Levitici  librum,  in  quo  de  singulis  quibusque  ambulaveritis,  et  mandata  mea  custodieritis  et  fe- 
observationibus  constitutum  est,  quid  muneris  re-  ceritis  ea.  i Tria  sunt  quae  dicit : in  praeceptis  am- 
porietqui  impleverit,  et  qnidpoense  subeat  qui  non  bulandum,  mandata  custodienda,  et  facienda  quae 

observaverit,  enuntiat.  Sed  si  lex  secundum  quod  mandata  sunt.  Unde  videtur  mihi  praeceptum  esse, 

Judaei  volunt,  et  bi  qui  eorum  sensu  Scripturas  in-  verbi  gratia,  cum  jubetur  ut  ille  qui  Sabbatum  non 

telligendas  putant,  non  est  spiritalis,  sed  carnalis,  ® servavit,  ab  omni  synagoga  lapidetur  : aut  qui  ma- 

dubium  non  est  quin  observata  carnali  ter,  benedi-  ledixil  Dominiim  ut  lapidibus  perimatur,  et  si  qua 

ciiones  quoque  carnales  observantibus  tribuat.  Si  jubentur  hujusmodi.  Mandata  vero  esse,  quibas 

vero,  ut  Paufo  videtur  apostolo,  lex  spiritalis  est,  jubetur,  verbi  causa,  decimas  offerri  Levitis,  vel 

tine  dubio  et  spiritaliter  observanda  est,  et  splrita-  ter  in  anno  apparere  Doiftino,  vel  non  apparere  va- 

lis  ex  ea  beoediciionum  speranda  remuneratio.  To-  ciium  In  conspectu  Domini.  Custodire  est  ergo 

tius  namque  consequentias  est,  spiritalem  legem  mandatum,  inieliigere  vel  advertere  quae  jubentur, 

benedictiones  dare  spiritales,  et  ejusdem  nihiloini-  Facere  autem  mandatum,  est  implere  quae  jubentur, 

ous  consequentiae  est,  etiam  maledicta  et  conde-  Sic  ergo  inielligcnctum  puto  quod  dixit ; c Si  tn 

mnatioues  tegis  spiritalis  non  esse  corporeas.  Sed  ut  praeceptis  meis  ambulaveritis,  et  mandata  mea  cii- 

indubitatum  sit  quod  dicimus,  ipsius  Pauli  apostoli  stodicritis,  et  feceritis  ea.  > Sed  videamus  quae  sit 

voce  utamur,  qua  ad  Ephesios  scribens  de  spirilua-  prima  benedictio  iis  qui  ea  quae  mandantor  imple- 

libus  benedictionibus  hoc  modo  pronuntiat : i Bene-  verinl.  i Dabo,  inquit’·,  pluviam  vobis  In  tempore 

dictus,  inquit·*,  Deus  et  Pater  Domini  nostri  Jesu  suo.  · Igitur  primo  ad  iudaeOs , dicamus,  et  eos  qui 

Christi,  qui  benedixit  nos  in  omiii  benedictione  spi-  q simpliciter  vel  corporaliter  lixc  inielligenda  opi- 
riull  In  coelestibus  in  Christo,  i Quoniam  quidem  nantur : si  pluvia  baec  tanquain  remuneratio  pro 

Mrebat  nonnullos  legentes  de  benedictionibus  posse  laboribus  datur  iis  qui  mandata  custodiunt,  qoo- 

in  id  prolabi,  ut  eas  corporalesipiitarent  et  terrenas,  modo  et  iis  qui  mandata  non  servant,  una  aiqiio 

vohiit  eis  evidentius  aperire  quae  sit  divinarum  be-  eadem  datur  pluvia  temporibus  suis,  et  universus 

nedictionum  natura,  vel  ubi  quaerenda,  et  ideo  ait : mundos  communibus  utitur  pluviis  a Deo  daiis? 

* Qui  benedixit  nos  in  omni  l^nedictione  264  enim  super  jusioset  injustos  Quod  si  justis 

riiall  in  coelestibus  in  Christo.  » Sed  et  lioc  quod  et  injustis  datur  pluvia,  non  erit  eximia  remunera*· 

addidit,  c in  omni  benedictione  spiritali,  > non  est  lio  iis  qui  mandata  servaverint.  Vide  ergo  quia 

otiosuni,  sed  apostolicae  vehementiae  plenum.  Narn  etiamsi  Judaei  iion  acquiescunt  verbis  Jesu  Domini 

quia  sciebat  mulla  esse  implenda,  quae  mandantur  nostri,  tu  tamen  qui  nomine  ejus  censeris,  et  Chri- 

in  lege,  et  in  unoquoque  mandato  proprios  exsistere  siiaiius  appellaris,  debes  ei  credere  dkeiiii,  quia 

agones,  itt  quibus  per  singula  benedictionem  qui  Pater  suus  coelestis  communem  hanc  pluviam  pluit 

vinceret  mereretur,  ideo  dixit : · Qui  benedixit  nos  super  justos  et  injustos  : et  non  debes  putare,  quia 

in  omni*  benedictione  spiritali ; > ut  et  plures  eas  justis  eximiam  separaverit  portionem  banc  quam 

ostenderet  esse,  et  spiritales.  Potest  autem  in  hoc  ® communem  posuit  etiam  cum  injustis.  Quaeramus 
sermone  quo  ait  ♦ iii  omni  benedictione  spiritali,*  > ergo  in  Scripturis  quae  sil  pluvia,  quae  sanctis  ten- 
et illud  tntellrgi,ut,  verbi  gratia,  justus  quique  et  tummodo  datur,  et  de  qua  mandatur  nubibus  ne 

perfectus  capiat  benedictiones  Levitici,  de  quibus  pluant  pluviam  istam  super  injustos.  Quae  ergo  sit 

nunc  sermo  est : capiat  et  eas  quae  in  libro  Nuine-  ista  pluvia,  ipse  nos  Moyses  boruni  legislator  edo- 

rorum  scriptae  sunt,  sed  et  illas  quae  in  libro  Gene-  ceai.  Ipse  enim  dicit  In  Deuteronomio  i Atten- 

sis  continentur  benedictiones  Noe  ad  Sem  et  Japhet,  de,  caelum,  ei  loquar,  et  audiat  terra  verba  ex  ore 

ct  ben^ictiones  isaac  ad  Jacob,  et  item  Jacob  be-  nieo,  exspectetur  sicut  pluvia  eloquium  meum.  » 

oediciiones  ad  Josepli,  et  Epbrein,  ei  Manassem,  et  Niinqutd  mea  verba  sunt  ista?  Nunquid  rhetoricis 

post hsc  ad  duodecim  patriarchas.  Quia  ergo  miiUm  argumentis  sensum  divinae  legis  violenter  hiflecii- 

suut benedictiones  positae  in  divinis  Scripturis,  quae  mus?  Nonne  Moyses  est  qui  dicit  pluviam  essequod 

videntur  quidem  ad  unumquemque  sanctorum,  ver-  loquitur?  < Exspectetur,  inquit  sicut  pluvia  elo- 

bi  gratia,  ad  Sem,  vel  Japhet,  aut  Joseph  dirigi,  quium  meum,  et  descemlant  sicut  ros  verba  inca, 

••Epbcs.  I,  3.  « Levit,  xxvi,  3.  ’·  Ibid.  I.  Mjllb.  v,  45.  ” Deui,  xxxii,  1,2.  ’·  ibid. 


5ϋ3 


IN  LEVITIGUM  HOUlUA  ivr.  m 


sicut  imber  super  gramen,  et  sicut  nix  super  fe- 
num. > Intende  diligenter,  auditor,  ne  putes  nos  vim 
facere  Scripturae  divinae,  cum  docentes  Ecclesiam 
dicimus  vel  aquas, vel  imbres,  vel  alia  quae  corporall· 
ter  dici  videntur,  spiritaliter  sentienda.  Audi  Moysen 
quomodo  verbum  legis  nunc  pluviam  nominat,  nunc 
rorem  vocat,  nunc  imbrem,  nunc  etiam  nivem  dicit· 
Et  sicut  Moyses  varia  et  diversa  proloquitur  lun- 
quam  ex  gratia  muiiiforrois  Dei  sapientiae  prolo· 
quens,  ita  et  Isaias  cum  dicit  : c Audi,  coelum, 
et  percipe  auribus,  terra,  quoniam  Dominus  locutus 
est.  » Sed  ei  unusquisque  prophetarum  cum  ape- 
nierit  os,  imbres  deducit  super  faciem  terrae,  boc 
est  auribus  et  cordibus  auditorum.  Hoc  sciens  et 
apostolus  Paulus  dicebat " : c Terra  enim  venien- 
tem saepius  super  se  bibens  Imbrem,  et  germi- 
nans (54)  herbam  opportunam  iis  a quibus  colitur, 
accipit  benedictiones  a Deo ; quae  autem  protulerit 
spinas  et  tribulos,  reproba  est,  et  maledicto  proxi- 
ma, cujus  flnis  ad  exustionem.  > Nunquid  bsc  Apo- 
Btolusde  terra  bac  dixit?  Sed  nec  accipit  terra  baec 
benedictiones  a Deo,  cum  imbres  biberit,  et  fructum 
produxerit.  Sed  neque  si  spinas  ac  tribulos  post  plu- 
viam protulerit,  consequelur  maledictionem  a Deo. 
Scd^Dosira  terra,  id  est,  nostrum  cor,  si  suscipiat 
frequenter  venientem  super  se  pluviam  doctrinae  legis, 
et  attulerit  fructum  operum,  accipit  benedictiones  a 
Deo.  Si  vero  no?)  opus  spiritale,  sed  spinas  et  tribulos, 
id  est  sollicitudines  Haeculi  habeat,  aut  voluptates, 
et  divitiarum  cupiditates,  reproba  est  et  maledicto 
2β5  proxima,  cujos  finis  erit  ad  exustionem.  Pro- 
pierea  unusquisque  auditorum  cum  convenit  ad 
audiendum,  suscipit  imbrem  verbi  Dei : et  si  quidem 
fructum  attulerit 'operis  boni , benedictionem  con- 
sequetiir.  Si  vero  susceptum  verbum  Dei  coulem- 
pserit,  et  frequenter  audita  neglexerit,  ac  sollicitu- 
dini se  rerum  saecularium,  libidinique  subjecerit, 
tanquam  qui  spinis  suffocaverit  verbum,  maledictio- 
nem pro  benedictione  conquirit,  et  pro  beaiitudiiiis 
line  (35),  finem  exustionis  inveniet,  c Dabo  ergo, 
inquit  **,  votis  pluviam  in  tempore,  i Necessario 
addidit  et  i in  tempore,  i Sicut  enim  imber  is'ie 
terrenus  si  importune  veniat,  id  est,  cum  messis 
colligitur,  cum  frumenta  teruntur  in  areis,  obesse 
magis  quam  prodesse  videbitur;  ita  et  ii  quibus 
pluvia  verbi  Dei  ministranda  coininiitiiur,  obser- 
vare debent  boc  quod  dicit  Scriptura,  ut  in  tempore 
pnebeant,  id  est,  ne  crapulato  ci  ebrio  verbum  Dei 
ingerant,  nec  occupato  in  aliis  animo,  cum  atten- 
tus esse  non  potest : vel  cum  alicujus  vitii  languore 
constrictus  est,  et  nou  doclori,  sed  morbo  proprio 
interior  praestatur  auditus.  Prudenter  ergo  conjiciat, 
ubi  potest  vacare  mens,  ubi  sobrius,  ubi  vigilans, 
libi  intentus  auditor  est,  ei  ibi  pluviam  ministret 

Isa.  i,  2.  Hebr.  vi,  7.  Levit,  xxvi,  4,  ' 
^ Gcn.  XVII,  48.  Luc.  xii,  18.  ··  Alalili.  xni· 

(54)  Codex  Sangerm.,  i generans. » 

(55)  Libb.  editi,  i et  benedictionis  finem,  i Go- 
dix  Sangerm.,  i et  pro  bcatitudinis  fine.  > Alii, 


, in  tempore : sicut  et  tritici  mensuram  servus  fidelia 
et  prudens  in  Evangelio  conservis  dare  jubetur  in 
tempore.  Sed  et  alio  modo  possumus  intelllgere  boc 
quod  mandatur  imber  dandus  in  tempore.  Puer  est 
aliquis,  et  parvolus  in  fide;  indiget  pluvia,  sed  lactis 
pluvia.  Sic  enim  dicit  ille,  qui  sciebat  pluvias  in 
tempore  dispensare : i Lac  vobis  potum  dedi,  non 
escam , nondum  enim  poteratis  i Profecit  post 
haec  in  fide,  crevit  aeute  et  sapientia.  Aptus  sine 
dubio  factus  est,  qui  solidiorem  percipiat  cibum. 
Infirmatur  aliquis,  et  non  pro  tempore,  sed  pro  in- 
firmitate capere  non  potest  quae  robusta  sunt : verbi 
causa, non  potest  plene  de  castitate  capere  sermo- 
nem ; oportet  compati  et  metiri  doctrinam  pro  vi- 
rium qualitate,  et  concedi  talibus  nuptias.  Hoc  est 
' oleribus  pascere  infirmum,  et  ad  hujusmodi  men- 
suras aptare  velut  tenuero  et  rori  similem  pluviam 
verbi.  Est  aulern  alia  terra,  quae  potest  suscipere 
validos  Imbres,  ferre  etiam  flumina  verbi  Dei,  ra- 
pidos portare  (56)  torrentes.  De  iis  enim  talibus 
Propheta  dicit  in  Psalmis** : i Et  torrentem  volu- 
ptatis tuae  potum  dabis  illis.  i 
5.  c Dabo  ego,  inquit^*,  vobis  pluviam  In  tempore 
suo,  et  dabit  terra  nativitates  suas. » Post  primam 
benedictionem  pluviae,  Ula  secunda  est  qua  dicitur 
terra,  suscepta  pluvia,  dare  nativitates  suas.  Inveni- 
mus quia  et  Isaac  benedicens  Jacob  dixerit**  : c Det 
tibi  Dominus  a rore  coeli,  et  ab  ubertate  terrae  ple- 
nitudinem frumenti  et  vini,  i Putasne  tale  frumen- 
tum in  benedictione  dabat  Isaac  filio  suo  Jacob 
quale  habent  et  peccatores  homines,  et  quali  abun- 
dabat etiam  impius  Pbarao?  Uaeccine  erat  laiil.t 
patriarchae  benedictio?  Vis  tibi  adhuc  ostendam 
quomodo  et  alii  iniqui  habeant  multitudinem  fru- 
menij?  Intuere  illum  io  Evangelio,  cujus  ager  multos 
attulit  fructus,  qui  dixit  *‘ : c Destruam  borrea  mea, 
et  majora  reaedificabo,  et  dicam  animae  meae : Ani- 
ma, babes  mulla  bona  reposita  in  annos  mullos; 
manduca,  bibe , et  laeure. » Talia  ergo  credimus  esse 
bona,  quae  divinis  benedictionibus  sanctis  quibusque 
et  fidelibus  tradebantur?  Alios  ergo  terrae  fructus 
aspicio,  et  aliter  mulUtudinem  nativitatis  intueor.  SI 
enim  terra  mea  afferat  fructum,  si  nativiiales  suas 
ex  Domini  benedictione  producat,  inielligel  sensus 
meus,  et  explicare  poterit  quae  qualisque  sit  ista 
terra,  quae  accepta  coelesti  pluvia  nativitates  profe- 
rat rationabilium  frugum.  Testimonium  de  Evaiige- 
liis  sume**,  quomodo  exiit  qui  seminat  seminare, 
et  aliud  quidem  cecidit  secus  viam,  aliud  autem 
super  petram,  aliud  super  spinas,  aliud  autem  su- 
per terram  bonam.  Si  ergo  ea  quae  ceciderint  super 
terram  bonam  attulerint  fructum,  dedit  terra  fru- 
ctum suum,  et  nativitates  suas  produxit,  centesi- 
mum, et  seiagesiinuin,  el  tricesimum. 

11  Gor.  Ili , 4.  **  Psal.  xxxvi,  8.  **  Levit,  xxvi,  4· 

c et  pro  beatilttdinis  reiiinneraiione.  » 

(36)  Libb.  editi,  c potare.  i Ms.  Sangerm.,  i por-  * 
taro.  » 


S(^7  ORIGENIS 

i.  f Sed  ei  ligna,  inquit  ·*,  campornm  dabiini  A lis  suscepisse  vocabula  ; # Ligna  ergo  campi  d;»· 
fructum  suum.  > Habemus  iiilra  nosinelipsos  el  li-  biiiit  Irucliim  suum  » Hoc  credo  de  se  seiitiehni 
gna  camporum,  quae  suum  fructum  producunt.  Qum  el  lientus  David  cum  dicebat*' : i Ego  autem  sicut 
suiit  isia  iigna  camporum,  quae  fructum  suum  pro-  oliva  fructifera  in  domo  Dei,  » Ex  quo  manifeste 

ducunt?  Qiix  sunt  ista  ligna  camporum?  Dicet  for-  oslciidil  lignum  olivae  justum  et  sanctum  hominem 

tassis  auditor  : Quid  iterum  hic  eurisilogus  (57)  dici. 

agit?  Quid  undecunque  verba  conquirit,  ut  expia-  5.  «Et  comprehendet  vobis  Iriltiraiio  vindemia  ιιι**.ι 
nationem  lectionis  effugiat?  quomodo  intra  nos  esse  Si  seminatum  est  in  anima  semen  bonum,  et  sus- 
ligna  docebit  et  arbores?  Si  non  temere  obtrectes,  cepta  a Deo  pluvia  crevit,  et  venit  ad  spicam,  ne 
jam  nunc  audies,  quia  c non  potest  arimr  bona  cessario  conse(|uetur  et  messis : et  si  messis,  cou- 
malos  fructus  facere,  neque  arbor  mala  fructus  sequetur  etiam  triluralio,  in  qua  frumenta  purgeti- 
bonos  facere  **.  i Habemus  ergo  arbores  inlra  nos  tur.  Etenim  anima  quae  germinat,  ex  verbo  Dei  et 
sive  bonas,  sive  malas ; el  quae  bonae  sunt,  fructus  coelesti  pluvia  rigata  germen  producit  ad  messem, 
malos  afferre  non  possunt,  sicut  quae  malae  sunt,  necesse  est  ut  Ipsa  messis  quam  profert  purgetur 

fructus  non  afferent  bonos.  Vis  libi  et  arborum  in  area,  id  esi,  ut  sensus  quos  genuerit  anima  in 

ipsarum  quae  intra  nos  sunt  vocabula  et  appellatio-  ^ medium  proferat,  et  sive  cum  caeleris  docioribiis 
nes  expediam?  Non  est  Acus,  neque  malus,  nec  vi-  sive  etiam  cum  ipsis  quae  sentit  divinis  voluminibus 

tis,  sed  una  arbor  Justitia  vocatur,  alia  prudentia,  conferat : ut  si  quid  in  eis  inane  el  superfluum,  si 

alia  fortitudo,  alia  temperantia  nominatur.  Ei  s!  quid  paleae  simile  fuerit  aut  aristis,  flante  in  se 

vis,  majorem  adhuc  arborum  mulliludinetn  disce,  spiritu  discretionis  excutiat,  et  purum  fruiiicntum 

quibus  fortassis  dignius  putabitur  consitus  etiam  quo  solo  queat  nutrire  conservos,  et  niensur^m 
paradisus  Dei.  Est  enim  ibi  arbor  pietatis,  est  et  tritici  in  tempore  dispensare  retineat,  c Et  con- 

alia  arbor  sapientiae,  est  et  alia  disciplinae,  est  et  sequetur,  inquit,  trituratio  vindemiam.  » Quia.pa- 

alia  scicfitiae  boni  et  mali.  Super  omnia  vero  est  iiis,  ut  Scriptura  dicit  *’,  confortat  cor  hominis, 
arbor  vitae.  Non  libi  magis  videtur  qnod  Paler  cce-  et  vinum  laeiiflcat,  quaecunqne  de  continentia,  de 
leslis  agricola  hujusmodi  arbores  in  anima  tua  ex-  observantiis  el  custodia  mandatorum  Det  dicuntur, 
colal,  et  2G6  plantaria  in  tua  mente  liaec  possunt  videri^frumentum,  ex  quo  panis  effici· 

constituat.  Sic  ergo  dicit  Salvator ; i Non  potest  lur,  el  auditorum  corda  confortat.  Eu  vero  quae  ad 

arbor  maki  bonos  fructus  facere,  neque  bona  frii-  scientiam  perlinent , el  occultorum  explanatione 
etos  malos  facere,  i Hoc  est  quod  docet : Arbor  pu-  q mentes  laeiiflcanl  audientium,  vino  ac  vindemia;  vi- 
diciliae  bona  est,  non  potest  afferre  fructus  itnpudi-  debtinlur  aptanda.  Cordi  etenim  Ixliita  tribuitur, 

fJtiae.  Arbor  justitiae  bona  est,  et  afferre  fructus  cum  ea  qiuc  occulta  el  obscura  sunt  explicantur, 

injustitiae  iiou  potest.  Sic  et  econlrario  si  habeas  i Et  vindemia,  inquit,  comprehendet  sationem.  i 

malae  arboris  radicem  in  tua  mente  plantatam,  bo-  Ut  si  dicamus  : Primo  seminavit  quae  legis  siini, 

nos  reddere  non  potest  fructus.  Si  enim  sit  in  te  ra-  et  posleaquam  seminatum  est,  oravi  ui  daret  Do* 

dix  inaliiiae,  fructus  non  dabit  bonos.  Si  sit  intra  minus  pluviam  in  tempore,  et  facta  est  messis.  Post 

eor  tuum  stultitiae  planta  , nunquain  proferet  sa-  baec  non  maneo  otiosus,  sed  iterum  semino,  accipio 

pienliae  florem.  Si  injusti liae,  si  iniquitatis  arbor  Scripturam  propheticam,  ct  ex  ea  semino  terras 

sil,  nunquam  hujusmodi  ligna  gaudere  bonis  frudi-  et  novalia  auditorum.  Post  haec  semino  et  alia  de 

biis  possunt.  Si  ergo  servemus  mandata  Dei,  susce-  evangelicis  seriiioiiibus.  Diversa  sunt  quae  seminaii- 

pla  pluvia  verbi  Dei,  de  qua  superius  diximus,  etiam  tur,  per  lotum  annum  possuimis  seminare.  Possu- 

arbores  quae  in  campis  animae  nostrae  et  cordis  miis  enim  et  de  aposlolicis  litteris  iniiila  semina 

nostri  latitudine  plantatae  sunt,  laetum  cl  bonae  sua-  jacere.  Seniper  est  quod  seminetur,  in  omni  viia 
vitatis  afferent  fructum.  Vis  autem  tibi  de  Scriptu-  nostra  otii  nullum  tempus  est : quaitdiu  respira- 
ris ostendam  arbores  vel  ligna  appellari  has  siiigii-  D inus,  seminemus.  Tantum  est,  ut  iti  spiritu  semi- 
las  quasque  virtutes,  quas  superius  nieinoraviiiius  ? nemus,  ut  de  spiritu  metamus  vitam  aeternam.  € El 
Adbibeo  testem  sapientissimum  Salomonem  dicen-  luaiulucubilis  panem  veslriiiu  iii  saliirilale  i Nec 
lem  de  sapientia  : c Lignum  vius  est,  inquit  **,  lioc  ego  corporalis  esse  benedictionis  (58)  accipio, 

omnibus  qui  ainpleeiiintur  eam.  i Si  ergo  sapientia  quasi  qui  custodiat  legem  Dei,  panem  istum  coin- 

lignum  vitae  est,  sine  dubio  el  aliud  llgiiuin  est  miineni  In  abundantia  consequatur.  Quid  eniiu? 

prudentiae,  et  aliud  scientiae,  el  aliud  jiistiinc.  Neque  Nonne  impii  et  scelesti  panem  non  solum  in  abuii- 

enim  consequenter  dicitur  ex  omnibus  virtutibus  dantia  , sed  el  in  deliciis  comedunt?  Magis  ergo 

solam  sapientiam  meruisse,  quae  lignum  vitae  dica-  si  respiciamus  ad  eum  qui  dixit  : f Ego  sutu 

tor, caeteras  autem  virtutes  nequaquam  similis  sor-  panis  vivus  qui  de  coelo  descendi,  et  qni  niaiidu· 

” LeviL  XXVI,  l.  Mattb.  vii,  t8.  ·»  Prov.  iii,  18.  Levit,  xxvj,  4.  « Psal.  ui,  10.  “ Levit. 
XXVI,  5.  "·  Psal.  giv,15.  ••Levit.  xxvi,5.  Joan.  vi,  51. 

(57)  Libb.  editi,  t verbilogiis.  i Sed  mss.,  c eu*  (58)  Codex  Sangerni.,  i corporales  esse  beccdl^ 
risi  logus,  I quod  iiieniin  ost  Graecum  εύρειιλόγος^  cliones.  > 

• soiers  in  inveniendis  verbis.  » 


56*9  IN  LfiYITiCUM  HOMILIA  XVI.  570 

c«Terilhunc  panem  vivet  in  aeternum;  i et  adver-  A tem  , custodiat  corda  vestra  , et  sensos  vestros,  i 
lamusqaia  qui  Itaec  dicebat,  verbum  erat  qiio  animae  Haec  est  ergo  pax,  quam  dat  Deus  super  terram  no- 

pascuiiiar:  intelligimus  de  quo  pane  dictum  sil  in  atram. 

benefiiclionibus  a Deo,  c EU  manducabitis  panem  6.  c Et  dormietis, et  non  erit  qui  vos  exterreat*. » 
vestrum  in  saturitate.  » Similia  iis  etiam  Salomon  Et  Salomon  in  Proverbiis  dixit : c Si  enim  sederis, 

in  Proverbiis  pronuntiat  de  justo  dicens  ** : « Justus  sine  timore  eris  ; ct  si  dormieris,  libenter  somnum 

manducans  replebit  animam  suam  : animae  autem  captes  , et  non  timebis  terrorem  siipervenienteiii 

ifopioriim  in  egestate  erunt,  i Hoc  si  secundum  Iit-  tibi,  neque  impetus  impiorum  supervenientes*.  i 

teram  accipias,  quia  c justus  manducans  replet  Haec  illo  dixit  de  justo  et  sapiente  viro  , et  baec  in 

animam  suam,  animae  vero  impiorum  in  egestate  benedictione  dicuntur  : c Dormietis,  et  non  erit  qui 

eruat,  1 falsum  videbitur.  Magis  enim  animae  impio-  vos  exterreat.  » Si  enim  justus  efficiar  , nemo  me 

rum  cum  aviditate  cibum  sumunt,  ei  saturitati  stii-  exterrere  poterit  : nibil  timeo  aliud  , si  Deum  ti- 

(ient.  Justi  autem  interdum  et  esiirinnt.  Denique  meam  : c Jusiiis  enim,  inquit  *,  confidit  ut  leo,  i 

Paulus  jusius  erat,  et  dicebat  ** : c Usque  ad  lianc  el  itleo  non  timet  leonem  diabolum , nec  draconem 

boram  esurimus,  et  sitimus,  et  nudi  sumus,  et  co-  Saianain,  nec  aiigeles  ejus,  sed  dicit  secundum  Da- 

lapliis  caedimur.  i Et  iterum  dicit  ** : c In  fame  et  ^ vid  * : c Non  timebo  a Umore  nocturno , a jaculo 
sili,  in  jejunus  mollis.  » Et  quomodo  dicit  Saio-  volante  per  diem,  a negotio  perambulante  in  tene- 

men  **,  quia  c Justos  manducans  saliat  animam  bris,  a ruina,  el  daemonio  meridiano.  » Addit  et  il- 

suaio? » Sed  st  intuearis  quomodo  justus  semper  el  lud  ^ : « Dominus  Hliiininatio  mea,  et  Salvator 

sine  intermissione  manducet  de  pane  vivo,  et  re-  meus  (JO) , quem  timebo  ? Dominus  defensor  vitae 

pleat  animem  suam,  ac  saliet  eam  cibo  coelesti,  meae,  a quo  trepidabo  ? > El  iterum  *' : i Si  consi- 

qui  est  Verbum  Dei  et  sapientia  ejus  , invenies  stant  adversum  me  castra,  non  timebit  cor  meum.  i 

quomodo  ex  benedictione  Dei  manducet  jusius  pa-  Vides  constantiam  et  virtutem  animae  custodientia 

nem  suum  iit  satietate.  i Et  habitabitis  tuli  super  mandata  Dei,  et  babeniis  fiduciam  libertalis  inge- 

lerraui  vestram  **.»  Iniquus  nunquam  lutus  esi,  nuae.  Post  haec  , i Exterminabo  , inquit·,  bestias 

sed  semper  movetur  et  fliiciiiat,  et  circninferUir  malas  de  terra  vestra.  > Bestiae,  inquit,  istae  corpo- 

onini  venio  doctrinae  in  fallacia  bomiiiiiin  ad  de-  rales,non  sunt  malae,  neque  bonae,  sed  medium 

cepiionem  erroris.  Justus  vero  , qui  legem  Dei  quiddam.  Sunt  enim  muta  animalia.  Sed  illae  bestiae 

custodit.  Intus  babiiat  super  Icrraiii  suam.  Sensus  malae  sunt  spiritales,  quas  Apostolus  dicit  *·  t spi- 

eaim  ejus  firmos  eat  dicentis  ad  Deum  *^:c  Confirma  (]  ri tales  nequitias  In  ccBlestibus·  > Et  illa  est  mala 
me.  Domine,  in  verbis  tuis.  > Confirmatus  ergo,  et  bestia,  de  qua  dicit  Scriptura  : « Serpens  autem 

267  tutus  et  radicatus  habitat  super  terram,  fun-  erat  sapieiuior  omnium  bestiarum  quae  sunt  super 

datus  in  fide,  quia  aedificium  ejus  non  est  super  terram,  i Ipsa  ergo  est  haec  mala  besiia,  quam 

arenam  positum,  neque  radix  ejus  super  petram  promiuit  Deus  exterminaturum  se  de  lerra  nostra, 

est;  sed  domus  quidem  ejus  fundata  super  terram,  si  ejus  mandata  servemus.  Vis  videre  el  aliam  be- 

planu  vero  ejus  radicata  est  in  profundo  terrae,  stiain  malam  ? c Adversarius  vester,  Inquit  **,  dia- 

hoc  est,  in  interioribus  aiiinue  ejus.  Becte  ergo  ad  bolus  sicut  ieo  rugiens  circiiU  quaerens  quem  irans- 

hujuscemodi  animam  dicitur  in  benedictionibus  ; voret  (41) , cui  resistite  fortes  in  fide.  » Quod  st 

c El  habitabitis  luti  (59)  super  terram  vestram,  el  adhuc  pliires  bestias  vis  discere,  docebit  te  Isaias 

dabo  pacem  super  terram  **.  » Quam  pacem  dat  propheta,  qui  sub  visione  quam  allilulavil  quadru- 

Deus  ? Istam  quam  liabei  mundus  ? Negat  se  istam  pedum  in  deserto,  talia  quaedam  propbeciio  spiritu 
dareCbrislus.  Dicit  enim  ** : c Meam  pacem  do  vo-  de  bestiis  loquitor:  « In  Iribiilatlone , inquit  el 

bis,  meam  pacem  relinquo  vobis  ; non  sicut  hic  angustia  leo,  cl  catulus  Ibonis ; siute  et  nati  aspl- 

mnndos  dat  pacem , ego  do  vobis.  i Negat  ergo  se  dum  volaniiiiiii , qui  portabant  super  asinos  et  ca- 
pacem mundi  dare  discipulis  suis,  quia  ct  alibi  di-  D melos  divitias  suas  ad  gcnieni  quae  non  proderit 

dt  ‘ : c Quid  putatis  quia  pacem  veiii  mittere  in  eis.  > Ntinqiiid  nilo  motio  videri  possunt  haec  de 

terram  ? non  veni  pacem  mittere  , sed  gladium.  » corporalibus  bestiis  dicta  etiam  iis,  qui  valde  amici 

Vis  ergo  videre  quam  pacem  dat  Deus  super  lerrain  sunt  litterae  ? Quomodo  enim  ieo,  et  catulus  leonis, 

nostram  ? Si  terra  sil  bona,  ilia  quae  affert  fruciiiin  vel  aspides  volantes  possunt  super  camelos  et  asinos 

centesinmin  , aui  sexagesimum  , aut  tricesimum,  portare  divitias  suas  ? Sed  evidenter  contrarias  po- 

illara  pacoiii  eiiscipiet  a Deo,  quam  dicit  Aposto-  teslates  dxMnoiium  pessimorum  propheta  Spiritu 

Ius  * : c Pax  autem  Dei,  qu;e  superat  omnem  meo-  sancto  repletus  enumerat,  eosque  collocare  divitias 

Prov.  xiii,2o.  ·*  1 Cor,  iv,  II.  1!  Cor.  xi,  S7,  ··  Prov.xiii,  25.  ·*  Levit,  xxvi,  5.  ·*  Psal.  cxix.  ^ / 

28.  ·*  Levit,  xxvi.  5,  (i.  Joan.  xiv,27.  ‘ Luc.  xii,51 ; ei  Maltb.  x,  54.  * Pbibp.  iv,  7.  · LeviUisN»,  ^ 

ι,β  * Prov.  III,  2i,  25.  · Prov,  xxvni,  I.  ‘Psal.  cix.  Psal.  xxni , I.  ‘ibid.  3.  · Levit,  xxvi , fi. 

« fipiies.  VI , U.  “ Gen.  m,  i.  I Pci.  v,  8.  » Isa.  xxx,  6. 

(59)  Tufi.  Deest  ia  vulgatis  editionibus,  sed  sup-  meus.  > 
pletur  e luss.  (41)  Libb.  editi  , « devoret.  » Mss. , c iransvo- 

(40)  Libb.  editi,  c salus  mea.  i Mss.,  c Salvator  reu  i 


671  ORIGEWS 

deceptionum  suarum  super  animas  stolidis  pcrver-  A numerus  aa  iitramque  partem  accipi  potcaU  Si  Ha- 
sasque»  quas  camelis  et  auinis  |»er  figuram  compa·  que  nos  simus  ex  quinque  laudabiUboSt  Id  €*i  ei 
rat , designavit.  Ei  iis  bestiis  ne  traderetur  anima  quinque  sapientibus  » persequemur  insipient»^»- 
Deutn  timens  orabat  propheta  Davld  dicens  : i Non  tum.  Si  enim  sapienter  et  probabiliter  pognctaes  ia 

tradas  bestiis  animam  confltenlem  tibi.  Et  exter-  verbo  Dei,  si  prudenter  de  lege  limini  disseramus, 

minabo,  inquit  bestias  malignas  de  terra  vestra,  convincimus  et  fugamus  infidelium  multitudine», 

et  pugna  non  transibit  per  terram  vestram.  · Mul-  Sicut  enim  quinque  numerus,  ei  sapientea  indicat, 

tm  sunt  pugnae  quae  transeunt  per  terram  nostram  insipientes ; ita  et  centenus  numerus,  ei  fideles 
si  legem  Dei  non  custodimus,  nec  praecepta  ejus  ser-  indicat , et  infideles.  Nam  et  sub  centenurio  anno- 
vanius.  Redeat  unusquisque  ad  animam  suam,  et  ^wm  numero  Abraham  Deo  credidisse,  et  jastifica- 
Ipse  se  iiiierna  recordatione  discutiat,  et  videat  tus  esse  describitur,  et,  c peccator  qiil  inoritureci-- 
quoiDodo  terra  nostra , id  est , caro  nostra  , nunc  annorum  maledictus  erit  » Et  hic  cento· 

spiritu  fornicationis , nunc  irae  et  furoris  ur-  infideles  a quinque  sapientibus  effugantur , ct  rur- 

geiur,  nunc  avaritiae  jaculis  agitatur,  nunc  telis  centum  fideles,  non  tam  numero  centtim  qua· 
pulsatur  invidiae , nunc  spiculis  libidinis  tere  - perfectione  signati,  multa  millia  infidelium  perse- 

bratur,  et  in  quibiiscunque  concupiscit  caro  ad-  ® quentur.  Fugant  enim  fideles  doctores  iiiDuiiieros 
versum  spiritum,  el  spiritus  adversus  carnem,  in-  daemones,  ne  animas  credentium  antiqua  fraode 

ternis  praeliis  semper  agiiaiiir.  Quid  autem  dicam  decipiant,  i Et  cadent  inimici  vestri  in  conspecta 

de  cogitationum  pugnis  , quas  cordi  nostro  sugge-  vestro  gladio  *·.  i Qui  sint  inimici  supra  diximus, 

rit  inimicus , ut  nos  exuat  a fide  Cbrisii , et  ab  spe  auieiii  gbidio  dicantur  cadere , r^uiran^ 
vocationis  nostrae  ? Cura  enim  afflictiones  tentatio-  Apostolus  Paulos  nos  docet  quis  sit  hic  gbdios, 
mitn,  et  molestias  (42)  saeculi  siiscilaverii  nobis, 

consequenter  jam  suggerit  cogitationi,  superflunin  penetrabilior  omni  gladio  utrinque  acuto,  periiii- 
et  ineptum  esse  haec  tolerare  pro  Christo , mulio  quoque  usque  ad  compagem  animae  ac  spiri- 

esse  iiieliiis  securam  et  sine  persecutionibus  vitam  membrorum  quoquo  et  medullarum,  et  est  dis· 
docere.  Haec  sciens  et  apostolus  Paulus  dicebat^* : ewtor  cogitalionom,  et  intentionum  cordis.  » Hic 

I Cogitationes  destruentes,  et  omnem  altitudinem  ^ gladius,  cujus  acie  (44)  cadunt  inimici  nostri, 

eiiolleniem  se  adversum  scientiam  Christi.  » Qui  Se**rao  namque  Dei  est  qui  proslernii  omnes  wh 

ergo  divina  praecepta  servaverit,  et  mandata  ejus  “icos,  el  ponit  eos  sub  pedibus  suis,  ut  sabditos 

custodierit,  ei  fecerit  ea  , hanc  pugnam , et  haec  q A^t  omnis  mundus  Deo.  Yis  adhuc  et  de  aUa  Epi- 
bella  non  patitur,  sed  Deus  aufert  ea  de  terra  ejus,  stola  Pauli  discere,  quia  gladius  sermo  Dei  sil? 

et  non  sinit  ea  transire  per  animam  justi,  c Et  per-  Audi  eum  cum  arma  praeparat  militibus  Christi, 

sequemini  inimicos  vestros  »Quos  inimicos,  nisi  quomodo  dicit  : i Et  galeam  salutis  accipite,  et 
ipsum  diabolum  et  angelos  ejus,  et  sp*rilus  mali-  gladium  spiritus  quod  est  verbum  Dei  per  omnem 
gnos,  et  daemonia  immunda ! Persequemur  ea  non  orationem , et  obsecrationem , i evidentissime  per 

solum  ut  a nobis  ipsis  effugemus,  sed  et  ab  aliis  haec  pronuntians , quia  per  verbum  Del , quod  e»t 

quos  incursant,  si  divina  praecepta  servemus,  f Per-  gladius  utrinque  acutus , cadent  inimici  nostri  iu 

sequemini,  inquit  inimicos* vestros^  et  cadent  in  conspectu  nostro,  t El  respiciam  super  voa,  et  au- 

conspeciu  vestro  morte.  i Si  conterat  Saiaiiam  gebo  vos  **.  > Plenum  beatitudiiiis  est  hoc  ipsum, 

268  sub  pedibus  nostris  velociter  Deos , cadent  si  quem  respiciat  Deus.  Yis  videre  si  respiciai 
inimici  iu  conspectu  nostro  morte.  Cujus  morte  ? Deus  ad  hominem , quanta  sit  salus  T Pelrns  ali- 
Ego  arbitror  quod  nostra  : el  enim  nos  mortifice-  quando  pene  perierat,  el  ex  consecniiiotie  aposio- 
mus  membra  nostra  quae  sunt  super  terram,  forni-  lici  numeri  diabolo  per  os  ancillae  pontificis  iiispi- 

cationem,  iiniuunditiam,  si  hanc  mortem  inferamus  rante  fuerat  ereptus  : sed  ubi  respexit  ad  enoi  Je- 

membris  nostris , illi  cadent  in  conspectu  nostro.  D sus  tantuin  , ubi  ad  cum  placidi  vultus  ora  coo- 
Quomodo  cadent  in  conspectu  nostro  7 Si  tu  justus  vertit , siatini  reversus  in  semetipsuin  , et  prola- 

sis,  cecidit  injustitia  in  cons|ieclu  tuo;  si  castus,  cecidit  psuin  de  praecipitio  revocans  pedem,  < flevit,  in- 

libido;  si  pius,  etiam  ipsa  impietas  corruit  ante  to.  quit**,  amarissime,  » atque  ita  respectus  a Deo, 

7.  c Et  persequantur  ex  vobis  quinque  centum,  locum  suum  flendo  recepit,  quem  negando  perdi- 

ei  centum  ex  vobis  persequentiir  multa  millia  ^*.  i derat.  c Respiciam  ergo,  inquit,  super  vos,  et  ao- 

Qiii  sunt  isti  quinque  qui  posi^uiil  persequi  centum?  gebo  vos.  i Tanqiiam  si  sol  respiciat  segetem  c; 

Quinque  numerus  (43)  et  in  laudabilibus  ponitur,  afferat  fructus , quam  utique  si  non  respexisset, 

et  in  culpabilibus.  Quinque  sunt  sapientes  virgines,  infructuosa  mansisset:  iU  Deus  segetem  cordis 
et  quinque  insipientes  **.  Sic  ergo  el  ceiiienariiis  nostri  respiciens,  et  radiis  nos  verbi  sui  Uluiuiaairs, 

**  Psal.  Lxxiv,  19.  *·  Levit,  xxvi,  5, 6·  “ 11  Cof.  x,  5.  Levit,  xxvi, 7.  ·· Ibid.  *·  Levit,  xxvi , 8· 
··  Mattii.  XXV,  2,  “ Isa.  lxv  , 20.  ··  Levit,  xxvi , 8.  **  Ifcb.  iv,  12.  ·*  Eplies.  vi,  17.  ·*  Leviu 

XXVI , 9.  **  Maitlu  xxvi,  75. 

(42)  Libb.  editi,  i molestiarum,  i BIss.,  c mole-  tus,  i sed  mss.  omnes,  t quinque  nuiiierus,  i 
siias  » (44)  Codex  Sangenu.,  c a facie,  i 

(45)  Libb.  edili  hic  et  infra,  c quiiiqiictius  iiume- 


574 


573  SELECTA  1 

auget  nos  et  multiplicat,  ut  ultra  jatn  non  simus 
parvuli , sed  magni  efficiamur,  sicut  magnus  factus 
est  isaac , ei  magnus  facius  Moyses , et  magnus 
Joanues.  c Et  statuam  testainentam  meum  vobis - 
cum  > Vide  quantas  promissiones  prominantur, 
si  mandaU  servemus·  i Statuam,  inquit,  testamen- 
tum meum  vobiscum , et  manducabitis  vetera , ei 
vetera  veterum , et  ejicietis  vetera  a conspectu  no- 
vorum. i Quomodo  ejicimus  veiera  a conspectu  no- 
vorum t Veiera  habuimus  legem  et  prophetas,  ve- 
tera autem  veterum , ea  qux  ante  legem  fuerunt  ab 
initio,  eum  mundus  factus  est.  Venerunt  Evangeiia 
nova,  venerunt  et  apostoli.  A conspectu  lioroin  eji- 
cimus vetera.  Quomodo  ea  ejicimus?  Legem  secun- 
dum litteram  ejicimus,  ut  statuamus  legem  secun- 
dum spiritum.  Possumus  et  hoc  modo  dicere:  Ante- 
quam veniret  bomn  de  cmio , et  nasceretur  bomu 
coelestis , eramus  omnes  terreni , et  poriabaniiis 
Imaginem  terreni  ; sed  ubi  venit  homo  novus,  qui 
•ecnndum  Deum  creatas  est , ejicimus  a conspectu 
ejus  vetera , deponentes  veterem  hominem , et  in- 
duentes novum,  qui  secundum  interiorem  hominem 
renovatur  de  die  in  diem,  c Et  ponam  tabernaculum 
meum  In  vobis  » Si  bsc  habemus  in  nobis,  qu» 
sapra  diefa  sunt,  si  abjecto  veiere  homine  ibnovatum 
esi  cor  nostrum , venit  ad  nos  Deus,  et  habitat  in 
nobis,  qui  dixit  : c Et  ponam  tabernaculum  meum 
in  vobis , et  non  abominabitur  vos  anima  mea.  > 
Levit.  XXVI,  9.  ··  Levil.  xxvi,  ii.  ·*  ibid.  ·· 
(45)  Codex  Sangerm.,  t putabimus.  i Libb.  editi, < 


NUMEROS. 

Non  nos  abominabitur  anima  Dei  · si  observemus 
ea  quae  scripta  sunt.  Verumtamen  velim  requirere 
quid  est  anima  Dei.  Nunquidnam  putabimus  (45) 
quia  Deus  habeat  animam  sicut  homo?  Absurdum 
est  boc  sentire  de  Deo.  Ego  autem  audeo  et  dico 
quia  anima  Dei  Christus  est.  Sicut  enim  Verbum 
Dei  est  Christus,  et  sapientia  Dei,  et  virtus  Dei,  ita 
et  anima  Dei  est.  Et  hoc  modo  dicitur,  quia  c non 
vos  abominabitur  anima  mea,  » id  est  Filius  meus, 
sed  € ambulabo  inter  vos  > Non  mihi  videtur 
269  promittat  Deus,  quia  in  terra  Ju- 

daeorum ambulaturus  sit  : sed,  quia  si  quis  merue- 
rit ita  puri  esse  cordis,  ut  Dei  capax  sit , in  eo  so 
dicit  ambulare  Deus.  4 Et  vos  erilis  mihi  populus, 
et  ego  Dominus  Deus  vester,  qui  eduxi  vos  de  terra 
B ifigypii,  cum  essetis  servi,  et  contrivi  jugum  vinculi 
vestri  » Vere  eduxit  nos  Deus  de  domo  servitu- 
tis : servi  enim  eramus  peccati , quia  c omnis  qui 
peccat,  servus  est  peccati  > Ei  contrivit  vincu- 
lum jugi  nostri,  jugi  quod  Imposuerat  supra  cervices 
nostras  ille  qui  nos  in  captivitatem  duxerat,  et  pec- 
catorum vinculis  colligarat.  Contrivit  ergo  peccati 
vinculum,  et  jugum  nostrae  captivitatis  excussit 
Dominus  noster  J esus  Christus,  et  suum  nobis  suave 
jugum  fidei  et  charitatis,  et  spei , ac  totius  sanctila· 
* lis  imposuit.  Ipsi  gloria  in  aeterna  saecula  saeculorum· 
Amen. 

Ibid.  12·  Levit,  xxvi,  I2el  15.  **  Joan.  vni,  31· 

[ putamus.  » 


MONITUM 

AD  ORIGENIS  EXEGETICA  IN  NUMEROS. 


Triginta  Origenis  in  Numerot  /tomilias  commemorat  Caishdorut  Institui,  eap.i»  Verum  octo  tantum  et 
viginti  hodie  eupersunt^  gnarum  interpretem  esse  Rufinum  liquet  e sequenti  ejus  prologo , qui  in  plerisque 
manuscriplis  fronti  illarum  prw fixus  esL  Nullus  ergo  dubitandi  locus  est,  quin  vere  Origenis  sint,  el  inanis 
sii  Andrew  Riveii  observatio,  auctorem  horni  Harum  istarum  Latinum  esse  ex  eo  arguentis,  quod  homilia 
ddodecima  dilferentia  notetur  inter  c excudere  % el  t excidere';  i qute,  ut  scite  ait  Huetius  Ori^enian. 
lib.  111,  sect.  5,  num.  4.  soli  Rufini  interpretis  munificentiae  accepta  referenda  sunt.  Quod  si  quis  tnsuper 
abjiciat  Origenem  homilia  in  Jeremiam  duodecima  promittere  se  de  sacerdotalibus  benedictionibus  quoi  in 
Numeris  continentur,  locuturum,  nihil  vero  hodie  ejusmodi  tu  Rufiniana  collectione  compatere,  facilis  est 
responsio,  nempe  vel  homilias  istas  pro  consuetudine  sua  decurtasse  et  interpolasse  Rufinum  ; vel  aliquas 
jnm  ipsius  aetate  excidiue;  vel,  quod  verisimilius  est,  de  sacerdotalibus  benedictionibus  Adamantium  disse- 
ruisse in  alterutra  e duabus  homiliis  deperditis,  quae  numerum  explebant  triginta  homiliarnm  quas  Cassio- 
dorus  vidit. 

Pneier  homilias,  scholia  etiam  seu  excerpta  in  Numeros  edidit  Origenes,  sed  in  unum  ita  cum  homiUis 
permista  sunt  ab  interprete  Rufino,  cum  Latine  utroque  verteret,  ut  pro  eodem  haberi  possint.  i Quaecun- 
que, inquit,  in  Numerorum  libro,  sive  homiletreo  stylo,  sive  etiam  ex  his  quae  excerpta  appellantur,  scripta 
reperimus,  haec,  perurgente  le,  Romana,  ut  potuimus,  voce  ex  diversis  in  unum  cotleeta  digessimus.  > Illud 
forte  ia  causa  est  cur  in  ejusmodi  homiliis  quaedam  ex  tempore  pronuntiata,  nonnulla  vero  ex  otio  scripta 
et  fusius  pertractata  videantur.  Hinc  etiam  accidit,  ut  neutrius  operis  tempus  certo  jam  assignari  queat. 
In  prologo  quidem  tomorum  Cantici  canticorum,  quos  inter  annum  238  si  annum  244,  sub  Gordiano  scri- 
psit Origenes,  citat  έξηγητιχά  jua  in  Numeros  : c Quomodo,  inquit,  differant  opera  ab  operibus  operum  in 
Numerorum  libro  tractantibus,  prout  potuimus,  dictum  esi  a nobis.  » Id  genus  distinctionis  exstat  homilia 
quinta  in  Numeros,  sed  quis  asserere  queat  utrius  operis  pars  sit  heee  περικοπή,  homiliarum,  an  schotio-· 
rum  ? Si  homiliarum,  falsa  est  Uuetii  sententia,  illas  omnes  esse  ex  earum  numero  quas  Adamantius  posi 
eetaiissuee  annum  sexagesimum  ex  tempore  pronuntiavit;  si  scholiorum,  nihil  equidem  jam  vetabit,  quomi^ 
litts  homilia:  iit  Numeros  pronuntiatos  existimentur  postquam  Origenes  (etatis  sux  annum  sexagesimum  at· 


57β  ORIGEMS  S76 

ligit,  sed  id  non  certo  270  ut  putavit  idem  HueUuSt  ex  duodecima  in  /eremiam  homilia,  iH 

quippe  tantummodo  ait  Oriffeaes  «e,  nOi  finem  dicendi  fecisset^  adhuc  locuturum  de  Numerorum  loco  qm 
Legendus  erat  : quod  sane  non  impedit,  qnominns  alias  longe  antea  homilias  in  Numeros  habere  po- 
tuerit, 

in  Calenis  Greccismanuseripiis  tariasub  Origeuis  nomine  circumferuntur  fragmenta  Greeea  in  Nume- 
ros. Ea  nunc  primum  typis  pleraque  mandavimus,  licet  inceni  unde  illa  deprompserint  Catenarum  eousar· 
cinalores.  (Jnum  est  quod  aliquam  habere  videatur  affinitatem  cum  loco  homilia:  decimoe  tertia. 


ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ  EKAOFAI 

ΕΙΣ  ΤΟΥΣ  ΑΡΙΘΜΟΥΣ. 
ORIGGNIS  SELECTA  IN  NUMEROS. 


Nihil  prater  in  manna  oculi  nostri  Mati  dictum 
e i,  quod  llebrxi  qui  primi  insolitum  spectaculum 
viderunt,  dixerint  ad  invicem  patria  lingua : c Man,> 
hoc  est,  1 Quid  lioc?  > Quod  non  dixissent,  si,  ui 
quidam  ethnici  asserunt,  natura  horum  locorum 
id  ferre  solebat  ab  omni  aevo.  £l  nunc  si  paululum 
quid  ejusmodi  decidit,  memorim  causa  id  accidit. 

Et  non  ultra  adjecerunt  Deest,  € prophetare. i 
Non  amplius,  inquit,  prophetarunt.  Semel  enim 
prophetant,  ut  non  adaequentur  Moysi,  sed  ut  inno- 
tescat eos  Spiritus  fuisse  participes,  eiiam  omnes 
simul  prophetant.  Unus  enim  in  Christo  Spiritus, 
et  lina  per  omnes  virtus. 

Et  populus  non  promovit,  quoadusque  mundata 
est  ilaria  Remansit  ibi  tabernaculum  septem 
diebus  Mariae  gruiia,  ne  in  co  quo  erat  stata  se- 
«yucrciur. 

Mitte  libi  viros  etc.  Mitti  jubet  quosdam,  os- 
tendens non  longe  distare  Palaestinam,  faciliusque 
esse  Hebraeis  illuc  ire  quam  in  i£gyptum  reverti ; 
1 iiinquc  infldelitalem  eis  exprobrasse!,  tumulum  in 
deserto  minatur  illis  quibus  mens  dura  pennaiierei. 
IVxstai  enim  impios  mori , quam  erratice  vivere. 

EI  cognominavit  Moyses  Ause  filium  N ave,  J esum 
Observandum  est  filiiiin  Nave  lypuin  fuisse  Christi 
qui  errantem  et  miseratione  dignum  populum  cum 
liberasset,  in  coelum  intulit,  non  in  lerraiu  quae 
devorat  habitatores  suos. 

Profecto  non  videbunt  terram,  quam  Juravi  pa· 
tribus  eorum  Observandum  est,  eorum  qni  e terra 
i£gypti  exierunt,  quosdam  in  terram  promlssiuiiis 
ingressos  esse;  neque  enim  Id  Deus  prohibuerat, 
sed  ex  iis  qui  ex  iEgyplo  egressi  erant  iilos  soiuin 
qui  ad  vicesimum  annum  et  supra  pervenerant , 
quique  vitulum  conflaverant,  in  deserto  inieiTecil; 
parcens  eorum  cognatis  juvenibus  qui  nondum  vi- 
cesimum annum  atiigeraiit,  ei  multo  271  magis 
infantibus,  et  parvulis  usque  ad  pubertatis  attaiein. 


Oύδέy  rcX}\r  elq  τό  μάγτα  οΐ  όφβαΐμοϊ 
MSv  ώνομάσθη  άπ6  του  τους  Εβραίους  αρώκυς 
θέαμα  ξένον  όρώντας  είπείν  πρδς  άλλήλους  a- 
τρίφ  γλώσσ^ι,  c Μαν,  ι τουτέατι,  c Τί  τοΰτο;  > 6χερ 
ούχ  αν  εΐπον,  εΐ  έθος  ijv,  ώς  τινες  των  έθνιχων  φακ, 
τήν  φύσιν  των  τόπων  άπ’  αΙώνος  τά  τοιαΰτα  ο^ρ&ν. 
ΚαΙ  νυν  Βϊ  εΐ  χαταβαίνεκ  μνήμης  ένεχα  μιχρόν  tu 

ΚαΙ  οϋχέτι  προσέθεντο.  λείτζει , c του  χρβ^- 
τεύειν.  » Ούκέτι,  φησ\,  προεφήτευσαν.  ΕΙς  &παξ  yip 
προφητεύουσιν,  ha  μή  έξυωΟώαι  ΜωσεΙ-  άλλ’  ω; 
γνωσΟήναι  οτι  μετειλήφασι,  χα\  πάντες  &μα  xpo^r- 
τεύουσιν.  Έν  γάρ  έν  Χριατφ  τ6  Πνεύμα,  χαι  μέαβιΐ 
πάντων  ή ένέργεια. 

ΚαΙ  ό Λεώς  ούχ  έξτίρετ,  εως  έκαθαρίσθιι  Μαρξάρ. 
Έμεινε  βέ  ή σχηνή  έπτά  ήμέρας  έπ\  τί>ν  τάπαν  εις 
τιμήν  Μαρίας,  Γνα  μή  τοιαύτη  οΰσα  &χολουβ{. 

ΆπόστειΛογ  σεαυτφ  Αγδρας,  χαΐ  τά  έξης.  Άπα- 
σταλήναι  κελεύει  τινάς,  δειχνυς  δτι  πληαιάζουη  μέν 
τή  Παλαιστίνη,  τής  Αίγυπτου  τ6  τοΐς  Έβραίοις 
έτοιμότερον  παραστήσας·  χα\  τ6  άπιστον  έξελέγξσς, 
τάφον  μέν  τήν  έρημον  άπονέμει,  οΤς  ό νους  άπέ μείνε 
σκληρός·  θάνατος  γάρ  άσεβών,  τής  έν  τψ  ^ξν  πλί- 
νης  αιρετιυτερος. 

Ιίαϊ  έπωνόμασε  Μωΰσης  τύν  Ανσ^  νΙότ  Νσι·ή, 
7ησοϋτ.  Έπισημαντέον  δτι  ό του  Ναυή  υίδς  τύπος 
γέγονε  του  Χριστού,  δς  τδν  οΓκτιστον  λοΛν  πλανωμε- 
νον  έλευθερώσας,  είς  ούρανδν  άνήγαγεν  ο6κ  ε:ςγή> 
έσθίουσαν  τούς  ένοιχοΰντας. 

μτιγ  ούκ  ύψοντοα  την  γην,  ην  ώμοσα  zclr 
πατράσιν  αύτών.  Παρατηρητέον  δτι  των  έχ  τής 
γης  Αίγυπτου  έξελθόντων  είσήλθον  είς  τήν  γην  τής 
έπαγγελίας  τινές  · ουδέ  γάρ  δ θεός  τούτο  άπηγόρευ- 
σεν*  άλλά  μόνους  τούς  είχοστοέτεις  χαΙ  έπάνο>  των 
έξελθόντων  έχ  γης  Αίγυπτου  μοσχοπο ιήσαντας  άνεί- 
λεν  έν  τή  έρήμο^  · φειδόμενος  συγγενούς  τής  νεότητβς 
αύτοϊς,  οΓς  ό τής  ζωής  χρόνος  οΟπω  είχοστοέτης  ή», 
χα\  πολλω  μάλλον  τοις  βρέφεσι,  χαι  παιδάχς,  Ιος 
τής  έφήβου  ήλικίας. 


“Νοηι.  II,  6.  ibid.  25.  ” Nutu,  χ,  1δ.  ··  Num.  χιιι,  δ.  ” ibid.  17.  ··  Num.  χιν,  25< 


SELECTA  IN  NUMEROS 


578 


Tov  abtcv.  Τούτο  τύτϋο?  τη<  άληθοίας.  ι Έάν  γάρ  , 
μή  στραφήτε  χβ\  γένηβθε  ώς  τά  παιδία,  ού  μή  είσ- 
έλΟητε  είς  τήν  βασιλείαν.  » 

*\γέΛεσθε  τά  πυρεία  τά  χαΛχά.  "Ωσπερ  ό χαλ- 
χοΰς  δφις  σημεΤον  της  άπιστίας  αύτών,  οΟτω  καΐ  τά 
πυρεία  των  περ\  Κορ^  χα\  ΔαΟάν  κα\  Άβειρών  πε- 
ριΟεμα  6ντα  τφ  θυσιαστή  ρίφ. 

ΚαΙ  τοϊς  νΙοΤς  Λενΐ  Ι^σΰ  δέδωχα  παν  έπιδέχα- 
τοτ  έτ  ΊσραήΛ.  ΕΙκότως  άπονενέμηνται  τοΤς  Ιερεΰ- 
σιν  αΐ  άπαρχαΙ , έπείπερ  ού  κληρονομεί  ή Λευ7  φυ- 
λή , ουδέ  κλήρον  λαμβάνει  ώς  αΐ  λοιπαί.  Τούτο 
πρόξενον  τής  άκτημοσύνης  τοϊς  Ιερεΰσιν  ό κλήρος 
του  τω  θυσιαοτηρίω  συμμερίζεσθαι.  Δεκάτας  έδίδου 
ό λαδς  τοϊς  Λευίταις,  κα\  οΐ  Αευϊται  τοϊς  Ιερεΰσιν. 

Λίή  έχ  Γης  πέτρας  τούτης  έζάξομεν  ύμΤν  νδωρ; 
Ό Μωΰσής,*  μή  δοξάσας  τδν  βεδν  έπ\  του  λαοΰ»  έκω- 
λύΟη  παρελθεϊν  μετ’  Λύτου.  "Ινα  γάρ  μή  δν  έτίμων 
ζώντα , έν  θεοΰ  θεραπείαις  τιμήσωσιν  άπελθόντα  , 
άφ·ανή  τδν  τόπον  [fer.  τάφον]  πεποίηκεν. 

Nvr  έχΛείξ,ει  ή σχηταγωγ^  αϋτη  πάντας  τούς 
πύχΜρ  ήμωκ.  Τούτο  παράδειγμα  Ιλαβεν*  ώσπερ  ό 
μόσχος  *έν  τω  στόματι  τά  χλωρά,  ούτω  κα\  ό άγιος 
λαδς  τοϊς  χείλεσι  στρατευό μένος  έν  τοϊς  στόμασιν 
έχει  τά  δπλα  διά  των  εύχών.  Κα\  τούτο  είδώς  ό Βα- 
λάκ  έν  τοϊς  προτέροις  πο>έμοις  έναργώς  γινόμενον, 
βούλεται  κα\  αύτδς  τοϊς  διά  χειλέων  δπλοις  στρα- 
τεύεσβαι  * κα\  καλεϊ  τδν  Βαλαάμ  τδν  έχοντα  τά  δπλα 
της  έναντίας  δυνάμεως  έν  τοϊς  χείλεσι  τάς  άράς. 
ΟΙ  γάρ  άγιοι  άγγελοι  συμπράττουσι  τοϊς  δικαίοις  είς 
τά  σωτήρια,  κα\  άγαθά  έργα,  καΐ  οΐ  πονηρο\  δαί- 
μονες τοϊς  άσεβέσιν  άμαρτωλοϊς  άνθρώποις  είς  τά 
πονηρά  καΐ  βλαβερά  της  σωτηρίας  των  άνθρώπών 
έργα,  οι  μέν  γάρ  άγιοι  στρατεύονται  λόγοις  εύχών , 
οΐ  δέ  Δσεβεϊς  κα\  άμαρτωλο\  λδγοις  μαγειών. 

Τον  αύτον·  Κα\  ή κατ*  αϊσθησιν  τών  πραγμάτων 
Ιστορία  μεγάλης  ώφελείας  πεπλήρωται.  Έκ  δέ  τής 
προκειμένης  Ιστορίας  μανΟάνομεν  τιολλά,  xaV  δτι 
Ιστι  στρατευεσθαι  λόγοις,  κα\  μεγάλα  πράγματα 
οΐχσ/ομεισθαι , κα\  κατορθοΰσθαι  διά  λόγων  * κα\  οΐ 
μέν  άγιοι  στρατεύονται  λόγοις  εύχών  * οΐ  δέ  άσεβεϊς 
λόγοις  μαγειών. 

Τον  αντον.  Ή έναντία  δύναμις  ουδέποτε  ποιεϊ 
Ιργον  καλόν,  άλλά  πάντα  χείρισταένεργει·  κα\  δπερ 
ένεργήσει  κακόν,  ού  δύναται  άποκαταστήσαι  είς  τό 
βέλτιον,  ού  γάρ  Εχει  τάξιν  του  κρείττονος.  Τή  δέ 
χρείττονι  δυνάμει  πάντα  δυνατά.  γάρ  βϊός  ήμών 
άλγεϊν  ποιεϊ,  κα\  πάλιν  άποκαθίστησιν,  ένεργήσοι  δέ 
χαχόν  ούκ  Εχει  · ού . γάρ  καθ’  Ιξιν  μόνον , άλλά  κα\ 
κατ’  ουσίαν  άγαθός  έστιν. 

Τον  αντον.  Έν  τοϊς  άνθρωπίνοις  έστί  τινα  καέ 
μαντεϊα  τετελεσμένα,  χα\  θυσίαι,  καί  τινα  δώρα 
στροσφερόμενα  τοϊς  δαίμοσιν  ώστε  διά  τούτων  προσ- 
φερομένων  μαντεύεσθαι  τούς  βουλομένους.  Μαν- 
τεϊα  δέ  έστιν  έκαστον  πράγμα.  Ού  γαρ  άληθής 


EjuiHem.  Hoc  symbolum  est  veritatis.  cNisi  enim 
conversi  fueritis  el  efficiamini  sicut  parvuli,  non 
intrabitis  in  regnum  coelorum  t 

Toilite  thuribula  (enea  O^i^mailmodiim  aeneus 
serpens  signum  esi  infldeliiaiis  eorum  , ita  ei  ihii- 
ribula  Core,  Datliaii  ei  Abiron,  qnae  circumponun- 
tur altari. 

Et  filiU  Levi  ecce  dedi  omnem  decimam  in  ii- 
rael  Jure  sacerdotibus  attributae  sunt  primitiae, 
quandoquitiem  haeres  non  fit  iribus  Levi , ^ neque 
sortem  accipit,  sicut  reliquae.  Paupertatem  procu- 
rabat sacerdotibus  sors  qua  altari  addicti  erant. 
Decimas  dabat  populus  Levitis,  et  Levltae  sacer- 
dotibus. 

Nunquid  ex  petra  hac  educemus  vobis  aquam  T 
Cum  ftloyses  non  glorificassct  Deum  coram  populo, 
non  permissum  est  ut  ultra  progrederetur  cuni  eo. 
Ne  enim  quem  vivum  colebant , honoribus  divinis 
mortuum  afficerent,  ab  oculis  omnium  removit 
sepulcrum  ejus. 

Kuue  ablinget  synagoga  hcee  omnes  qui  in  circuitu 
nostro  Hoc  exemplo  utitur  : sicut  vitulus  ore 
ablingit  virentia , sic  el  sanctus  populus  labiis  pu- 
gnans, in  ore  habet  arma  per  preces.  Id  cum  sciret 
Balac  in  prioribus  bellis  maiiiresle  contigisse,  vult 
et  ipse  labiorum  armis  pugnare,  et  vocat  Balaam 
qui  contrariae  virtutis  arma  habet  in  labiis,  nempe 
inalediciiones.  Sancti  eiiim  angeli  justos  ad  saluta- 
ria et  bona  opera , mali  autem  dxiuones  adjuvant 
impios  peccatores  homines  ad  mala  opera  quae  sa- 
luti hominuni  officiunt.  Sancti  quippe  pugnant 
verbis  precum,  impii  vero  el  peccatores  verbis  ma- 
gicis. 

Ejusdem.  Etiam  secundum  litteralem  sensam 
haec  historia  magnas  habet  utilitates.  Inde  enim 
discimus  mulla ; pugnari  posse  verbis,  magnas  res 
suscipi  et  ad  felicem  exitum  perduci  verbis,  item 
sanctos  pugnare  verbis  precum,  impios  aotei|i  ver- 
bis magicis. 

Ejusdem.  Contraria  virtus  nunquam  opus  bonum 
facit,  sed  omnia  pessima,  et  quodciinqiie  fecerit 
I malum , nequit  ad  melius  revocare , neque  enim 
melioris  ordinem  habet.  At  praestantiori  virtuti  om- 
nia possibilia  sunt.  Nam  Deus  noster  doiere  facit 
et  rursus  restituit ; facere  autem  malum  nequjt ; 
neque  enim  solum  habitu , sed  et  substantia  ipsa 
bonus  est. 

272  In  humanis  quaedam  etiam  vati- 

cinia eduntur  et  quaedam  sacrificia  ad  dona  ofie- 
runtiir  daemoniis,  ita  ut  his  oblationibus  vaticinen- 
tur qui  voluerint.  Vaticinium  est  res  quaelibet·  Ne- 
que enim  vera  est  praedictio. 


τερόββησις. 

Kal  ήΛΰετ  ό Κύριος  πρός  αϋτόν.  Κατά  άλήθειαν  Et  venit  Dominus  ad  eum  Secundum  verita- 
“ Matih.  XVIII.  5.  Num.  xvi,  57.  **  Num.,  xvni,  21.  Num.  xx,  10.  *·  Num.  xxii,  4.  ''Num. 

XXII,  8. 


Ε79  ORIGENIS  5!^ 

lam  Bilaamo  atleral  divina  Tirtiis  quam  non  invo-  A θεία  δύναμις  τταρεγένετο  τζρ^ς  Βαλαάμ  ο6  ιύιηθείβι 
carat.  Aderat  autem  ut  invocatos  a Balaamo  d<e-  ύπ'αύτου.  Παρεγένετο  ούν,  ?να  άΐϋοτροτειααμ&ν 
inones  averteret » el  divinas  praedictiones  procu-  ση  των  χαλουμένων  ύπ6  του  Βαλαάμ  δαιμόνων,  χαΐ 
raret.  τάς  θείας  χρο^^ήσεις  οίκονομήστ}. 

Ει  imurrexit  angelus  Dei  differre  eum  in  via  Eal  Λνέστη  6 άγγεΛος  τον  Θεόν  IrStaffdJJstr 

Angelus  qui  in  via  diflert  Balaamtim,  anuon  hic  αύτόκ  έαΐ  τής  dSov.  *0  ένδιαβάλλων  έν  τξ  έδυ 

estdeqiio  dixit  Deus  ad  Moyseu  quia,  c Angelus  meus  Αγγελος  xbv  Βαλαάμ,  ipa  μή  οδτός  έστι  ηερ\  ου  ει- 
praecedel  vos  custodiens  vos  ίη  via?  · δβεδς  πρδςτδν  ΜωΟσην  δτι  c "Άγγελός 

ιτορευεται  Εμπροσθεν  ύμων  διαφυλάσσων  ύμΑς  έν 
τ|1  όδφ  ; > 

Vade  simul  cum  hominibus  istis  ^·.  Non  per  Deum  Συμ^ορεύθ^ιη  μετά  των  άνθρώχωτ  vovzojr,  (Κχ 
licebat  Balaamo  ad  Balac  abire  : sed  quia  volebat  Επέτρεψε  τψ  Βαλαάμ  δ Θεδς  άπελθειν  πρδς  τδν  6α· 
abire,  abire  sivit,  monens  ut  ea  sola  quae  revelata  λάχ  * Επειδή  δΕ  άπελθεΐν  Εβούλετο,  συγχωρει.  Παρ- 
ipsi  fuerint,  loquatur,  idqiie  conQnnal  angelus  qiii  αγγέλλει  δΕ  αύτφ  μόνα  τά  άποχαλυπτόμενα  εΙπεΙν* 
apparuit  et  terruit·  χα\  ό Αγγελος  δΕ  φανείς  χα\  φοβήσας  τούτο  βε6:.ιά. 

JEdifiea  mihi  seplem  aras  Suot  opera  quae  ^ ΟΙκοδόμτ\σότ  μοί  έχτά  βωμούς.  Έστι  δΕ  χαΐ  &2 
etiam  per  aliud  corpus  efiictuntur,  sive  in  bonis  σώματος  Ετέρου  Εργα  γινόμενα,  χα\  Εν  τοίς  χρεΗ* 
sive  in  malis.  Ejusmodi  erant  quae  facta  suiit  in  τοσι  χαι  Εν  τοις  χείροσιν.  ΟΓον  ώς  τά  γινόμενα  Εν 
iEgypto  a Moyse  et  Aaron  et  incantatoribus.  Sed  Αίγύπτφ  ύπδΜωΟση  χα\  ΆαρωνχαΙτών  Επαοιδύν. 
si  cum  adversaria  potestate  pugnet  divina  virtus  , ΆλλΑ  συγχρινομένη  ή θεία  δύναμις  πρδς  τήν  άνπ- 
ipsa  vincit,  sicut  virga  Moysis  virgas  incantatorum  χειμένην  χατά  πρόσωποντών  άμφίβαλλόντων, 
degliiliiU  ή θεία  δύναμις  νιχα*  ώς  ή -^βδος  ΜωΟση  τάς  των 

Επαοιδων  ράβδους  χατέπιεν. 

Ejusdem.  Solebat  Balaain  iisdem  sacriilciis  in-  Tov  αύτον.  Είώθει  ό Βαλαάμ  ταΐς  αύταΖς  θυσίας 
vocare  daemonia.  Ejusmodi  enim  sacri  Acia  oiTe-  θεραπεύων  προσχαλείσθαι  τους  δαίμονας.  Τοκώτ» 

rebaniur  in  mundo  daemoniis·  Idcirco  Deus  a priore  γάρ  αΐ  θυσίαι  Ετελουντο  Εν  χόσμφ  τοίς  δαίμοσι.  Λύ 

populo  sacri  Acia  exigebat,  ut  ea  offerentes  Deo  , τούτο  ουν  ό Θεός  θυσίαις  Απαιτεί  τδν  πρώτον  λαδν, 

cessarent  offerre  daemoniis.  Quin  et  plerumque  Ενα  διά  τδ  προσφέρεσθαι  τψ  Θεψ  , χαταργηθξ  τΕ 

symbola  erant·  προσφέρεσθαι  τοίς  δαίμοσιν*  εί  χαΐ  τά  μάλιστα  σύμ- 

βολα ήσαν. 

Ejusdem.  Homo  itaque  factus  Salvator  misit  di-  ^ Tov  αύτον.  Ένανθρωπήσας  ouv  ό Σωτήρ  άπέστειιε 
acipulos  suos  utLsolverent  asinam,  bocest,  e vin-  τους  μαθητάς  αύτου  Ενα  λύσωσι  τήν  βνον,  τουτέσην 

'culis  quibus  eam  alligarat  adversaria  potestas  , Ex  των  δεσμών  ών  Εδησεν  ή άντιχειμένη  δύναμις,  ό 

spiritalis  Balaam.  Et  solutam  adduxerunt  ad  Je-  νοητός  Βαλαάμ  * xaV  λυσαντες  ήγαγον  πρδς  τδν  Ίη> 

sum,  et  imposuerunt  asinae  vestimenta  , hoc  est,  σουν,  xat  Επιθέντες  τή  6νφ  τά  Ιμάτια,  τοντέστι  τις 

virtutes  evqngeticas  , et  ascendens  Salvator  super  άρετάς  τοΰ  Εύαγγελίου  * χα\  Επικαθίσας  αύτ{  6Σω< 

eam,  intravit  in  sanbtani  civitatem.  τήρ  είσήλθεν  είς  τήν  άγίαν  πόλιν. 

Εί  assumpsii  Balac  ipsum  Balaam  tu  verticem  Kal  χαρέΛοΘε  ΒοΜικ  τύτ  ΒαΛαάμ  έχϊ  τήτ 
Phogor  Existimabat  Balac  Balaaini  artem  locis  ρνφήτ  τον  Φογώρ.  Ύπελάμβανεν  ό Βαλάχ  μευε- 

concludi.  Quapropter  assumpsit  eum  ίη  verticem  τρημένην  τήν  τέχνην  του  Βαλαάμ  Εν  τοίς  τόποις. 

Pliogor , putans  hunc  magum  inde  posse  maledi-  Διό  παρελάμβανεν  αύτδν  είς  τήν  χορυφήν  τοϊ»  Φογώρ, 

cere  populum  Dei.  Phogor  (46)  autem  Interpreta-  οίόμενος  ίσχυειν  τδν  μάγον  ΕχεΙθεν  άράσασθαι  τΕν 

tiir  suavitas  t vel  oris  pellis^  hoc  est,  siiininus  gra-  λαόν  του  θεού  τδν  Βαλαάμ.  Φογώρ  δΕ  έρμηνευετ;ι 

dus  voluptatis,  et  mors  verbi.  273  IJtide  Balaam  7)δυσμός,  fi  στόματος  δέρμα,  τουτέστιν,  άχρότη; 

conabatur  maledicere  populum  Dei.  ^ φίληδονίας,  χα\  νεχρότης  λόγου.  Έζ  ών  Επειριτβ 

άράσασθαι  τδν  λαδν  του  θεοΰ  δ Βαλαάμ. 

Ejusdem.  Duo  sunt  culmina  virtutis,  et  malitiae.  Tov  αύτον.  Δύο  είσ\  χορυφα\,  τουτέστιν  άχρστί· 
Moyses  ad  virtutis,  Balaam  vero  ad  malitiae  culmen  της  (46*)  Αρετής  χα\  της  χαχίας*  χαι  δ μΕν  Μωΰ3ης 
ascendit.  ΕπΙ  τδ  Αχρον  της  Αρετής  άναβέβηχεν,  δ δΕ  Βαλαάμ 

Επ\  τδ  Αχρον  τής  χαχίας. 

•Von  tvi/,  sicut  consuetum  ei  erat^  in  occursum  Ούκ  έχορεύΰη  κατά  τό  εΙωθδς  αϋζφ  είς  cvrdr- 
nttipictii  ^·  Hic  Balaam  symbolum  erat  populi  rqcrir*  ΓοιςοίωτοΓς.  Συμβολόν  Εστιν  δ Βαλαάμ  ουτος 

gentilis  qui  sequebatur  prius  auspicia,  at  videns  τοΰ  Ex  των  Εθνών  λαοΰ  δστις  Επηχολούθει  τοίς  οίω- 

Dominum  his  non  expleri,  cessavit.  Quin  et  inter-  νο?ς  τδ  πρότερον,  γνους  δΕ  δτι  άχόρεστόν  Εστι  Κυρίφ, 

pretatur  vanus  populus^  Alius  autem  Beor  inter-  ού  προσέθετο*  Αλλά  μήν  xaV  Ερμηνεύεται  μάτααος 

Num.  XXII,  22.  *·  ibid.  55.  Num.  xxiii,  i.  ihid.  28.  Nuin.  xxiv,  1. 

(46)  Phogor,  Hebraice  reddi  potest  i pellis  (46*)  Forte  legendum : Δυοεισι  χορυφαί,  τεωτέσκ» 
oris  I ex  ι pellis,  cutis  > et  ΠΒ  i os, oris. » Ακρότητες,  Αρετής  χα\  χαχίας* 


SELECTA  m NUMEROS. 


58i 


581 

Λαός^  υ15ς  Βεώρ  έρμηνεΰεται  δερμάτινος»  Τ5  Α pretalar  pellkeui»  Vanos  erat  juxta  priorem  gen- 
μέν  μάταιος  χατά  τ6  πράεερον  των  έθνών,  Βεώρ  tium  vivendi  morem»  Beor  autem  juxta  priorem 
δέ  του  έν  ματαιδτητι  χαΐ  έν  νεχρδτητι  χατά  τδ  πρδ*  morem  illius  populi  qui  to  vanitate  et  in  morte  am«· 
τερον  δηλονδτι.  bulabat. 

"Άνθρωπος  ό άΛηθινώς  όρων»  Έγώ  δ ποτδ  Βα-  Homo  vere  viden*  ··.  Ego  oliin  B^daam,  populus 
λαάμ,  ό λαδς  ό μάταιος,  θιανο^ξας  τους  Ισω  μου  nempe  vanus»  apertis  interioribus  mentis  meae  ocu- 

6φ8αλμους  του  νοδς,  xaV  Ιδών  τδν  ιενευματιχόν  ποτέ  lis»  et  videns  spiritalem  Israel»  divinanique  erga 

Τσραήλ,  χαΐ  τήν  χατ'  αύτδν  οΐχονομίαν,  τής  του  oeconoiiiiain»  dignus  habeor  quem  regat  Spi· 

άγιου  Πνεύματος  άξιούμαι.  Ούχ  άρμύζει  τφ  ποτέ  sanctus.  Non  convenit  autem  veteri  Balaaroo 

Βαλαάμ  τό»  t Φησ\ν  ό άνθρωπος  δ άληθινώς  isiud  : ι Dicit  homo  verevidenSt  » etc·,  sed  ei  qui 

όρον»  > καΐ  τά  έξης,  άλλ*  άρμό^ει  τφ  νυν  Βαλαάμ.  ®sl»  Balaam. 

Τϊς  τιαΛοϊ  οΐ  οϊκοί  σον,  Ίακώδ^  αΐ  σκηναί  σσν,  0««»»  ^once  domus  tu(B,  Jacob,  tabernacula  tua. 
ΊσραήΛ,  T6  δνομα  τού  Ίαχώβ,  ού  τού  ενοιχουντός  Israel  **.  Nomen  Jacob»  non  Inhabitantis  no- 
έστιν,  άλλά  τού  οΓχου*  τδ  δέ  τού  Ισραήλ  δνομα,  sed  habitationis·  Nomen  autem  Israel» 

τού  ένοιχούντδς  έστι*  τού  γάρ  σωματιχού  πράγματός  ^st  inhabitantis·  Rei  enim  corporem  nomen  est 
έστι  τδ,  Ταχώβ.  ® Jacob. 

•iicrsl  νάΛΓΟί  (rjewKbvcrai.  Νάπαινοηταί  είσισκιά-  Sicut  nemora  umbrantia  ··.  Spiritalia  nemora 
ζουσαι  τδ  έν  φ λογικά  Ιγχαρπα  χα\  χατάχομα  της  umbrantia  sunt  illud  in  quo  rationabiles  arbores 

πραγματικής  άρετής.  Παράδεισοι  έπΙ  ποταμόν  είσι  fructiferae  et  bene  comatae  strenuae  virtutis.  Spi- 
νοητο\»  τοπδς  έν  φ λογιχά  πεφύτευται  άρδόμενα  ήτοι  ritales  paradisi  super  flumen  sunt  locus  in  quo  ra- 

τή  θεωρίςι  των  γεγονότων»  ή τή  θεωρίςι  τής  άγΙας  lionabiles  arbores  plantatae  sunt,  quas  irrigat  vel 

Τριάδος.  contemplatio  rerum  quae  accidunt,  vel  contempla· 

tio  sanctae  Trinitatis· 

Tov  αύτον.  01  έν  σχηναις  οΐχούντες,  των,  όδευόν-  Ejusdem.  Qui  in  tabernaculis  habitant » e nii- 
των  είσΐ»  χαΐ  έστιν  έξω  τού  κόσμου  τούτου  όδδς  με-  mero  viatorum  sunt»  et  extra  hunc  mundum 

γάλη  χα\  τΐολλαλ  σχηναΙ.  Ot  ένοιχούντες,  ούχ  εΙσ\  των  est  via  magna  ei  tabernacula  multa.  Qui  inlia· 

δδευό'/των»  άλλά  των  Ισταμένων.  bitant»  non  sunt  e viatorum»  sed  e stantium  OU'· 

mero· 

^ύσεί  κέδροι  xap'  νδατα.  Κέδροι  ε1σ\  νοηταί  παρ’  Sicut  cedri  juxta  aquas  ··.  Cedri  spiritales  qu« 
ύδατα  φυεΤσαι  ψυχαλ  λογιχαι  άρδόμεναι  τή  γνώσει  ^ juxta  aquas  nascuntur»  rationabiles  suiit  anima 
της  άληθείοις.  quas  irrigat  cognitio  veritatis· 

Kai  κυριεύσει  έθνωτ  ποΛΜάν.  Κύριός  έστιν  δ Et  dominabitur  gentibus  multis  Dominus  est 
έςουσιαστιχως  προστάσσων»  δούλος  δέ  ό δουλιχως  qui  cum  potestate  imperat»  servus  veiro  qui  servi- 

ύπαχούων.  Κύριός  έστιν  ό το7ς  Ιδ£οις  πόνοις  όνού-  liter  obedit.  Dominos  est  cui  proprii  labores  pro· 

μένος  χα\  τή  χυριότητι  πεποιωμένος  έλεύθερος  sunt»  et  quem  dominium  fecit  a perturbatione  libe- 

πάθους.  Δούλός  έστιν  ό έμπαθής  και  έπιδεής  τού  rum.  Servus  est  cui  insunt  perturbationes»  qui 

χρείττονος,  κα\  χρήζων  της  έπιστασίας  τού  Ιδ£ου  prasiantioris  auxilio  indiget»  quique  proprii  do- 

xupCou.  Ε1σ\  δέ  κύριοι  πολλοί,  μακάριοι  δέ  οΙ  mini  cora  opus  habet.  Sutit  autem  domini  multi; 

τον  Κύριον  ήμών  Ίησούν  Χριστδν  έχοντες  κύ-  beati  vero  quorum  Dominus  noster  Jesus  Christus 

piov.  dominus  est. 

Kal  ύ)fr(υθήσετaι  ή Γώγ  βασιΛεΙα  ούζου.  Βασι-  Et  exaltabitur  Gog  regnum  ejus  ··.  Regnum  Gog 
λεία  Γώγ  έρμηνεύεται  δόματη.  Κατά  μιαν  μέν  έκ-  interpretatur  mimcra.  Ac  juxta  unam  quidem  expli- 

δοχήν  δόματά  έστιν  αί  δωρεαλ  τού  άγίου  Πνεύματος·  cationem  munera  sunt  dona  Spiritus  sancti»  juxta 

κατά  δέ  άλλην,  c Ό έπ\  τού  δώματος  μή  χαταβάτω  aliam  vero  ·· : c Qui  in  tecto  est»  non  descen· 

είς  τήν  οΙχίαν  αύτού.  » Έστιν  ούν  βασιλεία  τής  D dat  in  domum  suam.  > Regnum  Igitur  est  ejush 
τοιαύτης  έξεως.  modi. 

'O  %εές  ώδήγησεν  αύτόν  έξ  ΑΙγύπτου.  Κα\  274  deduxit  eum  ex  jEggpto  Et  Salva- 
τδν  Σωτήρα  κατά  τδ,  ι Έξ  Αίγύπτου  έχάλεσα  τδν  loreiii  juxta  illud  : c Ex  iEgypto  vocavi  filiuiii 

υΙόν  μου,  ι καΐ τδν  Ισραήλ.  Τδν  μέν  έκβάλλει,  τδν  meum,’*'  » et  Israel.  Alium  quidem  ejicit»  alium 

δέ  χαλεΐ.  vero  vocat. 

Tov  ούζου.  '0  χρηματισμδς»  τδν  Κύριον  ήξειν  Ejusdem»  Vaticinium  quo  praedicitor  adventus 
είς  Αίγυπτον»  έδήλου  τήν  τού  Σωτήρος  ήμων  Ιησού  Domini  ίη  ^gyptum»  significabat  Salvatoris  nostri 

Χριστού  διακομιδήν  τήν  άμα  τοίς  γονεύσιν  αύτού  Jesu  Christi  deportationem  una  cum  parentibus 

γενησομένην.  ΑΙγύπτφ  δέ  χαΐ  ό κόσμος  ούτος  παρα-  ejus  futuram.  iEgypto  quoque  hic  mundus  compa· 

βάλλεται.  ralur. 

'De  δόξα  μονοκέρωτος  αύζφ»  Μονόχερώς  έστιν  Sicut  gloria  unicornis  ei  **·  Unicornis  secundum 

■·  Num.  XXIII,  3.  ·“  ibid.  5.  ■·  ibid.  6.  ··  ibid.  ibid.  7.  ··  ibid.  ··  Mare.  xiii»^5·  Niiiw· 

xir/.  8*  ··  Matth.  ii,  15.  ” Nuin.  xxiv»  8. 


€85  ORK 

spiritalem  sensum  esi  Christus  )u\(a  iJ  quod  acci- 
dit· Ex  quo  unicornes  mulli·  Ab  iino  enim  Jesu 
Christo  multis  datum  est  esse  christis·  QtiiJam 
aiiiDt  etiam  cervum  esse  unicornem. 

Comedet  gentee  inimicorum  suorum  Dc  Christo 
loquitur  /.  inter  inimicos  ejus  eramus  aliquando 
nos  gentes.  Comedet  igitur  nos  Christus,  suhslan- 
tialis  nempe  Tinus  quoe  consumet  nos,  juxta  id 
quod  dicit  : c Meus  cibus  est  ut  faciam  volunta- 
tem ejiisqni  misit  me.  » 

Et  crassitudines  eorum  emedullabit  **.  Tunc,  in- 
quit, cum  carneum  habiuiin  in  spiritalem  operibus 
iransmutabit. 

Qui  benedicunt  te,  benedicti  sunt  **.  Duas  in  his 
indicat  personas,  unam  eorum  qui  in  Christum 
credunt,  alteram  eorum  qui  iion  credunt.  Et  paucis 
interjectis  : In  his  igitur  eversos  est  inimicorum 
Israel  conatus,  et  magiese  anis  perversitas. 

Et  pollutus  est  populus  ut  fornicaretur  Hace 
sententia,  ut  fornicarentur  llebnci  et  adorarent 
Beelphegor,  vatis  erat.  Quapropter  ait  Moyses  : 

« II;e  autem  fuerunt  filiis  Israel,  secundum  ver- 
bum Balaam,  ut  recedere  facerent  et  despicere 
verbum  Domini  propter  Beelphegor.  i 

Et  erit  vobis  latus,  quod  ad  Africum  **.  A fliitiiine 
^gypti  usque  ad  Euphraten  promiserat  Deus 
Abrahamo.  Cur  igitur  non  dedit  eis?  Numeri  enim 
minorem  terrae  partem  concessam  indicant.  Puto 
autem  Illum  daturum  fuisse,  si  perinde  atque  is  qui 
promissiones  acceperat,  fideles  fuissent.  Neque  id 
caret  verisimilitudine.  Saepe  enim  mala  minatus 
non  intulit,  nempe  ob  poenitentiam,  ut  exemplo 
sunt  Niniviue· 

Tantummodo  e populo  patris  sui  sint  uxores*^, 
lloc  est  igitur  Dei  praeceptum,  praeter  iribus  Jiida  et 
Levi,  nulli  tribui  licere  cum  altera  tribu  matrimo- 
nio conjungi,  ut  non  insolitum  videatur  illud  quod 
ab  origine  repetitum  quadrat  in  Salvatorem,  t Bex  et 
saceriios  secundum  oroinem  Melcbiscdec.  i 

··  Nmn.xxiv,  8.  Joan.  iv,  54.  Nuni.  xxiv, 
*·  Nuin.  XXXIV,  5.  ·’  Nuin.  xxxv:,  6. 


:nis  5» 

νοητώς  ό Χριστές  χατά  τ6  συμβε^ηχός*  έξ  Λ pori- 
χεροι  πολλοί.  Άπ6  γάρ  έν^ς  Ίησου  Χρίστου  πώΐεΐ 
μετ^σχον  είναι  χριστοί.  Τινές  φασι  χα\  τ^ν  Βαφαν 
μονόχερον  είναι. 

^Edereu  ίθκτ}  τώτ  έχθρωτ  αϋτον.  Περί  του 
Χρίστου*  έχθρων  αύτοΰ  Ιθνη  ?ίμέν  ποτέ  ήμεΐς. 
ται  ουν  ήμ5ς  ό Χριστές,  ή ουσιώδης  άρετί)  νεμορένη 
ή μάς,  χαθά  λέγει*  c Έμδν  βρώμά  Ιστι  τοΰ  990ΐήσ» 
τ6  θέλημα  του  πέμψαντός  με.  ι 

ΚαΙτά  χάχϊΐ  αντίύΥ  ΑημνεΧιεΊ.  Τδτε,  φησ\ν,ότσν 
τΙ)ν  σαρχιχήν  χατάστασιν  εις  πνευματιχί^ν  διά  ττς 
πραγματικής  μεταποιή. 

οι  βύΛογονντές  σε  ηύΛόγηνται  Δύο  ττρύοωπα 
σημαίνει  έπ\  τούτοις*  είσΙ  δΙ  των  πιστών  χα\  άζί- 
στων  έπΙ  του  Χριστού.  Καί  μετ'  όΜγα*  Έν  τον- 
τοις  μέν  ούν  άνατέτραπται  χα\  ή των  έναντιουμένων 
τοΰ  Ισραήλ  έγχείρησις,  χα\  ή τής  μαγείας  χαχ> 
τεχνία. 

ΚαΙ  έβεβτιΛώ&ίΐ  ό Λαός  έχΛορτενσαι,  Έ 
γνώμη  τού  πορνεύσαι  τούς  Εβραίους  χαι  «pooxjw- 
σαι  τφ  Βεελφεγώρ,  τοΰ  μάντεως  ήν.  ΔΛ  φησ\  Μωΰ- 
σής·  I Αύται  δά  ήσαν  τοίς  υΙοις  Ισραήλ, 
βήμα  Βαλαάμ,  τοΰ  άποστήσαι  χα\  ύτ^ριδειν  τδ  βήμα 
Κυρίου  Ινεχεν  Βεελφεγώρ.  ι 

ΚαΙ  icteu  ύ/ζ/ν  τό  κΛΙτος,  τό  χρδς  ΑιΤα. 
Άπδ  τοΰ  ποταμού  Αίγυπτου  Ιως  τού  ποταμού  Εύ- 
φράτου  έπηγγείλατο  τφ  'Αβραάμ.  Διά  τί  σ3ν  oix 
έδωχεν  αύτοϊς ; ΟΙ  γάρ  *Λριθμο\  έλαττοτέραν  διβο· 
μένην  σημαίνουσιν.  Οίμαι  δδ  δτι  δέδωχεν  άν,  εί  xori 
τδν  λαβδντα  τάς  έτιαγγελίας,  πιστοί  ήσαν.  ΚαΙ  τούτο 
είχδτως.  Πολλάχις  γάρ  χαχά  άπειλήσας  ούχ  έπηγαγε, 
μετενύησαν  γάρ,ώς  έπ\  των  Νινευιτών. 

nXftr  εκ  τον  δήμον  τον  χατρός  αύτώτ  iecr- 
tai  γυναίκες·  Προστάττει  ούν  δ Οεδς  πλήν  τής 
Ιούδα  χα\  τής  Αευ?  μή  έξεΐναι  άπδ  φυλής  βΙς  φ*υλήν 
συνάπτεσθαι,  Γνα  μή  ξένον  τοΰ  Σοχτήρος  δειχθη 
άνωθεν  έρχύμενον,  τδ,  ι Βασιλεύς  xaV  Ιερευς  χατά  τήν 
τάξιν  Μελχισεδέχ. » 

8.  ·*  ibid.  9.  Num.  χχν,  1.  “ Num.  xxxi·  1β- 


·”  ORIGENIS  ΙΝ  NUMEROS 
HOMILME. 

PROLOGUS  RUFINI  INTERPRETIS  AD  URSACIUM  (47). 

C/l  verbis  tibi,  frater,  beati  Martyris  loquar,  bene  admones.  Donate  eharissime.  Nam  et  promtsisse  me 
memini,  ut  si  qua  sint  Adamantii  senis  in  legem  Moysi  dicta,  colligerem,  atque  ea  Latino  sermone  nostris  le- 
genda  transferrem.  Sed  reddenda  pollicitationi  non  tempestivum,  ut  ille  ait,  sed  tempestuosum  nobh  tempus 
ac  turbidum  fuit.  Quis  enim  ibi  stylo  locus  esi,  ubi  hostilia  tela  metuuntur,  ubi  in  oculis  esi  urbium  agrormatr^ 

(47)  Hunc  prohigitm  quem  primus  in  locem  edidit  storia  ecclesiastica  Eosebii  lib.  vi,  cap.  57,  contuli 
vir  doctissimus  Henricus  Yalesiiis  in  Nolis  ad  /it-  cum  tribus  inss.  : f,  ecclesiae  caihedralis  Briraoeo- 


IN  NtlMEUOS  nOMILIA  1. 


^Heva$ta:iOtUki  fugiiur  per  marina  discrimina^  et  ne  ipsa  quidem  absque  metu  habentur  exsilia  f In  eonspe-’ 
ctu  etenim^  ut  videbas  etiam  ipse,  nostro  Barbarus,  qui  Regino  oppido  (48)  miscebat  incendia,  angustissimo 
Λ nobis  freto,  ubi  Italice  solum  Siculo  dirimitur,  arcebatur.  In  his  ergo  posito,  quceessead  scribendum  secu· 
riias  potuit,  et  prcecipue  ad  interpretandum,  ubi  non  ita  proprios  expedire  sensus,  ut  alienos  altare  proponi- 
tur? Tamen  si  qua  nox  animos  minore  metu  hostilis  concussit  excidii,  et  brete.  saltem  lucubrandi  otium  ded  t, 
quasi  ad  tolamen  malorum  levandkqm  peregrinationis  gratia,  quaicunque  in  Numerorum  libro,  sive  homile- 
iico  stylo,  sive  etiam  ex  his  quae  Excerpta  appellantur,  scripta  repeihmts,  hwc,  perurgente  te,  Romana,  ut 
potuimus,  voce  ex  diversis  in  unum  ordinem  collecta  digessimus,  te  quoque  ipso  in  quampluiimis  juvante, 
•Ursaci,  nostrum  laborem,  dum  nimis  cupidus,  pueruli  notarii  tardum  putas  esse  ministerium.  Scire  tamen  te 
volo,  frater,  quod  haec  lectio  vias  quidem  aperiat  intelligentiae,  non  tamen  iingillatim  cuncta  quce  scripta  sunt 
disserat,  ut  in  explicationum  libris  (egisti;  quo  sciiket  etiam  lector  non  reddatur  otiosus,  sed  pungat  cor 
tuum,  ticul  scriptum  est,  et  producat  sensum,  et  audito  verbo  bono,  nl  sapiens  adjiciat  ad  illud.  Igitur  ut 
possum  qu(B  injunxisti  explicare  contendo.  Jam  enim  ex  omnibus  quas  in  lege  scripta  reperi,  solee,  ut  puto,  iu 
Deuteronomium  desunt  oralinnculoe,  quas,  si  Dominus  juverit  et  sanitatem  dederit  oculis,  cupimus  reliquo 
torpori  sociare  : quamvis  amantissimus  filius  noster  Pinianus,  cujus  re'igiosum  coetum  pro  amore  pudicitias 
profugum  comitamur,  injungat  et  alia.  Sed  orate  communiter,  ut  adsit  Dominus,  et  temporibus  pacem  tribuat, 
qratiam  laborantibus  donet,  et  fructum  operis  nostri  in  profectum  legentium  promat  (49). 


IIOMILIA  PRIIIA. 

I.  DiviDis  numeris  non  omnes  digni  sunt,  sed 
vPTiis  quibusque  praerogativis  designantur  bi  qui 
intra  iramerum  Dei  debeant  comprehendi.  Hujus  au- 
tem rei  evidens  indicium  eonlinoi  liber  hic,  qui  scri- 
bitur (50)  Numerorum,  lii  quo  refertur  quod  ex 
praecepto  Dei  neque  mulieres  deducantur  ad  nume- 
rum, femineae  sine  dubio  infirmitatis  obstaculo,  ne- 
que servorum  quisquam,  ulpote  rita  moribusqne 
flegeneres.  Sed  ne  iEgyptiorum  quidem  nlfus  ex  iis 
qui  erant  admisti  numeratur,  profecto  ut  alienigenae, 
et  barbari ; sed  soli  numerantur  Israeliiao,  et  isti 
ucn  omnes,  sed  a viginli  annis,  et  supra.  Nec  sola 
aetatis  habetur  observatio,  sed  quaeritur  si  et  aptum 
bellis  robur  ostendat:  designatur  enim  per  verbum 
Oei,  ut  fliimerelur  omnis  qui  procedit  in  virtute 
Israel  (51).  Non  ergo  sola  aetas,  sed  et  virtus  in 
Israelita  requiritur.  276  t^uerilis  aetas  non  nume- 
rator, nec  apia  divinis  calculis  ducitur,  nisi  forte 
primogeniti  sint,  aut  sacerdotali  vel  Levilica  stirpe 
descendant.  Isii  soli  in  pueris  adducuntur  ad  nu- 
merum. Feminarum  vero  nulla  prorsus  adducitur. 
Eiquid  videtur?  Possunt  haec  vacua  esse  mysteriis? 
Sed  hoc  soloro  procurasse  creditur  Spiritus  sanctus, 
qui  haec  scribenda  dictavit,  ut  sciremus  qiii  tunc  iu 
illo  populo  numerali  sint,  et  qui  sine  numero  man- 
serint? Et  quis  dabitur  ex  hoc  profectus  iis  qui  sa- 

··  Num.  I,  5.  ··  Psal.  extvii,  4. 

m;  2,  ecclesiae  cathedralis  Ebroicensis;  5,  monn<  t 
sterii  Sancti  Theodorici  'prope  Rliemos.  — Colla la; 
sunt  homiliae  cum  sex  mss. : i*  cathedralis  ecciesiae 
Ebroicensis  qui  decimo  saeculo  exaratus  videtur.  Iu 
eo  desideratur  hotnilia  prima.  abbatia  Sancti  Pe* 
Iri  Carnotensis,  dato  huic  monasterio  ab  Alveo  ab- 
bate qui  obtii  ann.  955.  5*  Majoris  monasterii  Tiiro- 
nensis.  4·  Ecclesiae  cathedralis  Bellovacensis.  5* 
Ecclesiae  cathedralis  Laudunensis.  6«  Denique  abba- 
tiae Sancti  Martiiii  Sagieiisis. 

(48)  Codd.  Bellovacensis,  et  Ebroicensis,  c qui 
regi  in  oppido,  i Codex  Sancti  Theodorici,  c qui 
regilli  oppidi.  » Mox  pro  c arcebatur,  > iu  codice 

Patrol.  Gb.  XII. 


, eris  volumiiiibiie  gestiunt  erudiri  ? Quid  eidm  pro- 
dest ista  didicisse?  Aut  quid  animae  confertur  ad 
salutem,'  si  sciat  quod  pars  aliqua  populi  nuuieraia 
est  in  deserto,  pars  vero  innumerata  dorelicia  est  ? 
Si  vero  sequentes  Pauli  sententiam  legem  spiri ta- 
lem esse  credamus,  et  spiritaliter  quae  continet  au- 
diamus, ingens  profectus  animae  in  iis  quae  scripta 
sunt  apparebit.  Docet  enim  me  praesens  lectio,  quod 
si  transcendero  puerilis  aetatis  insipteiiliani,  si  de- 
siero parvulus  esse  sensibus,  et  vir  effectus  depo- 
suero quae  sunt  parvuli,  si,  inquam,  effectus  fuero 
juvenis,  et  talis  juvenis,  qui  vincam  malignum, 
aptus  videbor  iis,  de  quibus  scriptum  est  c om- 
nes qni  procedunt  in  virtute  Israel,  > et  dignus  di- 
vinis numeris  computabor.  Donec  autem  inesl  ali- 
cui nostrum,  vel  puerilis  et  lubricus  sensus,  vel  fe- 
minea eisoluta  (52)  segnities,  veliEgyptios  gerimus 
et  barbaros  mores,  haberi  apud  Deum  in  sancio  et 
consecrato  numero  non  meremur.  Itinumeri  eiiina 
apud  Salomonem  dicuntur  esse  qui  pereunt;  nume- 
rati autem  omnes  illi  qui  salvantur.  Et  vis  tibi 
ostendam  quia  sanctorum  numerus  habetur  apud 
Deum  ? Audi  quomodo  de  astris  quidem  cosleslibus 
dicit  David  ** : f Qui  numerat  multitudinem  stella- 
rum, et  omnibus  eis  nomina  vocat.  i Salvator  vero 
non  solum  discipulos  suos  electos  sub  numero  sta- 
tuit, verum  et  capillos  capitis  eorum  dicit  esse  nu- 

Sanefi  Theodorici  legitur,  c arctabatur,  i 

(49)  Coilex  Beivaceiisis  et  alter  Sancti  Theodorici 
c ponat.  » 

(50)  Codex  Laudiincnsis,  c inscribitur,  i Ebroi- 
censis, € describitur.  i 

(51)  Nomen  c Israel  > deesl  in  vulgatis  editioni- 
bus, sed  suppletur  e mss.  Ebroicensi  et  Sagiensi. 
Paulo  post  libb.  editi,  € virtus  iu  israelilica  plebe 
requiritur.  » Sed  quatuor  mss.  Ebroicensis,  Bello- 
vacensis, Titronensis  et  Sagiensis,  ut  in  nostro  textu. 

(52)  Libb.  editi,  « resoluta.  > Sed  duo  mss·  Dei· 
vacensis  et  Ebroicensis,  c soluta.  » 


19 


587 


ORiGENIS 


meratos,  aii  enim  : i Vestri  aatein  etiam  capilli  A ta  toleranda,  quot  profectibus,  qnoi  tenutioaibas, 

capitis  numerati  sunt.  » In  quo  utique  non  illos  di-  quot  proeliis  pugnandum  tibi  est  et  vincendum,  ut 

cebat  capillos  esse  numeratos,  qui  vei  ferro  atton«·  possis  ad  divinum  numerum  pertinere  (53),  ut  in 

deri  et  projici  solent,  vel  temporis  aetate  defluere  ac  computo  aliquo  habearis  apud  Deum,  ut  inter  san- 

perire;  sed  illi  capitis  capilli  apud  Deum  numerali  eias  tribus  adnuinerari  dignus  habearis,  ut  visitari 

sunt,  qui  in  Nazaraeis  erant,  quibus  inerat  virtus  possis,  et  per  Dei  jsacerdotes  Aaron  et  Hoysen  nu- 

Spiritus  sancti  ad  prosternendos  alienigenas.  Vir-  merorum  censibus  ascribi.  Suscipienda  tibi  est  pri- 

tutes  ergo  animi  et  multitudinem  sensuum,  qui  de  ino  lex  Dei,  lex  Spiritus  sancti,  oflerenda  sacriflda^ 

prinqipali  mentis  tanquain  de  capite  apostolorum  explendae  purifleationes,  peragenda  cuncta  quae  lex 

producebantur,  capillos  capitis  appellavit.  Sed  in  spiritus  docet,  ut  possis  aliquando  ad  Israeliticnm 

baec  per  excessum  quemdam  devenimus,  nunc  ad  numerum  pertinere  (54). 

propositum  revertamur.  5.  Ego  adiiiic  amplios  aliquid  intueor  in  hoc 

2.  f Et  locutus  est,  inquit  Dominus  ad  Moysen  Numerorum  libro  mysterii.  Ratio  enim  iri- 

in  deserto  Sina:  i illa  scilicet  omnia  quae  superius  buuin  , et  distinctio  ordinum,  societas  familia- 

compendiosa  narratione  comprehendimus,  uhi  prae-  rum  , atque  ordinatio  cuncta  castrorum  , S77 

cipitur  numerari  a viginti  annis  et  supra  omnis  qui  " ingentium  milii  sacramentorum  prodit  indicia : 
procedit  in  virtute  Israel.  SI  quis  ergo  procedit  in  apostolo  nobis  Paulo  spiritalis  inlelligentiae 

virtute,  ipse  numeratur,  et  non  in  qualicunque  vir-  mina  respergente.  Et  age,  jam  quid  omnis  haec 

tnte,  id  est,  non  in  iEgyptioruni  virtute,  neque  in  numerorum  ratio,  quid  ordinum  diversitas  intelli- 

Assyriorum,  neque  in  Graecorum,  sed  in  virtute  geiitiac  mysticae  contineat,  videamus.  Exspectatio 

Israel,  ipse  numerator  apud  Deum.  Est  enim  virtus  certa  nobis  est  resurrectionis  mortaorum,  cum  fai 

animi,  quam  Grareorum  philosophi  docent.  Sed  baec  qui  vivunt,  qui  reliqui  sunt,  non  praevenicoi  iti 

non  pertinet  ad  numerum  Dei.  Non  enim  pro  Deo,  adventu  Christi  eos  qui  dormierunt,  sed  simul 

•ed  pro  gloria  exercetur  humana.  Est  et  Assyriorum  eum  eis  juncti  et  sociali,  rapientur  in  nubibus  ob- 

virtns,  est  Chaldaeorum,  quae  in  astrologiae  studiis  viam  Christo  in  aera,  terreni  scilicet  hujus  loci 

praedicatur.  Sed  non  est  ista  virtus  Uraelitiea,  et  corruptelam  et  mortis  habitacula  deserentes,  sive 

ideo  non  pertinet  ad  Deum.  Est  et  iEgyptIorum  vir-  omnes  in  aere,  ut  Paulos  pronuntiat,  permansuri**, 

tus  in  ea  quam  dicunt  secreta  sapientia,  sed  haec  sive  etiam  aliqui  ad  paradisum  aut  alia  quaelibet 

Don  adjungitur  ad  calculum  Dei.  Sola  apud  Denin  ex  multis  mansionibus  quae  apud  Patrem  suat 

virtus  Israelitica  iiiiineraiur.  Haec  esi  illa  virtus,  q transferendi  loca  (55).  Diversius  autem  iransb- 
qu»  a Deo  docetur,  quae  per  Scripturas  divinas  tionis,  et  gloria  ex  meritis  sine  dubio  ei  nctibes 

discitur,  quae  per  fldem  evangelicain  et  apostoli*  uniuscujusque  praestabitur,  et  erit  nuusquiaque 

cam  traditur.  Et  ideo  .dicit  ut  illi  soli  numerentur,  in  eo  ordine,  quern  sibi  gestorum  mertU  coetu- 

qui  progrediuntur  in  virtute  Israel.  Sed  et  illud  Ierint;  sicut  ei  idem  Paulus  protesuuir  dicens 

consideremus,  quid  est  quod  noii  statim  ul  egressus  de  resurgentibus  ** : < Unusquisque  autem  ie 

est  de  iCgyplo  populus  numeratur.  Adhuc  enim  suo  ordine.  > lliiic  ergo  accldct  in  resurre- 

persequebatur  Pharao.  Sed  nec  cum  mare  Rubrum  eiione,  ut  unusquisque  aut  iu  tribu  Ruben  spiritali- 

quidem  transiens  venit  in  desertum  dicitur  nume-  bus  indiciis  ascribatur,  oh  hoc  profecto,  quod  ali- 

rarl.  Nondum  enim  lentali,  nondum  ab  hoste  fue-  quid  in  moribus,  actibus,  aut  vita  ipsi  Euben  simile 

rant  impugnati.  Confligunt  adversum  Amalech,  et  et  consanguineum  habuit.  Alius  autem  in  triba 

vincunt.  Sed  nec  tunc  quidem  numerantur.  Non  Simeoii,  fortassis  pro  obedienlia.  Alius  in  iribn 

enim  sufficit  ad  perfectionem  tendenii  una  victoria.  Levi,  credo  qiit  bene  praefuil·  sacerdotio,  vel  qei 

Mannae  accipiunt  cibum,  et  aquae  poculum  de  se-  bene  ministrans  gradum  sibi  bonum  acqulsivil· 

quenti  hauriunt  petra;  sed  neque  tunc  numerantur.  Alius  In  tribu  Jiida  , non  dubito  quod  is  qui  regios 

Nondum  enim  in  his  ea  quae  numeris  apta  diicun-  D spiritus  gessit,  ei  bene  rexit  populum  qui  intra  se 
lur,  adoleverant.  Tabernaculum  testimonii  construi-  est,  sensuum  scilicet  mentis  ei  cogitationum  cordis, 

tor,  sed  nec  in  hoc  quidem  numerandi  populi  lem-  Sed  et  singulis  quibusque  tribubus  unusquisqne 

pos  advenit.  Lex  per  Moysen  datur,  sacrificiorum  sociabitur  pro  his  quae  ad  unamquamque  eamm, 

mos  traditur,  purificationum  ritus  doeelur,  sancti-  vel  in  actibus  cognata  vel  in  moribus  habuit.  Erunt 

ficationum  leges  et  sacramenta  conduntur,  ei  tunc  ergo  hujusmodi  quidam  ordines  in  resnrrecikioe 

ad  numerum  ex  praecepto  Dei  populus  adducitur,  mortuorum,  sicut  designat  Apostolus;  quorum  onli- 

Describe  baec,  o auditor,  in  corde  tuo  dupliciter  et  num  typus  in  boc  libro  et  figura  praefonnaci  niibt 

tripliciter.  Vide  quanta  tibi  transeunda  sujit,  quan-  videtur.  Sed  et  hlud  quod  consociatione  quadam 

’·  Matlh.  X,  50.  Num.  i,  1.  I Tbess.  iv,  14.  *·  I Cor.  xv,  23. 

(85) Godd.  Bellovacensis  et  Tiiron.,  € pervenire.  > disum  in  unam  ex  mullis  quae  apud  Patrem  mt 

Paulo  post  oodd.  Ebroi^nsis  et  Sagiensis,  c adnu-  mansionibus  transferendi. » Sed  omnes  mss.  ut  ia 

mereri  merearis,  ol  visitari  possis.  » nostro  textu.  Consule  lliieiium  Ongenutuomm 

(54)  Codex  Bellovacensis,  c pervenire. » lib.  ii,  quaesi,  il,  num.  9, 10, 11  et  12· 

(55)  Yulgatae  editiones  habent : i atque  ad  para- 


589 


590 


IN  NUMEROS  HOMtLIA  If. 

irlboiiro  ei  connetione,  cdstroritm  positio  et  mete-  A nOMiLIA  It· 

tionis  ordo  describitur,  pertinet  sine  dubio  ad  ali*  Oe  ordine  et  collatione  canrorum0 

qnein  in  resurrectione  mortuorum  statum.  Quod  1.  Prima  Numerorum  lectio  docuit,  quod  eier- 
tres  ad  orieniem  collocatae  dicuntur  tribus,  tres  ad  citus  Dei  qui  exivit  de  terra  iEgypti  et  iter  egit 

occidentem,  tres  etiam  ad  meridiem  (56)  et  tres  per  desertum,  visitatus  sit,  hoc  est,  numeratus  per 
uUimae  ad  aquilonem,  qni  durus  dicitur  ventus ; Moysen  et  Aaron,  ac  per  singulis  quasque  tribus 

sed  et  quod  tribus  Juda,  quae  regalis  est,  ad  orien*  sequestratus  certo  sub  numero  recensitus  sit : quod 

tem  statuitur,  ex  qua  ortus  esi  Dominus  noster,  non  tios  velut  cum  toia  simul  libelli  continentia  expo- 
puto  otiosum,  et  quod  Issacliar  huic  jungitur,  et  nentes,  formam  diximus  esse  pcrscripinin,  quomodo 
Zabiilon,  et  quod  in  quatiior  partes  trinus  iste  populus  Dei  egrediens  de  mundi  hujus  iEgypto,  et 
numerus  ordinatur.  Quae  quamvis  positionum  sua-  ad  terram  repromissionis , id  est , 278  >d 
rum  diversas  habeant  qualitates,  omnes  tamen  in-  virtutum  locum,  vel  ad  regni  coelorum  gloriam 
tra  trinitatis  numerum  continentur.  Et  quod  per  haerediiaiemque  festinans , ordinibus  quibusdam  et 
totas  has  quatuor  partes  in  unum  numerum  colligi-  nierilorum  gradibus  deducatur.  Et  per  haec  ostendi- 
tur eadem  trinitas  semper,  pro  eo  sine  dubio  quod  mus  futurorum  bononiiii  magniGceniiara  in  legis 
sub  tino  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti  ^ imaginibus  adumbratam.  Nunc  vero  leciionis  hujus 
eensentor  omnes,  qui  ex  quatuor  orbis  partibus  iniiium,  quae  hodie  recitata  est,  edocet  nos  qualiter 
venientes  invocant  nomen  Domini , recumbentes  ab  his  qui  Deo  mancipati  sunt , nec  implicant  se 
ciriD  Abraham  et  Isaacet  Jacob  in  regno  Dei.  Haec  negotiis  saecularibus,  componatur  ordo  castrorum, 
a vobis  gaieraliter  indicata  sint  volentibus  lotius  Ait  enim  : i Et  locutus  est  Dominus  ad  Moysen 
sacri  bujus  voluminis  continentiam  mysticam  bre-  et  Aaron  dicens : Homo  secundum  ordinem  snum, 
viter  comprehendere,  nl  ex  bis  intelligentiae  spiri-  et  secundum  signa  sua,  et  secundum  domus  fami- 
talis  occasione  suscepta  unusquisque  et  in  reliquis  liarum  suarum  castra  collocet,  filii  Israel  ex  adverso 
similem , aul  etiam  si  cui  amplius  Deus  revelat,  in  circuitu  tabernaculi  testimonii  considant.  i 
superiorem  et  excelsiorem  persequatur  Indaginem.  Moyses  dicit  : Homo  secundum  ordinem  suum,  et 
Ego  enim  vere  imparem  me  judico  ad  enarranda  secundum  signa  sua,  et  secundum  domos  familia- 
mysteria,  quae  Uber  hic  continet  Numerorum;  mm  suarum  incedat  in  castris ; et  Paulus  didi  : 
multo  autem  inferiorem  ad  illa  , quae  Deuteronomii  < Omnia  honeste  et  secundum  ordinem  flant.  i Et 
volumen  includit.  Et  ideo  festinandum  nobis  est  non  tibi  videtur  unus  esse  Spiritus  Dei,  qui  et  iii 
pervenire  ad  Jesum,  non  illum  filium  Nave,  sed  ad  q Moyse  loquitur,  et  in  Paulo  ? Secundum  ordinem 
Jesom  Cbristiiin.  Prius  tamen  paedagogo  utentes  Moyses  incedi  mandat  in  castris;  secunduinordi- 
Moyse,  et  apud  eum  rudimenta  infantiae  deponentes,  nem  cuncta  geri  in  Ecclesia  praecipit  Paulus.  Et 
sic  teudamus  ad  perfectioiieui  Christi.  Moyses  enim  Moyses  quidem,  qui  legi  ministrabat,  in  castris 
iioii  multa  bella  compressit.  Jesiis  autem  bella  qui-  custodiri  ordinem  jubet : Paulus  vero  tanquam 
dem  universa  compescuit,  pacem  vero  omnibus  Evangelii  minister,  non  solum  in  actibus,  sed  in 
dedit,  iia  ut  scriptum  sit  quia  c cessavit  terra  ipso  habitu  , ordinatum  vult  esse  Christianum  ; ct 
a bellis.  > Terra  repromissionis,  terra  haereililatis,  iJeo  dicit  ** ; (Mulieres  similiter  in  habitu  ornaio.» 
terra  qute  fluit  lac  el  mei,  ab  Jesu  dislrihiiiinr.  Unde  ego  arbitror  quod  non  solum  in  nfliciis 
iBeaiiteniin  imites,  qnia  ipsi»  per  Jesum  chaeredi-  habitu  servari  ordinem  volunt,  sed  dant  intefligi 
labuiii  terram  Sed  et  ipsius  distributionis  iiive-  quod  sit  aliquis  etiam  in  anima  ordo,  de  quo  dica- 
ntes typos  el  imagines  praecessisse.  Non  enim  otio-  lur  quod  unusquisque  incedere  debeat  secuiuluiii 
sum  est  quod  aliis  ultra  Jordanem  terra  dividitur,  ordinem  suum·  Qui  ordo  praecipue  quidem  ex  ope- 
aiiis  intra  Jordanem , el  aliis  primis,  aliis  vero  rum  fructu  indicatur  : nihilominus  autem  et  ex 
secundis,  nonnullis  etiam  tertiis,  el  sic  per  ordinem  magnificentia  sensuum·  Nam.  saepe  accidit,  ut  is  qui 
baerediias  terrae  dividitur ; ubi  unusquisque  requie-  D bamilein  sensam  gerit  et  abjectum,  ei  qni  terrena 
scaisub  ficu  sua,  et  sub  vite  sua  ^*,  et  non  sit  ultra  gapit,  excelsum  sacerdotii  gradum  , vel  cathedram 
qui  exterreat.  Quae  cuncta  magnificis  praesignau  doctoris  insideat  (57);  el  ille  qui  spiritalis  est,  et  a 
mysteriis,  ipse  Dominus  Jesus  in  die  adventus  sui  terrena  conversatione  tam  liber  ut  possit  exaroi- 
non  jam  per  speculum  et  in  aenigmate , sed  facie  ad  nare  omnia,  et  ipse  a nemine  judicari , vel  inferto- 
faciem  iii  veriuie  complebit  unicuique , secun-  ris  ministerii  ordinem  teneat , vel  etiam  in  plebeia 
dum  quod  ipse  noverit  merita  singulorum  , qui  multitudine  relinquatur.  Sed  hoc  est  et  legis  et 
cognitor  cordis  est,  cui  gloria  et  imperium  In  saecula  Evangelii  statuta  contemnere , el  nihil  secundum 
saeculorum.  Arnen.  ordinem  gerere.  Sed  el  unusquisque  nostrum  si  de 

— cibo  et  potu  sollicitus  sit,. et  omnem  curam  in  rebus 

Jos.  XIV,  15.  Mallh.  v,  4.  Zach.  ιιι,ΙΟ.  " I Cor.  xiu , 12.  ’·  Num.  ii,  1,  2.  1 Cor. 

XIV,  40.  Til.  II,  5.  . 

(56)  Coild.  Sagiensis  et  Bellovaccnsis,  t mare,  i Paulo  post  eaedem  editiones  t in  plt*be  a imiliiiinfne 

(57)  Mss.  Beliovacensis,  Turoiiensis,  et  Ebroi-  reliuquaiur.  i Sed  duo  iiiss.  Ebroiceiisis  et  Bello- 
censis,  c insideat.  > Yiilgaiae  ediiioiies  c obsideat. » vaeensis  ut  in  nostro  leiiu. 


ORIGENIS 


ϋ9Ι 


501 


ftxcularibiis  gerat,  nnam  tero  ant  diins  boras  ex 
integro  die  eiiam  Deo  deputet,  et  ad  orationem 
veuiat  in  ecclesiam,  tel  in  transitu  verbum  Det 
audiat,  praecipuam  vero  curam  erga  sollicitudinem 
saeculi  et  ventris  expendat : Iste  non  complet  man- 
daturo quod  dicit,  ut  bomo  secundum  ordinem 
suum  incedat , vel  quod  dicit,  ut  omnia  secundum 
ordinem  fiant.  Ordo  est  enim  statutus  a Christo, 
quaerere  prius  regnum  Dei  et  justitiam  ejus  et  cre- 
dere quod  secundo  loco  baec  nobis  apponantur 
Homo  ergo  secundum  ordinem  suum  incedat.  Pu- 
tasne  qui  sacerdotio  funguntur,  et  iu  sacerdotali 
ordine  gloriantur,  secundum  ordinem  suum  ince- 
dunt,. et  agunt  omnia  qu»  illo  ordine  digna  sunt  ? 
Similiter  autem  et  diaconi  putas  secundum  ordinem 
ministerii  sui  incedunt?  Et  unde  est  quod  saepe 
audimus  blasphemare  homines,  et  dicere , Ecce 
qualis  episcopus , aut  qualis  presbyter,  vel  qualis 
diaconus?  Nonne  haec  dicuntur,  ubi  vel  sacerdos 


hominibus,  tanta  et  in  animis  invenitur  esse  diffe- 
rentia. Sicut  et  sapieiitissimiim  Salomonem  memini 
quodam  loco  dicentem  : < Sicut  diversi  »unt  vultus 
vultibus,  ita  et  diversa  sunt  corda  bominuni.  > Sed 
unusquisque,  ut  ati  Moyses,  seeundum  sigua  sua 
incetlat,  id  est,  ne  is,  cujus  humilia  et  despecut 
sunt  signa,  elatior  incedat,  vel  altior  quam  ani- 
morum suorum  signa  deposcunt.  Et  ut  adbuc 
amplius  diversitatis  signorum  ratio  clarescat,  adde- 
mus etiam  liaec.  Omnes  qui  litteras  norunt,  279 
certum  est  quod  viginti  qualuor  si  Grxca,  viginti 
tria  si  Latina  litterarum  elementa  didicerint,  et  ex 
bis  omnia  qiixciinqtie  scribenda  sunt,  scribunt. 
Aliud  tamen  signum,  verbi  gratia,  alpba  quod  Pau- 
lus scripserit,  babet,  et  aliud  quod  Petrus;  et  sic 
per  singulos  homines,  qui  litteras  norunt,  diversa 
scribendi  per  singulas  quasque  litteras  signa  repe- 
ries.  Unde  et  cbirograplia  singulorum  manibus 
scripta,  propriis  quibusdam  signis  et  Indiciis  agno- 


vel  minister  Dei  ausus  fuerit  in  aliquo  contra  ordi- 
nem suum  venire,  et  aliquid  contra  sacerdotalem 
vel  Leviticum  ordinem  gerere?  Quid  autem  et  de 
virginibus  dicam,  aut  de  continentibus  vel  omnibus 
qui  in  professione  religionis  videntur?  Nonne  st 
quid  inverecundum,  vel  petulans,  si  quid  protervum 
gesserint,  arguit  eos  continuo  Moyses  et  dicit, 
c Homo  secundum  ordinem  suum  incedat?!  Agno- 
scat igitur  unusquisque  ordinem  suum,  et  quid 
dignum  sit  eo  ordine  quem  suscepit,  imelligat,  et 
ita  libret  actus  suos,  ita  etiam  sermonem,  incessum  ^ 
quoque  ipsum  et  babitiim  moderetur,  ut  cum  ordinis 
sui  professione  conveniat , ne  audiat  dici  ad  se  a 
Deo,  quia  cpropter  vos  nomen  meum  blasphematur 
inter  gentes  **. » 

S.  Quid  autem  sit  quod  dicit,  lel  secundum 
signa  sua,  > videamus.  Ego  puto  signa  esse  ea, 
quibus  uniuscujusque  proprietas  designatur  .*  verbi 
gratia,  omnes  quidem  homines  similes  sumus,  sed 
est  propria  quaedam  uniuscujusque  distinctio , vel 
in  ipso  vultu,  vel  in  statura,  vel  In  positione,  vel  in 
habitu,  per  qu®,  verbi  gratia,  Paulus  quia  Paulus 
Vi  designatur,  et  Petrus  quia  Petrus  sit , et  non  sit 
Paulus.  Interdum  autem  etiam  non  videntibus 
uniuscujusque  signi  diversitas  datur,  ut  ex  voce  et 
loquela  agimscat  illum  esse  vel  illum  qui  loquitur  : 1 
ci  secundum  sii®  proprietatis  signum  unusquisque 
etiam  sine  corporali  visione  cognoscitur.  Hoc  modo 
arbitror  esse  etiam  in  animis  signa  diversa.  Et  alte- 
rius quidem  animi  motus  lenior  est,  mitis^  placidus, 
tranquillus,  squalis ; alterius  turbidus,  elatus,  aspe- 
rior, incitatior,  petulaiilior.  Alius  circumspectus, 
cautus,  providus,  sollicitus,  impiger.  Alius  desidio- 
sus, remissus,  negligens,  incautus.  Ei  in  his  alius 
plus,  alius  minus.  Et  audeo  pronuntiare,  quia 
fortassis  quanta  iii  specie  vultus  inest  diversitas 
Matth.  VI,  35.  »·  Rom.  ii,  24.  “ I Cor.  ix,  27. 


scuntur;  et  cum  sint  elementa  eadem,  est  tamen  in 
ipsa  similitudine  litterarum  mulla  dissimilitudo  si- 
gnorum. Igitur  si  Integre  tibi  proposit®  rei  patuit 
exemplum,  veni  nunc  ad  motus  mentis  et  animo- 
rum, quibus  ad  aliquid  concitantur  gerendum.  In- 
tuere singulorum  virorum  chirogr.npha  et  vide  quo- 
modo, verbi  gratia,  animus  Pauli  proposuit  casti- 
tatem, et  animus  nibilominus  Petri ; sed  est  propria 
quxdam  castitas  Petri,  et  alia  castitas  Pauli,  etiamsi 
una  eademque  videatur.  Denique  alterius  ipsorum 
talis  castitas  est,  qiix  requirat  macerari  corpus 
suum,  et  subjici  (58)  servituti,  et  qu®  adhuc  di- 
cat ··  : I Castigo  corpus  meum,  ne  forte  aliis  pr»- 
dicans  ipse  reprobus  inveniar;  > alterius  aolctii 
castitas  talis  est,  qu®  istud  forte  non  timeat.  Simi- 
liter et  justitia  habet  aliquid  proprietatis  in  Paulo, 
babet  et  in  Petro.  Eodem  modo  et  sapientia  c®to- 
rxqiie  virtutes.  Quod  si  etiam  io  bis  nominibus  qu® 
exempli  causa  posuimus,  potest  fieri  ut  cum  unum 
sint  per  Spiritum  Dei,  sit  tamen  aliqua  diversitas  tn 
ipsarum  proprietate  virtutum,  quanto  magis  reliqui 
omnes  homines  propria  quxdain  signa  in  motibus 
animorum  et  anini®  virtutibus  gerunt ?Qu®  Moyses 
mystica  ratione  perspiciens,  scribit  In  lege,  nt 
unusquisque  secundum  signa  sua  incedat  in  castris. 
Poiest  autem  fieri  ut  xmulallone  operum  bonorum 
ab  inferioribus  signis  ad  meliora  ei  magnificen- 
tiora veniamus.  Si  enim  recte  a nobis  intellectum 
esi,  li®c  omnia  qu®  in  lege  scripta  sunt,  formas 
esse  futurorum  bonorum  et  illius  sxculi  quod  ex 
resurrectione  moriuoruiii  speramus , eeriuin  est 
utique  quod  si  in  prxsenli  vita  habuerimus  stodioni 
meliorum,  et  secundum  Apostoli  exemplum  poste- 
riora obliviscentes  ad  ea  qu®  In  ante  sunt  exten- 
damur : In  resurrectione  mortuorum,  ubi  sicut  slells 
ab  stella  differt  in  gloria  ita  et  uniuscujusque  roo 
rita  refulgebunt,  poterimus  utique  ab  inferioribusad 
«*Hebr.  X,  1.  I Cor.  xv,  41. 


(58)  Mss.,  I subjici.  > Libb.  editi,  i subjicere.  > 


m IN  NUMEROS  HOMILIA  III.  SM 

meliora  signa  ei  fulgenliora  transferri,  et  splendi·  A crisi.  Melina  autem  dicimus  ad  comparatioiiein  ^ 
dioribus  sideribus  exaequari.  Atque  intantum  potest  maiorum.  Vere  auleni  melius,  et  vere  rectius,  ac 

natura  humana  in  hac  vita  proGcere,  ut  in  resur*  perfectius  est,  ut  qui  audit  verbum  Dei,  audiat 

rectione  mortuorum  non  solum  stellarum  gloriae,  corde  bono  et  simplici,  audiat  corde  recto  et  pa- 

eed  et  solis  splendori  valeat  exaequari,  secundum  rato,  ut  quasi  in  terra  bona  frueiiflcet  et  crescat, 

quod  scriptum  est  **,  quia  c justi  fulgebunt  iii  re-  Haec  in  praefatione  diximus  propter  nonnullos  eorum 

gno  Dei  sicut  sol.  i Hinc  ergo  est,  quod  et  in  infe-  φΐΙ  ad  audiendum  non  simplici,  nec  lideli  mente 

rioribus  dicit : c secundum  signa  sua,  per  domos  conveniunt.  280  De  quibusdam  dico  calectaume· 

familiarum  suarum.  > Quod  dicit,  i per  domos  fa·  nis,  quibus  fortasse  nonnulli  etiam  eorum  qui  jam 

miliarum  suarum,  i in  Graeco  idem  sermo  positus  baptismum  consecuti  sunt,  socianliir.  i Non  enim 

est,  quem  et  Ibi  Apostolus  dicit,  ubi  ait  : c Hujus  oirnies  qui  ex  Israel,  ii  sunt  Israelliae·· ; i neque 

rei  gratia  curvo  genua  mea  ad  Patrem  Domini  uo-  omnes  qui  loti  sunt  aqua,  continuo  etiam  san- 

stri  Jesu  Christi,  ex  quo  omnis  paternitas  in  coelo  cio  Spiritu  loti  sunt:  sicut  econtrario  non  omnes 

et  in  terra  nominatur.  > Quas  ergo  Ιιίς  Paulus  pa-  qui  in  catechumenis  numerantur,  alieni  sunt  et 

ternitates  dicit,  ibi  familias  posuit  Latinus  inter-  expertes  Spiritus  sancti.  Invenio  enim  in  Scriptu- 

pres,  sed  unus  atque  idem  sermo  habetur  iii  Graeco.  ” ris  divinis  nonnullos  catechumenorum  dignos  habi- 
Istae  sunt  ergo  paternitates,  vel  familiae  quas  Paulus  tos  Spiritu  sancio,  et  alios  accepto  baptismo  indi* 

quidem  jam  ostendit  in  coelis,  Moyses  autem  sub  gnos  fuisse  sancti  Spiritus  gratia.  Cornelius  cate- 

figuris  adhuc  legalibus  describit  in  terris;  secun-  cbumenus  erat  et  antequam  ad  aquam  veniret, 

clam  quas  incedere  nos  monet,  ut  possimus  coele-  meruit  accipere  Spiritum  sanctum.  Simon  bapii- 

siibos  paternitatibus  sociari.  Sunt  enim,  ut  Paulus  smum  acceperat,  sed  quoniam  cum  bypocrisiacces- 

superius  pronuntiavit,  sive  faiuili»  istae  dicendae  sunt,  sit  ad  gratiam,  repudiatura  dono  Spiritus  sancti, 

sive  paternitates  in  coelo,  ex  quibus  forte  est  illa,  quam  Nolo  dubites  et  nunc  esse  in  populo  caiecbume- 

iii  alio  loco  nominat  idem  Paulas  Ecclesiam  primi-  norum  aliquos  Cornelios,  ad  quos  dici  possit,  quia 

Uvorum  ascriptam  iii  coelis·»;  ciii  nos  eveniet  misericordiae  et  orationes  tuae  ascenderunt  in  coe- 

sociari,  si  secundum  ordinem  incedamus  ct  omnia  tum  (59);  et  rursum  in  populo  fidelium  esse  ali- 

seeumlum  ordinem  geramus.  Si  nihil  inordinaliiin,  quos  Simones,  quibus  confidenter  dicendum  sU··: 

iiihil  inquietum , nihil  inhonestum  inveniatur  in  c Q plene  omni  dolo  et  fallaria,  fili  diaboli,  ini- 

nobis,  tunc  et  sicut  flrmamenlum  resplendebimus,  mice  omnis  justitiae.  1 Haec  ego  ad  correpitonecn 

et  sicut  stellae  et  sol  ipse  refulgebimus  in  regno  C mei  ipsius  loquor , non  solum  auditorum.  Umts 

Dei  , per  Christum  Dominum  nostrum  , cui  eiiiin  el  ego  sum  ex  iis,  qui  audiunt  verbum  Dei· 

est  gloria  et  imperium  in  saecula  sxculorum.  .2.  Sed  audiamus  jam  quid  sermo  divinus  loqua- 
Amen.  lur  aj  Moysen.  i Et  loculus  est,  inquit  »·,  Dominus 

HOMILIA  III.  ud  Moyseu,  dicens  : Ecce  ego  assumpsi  Levitas  de 

De  eo  quod  scriptum  est  : 1 Ego  assumpsi  Levitas  medio  Glioruin  Israel,  pro  omni  primogenito  qui 

de  medio  /iliorum  Israel  pro  oinni  primogenito  adaperit  vulvam  ex  filiis  Israel,  redemptiones  eo- 

^ui  adaperit  vulvam,  1 et  reliqua.  Meum  est  enim 

I.  Scriptum  est  de  manna,  quia  secundum  (em-  omne  primogenitum.  Ex  die  qua  percussi  omne 

pus  illud  si  quis  id  ita  assumpsisset  ut  praeceperat  primogenitum  in  terra  iEgypti,  sanctificavi  milii 

Deus,  niili  iretur  ex  eo  ; si  quis  vero  contra  prae-  omne  priinogeniiiiin  Israel,  ab  homine  usque  ad 

cepium  Dei,  et  contra  statutum  divinitus  mo<lum  pecus  meum  erit,  ego  Dominus.  1 Levilae  assu- 

voluisset  assumere,  non  fruereitir  eo,  ut  vitali  cibo,  miinlurpro  primogenitis,  cum  utique  non  sint  pri- 

8cd  vermes  ebullirent  ex  eo.  Ei  ita  iiebal,  ut  una  mogeiiiti.  Levi  enim  tertius  nascitur  cx  Lia.  Pri- 

atque  eadem  species  mannae  aliis  quidem  vermes  p nius  namque  est  Ruben ; Simeon  secundus,  lenius 

el  putredines  generaret,  aliis  vero  salubrem  cibum  Levi ; et  assumuntur  in  primogenitos  ii,  qui  naturs 

conferret,  et  vitae  necessarium.  Igitur  et  nostrum  non  sunt  primogeniti.  Nunquid  h.xc  in  lege  De< 

manna  verbum  Dei  est,  el  apud  nos  ergo  sermo  otiose  scripta  esse  credendum  est?  An  illud  edoce* 

Dei  aliis  eificitur  ad  salutem,  aliis  cedit  ad  poenam,  nos,  quod  apud  Deum  non  illi  primogeniti  habean- 

Et  propter  boc  arbitror  quod  ipse  Dominus  el  Sal-  lur,  qui  corporea  nativitate  praecedunt,  sed  ii  quos 

valor,  qui  est  vivum  Dei  verbum,  dicebat  »^ : i In  proposito  mentis  inspecto,  Deus  ipse  in  ordinem 

judicium  ego  veni  in  hunc  mundum,  ut  non  viden-  primitivorum  judicat  assumendos  ? Sic  enim  apu(i 

ics  videant,  et.  videntes  caeci  fiant.  1 Quanto  me-  Deum  Jacob  posterior  natu  primogenitus  judicatus 

lius  esset  nonnullis  omnino  nec  audire  verbum  Dei,  est,  et  Ireiiedictiones  primillvatiis  (60)  procurata 

quam  audire  cum  malitia,  vel  audire  cum  bypo-  divinitus  parentis  caecitate  suscepit»».  Ex  proposito 

»»  Matth.  XIII,  43.  Num.  11,  2.  »»  Ephes.  in,  14.  »»  Hebr.  xii,  25.  »®  Num.  iii.  »»  Joan.  ix,  3?. 

·*  Rom.  Fx,  6.  »»  Act.  x.  »*  Aci.  xni,  10.  »·  Num,  iii.  11  et  seqq.  »»  Gen.  xxvii. 

(59)  In  cestum.  Codd.  Ebroicensfs  et  Turon.,  sis,  c primitivas.  1 Mox  codex  Sancti  Theodorici, 

^ P®**>“*“*«·  » € procurante  divinitate  parentis  caiciiaie,  · elc. 

(oO)  Codd.  Ebroicensis,  Turonensis,  Beilovacen- 


5^  ORIGCNtS  »i 

eUHim  cordis  qeod  Deo  paloil,  eiiam  priusquam  A el  Manasse  ; in  aquilone  vero  Daii  cum  Mephihalim 
in  hoc  mundo  nascerentur,  aut  aliquid  agerent  boni  et  Aser.  Ex  his  omnibus  quasi  per  quatuor  terrae 

▼el  mali,  pronuntiat  Dominus  de  eis  quia  r Ja·  cardines  In  circuitu  collocatis,  in  medio eomm 

eob  dilexi,  Esau  autem  odio  habui.  · Filii  ergo  ulpoie  Deo  proximi  circa  ipsum  tabernaculum  Del 
Levi  primogeniti  quidem  non  sunt  secundum  car-  constituuntur  Levits.  In  castris  quidem  Juda  qcui 
nero,  sed  pro  jjirimogenitis  assumuntur;  ut  sil  ain-  sunt  ab  oriente,  Moyses  et  Aaron ; in  castris  vero 
piius  aliquid  pro  primogenito  assumi,  quam  pri-  Rubeii , Gerson  ; in  castris  autem  Benjamlii , 
mogeniium  nasci.  i Ecce,  inquit,  assumpsi  Levitas  281  Caath ; ubi  vero  Dan  castra  constituit,  Me- 
ex  medio  filiorum  Israel.  % Dic  simpliciter,  as-  rari  scribitur  collocatus ; et  iu  in  medio  liliorum 
sumpsi  Levitas  ex  lUiis  Israel.  Quid  est  quod  addis,  Israel  ex  omni  parte,  el  (ler  circuitum,  quasi  In- 
et  de  medio  filiorum  Israel?  de  quo  medio  ? Ter-  serti  caeleris  et  innexi  videntur  esse  (ilii  Levi.  Haec 
lius  est  Levi,  ui  supra  diximus,  inter  filios  Israel,  sunt  quae  nobis  littera  legis  exponit,  iii  ex  his  sa- 
De  quo  ergo  medio  assumantur  'Levitae  cuperein  cra mentorum  semina  colligentes,  tanquam  gradibus 
scire.  Invenio  in  Scripturis  beatam  illam  Sunamiti-  quibusdam  ab  humilibus  ad  excelsa , el  a terrenis 
dem  quae  aluerat  aliquando  proplietam,  responden-  coelestia  conscendamus.  Ascende  ergo  nunc,  o 

tein  cum  fiducia  regi  Israel  volenti  sibi  aliquid  con- B auditor,  si  poles,  et  a terrenis  sensibus  intuitu 

ferre  beneficii,  et  dicentem  ·· : i In  medio  populi  mentis  el  perspicacia  cordis  elevare.  Obliviscere 
mei  ego  habito,  i Amplius  autem  el  magnificen-  paulisper  terrena,  supra  nubes  el  supra  ipsum  coe- 
tius  iii  Evaiigelio  video  scriptum  de  Domino  et  luin  gressu  mentis  incede.  Ibi  require  tabcrnacii- 
Salvatore  nostro,  dicente  Joanne**  ; i Medius  ve-  Ium  Dei,  ubi  praecursor  pro  nobis  introivit  Jesus.et 
strum  sut,  quem  vos  nescitis.  > Puto  ergo  eum  assistit  nunc  vultui  Dei  interpellans  pro  nobis.  Ibi, 
qui  nunquam  deciinaverit  ad  dextram,  neque  ad  inquam,  require  quaternos  istos  ordines,  siatio- 
8inistram,dicl  posse  medium  stare,  c qui  peccatum  nesque  castrorum.  Ibi  Israelitica  agmina  el  exco- 
non  fecit,  nec  inventus  esi  dolus  in  ore  ejus  » bias  cerne  sanctorum,  el  ibi  illa  quae  hic  nunc  quae- 
El  ideo  ille  quidem , quia  semper  stat,  medius  riinus  primitivorum  sacramenu  rimare.  Sed  ego 
slare  dicitur.  Si  quis  vero  imitator  ejus  est,  sient  non  audeo  illuc  solus  ascendere,  non  audeo  ine  in 

omnes  sancti,  et  illa  beata  mulier,  cujus  superius  hos  tam  secretos  mysteriorum  secessus  sine  aa- 

fecimus  mentionem,  stare  quidem  non  dicitur.  Non  cioritaie  magni  allcujus  doctoris  immergere.  Non 
enim  potest  fleri,  ut  non  aliquando,  aut  ad  dexirain  possum  Illuc  ascendere,  nisi  praecedat  ine  Paulus, et 

quis  inclinatus  sil,  aut  ad  sinistram,  i Nomo  enim  >pse  mihi  viam  novi  hujus  et  ardui  itineris  osten- 

laundus  a sorde;  nec  si  unius  diei  fuerit  vita  C dat.  Ipse  ergo  apostolorum  maximus,  qui  sciret 

ejus  » Habitare  tamen  dicitur  in  medio  populi  : mullas  esse  non  solum  in  terris,  sed  et  in  coelis 

et  Levitae  ergo  assumuntur  de  medio  filiorum  is-  Ecclesias,  ex  quibus  et  septem  quasdam  Joannes 

rael.  Levitae  sunt  eiiim  qui  non  cognoverunt  dex-  enumerat  * : ipse  tamen  Paulus  ostendere  volens 

Iram  et  sinistram  suam,  sed  sequentes  Mojsen,  id  esse  quamdam  praetereas  eli.im  primitivorum  Ee- 

est  legem  Dei,  non  pepercerunt  patri  nec  matri,  clesiam,  dicit  ad  Hebraeos  scribens  ^ : c Non  enira 

£i  tu  ergo  si.  veniente  lent&iione,  si  veniente  ira  accessistis  ad  ardentem  et  tractabilem  ignem,  sed 
peccati  non  inclineris  ad  dexteram,  neque  ad  si*  accessistis  ad  montem  Sion,  et  civitatem  Dei  viveii- 
nistram,  nec  praevaricatus  fueris  legem  Dei,  sed  tis  Jerusalem  coelestem,  et  muliiuidinein  angeioruin 
stes  in  medio  fixus  et  stabilis,  el  non  inclineris,  collaudantium,  et  Ecclesiam  primitivorum  ascri- 
ne(|ue  curves  genua  tua  peccato,  nec  pecudis  caput,  ptam  in  coelis.  i Igitur  Moyses  per  quatuor  casim 
id  est  stiiltiiis  sequaris  imaginem,  assumeris  de  populum  Dei  divisum  describit  in  terris  : ei  Apo- 
medio  filiorum  Israel,  et  in  primillvoruin  numero  siolus  quatuor  ordines  sanctorum  (61)  describit  in 
collocaberis.  Hacc  pro  eo  quod  scriptum  est,  c ei  coelis,  ad  quorum  singulos  unumquemque  nostrum 
assumam  Levitas  de  medio  filiorum  Israel.  i dicit  accedere.  Non  enim  omnes  ad  omnes  acce- 

5.  Verum,  si  videtur,  recurramus  adhuc  ad  ip-  ^ duiil,  sed  el  alii  quidem  accedunt  ad  montem  Sion, 
sum  ordinem  liisiorise,  qui  refertur  in  Numeris,  et  borum  autem  paulo  meliores  accedunt  ad  civitatem 
ex  ipso  mysterium  primitivorum,  ubi  vel  quomodo  Dei  viventis  Jerusalem  coelestem;  qui  autem  et  iis 
requiri  debeat,  contemplemur.  Igitur  recenseamus  emineniiores  sunt,  accedunt  ad  inultitudinem  an- 
atteniius,  quomodo  distribuuntur  duodecim  tribus  gelorum  collaudantium;  qui  autem  super  istos 
per  ternas  in  quatuor  partes,  et  per  singulas  quas-  omnes  sunt,  accedunt  ad  Ecclesiam  primitivorum 

que  coeli  plagas  certa  statione  considunt  : et  iiive-  ascriptam  in  coelis.  Si  ergo  ex  iis  intellexisti  quis 

iiiemus  Judam  quidem  ab  oriente  statui  cum  Issa-  sil  qrdo  primitivorum,  et  quod  sit  nominis  istius 

cliar  et  Zabulon ; Ruben  vero  ab  occidente,  ctiin  sacramentum,  praepara  te,  cl  enitere  quantum  va- 

Siincoii  et  Gad ; !n  meridie  Ephrein  cum  Benjamin  les,  si  forlq  actibus,  vita,  moribus,  fide,  insiitolis- 

Malacb.  1,4, 5.  ··!¥.  Reg.  iv,  13.  ··  Joan.  i,  46.  ‘ I Peir.  ii.  44.  · Job.  xiv,i,  5.  ‘Apoc.  i,ll. 
*ΙΗ)Γ.  XII,  18,  42,  43. 

(61)  Cudd.  Turon.,  Bolvacciisis  ei  Saucii  Theodorici,  t sanctorum.  » Libb.  editi,  t sanctos,  i 


IN  NUMEROS  HOMIUA  lY. 


m 


que  prolicias,  ut  possis  accedere  ad  Ecclesiam  pri-  A exstincti,  saiiclilieationem  percipere  IsraelUarhin 


initivorum,  quae  ascripta  est  in  ccelis.  Quod  si  non 
tantum  Ydies,  sed  es  paulo  inferior,  accede  ad 
nultitudinem  angelorum  collaudantium.  Quod  si 
nec  ad  istum  ordinem  potes  ascendere,  ad  cirita- 
lem  saltem  Dei  viventis  Jerusalem  coelestem  prope- 
rare comende.  Si  vero  nec  ad  hoc  aptus  es,  saltem 
ad  montem  contende  Sion,  ut  in  monte  salveris. 
Tantum  ne  in  terra  resideas,  ne  in  vallibus  ma- 
neas, ne  in  demersis  et  humilibus  perseveres.  Mihi 
ita  inteliigeiidum  videtur  assumi  primogenitos  G- 
lios  Levi,  qui  minisiranl  Deo,  cl  altari  ejus  taber- 
naculoque  deserviunt,  excubiisque  perpetuis  mini- 
steria divina  concelebraiii. 

4.  Sed  et  quod  ait,  i pro  omni  primogenito,  qui 


primogeniti  omnino  non  possunt.  Quis  ergo  est  iste, 
qui  prlmogeniios  iEgyptiorum,  id  est  principatus 
et  potestates  dsemonum  percussit?  Nonne  Domi- 
nus meos  lesus  Chrisma,  qiii  est  primogenitus 
omnis  SSS  creaturae,  qui  principatus  et  potestates 
adversas  traduxit,  triumphans  eos  in  croce?  Quos 
utique  nisi  ille  percussisset,  et  triuinphasset,  saa- 
ctiGcatio  ad  nos  primiiivalis  venire  nullalenns  po- 
tuisset. CJt  autem  nobis  primogenitorum  benedictio- 
nes donaret,  efficitor  prius  ipse  primogenitas  ex 
mortuis,  ut  sit  in  omnibus  ipse  primatum  tenens, 
et  nos  credentes  resurrectioni  suae  assumeret  pro 
primitivis,  et  in  priroltlvorom  ordine  collocaret,  si 
umen  benedictionum  gratiam  usque  ad  flnem  Gr« 


, , ^ _ 

adaperit  vulvam,  > non  mihi  facile  videtur  disseri  " mam  retineamus,  adjuti  misericordia  ipsius  Domini 
posse  et  explanari.  Neque  enim  quicunque  adape- 
rit vulvam,  continuo  dignus  sanctificatione  primi- 
tivatus  habendus  est,  quia  et  in  Psalmis  legimus  *, 
quod  I alienati  saiu  peccatores  a vulva,  errave- 
runt a ventre,  locuti  sunt  falsa.  i Quod  utique 
stare  secundum  litteram  nullo  modo  potest.  Quo- 
modo etiam  quis  errare  a via  Del  potuit  statim  ut 
de  ventre  matris  exivit?  Aut  quomodo  potuit  faba 
loqui  nuper  editus  puer,  vel  qualemcunque  pro- 
ferre sermonem?  Cum  ergo  impossibile  sit  vel  er- 
rare aliquem  a ventre,  vel  loqui  falsa,  necessa- 
rium erii  et  venirem,  et  vulvam  talem  requiri  ciil 
convenire  possit  boc  dictam  quod  i alienati  sunt 
peccatores  ab  utero,  erraverunt  a venire,  locuti  Q referuntur  omnes  simul  viginti  duo  millia  re- 


nostri  Jesu  Christi,  cui  esi  gloria  et  imperium  (64) 
in  saecula  saeculorum.  Arnen. 

HOMILIA  lY. 

De  eo  quod  eeriptum  e$t  i viginti  duo  milita  nu- 
mero inventoi  e$te  Levit a$ ^ , primogenito»  autem 
filiorum  Itrael  viginti  duo  millia  dueento»  septua^ 
gtttta  tre»m  · 

I.  Numerorum  liber  est,  qui  legitur  nobis,  in  quo 
multm  sunt  numerorum  differentiae,  quae  conscri- 
buntur de  filiis  Israel.  Sed  post  filios  Israel  nume- 
rantur etiam  Levilae  seorsum.  Non  enim  fuerant 
recensiti  cum  filiis  Israel,  et  habetur  eorum  segre- 
gatus quidam,  ac  praecipuus  prae  caeleris  numeros, 


sunt  falsa.  i Et  illa  erfl  vulva,  quam  adaperit  omnis 
primitivos,  qui  sanctificatur  Deo.  Adaperuit  ali- 
quando Deus  vulvam  Liae  *,  quae  erat  clausa,  et  pe- 
perit  patriarchas;  similiter  et RacheI,  ut  pareret 
etiam  ipsa  cujus  visus  erat  perspicax,  el  decorus 
aspectus.  Sed  et  in  multis  aliis  Scripturae  locis  in- 
venies adaperiri  vulvas.  Quarum  si  singula  pro  lo- 
cis consideres,  invenies  quomodo  et  errent  pecca- 
tores a vulva,  el  illi  adaperientes  vulvam,  sanctifi- 
centur in  ordine  primilivoruin.  < El  erunt  mihi,  in- 
quit %Levit«;  meum  est  enim  omne  primitivum  : 
ex  qua  die  percussi  omne  primogenitum  in  terra 
™>hi  sanctificavi  omne  primogenitum.  » 
Notum  est  quid  de  iis  historia  contineat,  quomodo 


peni,  ita  ut  neque  amplius  aliquid,  neque  niinua 
hoc  numero  iovenium  sit.  Post  boc  praecepit  Domi- 
nus numerari  etiam  primogenitos  fllioriiin  Israel 
eodem  ordine,  quo  Levitae  fuerant  numerati,  id  est, 
ab  uno  mense  et  supra,  et  inveniuntur  primogeniti 
filiorum  Israel  viginti  duo  millia,  et  ducenti  septua- 
ginta tres.  Potasne  per  haec  solam  numeri  histo- 
riam docere  nos  voluit  Moyses,  et  nullum  in  iis  di- 
versitatibus numerorum  conclusit  solito  sibi  more 
mysterium?  Nihilne  videbitur  esse  rationis  quod 
ducenti  septuaginta  tres  tantum  abundare  dicuntur 
in  primogenitis  Israel,  el  in  Leviticis  ad  viginti  duo 
millia,  neque  abundare  quidquam,  neque  deesse 
describitur?  Yiginti  duo  quidem  numerus  iii  Scri- 


percussa  sint  primogenita  ^gyptiorum,  cum  popu-  D pluris  divinis,  si  quis  observet , quod  principalibus 


Ius  Israel  educeretur  ex  iEgypto  *.  Hoc  est  ergo 
quod  in  loco  indicatur,  quia  non  prius  sanctificat! 
sunt  primogeniti  Israel  quam  percuterentur  (6%) 
>^gyptiorijm  primogeniti  : el  quasi  causam  sancti- 
ficationis horum,  interitum  el  necem  ponit  illorum. 
Unde  et  liic  intelligendum  est,  esse  quosdam  pri- 
mogenitos etiam  in  ifSgypiiis,  id  est,  in  contrariis 
potestatibus,  quasi  electos  in  malitia  et  primos  in- 
ter (63)  dtemonas  : qui  nisi  percussi  fuerint  el 


quibusdam  causis  ascriptus  sil,  frequenter  inveniet. 
Nam  viginti  duo  prima  apud  Hebraeos  elemenu 
tradunt  esse  litterarum.  Yiginti  el  duo  rursus  a 
protoplasto  Adam  usque  ad  Jacob,  ex  cuJUs  semine 
initium  duodecim  tribus  sumunt,  patres  fuisse  me- 
morantur. Tradunt  etiam  omnium  creaturarum 
Dei  species  intra  viginti  et  duo  numerum  coHigi. 
Sed  et  alia  mulla  In  Scripturis,  si  quis  diligentius 
exsequatur,  sub  hoc  numero  consecrata  reperiet. 


* Psal.  Lvii,  4..  * Gen.  XXX.  ’ Num.  iii,  12, 13.  * Exod.  xi.  * Num.  iii,  39, 43. 

(62)  Mss.  Sagiensiset  Ebroicensis,  c perverteren-  genitos  inter.  > 

1"^·  · vwlgatis  editionibus  dccsi,  i et  imperiumt  t 

(03)  Godd»  Turonensis  el  Ebroicensis,  < primo-  quod  suopletur  e iiiss. 


Μ ORIGENIS  6'» 

Propter  hoc  ergo  el  Levi iil  est«  qui  deserrinni  A conslructiouibiie  exemplari  el  umbrae  coelcsiiiim 


Domino,  el  priroogeniii  fliiorum  Israel  admirabili 
hoc  el  sacrato  numero  lituianiur.  Quod  autem  in 
iliis  Israel  adduntur  ducenti  septuaginta  tres,  ne- 
que oiiosum  milii  videtur,  neque  absokiiionis  viam 
facile  cerno,  nisi  Dominus  velamen  istud  imposi- 
tum a Moyse  iis  littejris  adaperire  nobis  dignetur, 
et  auferre.  Igitur  humani  generis  in  carne  genera- 
tio (sicut  asserunt  qui  in  talibus  periti  sunt)  novem 
quidem  mensibus  continetur  in  vulva,  sed  non  prius 
moveri  fertur  ad  partum  quam  etiam  decimi  men- 
sis triduum  transeat  et  ita  invenitur  quod  nume- 
rus iste,  id  est,  ducenti  septuaginta  tres  diea  illos 
indicent,  qui  ex  novem  inensibiis , et  triduo  mensis 
decimi  coliiguDliir,  et  fiunt  simul  ducenti  septua- 
ginta tres  dies  isti,  quibus  humano  generi  in  litinc 
mundum  praebetur  ingressus.  Et  ita  in  viginti  qui- 
dem et  duobus  numeris,  omnium  simul  creaturarum 
rationibus  mysticis  silmma  colligitur.  Iu  his  vero 
quae  ex  abundanti  in  primogenitis  inveniuntur 
Israel,  etiam  mysterium  liuinanae  generationis  ex- 
primitor. Post  haec  cum  in  tres  ordines  divisi  es- 
sem filii  Levi,  et  ex  tribus  nominibus  prlncipum 
singuli  quique  ordines  censerentur  (65),  etiam  in 
ipsis  diversitates  quaedam  non  sine  mysteriis  ascri- 
buntur. Nam  fliiorum  Caatb  primus  ordo  describi- 
tur, et  merito  : ex  ipso  enim  descendit  Moyses  el 
Aaron,  quibus  sacerdotii  sumina  committitur.  Ex 
Ipso  enim  nascitur  Amram.  Ex  Amram  autem 
Moysea,  ei  Aaron.  Secundus  ergo  est  Gersoii^qiii 
primus  quidem  tn  nativitate,  sed  secundus  habetur 
in  ordine.  Sic  enim  Scriptura  dicit  : c Fiiti  au- 
tem Levi,  Gerson,  Caaili  et  Merari.  » Sed  cx  filiis 
Caatli  duo  rursus  ordines  diriguntur,  et  Ii  quidem 
qui  ex  Aaron  descendunt,  sacerdotio  mancipantur, 
pars  vero  reliqua  ad  mintslrandurn  sA<^6rdotibiis 
ordinatur,  et  idcirco  in  quatuor  partes  Levltarum 
dividuntor  officia,  ut  sacerdotio  quidem  fungantur 
Aaron  el  filii  ejus.  Sancta  autem  sanctorum  iii 
portent  in  bumeris  suis  ii  qui  reliqui  sunt  ex  po- 
pulo Caatb  (66).  Qum  auiem  ad  tabernaculum  per- 
tinent testimonii  vel  ad  atria  ejus,  et  pelles,  vel 
etiam  velamenta,  et  qiisecunque  sunt  minus  dura, 
et  ad  onus  levia,  ut  procurent  filii  Gerson.  Colum- 
nas vero  tabernaculi,  et  bases  ejus,  ci  seras  (67),  j 
ut  portent  filii  Merari.  Idcirco  et  in  recensendis  eis 
desigiianter  Scriptura  commemorat,  ut  recensea- 
tur virtus  Merari  : virtute  enim  opus  est  ad  por- 
tandas hujusmodi  sarcinas. 

2.  Sed  redeamus  aliquando  ad  aposlolam  Paulum, 
qui  baec  omnia  libero  jam  et  revelato  283  oculo 
mentis  aspiciens,  et  veleris  Testamenti  velamen 
abjiciens,  ait  quia  prior  populus  in  hujusmodi 

*·  Num.  III,  17.  “ llebr.  viii , 5.  Nuin.  iv,  2, 

(65)  Codex  Sancli  Theodorici,  c principatum  sio- 
gtiii  quique  ordines  consequerentur.  » 

(66)  Idem  codex,  c exemplo  Gaalli.  » 

(67)  Codd.  Ebroicensis  el  Sagieiisis  pro,  f el  se- 
ras, I legum,  f ac  semissas.  > 


deservierii.  El  haec  audiens,  considera  ne  forte  isti 
quatuor  ordines  castrorum  exemplum  sint  el  um- 
bra illorum  quatuor  ordinum,  quos  ad  Hebraeus 
scribens  Paulus  enumeravit  in  cmlis.  El  rursus 
Israeliiicis  quatuor  ordinibus  castrorum,  quaternos 
adjice  Levitarum ; quae  nos  non  tam  explanare  el 
aperire,  quam  contigisse  [latilummodo,  el  pario· 
ribus  sensilius  (si  qui  tamen  sunt  qui  puros  bue 
el  liberos  a saecularibus  cogilalionibus  (68)  sensus 
detulerint)  indicasse,  el  leviter  perstrinxisse  suffi- 
ciat. i Accipe,  inquit*·,  numerum  liliorum  Caatb.» 
Ecce  iterum  alius  introducitur  ordo  numerorum. 
Numerali  sunt  jam  filii  Levi  ab  uno  mense  el  sa- 
pra (69),  nunc  nuineranlur  filii  Levi  a vicesimo 
^ quinio  anno,  sed  non  ut  in  caeleris  wipra,  sed  us- 
que ad  quinquagesimum  annum,  et  fil  isle  praeci- 
puus numerus  et  electus.  Additur  enim  iis  : « Om- 
nis, inquit**,  qui  procedit  ad  ministrandum  ad 
opera  labcrnaculi  testimonii.»  Isti  sunt  qui  nu- 
merantur meliore  quodam,  et  praecipuo  numero. 
Sicut  enim  in  filiis  Israel  dicebatur  : c Omnis  qui 
procedit  ad  prcelium  iii  filiis  Israel; » ita  et  bic  di- 
citur : c Omnis  qui  procedit  ad  ministerium,  ol  fa- 
ciat opera  in  tabernaculo  testimonii. » Post  haee 
diciliir  qiiae  sint  opera  filiorum  Caatb  in  medio  fi- 
liorum Levi  secundum  plebes  suas  in  labernacnlo 
testimonii.  « Introibit,  inquit  *\  Aaron  et  fiiii  ejus, 
cum  elevata  fuerint  castra,  et  deponent  velum,  qim 
tegantur  sancta,  el  operient  ex  ipso  velo  arcam 
testamenti. » El  post  baec  septem  quasdam  species 
enumerantur,  quae  praecipiuntur  operiri.  Primo  io 
Jo»;o,  ut  omnium  pretiosior  ipsa  arca  lesiamcuii 
operiatur  velo  quo  prius  velabatur,  sed  ct  pelle  de- 
super hyacinthina  tegatur.  Additur  etiam  aliod 
Velamen  desuper  liyaciiiiliinum.  Secundo  in  Ιο<*ο 
mensa  operitur.  Tertio  candelabrum.  Quarto  al- 
tare aureum.  Quiolo  vasa  ministerii.  Sexto  operi- 
mentum altaris  cum  quibusdam  velamentis  appo- 
nitur. Septimo  in  loco  operitur  et  labriiiii,  et  nihil 
horum  omnium  nudum  relinquitur,  aut  revelatum. 
Denique  additur  etiam  praeceptum  hujusmodi : < No- 
lite, inquit  *·,  exterminare  de  tribu  sua  plebem 
Caatb. » Quo  scilicet  exterminandos  esse  se  sci- 
rent, si  forte  ad  ha‘C  luoveuda  manus  suas  mitic- 
reiil,  nisi  unumquodque  eorum  prius  a sacerdo- 
tibus fuisset  obtectu III. 

3.  Nunc  ergo  redeamus  ad  istud  tabernaculum 
Ecclesiae  Dei  viventis,  et  videamus  quomodo  haec 
singula  observari  oporteat  in  Ecclesia  Dei  a sacer- 
dotibus Christi.  Si  quis  vero  sacerdos  est  cui  vasa 
sacra,  id  est,  mysteriorum  sapientiae  secreta  com- 
missa sunt,  discat  ex  iis,  et  observet,  quomodo 

ibid.,  5.  *^  Num.  iv,  5.  ··  ibid.,  48. 

(68)  Codex  Sancli  Theodorici,  c tentaiioniboi· » 
Paulo  post  omnes  mss.,  c accipe,  inquit,  nume- 
rum. I Libb.  editi,  f accipiat,  inquit,  Hiiiiiertiiu. » 

(69)  Codex  Sancli  Theodorici,  c ab  uno  anno  et 
snpra. » 


60i 


IN  NUMEROS  HOMILIA  >. 


m 


^ ^ ...» ^ «ti·-  * ”» w;  nrr  =aZ.''.."rr : 


gumus  el  populas  in  acqoisiUonem  tanluro  ul 
accepum  grallam  vita»  roerills  exsequentes,  «ligni 
habeamur  saneio  miuisierio : ut  cum  discesserimus 
de  hac  rita,  mereamur  assumi,  ul  supra  dixinius, 
inter  sacerdotes  Dei,  et  ministrantes  arc«  testa" 
menti,  in  arcanis  scilicet  et  reconditis  mysteriis, 
revelata  facie  gloriam  Domini  speculemur,  el  in- 
grediamur terram  sanctam,  cnjus  harediiatem  nobis 
pnesiabit  Dominus  noster  Jesus  Christus,  cui  est 
gloria  el  imperium  in  smcula  saeculorum.  Amen. 
BOUILIA  V. 

D<  eo  quod  teriplum  eu  : * Noliie  exterminare  de 
Φ tribu  sua  plebem  Caaut,  · 

!.  Responsa  «lans  Dominus  ad  M<>ysen  et  Aaron, 

B dicit  ” : « Nolite  exterminare  de  tribu  sua  plebem 
Caath  de  medio  filiorum  Levi,  sed  hoc  facite  eis, 
et  vivent  et  non  morientur  cum  acce.lent  ad  Sancta 
sanctorum,,  ct  reliqua.  Primo  intelligam«is  ea. 
qiim  secundum  litteram  referuntur,  et  iia  prae- 
stante Domino  ab  intellectu  litterae  ascemiemus  ad 
inlelligeiiliam  spirilalem.  liitellige  ergo  prius  ipsam 
collocationem  tabernaculi  testimonii , intellige  et 
Sancta 'sanctorum,  qu«  interjecto  a sanctis  vela- 
mine  dirimuntur,  quae  inspici  non  licet  ab  ullo  ho- 
minum,  nisi  a sacerdotibus  solis.  Post  ba:c 
quomodo  ubi  ventum  fuerit  ut  castra  moveant  felu 
Israel,  solvitur  ubernaculum,  ct  Aaron  ac  filu  eju» 
sacerdotes  intra  Sancta  sanctorum  operiunt  snignla 
..  . ...  qumqtie  operimentis  ac  velaminibus  suis,  et  obtecta 

Ea  vero  qu»  graviora  sunt  el  duriora,  non  tam  q felinquentes  in  eodem  quo  fuerant  loco,  intro- 
raiionabilibns  quam  mulis  portanda  animalibus  Qr,os  Caath,  qui  ad  istud  officium  deputati 

imponuntur.  Sed  ct  in  ipsis  est  aliqua  differentia.  gu„,,  et  faciunt  eos  elevare  humeris  suis  omnia  illa 
Nam  ilU  qui  graviora  et  duriora  observant  mini-  maniig  sacerdotalis  obtexerat.  Et  propter  loc 

sieria,  pinra  habent  animalia.  Unaluor  enim  plau-  a Domino  : « Ne  exterminelis  de  tribu  sua 

stra  dantur  Oliis  Merari.  Filiis  autem  Gerson  quia  pj^ijem  Caath; » quasi  in  eo  exterminandi  essent, 

erant  prope  Blios  Caath  duo  tantum  plaustra  suf-  gj  S;,„cia  s.mctorum  nuda  el  patentia  contigissent, 

eciuiit.  ex  quibus  ostenditur  quod  operibus  quidem  ,ion  solum  non  contingere,  sed  ne  intueri 

^ ’ · quidem  fas  erat  non  velata.  Si  intellexisti  «l«Ul 

bisturiac  ordo  contineat,  ascende  nunc  ad  splen- 
dorem mysterii : el  legis  spiritalis  lumen,  si  purus 
libi  est  niemis  oculus,  contuere.  Si  quis  «ligims  cx 
iis  qui  Deo  ministrant,  divina  capere  el  videre  my- 
steria, ad  quse  contuenda  caiieri  minus  capaces 
sunt,  hic  Aaron,  vel  filius  Aaron  esse  intelligiiur, 
® qui  ingredi  potest  ad  ea  quae  adire  aliis  fas  non 
est.  Si  quis  ergo  talis  est,  huic  soli  revelata  patet 
arca  testamenti,  liic  videt  urnam  in^y*_ 
bentem  manna,  liic  considerat  et  intelligit  propi- 
tiatoriuin.  liic  inlnetur  el  cherubiiii  ulrumque, 
et  iiiensain  sanciam,  et  candelabrum  luminis,  m 
altare  incensi.  Iste  hmc  considerat  ct  intelligit 
spiritaliter,  id  est  qui  verbo  Dei  el  sapienti®  my- 
steriis operam  dat,  el  Deo  soli  in  sanctis^  vacaU 
Sciat  sane  cui  h®c  revelantur,  el  ipiritaliier  iit* 
spicienda  creduntur,  non  sibi  lutum  esse  aperire  ea,, 
et  pandere  quibus  non  licet  pandi,  sed  opciire 


nec  lacile  proferre  ad  publicum.  Aut  si  res  poscit 
proferre,  et  Inferioribus,  id  est.  Imperitioribus  tra- 
dere, ne  nuda  proferat,  ne  aperta  ostendat,  el  pe- 
nitus patentia,  alioquin  homicidium  facit,  el  ex- 
terminat plebem.  Exterminatur  enim  omnis  qui 
secreta  et  ineffabilia  sacramenta  contigerit,  non- 
dum meritis  et  scientia  in  sacerdotii  ordinem  gra- 
«lumque  translatus.  Solis  enim  fliiis  Aaron,  sacer- 
dotibus scilicet,  ipsam  arcam  testamenti,  el  men- 
sam, et  candelabrum,  el  si  quid  est  eorum  qu» 
supra  comprehendimus , nuda  ac  revelata  videre 
concessum  est.  Alii  autem  operta  h®c  videant,  imo 
potius  velata  haec  in  humeris  suis  portent.  Et  filii 
quidem  Caath,  quoniam  ipsi  licet  non  sint  sacer- 
dotes, sunt  proximi  sacerdotibus,  in  humeris  suis 
possunt  ista  portare ; alii  vero  sarcinas  suas,  el 
ministeria  nec  in  humeris,  sed  in  plaustris  ponunt. 
Ul  enim  prmvenicntes  lectionem  dicamus  aliqua 
etiam  ile  iis  qnm  locus  admonuit,  cum  offerrentur 
a singulis  quibusque  tribubus  plaustra,  quatiior 
ex  iis  acceperunt  filii  Merari , duo  amem  Gerson 
filii.  Illi  vero  qui  horum  meliores  sunt,  plaustra 
non  accipiunt.  Intuere  ergo  nuiic  cujusmodi  di- 
visio efficitur  in  officiis  ministerii,  divini,  et  quo- 
modo illa  quidem  qu®  sancu  sunt,  non  impo- 
nuntur portanda  animalibus  mulis,  sed  rationa- 
biles esse  debent  homines,  et  in  humeris  suis  por- 
tare vasa,  quibus  ministrantur  Sancta  sanctorum. 


durioribus,  et,  ut  ita  dicam,  crassioribus,  plures 
sunt,  qui  velni  animalia  inserviunt  : ad  ea  vero 
quae  raliouabilibus  procuraniur,  pauci  ex  iis  qui 
iu  ilis  loslnicli  aut  eruditi  videntur,  accedunt.  Nara 
ad  illa  qute  mystica  sunt,  el  in  secretis  recondita, 
el  solis  sacerdotibus  patent,  non  solum  nullus  ani- 
malis homo  accedit,  sed  ne  ipsi  quidem  qui  ba- 
bere  aliquid  exercitii  ei  eruditionis  videntur,  non- 
dtiti)  tamen  meritis  et  vita  ad  sacerdotalem  gra- 
tiam conscenderunt.  Non  solum  per  speculum  ea 
el  in  aenigmate  vident,  sed  et  ot>erta  el  velata  siis- 
cipinntg  el  In  humeris  portant,  quo  scilicet  magis 
ea  actu  operum,  quam  scienti»  revelatione  cogno- 
scant. Quia  igitur  hujusmodi  dispensatio  est  myste- 
riorum Dei  el  ministerii  quod  habetur  in  sanctis, 
tales  nos  exhibere  debemus,  ul  digni  efficiamur 
ordine  sacerdotii,  ne  velul  irrationabilibus 
nobis  onera  gravia  imponantur,  sed  tanqnain  ra- 
tionabiles el  sancti  sacenloialibus  officiis  depuie- 


I Pei.  II,  9.  ” Num.  iv,  18. 

fifij  Codex  Sancti  Theodorici,  « ordine  sacerdoUi  sancti,  nc  vel  irrationabilibus  deputemur.  »■ 


m ORIGENIS  M 

debet  singnJa*  et  eperta  caeleris  minos  capacibus  A bsec  et  operienda,  obi  caeleris  dari  ea  et  in  epm 
tradere  portanda  in  humeris,  et  cerricibus  impo-  proferri  ratio  poposcerit 

nenda·  Com  enim  ex  rerbis  mysticis  eruditi , et  2.  Post  haec  dicitur  de  Leritis  : qol  opemtnr  a 
perfecti  quoque  dociores  opera  populis  injungunt,  et  Ticcsimo  quinto  anno  et  supra  usque  ad  qninqna· 

plebs  agit  quidem  et  implet  quae  mandantur,  non  gesimiim  annum,  i Omnis,  inquit  qoi  proeedk 

tamen  eonim  quae  geruntur  intelligit  rationem  : quid  ad  opus  operum  et  ad  opera  quae  portantur  tabcr- 

aliiid  geritur,  nisi  operta  et  velata  Sancta  sanctorum  naculi  testimonii,  i Observa  in  bis  dislinetioMi 

super  humeros  portantur?  Et  ut  adhuc  manifestius  sermonum  divinae  Scripturae.  Obi  de  operibus  iite- 

quae  dicuntur  advertas,  exemplis  te  ex  divinis  toIii·  rum  Israel  loquitur,  non  dicit  opera  operum»  sed 

millibus  adhibitis  informabimus.  Moyses  intelli-  sola  opera.  Obi  vero  de  officiis  Levitarum,  noe  di- 

gebat  sine  dubio  quae  esset  vera  circumcisio,  inteN  cit  sola  opera,  sed  opera  operum.  Sicut  enim  seni 

ligebat  quod  esset  venim  Pascha,  sciebat  quae  essent  quaedam  sancta,  sunt  autem  et  alia  sancta  saneio- 

verae  Neomeniae,  et  quae  vera  Sabbata  : et  cum  haec  rum  : ita  sunt  quaedam  opera,  et  alia  op«*ra  ope- 

omoia  iiiteilexisset  in  spiritu,  verbis  tanfen  ea  per  rum.  Onde  videtor  rollii  quia  Moysee  ubi  sensit 

rerum  corporalium  species  adumbralioiiesque  ve-  esse  quaedam  opera  visibilia  quidem , sed  qoibus 

labat:  et  cum  sciret  verum  Pascha  immolan- ^ iiiesset  interior  alia  mystica  et  occulta  intelligeatia, 
dum  esse  Cbristiim , ovem  corporalem  immolare  haec  non  solum  opera,  sed  opera  operum  dixerh ; 

mandat  in  Pascha.  Cumque  sciret  diem  restiim  quae  vero  communia,  et  praesentis  solam  temporis 

agi  debere  in  azymis  sinceritatis  et  veritatis,  opera  intellexit,  haec  solum  opera  nominaverit. Sani 

tamen  de  farinae  azymis  praecipiebat  agi  diem  ergo  quaedam  opera  operum  quae  ego  poto  esm 

festum.  Haec  ergo  ct  hujusmodi  erant  Snncia  omnia  haec,  de  quilras  vel  iii  praesenti  lectione,  vd 

sanctorum , quae  eum  Moyses  portanda  exteris  in  Exodo  ei  caeteris  locis  sub  occiiUis  praeeipitar 

traderet,  id  est  rebus  et  operibus  implenda,  eo-  mysteriis,  et  pro  parte  in  praesenti,  pro  parte  veru 

operta  tamen  ea  et  velata  communi  sermonum  tra-  explendis  in  futurum.  Qum  tamen,  ut  diximiis, 

debat  eloquio.  Humeri  autem  quod  operum  indicium  opera  operum,  non  cuilibet,  sed  Leviiis  solis  tn- 

teneant,  in  mullis  Scripturx  saepe  locis  ostendi-  denda  mandantur.  Et  inter  Levitas  ipsos  non  prins 

mus.  Sed  et  in  ecclesiasticis  observationibus  sunt  ad  haec  opera  quisquam  vocatur,  nisi  a vicesisM 

nonnulla  hujusmodi , quae  omnibus  quidem  facere  demum  et  quinto  anno  vite  suae  usque  ad  qviiiqva- 

necesse  est,  iiee  tamen  ratio  eorum  omnibus  pa-  gesimuni.  Sed  non  caret  sacramento  ne  ipse  qui- 

ict.^am  quod,  verbi  gratia,  genua  flectimus  oran-  ^ dem  viginli  quinque  et  quinquaginta  niimenis  anno- 
tes, et  quod  ex  omnibus  coeli  plagis  ad  solam  orten·  rum.  Naro  in  vigiiut  quinque  numero,  quinque  sen- 
tis pariem  conversi  orationem  fundimus  (7t),  non  suum  perfectio  declaratur,  ita  ui  quiuqoics  qniaa 

facile  cuiquam  puto  ratione  compertum.  Sed  et  numerentur.  Quod  utique  indicat  eum  vocari  ad 

285  Eucharistiae  sive  percipiendae  sive  eo  ritu  quo  opera  operum  in  mysterio  peragenda,  qai  ex  omni 

geritur  explieandie,  vel  eorum  quae  geruntur  iii  parte  multiplicatis  ei  purifleatis  sensibus  inveuitor 

baptismo  verborum,  gestorumque  et  ordinum  atque  esse  perfectus.  Quinquagesimus  autem  nvinens 

interrogationum  ac  responsionum  quis  facile  expii-  quod  remissionis  et  indulgentiae  teneat  aacramen- 

cei  rationem?  Et  tamen  omnia  hxc  operta  et  velata  luin,  in  multis  Scripturarum  locis  saepe  et  abun» 

portamus  super  humeros  nostros  : cum  ita  imple-  danier  ostendimus.  Nam  et  quinquagesimos  annus 

musea  et  exsequimur,  ut  a magno  pontiflee  atque  est  qui  et  jubilaeus  dicitur  apud  Hebraeos,  in  qiwcl 

ejus  filiis  tradita  et  commendata  suscepimus.  Gun-  possessionum  ei  servitutis  et  debiti  fit  remissio,  ei 

cta  haec  ergo  et  horum  similia  cum  gerimus,  nec  quinquagesimus  dies  post  Pascha  festus  tradituri· 

tamen  eorum  assequimur  rationem,  levamus  hume-  lege.  Sed  et  Dominus  In  Evangelio  cum  paraboba 

ris  nostris  et  portamus  adoperta  et  oblecta  divina  remissionis  doceret  et  indulgentia,  debitores  quos 

mysteria,  nisi  quis  sit  inter  nos  Aaron  aut  flliiis  d introducit,  unum  in  quinquaginta,  et  alium  inquiii- 

Aaron,  quibus  ista  conceditur  nuda  ei  revelata  per-  gentis  fuisse  denariis  dicit  obnoxios.  Quinquaginu 

spicere.  Ita  tamen  conceditur, ut  sciant  sibi  velauda  autem  el  qiiiiigeiui  cognatus  esi  numerus.  Decads 

*·  Num.  IV,  47. 

(71)  Ad  solam  orientis  partem  ronversi  orationem  ούρανου,  κατά  άνατολάς,  ύπομιμνησκόμενοι  χαί  της 

fundimus.  Idem  docet  Origeiies  sub  finem  libelli  άρχαίας  νομής  του  κατά  άνατολάς  τεαραβείσου, 

De  oratione.  Idem  videre  esi  apud  Clementem  Aie-  ό πρώτος  &νθρωπος  άθετήσας  τήν  έντολήν , δφε^ς 

xandrinuni  Stronu  vii,  el  apud  auctorem  Qua*$l.  et  συμβουλίςι  τεειοΑεΙς,  ΑπεβληΟη.  c Deinde  cuncti  pa- 

respons.  ad  orthodoxos^  resp.  i18,  ubi  ait  : T6  Βϊ  riier  coiisurgeiiies,  el  iii  orientem  contemplantes, 

Εθος  παρ'  ών  εΓληφεν  ή Έχχλι^σία  τδ  εΟχεσθαι , egressis  calecliumcuis  el  poe  η i leni  ibus,  orent  Deuni 

παρά  τούτων  είληφέναι  χα\  τΒ  που  εΟχεσθαι.  Τούτο  qui  uscCiidil  super  coeliiiii  coeli  ad  orieiitein,  ac 

Bk  παρά  των άγΙων  άποστόλων.  Revera  ab  apostolis  recordantes  antiquam  possessionem _ paradisi,  ad 

hunc  Ecclesiae  morem  tradiiiiin  esse  ducet  auctor  Con-  orietiiein  sili,  unde  primus  homo.  Dei  mandato  ae- 

^iitntionum  aposloUcnrum  lib.  ii,  c:ip.  57.  p.  207  : glecto,  persuasus  consilio  serpentis,  ejectus  fuiL» 

Ka\  μετά  τούτο  συ μφώνως  &παντες  έξαναστάντβς  xal  Veriimtainen  mos  i iiflcclciidt  corporis  versus  na- 

έπ*  άνατολάς  χατανοήσαντες,  μετά  τήν  των  χατηχου-  sceniem  solem  non  placuit  S.  Leoni  sero.  7 Df 

μένων  κα\  τήν  των  μετανοούντων  Εξοδον,  προσευξά-  Christi  /Vattr.,  c,  4, 

σθωσαν  τφ  θεφ,  τφ  έπςβεβηχότι  έπ\  τδν  ούρανδν  τον 


005  IN  NUMEROS  HOMILIA  V.  $0% 

enim  qitliiqnngiaia  faciunt  quingentos.  Sed  et  es  A niunt, propitia lorium  nomineitlar.  At  qui  inemeriiit 
iJia  parie  numerus  iste  sacrstus  fiu  Septem  enim  mulUlodinem  scientiae,  et  abundantes  diritias  in 
sepiimsiiis  si  addatur  imius  numeri  perfectio,  quin-  agnitione  Dei,  cherubim  intelligi  possunt.  Clieru- 
qnaginta  faciunt  dies.  Similiter  et  septuaginta  se-  bim  namque  in  nostra  Jingua  multitudo  identim  in- 
piinmoie  si  addatur  unius  decadas  consuromaiio,  terpreiatiir·  Sed  bos  omnes,  qui  per  baec  singula 
f:iciunt  quingentos.  Quod  et  si  abundantius  adhuc  quae  supra  enumerata  sunt  designantor,  portari 
sacramenta  quinquaginta  et  quingentorum  numeri  necesseest,  et  portari  in  bumeris.  Unde  fortassis, 
placet  colligere,  baberous  et  in  boc  ipso  qui  in  ma-  ut  ego  opinor,  angeli  qui  ordinati  sunt  propter 
nibus  est  Numerorum  libro  ubi  de  hostium  spo-  eos,  qui  baeredifatem  capiunt  salutis  ipsi  sint, 
iiis  quidam  quidem  offerunt  in  dona  Dei  quinqiia-  qui  singirlos  eorum  quos  supra  diximus  portam, 
gesimam  · portionem  , qui  non  processerunt  ad  Cum  enim  solutum  fuerit  tabernaculum  lioc,  et  eoe- 
bellum,  quidam  vero  quingentesimam ; et  utique  non  perimus  (72)  ingredi  ad  illa  sancta  , et  pergere  ad 
inaniter  etiam  hic  quinquagesimus  et  quingentesi-  locum  repromissionis,  ii  qui  vere  sancti  sunt,  et  in 
mus  numerus  habetur.  Sed  et  in  Genesi  ubi  Deus  sanctis  sanclorom  habentur,  angelis  sine  dubio  sub- 
iractabat  de  indulgentia  Sodoinornm  si  forte  pos-  vectantibus  incedunt,  et  usqueqiio  requiescat  taber- 
sent  ad  am  pervenire,  hujusmodi  mysterionim  ^ nacuhim  Dei,  portantur  in  hitnieris  et  extoiluntiir  in 
roiiscius  patriarcha  Abrabam  a quinquagesimo  nu·  manibus.  Quod  prospiciens  in  spiritu  Propheta  dice- 
mero  incipit  pro  indulgentia  Sodomorum  Domino  hat  ** : c Quoniam  angelis  suis  mandavit  de  te,  ot 
supplicare,  et  dicit  : c Si  inventi  fuerint  quin·  in  manibus  loilant  le,  ne  forte  offendas  ad  lapidem 
qoaginia  In  civitate,  non  salvabis  propler  quinqua-  pedem  tuum. » Quod  quidem  dictum  putavit  diabo- 
ginu  civitatem?  · Ius  de  Salvatore  accipiendum,  sed  cspcatus  malitia, 

3.  Sed  ad  propositum  revertamur.  Oportet  ergo  non  inieilexit  eloquia  Domini  mystica.  Neque  enim 
operari  Levitas  in  sanctis  usque  ad  quinquaginta  Salvator  meus  angelis  indigebat,  ut  non  offenderet 
annos.  Inferiores  quidem  opera,  meliores  vero  opera  ad  lapidem  pedem  suum.  Namque  calumniatur  dia· 
operum  : iioriim  autem  superiores  , spiritalibus  l>olus  Scripturam  divinam,  qui  baec  de  Salvatore  dicta 
officiis  deservire,  et  introire  in  Sancta  sanctorum,  protulerit:  non  de  illo,  sed  de  omnibus  sanctis  hoc 
ibique  operire  quae  operienda  sunt,  et  tradere  filiis  dicitur,  quia  angelis  sujs  mandavit  Dens  pro  populo 
Caaib  portanda  humeris,  et  manibus  evehenda. Sed  ^tio,  ut  noo  offendat  ad  lapidem  pedem  suum.  Sed 
et  reliquis  onicuiqiie  secundum  ea  qu»  jam  supe-  ^1  omnia  quae  in  hoc  .psalmo  scripta  sunt.  Justis 
rius  saepe  disaerta  sunt  ordinantur.  Verum  ne  nimia  ^ quibusque  magis  quam  Salvatori  conveniunt.  Libe· 
barc  operiroenloruin  velamentorumque  cautela  de-  Dominus  a ruina,  et  daemonio  meridiano 

sperationem  quamdam  et  moeslitiam  generet  audi-  non  Salvatorem,  quod  absit  a nobis  ita  inteiligere, 
loribus,  pauca  aliqua  quae  ei  nobis  pandere  lutum  omnem  justum.  Justi  enim  sunt,  qnl  indigent 
til,  et  vobis  fas  sil  aspicere,  quoniam  quidem,  ut  adjutorio  angelorum  Dei,  uti  ne  a daemonibus  sub- 
)rius  diximus,  genus  regale  et  sacerdotium,  gens  ruantur,  et  ne  corda  eorum  sagitta  volante  in 

(ancla  et  populus  in  acquisitione  dicti  sumus  tenebris  terebrentur.  Per  ipsos  angelos  sub  eodem 

(perire  teiitabimus.  Inielligamus  ergo  labernacu-  mysterio  Paulus  portandos  esse  quosdam  confirmat 
uin  tesiiinoiiil  omnes  sanctos,  qui  sub  testamento  to  nubibus  cum  dicit  : c Sed  et  nos  qui  vivimus, 
>ei  censentur : et  in  boc  tabernaculo  esse  quosdam  qut  reliqui  sumus,  simul  cum  illis  rapiemur  in  mi· 
eisiores  meritis  et  gratia  superiores:  et  ei  iis  ali-  bibus  obviam  Christo  in  aera,  i Rapiuntur  ergo  ah 
[uos  quidem  candelabrum  dici,  ipsos  forte  aposto-  angelis  ii  qui  penitus  purgati  et  leves  effecti  sunt  a 
>s,  qui  illuminant  accedentes  ad  Deum.  Sed  et  si  delictis.  Portantur  vero  ii  qui  aliquibus  adbocreli- 
ui  alii  siint,  qui  in  hoc  tabernaculo  Dei  omnibus  quitg  praegravantur.  Portantur  vero  et  columnae  ta- 
igredieniibus  scientias  et  doctrinae  lumen  osten-  beriiacoli  a qnibnsdam,  et  atria,  et  caetera  qnae  a 
oat,  oronee  isti  candelabrum  mysticum  nominen-  D Scriptura  referuntur.  Portantur  autem  non  ab 
ir.  Alii  sint  mensa  sacra,  scilicet  quicunque  ba-  israeJilis,  sed  a Levitis,  secundum  hunc  sensum 
mt  panes  Dei,  et  reficiunt  ac  pascunt  animas  esu-  quem  in  transcursu  videmur  brevi  contigisse,  relin- 
entes justitiam.  Alii  sint  altare  incensi,  quicun-  qiientes  sensibus  auditorum,  ut  si  quis  de  iis  majore 
ue  orationibus  et  jejuniis  die  ac  nocte  vacant  in  desiderio  flngraverit,  accendat  sibi  lumen  scienti», 
mplo  Del,  orantes  ηοη«28ββ^1ν>^  et  majora  horum  oculo  perspicaciore  conjiciat, 

d cl  pro  universo  populo,  ii  vero  quibus  arcana  Nobis  autem  eoncedat  Doiiiimis,  ut  a talibus  opo- 
ysieria  credidit  Deus,etoccu1iorum  providentiae  suae  rariis  portati  et  subleva  ti,  libcreiniir  et  defendamur 
diciorom  secreta  commisit,  arca  testamenti  Dei  a sagitta  volante  in  tenebris,  ct  a ruina,  eldaemo- 
pellentur.  Porro  qui  cum  omni  fiducia  per  hostias  nio  meridiano,  ne  forte  offendamus  ad  lapidem  pe« 
ecnin,  supplicaiiontimque  victimas  Deum  bomi-  dem  nostrum,  nstiueqiio  perveniamus  ad  locum  re> 
bos  repropitiant,  el  pro  deliciis  populi  iiiterve-  promissionis  sanctorum,  per  Chrisiuin  Dominiitii 

**  Nuin.  xxxi.  ··  Geii.  xviii,  14.  **  i Pelr.  ii,  9.  ··  Hcbr.  i,  14.  *·’  Psal,  xci,  11.  Tbess.  iv,  19* 

(72)  M^s. , 4 coierimus.  > Libb.  editi,  c c(ippiiiitts.\ 


607  ORIGENIS  Μ 

nostrum»  ciii  esi  Itoner  et  imperium  (73)  in  sxcul«i  A inquit  ··,  super  eos  spiriiiis»  propheuvcreni  οκ· 
saeculorum.  Aiiien.  nes.  > Quod  dixil,  quia  assumens  de  spirila 

nOMILIA  VI.  dedit  septuaginta  senioribus  spiritum·  non  iu  i»- 

De  eo  quod  ecriplum  e»l  ; t l?«»i  Moyeee  ad  popu-  ‘«"'8··'*  maieriileiu  aliquam  coqwKaafK 

ium,  i ei  iie  tepiuaginia  presbyteris^  ei  de  ^ihio·  substantiam  auferens  Deus  a Moyse  in  sepiaag  au 

pissa,  quam  Moyses  accepit  uxorem,  secuerit  portiones,  et  ita  unicuique  senioran  ai- 

it  Plura  nobis  simul  recitata  sunt,  eide  omnibus  giiaiii  particulam  dederit.  Impium  esi  iu  iaie^ 

iis  dicere»  nec  temporis  brevitas,  nec  mysteriorum  gere  naturam  Spiritus  sancti.  Sed  hoc  modo  Igi- 

magnitudo  permittit.  Licebit  tamen  ex  ingentibus  ram  mystici  hujus  sermonis  adverte·  quasi  Hojie» 

campis  paucos  flosculos  legere,  et  non  quantum  et  spiritus  qui  erat  in  Moyse»  clarissimi  oqioiU· 

ager  exuberat,  sed  quantum  odoratui  siifliciat  car-  luminis  fuerit  lucerna»  ei  qua  alias  septnagiau 

pere.  Sicut  et  cum  quis  accedit  ad  fontem,  non  ei  lucernas  accenderit  Deus  » ad  quas  iU  principias 

tantum  haurire  necesse  est»  quantum  vena  dives  ilHus  luminis  splendor  pervenerit » ol  origo  90 

effuderit»  sed  quantum  arentes  siti  mitiget  fauces,  luminis  nihil  damni  ex  commercio  deriva tioai>  ic* 

ne  forte  plus  justo  sumpta»  fiat  poiaiili  salubris  ceperit.  El  hoc  modo  pie  iniclligitur  quod  scriptis 

undapernicies.f  Et  exiit»  inquit**,  Moyses  ad  popu-  ^ est  **»  c quia  abstulit  Dominus  de  spiritu  Mo^si. 
Ium»  el  locutus  est  ad  euin  verba  Domini.  » Donec  et  dedit  septuaginta  senioribus. » 
verba  Domini  audit  Moyses  el  ab  ipso  docetur,  intus  3.  Sed  videamus  quid  est  quod  ait  In  consefaeiH 
est»  et  in  interioribus  consistit  atque  in  intimis  secre-  tibus  : c Et  requievit»  inquit  ** , super  eos  spiritH, 
lis  habetur.  Ubi  vero  turbis  loquitur  el  populis»  et  prophetarunt  omnes. » Requiescere  spiriia» 
ministrat  ei  qui  iulus  non  polesl  stare»  exire  dici-  in  quibuscunque  honiiitibus  legimus  : sed  in  s»c.5 

lur  foras.  Quid  ergo  formae  talis  continet  sermo?  et  beatis.  Requiescit  enim  spiritus  Dei  in  risqi 

Quod  omnis docior»  et  magister  Ecclesiae  si  de  pro-  mundo  sunt  corde,  ei  in  iis  qui  purtOcani  anivai 

fuiidioribus  mysteriis  aliquid  moveat » si  arcanum  suas  a pe<'cato  : sicut  ecoiitrario  non  inbabUai  ii 

quid  el  reconditum  de  Dei  sapientia  proferat  inter  corpore  subdito  peccatis » etiamsi  habitavit  a!i- 

perfectos,  donec  In  profundis  sensibus  versatur»  quando  in  eo.  Non  enim  potest  Spiritus  sanctas  (Til 

intus  esse,  et  in  interioribus  consistere  dicendus  consortium  pali  et  societatem  spiritus  mali.  Or- 

est.  Cum  vero  loquitur  ad  turbas»  et  ea  profert  quae  tum  est  enim  peccati  tempore  adesse  in  cerh 

sufficiant  iis  qui  foris  sunt,  et  quae  potest  vulgus  uniuscujusque  spiritum  malum»  et  agere  parH 

nudire»  foras  dicitur  exisse»  et  loqui  ad  populum  c utique  cum  locus  datur » et  redpiutr  a 

verba  Domini.  Hoc  video  et  Paulum  fecisse»  et  in-  nobis  per  cogitationes  malas » el  concvpiscniij» 
tus  quidem  fuisse»  cum  diceret  **  : c Sapientiam  pessimas,  contristatus,  el»  ut  ita  dicaro , eosip' 

autem  loquimur  iuler  perfectos,  sapientiam  autem  status  fugatur  de  nobis  Spiritus  sanctus.  Profier 

non  hujus  mundi,  neque  principum  bujiis  mundi»  quod  el  Apostolus  sciens  haec  iia  accidere»  laaae· 

qui  destruentur.  Sed  loquimur  Del  sapientiam  in  bat  dicens  : 4 Nolite  contristare  Spiritum  saacuv, 

mysterio  absconditam»  quam  nemo  principum  biijus  in  quo  signati  estis  in  die  redemptionis.  » Igitir 

rouiidi  C(>gnovil.  » Vides  quomodo  intus  est,  et  in-  peccantes  contristamus  Spl ritum  sanciam  : jesie 

terna  atque  arcana  divinae  sapientiae  penetrat  Pau-  vero  agentes  et  sancte»  requian  ei  parants  ia 

Ius»  cum  haec  loquitur.  Cum  autem  procedit  ad  po-  nobis.  Unde  el  quod  nunc  ait  de  Sepinagiau  pr^ 

pulum,  audi  quid  loquitur  : 287  * Omnis  sermo  sbyleris»  quia  requievit  in  cis  spiritos  · bodrt 

malus  de  ore  vestro  iion  procedat ; · el : i Qui  fu-  vitae  eorum  el  virtutes  exposiitc.  Deniqne  qaia  p·- 

rabaiur»  jam  non  furetur**;  » et : c Unusquisque  ritate  cordis  eorum  et  sincerilate  meiitis»  aiqnco- 

vir  uxorem  suam  habeat**;  > et :<  Unusquisque  telligeutiae  capacitate  requievit  Spiritus  sanetss 

proximum  suum  sicut  seipsum  diligat**;  > et:  continuo  et  operatur  in  eis,  nec  otium  patitor,  lii 

c Unaquaeque  mulier  virum  suum  habeat**.  1 Haec  0 operandi  materia  digna  suppeditat.  Alt  enim  Sen- 
et si  qua  hujusmodi  sunt»  Paulus  secundum  lloy-  plura  : c Et  requievit  in  eis  spiritus  et  prophciaT«- 

sis  formam  foras  exiens;  ad  populum  loquitur.  runt.  · In  omnibus  ergo  qui  proplietaveruBi  re* 

2.  Sed  videamus  et  aliud  caput,  in  quo  referior  quievit  Spiritus  sanctus,  nec  tamen  m aliqaoipss- 

quod  septuaginta  viros  elegerit  Moyses  ex  senio-  rum  ita  requievit  sicut  in  Salvatore·  Propter  qasi 
ribus  populi  et  habuerit  eos  ante  tabernaculum  et  scriptum  est  de  eo  **,  quia  < exibit  viiga  de  η* 

testimonii,  et  de  spiritu  Moysi  accipiens  Deus  de-  dice  Jesse  et  flos  de  radice  ejus  ascendet  et  le* 

derit  septuaginta  senioribus,  c et  cum  requievisset,  quiescet  stiper  euiu  spiritus  Dei,  spiritus  sapie&iix 

·■  Niim.  XI,  24.  *·  1 Cor.ii,  6 el  seqq.  *^  Ephes.  iv,  29.  *^  ibid. , 28.  ··  1 Cor.  vii,  2.  *·  Epte. 

V,  53.  *‘  1 Cor.  VII,  2.  ·*  Num.  xi,  25.  ··  ibid  *^  ibid.  ··  Isa.  xi,  2,  5. 

(73)  In  vulgatis  editionibus  deest  i et  imperium,»  sanctus,  qui  in  te  est»  angustiabitur,  el 

quod  buppletur  e codice  Sancti  Theodorici.  discedere,  » elc.  Similia  quoque  videre  est  ap«i 

(74)  Son  enim  potest  Spiritus  sanctus  ^ etc.  Sic  Hilarium  ad  psal.  cxviii,  apud  Optatum -lib.  iv.pe't 

fei-o  Hermas  lib.  11,  mandat.  5,  pag.  47  : 1 Quod  si  luediiim,  Hieronymum  lib.  11  adversus  J ori uia eum ^ 

iracundia  aliqua  supcivcnerit , continuo  Spiritus  et  apud  alios  : item  Coiis/iT.  apostoL  lib.  c.  i- 


m IN  NUMEROS  ROMILIA  VI.  610 

ifi  inic!leclus«  spiritiis  consilii  et  virtutis,  spiritus  A tiir,  non  de  Spiritu  sancto  loculus  sit,  sed  de  spi- 

scientiae  el  pieuiis  » et  replebit  euro  spiritus  ritu  peccati.  Quod  si  Scripturae  testimonio  tantus 

.timoris  Domini.»  Sed  fortasse  dicit  aliquis  : propheta  Moyses  ostenditur  aliquando  habuisse  in 

Kihil  amplius  ostendisti  scriptum  de  Christo,  se  spiritum  Dei,  aliquando  vero  non  habuisse,  pec- 

^qiiam  de  reliquis  hominibus·  Sicut  enim  de  cati  scilicet  tempore,  certum  est  quia  et  de  reliquis 
I cseteris  dictum  est,  quia  requievit  super  eos  , ita  prophetis  similis  forma  tenenda  sil.  Quid  autem  et 

, et  de  Salvatore  dictum  est,  c requiescit  super  euro  de  David  dicam?  qui  pro  Spiritu  sancto,  taiiqnam 

spiritus  Dei.  » Sed  vide  quia  supra  nullum  alium  qni  a se  possit  auferri,  orat  ne  auferatur  et  dicit  ** : 

spiritus  Dei  requievisse  septemplici  hac  virtute  t Me  projicias  me  a facie  tua,  el  Spiriiuin  sanctum 

^ describitur,  per  quod  |sine  dubio  ipsa  illa  divini  tuum  ne  auferas  a me.  > In  sequentibus  vero  tan- 

Spiritus  substantia,  quae  quia  uno  nomine  non  po-  quam  pro  culpa  ablatum  a se  iminus  reposcit,  et 

terat , diversis  vocabulis  eiplanalur,  requiescere  dicit : t Redde  mihi  laetitiam  salutaris  tui,  et  spiritu 

, super  virgam  quae  de  stirpe  Jesse  procederet,  pro-  principali  confirma  me.  » Quid  vero  etiam  de  Sa- 

plielatur.  Habeo  et  aliud  testimonium  quo  docere  lomotie  commemorem?  quem  utique  nemo  dicet, 

possum  in  Domino  et  Salvatore  meo  Spiritum  eii-  fut  sine  Spiritu  sancto  judicasse  judicia,  vel  tem- 

D)io  quodam  genere,  et  longe  aliter  requievisse  , ^ pium  Domino  construxisse ; aut  rursus  in  sancto 

quam  refertur  in  caeleris.  Dicit  enim  Joannes  Ba-  Spiritu  daemonibus  templa  fecisse,  aiii  impiis  mu- 

ptista  de  eo  : c Qui  misit  me  baptizare  in  aqua,  lieribus  flexisse  latera  sua.  Etiam  ille  propheta,  qui 

ille  mihi  dixit : Super  quem  videris  spiritirm  de-  in  tertio  Regnorum  libro  in  Beibcl  mitiebauir  a 

scendenletn , et  manentem  in  eo , » ipse  est.  Si  Domino,  in  spiritu  utique  Dei,  verba  Dei  locutus 

dixisset  c spiritum  descendentem , » et  non  addi-  est  ^ : non  tamen  in  spiritu  Dei  praevaricatus  esse 

disset  < manentem  in  eo,  > nihil  praecipuum  pne  praeceptum  Domini  credendus  est,  quo  jussus  fuerat 

raeieris  babere  videretur.  Mune  autem  addidit,  c et  non  manducare  panem  in  Beihel,  propter  quod  ct 

manentem  in  eo,  » ut  esset  hoc  signum  in  Satva-  a leone  perimitur  Sed  loogmn  est  ire  per  sin- 

tore , quod  in  nullo  alio  posset  ostendi.  De  nullo  gulos.  Ego  autem  licet  non  usquequaque  pronun- 

enim  scriptum  est , quia  manserit  in  eo  Spiritus  tiein , puto  tamen  quod  sint  nonnulla  etiam  com- 

sanctus.  Et  ne  quis  me  putet  in  hoc  derogare  pro·  munium  bomiiium  gesta,  quae  quamvis  peccato  ca- 

I betis,  sciunt  ipsi  qnia  non  eis  derogo,  praeferens  reant,  non  tamen  digna  videantur  quibus  interesse 

cis  Dominum  meum  Jesum  Christum.  Recolunt  putemus  Spiritum  sanctum.  Ut  verbi  gratia  dixe- 

enim  singuli  dicta  sua,  et  inveniunt  quod  de  nullo  > rim,  connubia  quidem  legitima  carent  quidem  pec- 

alio  dictum  est  ” , quia  c peccatam  non  fecit,  nec  ^ cato  , nec  tamen  tempore  ilio  (75)  quo  conjugales 

inventos  est  dolus  in  ore  ejus.  > Quia  enim  solus  actus  geruntur  praesentia  sancti  Spiritus  dabitur, 

est  sine  peccato,  qui  peccatum  non  fecit , idcirco  etiamsi  propheta  esse  videatur,  qui  officio  genera- 

iti  ipso  solo  mansit  et  permansit  Spiritus.  Si  enim  tionis  obsequitur.  Sed  el  alia  plura  sunt,  in  quibus 

ipse  esi  de  qno  singulare  'aliqnid  et  eximium  di-  swfflcit  sola  vis  humana,  et  neqne  res  indiget,  ne· 

cilur,  hoc  quod  supra  diximus  quia  peccatum  non  que  decet  adesse  praesentiam  Spiritus  sancti.  Sed 

fecit,  constat  reliquos  omnes  fuisse  sub  peccato,  in  haec  per  excessum  quemdam  incurrimus,  dum 

Si  omnes  , necessario  el  prophetas.  Et  quomodo  ostendere  volumus,  super  solum  Dominum,  et  Sal- 

con^eniet  ut  tempore  peccati  mansisse  in  eis  dica-  vatorem  meum  Jesum  mansisse  semper  spiritum 

mos  Spiritum  sanctum  : aut  si  tibi  incredibile  vi-  Dei,  in  caeleris  auiem  omnibus  sanctis,  el  sicut  in 

detur  prophetas  postquam  acceperant  288  sp**·  Septuaginta  senioribus,  a quibus  verbi  hujus  pro- 

ritoro  potuisse  peccare , ad  hunc  Ipsum  Moysen  cessit  exordium,  requievisse  tantum  spiritum  Del, 

quem  habemus  in  manibus  revertamur , qui  utique  el  operatum  esse  in  tempore  eo,  quo  expediebat  iis 

maximus  est  et  eximius  prophetarum.  Ipse  de  se  per  quos  operabatur,  et  utile  erat  iis,  quh>us  mi· 

scribit,  et  testimonium  dat  de  semeiipso,  quia  pec-  D nistrabaiiir. 

caverit  in  eo  quo  dixit  ··  : i Audite  me,  increduli.  4.  Sed  et  in  consequentibus  continet  lectio  que 
jNunqiiid  de  petra  ista  prodocere  vobis  poterimus  recitata  est , quod  Moyses  ABibiopissam  duxerit 

aquam?  » In  iis  enim  dictis  non  sanctificavii  Domi-  uxorem,  et  Maria  atque  Aaruii  detraxerint  de  Moyse 

num  in  aqua  contradictionis  : id  est,  non  est  fisus  cur  Aiiibiopissam  duxerit,  el  aiunt  « Munquid 

in  virtute  Dei,  el  non  dixit,  quia  potens  est  Deus  «oli  Moysi  locutus  est  Dominus?  Nonne  et  nobis  lo- 

de  petra  hac  educere  vobis  aquam  , sed  quasi  ex  culus  est?  £i  audivit,  inquit,  Dominus. » El  post 

diffidenti»  cujusdam  fragilitate  respondit,  dicens  : b»c  jubet  eos  exire  ad  tabernaculum  testimonii, 

€ Nunquid  poterimus  vobis  de  petra  hac  educere  aique  ibi  judicio  quodam  habito  leprosa  efficitur 

aquam?  » Quia  ergo  peccatum  ei  in  iis  verbis  re-  Maria  usque  ad  certum  tempus,  el  sic  revocatur 

putatur  a Deo , certum  est  quod  h»c  cum  loquere-  ad  castra.  Quod  ul  compendiosius  explicemus,  Ma- 

- Joan.  i,  53.  Isa.  liii,  9.  « Num.  xx,  10.  *·  Psal.u,  15.  III  Rcg.  xiii.  “ ibid.  Nwn. 

xti. 

(75)  Corenf  quidem  peccato,  nec  tamen  tempore  det  ut  locus  ubi  conjugalibus  actibus  datur  opera , 

iliot  eic.  Biuc  in  libello  De  oratione  sub  finem  sua-  orationi  non  deputetur. 


Ctl  ORIGENIS  6U 

haiii  dicimus  formam  babiiisse  plebis  prioris;  Moy-  A veri  videmos»  el  dicere  : < Sedens  adrenn  fra· 
SCII·  id  esi  legem  Domini  transisse  ad  connubiiim  irem  tuum  detrahebas·  et  adversas  filiam  autr« 

i£ibiopissm  hujus  quae  ex  gentibus  congregata  est.  tuae  ponebas  scandalum.  % Similiter  autem  n b 

Hanc  ergo  Moyses,  id  est , lex  spiritalis  accepit  alio  psalmo  ex  persona  justi  scientis  boc  Deo  qoa· 
uxorem  ; et  pro  hoc  facto  Maria,  qu«  nuncsyna*  maxime  displicere  dicitor^:  f DetraheAlem  oc- 

goga  est,  indignatur,  et  detrahit,  una  cum  Aaron,  culte  adversus  proximum  suum  persequebar.  i Ei 

ciim  sacerdotibus  scilicet  et  Pharisaeis.  Derogat  iis  igitur  omnibus  dlviii»  Scriptura  semimiibei, 
ergo  usque  in  hodiernum  Moysi  nobiscum  posito  velut  gladiis  quibusdam  iiirtiiqoe  acutis·  obtrectandi 

plebs  illa , et  turpe  ei  videtur  , quia  circumcisio-  fratribus,  et  derogandi  sanctis  vitium  reseceaMs. 

nem  carnis  non  docet  apud  nos,  nec  observationem  Lepra  enim  consequitur  derogantes 'el  eaeologos. 

Sabbati,  nec  Neomeniae , nec  sacrificia  sanguinis,  id  est,  maleloquos.  Post  haec  autem  a moralibus  a-i 

sed  circumcisionem  cordis  , et  peccandi  otium , intelUgcntlam  mysticam  transeamus.  Quamvis  α 

diesque  festos  in  azymis  sinceritatis  et  veritatis,  et  in  superiore  tractatu  pauca  jain  dicla  sini,  lano 
sacrificia  laudis,  et  non  jam  pecudum,  sed  viliorum  qn^  defuisse  videntur,  addemus.  Yideanios  erg· 
caedi  victimas  monet.  Judicat  ergo  de  iis  Deus,  et  quis  est  qui  derogat  Moysi,  quis  de  eo  malelof^ 
nuptias  iOtliiopissae  confirmat  : et  Moysen  quidem  ^ Non  solum  Judaei,  sed  et  haeretici,  qui  neu  rr- 
libenter  cum  ea  iiabilare  sinit,  ac  requiescere  : Ma-  cipiunt  legem  et  prophetas,  etiam  ipsi  detrahuui  M 

riaiii  vero  ejicit  extra  castra,  et  porro  facit  a ta-  Moyse.  Denique  solent  ei  etiam  crimen  inipiogm, 

bernacuio  testimonii,  cum  qua  ejicitur  ellam  Aaron.  dicentes,  quia  homicida  fuit  Moyses,  tnierfecii  tbie 

Insuper  autem  et  leprosa  efficitur  Maria.  Aspice  iEgyptium : et  alia  multa,  vel  in  Ipsum,  vel  iu  pr«- 

nunc  ad  illam  plebem , et  vide  quanta  in  illaesi  pheias  blasphemo  ore  concinnant.  Isti  ergo  quia 

lepra  peccati,  quanta  inielligeniiae  caligo,  quanta  detrahunt  ftloysi,  babent  lepram  in  unima  sua  ei 

observantiae  foeditas,  quanta  turpitudo  conspectus,  siini  in  homine  iiiierlore  leprosi,  et  ideo  babesiar 

Veriimtamen  haec  lepra  non  perpetuo  permanet,  extra  castra  Ecclesiae  Dei.  Sive  ergo  baeretid  siLt 

sed  libi  eeplimaiia  compleri  coeperit  mundi,  revo-  qui  derogant  Moysi,  sive  de  Ecclesia  sim  qui  de- 

cabitur  ad  castra.  Io  fine  enim  mundi  cum  pleni-  trahunt  fratribus,  et  male  loquuntur  de  proxwtf 

ludo  gentium  introierit,  tunc  etiam  omnis  Israel  suis,  omnes  qui  boc  vitio  aguntur,  dubiiandun  m» 

salvabitur  ei  tunc  est  curo  cessabit  lepra  de  fa-  est  quin  leprosi  sint  In  anima  sua.  Ei  Muria  qidde· 

cie  Mariae  : recipiet  enim  decus  fidei,  et  splende-  interveniente  Aaron  pontifice  septima  die  curaiur: 

rem  Christi  agnitionis  accipiet,  et  reslitueiur  vultus  £ nos  vero  ή obtrectationis  vitio  inciderimus  is 

ejus,  cum  fiet  ulerque  unus  grex,  et  unus  pastor,  animae  lepram,  usque  ad  finem  septimanae  moaifi. 

In  quo  vere  dicendum  est  ^ : <0  altitudo  divitia-  id  est,  usque  ad  resurrectionis  tempus  leprosi  ia 

rum  sapientiae,  et  scientiae  Dei,  » qui  ita  conclusit  anima  permanebimus  (76),  ei  immundi : nisi  dsa 

omiies  sub  peccato  , ut  omnibus  misereatur  in  poenitendi  tempus  est,  corrigamur,  el  convergi  ad 

Christo  Jesu  Domino  nostro,  cui  est  gloria  in  eae-  Dominum  Jesum,  ac  supplicantes  ei  per  poeohes- 

cpla  saeculorum.  Amen.  tiani  purgemur  ab  imniiiiidilia  leprae  nostrae.  E|o 

283  IIOMILIA  VII.  autem  puto  quod  non  solus  ille  populus  prior,  ueqse 

Rurtum  de  jEthiopissa,  et  de  lepra  Mance  aum  liaerelici,  de  quibus  supra  memoravimus,^ 

perfuerat  ^·.  irahuiii  de  Moyse ; sed  ei  omnis  qui  scripta  φι 

Sicut  Apostolus  dicit  i Haec  omnia  in  figura  male  iiiielligil,  et  qui  spiritaiem.  legem  camaliler 

contingebant  iliis,  scripta  sunt  autem  propter  com-  suscipit,  Moysi  derogat,  quia  de  verbis  spiritus  car- 

monUionem  nostram  : » quaero  quid  commonitionis  naliier  homines  docet.  Audistis  quid  sibi  judidi  ob' 

accipiamus  ex  eo  quod  lectum  est  nobis,  quia  de-  trectaiores  et  maleloqui,  et  quid  damnatioais  k- 

traxerunt  Aaron  et  Maria  de  Moyse,  et  propter  hoc  quiraiit : audite  nunc  et  quantum  beneficii  emfe- 

correpti  sunt,  Maria  vero  etiam  leprosa  efficitur.  D rani  iis,  quibus  obtreciaiil.  Nunquam  inveniai» 
Tanta  autem  fuit  cura  correptionis  hujus,  ut  dum  tantas  laudes  Deum  dixisse  de  Moyse  famulo  sm, 

Maria  septimanae  tempus  expleret  in  lepra,  populus  quantas  nunc  dici  videmus,  quando  ab  bonitDibfii 

Dei  non  ageret  Iter  ad  terram  repromissionis,  ne  ei  derogatum  est. 

tabernaculum  testimonii  moveretur.  Primo  inierim  Audi  ergo  in  consequentibus  quid  referat,  et 

moneor,  et  utiliter  ac  necessario  moneor  ex  lioc  quibus  Moysen  laudibus  efferat  Spiritua  sanctos, 

facto  ne  detraham  fratri,  ne  rnale  loquar  de  proximo  « El  descendit,  inquit  Dominos  in  columna  oo- 

meo,  ne  aperiam  os  meum  ad  derogandum  non  so-  bis,  et  stetit  ad  ostium  taberiiacoli  lesiimoiiii·  Et 

Ium  sanctis,  sed  el  quibuslibet  proximis  meis.  Vides  vocali  sunt  Aaron  et  Maria  et  steteniut  ambo,  et 

quanta  ex  hoc  indigtialio  Dei  fuerit,  quanta  vindicLa  dixit  ad  eos  : Audite  verba  mea.  Si  fuerit  propheta 

processerit.  Denique  adversum  peccatum  istud  si-  quis  vestrum  Domini,  in  visionibus  ei  agnoscar,  et 

mili  indignatione  etiam  in  Psalmis  Deum  commo-  in  somnis  loquar  ei,  non  sicut  famulo -meo  Moysi, 

Rom.  XI,  25, 26.  « ibid.  55.  Nuin.  xii.  1 Cor.  x,  11.  ” Psal.  xlix,  20.  « Psal.  a,  ^ 

^Num.  XII,  5 et  seqq. 

(76)  Mss.,  c permanebimus.  i Libb.  editi,  c permanemus.i 


J 


IN  NUMEROS 

qui  tn  loU  domo  meo  ddells  csl,  os  od  os  loquor  J 
sdeum,  in  specie»  et  non  in  snlgmaie»  et  gloriam 
Pooiini  vidit.  Et  quare  non  timuistis  detrahere  fa* 
miilo  meo  Moysi  T Et  ira  furoris  Domini  facla  est 
soper  illos»  dlscesserunl,  et  nubes  discessit  a ta- 
bernaculo, et  ecce  Maria  facta  est  leprosa  sicut 
uix. » Videte  quid  sibi  pennae  contulerint  obtrecta· 
tores,  quid  vero  illi  cui  obtrecuveraiit,  quaesive- 
rint laudis.  Sibi  turpitudinem,  illi  splendorem; 
sibi  lepram»  ilii  gloriam ; sibi  opprobrium,  illi  ina· 
gDificentiam  quaesiverunt.  Verumtamcii  Moyses 
priusquam  acciperet  ^Uiiopissam»  non  est  scriptum 
quia  in  specie  locutus  sil  ei  Deus,  et  non  in  aeni- 
gmate : sed  ubi  accepit  ^ihiopissaro,  tunc  dicit 
de  eo  Deus»  quia  c os  ad  os  loquar  adeum,  in  spe- 
cie, 61  non  in  aenigmate.  » Modo  enim  cum  Moyses  I 
venit  ad  nos,  et  conjunctus  est  lioic  nostrae  iEiliio- 
pissae,  lev  Det  jam  non  in  figuris,  et  in  imaginibus 
sicut  prius,  sed  in  ipsa  specie  veritatis  agnoscitur; 
dqum  prius  in  mnigmaie  designabantur,  nunc  in 
specie  et  veritate  complentur.  Et  ideo  ille,  qui 
species  figurarum  et  aanigmatum  dissereliif,  di- 
cit : c Scimus  autem  quoniam  patres  nostri  om- 
nes sub  nube  fuerunt,  et  omnes  in  Moyse  baptizat! 
sunt  in  nube  et  in  mari»  et  omnes  eamdem  escam 
spiritalem  manducaverunt,  et  omnes  eumdem  po- 
tum spiritalem  biberunt.  Bibebant  autem  de  spiri- 
uli  consequente  eos  petra.  Petra  autem  erat  Chri- 
stus. » Vides  quomodo  aenigmata  legis  Paulus  ab- 
solvit, et  species  aenigmatum  docet,  et  dicit  quia 
petra  in  aenigmate  erat  apud  Moysem,  290  ^ 

quam  jungeretur  huic  nostrae  JSihiopissae.  Nunc  in 
specie  petra  Christus  est.  Nunc  enim  os  ad  os 
loquitur  per  legem.  Deus.  Antea  in  aenigmate  fuit 
baptismus  in  nube  et  in  mari,  nunc  autem  in  spe- 
cie regeneratio  est  in  aqua  et  in  Spiritu  sancto. 
Tunc  in  senigroate  erat  manna  cibos,  nunc  autem 
in  specie  caro  Verbi  Dei  est  verua  cibus,  sicut  et 
ipse  dicit  quia  c Caro  mea  vere  est  cibus , et 
sanguis  mena  vere  est  potus. » Sic  ergo  jam  none 
Uojses  apmi  nos  positas,  et  buic  iElhiopissae  con- 
uncius,  vel  ipse  ad  nos,  vel  Deus  ad  ipsum  non 
oqiiitar  in  aenigmate»  sed  in  specie.  His  autem  ad- 
litor  : € Et  gloriam»  inquit  **,  Domini  vidit.  » 
}uando  vidit  Moysee  gloriam  Domini  ? Ego  tiinc  ^ 
Tico,  quando  transformatus  est  Dominus  in  monte, 
t aderat  ei  Moyses  cum  Elia,  et  colloquebantur  ei. 

)i  ideo  recte  in  consequentibus  adjungit  < Et 
ioare  non  timuistis  detrahere  famulo  meo  Moysi!  » 
luod  evidenter  uliqtie  ad  eos  dictum  dirigitur,  qui 
ivangclia  quidem  suscipere  videntur,  derogant  au- 
iin  Moysi,  et  merito  arguuntur,  quia  cum  discant 
er  Evangelium  quod  Moyses  una  ciim  Elia  vidit 
loriam  Domini,  iegi  ei  prophetis  ausi  sunt  derogare, 
t ideo  noe  non  detrahamus  Moysi,  nec  derogemus 

··  I Cor.  X,  1 et  seqq.  Joan.  vi,  66.  Num. 
(77)  Codex  ms.  Ebroicensis,  « accidant·»  Codex 

^anl.  I 


HOMILIA  YH.  614 

i legi,  sed  simna  non  solum  auditores  legis»  sed  ci 
factores»  ut  cum  ipso  Moyse  conglorificari  merea- 
mur. Ego  autem  puto  quod  et  illi  materiam  pne- 
eiani  ad  derogandum  Moysi,  qui,  verbi  causa»  cuin 
legitor  liber  Levitici»  vel  lectio  Numerorum»  non 
ostendunt  quomodo  haec  qu»  in  aenigmate  scripta 
sunt,  inielligi  per  speciem  debeant»  id  est,  qui  non 
spiritaliter  ea  quae  in  lege  leguntur  exponunt.  Ne- 
cessario enim  qui  audiunt  riluiu  aacrificiorum,  vel 
Sabbatorum  observantiam»  vel  caeterororo  similium 
in  ecclesia  recitari»  offenduntur»  et  dicunt : Quid 
boc  necesse  est  in  ecclesia  legi?  Quo  nobis  pro- 
sunt praecepta  Judaica,  ei  spreti  populi  observantiae? 
Haec  Judaeorum  sunt,  et  Judaei  de  iis  viderim.  Ne 
ergo  hujusmodi  offendicula  auditoribus  accidant  (77), 

( danda  opera  est  ad  scientiam  legis,  et  secundum 
boc  quod  spiritalis  est  lex,  intelligenda  et  expla- 
nanda sunt  omnia  quae  leguntor,  ne  doctorum  causa, 
imo  desidia  et  negligentia,  ab  imperitis  et  indoctis 
derogetur  Moysi ; sed  converiamiir  ad  Dominum,  ut 
auferat  a nobis  velamen  litterae;  ut  non  nobis  de- 
formis vultus  Moysi,  sed  gloriosus  ac  decorus  ap- 
pareat, ita  ut  non  solum  non  obtrectemus,  sed  et 
pro  magnitudine  sensuum,  laudem  ei  et  gloriam  con- 
feramus. f Et  ira  furoris  Domini  facla  est  super 
illos,  et  discesserunt,  et  nubes  recessit  a taberna- 
culo, et  ecce  Maria  facla  est  leprosa  sicut  nix 
Ira  furoris  Domini  efficitur  super  eos , qui  male 
loquuntur,  et  detrahant.  Vemnilamen  quod  dicit» 
f at  nubes  recessit  a tabernaculo,  et  ecce  Maria 
facta  est  leprosa  sicut  nix» » considerandum  dili- 
gentius esi»  quod  prius  recedit  nubes,  et  ita  lepra 
repletur:  ui  ostendatur  quia  etiam  si  est  in  aliquo 
gratia  sancti  Spiritus,  et  obtrectat»  et  detrahit»  re- 
cedit ab  eo  post  obtrectationem,  et  sic  lepra. reple- 
tur anima  ejus.  Nam  el  populus  ille  prior  haboit  in 
se  gratiam  Dei,  sed  postquam  in  verum  Moyaen 
Dominum  nostrum  Jesum  Christum  extenderunt 
linguas  blaspheroiae  suae,  discessit  ab  illis  nubes,  et 
transivit  ad  nos  in  montem  excelsum,  curo  Salvator 
noster  transformatus  est,  el  nubes  reTblgens  obuiiH 
bravit  discipulos  ejus,  el  venit  vox  de  iuibe,  di- 
cens ” : f Hie  est  Filios  meus  dnectissimus,  in 
quo  inihi  bene  complacui.  > Post  lioc  ergo  Maria 
^ facta  est  leprosa  sicut  nix.  Donec  aJerat  nubes, 
Maria  non  erat  leprosa,  sed  eum  discessit·  Donec 
enim  visitatio  Dei  erat  in  populo  illo,  non  erat  le- 
prosus. Ubi  vero  discessit,  ignominia  vultus,  sui 
contexit  eum.  Sed  et  nos  timeamus  ne  forte  effuge- 
mus a nobis  hanc  nubem  male  loquendo»  male 
agendo,  male  cogitando  : et  tunc  apparebit  in  nobis 
lepra  peccati,  cum  deseruerit  nos  gratia  Dei. 

5.  c Et  respexit  Aaron  adMariam,  et  ecce  erat  le- 
prosa. Et  dixit  Aaron  ad  Moysea  : Precor,  domine, 
ne  contuleris  in  nos  peccatum,  quoniam  ignora vi- 

xii,  8.  « ibid·  Ibid.  9,  10.  Matlh.  xvti,  5. 

Saucii  Theodorici»  c coniiogant.  » Lib.  editi»  c ao· 


ORlGENifi 


9IS 

mo9  quod  peecaviinas·  Ne  fiat  timile  (78)  niorii,  i 
ei  ut  aborsus  ejectus  de  vutva  matris,  et  comedit 
dimidium  carois  ejus  » Vult  in  boc ostendere  fuod 
populus  ille  formatus  quidem  fuerit  in  Tulva  matris 
suae  synagogae,  non  tamen  peryeiiire  potuerit  ad 
perfectum  et  integram  partum·  Sicut  euiiu  aborsus 
Ίιιιperfectαs  ei  incompositus  est  parius  : ita  ei  ille 
populus  aliquanto  quidem  tempore  intra  rulvaro 
matris,  hoc  est,  intra  synagogae  iiisiiiuiionem  posi- 
tus fuit : sed  peccatis  intercedentibus,  formari  ad 
integrum,  rivificarique  iion  potuit  : et  ideo  abjecti 
sunt  vellit  aborsus  imperfectus  et  immaturus,  pec- 
cato scilicet  consumente  dimidium,  iil  ait,  carnis 
ejus·  Est  tamen  interdum  et  aborsus  bonus.  Bomis 
autem  aborsus  dicitur  cum  aliis  comparatur,  sicul 
et  Ecclesiastes  ait  : < Et  diii : Bonus  esi  aborsus  ^ 
magis  quam  ille·  > Qui  ille  ? c Qui  in  vanitate,  in- 
quit incedit  et  In  tenebris  ambulat,  i Non  ergo 
absolute  bonum  dicit  aborsum,  sed  bonum  magis 
qoamvilam,qii»  in  vanitate  ducitur,  et  In  tenebris 
ignorantise.  £i  At  apud  eum  quaedam  comparatio 
singulorum.  Dicit  enim  et  alibi  ipse  Ecclesiastes, 
imnos  esse  mortuos  magis  quam  viventes  **· 
Quibus  rursus  si  compares  aborsum,  bonum 
esse  dicas  (79)  super  utrumque.  Si  ergo  consi- 
deres qui  sunt  vivi,  et  qui  sunt  mortui,  quibus 
aborsus  melior  sit  prO  eo  quod  ne  gustaverit 
quidem  vitae  mundi  hujus  auspicia , invenies 
quas  sint  in  comparatione  ista  .differentiae.  Con- 
sidera ergo  quia  non  alios  [ihi.  nominavit  viven-  ^ 
tes , nisi  de  quibus  dicitur  in  Psalmis  : < Ve- 
ramtamen  vanitas  omnis  homo  vivens.  > Omni 
ergo  homine  qui  in  vanitale  vivit.  Non  enim  om- 
nis vita  in  vanitale  est,  sed  illa  vita  quae  secun- 
dum carnem  est,  et  secundum  errores  ac  volu- 
ptates saeculi,  haec  est  vita  vanitatis  (80),  el  super 
hanc  est  omnis  qui  huic  vitae  inoriuos  est , el  qui 
dicit*'  : c Mihi  autem  mundus  crucifiius  esi,  el 
ego  mundo;  » et  de  quo  dicitur  **  : c Mortui  ergo 
estis  cum  Christo.  » Isti  ergo  meliores  sunt,  quam 
illi  viventes.  Sed  super  hos  esse  dicitur  aborsus, 
quia  licet  venisse  videatur  in  carne,  nulia  tamen 
vanitatis  vitae  hujus  sumpsit  initia.  Introducit  tamen 
Ecclesiastes  el  alium  qiiemdsm,  ut  videtur,  etiam 
isto  meliorem,  de  quo  dicit : **  c Et  optimus  est  sii-  E 
per  hos  duos  qui  nondum  natus  est ; » hoc  est,  qui 
ue  ad  conclusionem  quidem  vulvae  carnalis  et  cor- 
poreae naiiviuiis  venit  injuriam.  Sed  el  hoc  ipsum 
quod  dicit  Ecclesiastes  : < Laudavi  omnes  mor- 
tuos magis  quam  vivos , et  eos  qui  vivunt  usque 
nunc , » quomodo  non  evidenter  osieodU  quod  eos 

■·  Num.xii,  10  et  seqq.  Eccle.  vi,  5.  “ ibid. 
VI,  14.  ··  Coloss.  III,  3.  ·*  Eccle.  iv , 3.  ·*  ibid.,  2. 
« llebr.vii,  19.  ··  Galal.  iv,  19.  ” Nuin.  xii,  13. 

(78)  Manuscripti,  « simile.  » Libb.  editi,  c simi- 
lis, · male,  cuin  iii  Grxeo  textu  legatur  ώ«ε\  Ισον. 

/79)  Libb.  editi,  t dicat,  > sed  niss.,  c dicas.  · 

(80)  Codex  Bellovacensis  c haec  vita  est  vanitas.  » 
Codex  Ebroicensis  c bai^c  est  vilan  vaniias.  » 


6fe 

i dicat  meliores  qui  monui  sunt  mundo,  et  eos 
niinllet  inferiores  qui  vivunt  mundo?  Nam  si  secno- 
dum  litteram  velis  intelligere,  quomodo  badandi 
sunt  mortui  magis  quam  viventes?  Laudari  eni· 
solet  quis  in  eo  quod  voluntate  bona  et  proposi;« 
egerit  (81).  Mors  autem  ista  conimunis,  nulli  n 
voluntate , nec  ex  proposito  venii.  Quomodo  erg) 
dignus  laude  videbitur  tn  eo  quis  quod  contra  pre- 
positum patitur?  Alioquin  laudabitur  et  Pbarao  ra 
qui  submersus  est  in  mare,  super  Moses, 
qui  de  mari  vivus  evasit  Lauda bimtur  et 
^gyptii  qui  mortui  sunt  in  aquis , magis  quam  po- 
pulus Dei , qui  transivit  per  siccum  in  medio  mari 
Non  ergo  ita  inielligas,  sed  scito  te  laudaiidom  es^ 
mortuum  cum  potueris  dicere  **  : c Christo  con- 
^ crucifixus  sum.  Yivo  autem  jam  non  ego,  t 
autem  in  me  Christus.  i Si  reiiuntiasii  saeculo,  si 
abjecisti  vitia,  si  jam  non  moveris  ad  peccatan. 
sed  mortuus  es  peccato , melior  es  quam  ille  qai 
vivit  peccato,  et  erit  in  le  mors  ista  laudabilis.  Niia 
pro  mone  bac  communi , qiim  lege  naturae  nuicia· 
que  venit , nemo  laudatur.  Harc  licet  per  excessu», 
commemorari  tamen  oportuit  in  eo  loco  ubi  senuo 
Dei  Mariam  pro  culpa  obtrectat ionis , el  pro  pl«i2 
correptionis  aborsum  dicit  eff«;ctam , ol  osteade- 
reinus  quia  est  et  vituperabilis,  est  et  laudabUis 
aborsus.  Denique  etiam  Apostolus  sciens  in  i«'is 
quibus  supra  diximus  ordinibus  esse  aliqoea  bi- 
dabilem  aborsus  ordinem , etiam  de  senietipso  di- 
, cit  : ( Novissime  autem  oroniom  taiiquam  aber· 
' livo  visus  est  el  mihi ; » super  virentes  se  quido: 
et  super  mortuos , post  eos  tamen  qui  necdva  aaii 
sunt , numerans.  Fit  ergo  sicut  aborsus  Maria.  Noa 
enim  potuit  populus  ille  ad  perfeciiim  foroMiri  ia 
lege , sicut  et  Paiilns  pronuntiat  dicena  **:  c Ne- 
minem enim  ad  perfectum  adduxit  lex.  » Dcoiqae 
et  idem  Apostolus  de  quibusdam  quos  a fide  dela- 
psos et  veluiin  aborsum  conversos  ad  perlecue  rur- 
sum nativitatis  insiitati  reparabat , ait  **:«  Fi- 
lioli mei  · quos  iterum  parturio  donec  formeur 
Christus  in  vobis.  » 

4.  c El  proclamavit  Moyses  ad  Dominam  diccas : 
Deus  (82),  precor  te,  sana  eam  **.  > Et  qoem  opor- 
tebat orare  ad  Dominum  pro  sanitate  populi  iiiiii», 

I nisi  Moysen  ? Moyses  orat  pro  iliis·  Et  forte  boc 
erat  quod  cum  Domino  Jesu  Cbrisio  coNoquebater, 
curo  in  monte  transformatus  est , petens  ab  eo  · ut 
cum  plenitudo  gentium  introisset,  tunc  omnis  brari 
salvus  fieret.  i Et  dixit  Dominus  ad  Moyuca  : ^ 
paler  cjiis  exspuisset  in  faciem  ejus,  nonne  era- 
bescerei  septeni  diebus?  Separetur  septem  diebus 

4.  ··  Eccle.  IV,  2.  ··  Psal.  xxxviii , 6. 

··  Exod.  XIV.  ··  Galal.  ii , 19,  20.  " 1 Cor , iv,  A 

($1)  Codex  Sancti  Theodorici,  c egeriL  » Libb. 
editi  c gerit.  » 

(82)  Lilib.  editi,  c Deus  meus,  » sed  io  sus.  ci 
in  textu  Graeco  deest,  c meus.  » 


IN  N13M£R0S  HOMILIA  YII. 


617 

exira  castra,  et  post  bxc  introibit  i Quid  esi» 
si  paler  ejus  exspuisset  in  faciem  ejus , erubesceret 
septem  diebus?  Mariam  loco  synagogae  posuimus , 
huic  exspuit  pater  ejus  in  faciem.  Signum  repudii 
est  in  faciem  conspui.  Denique  iu  lege  scriptum  est, 
ubi  jubetur  nt  reliclsc  proximi  proximus  nubat  (85)i 
si  voluerit  proximus  repudiare  conjugium,  ut  dis- 
calceatus in  faciem  conspuatur,  et  hoc  datum  est 
velut  signum  repudii.  Hinc  ergo  Muria,  id  est,  pO' 
pullis  ille  cum  repudiatur,  a Deo  conspui  iu  faciem 
dicitur.  Habemus  el  in  alio  luco  significantiam  sputi, 
cum  dicit  Isaias  : < Omnes  gentes  sicut  guttae  si- 
tulae, 6t  sicut  sputum  reputatae  sunt,  i Ostenditur  ergo 
iitboc,  quod  etiam  populus  ille  sicut  gentes  coeterae, 
quae  ut  sputum  reputantur,  abjectus  est.  Et  revera  si 
consideres  honorem  iiliim  priorem,  cum  poriiificalis 
apud  eos  ordo  florebat , cum  insignia  sacerdotum , 
cum  Levitica  ministeria,  cum  majestas  templi,  ciim 
prophetalis  splendor,  el  cum  coelestibus  super  ter- 
ram consortiis  utebantur,  quis  honor  fuit  ille?  quae 
gloria  ?El  rursum  si  nunc  aspicias  quanto  dedecore 
horrescant,  sine  templo,  sine  altari,  sine  sacrificio, 
sine  propheta,  sine  sacerdotio,  sine  ulla  coelesti  vi- 
sitatione, dispersi  per  omnem  terram  profugique 
viventes  : quis  non  evidenter  agnoscat  quod  con- 
spuit pater  illius  in  faciem  ejus,  et  perfudit  vultum 
eonim  ignominia?  Septem  ergo  diebus  separatur 
extra  castra.  Diximus  etiam  in  superioribus , quod 
sepiem  dies  isti  septimanam  mundi  Istius  desi- 
gnent. In  septimana  enim  dierum , creatufae  totius 
visibilis  substantiae  videntur  esse  productae  Tunc 
enim  quae  non  erant,  facta  292  septimana 

vero  totius  mundi , secreta  quadam  et  Deo  soU  co- 
gnita dispensatione,  quae  tunc  producta  sunt , expli- 
cantur. Inierim  in  hac  scpiiinaiia  qua  sequestrata 
est  Maria,  non  movenlur  castra  filiorum  Israel,  sed 
stant  uiio  in  loco  conclusi , el  nullus  esi  cis  οιιικίηο 
profectus,  donec  mundetur  Maria  a lepra  sua. 

5.  € El  posl  haec,  inqiiil  promovit  populus  ex 
Aserolii,  ei  consederunt  in  deserto  Pbaraii.  > Ase- 
roib  interpreialur  domui  perfecta  (84).  Proficiscitur 
ergo  populus  postquam  Maria  purgata  esi , a do- 
mibus perfectis,  et  venit  in  Pharan,  quod  inter- 
pretatur os  wisibile  (85).  Mihi  videtur  os  visibile 
posse  inielligi , quod  Verbum  caro  factum  est , et 
invisibiUs  visibilis  efleclus ; et  hoc  significari,  quod 
posteaqoam  finis  et  perfectio  omnium  quae  erga  il- 
lum populum  gerenda  fuerant , venit,  tunc  transit, 
et  venit  ad  eum,  quem  Verbum  carnem  factum  ante 
uon  credidit,  c El  loculus  est  Dominus  ad  Moysen , 
dicens  : Mitte  viros,  el  considerent  terram  Cbana- 


Gt8 

A naeorum,  quam  ego  de  filiis  Israel  in  possessio- 
nem I et  reliqua,  in  quibus  de  exploratoribus 
terrae  narratur,  qui  missi  renuntiant  quod  terra  qui- 
dem sit  bona  ct  admirabilis;  habitant  autem  in  ea 
filii  gigantum,  in  quorum  conspectibus  populus  Dei 
quasi  locustae  videantur.  El  plures  quidem  despe- 
rant se  posse  salvari  a filiis  gigantum  : Jesus  tamen 
non  desperat,  sed  confiriiiat  populi  fidem  cnm  Cia- 
leb,  qui  est  de  tribu  Juda,  el  dicunt  < Si  diligit 
nos  Deus,  Introducet  nos  in  terram  hanc,  i Quae 
est  ergo  terra  ista  secundum  spiritalem  intellectum, 
quae  terra  quidem  sancta  est,  el  terra  bona,  sed  ab 
impiis  habitatur?  Qui  sunt  ergo  isti  hostes,  qui  ha- 
bitant in  terra  sanctorum?  Ei  quomodo  ejiciendi 
sunt,  ui  iliis  ejectis  sancti  succedant  in  locum  eo- 
^ rum?  Redeamus  ad  Evangelia,  redeamus  ad  Apo- 
stolum. Evaiigelia  sanctis  promittunt  regna  coelo- 
rum. Apostolus  dicit  : c Nostra  autem  conver- 
satio in  coelis  est.  » In  coelis  ergo  est  locus  haeredi- 
talis,  qui  promluilur  sanctis.  Et  quid  putamus  quod 
nullus  nunc  adversarius  sit  in  bis  locis  quae  tibi 
proiiiiiiuntur,  quem  Iu  inde  debeas  pugnando  de- 
pellere (8G-87),  ut  liber  ad  ea  quae  libi  proiniitunlur 
loca  evolare  possis  ? El  quomodo  dicit  Dominus  4 a 
diebus  Joaniiis  Baptistae,  iqiiiac  regnum  coelorum  vim 
patitur , el  viiu  inferentes  rapiunt  illud.  » Nisi  enim 
essent  quibus  vis  fieret , nunquam  essent  qui  inde 
depelli  el  extrudi  deberent , nunquam  diceretur  per 
vim  diripiendum  esse  regnum  coelorum.  El  nisi 
essent  cum  quibus  certamen  nobis  esset  ac  prae- 
lium , nunquam  diceret  Apostolus  : c Non  est 
nobis  rolluclatio  adversus  carnem  et  sanguinem , 
sed  adversus  principatus  et  potestates,  adversus 
mundi  hujus  rectores,  tenebrarum  harum,  adversus 
spiritalia  nequitiae  io  coelestibus,  i De  quibus  etiam 
illud  Dei  dictum  divinitus  per  prophetam  intclli- 
gendurn  videtur,  ubi  aii^*  : c El  inebriatus  est  gla- 
dius meus  in  coelo.  » Nccessc  est  ergo  spiritales 
nequitias  quae  ia  coelestibus  esse  dicuntur,  qui  sunt 
veri  Cbanana>i , vinci  abs  tc , ut  expeditus  ad  coe- 
lestia regna  transire  possis,  ul  tu  pro  illis  habites 
ibi.  Scito  tamen  gigantes  eos  esse.  Gigas  dicitur 
omnis  qui  adversus  Deum  resistit.  Quicunque  ergo 
adversatur  Deo,  el  contrarius  est  veritati,  quod  illi 
principaliter  faciunt,  merito  gigas  appellatur.  Tibi 
ergo  praestatur  ut  devictis  giganiibiis  inires  in  re- 
gnum quod  illi  perdiderunt,  ut  impleatur  quod 
scriptum  est  : c Quis  accipiet  a giganie  spolia?  i 
Unde  et  Dominus  dicebat  in  Evangelio  : i Nemo 
potest  introire  in  domum  fortis , et  diripere  vasa 
ejus , nisi  prius  alligaverit  fortem ; » qui  licet  pro- 


" ibiil.  ” Isa.  XL,  15.  ” Gen.  I el  II.  Nuin.  xii,16.  ’·  Nam.  xiii , I.  2.  ’·  Num.  xiv,  8.  "Phi- 
lip. m , 20.  ” Maiih.  xi,  12.  ’*  Eplies.  τι,  12.  " Isa.  xxxiv,  8.  “ Mallii,  xu  29. 

(83)  Codex  8.  Theodorici,  € derelicta  proximi  modo  inde  erui  possit  « domus  perfecta,  · <hieor 

proximo  nubat.  » Godd.  Ebroicensis  ei  Belraeeiisis,  me  non  ridere.  _ 

* relictam  proximi  proximus  nubat.  > (85)  Pkaran,  quod  inUrpretalur  os  vismte.  Ex 

(84)  Xteroih  inierpreiatur  dotnus  perfecta.  Sic  ha-  Π3  nimirum  t os,  oris,  » el  nm  · viuit.  · 

beiii  nisso  In  editis  pro  · perfecta  s legitur  perfccloD.  {8(5-87)  Libb.  editi  t quem  tu  debeas  pugnando 

-Ϊ2Π  4 atrium,  » BIur.  Consir.  nTWl « atria  · ti  evincere,  > sed  mss.  ul  iu  nosiro  textu, 

synecdocliice  4 domu.v  * significari  polcsl  : quo- 

Pathol.  Gr.  Xllo 


m ORIGENIS  6» 

|Kcr  supeitbmsuam  a domo  coelesti  jam  sil  ejectas,  A adversas  spiritalia  nequiii»  in  coelesiibos.  » Pro- 
tu  tamen  nisi  viceris  illum,  non  introibis  In  domum  pterea  et  hanc  pugnam  spiritalem  atqne  invisibilem 

fortis.  Nec  vinci  solum,  verum  et  alligari  illum  pugnaturis,  spiritalia  arma,  et  invisibilia  tela  com- 

oportet.  Nisi  enim  alligeliir , haudquaquam  tutum  ponit,  et  dicit  **  : < Induite  vos  loricam  cliariia· 

esso  poterit  iter  nostrum.  Nunc  ergo  quantum  ad  tis(88),  et  galeam  salutis,  et  assumite  scatom  ίι<1«, 

comparationem  bumanx,  et  daemonicae  naturae,  nos  in  quo  possitis  omnia  t(  la  maligni  ignita  exstinguere, 

locustae  sumus,  et  illi  gigantes;  ei  pnccipue  si  du-  Sed  et  gladium  spiritus,  inquit,  assumite,  quo<lesc 

bia  sil  fldes  nostra  , et  si  nos  perterreat  infldelilas,  verbum  Dei.  » Cnm  ergo  talibus  te  armaveris  te- 

illi  vere  gigantes  erunt,  et  nos  locusta*.  Si  vero  se-  lis,  sequens  Jesiim  duceni,  non  verearis  gig.*inies  il- 

quamur  Jesum  et  credamus  verbis  ejus,  ac  flde  los  : videbis  enim  quomodo  eos  tibi  subjiciet  Domi· 

ejus  repleamur,  tanquam  nihil  erunt  in  conspectu  mis  Jesus  : et  sicut  patres  calcaverunt  cervices 

nostro.  Audi  enim  quomodo  nos  horiatur,  et  dicit:  gentium,  ita  ct  tu  calcabis  super  cervices  darmo- 

c Si  amat  nos  Deus,  introducet  nos  in  terram  hanc,  i niim.  Ipse  enim  dicit  iis,  qui  eum  fideliter  sequunt 

quoniam  bona  est,  et  fructus  ejus  mirabilis.  Typus  tur*^:  c Ecce  dedi  vobis  potestatem  calcandi  sup^r 

ergo,  et  figura  quae  praecessit  in  patribus,  completur  serpentes,  et  scorpiones,  et  super  omnem  virtutem 

in  nobis.  Ejecerunt  illi  gentes,  el  consecuti  sunt  ^ inimici.  > Yuli  enim  semper  Jesus  res  mirabiles  fa-^ 
bxredilaiem  eorum.  Consecuti  sunt  enim  omnem  cere,  vult  de  locustis  vincere  gigantes,  et  de  iis  qtix 

terram  Judaeae,  et  Jerusalem  civitatem , et  montem  in  terris  sunt,  coelestes  superare  nequitias.  Et  for- 

Sion.  Haec  in  illis  impleta  sunt,  ad  te  autem  quid  tasse  hoc  est  quod  dicebat  in  Evangeliis",  quiaqni 

dicitur?  Non,  inquit,  accessistis  ad  ea  quae  visibilia  credit  in  eum,  non  solum  faciet  IHa  quae  ipse  fecit, 

sunt,  sed  ad  invisibilia,  c Accessistis  enim,  inquit  c sed  majora,  inquit,  horum  faciet.  > Vere  enim 

ad  montem  Dei  viventis,  et  ad  civiialem  coelestem  majus  mihi  videtur  quod  hemo  in  carne  positos, 

Jerusalem,  et  ad  multitudinem  angelorum.  i Sed  et  fragilis,  et  caducus,  fide  tanliiin  Christi  et  verbo 

alibi  idem  Apostolus  dicit  : c Jerusalem  autem  ejus  armatus,  superet  gigantes,  daemonum  legiones, 

quae  sursum  est,  quae  est  mater  omnium  nostrum.  i Quamvis  ipse  sit  qui  vincit  in  nobis,  plus  tamen  este 

Si  quis  verbis  Apostoli  dicentis  Jerusalem  esse  eoe-'  dicit  quod  per  nos  vincit,  quam  quod  per  se  vincit, 
lestem,  non  accommodat  fidem , potest  et  haec  verba  Tantum  est  ut  nos  armis  istis  semper  simus  annali, 

nostra  recusare.  Si  vero  verbis  Pauli  fides  adhi-  et  conversatio  nostra  semper  io  coelis  siu  Om- 

foendaest,  sicut  et  certe  adbibenda  est,  et  Jerusalem  nis  motus  noster,  omnis  actus,  omnis  cogiuiio, 

coelestem  esse  credimus  ad  typum  terrenae  liujus,  et  ^ omnis  sermo  coelestis  sit.  Quanto  enim  nos  Illuc  ar- 
quaescripta  videnturde  hac  terrena  ad  illamcoelesiem  demius  ascendimus,  tanto  illi  praecipi Uotius  nieni : 

293  rectius  spiritali  in telligenlia  conferemus.  Ac-  et  quanto  nos  magis  augemur,  tanto  illi  inferio· 

cessimus  ergo,  sicut  Paulus  dicit,  ad  coelestem  Je-  res  (89)  flent.  Vita  nostra  si  sancta  sil,  si  secondooi 

rusaleni,  sine  dubio  et  ad  coelestem  Judaeam  : et  Deum  sit,  illis  conferet  roorlein.  Si  segnis  et  luxa- 

sicut  illi  de  terrestri  Judaea  ejecerunt  Gliananaeos,  et  riosa  sit,  potentes  eos  adversum  nos  et  gigantes  f>- 

Pberezaeos,  et  Evaeoe,  reliquasque  gentes:  iu  et  ciet.  Quanto  ergo  nos  virtutibus  crescimus,  uni» 

nos  qui  accessimus  ad  montem  Dei,.ei  ad  regna  eoe-  illi  inferiores  efiiciuniur  et  fragiles.  Sicut  ecootra- 

leslia,  necesse  est  ut  debellemus  conirariaspoiesta-  rlo  si  nos  infirmemur  et  terrena  requiramus,  illi 

tes,  et  spiriulia  nequitiae  in  coelestibus  : et  sicut  fortiores  fiuiit.  Et  quanto  nos  dilatamur  io  lenis, 

nii  ejecerunt  Jebusaeum  de  Jerusalem,  et  quae  prius  tanto  illis  spatia  In  coelestibus  largiora  concedimus. 

Jebus  vocata  fuerat,  postmodum  appellata  est  Jeru-  (Jnde  hoc  magis  agamus,  ut  nobis  augescentibus, 

salem  : ita  et  nos  oportet,  ut  ita  dicam,  expellere  illi  minuantur ; nobis  ingredientibus,  ilii  pellantur  : 

prius  Jebusaeum  de  Jerusalem,  el  sic  haeredilateni  nobis  ascendentibus,  ilii  cadant  : sicut  et  illeccci- 

ejus  consequi.  Sed  illi  quidem  haec  faciebant  ar-  dit,  de  quo  dicit  Dominus  iu  Evangelio  ; c Ecce 

niis  visibilibus , nos  vero  invisibilibus.  Illi  vince-  D vidi  Satanam  sicut  fulgur  cadentem  de  coelo ; > 
bant  corporalibus  prxiiis,  nos  autem  spiritali  cer-  ut  Illis  projectis , introducat  nos  illuc  Donlnus 

tamine  superamus.  noster  Jesus,  el  percipere  regnum  suum  coeleste 

6.  Quod  si  vis  audire,  Paulus,  qui  non  solum  ma-  concedat.  Ipsi  gloria  in  aeterna  saecula  sanmloreau 
glstcr  gentium,  sed  et  militia^,  hujus  magister  est,  Arnen. 

quomodo  piiguavcril  prior, audi  quid  ipse  de  se  seri-  HOMILiA  Vili, 

bai.  sicut  eiiam  ei  supra  memoraviinus.  · Non  est.  ,xploraioribut  renuntiantur,  el  ie 

inquit  **,  nobis  colluctatio  adversum  carnem  et  san-  indignatione  Domini^  ac  supplicatione  Jfogsi  of 

guiiiem  ; sed  adversum  principatus  et  potestates,  Aaron’*. 

^adversus  rectores  muudi  hiyus,  tenebrarum  harum,  i.  Duodecim  missi  sunt  inspectores  ex  filiis  Israel 

·*···  Debr.  xii,  22.  Galat.  iv,  26.  "···  Ephes.  vi,  14-17.  Luc.  x,  19.  Joan.  xiv,  12.  **LaCa 
X,  18.  **  Num.  xrii  et  xiv. 

(88)  Codex  Sancti  Theodorici,  s castitatis.  » 

(89)  Codex  Sancti  Theodorici,  < tanto  illi  infirmiores  efficiuntur  et  fragiliores,  i 


m 


IN  NLMEROS  HOMILIA  VIII. 


ad  coBsiderandam  terram,  quae  eis  fuerat  repromissa, 
iique  post  qtiadragiuta  dies  regressi,  diversa  renun- 
daiil.  Nam  decem  ex  iis  io  desperHtiooein  popii- 
hm  mittiiiit,  ila  ut  velint,  abjecto  Moyse,  eligere 
alium  ducem  et  reverti  in  ^gypium.  Alii  vero  duo 
bona  nuntiant,  et  cohortantur  populum  permanere 
in  fide , dicentes  : c Si  diligit  nos  Dominus , in- 
troducet nos  in  terram  hanc.  » Sed  populus  infide- 
litatis desperatione  praeceps  agitur,  et  ad  lapidan· 
dos  eos  qui  hona  iiuntiaut,  prosiliit.  Majestas  vero 
Domini  protegit  eos  in  nubibus,  c Et  dicit  Dominus 
ad  Moysen  : Feriam  eos  morte,  et  interimam  eos, 
et  faciam  te,  et  domum  patris  tui  in  nationem  ma- 
gnam, et  mullo  magis  quam  haec  est  ·····.  > Fit  ergo 
tants  bmc  comminatio  a Domino,  non  ol  passibilis 
et  iracundiae  vitio  subjacens  ostendatur  divina  na- 
tura, sed  ut  per  haec  et  Mosei  cbariias,  quam  erga 
populum  habebat,  et  Dei  bonitas,  quae  super  om- 
nem malum  agentem  est  (90),  innolcsceFet.  Scri- 
bitur enim  Irasci  Deus,  ei  comminari  interitum  po- 
pulo, qao  doceatur  homo  tantiiro  sibi  esse  apud 
Deum  loci,  tantiimque  fiduciae,  ut  etiamsi  sit  ali- 
qua in  Deo  indignatio,  obsecrationibus  miligeltir 
humanis  : tantumqiie  de  eo  impetrare  posse  homi- 
nem, ut  et  propria  statuta  convertat.  Ronitas  enim , 
qus  subsequitur  296  iracundiam , et  Mosei  fidu- 
ciam ostendit  apud  Deum,  et  alienam  ab  Iracundiae 
vitio  divinam  docet  esse  naturam.  Simul  et  myste- 
rium io  saeculis  futuris  espicndum  continet  sermo, 
per  quem  promittit  Deus  quod  alium  populum,  hoc  ^ 
abjecto,  resuscitet.  Aii  enim : < Percutiam  eos  mor- 
te, ei  perciam  eos,  et  faciam  te  ci  domum  patris  tui 
in  nationem  magnam,  multo  magis  quam  hxc  est.» 
Comminatio  ergo  haec  non  est  iracundia,  sed  pro- 
phetia. Assumenda  namque  erat  alia  natio,  id  est 
populos  iste  nationum,  sed  non  per  Moysen.  Eicu- 
savit  namque  se  Moyses.  Sciebat  enim  quia  gens 
lia  magna,  quae  repromiuitnr,  non  per  Moysen  vo- 
canda eral,  sed  per  Jesum  Christum,  et  non  Mosai- 
cos,  sed  Chrlsiiaims  erat  populus  appellandus.  Id- 
circo igitur  plurimum  exorat  Moyses  pro  populo 
illo.  Dominus  vero  modum  correptionis  librata  mo- 
deratione dispensat,  et  dicit,  quia  viri  quidem,  qui 
exierunt  de  JBgyplo,  et  lentaverunt  me,  atque  in- 
creduli permanserunt,  cadent  in  deserto  boc,  < et  1 
non  videbunt,  inquit  terram,  quam  juravi  patri- 
bus eorum  : sed  filii  ipsorum,  qui  sunt  mecum  hic, 
quicunque  ignorant  bonum  vel  malum*  > Sit  for- 
tassis aliquid  etiam  secretioris  mysterii  in  verbis 
Domini  diceniis : c Filii  eorum,  qui  sunt  mecum 
hic.  9 Ubi  hic?  aut  quomodo  mecum?  Qui  habet  au- 
res audiendi,  audiat.  Nos  inierim  dictmos  quia  pa- 


I tres  nostri  fuerunt  ille  populus  prior,  nos  autem 
filii  ipsorum  sumus.  Illi  ergo  quoniam  peccaverunt, 
abjecti  sunt  et  ceciderunt : nos  autem  filii  ipsorum 
pro  ipsis  surrexinius,  et  erecti  suinns,  qui  nescie- 
bamus bonum  vel  malum.  Es  gentibus  enim  sumus, 
qui  neque  bona,  quae  ex  Deo  veniunt,  noveramus, 
neque  mala,  quae  ex  peccato  generantur : si  tamen 
succedentes  in  locum  eorum  qui  abjecti  sunt,  tanti 
lapsus  timeamus  exemplum,  audientes  commoiit- 
lionem  Pauli  dicentem*^:!  Vide  autem  severitatem 
et  bonitatem  Dei,  in  eos  quidem  qui  ceciderunt  se- 
veritatem, in  le  autem  bonitatem,  si  tamen  per- 
manseris  in  bonitate.  Alioqoin  et  tu  excideris,  et 
illisi  non  permanserint  in  incredulilate,  inseren- 
tur. » Addit  autem  post  haec  Dominus,  et  dicit  : 
^ c Filii  vero  vestri  erunt  incolae  in  deserto  quadra- 
ginta annis.  » Et  quid  haberet  mysterii  numerus 
iste,  declarat,  dicens  : c Secundum  numerum,  in- 
quit**, dierum  quibus  cohsiderasiie  terram  quadra- 
ginta diebus,  pro  die  per  annum,  recipietis  peccata 
vestra  quadraginta  annis.  i Timeo  ego  mysterii  bu« 
jus  secreta  discutere.  Video  enim  quod  peccatorum 
in  hoc  ratio  comprehenditur  et  poenarum.  Si  enim 
unicuique  peccatori  annus  ascribitur  ad  poenam  pro 
unius  diei  peccato,  et  secundam  rationem  dierum 
quibus  peccatur,  annorum  totidem  numerus  in  sup- 
pliciis consumendus  est  : vereor  ne  furie  nobis, 
qui  quotidie  peccamus  et  nullum  forte  vitae  nostrae 
diem  absque  peccato  transigimus,  ne  ipsa  forte  sae- 
cula, aut  etiam  saecula  saeculorum  stidicere  possint 
ad  poenas  luendas.  In  eo  enim  quod  populus  ille 
prior  pro  quadraginta  dierum  delicio  quadraginia 
annis  cruciatur  in  deserto,  nec  terram  sanctam  in- 
troire permittitur,  similitudo  quaedam  futuri*  judicii 
videtur  ostendi,  ubi  peccatorum  ratio  discutienda 
est ; nisi  erit  aliqua  foriasse  etiam  bonorum  ope- 
rum compensatio,  vel  etiam  eorum  quas  in  vita  sua 
unusquisque  mala  recipit,  ut  Abraham  de  Laxaro 
docuit  ***  Sed  baec  nullius  est  ad  integrum  iiosse, 
nisi  illius  cui  omne  judicium  tradidit  Pater.  Quod 
autem  dies  peccati  in  annum  poenae  reputetur,  iion 
solum  in  hoc  libro,  in  quo  nibil  oinninc  est  quod 
dubitari  possit,  ostenditur,  sed  et  In  libello  Patio· 
ri$  (9i),  si  cui  tamen  scriptura  illa  recipienda  vi- 
detur, similia  designantur.  Sed  foriasse  aliquis  ne- 
get bonitati  Dei  convenire,  ut  pro  unius  diei  pec- 
cato annum  suppliciorum  rependat : qulniroo  dicet. 
Etiamsi  diem  pro  die  reddat,  quamvis  justas,  non 
tamen  clemens  videtur  esse  aut  benignus.  Audi  ergo 
ad  haec,  si  forte  possimus  diilicuiiatem  rei  exem- 
plis lucidioribus  explanare.  Si  vulnus  corpori  in 
fligatur,  aut  08  confringatur,  aut  nervorum  junctura 


•‘.M  Num.  xiv,  li  et  i2.  ··  ibid.  22.  ·*  Rom.  xi,  22.  ·*  Niim.  xiv,  35.  ··  ibid.  54.  ” Luc.  xvi,  25. 


(90)  Qu{b  super  omnem  mafum  agentem  est.  Sic 
codd.  Sa^iensis,  Carnutensis,  Ebroicensis  et  Tiiro- 
DCiisis.  Libb.ediii,!  quas  super  omnem  mentem  est. » 

(91)  Sed  et  in  libello  Pastoris, elc.  Hermse  lib.  iii, 
similitud.  6,  cap.  4,  haec  leguntur  : c Quicunque 


igitur  uno  die  perceperit  fallacem  dulcedinem  ae 
voluptatem,  unoque  die  cruciatus  sil,  anni  spaiimn 
dies  cruciatus  ejus  valebit,  lin  quot  dies  perce- 
perit quisque  voluptatem,  totidem  annis  crucia- 
tur, 9 ete* 


623  ORIGENIS  024 

reaolfalur»  sab  unius  horas  spatio  hujusmodi  vul-  A vita  Onusqiiisquo  vel  minus  vel  amplios  peccando 
tiera  solent  corporibus  accidere,  et  plurimis  post-  quassieril.  Sed  et  i calis  in  manu  Domini  vini  m«i 

modum  cruciatibus  ac  doloribus  exactis,  multo  vix  plenus  esse  dicitur  misto  *.  » Miscebiiur  erfo  sine 
tempore  sanari ; quanti  enim  tumores  in  loco , dubio  unicuique,  et  fiet  judicium  ejus  non  s<iliim  ex 

quanta  tormenta  generantur?  Jam  vero  si  accidat,  malis  quas  gessit,  sed  eiiam  ex  bonis.  Et  umea 

ut  in  eodem  vulnere,  vei  in  eadem  fractura  iterum  cum  utraque  misceantur,  iacx  ejus,  quam  ego  puto 

et  saepius  quis  vulneretur,  frequentiusque  frangatur,  malorum  partem  dici,  non  ad  iniegroni  exinanic- 

quantis  hoc  pcenis  curari , et  quantis  potest  cru-  lur.  Sed  haec,  ut  diximus,  in  manu  Dei  stini,  no- 

ciatibtis  medicari  ? Quanto  autem  tempore,  si  ta·  strum  autem  est  ad  emendationem  citius  featinan», 

iiien  potuerit,  ad  sanitatem  perducitur  ? et  vix  ali*  ad  poenitentiam  sine  dissimulatione  converti,  l»ge- 
quando  ita  curabitur,  ut  vel  debilitatem  corporis,  re  praeterita,  carere  futura,  invocare  auxilium  Dei; 
vel  foeditatem  cicatricis  effugiat.  Transi  nunc  ab  statini  enim  ut  conversus  ingemueris,  salvus  eris, 

exemplo  corporis  ad  animae  vulnera.  Anima  quo-  Invenies  enim  advocatum,  qui  pro  le  interpellal 

4ies  peccat,  toties  vulneratur.  Et  ne  dubites  pecca-  Patrem,  Dominum  Jesum  Clirislum,  mullo  pnesiae- 

tis  eam  velut  lelis  ct  gladiis  vulnerari , audi  Apo-  tiorem  quam  fuit  Moyses,  qui  tamen  oravit  pro  po- 

stolum  monentem  ut  assumamus  c scutum  fidei,  in  ^ pulo  illo,  et  exauditus  esi.  Et  fortasse  propterea 
quo  possitis,  Inquit,  omnia  jacula  maligni  ignita  Moyses  scribitur  intervenisse  pro  peecaits  populi 

exstinguere.»  Vides  ergo  peccata  maligni  esse  jacula,  prioris,  et  impetrasse  veniam,  ut  mullo  magis  oos 

quae  in  animam  diriguntur.  Patitur  autem  et  anima  confidamus,  quod  advocatus  noster  Jesus  iiidubiia- 

non  solum  vulnera  jaculorum,  sed  et  fracturas  pe-  tam  nobis  veniam  impetrabit  a Patre  : si  laincc 

dum,  cum  laquei  parantur  pedibus  ejus,  et  supplan-  convertamur  ad  eum,  ei  non  recedat  retro  eor  no- 
tantur gressus  ejus.  Hsec  ergo  et  hujusmodi  vulnera  sirum,  sicut  ct  Joannes  in  Epistola  sua  didi  * ; 

quanto  tempore  putas  posse  curari  ? 0 si  possemus  i Haec  autem  dico,  filioli,  ut  non  peccetis.  Quod  et 

per  unumquodque  peccatum  videre  quomodo  boroo  si  peccaverit  aliquis  vestrum,  habemus  advocatam 

noster  interior  assidue  vulneratur,  quomodo  sermo  apud  Patrem,  Jesum  justum,  qui  interpellat  pra 

malus  295  vulnus  infligit!  Non  legisti  i Dii  tint  peccatis  nostris. » Ipsi  gloria  in  aeterna  saecula  sae- 
quia  vulnerant  gladii,  sed  non  ita  ut  lingua  ? » Vulne-  culorum.  Arnen, 
ratur  ergo  per  linguam  anima,  vulneratur  et  per  co·  liOMlLlA  IX. 

giUtiones  el  concupisceniias  malas,  frangilur  au-  Core,  et  seditione  populi  adeertum  M»r· 

tem  et  conteritur  per  opera  peccati.  Quae  si  omnia  q gen,  ei  de  virgis  ia  quibus  virga  Aaron  germiai· 
videre  possemus,  et  vulneratae  animae  sentire  eica-  vi/ 

trices,  certum  est  quod  usque  ad  mortem  resistere-  Apud  Deum,  ut  intelligi  daiur,  nibii  est  ia- 

mns  adversum  peccatum.  Sed  nunc  sicut  ii  qui  vei  uiibs  nibii  otiosum,  sed  et  ea  quae  liomiiiibos  alie- 

daemone  repleti,  vel  mente  alienati  sunt,  non  sen-  nanda  videntur  et  abjicienda,  aliquid  operis  neces- 

tiunt  si  vulnerentur,  quia  naturalibus  sensibus  ca-  garii  habere  inveniuntur.  Hunc  autem  nobis  inid- 

rent  : ita  et  nos  vel  cupiditatibus  saeculi  amentes  lectum  suggerit  praesens  lectio,  quae  de  batiilis  Co- 

effecti,  vel  vitiis  inebriati,  sentire  non  possumus  re,  et  reliquorum  qui  cum  ipso  peccaverant,  oow  · 

quanta  vulnera,  quantas  contritiones  animae  pec-  memorat,  quod  ue  haec  quidem  jubet  abjici  Deas, 

cando  conquirimus.  Et  ideo  consequeniissima  rallo  sed  fleri  ex  eia  laminas  ductiles  atque  ex  lis  aiure 

est  poenae,  id  est  curae  ac  medicationis  tempus  ex-  circumdari.  Refert  ergo  Scriptura,  quia  ex  prae- 
tendi, et  per  unumquodque  vulnus  pro  qualitate  cepiu  Dei,  c accepit,  inquit  *,  Eleazar  filios  Aaroo 

plagae  medendi  quoque  spatia  propagari.  Sic  ergo  sacerdotis  batilla  aerea,  quae  obtulerunt  ii  qui  eX' 

et  Dei  aequitas  ac  benignitas  etiam  in  ipsis  animae  usti  sunt,  el  fecerunt  ex  eis  circulos,  ei  apposae- 

suppliciis  evidens  fiet : et  haec  audiens,  qui  pecea-  runt  eos  altari,  ad  commemorationem  filiorum  is* 

vil,  resipiscat,  et  ultra  non  peccet.  Conversio  enim  D rael,  ut  non  accedat  quisquam  alienigena,  qui  ocm 
In  praesenti  vita,  el  poeiiiienita  fructuose  gesta,  ce-  est  ex  semine  Aaron,  imponere  incensum  cor:u· 

Icrem  confert  hujusmodi  vulneribus  medicinam.  Domino,  ne  fiat  sicut  Core,  el  conspiratio  ejus  sie- 

quia  poenitentia  non  solum  vulnus  praeterhuin  sa-  ut  locutus  est  Dominus  in  itiaiiu  Moysi.  » Maai- 

tiai,  sed  et  ultra  animam  peccato  non  sinit  vulne-  feste  quodam  in  loco  Dominus  per  prophetam  di  · 

rari,  imo  et  illud  adjiciam  : verbi  causa,  si  pecca-  eit  * : t Non  sunt  consilia  mcA  sicut  consitia  vestra, 

tor  sum,  nunquid  eadem  mihi  erit  poena  si  semd  nec  cogitationes  mem  sicut  cogitationes  vestrae.  > 

peccavi,  quae  etsi  secundo,  et  tertio,  et  si  frequen-  8i  apud  homines  hodie  judicaretur  bmc  causa,  et 

tius  peccem  ? non  ita  erit  : sed  pro  modo,  el  nu-  apud  Ecclesiarum  principes  haberetur  examen  de 

mero,  et  mensura  peccati,  etia*m  poens  quantitas  iis,  verbi  causa,  qui  diversa  ah  Ecclesiis  docentes 

metienda  est.  Deus  enim  dabit  < nubis  panem  lacry-  divinas  vindictas  pertulerint  ultionem,  nonne  jodica- 

marum  et  potabit  nos  in  lacrymis, » sed  c in  mensu-  rent,  ut  si  quid  locuti  sunt,  si  quid  docoeniiit,  sa 

ra  ^ » Mensura  autem  bacc  erit,  quam  sibi  in  bac  quid  etiam  scriptam  reliquerunt,  universa  pariter 

**  Eccli.  XXVIII,  22.  ‘ Psal.  lxxx,  6.  * Psal.  Lxxiv,  9.  M Joan.  ii,  i,  2.  ^ Num.  xvi  et  xvii.  *Νηλ. 
xvii  59, 40.  * Isa.  lv,  8. 


ns  NUMEROS  HOMILIA  IX.  m 

cnm  ipsornm  cineribus  deperirent?  Sed  non  sunt  A est  dicere,  Oportet  haereticorum  batillis  altare  cir-^ 
judicia  Dei  sicut  judicia  nostra.  Audi  enim  quo-  cumdari,  ut  certa  et  manifesu  omnibus  Gat  Gde- 

modo  de  batillis  eorum,  qui  contra  prophetam  Dei  lium  atque  infidelium  differentia.  Cum  enim  Gdea 

insurrexerant,  jubentur  Geri  laminas,  el  in  circuitu  ecclesiastica  ?elot  aurum  coeperit  refulgere,  ei  prac- 

aliaris  affigi.  Core  Ggiirarn  tenet  eorum,  qui  con-  dicatio  ejus  ut  argentum  igne  probatum  intuentibua 

tra  ecclesiasticam  Gdem  et  doctrinam  veritatis  in-  resplenduerit  : tunc  majore  cum  turpitudine  et  de- 

suit^unt.  Scriptum  est  ergo  de  Core,  et  de  coetu  decore  haereticorum  voces  obscuri  aeris  vilitate  sor- 

ejus,  quod  iii  batillis  aereis  incensum  obtulerint  debuiit.  Vis  autem  scire  quod  quae  bona  sunt,  bona 

ignis  alieni.  Et  jubetur  quidem  a Deo  ignis  alienus  esse  ex  deteriorum  magis  comparatione  noscuntur? 

dispergi  el  effundi  : c Batilla  vero,  inquit*,  quia  Quis  sciret  bonam  esse  iucein,  nisi  noctis  tenebras 

sanciiGcata  sunt,  facito  ea  l.iminas  ductiles,  et  cir-  sentiremus?  Quis  dulcedinem  no  ceret  mellis,  nisi 

cumda  ex  eis  altare,  quia  oblata  * sunt  coram  Do-  gustum  amaritudinis  accepisset?  Ipsum  denique 

Illino,  et  sanctificaia  sunt.  i Hoc  ergo  mihi  per  diabolum,  et  obliictantes  adversum  nos  contrarias 

banc  Gguram  videtur  ostendi,  quod  batilla  ista,  potestates  si  auferas,  virtutes  animi  sine  obluctaiiie 

qiise  Scriptura  nomiiiat  aerea,  Gguram  teneant  Seri-  non  potuerunt  enitescere.  Sic  ergo  el  sacerdotum 

piurae  divinae.  Cui  Scripturae  haeretici  ignem  alie-  ® GJellum  gloria  non  poterit  respiendescere,  nisi  eam 

niim  imponentes,  boc  est  sensum  ct  inlelligentiam  iiiGdelium  reprobatio  et  poena  commendet.  Sed  ex 

alienam  a Deo,  el  veritati  contrariam  introducen-  iis  quae  legimus,  singuli  quique  justorum  magis 

les,  inrensuin  Domino  non  suave,  sed  exsecrabile  ex  comparatione  caeterorura  clari  videntur  habiti 

offerunt.  296  El  ideo  forma  Ecclesiarum  sacerdo-  apud  Deum.  Denique  de  Noe  scriptum  est  quod 

tibus  datur;  ul  si  quando  tale  aliquid  fuerit  exor-  esset  justus  et  perfectus  in  generatione  sua.  In  quo 

tum,  ea  quidem  quae  a veniale  aliena  sunt,  ab  Ec-  ostenditur  quod  iion  ex  integro  perfectus,  sed  in 

clesia  Dei  penitus  abstrudantur  : si  qua  autem  generatione  sua  perfectus  fuerit,  et  ad  compara- 

eiiam  in  ipsis  baereticoruni  verbis  Scripturae  divi-  lionem  carierorum  justus  pronuntiatus  sil.  Simili 

nae  sensibus  inveniuntur  inserta,  ne  pariter  cum  modo  puto  etiam  de  Lol  habendum.  Quanto  enim 

illis  quae  Gdei  et  veritati  sunt  contrari.i,  respuan-  deteriores  quotidie  Gebaiit  Sodomitae,  tanto  ille  ju- 

tur ; sanciiGcata  sunt  enim  quae  de  Scriptura  divi-  siior  apparebat.  Sed  el  in  boc  ipso  libro  quem  lia- 

na  proferuntur,  et  Domino  oblata.  Potest  autem  et  bemus  in  inanibus,  cum  ingressi  essent  ii  qui  in- 

aiio  adhuc  modo  intelligi  quod  de  batillis  praecipitur  spexerant  terram  et  decem  ex  iis  meticulosis  ser- 

peccatoram,  ut  jungantur  et  socientur  altari.  El  q monibus  desperationem  populi  incussissent,  duo  ve» 
primo  boc  ipsum  quod  aerea  dicuntur,  non  otiosum  ro  reliqui,  id  est  Caleb  el  Josue,  bona  nuntiarent^ 

videbitur.  Ubi  enim  vera  Gdes  est,  et  integra  verbi  et  hortarentur  populum  permanere  in  proposito. 

Dei  praedicatio,  aut  argentea  dicuntur  aut  aurea  : immortale  eis  a Domino  meritum  contulit  non  lan- 

ut  fulgor  auri  declaret  fidei  puritatem,  et  argentum  tum  sua  confessio,  quantum  formido  sodalium, 

igne  probatum,  eloquia  examinata  significet·  Ista  Neque  eiiim  lam  magnifice  in  eis  virtus  animi  cla- 

ergo  quae  dicuntur  aerea,  in  sono  tantum  vocis  con-  ruisset,  nisi  reliquorum  decem  turpis  ignaviae  for- 

sistunt,  non  in  virtute  spiritus,  el  sunt,  ut  Aposlo-  niido  patuisset,  ilaec  autem  diximus  de  batillis  eo· 

tus  dicit  € ut  aeramentum  sonans,  aut  cymbalum  rniii  qui  condemnati  sunt,  quae  altari  jubentur  af 

tinniens.  > Ista  ergo  batilla  aerea,  id  est  haeretico-  Ggii  quod  ex  comparatione  iuferiorum  justi  appa· 

rum  voces,  si  adhibeamus  ad  aliare  Dei,  ubi  divi-  reanl  clariores,  simul  ut  et  posteris  daretur  exein- 

nus  ignis  e^t,  ubi  vera  Dei  praedicatio,  melius  ipsa  pium,  ne  qui  praesumptione  superbi  spiritus  non 

veritas  ex  falsorum  comparatione  fulgebit.  Si  enim,  sibi  a Deo  datum  munus  pontificatus  invaderet,  sed 

Ul  verbi  gratia  dicam,  ponam  dicta  Marcionis,  aut  ut  ilii  cedat,  quem  non  ambitio  humana,  non  fa 

Basilidis,  aut  alterius  cujuslibel  haeretici,  et  liaec  vor  corruptus  asciverit,  nec  largitio  condemnanda 

sermonibus  veritatis  ac  Scripturarum  divinarum  R subrogaverit,  sed  meritorum  conscientia  et  Dei  vo- 
tesiimoniis.  velut  divini  altaris  Igne  confutem,  non-  luntas  assumpserit. 

ne  evideniior  eorum  ex  ipsa  comparatione  appare-  fi.  Post  haec  refertur  ; 4 Et  murmuraverunt,  In- 

bii  impietas?  Nam  si  doctrina  ecclesi.:slica  simplex  quit  **,  filii  Israel  adversum  Moysen  et  Aaron  di- 

esset,  et  nullis  intrinsecus  hxreticorum  dogmatum  centes  : Vos  occidistis  populum  Domini.  Et  factum 

assertionibus  cingeretur,  non  poterat  tam  clara,  est  cum  irrueret  synagoga  super  Moysen  et  Aaron, 

et  tam  examinata  videri  fides  nostra.  Sed  idcirco  in  impetu  fugerunt  ad  tabernaculum  testimonii, 

doctrinam  catholicam  contradicentium  obsidet  op-  Illud  vero  obtexit  nubes,  et  apparuit  majestas  Do- 

pugnaiio,  ut  fides  nostra  1100  otio  (Ofi)  torpescat  mini,  el  introivit  Moyses  et  Aaron  ad  faciem  laber- 

sed  exercitiis  elimetur.  Propter  hoc  denique  et  Apo-  naculi  testimonii.  > Non  legimus  antea  quia  obtexe- 

sioius  dicebat*:  < Oportet  auieia  et  luereses  esse,  rit  nubes  tabernaculum,  et  apparuerit  majestas  Domi- 
ut  probati  quique  manifesti  fiant  inter  vos·»  iloe  ni,  et  receperit  intra  nubem  Moysea  et  Aaron,  nisi 

*Nuin·  XVI,  38.  « I Cor.  xiii,  1.  · 1 Cor.  xi,  Gen.  vi,  9.  Nuin.  xiv.  Num.  xvi,  41, 4fi,  43. 


(92)  c Otio  I deest  in  libb.  editis,  sed  suppletur  e mss.  EiUvacensi,,  Ebroicensi  el  Carnu tensi. 


C17  0R1GENIS  β» 


nunc  cnm  insurrexit  in  eos  populus,  et  lapidare  eos 
ΎοΙιιίΐ.  Discamus  ex  boc  quanta  sit  utilitas  in  perse- 
cutionibus Christianis,  quantum  grati»  conferatur, 
quomodo  propugnator  eis  flat  Deus,  quomodo  abun- 
danter sanctus  Spiritus  infundatur.  Tunc  enim  ma- 
xime gratia  Dei  adest,  cum  hominum  saevitia  con- 
citatur; ct  tnnc  pacem  habemus  apud  Deum,  cum 
ab  hominibus  propter  Justitiam  bella  perpetimur. 

9 Ubi  enim  abundavit  peccatum, siiperabundavit  (93) 
et  gratia  i Adoperuit  ergo  eos  niibe  tabernaculi, 
et  irruit  synagoga  super  Moyseu  et  Aaron,  et  ap- 
paruit gloria  Domini.  Quamvis  magni  sint  vit»  me- 
rito Moyses  et  Aaron,  quamvis  animi  virtutibus  pol- 
leam, apparere  tamen  eis  Del  gloria  non  potuisset, 
297  nisi  in  persecutionibus,  in  tribulationibus,  in 
periculis , atque  in  ipsa  pene  morte  jam  positis.  Et 
tu  ergo  non  putes  tibi  dormienti  et  otioso  apparere 
posse  gloriam  Dei.  Aut  non  et  Paulus  apostolus  in 
iis  Dei  gloriam  consequi  meruit  ? Nonne  super 
omnes  ceteros  enumerat  se  in  tribulationibus , 
in  neressi talibus  , in  carceribus  fuisse , ter  virgis 
caesum  , semel  lapidatum  (94)  esse,  naufragia  per- 
tulisse, pericula  maris,  pericula  fluminum,  pericula 
latronum,  pericula  a falsis  fratribus?  Quae  qiinnto 
magis  abundant , tanto  amplius  iis  qui  patienter 
tulerint,  conferunt  gloriam  Dei. 

3.  c Et  loculus  est  Dominus  ad  Moysen  ct  Aaron, 
dicens  : Discedite  de  medio  synagogae  hujus,  et  in- 
terimam eos  semel:  et  ceciderunt  Moyses  et  Aaron 
in  faciem  suam  i In  Sodomis  quidem  quando  ad  C 
minimum  decem  (95)  requirebantur  per  quos 
vix  si  forte  reperti  essent,  salvari  possent  ii  qui  ha- 
bitab.ant  pentapoiim  Sodomorum:  nunc  autem  etiam 
duo,  si  tamen  inveniantur  tales  qualis  Moyses  fuit 
ct  Aaron  , sufficere  possunt,  ut  gens  Israel! (arum 
tola  salvetur.  Quid  ergo  dicemus  amplius  esse  in 
iis  duobus?  Qu»  tanta  virlus,  quod  meritum,  quo 
sexcenta  millia  et  eo  amplius  liberentur  ab  interitu 
vastatoris?  Ego  arbitror  quod  in  Moyse  lex  signifi- 
cetur , quae  «locet  homines  scientiam  et  amorem 
Dei : in  Aaron  supplicandi  Deo,  et  obsecrandi  eum 
forma  consistat.  Si  ergo  accidat  aliquando  indi- 
gnari nobis  vel  universo  populo  Deum , et  si  jam 
sententia  ultionis  procedit  a Domino,  redeat  autem 
lex  Dei  in  cor  nostrum  commonens  nos  et  docens  ^ 
converti  ad  pasnilenliam  , satisfacere  pro  delictis  , 
supplicare  pro  culpis:  cessabit  continuo  iracundia, 
indignatio  conquiescet,  propitiabitur  Dominus,  quasi 
Moyse  et  Aaron  intercedentibus  pro  nobis,  et  pro 
universo  populo  supplicantibus*  Si  vero  aliquando 
oriatur  indignatio  Dei,  et  veniat  pro  peccatis  nostris 
saeva  correptio;  indurentur  autem  corda  nostra  ne 
convertamur  ad  Dominum,  oeve  humiliemur  in  con- 

Rom.  V,  20,  II  Cor.  xi.  Num.  xvi,  4 i,  45. 

Niiin.  XVI,  46. 

(93)  Libb.  editi,  c superabundabil.  i 

(94)  Ter  virgis  ccesum,  semel  lapidatum.  Sic  ha- 
bent omnes  mss. ; male  autem  libb.  editi,  c ter  la- 
pidauttn.  » 


A spectu  ejus,  ut  in  confessione  supplicaDononi  motas 
ejus  et  iracundiam  mitigemus ; sed  econtrario  di- 
camus, Non  est  cura  Deo  de  vita  mortalium,  uee 
pertinent  haec  ad  Deum , reliquit  nos  olim,  nec  ad 
notitiam  ejus  ista  perveniunt : si  talia  ctigilemus  ia 
cordibus  nostris,  et  baec  de  ore  nostro  procedant, 
certum  est  non  esse  in  nobis  Moysen  ei  Aaroa,  le- 
gis scilicet  scientiam  et  fructus  pcenileniiae , per 
quos  interitum  imminentis  exitii  possimus  evadere. 
Hoc  puto  accidisse  etiam  populo  illi  qui  fuit  ante 
nos,  quando  omnes  declinaverunt , omnes  simul 
inutiles  facti  sunt  et  non  fuit  qui  faceret  boDiia- 
lem,  non  fuit  usque  ad  unum.  Si  enim  fuisset,  nuih 
quam  utique  dereliquisset  eos  Deus.  Sed  et  nos  ti- 
meamus ne  forte  simile  aliquid  in  veniatur  in  nobis. 

^ Timeo  enim  illam  sententiam,  in  qua  Dominus  et 
Salvator  noster,  qui  cuncta  praenoscit,  quasi  dubi- 
lans  dicit : c Putas  veniens  Filius  hominis  inveniet 
fidem  super  terram  ‘^?  i Jubentur  ergo  Moyses  et 
Aaron  exire  de  medio  synagogae,  ut  inieriinatur  sy- 
nagoga de  semel.  Sed  videamus  quid  isti  faciunt, 
sancti  sunt  (96),  perfecti  sunt,  et  plus  magis  Evan- 
gelii  discipuli  quam  legis , et  ideo  diligunt  etiam 
inimicos  suos,  atque  orant  pro  persecutoribus  suis. 
Illis  enim  saevientibus  ut  inlerficereiU  eos  , isti  pro- 
cidunt in  faciem  suam  super  terram. 

4.  c Et  ait  Moyses  ad  Aaron ; Assume  batiUon, 
et  impone  super  illud  ignem  ab  altari,  et  injice  iUi 
incensum,  et  effer  velociter  In  castra,  et  exora  pro 
ipsis  : exiit  enim  ira  a conspectu  Domini,  ei  jam  coe- 
pit vastare  populum  i Verum  quoniam  In  hot 
pervenimus  locos  , volo  de  bonitate  Dei  admonere 
discipulos  Christi , ne  quis  forte  vestrum  ab  h»re- 
licis  conturbetur  si  quando  certamen  inciderit , illis 
dicentibus  quoniam  Deus  legis  non  est  bonus , sed 
justus  , et  Moysis  lex  non  bonitatem  continet , sed 
justitiam.  Videant  ergo  qui  Deum  pariter  criminao- 
tur  et  legem,  quomodo  Moyses  ipse  et  Aaron  prio- 
res fecerunt  boc,  quod  poslmoduin  Evangeiiom  do- 
cuit. Ecce  diligit  Moyses  iniinicgs,  et  orat  pro  per- 
secutoribus suis  , quod  utique  Christus  fieri  iii 
Evangeliis  docet.  Audite  enim  quomodo  cademes  n 
faciem  super  terram  orant  pro  illis,  qui  ad  inierfi- 
ciendos  eos  insurrexerant.  Sic  ergo  invenitur  et 
Evangelii  virlus  in  lege  , et  fundamento  legis  sub- 
nixa iiitelliguntur  Evangelia.  Nec  vetus  testamen- 
tum nomino  ego  legem,  si  eam  spiritaliter  inldli- 
gam.  Illis  tantummodo  lex  vetus  edicitur  leslamea- 
lum,  qui  eam  carnaliier  intelligere  voluiiL  Ei  ne- 
cessario illis  vetus  effecta  est,  et  senuit,  quia  vires 
suas  non  potest  obtinere.  Nobis  autem , qui  eam 
spiritaliter  ei  evangelico  sensu  intelligimus  et  ex- 
ponimus, semper  nova  est : et  iilnimque  nobis  no- 
vum testamentum  est,  non  temporis  »uie  , sed  iii- 

Gen.  XVIII.  Psal.  xiii,  3.  Luc.  χτιπ,  8. 

(95)  Mss.  c ad  minimum  decem.  i Libb.  editi, 
c luitiiis  decem.  » 

(96)  Sic  mss.  Libb.  autem  editi , c faciunt,  qui 
sancti  sunt.  » 


6^  IN  NUMEROS  UOMILIA  IX. 


lelligeniiae  noviiaie.  Annon  et  apostolus  Joannes  in  A 
Epistola  sua  eadem  sentit,  cum  dicit : (97)  f Filioli , 
mandatum  novum  do  vobis,  ut  invicem  diligatis  i 
ciim  utique  sciret  oliin  datum  esse  mandatum  dile- 
ctionis in  lege·  Sed  quoniam  charitas  nunquam 
cadit,  nec  mandatum  charitatis  aliquando  veterascit, 
hoc  quod  nunquam  veterascit,  semper  novum  esse 
pronuntiat.  Semper  enim  observantes  et  custodien- 
tes in  se  charitatis  mandatum  novos  reddit  in  spi- 
ritu. Peccatori  autem  et  charitatis  foedera  non 
serranti , etiam  Evangelia  298  veterascunt.  Nec 
potest  ei  novum  esse  testamentum,  qui  non  deponit 
veterem  hominem,  et  induitur  novum,  ac  secundum 
Deum  creatum.  Hortatur  ergo  Moyses  pontificem 
magnum,  ui  offerat  incensum  in  castris  (98) , et 
exoret  pro  populo.  Jam  enim,  inquit,  vastari  popu-  ^ 
Ius  coepit.  In  spiritu  videbat  Moyses  quae  gereban- 
tur. Vidit  virtutem  exisse  ad  castra,  et  vastare  ac 
perimere  peccatores;  et  propter  hoc  hortatur  pon- 
tiflceiii  assumere  batillum,  ignem  de  altari  imponere, 
atque  incenso  superjecto  exire  et  slareinler  medium 
mortuorum  et  vivorum,  ne  ultra  procedat  vastatio, 
vcl  certe,  ut  verius  babel  se  Scripturae  sermo,  con- 
fractio (99). 

5.  Sed  primo,  si  videtur,  historiae  ipsius  imagi- 
nem describamus  , ut  cum  rei  gestae  species  appa- 
ruerit, tunc  demum  etiam  si  quid  est  in  hoc  loco 
mysticum  requiramus.  Jutellige  ergo  populum  illum 
Israel  in  castris  per  ordines  tribuum  familiarumque 
dispositum,  virtutem  vero  quamdam  a Deo  missam, 
non  sparsim , sed  ex  prima  aliqua  parte  coepisse  ^ 
populum  morte  vastare,  et  procedentem  per  ordi- 
nem mortis  stragem  considera.  Post  hxc  pontifi- 
cem indutum  veste  pontificali  procedere,  et  portan- 
tem batillum,  atque  ignem  cum  incenso,  tendere  ad 
illum  locum  , quo  per  angelum  vastantem  mors 
illata  pervenerat , et  stantem  in  eo  loco  , ubi  mors 
finem  dederat  primis  , et  erat  vicina  postremis.  In- 
tuere stantem  pontificem , et  objectione  quadam 
sui,  viventes  a mortuis  dirimentem ; virtutem  vero 
repropiliationisejiis,eUncensi  mysterium  erubuisse 
angelum  vastatorem  , et  in  hoc  mortem  quidem 
finium,  vitam  vero  reparatam.  Si  intellexisti  histo- 
ria ordinem  , et  oculis,  ui  iu  dicam,  cernere  po- 
tuisti pontificem  stantem  medium  inter  vivos  et  mor-  ^ 
tuos:  ascende  nunc  ad  verbi  hujus  celsiora  fastigia, 
et  vide  quomodo  verus  pontifex  Jesus  Christus  as- 
sumpto batillo  carnis  humanae,  et  superposito  igni 
altaris , anima  sine  dubio  illa  magnifica  cum  qua 

I Joan.  II,  8.  “ Hebr.  ii,  U.  ··  Joan.  iii,  l 

Nura.  XVI,  50. 

(97)  Filioli^  mandatum  novum  do  vobis  , ut  ihvi· 
cem  diligatis.  Memoria  hic  lapsus  est  Origenes  qui 
ex  Epistola  Joannts  laudat  quod  una  t filioli  » voce 
excepta,  in  ejus  Evangelio  tantam  reperiiur  cap. 

XIII,  34. 

f98)  Libh.  editi,  c ut  offerat  incensum  in  castra, » 
seu  mss.  Ebroicensis  et  Belvacensis  ut  iu  nostro 
textu. 

(99)  Vaslath , vel  certe  , ut  verius  habet  se  Seri· 
pturw  sermo , confractio.  Suspicor  vanetatem  noa 


natus  est  in  carne , adjecto  etiam  incenso,  qui  est 
spiritus  immaculatus  , medius  inter  vWos  et  mor- 
tuos stetit,  ei  mortem  non  fecit  ultra  grassari;  sed 
sicut  Apostolus  dicit  destruxit  i eum  qui  habe- 
bat mortis  imperium,  id  est  diabolum,  ut  qui  credit 
in  eum  jam  non  moriatur,  sed  vivat  In  selenium**;  > 
Hoc  fuit  ergo  mysterium  quod  postea  futurum,  jam 
tunc  ille  qui  populum  vastabat,  expavit.  Agnosce- 
bat enim  figuram  batilli , et  ignis , et  incensi : ei 
qualis  offerenda  esset  Deo  bosiia  ab  eo,  qui  medius 
mortuorum  vivorumque  constiterat,  praevidebat.  Et 
illos  quidem  tunc  imago  praefigurata  salvavit , ad 
nos  autem  salutis  veritas  ipsa  pervenit.  Neque 
enim  indumenta  pontificis  purpura  ac  lana  bysso- 
que contexta  erubuisset  angelus  ille  vastator , sed 
ista  quae  futura  erant  indumenta  magni  pontificis 
inlellexil,  et  iis  cessit,  quibus  utique  universa  crea- 
tura inferior  eral.  Puto  autem  quod  non  solum 
primo  adventu  Domini  et  Salvatoris  nostri  forma 
ista  completa  sit,  sed  eadem  fortassis  servabitur  m 
secundo.  Veniet  enim  iterum  Filius  bominis : et 
cum  venerit , sine  dubio  inveniet  quosdam  quidem 
niorluos,  quosdam  autem  viventes.  Quod  possumus 
quidem  et  sic  inlelligere  : quia  nonnulli  adhuc  in 
hoc  vitse  statu  quo  nuiic  sumus  inveniantur , cum 
mulli  jam  praecesserint  mortui.  Potest  autem  et 
aliter  accipi;  ul  mortuos,  corpora  inieiligamus:  vi- 
ventes autem  , animas.  Quidam  lamen  ex  iis  , qui 
ante  nos  interpretati  sunt  locum  hunc , memini 
quod  mortuos  dixerunt  eos,  qui  ninileiate  scelerum 
in  peccatis  suis  mortui  inlelligunlur:  viventes  au- 
tem eos , qui  in  operibus  vitae  permanserint.  Ve- 
rumlamen  utrolibet  modo  stabit  etiam  in  futuro 
magnus  hic  pontifex  ei  Salvator  noster,  medius  vi- 
vorum et  mortuorum.  Sed  et  tunc  forte  medius  vi- 
vorum et  mortuorum  stare  dicendus  est,^cum  sta- 
tuet oves  quidem  a dextris  suis,  haedos  autem  a sU 
nislrls,  et  dicet  iis  qui  a dextris  sunt : c Venite,  be- 
nedicti Patris  mei , percipite  regnum,  quod  vobis 
paratum  est  a constitutione  mundi  *S  etc.  > lis  au- 
tem qui  a sinistris  sunt  dicet : c Ite  in  ignem  aeter- 
num, operarii  iniquitatis , quem  praeparavit  Pater 
meus  diabolo  et  angelis  ejus  , quoniam  non  novl· 
vos  *^  » Et  sunt  utique  mortui  ii , qui  in  Ignem 
^ mittuntur  aeternum;  sunt  autem  vivi  iiU  qui  mittun- 
tur ad  regnum. 

6.  c Ei  cessavit,  inquit  **,  vastatio  (l),»vel,  ut  in 
aliis  exemplaribus  legi  diximus,  c confractio  :iquod  et 
magis  inierprelaiionis  convenit  veritati.  Confractio 
;.  ··  Mailh.  XXV,  34.  *^  ibid.  41  ; Luc  xiii^.  27. 

fuisse  in  exemplaribus  Graecis,  sed  In  Latinis.  In 
hodiernis  Septuaginta  Interpretum  codicibus  sola 
reperiiur  lectio,  θραύεις  c fractio;  > in  Hebraeo  fonto 
legitur  Π5ΑΌ  < P^aga,  percussio.  > Ad  hanc  signi- 
ficaiioiiein  magis  accedit  vox  c confractio, » qnani 
c vastatio.  · 

(t)  In  codice  Ebroicensi  lenitur,  < quassatio.  i Et 
mox  c interpretationi  convenit  veritatis· » Sicque  in 
codice  Belvaceosii. 


C3I  ORIGENIS  6:3 

namque  est , quae  veiul  in  vasis  fictilibus  efficitur.  A domos  familiarum  ipsoram,  ab  omnibus  principibus 


Peccatores  ergo  vasa  fictilia  fiunt,  sicut  Jeremias 
propheta  designat  in  Lamentationibus  dicens : 
( Filii  Sion,  qui  erant  honorabiles  et  in  auro  elati, 
quomodo  reputati  sunt  iu  vasa  fictilia,  opera  ma- 
nuum figuli  ? I Et : c In  domo  magna  non  sunt, 
inquit  Apostolus  tantummodo  vasa  aurea,  et 
argentea,  sed  et  lignea  et  fictilia  : et  alia  quidem  ad 
honorem,  alia  autem  ad  contumeliam.  » Sunt  ergo 
vasa  fictilia  ad  contumeliam  , quae  et  confringi  pos- 
sunt. Sed  consideremus  diligentius  quid  in  conse- 
quentibus Apostolus  de  ipsis  vasis  fictilibus  dicat : 
« Si  quis,  if.quii  emundaverit  semetipsum  ab  iis, 
erit  vas  ad  bonorem  sanclificalum,  et  utile  Domino 
ad  omne  opus  bonum  paratum,  i lii  quo  ostendere 
videtor,  quod  et  vas  ipsum  quod  fii,  ei  per  quem  fit, 
unus  atque  idem  homo  sil.  Iniellige  ergo  propositum 
299  fioidem  hominis  esse  quod  operatur  ; reli- 
quam autem  partem  hominis  ipsum  esse  vas,  quod 
fit  vel  ad  honorem,  vel  contumeliam.  Cum  ergo 
sensus  noster  qnae  bona  sunt  eligit,  elad  bonam  nos 
conversationem  trahit,  facit  nos  vas  utile.  Cum  au- 
tem neglexerit,  et  deciderit  propositum  nostrum  a 
bonis,  efficimur  vas  «*td  cuniuineliam.  SI  ergo  intel- 
lectus noster  luteus  sil,  et  de  luto  semper  ac  de 
terrenis  cogitet,  efficimur  vas  fictile,  et  opus  ma- 
nuum figuli.  Et  forte  propter  boc  iste  qui  tatis 
esi,  increpatur  ab  Apostolo,  quasi  qui  sensum  ha- 
bens luteum  et  terrenum,  de  magnis  et  iis  quae  ca- 
pere non  potest,  quaerat  et  dicat : c Quid  ergo  ad- 
huc conqueritur?  Voluntati  enim  ejus  quis  resisiil?i 
Cui  Apostolus  quasi  luteo  respondit  : f Tu  quis 
es,  0 homo,  qui  contra  respondeas  Deo  ? Nunqtiid 
dicit  figmentum  ei  qui  se  finxit,  Quid  me  fecisti 
sic?  » Dicitur  praeterea  corpus  ndsirum  vas  fictile, 
sive  etiam  legis  littera,  in  eo  quod  ait  Apostolus  : 
c Habentes  autem  thesaurum  hunc  in  vasis  fictili· 
biis.  > Clrumque  enim  in  hoc  sermone  accipi  po- 
test, et  quod  in  corpore  nobis  positis  thesaurum 
gratiae  per  Spiritum  sanctum  Dominus  largiatur,  et 
quod  in  sermonibus  legis,  qui  viles  et  in  conleinplu 
habentur  pro  eo  quod  nulla  arte  grammatica  expo- 
liti videntur,  reconditus  sil  thesaurus  sapientiae  et 
scientiae  Dei ; ila  ut  merito  dici  possit,  quod  in 
ipsis  sint  thesauri  sapientiae,  et  scientiae  Dei  abs- 
conditi Haec  nobis  dicta  sint  dc  confractione, 
quae  cessasse  memoratur  : nunc  autem  pauca  etiam 
de  sequenti  historia  disseramus,  iii  qua  virgarum 
commemoratio  introducitur. 

7.  c**El  loculus  esi  Dominus  ad  Moyseu,  dicens  : 
Loquere  filiis  Israel,  et  accipe  ab  cis  virgam  per 

Thren.  iv,  2.  II  Tim.  ii,  20.  ··  ihid.  21. 

“ Num.  XVII,  1-5.  **  ICor,  iv,  21. 

(2)  Est  enim  virga  una.  Sic  rccle  codd.  inss.  Del- 
vaceusis,  Turonensis  et  Ebroicensis,  ut  in  Graeco 
textu,  Icm  γάρ  ράβδος  μία.  Hale  in  aiiiea  editis  le- 
gitur, < etenim  virgam  unam.  » 

Omnes  mss.,  c auditorio,  i Libb.  editi,  f ad- 
jutorio. Paulo  post  mss.  c per  occidenieoi  litteram 


ipsorum  duodecim  virgas ; et  uniuscujusque  eonie 
nomen  scribe  in  virga  sua  : et  nomen  Aaron  sente 
in  virga  Levi : est  enim  virga  una  (2),  per  irUmm, 
per  domos  familiarum  suarum  dabiiiil  tibi.  Ei  po- 
nes eas  in  tabernaculum  testimonii  contra  arcam, 
ex  quibus  agnoscar  tibi  inde.  Ei  erit  bomo  quen- 
cunqiie  elegero,  virga  ejus  germinabit,  et  auferam 
a te  murmurationem  filiorum  Israel  : in  quibusciro- 
qiie  murmurant  ipsi  de  vobis.  > Omnis  princeps  iti- 
biis  ei  popuil  habet  virgam.  Non  enim  potest  quis 
regere  populum,  nisi  babeai  virgam.  Unde  el  Pau- 
lus apostolus,  quia  princeps  erat  populi,  idcirco  ifi- 
ccbat  : i Quid  vultis?  In  virga  veniam  ad  vos,  aut 
in  cbariuue,  spiriiuque  mansuetudinis  **?  > Omirs 
ergo  princeps  tribuum  habeat  necesse  est  virgaiu 
suam,  sed  unus  solus  est,  sicut  Scriptura  referi, 
pontifex  Aaron  cujus  virga  germinavit.  Verum  quo- 
niam, ut  saepe  ostendimus,  verus  pontifex  Chrisios 
est,  ipse  solus  est,  cujus  virga  crucis  non  solum 
germinavit,  sed  et  floruit,  et  omnes  hos  credentium 
populorum  allulil  fructus.  Quis  autem  iste  est  fro- 
clus,  quem  attulit?  Nuces,  inquit,  qui  fructus  priico 
quidem  indumento  amarus  est  : sequenti  munitor 
et  tegitur.  Tertio  sumentem  pascit  ac  nulrii.  Ta!is 
ergo  est  in  auditorio  (5)  Christi  doctrina  legis  ci 
prophetarum.  Prima  liilerx  facies  satis  amara  esi, 
quae  circumcisionem  carnis  praecipit,  quae  de  sacri* 
fidis  mandat,  et  caetera  quae  per  occidentem  litte- 
ram designantur.  Haec  omnia  lanquam  amarum 
nucis  corticem  projice.  Secundo  in  loco  ad  muni- 
menta testae  pervenies.  In  quo  vel  moralis  doctrina, 
vel  ratio  coiilinenliae  designatur.  Quae  necessarii 
quidem  sunt  ad  custodiam  eorum  quae  servantur 
intrinsecus,  frangenda  quandoque  tamen  et  sine 
dubio  dissolvenda  sunt.  Ut  st  verbi  gratia  dicamus, 
abstinentia  ciborum,  ei  castigatio  corporis,  donec 
sumus  in  corpore  isto  corruptibili  et  passibili,  sine 
dubio  necessaria  est.  Cum  autem  confractum  foe- 
ril  ac  resolutum,  ei  resurrectionis  tempore  incor- 
ruptibile ex  corruptibili  redditum,  atque  ex  ani- 
niali  spiritale  ; non  jam  labore  afflictionis,  nec  atii 
liiieiuiui  castigatione,  sed  qualitate,  nulla  jam  cor- 
pori corruptela  dominabitur  (4).  Sic  ergo  et  nwic 
necessaria  absliiientix  ratio  videtur,  et  posimodom 
non  quxrenda.  Tertio  autem  loco  reconditum  io  iis 
invenies  et  secretum  mysteriorum  sapicnlim  ct 
scientiae  Dei  sensum,  quo  nutriantur  el  pascantor 
animae  sauciorum  non  solum  in  praesenti  viia,  sed 
etiam  iii  futura.  Iste  enim  csl  pontificalis  fruilus, 
de  quo  promittitur  iis  qui  esuriunt  el  sitiuiil  jusis- 

Rora.  IX,  19  el  20.  11  Cor.  iv,  7.  Coi.  ii,  3, 


designantur.  > Libb.  editi,  c per  occideutem  Uttenn 
demonstra niur.  » 

(41  Codd.  Ebroicensis,  Bclvacensis  el  Turon.. 
f seti  qualitate  sui  nulla  jam  corpori  corniptibili  1^ 
iominabilur.  i 


035  IN  NUMEHOS  ROMILIA  !X.  C3i 

tiam,  quomam  saturabuntur  Hoc  igitur  modo  in  Λ gloria  : et  aeminaium  corpus  animale,  surgat  cor- 
Scripturis  omnibus  triplicis  hujus  sacramenti  ratio  pus  spiritale  Ista  sunt  quatuor  quse  virga  aridi 

percurrit.  Sic  et  Sapientia  monet  ut  describa-  corporis  nostri  in  resurrectione  germinabit.  Sed  et 

mus  ea  nobis  in  corde  tripliciter,  ad  respondendum,  illud  secundo  in  loco  dicemus ; quia,  sicut  in  iis  pro- 

inquit,  verbum  veritatis  iis  qui  proposuerint  nobis,  missionem  suam  Deus  in  qiiadrtiplum  dedit  et  mullo 

Sic  tres  puteos  fodit  Isaac  patriarcha  ** : quorum  plura  et  pretiosiora  largitus  est  quam  promisit,  ita 

solus  iiie  tertius  ab  eo  latitudo  vel  amplitudo  nomi-  inulto  magis  in  omnibus  Scripture  locis,  ubi  aliqua 

naiir.  Quia  autem  sacramentum  sacerdotale  est  Dei  promissio  continetur,  si  quit  tamen  ad  eam 

virga  nucis,  idcirco  arbitror  etiam  Jeremiam  pervenire  mereatur,  in  futuro  multipliciter  prepa- 

qiii  erat  uniis  de  sacerdotibus  ex  Anathoh,  vidisse  rabitur;  et  sic  vere  complebitur  illud  quod  Aposto- 

virgam  nuceam,  et  prophetasse  de  ea  illa  qu»  seri-  Ius  dicit  quia  c oculus  non  vidit,  nec  auris  au- 

pta  sunt  vel  de  virga  nucea,  vel  de  lebete,  sive  de  divii,  nec  in  cor  hominis  ascendit,  qu»  pr»paravil 

olla  succensa  : quasi  si  ostenderet  per  b»c  in  virga  Deus  iis  qui  diiiguiil  euro,  i Vide  ergo  quanta  sint, 

niicea  esse  vitam,  et  in  lebete  succenso  esse  inor-  et  qualia,  qu»  non  solum  videre  et  audire  nemini 

(em.  Vita  enim  et  mors  ponitur  ante  faciem  no-  licuit,  sed  ne  in  cor  quidem,  id  est  ad  cogitationem 

siram.  Et^est  viia  quidem  Christus  in  sacramento  ® humanam  potuit  ascendere.  Sive  ergo  terram,  sive 
aocis:  mors  autem  diabolus  in  figura  lebetis  sue-  coelum  dixeris,  sive  solem  hunc  el  fulgorem  visibilis 
censi.  Si  ergo  peccaveris,  portionem  tuam  pones  luminis,  omnia  h»c  oculus  vidit,  el  auris  audivit : 

cum  lebete  siiccenso ; 300  autem  juste  egeris,  et  non  possunt  esse  ex  illis  qua  oculus  non  vidit, 

ellicietnr  portio  tua  in  virga  nucea  cum  magno  pon-  «ec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascendit. 
Illice.  Sed  el  in  Caiiilds  canticorum  sponsa  de-  Transgredere  ergo  hac  omnia,  el  transcende  omne 

scendere  dicitur  in  hortum  nucis,  ubi  etiam  pariter  quidquid  vides,  quidquid  audis,  quidquid  etiam  co· 

cum  nucibus  sacerdotalium  quodammodo  pomorum  gilare  potes,  el  illud  scito  esse  repositum  iis  qui  di- 

eopiani  perscribitur  invenisse.  Verumtameii  de  vir-  ligunl  Deum,  quod  nec  ad  cogitationem  cordis  tui 

gis,  ut  dicere  coeperamus,  unum  promisit  Deus  frii-  quivit  ascendere.  Unde  ego  arbitror  nihil  in  bujus- 

cturo  in  virga,  el  ptures  dedit.  Sed  allendile  dili-  modi  repromissionibus  de  rebus  corporalibus  cogi- 

geniius,  si  forlc  possimus  libcralilateiii  Dei  lar-  tanduin.  Kalio  enim  materi»  corporalis  non  usque- 

giorem  etiam  ipsis  suis  promissionibus  edocere  : quaque  sensum  humaii»  cogitationis «ffugere potest, 

si  forte  et  ex  iis  illam  Mieffabileui  bonitatem  Dei  qu»  sed  illa  suiitqu»  ad  nullius  sensum,  miliius  cor  pos- 
in  Scriptur»  littera  semper  tegitur,  rimari  atque  q sum  ascendere  qu»  in  sola  Dei  sapientia  coiiiineii· 
investigare  poterimus,  cum  largiorem  in  praestando,  lu**·  Etenim  videbitur  bac  ratione  quod  proinissio- 
quam  in  piOiniUendo  videamus.  uum  bona  majori  modo  quam  promissa  sunt,  daii- 

8.  Igitur  sermo  Scriptur»  de  qua  nunc  loquimur  lur  : similiter  el  poen»  qu»  peccatoribus  commi- 

ita  habet:  t El  erit,  inquit,  homo  qiiemcunque  de-  nantur,  multiplicatis  cruciatibus  iiiferend»  sunt, 

gero,  virga  ejus  germinabit  ··-  » Hoc  est  solum  sicut  el  in  superioribus,  ubi  annus  pro  die  ad  yiu- 

qiiod  promisit  Deus,  ut  virga  ejus  quem  elegerit,  dictam  ponitur,  exposuimus  : nisi  si  quis  lenium 

germinet.  Ubi  vero  ad  rem  venitur  ut  quod  promis-  ahtiuid  posse  fteri  cogitet,  colligens  aliqua  solatia 

suijj  est  ostendatur  impletum  : non  unum  illud  comminatione  ea,  qu»  ad  David  facta 

quod  promissum  fuerat  effeciuin  diciUr,  sed  vide  continentur : ubi  triduo  pronuntiata  est  inor- 

quanta  addantur.  Ait  enim  : « El  ecce  germinavit  futura  vastatio,  el  intra  sex  horas  abbrevialum 
virga  Aaron  in  domo  Levi  ^®.  · Est  hoc  iiniim  illud  videtur  tempus  esse  supplicii.  Sed  hac  tibi  proU- 
sine  dubio  quod  fuerat  repromissura ; sed  adduntur  <^^re  possunt,  ubi  posiiitenti»  tempus  el  saiisfactio- 

ci  alia,  el  dicitur  : t El  produxit  frondes  et  pro-  conceditur  locus.  Scribitur  tamen  Deus  malis 
tulit  flores,  et  germinavit  nuces  » Cum  ergo  de  quidem  reddens  in  tertiam  el  quartam  progeniem 
solo  genniiie  fuisset  promissum,  vide  quanta  largi·  D bonis  autem  faciens  misericordiam  non  solum  in 

lur  Deus,  ut  non  solum  germen  produxerit,  sed  el  tertiam  el  quartam  progeniem,  sed,  ut  Scriptura 

frondes;  et  non  solum  frondes,  sed  et  flores;  et  dicit,  in  mille  genera lioiiMi· 
germinaverit  non  solum  flores,  sed  el  fructus.  Quid  9.  Sed  redeamus  ad  ea  qu»  de  virgis  dicere  coe- 
jgliur  est  quod  ex  iis  colligere  el  contemplari  de-  perainus.  Possumus  adhuc  etiam  sic  inlelligere  eo- 

beamus?  Primo  omnium  resurrectionis  ex  mortuis  ruin  qua  io  virga  germinaverant,  difierentias.  Om- 

cecraineiilam·  Virga  enim  arida  germinat,  cuin  nis  qui  in  Christo  credit,  primo  moritur,  el  post 

corpus  exstiiictum  cceperit  reviviscere.  Qu»  suiit  boc  renascitur  : et  est  etiam  bac  ligura,  quod  virga 

autem  quatuor  istaqu»  resurgenti  corpori  prasta-  arida  poslmoduin  germinat.  Est  ergo  primum  ger- 

buntur  ? Ut  seminatum  in  corruptione,  surgat  in  meii  prima  hominis  in  Christo  confessio.  Secundo 

iucorroplione;  et  seminatura  in  inlirmitate,  surgat  frondescit,  ubi  renatus  donum  grati»  Dei  ex  Spifi-r^ 

in  virtute;  el  seminatum  in  ignominia,  surgat  in  lu.s  sancti  purificatione  susceperit.  Inde  affert  flo-  ^ 

•^Mattii.  V.  »·  Prov.iii.S.  ”Gen.xxvi.  Jcr.  i.  »*Cant.vi.  ”Num.  xvii,  5.  ‘®ibid.8.  “ibid. 

1 Cor.  XV,  42,  45.  1 Cor.  ii,  9.  11  Ueg.xxjv.  Exod.  xx. 


β55  ORIGENIS  C» 

reft,  ubi  profic^ro  coeperit,  et  moram  suaTiiate  de-  A cet  in  Deum·  De  bitjusmodi  enim  peccalia  noe  b- 
corari,  ac  fragrantiam  misericordiae  et  benignitatis  cile  remissionem  aliquam  Tidemus  in  legis  iiuem 

effundere.  Ad  ultimum  quoque  affert  etiam  fructus  designari.  Haec  autem  diximus  pro  iis  quae  reciuu 

jiisliiiae,  quibus  non  solum  ipse  vWat,  sed  et  aliis  sunt  nobis  : c Et  dixit,  inquit.  Dominus  ad  Airn 

praebeat  riiam.  Cuin  enim  ad  perfectum  venerit,  et  dicens  : Tu  et  filii  lui,  et  domos  patris  tui  tecw 

protulerit  ex  se  verbum  fidei,  verbum  scientiae  Dei,  sumetis  peccata  sanctonim.i  Potest  qutdea  iu 

et  alios  lucrifecerit,  lioc  est  attulisse  fructus  quibus  exponi  locus  Iste;  ut  per  ea  quae  offert  pooiifei 
nlii  nutriantur.  Sic  ergo  singuli  quique  credentium  pro  peccato  uniuscujusque,  et  purificat  eon  p« 

de  virga  Aaron,  qui  Christus  esi,  germinantur ; quo-  quo  obtulerit,  scriptum  sil : i Tu  et  filii  toi,ieca· 

rum  qiiatuor  istae  differentiae  in  aliis  Scripturae  Io-  sumetis  peccata  sanctorum.. » Mibi  autem  non  ride- 
eis  velut  aetates  qiiatiior  designantur,  quns  Joaniies  tur  otiosum  quod  sanctorum  peccata  coniineiaonL 
apostolus  in  Epistola  sua  liislinciione  mystica  com-  In  mullis  etenim  Scripturae  locis  sermo  iste  repe- 

preliendii,  ait  enim  : c Scribo  vobis,  pueri,  i et,  liiur.  Cude  requirendum  est,  quomodo  et  sancti 

c scribo  vobis,  adolescentes,  i et,  c scribo  vobis,  dicantur  aliqui,  et  de  peccatis  eortim  scriLaiir. 

patres,  i In  quibus  miqiie  non  corporales  aetates,  Non  enim,  ut  putant  quidam,  sialim  ut  qois  su- 

aed  animae  profectuum  differentias  ponit,  ut  eiiam  ^ ctus  esse  coeperit,  peccare  jam  non  potest,  eteoi· 

hoc  sacerdotalis  virgae  germine  observavimus  tinuo  sine  peccato  putandus  est.  Si  enim  saMiis 

designari.  Habentur  ergo  Inec  301  omnia  non  non  peccaret,  non  utique  scriptum  esset : c Same- 

tam  in  virga  Aaron,  quam  in  ea  virga  quae  exiit  tis  peccata  sanctorum. » Si  sanctus  sine  pecoio 

de  radice  Jesse  : et  flos  de  radico  ejus  ascendit,  esset,  non  diceret  Dominus  per  Ezecfaieleoi  pre 

super  quem  requievit  spiritus  Dei  In  quo  nec  phetam  ad  angelos,  quos  mittebat  peccaiorti  pe- 
lioc  ipsum  videtur  otiosum  quod  exire  dicitur  nire  c Et  a sanctis  meis  incipietis. » Si  esin 
virga,  et  flos  ascendere.  Quamvis  enim  unus  sit  sancti  sine  peccato  sunt,  quomodo  ipsi  primi  sic· 

Ciiristus  per  substantiam  (5),  singulis  tamen  cumbunt  suppliciis  peccatorum?  Si  sancti  sioe 

diversus  efficitur,  prout  indiget  is  in  quo  operatur,  peccato  essent,  nunquam  diceret  Scriptura*^,  qiia 

Qui  ergo  segnior  est  et  negligeiitior,  pro  disciplina  c justus  in  prindpio  sermonis  sui  ipse  sui  accia- 

fit  ei  Christus  virga,  et  in  virga  non  ascendere  di-  tor  fit.  i Si  sancti  sine  peccato  essent,  nnoquai· 

citor,  sed  exire.  Exeundum  namque  est  ei  quMners  Paulus  apostolus  diceret,  Romanis  sertbeos'': 

et  segnis  est  de  eo  statu  in  quo  non.  recte  consistit,  € Nolite  propter  cibum  solvere  opus  Dei;  i qiibu 

el  transeundum  ad  aiimn  statum,  tanquam  virga  q in  principio  Epistolae  scripserat** : i Omoibasqii 

compulso,  id  est  severitate  doctrinae  rigidioris  ad-  sunt  Romae  dilectis  Det,  vocalis  sanctis,  i £i  iio 

monito.  Qui  vero  justus  est,  quia  justus  sicut  pal-  nim  idem  Apostolus  ad Corinlbios scribens,  dicit*, 

nia  floret^,  in  hoc  ascendere  dicitur  Christus.  Sic  c Paulus  vocatas  apostolus  Jesu  Christi;  leipiA 

ergo  qui  verberibus  indiget,  exit  ad  eum  virga ; pauca  : t Ecclesiae  Dei  quae  est  Corinthi,  sanciifi' 

qui  .'tutem  proficit  ad  justitiam,  ascendit  in  florem,  catis  in  Christo  Jesu,  vocatis  sanctis. » bios  etp 

Ascendet  autem  usquequo  afferat  fructus  spirilus,  quos  sanclifleatos  et  sanctos  appellat,  audi  qunii 

qui  sunt  cliaritas,  gaudium,  pax,  palieuiia  **,  et  in  eis  peccata  reprehendat.  Ait  enim  in  seqieoii· 

reliquae  virtutes  in  Christo  Jesu  Domino  nostro,  bus**:cCum  enim  sint  inter  vos  aemulslioDes  e 

cui  est  lioiior,  et  gloria,  et  imperium  in  saecula  sae-  contentiones,  nonne  carnales  estis,  et  secundin 

culorum.  Ainen.  ^ boininem  ambulatis?  » Et  iterum  ■·  : i iaroditiW 

nOaflLIA  X.  facti  estis,  sine  nobis  regnatis,  el  uliiiain 

De  eo  quod  scriptum  est : i Et  dixit  Dominus  ad  ^ » El  iterum·*  : « Tanquam  autem  nen  lenuro 

Aaron  : Tu  et  filii  tui,  el  domus  patris  tui  teeum  me  ad  vos  inflati  sunt  quidam.  > Et  paulo  posl^^: 

sumetis  peccata  sanctorum.  > ^ Omnino  auditur  inter  vos  fornicatio,  et  talis  for· 

I.  Qui  meliores  sunt,  inferiorum  semper  culpas  ^ nicaiio,  qualis  nec  inter  gentes.  > In  eoiiseqoetfi- 

et  pecenia suscipiunt.  Sic  enim  et  Apostolus  dicit  *^*  bus  vero  ** : < El  vos,  inquit,  inflati  estis,  et 

c Vos  qui  firmiores  estis,  imbecillitates  infirmorum  potius  luctum  habuistis.  · lii  quo  utique  oilh· 

sustinete. » Israelita  si  peccet.  Id  est  laicus,  ipse  reliquit  imraunein,  dum  aliis  forni caliooi*,  ai»> 

suum  non  potest  auferre  peccatum ; sed  requirit  inflationis  el  siiperbiai  crimen  ascribit.  Noui  es 

levitam,  indiget  sacerdote,  imo  potitis  el  adhuc  et  in  consequentibus  etiam  de  judiciis,  et  dicit 

horum  aliquid  eminentius  quaerit  : pontiflee  opus  c Jam  quidem  omnino  delicium  esi  in  vobis; 

est,  ut  peccatorum  remissionem  tiossit  accipere,  judicia  habetis  inter  vos.  · Arguit  eos  quos  sasd« 

Sacerdos  autem  si  delinquat,  aut  pontifex,  ipse  dixerat,  et  pro  eo  quod  Idolis  immolaumsndoccot, 

suum  potest  purgare  peccatum ; si  tamen  non  pec-  et  quasi  sententiam  inter  eos  proferens  dicit  **  · 

*·  I Joan.  II,  13,  14.  Isa.  xi,  1.  *·  Psal.  xci,  13.  *·  Gal.  v,  22.  ··  Num.  xviii,  1.  *‘  Rom.  n.  1· 
«·*»  Ezerh.  i.\,  6.  **  Prov.  xviii,  17.  ··  Poii».  xiv,  20.  *·  lioin.  i,  7.  I Cor.  i,l  el  2.  "il^· 

111,  5.  ··  1 Cor.  IV,  8.  *·  ibid.  18.  ·*  I Cor,  v,  1.  ··  iuid.  2.  **  1 Cor.  vi,  7.  *^  1 Cor.  viii,  12. 

(5)  Per  substantiam.  Substantiam  more  Graeco  vocat  subsistentiani;  id  est  bypost-isiiiu 


C38 


es7  IN  NUMEROS  HOMILIA  X. 

f Sic  aoiem  peccantes  inter  fratres,  et  percotien-  A dium  gerat,  curo  peccaverit,  nescit  peccati  poeni- 
(es  conscientiam  earum  iiiflrmam,  in  Christum  tudinero  gerere,  nescit  deticii  remedium  quaerere, 
peccatis.  » Sed  et  de  eo  nihilominus  confutat  Qui  non  sunt  sancti,  iii  peccatis  suis  moriuntur ; 
eos,  quod  non  solum  immolatitium  (6)  cibum,  sed  qui  sancti  sunt,  pro  peccatis  poenitudinem  gerunt, 
et  calicem  daemoniorum  praesumant,  et  dicit**:  vulnera  sua  sentiunt,  inielligunt  lapsus,  requirunt 

4 Non  potestis  calicem  Domini  bibere,  et  calicem  sacerdotem,  sanitatem  deposcunt,  puriflcaiionem 
dtcmoniorum  : non  potestis  mensae  Domini  parti-  per  pontiflcem  quaerunt.  Idcirco  ergo  caule  et  si- 
cipes  esse,  et  mensae  daemoniorum.  > ipsis  etiam  gniilcanter  sermo  legis  designat,  quia  pontifices  et 

Illud  dicit  ·· : i Quod  convenientibus  vobis  in  Ec-  sacerdotes,  non  quoriimcunque , sed  sanctorum 

clesia,  audio  scbismata  esse. i Et  iterum  *^ : c υοοβ-  tantummodo  sumant  peccata ; sanctus  enim  est  qui 
quisque  enim  suam  ccenarn  praesumit  ad  mandii-  pcccaiuin  suum  per  pontificem  curat, 
candum  : et  alius  quidem  esurit , alius  autem  ebrius  2.  Sed  redeamus  ad  poaliflcem  nostrum,  pomi- 
est. » Ei  pro  iis  deliciis  dicit  ··  ; i Propierea  inter  ficein  n>agiiiim  qui  penetravit  coelos,  Jesuin  Domi- 

vos  mulli  infirmi,  et  aegri,  et  dormiunt  multi,  nuni  nostrum ; el  videamus  quomodo  ipse  cum  fiUis 

Quod  si  nos  ipsos  dijudicaremus,  non  utique  302  apostolis  scilicet  el  martyribus,  sumit  peccata 

judicaremur.  > Post  haec  autem  non  jam  delicta  ® sauciorum.  Et  quidem  quod  Dominus  noster  Jesus 

moralia  (7),  sed  fidei  in  eis  crimen  exaggerat.  AU  Christus  venerit  ut  tolleret  peccatum  mundi,  el 
enim··:  f Quomodo  dicunt  inter  vos  quidam  quod  n»orie  sua  peccata  nostra  deleverit,  nullus  qui 
resurrectio  moriuorum  non  sil? » El  iterum  ’· : Christo  credit,  ignorat.  Quomodo  autem  et  filii  ejus 

4 Si  autem  Christus  non  resurrexit,  vana  est  fides  auferant  peccata  sanctorum,  id  est  apostoli  el  mar- 
vestra.  Adhuc  enim  estis  in  peccatis  vestris. » Lon-  tyres,  si  poterimus,  ex  Scripturis  divinis  probare 
gum  porro  est,  nec  praesenti  conveniens  tempori,  lentabimus.  Audi  primo  Paulum  dicetiiein  ; i Li- 
at plurima  de  its  testimonia  proferamus,  quibus  benier  enim,  inquit expendam,  et  expendar  pro 
probetur  quod  ii  qui  sancti  dicuntur,  non  continuo  animabus  vestris ; » el  in  alio  loco  : « Ego  enim  jam 
etiam  sine  peccato  esse  intelligantur ; sed  haec  opi-  immolor,  inquit’·,  el  tempus  regressionis,»  sive  cre- 
nentiir  illi  qui  Scripturis  divinis  non  stdliciie,  nec  solutionis  meae  instat.»  Pro  iis  ergo  quibus  scribe- 
djllgenter  intendunt : in  quibus  multae  esse  dilTe-  expendi  se  el  immolari  dicit  Apostolus.  Hostia 

reniix  gaiicioruin  docentur,  sicut  a nobis  el  in  aliis  autem  cum  immolatur,  ad  hoc  Immolatur  ut  eorum 

tractatibus  plenius  dictum  est.  Sed  cl  nunc  quaii-  pro  quibus  jugulatur,  peccata  purgentur.  De  mariy- 

tam  Jocus  requirit,  dicemus.  Sancti  dicuntur  iidem-  ^ ribus  autem  scribit  Joannes  apostolus  in  Apocaly- 
que  el  peccatores  ilii  qui  se  voverunt  quidem  Deoel  psi’*,  quia  animae  eorum  qui  jugulati  sunt  propier 
sequestraverunt  a vulgi  conversatione  vitam  suam  nomen  Domini  Jesu,  assistunt  altari ; qui  autem  as- 
ad  hoc  ut  Domino  serviant.  Hujusmodi  ergo  lionio  sisiil  altari , ostenditur  fungi  sacerdotis  officio.  Sa- 
gecuiultini  hoc,  quod  se  caeleris  actibus  circumci-  cerdolisaiilem  officium  est,  pro  populi  supplicare  pee· 
sis  Domino  mancipavit,  sanctus  dicitur.  Potest  au-  catis.  Unile  ego  vereor,  ne  forte  ex  quo  martyres  noii 
lem  fieri,  ut  in  hoc  ipso  quod  Domino  deservit,  non  «uni,  el  hostiae  sanctorum  non  offeruntur  pro  pecca- 
ila  omnia  gerat  ut  geri  competit,  sed  delinquat  in  Hs  nostris,  peccatorum  nostrorum  reinissionem  non 
nonnullis,  el  peccet.  Sicut  enim  is  qui  sequestrat  mereamur.  Et  ideo  vereor,  ne  permanentibus  in  nobis 
se,  et  segregat  ab  omnibus  actibus,  ut  disciplinam,  peccatis  nostris,  accidat  nobis  illud  quod  de  semel 
verbi  gratia,- medicinae  aut  pbilosophhe  consequa-  *psls  dicunt  Judaei,  quia  non  habentes  a lare,  neque 
tur,  non  utique  continuo  ut  se  hujusmodi  tradiderit  templum,  neque  sacerdotium,  el  ob  hoc  iiec  ^ ostias 
disciplinis,  ita  perfectos  erit,  ut  non  inveniatur  in  offerentes,  peccata,  inquit,  nostra  manent  in  no- 
aliquo  peccare  : imo  potius  plurima  delinquendo  bis ; et  ideo  venia  nulla  subsequitur.  El  contra, 
vix  ad  perfectionem  aliquando  perveniet;  el  tamen  nos  dicere  debemus,  quia  hostiae  inariyruin  non 
siaiim  ut  se  ad  hujusmodi  scholas  tradidit,  certum  D offeruntur  pro  nobis,  idcirco  manent  in  nobis  peo- 
csi  eum  vel  Inter  medicos,  vel  inter  philosophos  cala  nostra  ; non  enim  meremur  persecutionem  pali 

numerari;  ita  ct  de  sanctis  accipiendum  est  quod  propter  Christum,  nec  mori  propier  nomen  Filii 

staiiin  quidem  ut  mancipat  se  quis  studiis  sanctiia-  Dei.  El  ideo  etiam  diabolus,  sciens  per  passionem 

lis,  secundum  hoc  quod  proposuit,  sanctus  appelle-  mariyrii  reinissionem  iieri  peccatorum,  non  vult 

tur.  Secundum  hoc  vero  quod  necesse  est  eum  tu  nobis  publicas  gentilium  persecutiones  movere, 

mullis  delinquere,  donec  usu  et  disciplina  ac  dili-  scii  enim,  quia  si  ad  reges  el  praesides  adducamur 

geniia  abscindatur  ab  eo  consuetudo  peccandi,  propter  nomen  Christi,  ad  testimonium  Judaeis  el 

eliani  peccator,  ut  supra  diximus , appellabitur,  gentibus,  gaudium  nobis  el  exsultatio  sil,  quis 

Ego  autem  el  amplius  addo  aliquid,  quod  nisi  san-  merces  nostra  mulla  in  coelis  est.  Hanc  iion  facit 

ctiim  propositum  aliquis  habeat,  el  saiicliialis  stu-  inimicus,  vel  quod  ipse  gloriae  invidet,  vel  fortassis 

·»  I Cor.  X,  20  et  21.  **  1 Cor.  xi,  18.  ·’  ibid,  21.  ··  ibid.  50  et  51.  ··  1 Cor.  xv,  12.  ’·  tbid.  17. 

11  Cor.  XII,  15.  ’·  11  Tiin.  iv,  6.  ”Apoc.  vi. 

(6)  Coiilex  Belvacensis  , i immolalifiuro. » Codex  i de  immolatis.  » Libb.  editi,  i immolati.» 

Sancti  Theodorici,  c immolationis.  ) Ebroicensis,  (7)  Codex  Belvacoiisis,  « mortalia.  » 


G59  ORTGENIS  C49 


quod  iite  qui  oirniia  praevidet,  praenoscit  nos  non 
esse  idoneos  ad  martyrium  tolerandum.  Scit  tamen 
Dominos  qui  sunt  ejus,  el  in  quibus  non  speratur, 
habet  ille  thesauros  suos  : c Non  enim  sicnl  homo 
Tidet,  ita  el  Deus^S  > Ego  non  dubito  el  iii  boc 
conventu  esse  aliquos  ipsi  soli  cognitos,  qui  jam 
apud  eum  martyres  sint  testimonio  conscientiae, 
parati,  si  quis  eAposcat,  effundere  sanguinem  suum 
pro  nomine  Domini  Jesu  Christi ; non  dubito  esse 
aliquos  qui  tulerint  crucem  suam,  et  sequantur 
eum.  fl£C  licet  per  excessum  quemdam,  necessa- 
rio tamen  videntur  dicta,  m inlelligeremus  quo- 
modo per  pontificem,  303  pontiGcis  fiat 

in  sanctis  remissio  peccatorum. 

3.  Sequitur  post  haec  : f Et  lii.  Inquit  et  filii 
tui  accipietis  peccata  sacerdotii  vestri  : et  fratres 
luoh  tribuum  Levi,  plebem  patris  lui  assume  ad  te, 
et  adjungantur  libi,  et  ministrent  libi  : et  tu  el  filii 
tui  lecum  in  conspectu  tabernaculi  testi monPi  obser- 
vabunt custodias  luas  tabernaculi.  » Observare 
diligentius,  et  intendere  iis  quae  scripta  sunt,  con- 
venit eos  praecipue  qui  in  ordine  sacerdotali  glo- 
riantur ; ut  sciant  quid  est  quod  eis  lex  divina  prae- 
cepit observandum.  Tu,  inquit,  et  filii  tui  lecum  in 
conspectu  tabernaculi  observate  custodias  vestras, 
et  altare,  et  custodias  tabernaculi  (8).  Mandata 
quidem  certa  sunt  et  evidentia,  ut  observare 
debeamus  custodias  tabernaculi,  el  altaris,  et  sa- 
cerdotii ; quis  sane  sit  qui  observet,  el  faciat  ca  qum 
sacerdotibus  mandata  sunt  ; el  quis  sit  qui  utatur 
quidem  ordine  et  honore  sacerdotii,  opera  vero  el 
mysterium  sacerdotii  non  observet,  ille  soliie  nosse 
potest,  qui  scrutatur  corda  et  renes  Mandantur 
observari  non  solum  ea  qux  foris  sunt,  c Sed  et 
ea,  inquit  ut  curent  sacerdotes  priccipue  quae 
intra  velamen  sunt ; > veiiit  si  diccret : cura  sit 
sacerdotibus,  evidentia  ac  manifesta  mandata 
divinae  legis  implere,  el  mysteria  ejus  abscondita  et 
velata  oimii  perspicacia  contueri.  Si  vero  ad 
hominem  velis  referre  tabernaculum  testimonii ; 
quoniam  quidem  corpus  hominis  tabernaculum 
Paulus  appellat,  dicens  : c Qui  enim  sumus  in 
tabernaculo  boc,  gemimus  aggravati ; Iu  quo  nolu- 
mus exspoliari,  sed  supervestiri ; i si  ergo  ad  ho- 
minem tabernaculum  referamus,  interiora  vela- 
minis, ubi  inaccessibilia  conleguiilur,  principale 
cordis  dicemus,  quod  solum  recipere  potest  mysteria 
veritatis,  et  capax  esse  arcanorum  Dei.  Altaria 
vero  duo,  id  est  interius  et  exterius,  quoniam  altare 
orationis  indicium  est,  illud  puto  significare  quod 
dicit  Apostolus^* ; c Orabo  spiritu,  orabo  et  mente.» 
Curo  enim  corde  oravero,  ad  aiiare  interius  iiigre^r 
dior.  El  boc  puto  esse  quod  etiam  Dominos  in 


Evangeliis  dicit  : < Tu  autem  cum  oni,  kin 
in  oubiculuBi  tuum,  et  claude  ostium  iunm,eton 
patrem  tuum  in  abscondito.  » Qui  ergo  iu  ontit 
dixi,  ingreditur  ad  altare  incensi  quod  eslinienos. 
Cum  autem  quis  clara  voce,  et  verbis  cum  som 
prolatis,  quasi  ut  aedificet  audientes,  oraiioMB 
fundit  ad  Deuro,  hic  spiritu  orat,  el  oOerre  vite 
hostiam  in  altari  quod  foris  est  ad  bolocausioouu 
populi  co II sU lutum.  Oportet  ergo  sacerdote  ei 
curare  praecipue  el  custodire,  quae  intra  Telamei 
interius  conteguntur,  ne  quid  ibi  pollutum,  Deqiid 
inveniatur  immundum ; boc  est  interiorem  bmi- 
nem,  et  cordis  secreta  curare,  ut  ibi  immacttUu 
permaneant.  Clierubiin  et  propitialorium,  scieoth 
inlelligenda  est  Trinitatis  ; interpretatio  eoiwt^ 
rubim  mulitiudinenif  id  est  perfectionem  mfitic 
indicat  ^9) : el  quae  est  alia  perfectio,  nUi 
visse  Patrem  el  Filium,  el  Spiritiiin  sanctum?  Ibe 
ergo  curanda  suiit  ita  a sacerdotibus,  ut  iaconia- 
liiinala  el  iJhrsa  serventur.  Sed  el  urna  babeu 
cceleslem  cibum  mannae,  thesaurus  uiiqueeslveriN 
divini.  Et  arca  aurea,  in  qua  sunt  labulx  lesia- 
meiiii,  ut  opinor,  iton  aliud  quam  meus  aosiu 
esse  declaratur,  in  qua  legem  Dei  debemus  hakit 
descriptam.  Haec  autem  mens  aurea  debet  eise, 
lioc  est  pura  et  pretiosa,  iu  qua  legem  Dei  deseri- 
piam  semper  habeamus,  sicut  Apostolus  dicit”; 
c Scriptam  non  alrainenio,  sed  spirita  Dei  viri; 
non  in  tabulis  lapideis,  sed  in  tabulis  cordis  car- 
nalibus. » Hoc  est  enim  quod  et  de  quibosibu 
dicitur  c qui  ostendunt  opus  logis  scriptum  io  cor- 
dibus suis  » Quis  autem  scripsit  in  oordiboi 
eorum,  nisi  Deus  digito  suo  ? Legem  utique  oata- 
ralem  quam  dedit  Deus  humano  generi,  et  io  to> 
Ciorum  mentibus  scripsit : unde  et  initia  souinss, 
ac  semina  quaedam  ad  perscrultiidani  capimus 
riiatem  : quae  semina  si  bene  excoiamos,  fructw 
vitae  afferent  in  nobis  in  Gbristo  Jeso  Domiiio 
nostro,  cui  est  gloria  et  imperium  io  saecula  sxci- 
loruin.  Arnen· 

HOMILIA  XI. 

De  primiiiis  offerendis* 

I.  Primitias  omnium  frugum,  omniumque  pecu 
dum,  sacerdotibus  lex  mandat  offerri  iiast 
omnis  qui  possidet  agrum,  vel  vineam,  vel  olivem 
vel  etiam  hortum,  el  si  quid  est  quod  exercetor  m 
terris,  sed  el  si  quis  peculia  cujuscuiique  pecora 
nutriat,  offerat  ex  iis  Deo  omne  quod  primoin  est, 
id  est  ad  sacerdotes  deferat.  Deo  enim  offerri  dicit 
quod  sacerdotibus  datur.  Et  hoc  est  quod  doceisvr 
ex  lege,  quia  nemo  licito  nec  legitime  utatur  fm- 
clibiis  quos  terra  produxit,  nec  animantibus 
pecudum  protulit  parius,  nisi  ex  singulis  qiiibtt»loe 


I Rcg.  XVI,  7.  Niim.  xviii,  1-3.  Rom.  vni,  47.  ” Num.  xvni,  7.  II  Cor.  v,  4.  ”lCflf· 
XIV,  15.  Malih.  VI,  6.  H Cor.  iii,  4,  3.  Uom.  ii,  15.  ’·  Nam.  iiii. 


(8)  Observate  custodias  vestras^  et  altare,  et  cu- 
stodia* tabernaculi.  ila:cinlibb·  aiilea  editis  omissa, 
supplentur  e mss. 

(9)  Cherubim  muliiludinem,  id  eA  perfectionem 


scientia  indicat.  A radice  211  fiUI  mnltiindo.  Ck- 
rubiin  ergo  explicari  potest  sicut  mmltitudo : q» 
pacto  aiiiein  multitudo  scientia  interpretari  puuit, 
lateor  me  ignorare 


641  IN  NUMEROS  HOMILIA  XI.  6IS 


Deo  primitiae,  id  est  sacerdolibas  offemiar·  Hanc 
ergo  legem  observari  etiam  3Φ4  exeundum  litte- 
ram, sicat  et  alia  nonnulla,  necessarium  puto  (10). 
Sani  enim  aliquanta  legis  mandata  quae  etiam  novi 
Testamenti  discipuli  necessaria  observatione  custo* 
diiinl.  Et  si  videtur,  prius  de  iis  ipsis  quae  Sn  lege 
quidem  scripta,  sed  tamen  in  Evangeliis observanda 
sint,  sermo  moveatur  : et  cum  bsec  patuerint,  tunc 
Jam  quid  in  his  etiam  spiritaliter  sentiri  debeat, 
requiremus.  Sunt  enim  qui  ita  dicant,  quia  si 
aliquid  omnino  (If)  observandum  est  secundam 
litteram,  cur  non  et  cuncta  serventur?  Si  vero  ad 
splriialero  inlelligeniiam  quae  lex  continet  referenda 
sunt,  nihil  omnino  secundum  litteram,  sed  spirita- 
liter debent  uh  i versa  discerni.  Nos  autem  utriusque 
assertionis  insolentiam  temperantes,  qualis  regula 
in  hujuscemodi  legis  sermonibus  observanda  sil, 
ex  autoritate  divinarum  Scripturarum  proferre 
lentabimus.  Scriptum  est  tn  octsvo  decimo  psalmo*^ : 
c Lex  Domini  irreprehensibilis,  convertens  animas, 
testimonium  Domini  Adele,  sapientiam  praestans 
parvolis.  Praecepuiin  Domini  lucidum,  illuminans 
oculos.  Timor  Domini  castos,  permanens  in  saecu- 
lum saeculi.  Justitiae  Domini  rectae  laetificantes 
corda,  judicia  Domini  vera  justificata  in  semeUpsa, 
desiderabilia  super  aurum  et  lapidem  pretiosum 
mullum,  et  dulciora  super  mei  et  favum.  » Nisi 
ergo  essent  singula  ista  a semelipsis  diversa,  nun- 
quam utique  proprias  unicuique  Scriptura  divina 
diflereniiss  indidisset,  ut  aliud  de  lege  Domini  diceret,  ^ 
aliud  de  mandato,  aliud  de  justificationibus,  aliud 
de  judiciis*  Sstergo,  ut  ex  his  ostendimus,  aliud 
lex,  aliud  praeceptum,  aliud  testimonium , aliud 
justificatio,  aliud  judicium.  Sed  et  in  ipsa  lege  evi- 
deiitior  horum  diflerenlia  designatur,. ubi  dicitur  : 
Haec  est  lex,  et  mandata,  et  justificationes,  et  prae- 
cepta, et  testimonia,  et  judicia,  quae  praecepit 
Dominos  Moysi,  tiuro  ergo  haec  ita  se  habere,  et 

Yers,  S-ll.  “ Hebr.  x,  i2.  Exod.  xii,  43. 

(10)  Hanc  ergo  legem  observari  etiam  secundum 
litteram  'sicut  et  alia  nonnulla^  necessarium  puto, 
Coleieritts  iii  lib.  ii  Constit·  auosl.,  cap.  35,  haec 
eniilite  adnoiat  pag.  248:  f Veteris  legis  decimae, 
6εχά6αι , δευτερο&χάδαι , ?ΓΓωχoδεχΔδαe  (ul  cum 
Hieronymo  loquar  circa  iniliuiii  lib.  xiv  tn  £ss- 
cAtc/cm),  primitiae,  portiones,  voluntaria  dona, 
mi II isieria,  viciiiiiae,  fructus,  vola,  primitiva,  pri- 
mogenita, omnesque  oblationes  ac  pensiones  sacrae 
duo  complectebantur  : nimirum  naturale  aliquid, 
et  aliquid  quod  vocant  positivum.  Ad  naturam  sive 
ad  rectam  ratiouem  iiioresque  bonos  perlinebat 
sacris  operantium  et  paupertate  alDicloruin  susten- 
tatio per  ejusmodi  collationes;  positum  vero  et 
certis  regulis  a Deo  determinatum  erat  reliquum. 
Atque  posteriori  quidem  per  novum  Testamentum 
abrogato,  prius  obligat  etiam  Christianos : qui  te- 
nentur, sive  dando  decimas  el  primitias,  sive  alio 
quo  Ecclesiae  visum  fuerit  modo,  clericorum  et  ino- 
puin  necessitatibus  subvenire.  Hinc  interdum  Patres 
de  decimis  tanquam  abolitis  disserunt,  ut  Epipha- 
nius  bsres.  8,  cap.  6,  et  Cbrysostomus  homil.  74, 
ivi  Matthaeum  : inierdiim  non  sublatas  fuisse  alum, 
ut  fuse  Oriisenes  homil,  ii,  iu  Numeros,  ubi  consl- 


A bis  a se  invicem  differre  distiociionibos  legis  ipsius 
testimoniis  approbentur,  diligentius  debemus  in- 
tendere iis  quae  recitantur  io  lege,  quia  sicubi  scri- 
bitur, verbi  gratia,  hoc  esse  mandatum,  non 
continuo  mandatum  lex  accipienda  est : vel  sicubi 
scripturo  est,  istae  sunt  jiistificaliones,  non  con- 
tinuo justificationes,  aut  lex,  aut  mandatum  pu- 
tandae sunt.  Similiter  autem  el  sicubi  scriptum 
est  testimonium,  aut  judicia,  non  οοοΓιιββ  unum  ex 
caeleris,  sed  diversum  ab  aliis  unumquodque  sen- 
tiendum est.  Si  ergo  scriptum  legimus  quia  lex 
umbram  habeat  futurorum  bonorum,  non  continuo 
etiam  mandatum,  vel  justitiae  vel  judicia,  de  qui- 
bus boc  non  est  scriptum,  umbrae  esse  credendae 
sunt  futurorum  bonorum.  Denique,  ul  exempli  gratia 
^ unum  ponamus  ex  multis,  non  est  scriptum,  boc 
est  mandatum  paschae,  sed,  c haec  est  lex  pa- 
schae » Et  quia  lex  umbra  est  futurorum  bonorum, 
lex  sine  dubio  paschae  umbra  est  futurorum  bono- 
rum. Gom  ergo  venio  ad  locum  illum  qui  de  pascha 
scriptus  est.  in  agno  illo  corporali  (12)  debeo  in- 
lelligere  umbram  esse  futuri  boni,  et  hoc  sentire 
quod  c pascha  nostrum  immolatus  est  Christus*^.· 
Simili  modo  invenies  etiam  de  azymis  et  de  caeleris 
festorum  dierum  observantiis  scriptum.  Quia  ergo 
haec  omnia  sub  legis  titulo  scribuntur  in  lege  ne- 
cessafiria,  quia  lex  per  praesentem  umbram  futura 
bona  designat,  requirere  debeo  quae  sint  azyma 
futurorum  bonorum,  et  invenio  dicentem  mihi 
y Apostolum  ut  diem  festum  agamus,  c non  in 
fernienlo  veteri,  neque  in  fermento  malitiae  el  ne- 
quitiae, sed  in  azymis  sinceritatis  el  veritatis.»  Sed 
el  de  circumcisione  scriptum  est  : Haec  est  lex  cir- 
cumcisionis. Quia  ergo  et  circumcisio  sub  legis 
titulo  censetur,  lex  autem  umbra  est,  quaero  quid 
circumcisionis  umbra  bonorum  contineat  futurorum, 
ne  forte  dicat  mihi  in  umbra  circumcisionis  posito 
Paulus  **  : c Quia  si  circumcidamini,  Christus  vobh 

« I.  Cor.  V,  7.  “ ibld.  8.  ··  Galat.  v,  2. 

militer  διαταγει  adhibet  testimonium  Malth.  v,  21, 
et  obiter  Glirysosioinus  oratione 5,  ndrersus  Judafos^ 
atque  pseudo-Chrysostoimis  ad  Matth.  xxiii,  25. 
Praeterea  ad  det  imas  Deo  eceiesiisqiie  persolvendae 
habemus  exhorlatioues  SS.  Ambrosii,  Augustini, 

I el  aliorum.  Domos  tunc,  inquit  martyr  Cyprianus 
in  fine  tractatus  De  unitate  Ecclesice,  et  fundos  te· 
nundabant , et  thesauros  sibi  in  ctelo  reponentes^ 
distribuenda  in  usus  indigentium  pretia  apostolis 
offerebant.  At  nunc  de  patrimonio  nec  decimas  da· 
mus  ; et  cum  vendere  jubeat  Dominus,  emimus  po· 
tius  et  augemus.  Et  B.  Hieronymus  ad  Maiachiae 
cap.  111 : (iuod  de  decimis  primiiiisque  diximus,  qum 
olim  dabantur  a populo  sacerdotibus  ac  Leviiis,  Iu 
Ecclesia:  quoque  populis  intelligite,  quibus  prasceptum 
est,  non  solum  decimas  dare  et  primitias,  sed  ei  ven· 
dere  omnia  qua  habent^  et  dare  pauperibus,  et  sequi 
Dominum  Salvatorem,  Quod  si  \acere  nolumus , 
saltem  Judaorum  imitemur  exordia,  ut  pauperibus 
pariem  demus  ex  toto,  et  sacerdotibus  ac  Letiiie 
honorem  debitum  deferamus*  » 

(11)  Omnes  codd.  inss.  c omnino.  » Libb.  editi, 
c Dutnind. 

(12)  Codex  Belvac.  c in  ove  illa  corporali.  > 


ORIGENiS  (U 

nihil  proderil ; * el  illud  ·· ; . Non  enim  qn»  in  A domlluernm  ab  Evangelii  diadpolia  ^eoiir; 


manifesto  in  carne  esi  circumcisio,  illa  circumcisio 
est,  neque  qui  in  manifesto  in  carne  luJaeus  est, 
aeJ  qui  in  occulto  Judxiis  est  : et  circumcisio 
cordis  in  spiritu,  non  lillera,  cujus  laus  non  ex 
hominibus,  sed  ex  Deo  est. » Hiec  ergo  singula  qn» 
nequaquam  peiiiius  secundum  liiteram  observanda 
dicit  Apostolus,  invenies  omnia  fere  apud  Moysen 
sub  legis  titulo  designari.  Jam  vero  in  eo  ubi 
dicit  € Non  occides,  non  adulterium  facies  , 
non  furaberis,  » et  reliqua  hujusmodi,  non  in- 
venies, quoniam  legis  in  iis  titulum  pr»miserit, 
sed  magis  h»c  mandata  videntur,  et  ideo  non 
exinanitur  apud  discipulos  Evangelii  scriptura 
ista,  sed  adimpletur:  quia,  ut  dixi,  non  mandatum, 


qu»dam  vero  omnimode  ut  scripta  sunt  obiineoila; 
alia  autem  habere  quidem  secundum  litteram  ven- 
latem  sui,  recipere  tamen  utiliter  et  neeessuio 
etiam  allegoricum  sensum. 

2.  Erit  ergo  jam  sapientis  scrib»  et  edocti  de 
regno  Dei,  qui  sciat  de  thesauris  bis  proferre  non 
ei  vetera,  scire  quomodo  in  uno  quoque  loco  Seri· 
ptur»,  aut  abjiciat  penitus  occidentem  iiuenn,et 
spiritum  viviQcaniem  requirat , aut  confirmet  om- 
nimode, et  utilem  ac  necessariam  probet  lilieia 
doctrinam  ; aut  manente  historia,  opportooe  et 
center  introducat  etiam  mysticum  seasum.  Siestet 
in  lioc  sermone  quem  habemus  in  manibus  irbi- 
tror  convenire;  decet  enim  et  utile  esi  etiam  sa- 


isla,  sed  adimpletur:  quia,  ut  dixi,  non  mandatum,  .......  ™ - 

sed  lex  habere  dicilurumbram  fulororum  honoram;  ® cerdolibus  Evangelii  offerri  primiuas.  lu  eaw  ei 

_ ■·!  MtaS  ITvanarolitim  Annnnlimt 


el  ideo  h»c  nobis  secundum  litteram  custodienda 
sunt.  Item  alibi:  c Juste,  inquit  **,  sectare  quod 
justum  esi. » Quid  opus  est  in  his  allegoriam  305 
qu»rere,  cum  »dificel  etiam  littera?  Ostendimus 
ergo  esse  qii»dam  qii»  omnino  non  sunt  servanda 
secundum  litteram  legis,  et  essequ»dam  qu»  alle- 
goria penitus  immutare  non  debet,  sed  omnimode 
Ha  ut  Scriptur»  de  iis  continent  observanda  sunt  : 
nunc  requiro  si  suiil  aliqua  qu»  et  secundum  litte- 
ram quidem  stare  possint,  necessario  tamen  in  eis 
etiaip  allegoriam  requirendam.  Et  vide  si  possumus 
b«TC  aposioiica  et  evangclica  auctoritate  munire. 
Scriptum  est  in  lege  ··  ; c Propter  hoc  relinquet 


Dominus  disposuit,  ut  qui  Evsngelium  anoamiant, 
de  Evangelio  vivant,  et  qui  altari  deserviaoi,  k 
altari  participent**.  El  sicut  hoc  dignum  et  deceas 
est,  sic  econtrario  el  indecens  et  indignon  eiidi* 
mo  el  impium,  ut  is  qui  Deum  colit,  el  iogreditii 
Ecclesiam  Dei,  qui  scit  sacerdotes  el  mioistm 
sssistere  altari,  el  aut  verbo  Dei  aut  minisiem 
Ecclesi»  deservire,  de  fructibus  terne  qooi  dal 
Deus  solem  suum  producendo,  el  pluvias  suas  n- 
nisirando,  non  offerat  primitias  sacerdolibos.  ϋοι 
mihi  videtur  hujusmodi  anima  babere  meffisrua 
Dei,  nec  cogitare,  nec  credere  quia  Deus  deJerit 
fructus  quos  cepit,  quos  Ita  recondit  quasi  alims 


OCripuilll  CSi  III  icgc  . « * iiwi  ICI1II4MC»  * . . 

boiuopairein  el  malrem,  et  adhxrebit  uxori  suai,  c » *”***'!!’  ““ 

...  . H j ^11 iiiimie  numerando  sacerdoti  honorare  Deam  k 


et  erunt  duo  in  came  una.  i H»c  quod  aliegorica 
mysteria  cuntineant,  Paulus,  cum  in  Epistola  sua 
hoc  ipsum  posuisset  exemplum,  pronuntiat  di- 
cens : I Mysterium  hoc  magnum  est,  ego  autem 
dico  in  Christo,  el  in  Ecclesia.  > Quod  autem  opor- 
teat hoc  elLam  secundum  litteram  custodiri,  ipse 
Dominus  el  Salvator  docet,  dicens**  : < Scriptum 
est.  Propter  hoc  relinquet  homo  patrem  et  malrem, 
et  adhxrebit  uxori  su»,  el  erunt  duo  in  carne  una. 
Quod  ergo  Deus  conjunxit,  liomo  non  separet.  > 
Et  ostendit  utique  observanda  esse  b»c  etiam  se- 
cundum litteram,  cum  adjicit  : c Quod  ergo  Deos 
conjunxit,  homo  non  separet,  i Sed  et  in  aliis 
Apostolus  ubi  dicit  **,  € quia  Abraham  duos  filios 


utique  numerando  sacerdoti  honorare  Deom  <k 
datis  el  muneribus  suis.  El  adhuc  ut  amplios  hac 
observanda  etiam  secundum  litterani  ipsios 
cibus  doceantur,  addemus  ad  b»c.  Domiuni  dicit  ii 
Evangeliis*?:  < V»  vobis,  Scrib»  el  Pharisei  bjp·· 
cril»,  qui  decimatis  mentham,  i lioc  est,  c dedis» 
datis  menlh»,  et  cymini,  et  anethi,  el  praierilii 
qu»  majora  sunt  legis  : hypocril»,  hac  oporiii 
fieri,  el  illa  non  omitti.  · Vide  ergo  diligeai» 
quomodo  sermo  Domini  vult  fieri  quidem  oeai- 
niode  qu»  majora  sunt  legis,  non  tamen  omiui  ei 
b»c  qu»  secundum  litteram  designantur.  Qood  si 
dicas,  quia  b»c  ad  Pharismos  dicebat,  mb  al 
discipulos,  audi  iterum  ipsum  dicentem  ad  dise- 


ApOSlOIUS  UDI  fliCll  € quia  Auranam  uuus  inu»  r . » 

babiiii.  unam  Je.nciUa.elumim  de  libera.,  q«isDP«los  : . NW  •bund.vent  lustit»  ^ 

' * . . „ At  αΑ·»;ΚΑΐ*ιιηι  nAH  inLrtbitisia 


dubitat  li»c  secundum  litteram  stare  debere?  Cer- 
tum est  enim,  quia  el  Isaac  de  Sara,  et  Ismael  de 
Agar  filii  fuerint  Ahrah».  Addit  tamen  iis  Aposto- 
lus, et  dicit  : i H»c  autem  sunt  aliegorica,  · 
qu»  in  duo  lesiamenia  convertit,  el  Sar»  quidem 
sobolem  tanqiiam  in  libertatem  gignentis  novi  Te- 
stamenti liberos  dicit;  Agar  autem  lanquam  in  ser- 
vitutem generantis  lerren»  Jerusalcm  filios  no- 
minavit. Ostendimus,  ut  opinor,  ancioriiaie  Scri- 
ptur» divin»,  ex  iis  qu»  in  lege  scripta  sunt,  ali- 
qua penitus  refugienda  esse  el  cavenda,  ne  secun- 


quam  Pharismorum  et  Scribarum,  non  intrabitis» 
regnum  coelorum  » Quod  ergo  vult  fitri  a H»· 
risxis,  multo  magis  et  majore  cum  abundantia 
a discipulis  impleri ; quod  autem  fieri  a discipslU  eo· 
vult,  nec  Pharis»ls  imperat  faciendum.  QuonoJe 
autem  plus  velit  fieri  a discipulis  qosm  faciol 
Pharis»!,  in  eo  declarat  ubi  dicit  · : t Diciaui  «t 
antiquis : Non  occides,  i Hoc  observant  el  Pbarisxi* 
Discipulis  autem  dicit  · : t Ego  autem  dico  ^ 
quia  si  quis  iratus  fuerit  fratri  suo,  reus  eri*,  j® 
cio.  » Similiter  et  de  eo  quod  scriptum  est  *·  · ^ 


··  Rom.  II,  48,  49.  **  Rom.  xin.  9.  ·*  I Tim.  vr,  11.  ^ αΓ  ^?*Mailh  v**49. 

XIX  5 et  6.  - Gal.  iv,  44.  *Mbid.  44.  ·*ΐαοΓ.ιχ.  ··  Mallb.  xxiii,  43·  *MaUh.v,xv. 

41.’  ·ίϋίϋ.  44.  Mbid.  47. 


Ci5  IN  NUMEROS  HOMILIA  Xf.  G46 

adulterabis,  > suorum  discipulorum  in  eo  vult  am*  A quia  siini  primiiim  Asise,  ct  alii  primitiae  Achaice, 
plias  abundare  justitiam,  ut  ne  mulierem  quidem  Unde  consequens  est  per  singulas  Ecclesias  aliquos 
videant  ad  concupiscendum.  Igitur  ex  his  quae  pro·  credentium,  quos  tamen  apbsiolicus  spiritus  pro- 
tulimus paucis,  si  qui  studiosi  sunt  in  Scripturis  bavcrit,  primitias  nominari.  Ex  quibus  esse  arbi- 

ditinis,  perfacile  colligere  poterunt  eiiaro  caetero-  iror  etiam  Cornelium  illuni  qui  Caesariensis  Eccle- 

ruiD  distinctiones.  Sapiens  enim  si  audiat,  inquit  *,  siae  ciiin  iis  cum  quibus  Spiritum  sanctum  meruit 

verbum  non  soium  laudabit,  sed  et  adjiciet  ad  illud,  accipere,  primitiae  merito  dicitur  Et  non  solum 
Quid  adjiciet?  ut  discutiat  et  discernat  in  singulis  hujus  Ecclesiae,  sed  fortassis  el  omnium  gentium 

quibusque  capitulis  legis,  ubi  fugienda  sit  legis  priinilix  Cornelius  appellandus  est;  primus  cuiin 

littera,  ubi  amplectenda,  ubi  etiam  narratio  bisiO'  credidit  ex  gentibus,  et  primus  sancio  Spiritu  re- 

riaecum  mystica  expositione  conveniat,  c Cbrisliis  pletus  est.  Et  ideo  recte  primitiae  gentium  appella- 

enim  nos  redemit  de  maledicto  legis*;  > non  nos  bilur.  Sed  requiris  fortasse  quis  istas  offerat  pri- 

redemii  de  maledicto  mandati,  nec  de  maledicto  miiias  Deo,  aiii  quis  est  pontifex  cujus  liaec  ratio· 

testimonii,  nec  de  maledicto  judiciorum,  eed  de  nibus  cedant.  Ego  arbitror  quod  secundum  Domini 

roalediclo  legis,  id  est  ne  subjecti  essemus  cir-  verbum  ager  dicatur  hic  mundus.  Ager  autem  non 

comeisioni  carnis  nec  observationi  Sabbatorum,  ^ terrae  solum,  sed  corda  intelliguutur  humana, 

aliisque  horum  similibus,  quae  non  in  mandatis,  quem  agrum  angeli  Dei  susceperint  excoleu- 

sed  in  lege  dicenda  sunt  contineri.  Quomodo  ergo  dum  (14).  Culturae  ergo  suae  fructus  ipsi  quidem 

abundat  justitia  306  nostra  plus  quam  Scribarum  possident,  et  habent,  eos  videlicet  qui  sub  procu- 

ei  Pharisaeorum,  si  illi  de  fructibus  terrae  sute  rationibus  agunt,  et  actoribus,  et  nondum  usque 

gustare  non  andenl  priusquam  primitias  sacerdoti-  ad  summam  aetatem  perfectionis  venerunt.  Si  qiio- 

bns  offeirani,  el  ievitis  decimas  separent  (13);  et  rum  vero  corda  diligenter  exculta,  et  ad  perfectum 

ego  nihil  borum  faciens  fructibus  terrae  ita  abutar,  perducta  sunt,  hos  tanquam  electos  et  praecipuos 

ut  sacerdos  nesciat,  levites  ignoret,  divinum  altare  ex  caeleris  primitias  offerunt  poiuiCci  magno.  De- 

non  sentiat  ? Illud  sane  necessario  commonendum  est,  nique  invenimus  ipsum  Cornelium  antequam  doctri- 

qood  lex  dupliciter  dicitur  : nam  generaliter  omnia  nam  verbi  Dei,  vel  gratiam  baptismi  susciperet  a 

ista,  boc  est  mandatum,  justificationes,  praecepta,  Petro,  audisse  ab  angelo,  quia  orationes  ejus  et 

testimonia,  judicia,  Icx  appellantur ; specialiter  au-  eleemosynae  ascendissent  ad  Deum  unde  et  per 

icm  pars  aliqua  ex  iis  quae  in  lege  scripta  sunt  lex  ipsum  augelum  videtur  Deo  primitiae  oblatus  esso 

dicitur,  ut  sunt  ista  de  quibus  superius  dissenii-  q Cornelius.  Possumus  autem  dicere  etiam  de  Petro, 
nkus.  Generalis  autem  lex  significatur,  verbi  gratia,  el  Paulo  caeicrisque  apostolis,  quod  el  ipsi  creden- 

cufli  de  Salvatore  dicitur  quia  i non  venit  sol-  tiiim  per  se  pritniiias  offerant,  sicut  dicit  Aposio- 

vere  legem,  sed  adimplere.  » El  item  alibi  * : c Ple-  Ius  quia  ab  Jerusalem  in  circu\iu  usque  ad  llly^ 

nitudo  ergo  legis  est  dilectio. » In  quo  utique  omnia  ricuin  repleverit  Evangelium  Cbrisii,  et  ita  praedi- 

simul  qum  scripta  sunt  in  lege,  legem  nominavit.  Haec  caverit  Evangelium  non  ubi  nominatus  est  Cbri- 

diximus  asserentes  mandatum  de  primitiis  frugum  alus,  ne  super  alienum  fundamentum  aedificaret, 

vel  pecorum,  debere  etiam  secundum  litteram  stare·  Intuere  ergo  Paulum,  omnes  eos  quos  docuit,  qiii- 

3.  Nunc  autem  videamus  quomodo  et  allegoricnm,  bus  praedicavit,  qui  ex  ipso  profecerunt  in  fide, 

id  est  spiritalem  recipiat  iiiteilectuin.  Requiramus  tanquam  fructus  suos  offerentem,  et  quaerentem 

ergo  sicubi  in  Scripturis  praeter  haec  de  quibas  su-  quotidie  novos  agros  quos  excolat,  et  nova  rura 

pra  dictum  est,  invenimus  primitias  nominari,  hic  quae  seminet , el  ob  hoc  dicentem  ad  quosdam  : 

enim  dixit  * : c Omnes  pritniiias  olei  et  vini,  et  c Cupio  enim  venire  ad  vos,  ut  aliquem  fructum 

frumenti,  horum  omnium  primitiae  quae  oblatae  habeam  et  in  vobis,  sicut  el  lii  caeleris  gentibus·  · 

fuerint  Deo,  libi  dedi  ea.  » Requiro  ergo  nunc  Intuere,  inquam,  euin  ex  iis  omnibus  fructibus 

prxter  haec  ubi  priiniiiae  nominemur·  Si  eAii  i d electa  quaeque  signantem,  et  dicentem  de  quibus- 
omnes  primitiae  ad  pontificem  pertinent,  necessario  dam,  sicut  supra  diximus,  quia  sunt  primitiae  Asiae, 

nobis  et  pontifex  requirendus  est,  ad  quem  perii-  et  alii  primitiae  Achaiae,  et  singularum  quarum- 

nere  debeant  etiam  illae  primitiae  quas  in  aliis  que  Ecclesiarum  eligere  primitias  et  offerre  Deo. 

Scripturae  locis  inditas  invenimus.  El  primo  qui-  Habet  autem  fortassis  aliquos  et  primogenitos, 

dein  omnium  de  ip8i>  Domino  Christo  legimus  Credo  autem  quod  habeat  el  aliquos  inferiores  ho-  ^ 

scripium  quia  sit  primitiae  mortuorum.  Est  rum,  quos  neque  pro  primogenitis  (15),  sed  pro  de- 

ergo  et  ipse  aliqua  in  parte  primitiae.^  Et  iterum  cimis  possit  offerre.  Sed  et  unusquisque  doctorum 

invenimus  de  quibusdam  dictum  ab  Apostolo  polo  quod  pro  eo  quod  docet  et  praedicat  et  instruit 

» ProY.  I,  5.  · Gal.  » Matlh.  t,  17.  · Roni.  xiii,  40.  · Num.  xviii,  12.  *·  Coi.  i»  18;  I Cor. 

XY,  21.  **  I Cor.  XVI,  15.  *·  Aci.  x.  ibid.  4.  Rom.  xv,  19,  20.  ··  Rom.  i,  13. 

(13)  Mss.,  c decimas  separent.  » Libb.  editi,  ede-  quaesi.  5,  num.  26  et  27.  ^ ^ ^ 

cimae  separentur.  » (15)  Codex  Belvacensis,  i quos  neque  pro  pruni· 

(14)  Quem  agrum  angeli  Dei  susceperint  exeo*  Uls  oeqiie  pro  primogenitis.  » 

lendum.  CoDSule  Uueiium  Origenianorum  lib·  ii, 


Μ7  ORIGENIS.  m 


auditores,  agrum  Ecclesiae  illius  quam  docet,  id  est  A 
credentium  corda  rideatur  excolere.  Habet  ergo  et 
ipse  ciiliuroe  suae  fructum,  et  in  iis  omnibus  fru- 
cJibus  invenit  sine  dubio  electum  aliquem  ~et  prae- 
cipuum, quem  quasi  primitias  offerat,  invenit  et 
quos  pro  primogenitis,  et  alios  pro  decimis.  Quod 
sl  non  videtur  temerarium  audere  in  talibus,  pos- 
sunt fortasse  primogeniti  vere  illi  dici,  de  quibus 
scriptum  est  quia  cum  niulleribiis  se  non  inqui- 
naverunt, virgines  enim  permanserunt,  aut  etiam 
de  martyribus  potest  dictum  videri.  £l  primitias 
iiihiloniinus  possunt  iiiicUigt  Ecclesias  virgines.  De- 
cimae quoque  ii  qui  post  conjugium  continenter  ct 
caste  vixerint. 

4.  Yeruin  quoniam  ex  angelorum  primitiis 
sermo  sumpsit  exordium , quas  offerri  ab  iis-  ^ 
dem  humani  generis  cultoribus  dixeramus,  307 
atque  ad  apostolos  sequenti  loco,  et  inde  ad  unum- 
quemque doctorum  deducti  sumus,  redeamus  ad 
originem  eorum  quas  discutere  coeperamus.  Igitur 
unusquisque  angelorum  (16)  m consummatione  sav 
culi  aderit  in  judicio,  educens  eos  secum  quibus 
praefuit,  quos  adjuvit,  quos  instruxit,  pro  quibus 
aemper  vidit  faciem  Patris  qui  in  coelis  est.  El  puto 
etiam  ibi  inquisitionem  fiiluram,  non  quidem  an 
culturae  hominum  angelus  defuerit,  sed  an  culturae 
angelicae  nequaquam  digite  segnitia  humana  respon- 
derit. Erit  ergo  ei  in  hoc  judicium  Dei  utrum  negii- 
geiiUa  aliqua  ministrorum  spirituum  qui  ad  ministe- 
rium et  adjutorium  missi  sunt  propter  eos  qui  hac-  ^ 
redltaiem  capiunt  salutis,  nn  eorum  qui  ab  iis  ju- 
vantur ignavia  tam  multi  lapsus  vitae  humanae 
(roveniant  (17).  Quod  si  ita  est,  erit  ergo  etiam 
hiter  angelos  et  homines  judicium  Dei : et  fortassis 
judicabuntur  aliqui  cum  Paulo  el  conferentur  labo- 
ribus ejus,  et  fructibus  qui  ex  niuUiiudine  creden- 
tium veniunt : et  forte  invenietur  in  laboribus  supe- 
rior etiam  aliquibus  angelis,  et  ideo  nimirum  dice- 
bat : c Aut  nescitis  quia  angelos  judicabimus?  » 
Non  quod  ipse  Paulus  judicet  angelos,  sed  quod 
opus  Pauli  quod  egit  in  Evangelio,  et  erga  animas 
credentium,  judicabit  aliquos  : non  enim  omnes, 
sed  aliquos  angelorum.  Et  propterea  fortassis  etiam 
Petrus  ad  ista  respondens  dicebat  ; c In  quem 
concupiscunt  etiam  angeli  prospicere  : · quamvis  et  D 
ipsi  apostoli  angelis  ulanliir  adjutoribus  ad  explen- 
dum praedicationis  suae  munus,  el  opus  Evaiigelii 
consummandum.  Sic  enim  dicebatur  in  Actibus 
apostolorum  quia  angelus  Petri  esset  qui  pulsa- 
ret ad  ostium.  Similiter  ergo  intelligiiur  esse  el 
alius  Pauli  angelus,  sicut  est  Petri,  et  alius  alterius 

*··”  Apoc.  XIV,  4.  1 Cor.  vi,  3.  1 Pei.  i,  12, 

“ Geii.  XI,  7. 

. nnu$qui$que  angelorum,  etc.  Vide-Hue- 

Uiim  Origenianorum  lib.  ii,  qtixsL  5,  nuin.  20  ei 

(17)  Erit  ergo  et  in  hoc  judicium  Dei  utrum  negii· 
gentia  aliqua  minutrorum  spirituum  qui  ad  minisle- 
rium  et  adjutorium  missi  sunt  propter  eos  qui  heere· 
dilatem  capiunt  salutis,  an  eorum  qui  ab  eis  juvantur 


apostoli,  et  singulorum  per  ordinem,  vel  pro  meri- 
tis, quos  utique  in  laboribus  et  doctrina  soa,  «ve 
apostolorum  sive  reliquorum  post  eos  dociorsn, 
necesse  est  primas  partes  habere  el  animaram  qv 
per  eos  profecerunt,  et  fructum  una  cotu  iis  pet 
quos  operati  sunt  ad  aream  Domini  comportare.  Erit 
ergo  in  congregatione  fructuum,  id  est  in  eleciMise 
credentium,  ille,  verbi  gratia,  qui  fuit  illius  Eccle- 
siae praecipuus  el  eximius,  prirailis,  ei  ille  eiiaa 
hoc  superior  illius  Ecclesiae  priinogeniius,  ab  Ulo, 
verbi  graUa,  angelo  oblatos.  Et  iu  omne  hoc  qmi 
adumbratum  est  in  lege,  quoniam  lex  umbram  Iu· 
bet  futurorum  bonorum,  aliquo  modo  per  angelo· 
rum  ministeria  in  futurorum  bonorum  veribie 
complebitur : ut  quae  praeformata  sunt  in  illo  Israel, 
qui  secundum  carnem  Israel  dicitur,  in  Israeiitis 
veris  el  coelestibus  impleantur·  Nomen  enim  Isnd 
pervenit  usque  ad  angelicos  ordines,  nisi  quia  nulio 
verius  illi  appellabuntur  Israel,  quanto  verius  illi 
Biint  mens  videns  Deum.  Hoc  enim  Israel  ΐDlerpr^ 
lalur  (18).  Puto  enim  quia,  sicut  quaedam  noniu 
vel  gentlam,  vel  priiicipum,  in  Scripturis  posiu 
videmus,  quae  absque  ulla  dubitatione  ad  uaki 
angelos,  et  ad  virtutes  contrarias  referantur ; sk- 
ut,  verbi  gratia,  Pbarao  rex  iEgypti,  et  Nabaebodo-  ί 
nosor  Babylonius  et  Assyrius  ; ita  etiam  ea,  quz  dc 
sanctis  viris  et  gente  religiosa  scribuntur,  ad  sas- 
clos  angelos  et  ad  benignas  debemus  referre  viria· 
tes.  Quod  autem  rex  gemis  impiae  ad  virtutem  ali- 
quam  malignam  ab  Scriptura  referatur,  audi  qao- 
modo  isaias  de  Nabuebodonosor  dicat  : c Et  iods- 
cam,  inquit  gladium  super  gentem  magDaiD,$s- 
por  principem  Assyriorum.  Ait  enim  : Yirtuie  nea 
faciam,  cl  sapientia  sensus  uiei  deslruana  fines  ges- 
tlum,  cl  viriuiem  eorum  depraedabor.  » £t  itro 
alibi  quasi  de  principe  gemis  cujusdam  loqsa» 
dicit  ** : € Quomodo  cecidit  de  coelo  Lucifer,  qii 
mane  oriebatur?  a si  ergo  baec  omnia  ad  asgele 
quosdam  malignae  (19)  virtutis  referri  cc^il  m» 
veritatis,  nonne  eadem  consequentia  etiam  qiuede 
bonis,  vel  principibus,  vel  gentibus  eonscribeaisr, 
ad  bonarum,  ut  supra  diximus,  virtutum  angelos, 
iiiititslrosqtie  referentur  ? Sed  et  illud  quod  ia  Ge- 
nesi scriptum  legimus,  Deum  ad  angelus  sine  dih** 
loquentem  dicere  **  : c Venite  confundamiis 
giias  eorum,  » quid  aliud  potandum  est,  nisi  qus. 
diversi  angeli  diversas  in  hominibus  linguas  spena 
sim  ac  loquelas?  Ut,  verbi  gratia,  unus  aliquis  fee 
ril,  qui  Babylonicam  tunc  uni  homini  inφRSStΓl 
Unguam,  alius  qui  alii  iEgypllam,  et  alius  qui  Crs- 
cam,  el  sic  diversarum  gentium  ipsi  illi  (srUaBC 

. ··  Aci.  XII.  “ Isa.  X.  12,  15.  Isa.  xiv,  li 

ignavia  tam  multi  lapsus  vite  humante  prooemsai. 
Haec  in  editis  omissa  supplentur  e codd.  Sagieb-, 
Belvacensi,  et  Sancti  Theodorici. 

(18)  Videns  Deum.  Hoc  enim  Israel  inierpreietv· 

A mn  < vidit,  I et  Sn  < Deus. » 

(19)  Mss.,  < inaligD^e.  i Libh.  edili,  t magae.» 


6i9 


tN  NtJM£tiOS  HOMILIA  XI. 


m 


principes  fuerint,  qui  et  linguarum  ac  loquelx  \ide-  A merito,  eo  quod  creditam  sibi  multiplicavit  pccii» 


bantur  auctores  : manserit  autem  lingua  per  Ailam 
primitus  data,  ut  putamus,  ilebrspis/  in  ea  parte 
bominoDi,  quae  non  pars  alicujus  angeli,  vel  princi- 
pis facta  est,  sed  quae  Dei  portio  permansit.  Inierim 
ut  dicere  coeperamus,  offerunt  et  angeli  primitias, 
unusquisque  credo  gentis  suae,  et  rursum  unus* 
quisque  Ecclesia  suae.  Quibus  angelis  et  Joannes 
in  Apocalypsi  scribere  videtur  verbi  gratia,  an- 
gelo Ecclesiae  Ephesiorum,  vel  Smyrnaeorum,  vel 
Laodicensium,  aliarumque  quae  scriptae  sunt.  Offert 
ergo  unusquisque  angelorum  primitias,  vel  Eccle- 
siae, vel  gemis  stiae  quae  ei  dispensanda  commissa 
est.  Aut  forte  et  alii  extrinsecus  angeli  sunt,  qui  ex 


niaiii,  pervenit  ad  hujusmodi  potestatem.  Omnia 
enim  apud  Deum  ratione  et  Judicio  tiunt,  nec  ad 
gratiam,  sed  pro  meriio  alius  princeps  esse  mtilio^ 
rtim  ponitur,  alios  subjectus  esse  principatui.  Eva<» 
gali  forsiun  prolixiore  videamur  excessu,  Sed  de 
primitiis  exponentibus  neciessarium  fuit  etiam  ista 
discutere,  quandoquidem  lanti  honoris  nomCn  istud 
in  Scripturis  divinis  habetur  ut  etiam  ip^  Christus 
primitias  nominatus  sil,  et  primitiae  dormientium 
Et  sicut  rex  regum,  et  Dominus  doininamium,  et 
pastor  pastorum,  etpomideum  pontifex,  iia  conse^ 
qiieiUer  et  primiliaium  primitiae  dicetur.  Quae  pri·^ 
niitiae  non  jnm  pontiOci,  sed  Deo  oblatae  Sum,  se- 


omnibus  gentibus  fideles  quosque  congregem.  Et  ^ eundum  boc  quod  seipsum  hostiam  obtulit  Deo,  et 


consideremus  ne  forte  sicut  308  in  aliqua,  Verbi 
gratia,  civitate,  iibi  nondum  Christiani  nati  sunt, 
si  accedat  aliquis,  ei  docere  iitcipial,  laboret,  in* 
struat,  adducat  ad  fidem^  et  ipse  postmodum  iis 
quos  docuil  princeps  et  episcopos  fit:  ita  etiam 
sancti  aligeli  (20)  eorum  quos  e diversis  gentibus 
congregaverint,  ei  labore  suo  ac  ministerio  proficere 
fecerint,  ipsi  eorum  etiam  in  futuro  principes  fiant: 
ui  Christus  non  tam  rex  dicatur  quam  rek  regum, 
et  non  taro  Dominus,  quam  Dominiis  dominantium. 
Quippe  si  isti  reges  lluni  eorum  quos  regiibt,  et 
proficere  faciunt,  ipsi  ergo  offerunt  quosdam  qui- 
dem pontifici,  qtiosdam  vero  filiis  pontificis,  id  est, 
•operioribus  virtutibus,  et  arcbangelis , quosdam 


siirgeus  a mortuis  sedit  in  dextram  Dei.  Dicitur 
autem  ipse  et  primiiise,  ei  primogenitus  totius 
crealurse,  quod  utrum  tali  modo  per  singulas  quas*· 
que  creaturas  inlelligi  debeat,  quali  iiiier  lioiuiiieS 
primilirn  dormientium  dicitur,  et  iiitelligilur,  an 
aliqua  celsiore  et  diviniore  intelligeiuia,  iion  esi 
praBseiitis  temporis  persequi* 

5.  Redeamus  ergo  ad  priin Iliarum  raiionem  quas 
diximus  offerri  per  angelos,  quae  colliguntur  ex 
agris  hujus  mundi.  Agri  autem  angelorum,  corda 
nostra  siini*  Unusquisque  ergo  eorom  ex  agro  quem 
colit,  offert  primitias  Deo.  Etsi  mererer  ego  bodid 
maguiim  aliquem,  et  summo  pontifice  digitum  seir> 
sum  proferre^  ita  ut  ex  iis  omnibus  quae  loquimur 


etiam  Levitis»  id  est  paulo  inferioribus,  si  tamen  q et  doccibus,  esset  aliquid  egregium,  qUod  summo 


consequens  videatur  tali  quadam  specie  etiam  ange- 
licos ordines,  ut  Israelitici  sunt,  esse  distinctos, 
quandoquidem  Israelitae  (21  j umbrar  et  exemplari 
dicantur  deservire  cmlestiain.  Possuiiiiis  ergo  dice- 
re, quia  forte  io  futuro  cum  omnes  fructUs  congre- 
gabuntur ad  aream,  erunt  quidam  portio  ponlifieis, 
sed  illius  veri  pontificis  Cbrisli.  Erunt  et  alii  portio 
Levi larum,  sicut  Jam  supra  dixiimis,  vel  angelis, 
vel  aliis  ccelestibus  virtutibus  sequestrata.  Puto  au- 
tem quod  erunt  quidam  portio  etiam  hominum  eo- 
fiioi  duniaiat  qui  in  hac  vita  prudentes  ac  fideles 
dispensatores  verbi  Dei  fuerunt*  iloe  enim  arbitror 
in  EVangeliis  designari  a Domino,  ubi  ait  ad  euin, 
cui  crediderat  qtiiiiqoe  mnas,  et  fecerat  ex  eis  de- 


sacerdoii  placere  deberet,  poterat  fortasse  fieri,  ut 
angelus  qui  prseest  Ecclesix,  ex  omnibus  dictis  no* 
siris  eligeret  aliquid,  et  loco  primit larum  Domino 
de  agello  mei  cordis  offerret.  Sed  ego  me  scio  non 
mereri,  nec  conscius  suin  liiihi,  quod  talis  aliquis 
sensus  inveniatur  in  me,  quem  dignum  Judicet  an* 
gelus  qui  nos  excolit,  offerre  pro  primitiis,  vel  prO 
primogenitis  Domino,  Aiqiie  utinam  tale  sit  quod 
loquimur  et  docemus,  ut  non  pro  verbis  nosirU 
condemnari  mereamur,  sulUcerel  nobis  hxc  gratia* 
Otferuntergo  angeli  ex  nobis  primitias,  et  excolU{22) 
unusquisque  eos  quos  studio  et  diligeiiiia  sua  ab 
erroribus  gentium  convertit  ad  Deum  : et  est  unus* 
quisque  in  portione  vcl  cura  illius  angeli  : et  sicut 


cem  '*  : 4 Esio  poiestatem  habens  siiprii  decem  ci·  ^ ox  initio  sxculi  hujus  cum  dispergeret  Deus  filios 


tiiates.  i Ciii  vero  crediderat  iinam,  et  fecerat  ei 
ca  quinque  < Esto  potestatem  habenS  supra 
quinque  civitates,  i Qiiuienini  bic  potestas  civitatum 
inielfigenda  est,  nisi  gubernatio  animaram?  Unde 
et  videtur  inilii  quod  sine  causa  etiam  inter  ipsos 
angelos  alii  potestatem  el  principatum  super  aiios 
gerant,  alii  autem  subjaceant,  et  obtemperent  pote- 
stati. Sicul  ne  iste  quidem  cui  potestas  decem  civi- 
f^tum,  vel  ille  cui  quinque  civitatum  datur,  sine 


Adam  statuit  fines  gentium  secundum  numerum 
angelorum  Dei,  et  unaqtixque  gens  sUb  illo  ange/d 
facta  est : una  autem  fuit  et  electa  gens  Israel,  qu;e 
portio  Domini  fuit,  et  funiculus  haereditatis  ejus  l 
ita  credo  et  in  fiod  hujus  mundi  atque  in  initio  sse* 
culi  allefius  futurum  (25),  ui  Iterum  dividat  Excel· 
sus  filios  Adam : et  qui  non  potuerint  ita  mundi  esse 
corde  ut  ipsum  videant  Dominum,  el  esse  portio 
Domini,  videant  sanctos  angelos,  et  sint  secundum 


Apoc.  II.  XIX,  17.  ••ibid.  19. 

(20)  Ita  etiam  taneti  angeli,  etc.  Yide  Uuetiuin 
Origenianorum  lib.  ii,  quaesi.  5,  num.  26. 


iii)  Mss.,  c tsraeliiae.  iLibb. editi,  f Israeliticae.i 
('i2)  Libb.  editi,  « excoluni,  i sed  mss.,  « exco- 
lit. > Paulo  posicudexS.  Theodorici,  i ab  erroribus 

Patrol.  Git*  XIL 


1 Cor.xv,  20.  ·*  Coloss.  i,  15.  ··  Deui*  xxxii. 
gentium*  » Libb.  editi,  t ab  erroribus  etiam*  % 

(25)  ha  credo  el  in  fine  hujus  mundi  nttfue  in  ΐΦ 
twswculi  alterius  futurum,  etc.  Vide  Hueliuin  ΟΦ 
genianontnt  lib.  ii,  quaesi.  II,  nunii  10, 


ii 


ffii  OBIGENIS  (^2 

nomeruin  angelorum  Del.  Sed  beatus  esi  qui  dignus  A enim  panis  qui,  cum  seinper  comedatur,  seofper 
fuerit  in  illa  vita  esse 'portio  Domini,  et  populus  permauet,iino8emperaugetur.Estergo,8icolApo- 
ejiisJacob,  ac  folliculus  biereditatis  sus  Israel.  Opta>  slolus  dicit spiritalis  esca,  qus  quanto  msp 
bile  est  ergo,  ut  diximus,  ita  proflcere  unumquem-  insumitor,  tanto  amplius  crescit.  Quanto  enim  sm* 
que,  ut  inter  primitias,  vel  primogenita  eligi  merea-  piius  verbum  Dei  sumpseris,  quanto  instantius  cl· 
tur,etofferri  Deo,  et  esse  pars  Domini,  sicut  econlra-  bum  istum  comederiSi  tanto  in  te  affluentius  abua- 

rio  valde  timendum  est  ne  inveniamur  inter  illos,  de  dabit.  Hsc  dicta  sunt  pro  eo  quod  scriptum  est, 

quibus  scriptum  est** : c Introibunt  in  inferiora  terrs,  c ad  conservandum  primitias.  » 

tradentur  in  manusgladii,  paries  vulpiuiiierunt.  > Yi-  7.  Sequitur  autem  : c Ex  omnibus  quae  sao« 
des30e^rgo  resurrectionis  tempore  cum  dividere  ciincantur  milii  a filiis  Israel.  > Mec  faoc  sine  sa- 
coeperit  Excelsus  gentes,  et  pro  meritis  dispergere  cramento  dicitur ; non  vult  enim  Deus  aliunde  a& 
filios  Adam,  futuros  esse  quosdam  qui  intrent  in  cipere  primitias,  nisi  a sanctificatis  Israel.  Poterat 

inferiora  terrsc,  et  partes  vulpium,  id  est  partes  enim  fieri  ut  et  apud  gentiles  invenirentur  afiqoi 

daemonum  flant.  Ipsae  enim  sunt  vulpes  exlermi-  opera  digna  Deo%  Excoluerunt  enim  ei  inter  ilk» 
nantes  vineas  ex  quibus  erat  cl  Herodes,  de  quo  aliqui  virtutes  animi,  et  pliilosopbia  in  nonnullis 
dicitur  ** : c Ite,  dicite  vulpi  huic,  i Refugiamus  ^ egit  aliquantulum,  sed  non  vult  ista  oflferri  inpri- 
ergo  terrenos  actus  et  inlelligeniiani  terrenam,  ne  initiis.  Ex  illis  vult  Deus  benefacta  suscipere,  quo- 
aggravaii  terrenis  sensibus,  introire  dicamur  in  in-  rum  mens  videt  Deum,  et  qui  sanciificali  suot  Des 
feriora  terrx,  et  paries  vulpium  fieri.  Intrant  enim  per  fidem.  Gentilis  autem  etiamsi  aliquid  bonestoa 
et  illi  in  inferiora  terrae,  qui  legem  Dei  et  repromis-  et  probabile  habere  videatur  In  moribus,  boc  ipss 
sionum  bona,  iuleUigentia  terrenae  cogitationis  ex-,  quod  non  Deo  ascribit  animi  viruiiem.scdjactaa- 
cipiunt,  et  non  excitant  animas  auditorum  ad  exspe·  tiae- suae  deputat,  non  est  sanctifleata  hujusmodi 
ctatioiiem  cceleslium,  et  iiUuilum  supernorum  : probitas,  et  ideo  non  recipiuir  inter  primitias, 

cum  evidenter  Apostolus  dicat  ** : c Si  consurre·  Quantum  autem  ad  definitionem  litterae  legis,  vide- 
zistis  cum  Christo  qux*  sursum  sunt  quaerite,  ubi  tur  etiam  proselytos  excludere  ab  bujnscemodi  idii* 

Christus  est  in  dextera  Dei  sedens,  non  quae  sunt  nere.  Solos  enim  sanciificalos  ex  filiis  Israel  voti 

super  terram  : » quod  utique  illis  dicebat  Aposio-  offerre  primitias.  Puto  autem  Israelitein  dici  posse, 

lue  qui  terrena  observatione,  terrenis  c nc  teli·  ex  quo  licet  ei  Ingredi  in  Ecclesiam  Dei : scripicm 

geritis  > alebant,  c ne  gusiaveriiis,  ne  attamiiiave-  est  enim  ** : c Noii  abominaberis  Idumaeum,  quia 

ritis,  I quibus  addit  : i Quae  sunt  omnia  in  corru- ^ frater  tuus  est,  nec  iEgypiium,  quoniam  inesb 
ptionem  ipso  uso,  secundum  mandata  et  doctrinas  fuisti  In  terra  ^gypti.  Filii  si  nati  fuerint  eis,  ge- 
bominom.  i neraiione  tertia  introibunt  in  Ecclesiam  Dd·  > Do- 

6.  Addit  post  haec  : i Et  loculus  est  Dominus  nec  ergo  fructum  non  affert  ifigyptlus,  vel  idumaNS, 

ad  Aaren  dicens  : Ecce  ego  dedi  vobis  ad  conser-  nec  fecerit  filios  primae  et  secundae  ei  leriim  genera- 

vandum  primitias.  · Quamvis  in  nonnullis  exempla-  tionis,  non  potest  introire  in  Ecclesiam  Domini,  sed 

ribus  Latinorum,  « ad  observandum,  i scriptum  filiorum  generatio  facit  eos  introire  in  Ecdesisoi 

sit,  verius  tamen  est  t ad  conservandum.  i Sed  re-  Domini.  Observet  diligentius  qui  legit  litteras  divi-' 

quirendum  est  quomodo  secundum  legem  primitiae  nas,  et  non  ut  libet  Scripturae  verba  pertranseat: 

conserventur.  Non  enim  ut  servent,  sacerdotes  ac-  sed  aspiciat  ad  unumquemque  sermonem,  quomodo 

cipiunt  primitias,  sed  ut  insumant.  Quomodo  ergo  non  dixiti  si  nati  fuerint  eis  filii  vel  filiae,  sed  i filii 

dicit : € Ecce  dedi  vobis  priiiiiiias  ad  conservan-  si  nati  fuerint  eis,  tertia  generatione  inlroiboot  ia 

dum?  > Unde  constat  non  posse  lioc  ad  legem  lil-  Ecclesiam  Domini.·  Et  considera,  si  potes,  secondun 

lerae,  sed  ad  legem  spiritus  applicari,  istae  enim  mysticum  sensum,  cur  soli  filii  sint,  non  etiam  fi- 

primitiae  quas  supra  spiritaliter  exposuimus,  con-  liac,  qui  faciunt  introire  patres  in  Ecclesiam  Douiiau 

servari  possunt,  illae  iioii  possunt.  Sed  etsi  Gbrisius  D Denique  invenies  etiam  sanctos  quibus  eximium  a 

est  secundum  Apostolum  primitiae,  vere  istae  primi-  Deo  testimonium  datur,  diflicile  filias,  sed  filioe 

tiae  ad  conservandum  datae  sunt  nobis.  Quid  enim  genuisse.  Abraliain  non  genuit  filias,  Isaac  nec  ipse 

tam  beatum,  quam  ut  anima  quae  suscepit  Chrisiuni,  quidem,  solus  Jacob  unam  genuit,  el ipsam  fratribus 

semper  euin  couservet,  et  semper  habeat  in  se  ma-  ac  parentibus  gravem.  Contaminata  enim  ab  Emor 

nentem?  El  talis  anima  vere  primitias  suscipit  ad  filio  Sichem,  opprobrium  generi  et  vindictae  furorem 

^ conservandum.  Nam  illae  primitiae  quae  offerebamur  fratribus  excitavit.  Sedet  ter  in  anno  apparere  Do- 

in  lege,  consumebantur  per  cibos,  el  ingressae  in  mino  jubetur  omne  masculinum.  Femina  ad  appa· 

ventrem,  dirigebantur,  ut  Evangelium  dicit  *·,  in  rcndnm  Domino  non  vocatur.  Sic  ergo  si  quis  Sen- ' 

secessum.  Istas  autem  primitias  qui  manducaverit,  pluris  divinis  diligenter  intendat,  inveniet  non  oiio- 

et  gustaverit  panem  qui  de  coelo  descendit,  non  sum  quod  alibi  quidem  qominai  cum  filiis  etiam 
morietur,  sed  permanet  in  vitam  xteruam.  Iste  est  filias,  alibi  autem  filiarum  uon  facit  mentioneok 

Psal.  Χ.ΧΙΙ,  40,  II,  ” Cani,  ii.  ··  Luc.  xiii,  32.  **  Coloss.  iii,  1,2.  Coloss.  ii,  21,  22,  “Nom· 
xviii,  8.  **  Mattii,  xv,  17.  ” 1 Cor.  x.  **  Num.  xvili,  8.  *·  Deui,  xxiu,  7,8. 


65i 


SSS 


IN  NUMEKUS  UOMILIA  XI. 

\ 


¥:i\i\c*ergo  primiii»  quae  offeruulur,  a sanctiGcalis 
ftlUs  Urael,  non  eliam  a filiabus  jubentur  offerri : 
qus  tamen  secundum  spiritalem  inielleclum,  non 
ad  sexus , sed  animarum  discretionem  referenda 
sunt.  I Tibi  enim,  inquit  *·,  dedi  ea  iii  honorem, 
et  (iliis  tuis  post  te  legitimum  aeternum.  > Tibi,  iii· 
quit.  Cui  ? Aaron,siuc  dubio  respondebis.  Sed  sermo 
qui  sequitur,  magis  de  vero  pontifice  Christo,  et 
ii/iis  310  apostolis,  et  doctoribns  Ecclesiarum 
suadet  inlelligi.  Ait  enim  : i Legitimum  aeternum,  i 
Quomodo  ergo  aelernuiu  potest  esse  quod,  visibile 
est?  cum  Aposiolus  dicat  : i Quae  enim  videntur, 
temporalia  sunt ; quae  autem  non  videntur,  aeterna 
sunt.  » Si  ergo  visibiles  sunt  primitiae  quae  offe- 
runtur Aaroii,  quae  visibilia  sunt,  dici  aeterna  non 
possunt.  Similiter  et  circumcisio  visibilis,  et  azyma 
visibile,  et  pascha  visibile  necesse  est  aeternum 
non  esse,  sed  temporale,  quia  quae  videntur,  tempo- 
ralia sunt.  Et  rursus  **  : si  quae  non  videntur, 
aeterna  sunt,  ergo  ct  invisibilis  circumcisio,  quae 
est  in  occulto,  aeterna  est,  ct  azyma  sineeriiaUs  ot 
veritatis,  el  ipsum  quia  ex  iis  est  quae  iiou  videntur, 
aeternum  est.  Siinili  ergo  modo  et  haec  uon  ei  qui 
in  manifesto,  sed  illi  qui  in  occulto  Judaeus  est,  et 
qui  spiritu,  uon  littera  legem  custodit  secundum 
interiorem  liominem,  legitima  et  aeterna  dicuntur, 
c El  boc  sil  vobis  ex  iis  quae  sanctificantur  san- 
ctis * 

8.  De  sacrificiis  aliquoties  apud  memetipsum  ista 
percurrens  requisivi  : quaenam  essent  saiiclificaia 
sancl^,  et  videtur  milii  quasi  ad  distinctionem  eo- 
rum quae  nc^n  sanctifica la  sancta  sunt,  bic  sanctifi- 
cata  sancta  dixisse.  Puto  ergo  quod  sanctus  Spiri- 
Ius  ita  saacius  sit,  ut  non  sit  sanctiHcaius.  Non 
euiin  ei  extrinsecus  et  aliunde  accessit  sanctificatio, 
qiue  ante  uon  fuerat,  sed  semper  fuit  sanctus,  iiec 
iiiiiium  sanctitas  ejus  accepit.  Similique  modo  de 
Patre  ci  Filio  iuieUigeodum  est.  Sola  enim  Trinita- 
tis substa uiia  est,  quae  non  extrinsecus  accepta 
sanctificatione,  sed  sui  natura  sit  sancta.  Omnis 
vero  creatura  vel  dignatione  sancti  Spiritus,  vel  me- 
ritoruin  ratione  sanclificata  sancta  dicetur.  Sic 
ergo  et  scriptum  legimus  : i Saimii  estote,  quo- 
niam ego  sanctus  sum,  > dicit  DomUius  Deus.  Non 
continuo  siiBiililudo  sanctitatis  in  Deo  atque  boniiui- 
bus  ponenda.  De  Deo  enim  dicitur  quia  sanctus  est, 
liomiues  aulem  quasi  qui  non  semper  fuerint,  ju- 
bentur ut  fiant  sancti.  Denique  sermo  bic  in  Graeco, 
ubi  nos  habemus,  c sancti  estote,  » boc  magis  so- 
nat, · sancti  efficimini.  > Sed  nostri  interpretes  in- 
differenter, € estote  » pro  c efficimini  > posuerunt. 
Unusquisque  ergo  nostrum  ex  quo  accedit  ad. limo-' 
lem  Dei,  ei  divinam  recipit  in  se  doctrinam,  ex  quo 
se  mancipavit  Deo,  si  tamen  ex  animo  mancipavit, 
cx  eo  sanctus  efilcilur.  Sed  bic  sancliflcaius  saii- 


A cius  dici  potest : vere  autem  el  semper  sanctus 
solus  est  Deus.  Yis  aulem  tibi  et  de  Scripturis  di- 
vinis hujus  apicis  (24)  aperiam  differeniiam?  Audi 
quomodo  Paulus  ad  Hebraeos  scribens  dicit  ^ : 

€ Qui  enim  sanctificat,  et  qui  sanctificantur,  ex  uno 
omnes,  i Quis  ergo  sanctificat?  Cliristus  sine  dubio: 
el  qui  sanctificantur?  credentes  in  Christo.  Maiii- 
fesluiii  ergo  est  quod  qui  sanctificat,  sanctus  est, 
quia  semper  sanctus  est.  Qui  aulem  sanclificaiitur, 
non  simpliciter  sancti,  sed  sanciificati  sancti  di- 
cendi sunt.  Nec  putes  huic  sensui  esse  contrarium 
illud  quod  de  Christo  scriptum  legimus  : c Quem 
Paler  sanctificavil  ct  misit  in  hunc  mundum.  » Hic 
enim  qui  sanctificatur,  secundum  carnem  Christus 
est,  non  secundum  spiritum.  Nam  secundum  spiri- 
^ tum  pariter  ei  secundum  carnem  Christus  dixit 
« Ego  sanctifico  nicipsuin  pro  eis  : * ut  qui  sancti·» 
ficat,  secundum  spiritum  hitelligatur  : qui  aulem 
sanctificatur  pro  discipulis,  secundum  earneni,  unus 
tamen  atque  idem  Christus  sit,  qui  nuiic  in  spiritu 
sanctificat,  nunc  sanctificatur  in  carne.  Ab  omni- 
bus ergo  fructibus  saiictificaiae  sanctae  sunt  offerendae 
primitiae,  sed  spiritali  poiuifict.  Ex  quibus  ergo  fru- 
ctibus spiritales  primitias  offeremus?  Audi  quot 
fructus  enuiiierei  Aposiolus  ^ : < Fructus  autem 
spiritus  est,  cbaritas,  gaudium,  pax,  patientia,  > et 
extera.  Quas  igitur  primitias  ex  chari latis  fructu, 
qui  primus  est  fructus  spiritus,  offeramus  vero  pon- 
tifici? Hias  ego  puto  esse  primitias  cbarluUs,  ut 
Q diligam  Dominum  Deum  meum  ex  loto  corde  nieo, 
et  ex  tota  anima  mea,  et  ei  toU  mente  mea.  Istae  sunt 
primitiae.  Quid  autem  est  quod  ex  isto  charilaiis  fru- 
ctu secundo  loco  habere  debeam?  Ui  diligam  proxi- 
mum meum  sicut  meipsuin.  Illae  eigo  primitiae  cha- 
rilaiis Deo  offeruntur  per  pontificem,  haec  vero  qua 
in  secundo  sunt  loco,  meis  usibus  relinquuntur; 
Puto  esse  aliquid  ex  hoc  fructu  quod  tertio  loco 
habendum  sit,  ut  diligam  etiam  inimicos  meos. 
Vide  autem,  si  potes,  similiter  et  de  caeleris  fructi- 
bus spiritus  similes  Invenire  primitias.  Gaudium 
secundo  loco  fructus  spiritus  scribitur.  Si  ergo 
in  Domino  gaudeam , et  spe  gaudeam,  el  si  gau- 
deam pro  nomine  Domini  passus  injuriam,  in  hia 
omuibus  aliisque  horum  similibus,  piimitlas  gaudii 
D per  pontificem  verum  Deo  obtuli.  Sed  el  si  rapinam 
bonorum  meorum  cum  gaudio  sustineam  ct  tri- 
bulationes, si  paupertatem,  si  qnalemcunque  contu- 
meliam gaudens  tolerem,  est  mihi  et  isto  secundo 
iii  loco  ex  fructibus  spiritus,  fructus  gaudii.  Nam 
si  gaudeam  de  rebus  sxculi,  de  honoribus,  de  divi  ^ 
tiis,  falsa  sunt  gaudia,  ex  vanitatibus  vanitatum; 
Si  vero  in  malis  gaudeam,  et  exsultem  de  aliorum 
ruinis,  ista  jam  noti  solum  vana,  sed  el  diabolica 
gaudia,  imo  nec  gaudia  nominanda  sunt.  < Non  est 
gaudere  impiis,  dicit  Domipus  **.  » Volo  adhuc  et 


*·  Niiin.  xviii,  8.  « |I  Cor.  iv,  48.  « I Cor.  v et  Rom.  ii.  Num.  xvm,  9.  Levit,  xx,  7 et  26. 
‘MJebr.11,11.  *"Joan.x,56.  Joan.  xvii,  19.  v,  22.  ilebr.  x,  34.^”  ha.  i.vn,  21. 

(ii)  Loco,  c apicis,  » in  nm.  legitur,  t modi.  i 


C55  ORIGENIS 

aliam  frucluin  gaudii  requirere,  ιητο  et  alios  pri-  A IIOHILIA  X\L 

milias  gaudiorum.  Si  gaudeam  in  ferbo  Domini,  si  De  puteo  et  eaniico  ejui· 

gaudeam  de  scientia  mysteriorum  Dei,  si  gaudeam  | Lectio  nobis  putei,  et  cantici  quod  apud  po· 
quod  dignus  habitus  sum  sapicn lix  Dei  secreta  et  teum  cecinit  Israel,  ex  Numerorum  libro  recitata 
arcana  cognoscere,  si  gaudeam  quod  relictis  omni-  quam  solitis,  imo  forte  et  amplius  solito  Tldc- 
bus  quae  sunt  in  hoc  mundo,  non  solum  iniitilibos,  jjmg  redundare  mysteriis.  Ait  enim  : < Et  bibit 
sed  et  utilibus,  non  solum  vanis,  sed  el  necessariis,  jg  puteo  populus.  Hic  est  puteus,  quem  dixit  Do- 
soli  ine  verbo  Dei  atque  ejus  sapientiae  manciparim;  minus  ad  Moyseu  : Congrego  populum,  ei  dabo  eis 
in  lis  omnibus  satis,  311  acceptae  Deo  aqnam  bibere.  » Sed  in  his  dictis  non  niultun 

priiuhise  gaudii  offerentur.  Sed  el  de  caeleris  fructi-  historica  littera  possidere.  Qoid 

htis  spiritus  ex  otio  unicuique  quae  competunt  lice-  est  enim  quod  magnopere  pr«*cepit  Dominus  Moysi 
hit  aptaro,  ne  iios  sermonem  justo  longius  protra-  populum  congregare,  ut  det  eis  aquam  de  pateo 
^****“s.  bibere?  quasi  vero  non  etiam  sponte  populus  biben· 

9. « Et  ab  omnibus,  inquit**,  muneribus  eorum.»  di  gratia  convenerit  ad  puteum.  Quid  ergo  tanto* 
MiKiiis  quis  obtulit  Deo,  el  rursus  ex  munere  offe-  ^ pere  prophetae  praecipitur,  iil  proprio  studio  et  Ia* 
rendae  sunt  primitiae  pontifici·  Hoc  in  expositione  bore  congreget  populum  ad  hauriendam  putei 
allcgorica  ita  arbitror  posse  constare.  Si  quis  vcl  aquam  ? Unde  vilitas  (26)  litterae  ad  prelioftUten 
egentibus  distribuat,  vd  faciat  aliquid  boni  operis,  nos  spiritalis  reinittil  intelligentiae.  El  ideo  conve- 
pro  mandato  munus  obtulit  Deo.  Sed  rnrsus  (25)  niens  puto  eiiain  de  aliis  Scripturae  locis  poteonia 
iiiiiiieris  offert  primitias,  si  non  solum  cibos,  verbi  congregare  mysteria,  ut  ex  comparatione  piurimo- 
gratia,  vcl  pecuniam  largiatur,  sed  et  affectum  mi-  rum,  si  quid  praesens  sermo  obscuritatis  continet, 
serendi  habeat,  el  compatiendi.  Hoc  enim  est  quod  elucescat.  AU  ergo  spiritus  Dei  per  Salomonem  io 
rcquitil  ab  homine  Deus,  iil  mens  ipsa  piis  ct  mi-  Proverbiis  ** : c Bibe  aquas  de  tuis  vasis  et  de  p·- 
scricordibus  repleatur  el  rormclur  affectibus,  c Et  teonim  tuorum  fonte,  et  non  supereffundantnr  (27) 
ab  oum«bttS  inimolaiioiiibus  eorum.  » Immolatio  tibi  aquae  extra  tuum  fontem.  » Quamvis  in  a!iis 
spiritalis  csi  illa  quam  legimus  **  : c Immola  Deo  exemplaribus  legerimus : cEt  effundantur  libi  aqit« 
sacriiiciiiiii  laudis,  et  redde  AUissimo  voU  tua.  » extra  tuum  fontem.  » Aquae  tuae  sint  libi  soli,  ei 
L.ittuarc  ergo  Dcuni,  el  vola  orationis  offerre,  im*  nemo  alienus  participet  ex  eis.  Habet  ergo  (tii  in  iU 
molare  est  Deo.  Sod  hujus  immolationis  primilix  ita  designatur)  unusquisque  nostrum  in  semeilpso  p«- 
per  poiilificcni  offeicnlur,  si  non  solum  verbis  el  voce,  q leum.  Imo  el  aliquid  amplius  dicemus,  umwquisqse 
sed  ct  mciitc  oremus  ol  corde,  secundum  quod  ei  A-  nostrum  habet  non  puteum  tinum,  sed  puteos  mvi- 
postulus  inoBCi·* : «Orabo  spiritu,  orabo  el  mente  : tos,  ct  non  unum  vas  aquae,  sed , vasa  mttlia.  Koa 

i saliiiiiiii  ilicam  spiritu,  psalmum  dicam  eimente.»  ^nim  dixit, « bibe  aquas » de  luo  vase,  sed  « de  leb 
Assistunt  ciiim  ct  nunc  angeli  Dei  cultores  el  agri-  vasis : > el  non  dixit,  et  de  putei  tui  fonte,  sed  « de 
coU  cor«lis  «ostri,  ct  requirunt  si  csl  in  aliquo  no-  puteorum  tuorum  fonte.  » Legimus  *·  habuisse  el 
siniiii  hujuscemodi  meus  inm  sollicita,  tam  iiiieiiia,  patriarchas  puteos;  habuit  Abraliaiii,  habuit  «t 
qiKc  verbum  Dei  tam|ti.aui  semen  divinum  lota  avidi-  igaac.  Puto  autem  habuisse  et  iacob.  Et  ab  istis  pa* 
uie  siiscc;>erit , si  fructum  stati m ut  ad  orationem  teis  sumpto  initio,  percurre  omnem  Scripturam,  pe- 
siirgimiis  ostenderit,  id  est,  si  collectis  ct  congrega-  teoa  requirens,  et  perveni  usque  ad  Evangelia,  et 
tis  intra  se  sensibus  oret  Deum,  si  non  evageiur  [)^\  invenies  puteum  supra  quem  Salvator  noster 
mente,  el  cogitationibus  evolet,  ita  ut  corpore  qui-  sedebat  requiescens  post  itineris  laborem,  leae  «m 
•Icm  in  oratione  curvetur,  sensibus  autem  per  di-  veniente  muliere  Samaritana,  el  volente  haurire 
versa  discurrat.  Si  quis,  inquam , inleniam  el  dl-  aquam  de  puteo,  qu»  esset  in  Scripturis  putei  vcl 
rectam  senserit  obsecrationem  suam,  el  ipsis  Dei  puteorum  virtus  exponitur,  et  comparatio  fit  aqea- 
conspectibus,  atque  ineffabiii  lumini  se  inlellexerU  ubi  el  divini  mysterii  panduntur  arcana.  Diei- 

assislcntciti,  ibique  orationes,  el  obsecrationes,  lur  enim  quia  sl  quis  bibat  ex  iis  aquis,  quas con- 
poslulationcstiue  ct  gratiarum  actiones  suas  pro*  tinebat  puteus  lUe  terrenus,  sitiet  rursum ; quiso- 
fuderit,  nullius  extrinsecus  phantasiae  solliciiaius  tem  ex  illis  biberit,  quas  datJesus, « fiet  io  eofoiu 
Imagine  : hic  sc  noverit  per  angelum  qui  assistit  aqu»  salientis  in  viiam  jeiemain·^  » In  alioaoteni 
allari,  obtulisse  immolationis  suae  primitias  pon-  £vangelil  loco  jam  non  fons,  neque  puteus,  sed  am- 
tiiici  magno  ct  vero,  Christo  Jesu  Domino  nostro,  piius  aliquid  dicitur.  « Qui  credit,  ioquit**,  in  eois, 
cui  est  gloria  ct  imperium  iii  saecula  saeculorum.  Mui  Scriptura  dicit,  flumina  de  ventre  ejns  floesi 
Amen.  aquae  viva.  » Vides  ergo  quia  qui  credit  in  ese, 

non  solum  puteum,  sed  el  poteos,  et  non  soluo  foo- 

Niim.  iviii,  9.  ··  Peal.  sux.  U.  ·*  I Cop.  χιτ,  15.  Nuin.  xxi,  16.  ··  Prov.  »,  15.  "6^ 

xui  el  XXVI.  Joan.  iv,  14.  **  4oaii.  vii,  38. 

(25)  Codex  Belvacensis, « rursus.  » Libb.  editi , (27)  Codex  Carnotensis, « 

^ , post  in  codice  sancti  T^odorici  desiderantiir  hxc 

(2bi  Codd.  Ebroicensis  , Carnotensis  et  sancti  verba  :«  quamvis  in  aliis  exemplaribus  legermuis 

Tlicodorici, « vUilas.  » Alias,  « humilitas.  » e:  effundamur  libi  aqua  exliaiuum  fouiem.» 


m 


es7  IN  NUMEROS  BOMIMA  XH· 


ie§,  sed  el  flumina  habet  intra  se.  Fontes  autem  et , 
flumina,  non  quae  (28)  istam  mortalem  312  vitam 
solentur,  sed  quae  aeternam  conferant.  Igitur  secun- 
dum ea  quae  in  Proverbiis  scripta  proposuimus,  ubi 
putei  simui  cum  fonte  nominantur,  accip*endum 
est  verbum  Dei.  Puteus  quidem  si  profundi  aliquid 
mysterii  tegit,  fons  autem  si  ad  populos  abundat  et 
effluit.  Sed  non  otiose  requirendum  est  quomodo 
possimus  pluralem  numerum  de  puteis  exponere,  el 
singularem  de  fonte,  quia  in  Proverbiis  dicit  Sa- 
pientia ^ : i Bibe  aquas  de  puteorum  Inorum 
fonte.  > Videamus  ergo  quorum  puteorum  nnuin 
dixerit  fontem.  Ego  puto  quod  scientia  ingeniti  Pa- 
tris, unus  possit  inielligl  puteus,  sed  el  unigeniti 
Fili!  ejus  agnitio,  alius  puteus  intelligi  debeat.  Alius 
enim  a Patre  Filius,  et  non  idem  Filius  qtil  el  Paler, 
sieiii  ipse  in  Evangelits  dicit** : < Alius  est  qui  el 
testimonium  de  me  dicit  Pater.  » Et  rursus  tertium 
puto  videri  puteum  posse,  cognitionem  Spiritiis 
sancti.  Alius  enim  el  ipse  esi  a Patre,  et  Filio,  sicut 
et  de  ipso  nihilominus  in  Evangeiio  dicitur** : iMit- 
tet  vobis  Pater  alium  Paracletum  spiritum  venta- 
tis. » Est  ergo  hsec  trium  ftsiinctio  personanim  in 
Patre  et  Fiiio  et  Spiritu  saucio,  quae  ad  pluralem 
puteorum  numerum  revocatur.  Sed  horum  puteo- 
ruro  unus  esi  fons.  Una  'enim  substantia  est,  el  na- 
tura Trinitatis.  El  hoc  modo  non  otiosa  invenietur 
Scripturae  sanctae  distinctio,  quae  dicit,  t de  puteo- 
rum tuorum  fonte.  » Sed  observanter  mystica  si- 
gnavit eloquia,  ut  quod  pluraliter  dictum  est  de  per- 
sonis, singulariter  substantiae  con.veiiiret.  Possunt 
auiein  et  illi  putei  videri,  de  quorum  scientia  dice- 
bat ille,  qui  repletus  est  sapientia  Dei  **  : c Ipse 
enim  mibi  dedit  eorum  quae  sunt  scientiam  veram, 
ut  scirem  substantiam  mundi,  et  elementorum  vir- 
ttitem,  initium  el  finem  et  medietatem,  temporum 
vicissitudinem , permutationes  et  commutationes 
temporum,  anni  circulos  et  astrorum  positiones , 
natnras  animalium,  et  iras  bestiarum,  spirituum 
violentias,  et  cogitationes  hominum  , differentias 
virgultorum·  el  virtutes  radicum.  > Vides  quanti 
soni  putei  in  rerum  scientia  ? Puteus  est , verbi 
gratia,  scientia  virgultorum,  el  forte  uniuscujusque 
virgulti  natura  habet  proprium  puteum.  El  iterum 
puteus  esi  de  animalium  scientia,  et  forte  unaquae- 
que species  animalium  proprium  babet  puteum.  £t 
iterum  puteus  est  de  ratione  temporum,  et  vicissi- 
tudine, ac  permutatione.  Et  haec  singula  quoniam 
altam,  profundamque  habent  scientiam,  merito  ϋ·* 
gu lari  ter  putei  appellantur·  Et  donec  quidem  abs- 
conditum fuit  mysterium  Christi  a saeculis  et  ge- 


nerationibus, recte  borum  scientia  putei  appellati 
sunt  : cum  autem  sicut  Paulus  dicit  **,  credentibus 
€ manifestavit  Deus  per  Spiritum  suum,  ·'  efBcioo- 
lur  baec  omnia  fontes,  el  flumina  : nl  jam  non  ita 
habeatur  in  occulto  horum  scientia,  sed  proferatur 
ad  multos,  el  riget  credentes  ac  satiet.  El  ideo 
credo,  Salvator  dicebat  ad  discipulos  suos,  quia  qiii 
credit  in  eum,  et  aquam  doctrinae  ejus  biberit,  noii 
jam  puiciis^nec  ton»,  sed  flent  in  eo  flumina  aquae 
viva  **.  Sicut  eaim  unus  iste  puteus,  qui  est  sermo 
Del,  eflicitur  putei,  el  fontes,  el  flumina  iniiiiinera- 
bilia  : ita  et  anima  hominis,  quae  ad  imaginem  Dei 
(29)  facta  est,  potest  in  se  habere,  el  producere  ex‘ 
se,  el  puteos,  el  fontes,  et  flumina.  Sed  el  revera 
putei  qui  sunt  in  anima  nostra  indigent  fodiente  : 
debent  enim  mundari,  el  omne  φιοά-  terrenum  est 
ab  eis  debet  auferri , ut  ven®  ili®  raiionabiliam 
sensuum,  quas  ei  insernii  Deus,  pura  ac  sincera 
fluenta  producant.  Donec  enim  terra  contegit  aqua- 
rum venas,  ei  obturat  occultum  fluenti ,.  non- potest 
puri  laticis  unda  profluere.  Denique  propierea 
scriptum  esi  *·,  quia  pueri  Abraiiain  fodiebant  pu- 
ie<M,  sed  replebant  atque  operiebant  eos  terra  Phi- 
listiim.  Sed  el  Isaac,  qni  limredilaiem  susceperat 
patris,  rursum  fodit  puteos,  et  terram  removit  Phi- 
listinorum, quam  per  invidiam  injecerant  aquis» 
Sed  et  illud  observavimus  i»  Genesi,  unde  el  histo- 
ria h«c  videtur  assumpta,  quod  donec  viveret  Abra- 
ham,  non  fuerunt  ausi  Pbilistiim  replere  puteos, 
aut  injicere  eis  terram.  Sed  cum  excessit  ex  bac 
vita,  tunc  invaluerunt  Phibaliim  el  insidiati  sunt  ^ 
puteis  ejus.  Sed  reparantur  postmodum  per  Isaac, 
et  redeunt  in  statum  suum.  Prmierca  el  puer  Abra- 
hain  curo  pergit  uxorem  spondere,  vel  deducere 
Isaac,  apud  puteum  invenit  Rebeccam  , qua  in- 
terpretatur paiiiniia  (30)  : bac  eflicitur  uxor 
Isaac,  non  alibi  nisi  apud  puteos.  Similiter  el  ia- 
cob,  cum  in  Mesopolainiain  venit,  babens  pra- 
cepium  patris,  ne  alieni  generis  vel  extranei  san- 
guinis conjugem  sumeret,  apud  puteos  etiam  ipse 
invenit  Racliel.  El  Moyses  Sephoram  apud  puteos 
reperii  *·.  Si  ergo  intellexisti  qn«  qualesque  sint 
uxores  sanctorum,  etiam  lu  si  vis  paileniiain  in 
conjugium  tibi  adsciscere , si  saplenUam,  el  si  qua 
> alia  sunt  anima  virtutes,  et  dicere  quod  de  sapien- 
tia dictum  est  *^ : tllanc  amavi,  hanc  quasivi  addu- 
cere mihi  uxorem  : » esto  frequens,  esto  assiduus 
circa  puteos  isiosi  el  ibi  reperles  hujusmodi  conju- 
gem. Apud  aquas  enim  vivas,  id  est,  apud  viventis 
verbi  fluenta , certum  est  omnes  animi  habitare 
virtutes.  Sunt  ergo  mulli  putei , quos  diximus 


··  Proverb.  v,  15.  ·*  Joan.  vin,  18.  **  ioan.  xiv,  16.  ·*  Sap.  vii,  17  el  seqq.  **lCor.  ii,  10. 

·*  Joan.  VII,  58.  ·*  Gen.  xxvi.  ·*  E\od.  ii.  *’  Sap·.  vii,  10. 


(^)  Codex  Sancti  Theodorici : c non  qua  istam 
fnot  talem  solent  nutrire  vitam,  sed  qua,  » eic. 

(^)  Alias,  < quia  ad  imaginem  est  Dei,  % sed 
coilex  Sancti  Theodorici,  ut  in.nostro  textu. 

(50)  Quas  interpretatur  patientia,  A verb.  ΤΟΠ 
yel  < muUuni  esse,  multiplicari,^ » el  ΓΠΒ  · ex- 


spectavit I.  deducta  videtur  hac  elymolo|ia.  Alii 
Rebeccam  dictam  volunt  a verbo  Chaldaico  yOH 
c sagilavit, > quia  siiniUs  fuit  vitula  saginata:  am 
Rebeccam  inierpretantiir  i coDientloncm  > a vqrb· 
yn  < litigavit,  contendit,  s 


0?S0  ORIGENIS  W 

esse  inira  animam·  Sunt  et  arlii  plurimi»  qui  in  A potest  habere  peccatam  ? Sed  et  amplios  aliqoiJ 

aingiilia  quibusque  Scripturarum  sermonibus  in-  habet.  Si  enim  veneris  ad  bxrcticam  sententiam, 

telliguntiir  et  sensibus.  Est  tamen  eminentlor  si  veneris  ad  amaritudinem  peccati,  venisti  ad 

313  ctPteris  iste  puteus,  et  eximius»  de  quo  in  puteos  bituminis.  Bitumen,  esca  et  nutriinentoa 

praesenti  loco  Scriptura  dicit»  quia  foderint  eutn  iguis  est.  Si  ergo  et  tu  gustaveris  aquam  de  istis 
non  quieunque  communes  homines,  sed  principes  puteis»  si  sumpseris  baereiiciim  sensuro,  si  peccati 
el  adhuc  boriiiu  sublimiores,  quos  reges  appellavit,  amaritudinem  ceperis,  fomenta  in  te  ignis  el  ge· 
Propter  quod  et  hymnus  canitur  Deo  apud  hunc  beiinae  incendia  praeparabis.  Ei  propterea  ad  eos 
eumdem  puteum,  El  ideo  scriptum  est:  c Vade,  » qui  nolunt  de  illo  puteo  aquam  bibere»  qnemprio- 
* inquit»  f ad  puteum. » Hic  est  puteus  quem  dixit  cipes  foderunt  et  reges,  sed  ex  istis  qui  in  valle 
Dominus  ad  Moysen  **  r c Congrega  populum»  et  peccati  sunt»  et  ignis  materias  alunt»  dicitor: 
dabo  eis  aquam  de  pnfeo,  i dixit  Dominus.  Moyses  c Incedite  in  lumine  ignis  vestri  el  flamniae  quam 
congregare  jubetur  populum»  ut  conveniat  ad  pii-  vobis  accendistis.  » Quid  ergo  canitur  apud  bo»* 
leum,  ei  brbal  aquam.  Moyseu  autem  legem  accipi  puteum  ? c Initiate  ei,  i inquit*",  c puteum·  Fode- 
debere  saepe  ostendimus.  Lex  ergo  Dei  esi  qu»  le  runt  illum  principes,  excuderunt  reges.  » Possunt 
convocat,  ut  ad  puteum  convenias.  Quem  puteum»  quidem  principes  et  reges  iidem  videri  : si  vera 
n>si  illum  de  qiio  supra  diximus  Jesum  Christum  distingui  necesse  est»  principes  Prophetas  intelliga- 
Filium  Dei, propria  quidem  substantia  subsistentem»  miis.  Ipsi  enim  sensum  et  prophetiam  de  Cbrists 
uno  lanien  cum  Patre  et  Spiritu  sancio  Deitatis  defossam  et  demersam  in  profundo  litterae  colloca- 
fonte  neminainm  ? Ad  liune  ergo  puteiini,  Id  est  runi,  et  ideo  quidam  ex  ipsis  dicebat  **  : c Niii 
ad  fidem  Christi  nos  convocat  lex.  Ipse  enim  dixit»  occulte  audieritis,  plorabit  anima  vestra.  > Et  item 
f quia  Moyses  de  me  scripsit.»  Uiqiiid  nos  convocat?  alius  Propheta  dicit  ad  Dominum  : c Quam  ma- 
lit bibamus  aquam,  et  cantemus  ei  canticum  : lioc  gna  multitudo  dulcedinif  tuae.  Domine»  quam  ab> 

est  corde  credamus  ad  justitiam»  et  ore  confiteamur  condisti  timentibus  te!  » Isti  ergo  sunt  principes, 
ad  salutem.  φΓι  foderunt  bunc  puteum,  reges  autem  qui  exeo- 

f Initiale,  » Inquit  c illi  puteum.  » Hic  est  deriint  eum.  Quod  dixit,  c excuderunt,  » ab  exeih 
sensus.  Inilium,  ait,  omnium  puteum  ponite,  sicut  dendo,  non  ab  excidendo  dictum  est.  Excudi  enim 
et  Apostolus  dicit  **,  quia  ipse  est  c principium  dicitur,  quod  in  saxo  vel  caeditur,  vel  formator, 

et  primogenUiis  omnis  creaturae,  et  in  ipso  creata  Principes  ergo  tanqiiam  aliquantulo  inferiores»  fo- 

sunt  omnia.  > Initiate  ergo  ei  puteum,  boc  est,  C dere  dicuntur  puteum,  hoc  est  quasi  in  terim  raoi· 
initium  omnium  confitemini  esse  puteum.  Potest  litie  altitudinem  quamdam  demergere.  Isti  vero 
autem  et  hoc  modo  intelligi,  ut  verba  dirigi  videan^  quos  reges  appellat,  quasi  eminenliores  aefortio- 
inr  ex  persona  Moysi  ad  populum  » cohortantis  res,  non  solum  terrae  profundum,  sed  el  saxi  don- 
et dicentis  ; Date  iiiitiiim  cordi  vestro,  ut  incipiat  tiam  penetrant,  ut  pervenire  possint  ad  profondio- 
intelKgere  quis  sit  puteus  de  quo  aquae  spiritales  res  aquas,  et  ipsas  (si  dici  potest)  in  eo  venas  abyssi 

bauriendae  siinl»  et  reficiendus  est  oredeniiom  po-  perscrutentur,  scientes  judicia  Dei  esse  abysso· 

polus.  Initiale  ergo  ei,  hoc  est  lsraeli,littnc  pu-  multam.  Istos  ergo  reges,  qui  lani  profunda  pos- 
teom  : ut  sensum  mysticum  si  quis  est  corde  Deum  sunt  et  lam  abscondita  putei  perscrutari»  merito 
videns»  de  profundis  possU  haurire.  Ad  istum  ergo  apostolos  dixerimus,  ex  quibus  aliquis  dicebat** : 
puteum  ut  Moyses,  id  est  lex,  nos  congreget,  non  * Nobis  autem  revelavit  Deus  per  Spiritum  sas- 
fnistra  dictum  videtur.  Potest  enim  fieri»  ut  aliquis  clura.  Spiritus  enim  omnia  scrutatur,  etiam  alta 
venire  ad  istum  puteum  videatur»  sed  nisi  per  * Quia  ergo  per  Spiritum  possunt  etiam  ipsi 

Moysen  congregetur,  non  est  acceptus  Deo.  Mareion  perscrutari  alta  Dei,  elalta  ac  profunda  putei  pe> 

venisse  sibi  videtur  ad  istum  puteum,  et  Basilides,  netrare  mysteria,  idcirco  reges  esse  dlouniiir,  qui 
etTalenltmis,  sed  quia  non  venerunt  per  Moysen,  ^ puteum  etiam  istum  in  petra  excuderint»  ac  dora 
nec  receperunt  legem  et  Prophetas,  non  possunt  difficilia  secreta  scienlim  peneiraverinu  Quod 
laudare  Dominum  Deum  de  fontibus  hrael.  Non  amem  reges  dici  possint  etiam  apostoli,  puto  et  ex 
ergo  veniunt  qui  linjnsmodi  sunt,  ad  puteum  quem  eo  facile  probari  posse,  quod  de  omnibus  credenti- 
foderunt  principes,  el  excuderunt  reges.  Sed  viihis  dicitur  *· : t Vos  aiiiem  genus  regale,  sarcr- 
osicndam  vobis  de  Scripturis,  ad  quos  isti  puteos  dolium  magnum,  gens  sanela.  » SI  ergo  illos  di- 
j veniunt  ? Est  vallis  quaedam  salsa,  in  qua  valle  sunt  eunt  reges,  qui  per  verbum  ipsorum  erediderani, 

^ putei  bituminis.  Omnis  ergo  liaeresis,  et  omne  pec-  quanto  m.*igis  ipsi  reges  habendi  sunt,  qui  faciooi 
catum  in  valle  est,  et  In  valle  salsa.  Peccatum  enim  reges  ? Sed  et  inde  facile  colligitur.  Si  enim  reges 
ci  iuiquilas  non  ascendit  sursum,  sed  semper  ad  a regendo  dicuntur,  omnes  utique  qui  Ecclesias 
ima  et  inferna  descendit.  Est  ergo  rn  valle  positus  Dei  regunt,  reges  merito  appellabuntur,  multo  an- 
et salsus  atque  amarus  omnis  lucreticiis  sensus»  et  tem  rectius  illi»  qiii  el  illos  ipsos' dictis  atque  seri- 
omnis  actus  peccati.  Quid  enim  dulce,  quid  suave  piis  suis  regunt,  a quibus  reguntur  Ecclesi*.  Et 

. **Colo8S.  i,t.S.I6.  **lsai.  L.  ti.  **  Niim.  xxr,  17,  18.  *·  Jcrem,  iiu, 

17.  Psal.  XXXI.  20.  *»  I Cor.  ii.  10.  *MPel.n.O. 


IN  NUMEROS  HOMILIA  XW. 

propter  hoc  314  merilo^  Dominus  Rex  regum  dici-  A spicit  ad  faciem  deserti.  > Nomina  hac  qua  viden- 
tur Nisi  enim  isti«  etcateri  qui  eos  imitantor,  tur  locorum  esse  vocabula,  ex  significantiis  suis 
reges  fuerint,  ille  non  videbitur  rex  regum.  Sed  quas  in  lingua  propria  designant,  rerum  magis  niy- 
et  ipse  apostolus  Paulus  Corimhiis  scribens , et  sticarom  consequentiam,  quam  vocabulonim  appel- 
velot  per  quamdam  ironiam  corripiens  eos·,  lationem  videntur  ostendere.  € Profecti  enim^  > in- 
alt  : € Sine  nobis  regnatis,  et  utinaro  regnetis,  quit,  i a puteo,  veniunt  tn  Matbanaim.  » liiter- 
ut  et  nos  vobiscum  regnemus.  >ln  quo  utique  reges  pretatur  enim  Matbanaim  munera  ipsorum  (51). 
quidem  esse  debere  Corinthios,  et  semetipsum  cum  Vides  ergo  quia  si  quis  de  puteo  hoc  biberit,  queni 
iis  vegnare  velle  pronuntiat,  sed  elationem  nondum  foderunt  regelet  principes,  siaiim  proficit  ad  hoc 
pro  merito  assumpti  honoris  incusat.  Fodiunt  ergo  ut  habeat  munera  quae  offerat  Deo.  Quid  autem  est 
ii  omnes  puteum  istum  principes  : et  excudunt  eum  quod  homo  offerat  DeoT  Hoc  ipsum  quod  in  lege 
reges  gentium.  Apostoli  enim  praecipue  reges  sunt  scriptum  est  Munera  me.*i,  · hoc  est,  data  mea. 

gentium,  qui  gentes  ad  obedieniiam  fidei  congre-  Ex  iis  ergo  quae  Deus,  dedit,  offerunt  nihilominus 

garunt,  et  Christi  scientiam  omnibus  patefecerunt:  homines  Deo.  Quid  dedit  Deus  homini  ? Agniiio- 

f In  quo  sunt  thesauri  sapientiae  Dei,  et  scientiae  nem  sui.  Quid  ergo  offert  Deo  ? Ficlem  suam  et 

absconditi  ’·  : » secundum  praeceptum  Domini  " affectum.  Hoc  est  quod  expetit  ab  homine  Deus, 
circumeuntes  orbem  terrae,  et  implentes  quod  Denique  ita  scriptum  est  Et  nunc,  Israel^  quid 
mandatum  est,  ut  doceant  omnes  gentes,  baptizan-  est  quod  Dominus  Deus  tuus  poscit  abs  te,  nisi  ut 
les  eas  in  nomine  Patrie,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti:  timeas  Dominum  Deum  tuum,  et  incedas  inviis 

et  per  haec  excuderunt,  hoc  est , patefecerunt  ejus,  et^liligas  eum,  et  custodias  omnia  mandata 
scientiam  putei,  et  In  notitiam  universis  gentibus  ejus,  et  servias  Domino  Deo  tuo  ex  toto  corde  tuo, 
adduxerant.  Sed  et  quae  nunc  habemus  in  manibus,  et  ex  tota  anima  tua  ? » Ista  sunt  munera,  ista  dona 

quae  recitata  sunt  nobis,  puteus  est,  et  omnis  simul  qu»  oportet  Domino  dari.  Damus  autem  bsecDo- 

Scriptura  legis  et  prophetarum  : Evangelica  quo-  η,ϊρο  cordis  nostri  munera  posteaquam  agnoveri- 
que  atque  Apostolica  scripta  simul  omnia  unus  est  nmg  eum,  et  agnitione  bonitatis  ejus  de  putei  ejus 
puteus,  quem  non  possunt  fodere,  vel  excudere,  altitudine  biberimus.  Observa  tamen  quomodo  di- 
nisi  inveniantur  reges  el  principes.  Vere  enim  re-  xcrit  Propheta  : c Et  nunc  Israel  quid  Dominus 
ges,  et  vere  principes  habendi  sunt,  qui  possunt  Deus  tuus  poscit  abs  te?  Erubescant  illi  haec  ver· 
auferre  terram  de  puteo,  hoc  est,  amovere  super-  ba,  qui  negant  in  hominis  arbitrio  es^e  (5%),  ut 
ficiem  litterae,  et  de  interiore  petra  ubi  Christus  c salvetur.  Quomodo  posceret  ab  homine  Deus,  nisi 
est,  spiritales  sensus  velut  aquam  vivam  proferre,  haberet  homo  in  sua  potestate,  quod  poscenti  Deo 
Haec  ergo  facere  decet  eos  solos,  qui  vel  reges  sunt,  deberet  offerre  ? Sunt  ergo  quae  dantur  a Deo,  et 
vel  principes.  Reges  ex  eo  dicti  quod  peccati  re-  sunt  quae  praebentur  ab  homine.  Verbi  gratia,  in 
giinm  ex  corpore  suo  depulerint,  et  justitiae  regnum  liomine  fuit  ut  una  mna  faceret  decem  mnas,  aut 
paraverint  in  membris  suis.  Decet  enim  eum  docere  una  mna^  faceret  quinque  mnas  Ex  Deo  autem 
eaeteros,  qui  prius  fecerit  ipsa  quae  docet.  Sic  enim  fuit^  ut  haberet  homo  mnam,  ex  qua  facere  possei 
scripium  est  quia  c qui  fecerit  et  docuerit  sic  lio-  decem  mnas.«Gum  autem  obtulit  ex  se  deceia 
mines,  hic  magnus  vocabitur  in  regno  coelorum.  ·.  mnas,  accepit  rursus  a Deo  non  jam  pecuniam,  sed 

Magnum  autem  esse  in  regno,  boc  est  regem  esse,  potestatem  et  regnum  decem  civitatum.  Petit  ite- 

f Excuderunt  eum,  i inquit  c reges  gentium  in  rum  Deus  ab  Abraham,  ut  offerret  ei  Isaac  filium 

regno  suo,  dum  dominarentur  eis.  > Re  enim  vera  suum  in  montem  quemcumque  ostendisset  ei. 
non  possunt  fodere  puteum  istum,  nec  latentes  aquas  Obtulit  Abraham  intrepidus  unigenitum·^,,  impo- 
▼ivsB  venas  aperire,  nisi  prius  dominatum  tenuerint  suit  super  aram,  cultrum  eduxit  ut  jugularet,  inbi- 
geiitium  barbararum.  Omne  enim  quidquid  in  eis  belur  continuo,  el  aries  ei  pro  filio  datur  ad  vicii- 

ferum  fuit  in  actibus,  quidquid  in  moribus  barba-  ^ mam.  Vides  ergo  quia  quae  Deo  offerimus,  no- 

ram, si  edomuerint  et  subjecerint  regio  sensui,  et  do^  bis  manent  : sed  ad  hoc  expetimur,  ut  in  iis 
minati  fuerint  eis,  Ha  ut  de  caetero non  gentiliter,  sed  affectus  noster  erga  Deum  probetur  et  fides, 

legitime  agant,  isti  sunt  vere  reges  profunda  putei  ri-  Haec  pro  eo  quod  diximus  profectos  esse  filios 

mantes,  et  verbi  Dei  arcana  ac  mystica  perscrutantes.  Israel  a puteo,  et  venisse  in  Matbanaim,  quod  in« 

5.  Post  haec,  t et  a puteo,  » inquit  ··,  t profecti  lerprelatur  munera  eorum.  A Matbanaim  autem 

siint  Matbanaim,  et  a Hathanaim  in  NaIialieI,  et  a venimus  in  Nahaliel  (53),  quod  interpretatur 
Nahaliel  in  Bamolh,  eta  Bamotli  in  nemus  quod  est  315  Posteaquam  obtuleri- 

in  campo  Moab,  a vertice  moniis  excelsi  qui  re-  mus  nos  quae  ex  nobis  sunt,  venimus  ad  boc  ut 

Apoc.xix,  16.  « I Cor.  iv,  8.  «Coloss.  ιι,δ.  ··  Mattii,  xxvni,  19.  Matth.v,  1P.  ··  Num., 

XXI,  18.  « ibid.,  18,  19,  qO.  Num..  xv.  ·»  Deut.  x,  ISI.  «·  Matth.  xxv.  Genes,  xxii. 

{^1)  Interpretatur  enim  Mathanaim  munera  ipso·  (55)  Quod  interpretatur  ex  Deo,  Aliquid  videtur 
BLM.  A radice  m t dedit,  i fii  τηο  «donum.»  deficere  : neque  enim  Nahaliel  verti  poiest  «ex 

(52)  Sic  omnes  mss.  Libb.  autem  editi  : . in  lio-  »«»·  * ^ 

miiic  esse  liberum  arbitrium. » possedit,  el  nomine  bn  Deus 


m 


ORIGENIS 


m 


consequamur  ea  qtim  ex  Deq  sunt.  Cum  enim  tldem 
fiosiram  et  affectum  obtulerimus  ei,  tunc  ct  ipse 
largitur  nobis  diversa  dona  Spiritus  sancti,  de  qui- 
bus dicit  Apostolus  ^ :c  Omnia  autem  ex  Deo  sunt.· 
Et  a Nabaliel  venimus  in  Bamoth,quod  interpreta* 
tqr  adventus  mortis  (34).  Cujns  mortis  bic  intelH- 
gimns  adventum,  nui  illius,  qua  Christo  commori- 
mur **,  ut  et  conyivainug  ei,  et  qua  debemus  morti- 
ficare membra  nostra,  qiim  sunt  super  terram  **? 
'Et  iterum  : < Consepulli  enim  illi  sumus  per  ba- 
ptismum in  morte.  » Si  quis  ergo  salutaris  btijus 
vim  ordinem  tenet,  per  haec  singula  quae  memora- 
vimus iter  agere  debet,  et.  venire  post  multa  ad 
hunc  locum,  quem  diximus  significare  mortis  ad- 
ventum. Ut  autem  ex  Scripturis  docemur,  est  quae- 
dam mors  inimica  Christi,  et  quaedam  amica  ejus. 
Non  ergo  illius  mprtis  dicit  inimicae  Christi,  de  qua 
dicitur  **,  c Novissimus  inimicus  destruetur  mors,» 
qni  egt  diabolus  : sed  hujus  mortis  qua  commori- 
mur ei  ni  et  convivamus  ei  : secundum  quam  mor- 
1ΘΙΙΙ  dicit  Deus  **  : c Ego  occidam,  et  vivere  fa- 
ciam. > Occidit  enim  ut  commoriamur  Christo,  et 
vivere  facit  ut  convivamus  ei.  Optandum  ergo  no- 
bis est,  nt  veniamus  in  Bamoth,  ct  promptissime 
suscipiamus  beatae  bujus  mortis  adventum,  ut  et  vi- 
vificari eum  Christo  mereamur.  i Et  ex  Bamotb, 
ipquit,  in  nemus,  quod  est  in  campo  Moab,  a ver- 
tice montis  excelsi,  qui  respicit  ad  desertum.  » Si 
boc  itinere 'incedamus  quod  non  tam  locorum  vo- 
cabulis, quam  animae  profectibus  constare  ra|io 
explanationis  asseruit,  post  omnia  Ista  venimus  in  ^ 
nemus,  sive  (ut  in  aliis  habetur  exemplaribus)  in 
^anam,  quod  Interpretatur  aseeneusj  sive  vertex 
fKontfs  (55).  Per  haec  ergo  venitur  ad  ifiud  famosis- 
simum divini  paradisi  nemus,  et  amoenas  delicias 
habitationis  antiquas,  vel  certe  ad  verticem  perfe- 
ctionis et  beatitudinis  summitateni^:  ita  ut  possit 
etiam  ipse  dicere,  quia  c resuscita  vi  t nos  cum  ipso, 
et  sedere  fecit  in  coelestibus  in  Christo  » YiJes 
quousque  pervenitur  a puiqot  Vides  quibus  mansio^ 
Ilibus,  imo  quibus  profectibus,  iter  animae  paratur 
ad  coelum?  Quae  si  diligenter  inspicias,  ipse  apud 
temetipsiiiii  quotidianos  profectus  liios  discuiiens, 
quibus  in  locis  sis,  et  quam  proximus  ed  regna  coe- 
lorum habearis  advertes  : sicut  ei  tile,  de  quo  Do-  | 
minus  di]^ii  !*,  quia  c non  longe  es  a regno  Dei.  » 

4.  Subsequitur  post  baec  et  alia  historia.  Ait 
enim  : c Et  misit  Moyses,  » aut  (ui  habetur  in 
nonnullis  exemplaribus),  c et  misit  Israel  legatos  ad 
Seon  regem  A morrbasorum  verbis  pacificis,  dicens  ; 

·*  1 Cor.  VIII,  6.  ··  I Thessal.  v,  10.  ’·  Coloss.  i 
xxxit,  59,  Epbes.  ii,  6.  Mare,  xii,  < 
**  Joan.  XII,  5i*  1 Jogn.  v,  19. 


i Transibimus  per  terram  luam,  per  viam  iransibi- 
mus,  non  dediiiabimus  neque  in  agrum,  neque  ia 
vineam.  Non  bibemus  aquam  de  lacn  ioo,  via  regia 
incedemus,  usquequo  transeamus  fines  luos.  Et  um 
concessit  Seon  nt  Israel  transiret  perflues  suos.  Ei 
collegit  Seon  omnem  populum  suam,  el  exiit  bel- 
ligerare adversuro  Israel  in  deserto,  et  venit  io 
Assaar,  et  congressus  est  com  Urael,  et  peiteiii 
cum  Israel  nece  gladii,  ei  dominati  sunt  terras  qus.» 
Historia  quidem  manifesta  est,  sed  deprecemor  Do- 
minum, ul  aliquid  dignum  possintus  interioribm 
ejus  sensibus  pervidere.  Seon  duplicem  babet  inter- 
prela tioneni,  sive  arbor  infructuoea^  sive  eUnu» 
Mittit  igitur  Israel  legatos  ad  Seon,  ιαίιϋΐ  ad  arbo- 
rem infructuosam,  mittit  ad  elatum,  ei  superba·· 
• Hie  autem  Seon,  rex  esi  AmorrbaDorum,  qui  et  ipsi 
interpreta niur  in  amaritudinem  adducemea,  vel  k- 
quentes  (56).  Mittit  ergo  ad  Seon  regem  Aoiorrlmo- 
rum  Moyses  verbis  pacificis  dicens  : f Transibinws 
per  terram  luam.  > Si  secundum  spirllalem  inielli- 
genliam  dixerimus  Seon  regem  figuram  tenere  dia- 
boli, quia  ipse  esi  elatus  et  infruetuoeos  : palo 
qiiod  non  debeas  mirari,  quod  euro  dixerim  rege·, 
cum  audias  etiam  ipsum  Dominum  et  Salvatore· 
nostrum  in  Evangeliis  de  eo  dicentem  : « Ecce 
nunc  venit  princeps  bujiis  mundi,  et  in  nae  non  ia- 
venit  quidquam·  » Et  iterum  : c Ecce  iwne  prio- 
ceps  hujus  mundi  mittetur  foras.  » Si  ergo  lotius 
mundi  princeps  e$se  In  Evangeliis  dleitor,  non  de- 
bet absurdum  videri  si  Seon  regi  Amorrtimori·, 
vel  etiam  aliis  quibuslibet  gentium  regibus  oompa- 
retur.  Princeps  autem  dicitir  mundi,  non  quia 
creaverit  mundum,  sed  quia  multi  auni  in  boe 
mundo  peccatores.  Peccati  autem  quia  ipse  prin- 
ceps est,  ideo  etiam  mundi  princeps  appeUalus  e· : 
in  iis  videlicet,  qui  nondum  relinquentes  munda· 
convertuntur  ad  patrem.  Secundam  boc  eainaetisai 
jliud  dicitur  **,  quia  i omnis  mundos  in  malipM 
positus  est.  »Quid  enim  nobis  prodest  dicere  qvu 
princeps  noster  Chrisiiis  esi,  ei  rebus  ta  operibus 
arguamur,  quia  diabolus  principatum  tenet  in  lo- 
bis?  Aut  non  palam  est  sub  quo  principe  agat  in- 
piidicus,  incestus  el  injustus?  Nunquid  poieat  bujus- 
modi  homo  dicere,  quia  sub  Christo  poeiius  hac 
ago,  etiamsi  sub  Christi  nomine  censeri  videaiar? 
In  quo  Christus  principatuin  gerit,  nulla  ibi  inamu»- 
diiia,  nulla  iniquitas  admittitor,  nec  habere  aiiqocn 
locum  pot^t  injusta  cupiditas·  Secundum  bone  ita- 
que modum  recte  et  Christus  viriutam  princeps, 
et  diabolus  malitia  ac  totius  iniqoiutis  dicetur. 

t.  5.  ·*  Rom.  VI,  4.  ··  I Cor.  xv,  46.  “ De«i- 

Num.  XXI,  41,  44,  43,  44.  4oan·  xiv,  56- 


(3^  In  Bamoik^  quod  tn/erpreiamr  adventus  mor- 
tis. Nimirum  a radice  KB,  c venit,  advenit,  » et 
nomine  ΠΤΟ  € mors.i 

(55)  In·  Janam,  quod  interpretatur  ascersus,  sive 
VERTEX  MORTIS.  Ii)  liodiemis  των  θ'  exemplaribus 
Niim.  XXI,  40,  legitur  χα\άπ6Βαμωθ  εις  νάπην,οΙίπΐ 
|qco  ek  νάπην  modo  legebatur  eic  Ίάννη,  inodu 


Sk  Ίάννη  νάυην.  Iii  Hebrao  autem  fonte  nihil  ro- 
periiur  unde  nomen  Ίάννη  erui  possit,  nisi  in  Ue- 
braa  voce  HW  pro  ghimel  legerint  mcn. 

(56)  Amorrhcporum,  qui  et  ipsi  interpreianlur  tv 
amaritodirEm  addicentes  tel  lOQUENTEStA  T39 
c ;imaruni  essa.  » ^ 


665 


IN  NUMEROS  HOMILIA  XIII. 


6^ 


muit  i^lar  Israel  legatos  ad  regero  Amorrhaeornm, 
regero  in  amaritudine  piOTocaiitiiiro»  regem  infra* 
ctuosoro,  regero  31β  superbum.  Quomodo  super* 
bur,  ςuoπιodo  elatus  docebitur  diabolus  ? Ipse  est 
qu!  diiii  * : f Virtute  mea  faciam,  et  sapientia  in- 
Icilectos  mei  auferam  Anes  gentium,  et  foriitudi- 
nem  eorum  depraedabor,  et  commorebo  civiutes 
quae  inhabitantur,  et  universum  orbem  terrae  ca- 
piam manu  mea  sicut  nidum.  » Et  iterum  dicit  eia* 
ins  liM!  et  superbus  * : c Ascendam  in  cceluiu,  su- 
pra sidera  coeli  ponam  thronum  meum.  Sedebo  in 
monte  excelso,  supra  montes  altos  qui  sunt  ad  aqui- 
lonem, ascendam  supra  nubes,  et  ero  similis  Altis- 
siino.  I Adhuc  requiris  si  ipse  sit  elatus  et  super- 
bus? Imo  potius  et  ipse  superbus  est  et  elatus,  et 
ille  qui  quasi  unigenitus  ejus  est,  de  quo  scriptum 
esi  *,  quia  c extollitur  super  omne  quod  dicitur 
Deus,  aut  quod  colitur  : ita  ut  in  templo  Dei  sedeat, 
ostentans  se  taiiquam  sit  Deus.  » Omnis  ergo  qui 
elatus  est  et  superbus,  vel  filius  est  elati  hujus,  vel 
discipulus  et  imitator.  Et  propte rea  dicit  Apostolus 
de  quodam  ^ ; c Ne  forte  elatus  incidat  in  judicium 
di.iboli ; > ostendens  per  hoc,  quia  omnis  elatus  si- 
mili ot  diabolus  judicio  condemnabitur.  Nos  ergo 
sumus  qui  transire  volumus  per  hunc  mundum,  ut 
pervenire  possimus  ad  terram  sanctam,  quae  repro- 
missa est  sanctis  : et  mittimus  verbis  pacificis  ad 
Seoii,  promittentes  non  nos  habitaturos  in  terra 
ejus,  nec  moraturos  cum  eo,  sed  transituros  tan- 
(uroinodo,  et  incessuros  via  regal>,  nec  declinaturos  ( 
usquam,  neque  in  agrum,  neque  in  vineam,  sed  nec 
de  lacp  ejus  aquam  bibiluros. Videamus  ergo  quando 
nos  ista  promisimus,  quando  hxc  verba  diabolo  de- 
nuntiavimus. Recordetur  unusquisque  fidelium,  cum 
primum  venit  ad  aquas  baptismi,  cum  signacula  fi- 
dei prima  suscepit,  et  ad  fontem  salutaris  accessit^ 
quibus  ibi  tunc  usus  sit  verbis,  et  quid  renuntiave- 
rit diabolo  : non  se  usurum  pompis  ejus,  neque 
operibus  ejus,  neque  ullis  omnino  servitiis  ejus  ae 
voluptatibus  pariturum.  Et  hoc  est  quod  bis  legis 
sermonibus  adumbratur,  quia  non  declinet  Israel, 
neque  In  agrum  ejus,  neque  in  vineam  ejus.  Sed 
neque  aquam  de  lacu  ejus  pollicetur  se  esse  pota- 
turum. Non  enirn  ultra  disciplinae  diabolicae,  non 
astrologiae,  non  magicae,  non  ullius  omnino  doctri-  ^ 
nsc,  quae  contra  Dei  pietatem  aliquid  doceat,  pocu- 
iiim  sumel  fidelis.  Habet  enim  suos  fontes,  et  bibit 
de  fontibus  Israel,  bibit  de  fontibus  salutaris  : non 
bibit  aquam  de  lacu  Seon,  nec  relinquens  fontem 
aquae  vivae  congregat  sibi  lacus  confractos.  Sed  et 
via  regali  incessurum  se  profitetur.  Quae  est  via  re- 
galis? lila  sine  dubio  quae  dicit  % c Ego  sum  via, 
veritas,  ct  vita.  » Et  merito  regalis  : ipse  est  enim, 
de  quo  propheta  ait  * t c Deus,  judicium  tuum  regi 


i da.  I Via  ergo  regali  incedendam  est,  nec  declinan- 
dum usquam  neque  in  agrum  ejus,  neque  in  vineam 
ejus  : id  est  neque  ad  opera,  neque  ad  sensus  dia- 
bolicos declinare  ultra  mens  fidelium  debet.  Quo- 
modo ergo  volumus  fines  Amorrbaeoruin  cum  pace 
transire?  Amorrbml,  Infidelium  qui  sunt  in  lioe 
mundo  pax  accipi  potest : sed  isti  interpretantur, 
ut  supra  diximus,  vel  ΐ»  amaritudinem  addueenietf 
vel  /oquftttes.  Et  quomod9  quidem  in  amaritudinem 
adducant  Deum  infideles  et  increduli,  expositione 
non  indiget  : quod  autem  ait  loquentee^  ad  illam 
partem  trabi  potest  qua  infideles  quique  et  sub  prin- 
cipe diabolo  agentes  loqui  norunt  tacluromodo,  sed 
loquuntur  inania.  Verbi  causa,  ut  poeta:  eorum,  ut 
astrologi,  ut  nonnulli  etiam  philosophorum,  qui  ina- 
^ jiia  loquuntur  et  vana.  Fidelium  autem  regnum 
quod  a Deo  est.  non  in  sermone  est,  sed  in  virtute* 
Volumus  ergo  iios  pacifice  tr.ansire  per  mundum, 
sed  boc  ipsum  mngis  incitat  principem  mundi,  quod 
dicimus  nos  nolle  permanere  cum  ipso,  nec  morari, 
nec  aliquid  ejus  \e|le  contingere  : inde  magis  exa- 
cerbatur, inde  extollitur,  el  irascitur,  et  commovet 
nobis  persecutiones,  pericula  suscitat,  cruciatus  in- 
leiiiat.  Et  Ideo  dicit:  < Congn^gavit,  inquit  Seon 
pmiiem  populum  suum,  el  exiit  confligere  adversos 
Israel.  » Quis  e>t  omnis  populus  Seon,  quem  con- 
citat contra  Israel?  Principes  ac  judices  mundi, 
cunctique  nequitiae  ministri,  qui  impugnant  semper, 
et  pers^uiiniur  popuhim Dei. Sed  quid  faril  Israel? 
c Venit,  inquit  *,  in  Issaar. » Is^aar  interpretatur 
mandati  adimpletio  (57).  SI  ergo  veniamus  el  nos 
ad  locum  istum,  id  est  ad  expletionem  mandato- 
rum, etiamsi  cum  omni  exercitu  veniat  adversum 
nos  Seon  iste  elatus,  el  superbus  diabolus,  et  con- 
fligat adversum  nos,  si  omnes  suos  contra  nos  dae^ 
mones  eoncilet,  superamus  eum  si  Dei  mandata 
complemus.  Complere  enim  mandata,  hoc  est  diabo- 
lum et  omnem  ejus  exercitum  superare.  El  tunc 
complebitur  in  nobis  apostolica  oratio  qua  ait  * ; 
c Deus  autem  conteret  Salariam  sub  pedes  nostros 
velociter,  i Et  illud  quod  Dominus  ait  : c Ecce 
dedi  vobis  potestatem  calcandi  saper  serpentes  ei 
scorpiones,  el  stiper  omnem  virtutem  inimici,  et 
nihil  vobis  nocebit.  > Nihil  enim  nocere  vobis  pote- 
runt ista  omnia  si  veniamus  in  Issaar,  id  est,  si 
mandata  et'  praecepta  Domini  nostri  Jcsii  Christi 
servemus,  cui  est  gloria  el  imperium  in  sa^cuia  sipr 
eulorum.  Amen. 

HO.MILIA  XIII. 

pe  ii$  qu0  superfuerunt  priori  tractatui,  ei  de  Ba· 
laam  atque  asina  ejus. 

1.  Hesterna  die  dixeramus  quomodo  Seon  rc]^ 
Amorrbaeoruin,  qui  est  elatus,  el  ai7  arbor  in·^ 
fructuosa,  corgressut  cum  Israel  vicius  fuerit,  do 


» Isa.  1.  13,  U.  · lea.·  XIV,  13,  U.  · II  Thess.u,  4.  ^ I Tim.  lu,  «. 
’ Niim.  XXI,  43,  ® ibid.  Rom.  xvi,  20.  *·υυ€,  x,  19. 


*Joan.  XIV,  6.  * PsaLuxi,  i· 


(57 j Issaar  intqrpretaiur  mandati  adimpletio,  A c maridaTili  J et  a t carpsU,  cepit,  accepiU 


667  ORlGENiS  ^ 


quo  et  obsemnter  dcripliira  dicit,  quia  cecidit  in 
nece  gladii,  vel,  ut  alibi  legimus,  in  ore  gladii.  Sed 
81  vis  diligentius  scire,  quo  gladio  infructuosus 
iste,  et  elatus  sicut  cedrns  Libani  ceciderit,  disca- 
mus ab  apostolo  Paulo  dicente  : c Vivus  enim  est 
sermo  Dei,  et  efiScax,  et  penetrabilior  omni  gladio.· 

Et  item  in  aliis  : c Et  gladium,  inquit^*,  spiritus, 
quod  est  verbum  Dei.  » In  hujus  ergo  gladii  nece  ce- 
cidit spiritalis  Seon,  qui  est  diabolus.  Additur  post 
haec  : c Et  dominati  sunt,  inquit,  filii  Israel  omni 
terrae  ejus,  i Onr.nis  quidem  regio  lisc  terrena, 
terra  dicitur  Seon  : sed  Christus  et  Ecclesia  ejus 
dominatur  in  omni  terra  Seon.  f Et  dominati  sunt 
ab  Amon  osqtie  Jaboc^V  i Arnon  et  Jaboc  civitates 
erant  regis  Seon  (38),  sed  initium  regni  ejus’  erat 
Arnon,  et  flnis  Jaboc,  et  ideo  dicitur  quia  dominati 
siint  ab  Arnon  usque  Jaboc.  Interpretatur  autem 
Arnon  malediciione$  eorum  (39).  Initium  enim  regni 
Seon  bajus  elati  et  infructuosi,  maledictiones  sunt. 
Finis  vero  est  Jaboc,  quod  interpretatur  lucta- 
men (40).  Necesse  est  enim  ut  omnis  qui  vult  exire 
de  regno  diaboli  et  fines  ejus  evadere,  luctamen 
inveniat,  el  certamina  ei  a ministris  ejus  et  satel- 
litibus suscitentur.  Sed  si  luctatus  fuerit  el  vicerit, 
jam  non  erit  Jaboc  civitas  Seon,  sed  erit  civitas 
Israel.  Hoc  est  enim  nimirum,  quod  legimus  et  dc 
patriarcha  Jacob  quoniam  cum  venisset  ad  lo- 
cum quemdam,  luctamen  ei  praeparatum  est : et 
ibi  tota  nocte  luctatus  cum  obtinuisset  el  invaluis- 
set ad  Deum,  vocitatum  est  nomen  ejus  Israel, 
c El  accepit,  inquit  **,  Israel  omnes  civitates  istas, 
et  habitavit  in  omnibus  civitatibus  Amorrhacorum.» 
Hic  Israel,  qui  in  Christo  Israel  est,  qui  non  in 
rame  Israel,  nec  in  manifesto  Judaeus  est,  ipse  ha- 
bitat in  omnibus  civitatibus  Amorrhaeorum,  cum  in 
omni  orbe  terrarum  Christi  Ecclesiae  propagantur. 
Sed  et  unusquisque  nostrum  prius  civitas  fuit  re- 
gis elati  : regnabat  enim  in  nobis  stultitia,  superbia, 
impietas,  el  omnia  quae  sunt  ex  parte  diaboli  : sed 
ubi  cxpiignaiiis  et  devictus  est  fortis,  et  vasa  ejus 
direpta  sunt,  effecti  sumus  civitas  Israel  el  haere - 
ditas  sanctorum;  si  tamen  penitus  excisa  esi  in  no- 
bis potestas  illa,  quae  prius  dominabatur  nobis,  et 
excisa  est  arbor  infructuosa,  et  dejectus  est  rex 
elatus,  etsnmiis  sub  eo  rege,  qui  dicit  : c Discite  a 
me  quia  mitis  sum,  et  liuinilis  corde.  » Post  baec 
sigillatim  jam  civitates  superbi  et  infructuosi  regis 
enumerat,  et  dicit  : c In  Esebon  et  in  omnibus 
finibus  ejus.  » Quid  est  hoc,  quod  praecipuam  ur- 
bem de  regno  Seon  nominavit  Esebon  ? Esebon  in- 
terpretatur co^iln/toites  (41).  Merito  ergo  pars  ma- 
xima regni  diabolici,  et  po*estas  ejus  plurima  in 
cogitationibus  regnat.  Sic  enim  dixit  et  Dominus 

Hebr.  iv,  12.  ··  Epbes.  vi,  17.  Num.  xxi,  24. 
29.  Num.  XXI.  25.  ··  Mare,  vii,  21,  22  et  23. 

Lxxiii,  2.  “ Isai.  xxix,  II,  12. 

^38^  Codex  S.  Ttieod.,  c regionis  Seon.  » 

(59)  Interpretatur  autem  AntonUALEDiCTlONESEO- 
BUM.  A radice  < maietlixit.  » 

(40)  Jaboc,  quod  interpretatur  luctamen.  A 


quia,  c de  corde  procedunt  cogilaiTtineu  inabr,  ho- 
micidia, adulteria,  furta,  falsa  testimonra,  bUspbp- 
miae,  et  ista  sunt  quae  coinqiiinaiil  hominem. » Ei 
ideo  necessario  incenditur  ista  civitas,  et  igae 
exuritur.  Quo  igne?  Illo  profecto  de  qiio  dicit  Sal. 
vaior  : c Ignem  veni  mittere  in  terram,  et  quam 
volo  iit  accendatur,  i 

t 2.  Post  pauca  autem  refertur  de  ipsa  civitate, 
c Propter  hoc,  inquit dicent  aenigmatistae  : Te· 
nile  in  Esebon,  ut  aedificetur  el  construatur  civitas 
Seon  : quoniam  ignis  processit  dc  Esebon,  et 
flamina  de  civitate  Seon  devoravit  usque  Moab.  i 
Seon,  iil  diximus,  erat  rex,  cujus  erat  civitas  Ese- 
hon.  Sic  ergo  intelligcndus  est  ordo  verbomm, 
quasi  dicant  isti  aenigmatistae  : Venite  ut  constma- 
lur  et  aedificetur  Esebon,  quae  fuit  civitas  Seca. 
Sed  requiramus  nunc  qui  sint  isti  aenigmatista. 
iEnigma  dicitur  sermo  figuratus.  ASniginatists  ergo 
dicuntur , qui  figuraliter  loquuntur.  Et  quis  est 
alius,  qui  iii  figuris  locutus  sit,  nisi  lex  et  pro- 
phetae? Audi  enim  quomodo  David  dicit  **  : c A{w- 
riam  in  parabolis  os  meum,  loquar  propositiones 
ab  initio  saeculi.  » Sed  et  Isaias,  quia  aenigmata 
sint  quae  scripsit,  hoc  modo  declarat  : c Et  erant, 
inquit  ”,  verba  libri  hujus  sicut  verba  libri  signati; 
quem  si  dederint  in  manus  hominis  nescientis  Iil· 
Ieras,  el  dixerint  ei  : Lege,  dicet  : Non  novi  iii- 
teras.  Si  autem  dederint  scienti  litteras,  dicet. 
Non  possum  legere,  signatus  est  enim.  » Signata· 
autem  dicitur  liber  pro  eo,  quod  figuris  perptexai 
est,  et  aenigmatibus  involutus.  Dicunt  ergo  isti  sai· 
ginatistae  : t Venite  in  Esebon,  ut  aedificelnr.  » Ce- 
cidit illa  prima  Esebon , imo  subversa  est  et  ii- 
censa,  reaedificanda  est  alia.  Sed  quomodo  boc 
fiat,  assumpto  ostendamus  exemplo.  Si  videas  ges- 
lilem  in  dedecore  vitae  positum  ac  religionis  er- 
rore, non  dubites  de  eo  dicere,  quod  sit  hic  Eseboa 
civitas  in  regno  regis  Seon.  Regnat  enim  in  cogi- 
tationibus ejus  rex  infructuosus  et  elatus,  ki  hunc 
si  accedat  Israel,  lioc  est  Ecclesiae  filius,  et  adiii- 
beat  jacula  verbi  Dei,  el  distringat  contra  eum  gla- 
dium spiritus,  destruat  in  eo  omnes  munliiones 
gentilium  dogmatum,  el  elationes  argumentorsa 
ejus  igne  veritatis  exurat,  dicito  de  lioc,  qoia  sob· 
versa  esi  Esebon  civitas  Seon.  Sed  non  continuo 
desertus  el  destitutus  relinquitur  iste,  in  quo  sub- 
versa sunt  gentilium  dogmata.  Non  enim  disciplina 
est  filiis  Israel  destructas  relinquere  quas  destnixe- 
rint  civitates  : sed  cum  subruerint  et  everterim  in 
homine  malas  cogitationes  et  impios  sensus,  rex- 
dlficabunt  rursus  in  corde  ejus  quem  dcsiraxeriot 
bonas  cogitationes,  pios  sensus,  doctrinam  veritatis 
inserent,  religionis  ritum  tradent,  ordinem  vivendi 

” ibid.  ”Gen.xxxii.  ” ibid.  25.  ” Maiib.  xi, 
” Luc.  XII,  49.  ·*  Num.  xxi,  27,  28.  ” Psat. 

i exhausit,  evacuavit,  i quod  in  lucta  vires exiiao- 
rianliir. 

(41)  Eiebon^  in/erpretmur  cogitationes·  Ab 
c cogitavit.  I 


670 


669  IN  NUMEROS  HOMILIA  XIII. 

docebuni,  31g  honestatem  mornm,  obsemnfue  A gemus:  alioquindebitissemosdelioc  mHndoexiIsse. 
statu la  monstrabiinl.  Et  tunc  vere  dicent  isti  seni-  De  Basan  tament  hoc  est,  de  turpi iiidine,  nullo 

gmatisl»  ad  semelipsos  invicem  : Venite,  etaediOce-  penitus  indigemus,  nihil  ex  ea  relinquamus ; ex- 

mns  Esebon,  quae  fuit  civitas  Seon.  Et  ipsi  enim,  cidenda  omnia , cuncta  subvertenda  sunt  opera 

lioe  est  fllli  Ecclesise,  quia  figuras  legis  et  aenigmata  turpitudinis.  In  nullo  enim  potest  honestum  esse 
spiritaliter  intellignnt,  aenigmatistae  appellantur,  quod  turpe  est. 

Hoc  est  quod  et  Jeremias  figurali  nihilominus  ser-  4.  i Et  profecti  inde  filii  Israel  collocaverunt 
mone  designat,  ob1  ad  eum  dicitur  a Domino  : castra  ab  occidente  Moab  juxta  Jordanem  contra 

c Ecce  dedi  verba  mea  in  os  tuum,  ecce  constitui  Jericho«  Et  ut  vidit  Balach  filius  Sepbor  **,  > et 

te  hodie  super  gentes  et  regna,  eradicare,  et  sub-  reliqua.  Omnia  jam  quae  de  Balaam  et  asina  ejus 

vertere,  et  reaedificare,  et  replantare,  i Quid  era-  scribuntur  historia  plena  negotiis  : interior  vero 

dicat  et  qnid  subvertit?  Civitatem  Esebon,  qnae  intellectus  multo  negotiosior,  et  nescio  an  facile 
erat  regis  Seon.  Quid  eradicat  in  ea  et  quid  sub-  ipsas  tantum  historicas  explanare  senten- 

vertit?  Cogitationes  impias  et  impuras.  Quid  reae-  i*®®·  Deo  tamen  donante,  breviter  quae  possumus 
dificat  in  ea  et  quid  replantat?  Cogitationes  pias  perstringemus.  Bellum  libi  imminet,  o rex  Ba- 
el  castas,  ut  efiiciatur  Esebon  civitas  non  Amor-.  ® lacb,  fili  Sephor  : sexcenta  millia  armatorum  fines 
rliaeoruiD,  sed  filiorum  Israel.  Dk>®  irruunt.  Oportebat  et  te  parare  arma,  exer- 

5.  Sed  81  volumus  singnla  persequi,  excludemur  citum  congerere  (44),  de  conslniciione  praelii  cogi- 
a dissertione  eorum  quae  nobis  recitata  sunt  de  tare,  ut  hosti  adhuc  procul  posito,  armis  instructus 
Baiaam  : cujus  lectionis  tanta  difficultas  est,  ut  occurreres.  Tu  vero  mittis  ad  Balaam  divinum,  et 
vix  ad  historiae  ipsius  rationem  ei  consequentiam  mittis  multa  munera,  ac  majora  promittis,  et  di- 
explanandam  pervenire  possimus.  Quanta  ergo  jam  C'®  ” * « Veni,  maledic  mihi  populum,  qui  exivit  de 
difficultas  nobis  erit  in  explanatione  spiritalium  sen-  iEgypto.  » Sed  Balaam,  ut  Scriptura  docet,  retulit 
suum,  si  prima  ipsa  litterae  facies  tantis  difficuUa-  haec  ad  Deum,  a qoo  et  venire  prohibetur.  Sed  et 
tibus  involuta  est?  Sed  quamvis  rapiat  nos  deside-  Iterum  rex  miitit  legatos,  et  neglectis  armis  spem 
rium  ad  ea  qiix  magis  obscura  sunt  disserenda,  ta-  omnem  ponit  in  Balaam.  ut  veniat,  et  verba  defe- 
men  Don  sunt  penitus  oinitienda  etiam  hsec  qu»  rat,  atque  In  populum  jaculeiur  maledicta  pro 
media  referuntur.  Postea  enim  quam  obtinuerunt  telis,  si  forte  verbis  Balaam  vincatur  populus , 
filii  Israel  civitates  Amorrhxorum , ascenderunt  qiieni  regis  exercitus  superare  non  poterat.  Ilsc 
etiam  viam,  qiise  ducit  in  Basan,  ubi  erat  Og  rex  £·  historia  quid  consequentiae  habet  ? quid  consilii  le· 
Basan  : sed  ad  hunc  neque  legatos  mittere  dignan-  git  (45j?  Ubi  vel  quando  auditum  est,  quod  qui· 
Uir,  neque  petere  ab  eo,  ut  per  terram  ejustrans-  regum,  imminente  sibi  praelio,  omissis  armis  exer* 
eant,  sed  continuo  confligunt  cum  eo  et  superant  cituque  neglecto,  ad  divini  aliciijus  vei  aruspicis 
lam  ipsum  quam  populum  ipsius.  Videamus  ergo  verba  confugerit?  Unde  iterum  atque  iterum  Dei 
quae  est  Basan.  Basan  interpretatur  turpitudo  (4i) : nobis  exoranda  est  gratia,  ut  haec  non  fabulosis  et  Ju 

merito  ergo  nec  legatriniltiintur  ad  istam  gentem,  daicis  narrationibus,  sed  rationalibus  et  dignis  divina 

nec  transitus  per  terram  ejus  poscitur.  Nullus  enim  lege  possimussensibus  explica  re.  Primo  ergo  omnium 

nobis  transitus  debet  esse,  nullus  accessus  ad  tiir-  fatendum  est  in  quibusdam  plus  posse  et  plus  valere 

pitiidlnem  : sed  ab  initio  slaliin  expiigitaiid.*!,  et  verba  quam  corpora  : quia  quod  exercitus  multa- 

omiiimode  cavenda  est.  Og  autem  qui  rex  dicitur  rum  gentium  nequiret  edicere,  quod  ferro  et  armis 

osse  Basan,fnierc(uxio  interpretatur  (45).  Potest  hic  non  posset  obtineri,  hoc  verbis  efficitur;  et  non  dico 

figuram  tenere  omnium  carnalium  et  inalertaliiim  sanctis  verbis,  vel  Dei  verbis,  sed  verbis  quibusdam, 

rerum,  qnarum  amore  et  desiderio  detenta  anima  qiise  inter  homines  habentur,  quae  quomodo  nomi- 

excludiitir  et  separatur  a Deo.  Adversus  Og  ergo  nem  nescio  ; sunt  tamen  in  utili  arte  composita, 

ita  praecipitur  bellum  gerendum,  < ut  non  rclinqiia-  D cujus  artis  vocabulum  illud  sil,  quod  unicuique  ap- 
tis, inquit  ex  eo  viventem,  i Nullum  enim  a pellar!  libet.  Est  ergo,  ut  dixi,  apud  homines  opus 
liliis  Israel  oportet  relinqui  in  regno  turpitudinis  aliquod  , quod  verbis  efficitur.  Quid  tamen 

ci  dedecoris  viventem.  Sed  et  decet  Israeliticam  opus  tale  est,  ut  quamvis  magnis  corporis  vi- 
vi rtutem  excidere  et  resecare  turpia,  et  pia  qujs-  ribus  non  possit  impleri?  Verbi  gratia,  erant  in 

que  in  anima  reaedificare,  atque  honesta  ac  religiosa  iEgypto  Incantatores  et  magi.  Quis  potest  homi- 

plantare.  De  regno  Seon  nou  est  scriptum,  ut  niim  fortitudine  corporis  virgam  mulare  in  ser- 

nullos  vivos  relinquatur,  nec  de  regno  Moab.  Forte  pentem,.  quod  ab  illis  factum  refertur  ? Aut  quis 

enim  ex  illis  opus  habemus  aliquibus,  et  nonnullis  potest  viribus  corporis  aquam  in  sanguinem 

eoroni  pro  vitae  hujus  agonibus  et  exercitiis  indi-  31S  ^®rtere?  Fecerunt  tamen  boc  iEgyptioruin 

*^Jerem.  1, 9,10.  **  Num.  xxi,  55.  ··  Num.  xxii,  f , 2.  *’ibid.  6. 

(42)  Basan  interpretatur  tdrpiTUDO.  A un:i  f con-  c circulo  describere,  > et  forte  t includere,  inler- 
ffisns  i*8i.  » eludere.  » 

(45)  Og  autem  qui  rex  dicitur  este  Basan,  inter-  (44)  Codex  Carnotensis,  < cogere.  » 
r.LVi>iainferoretntur,  Ah  Chalil.  vcl  iTH  Uehe.  it5i  Idem,  t ostendik  > 


1 


671  OIUGENIS  «« 

incantatores  el  magi.  Fecerat  enim  luec  prius  Moy-  Λ iris  armorum » quanUnii  Moysis  vahiH  oraiie.  Ut 

ses  : sed  quia  sciebat  rex  iClgypti  quod  possent  enim  elevassel  Moysee  ipanos  ad  Deum,  viBcdAisr 

haec  arte  quadam  fieri  verborum,  quae  habetur  inter  Ainalec;  remissae  vero  el  d^ectae,  vinei  faciebaat 

homines,  putavit  et  Moysen  non  haec  Dei  virtute,  Israel.  Haec  profecto  audierat  Balack  res  Moah. 

sed  magica  arte  fecisse,  et  quod  humana  arte  fece-  Scriptum  est  enim  **  : t Audierunt  genies,  el  ir»· 

rat,  id  Dei  factum  virtute  simulare.  Convocat  con-  tae  sunt : dolores  comprehenderout  babiuntes  PM- 

linuo  .figyplioruin  incantatores  et  magos.  Inter  eum  lisliiin.  Tunc  festinaverunt  duces  Edom,  et  priud- 

qui  v‘riuie  Dei  operabatur,  et  eos  qui  daemones  pes  Moabitarum,  apprehendit  eos  tremor·  i Vida 

invocabant,  facit  esse  certamen.  Efficit  tamen  isiiiii-  pervenisse  ad  eos  quod  in  cantico  praodiserat  Moj- 

liter  et  contraria  virtus  virgam  serpentem  sicut  fe-  ses  quando  transierant  mare  Robru:ii·  Andimt 

cerat  virtus  Dei  : sed  serpens  qui  per  virtutem  Dei  ergo  rex  Moab,  quia  populus  hic  oraiionibaa  vincii, 

faclu3  fuerat,  absorbuit  et  devoravit  omnes  illos  et  pugnat  adversura  bostes  ore,  non  gladio,  ot ab 

serpentes,  qui  arte  magica  ex  virgis  versi  fuerant  hoc  sine  dubio  apud  semetipsum  cogitavit,  dkem ; 

in  serpentes.  Non  enim  potuit  virtus  daemoniaca  Quoniam  quidem  orationibus  populi  bajos  et  pre- 

inalum  quod  ex  bono  fecerat  restituere  in  bonum,  cibus  nulla  possunt  arma  conferri , ideo  etiam  nibi 

Potuit  ex  virga  facere  serpentem,  virgam  vero  red-  ^ tales  aliquae  preces,  et  talia  requirenda  sunt  araa 
dere  ex  serpente  non  potuit : et  ideo  consumuntur  verborum,  et  orationes  tales  quae  superare  possiil 
omnes  ex  ea  virga  quae  Dei  virtute  versa  fuerat  in  orationes  istorum. 

serpentem.  Postea  vero  per  divinam  virliiiein  nam-  5.  |ji  a„,em  scias  lale  aliquid  eogtiasse  rege», 
rae  suae  redditur,  nt  naiurac  Dominum  faierelur.  Fe-  ^x  Scripiiirae  verbis  inlellige , quae  ego  a raagisin 

cerunt  incantatores  iEgypiiorum,  ut  el  aquae  ver-  quo-lam,  qui  ex  Ifebnels  crediderat,  exposita  didi- 

terentur  in  eaiigulnem,  sed  non  potuerunt  iterum  scriptum  est  ergo  “ : 1 El' dixit  Moab  ad  senio, 
sanguinem  vertere  in  aquam  ; Del  autem  vinus  non  Madian  : Nunc  ablingel  synagoga  haec  omnes 
aquam,  sed  totum  fluvium  vertit  in  sanguinem  : et  qnj  {η  circiiilu  nostro  sunt,  sicut  ablingit  viinhe 

rursum  orante  Moyse,  limpidis  eum  ac  naturalibus  herbam  campi.  1 Aiebat  ergo  magister  ille,  qui  ti 

reddidit  fluentis.  Et  iienim  produxerunt  magi  Hebraeis  crediderat  : Cur,  inquit , tali  usos  esi 

iEgypiiorum  senipes,  sed  non  potuerunt  repellere  exemplo  dicens,  t sicut  ablingit  vitulus  heAam 

eas.  Moyses  vero  produxit  sculpes,  el  repulii.  Deus  campi?»  Ob  hoc  sine  dubio,  quia  vitulos  ore 

eoim  noster  delere  facit,  el  iterum  restituit;  con-  obrunipii herbam  de  campo  el  lingua  lanquam  fake 

traria  autem  virtus  male  quidem  facere  aliquid  po-  C quaecunque  invenerit  secat.  Ita  ergo  et  populos  kic, 
lest,  sed  restituere  in  integrum  non  poiesf.  Haec  quasi  vitulus  ore  el  labiis  pugnat,  el  arma  habetis 

autem  omnia  praemisimus,  nt  opera  Balaam,  vel  verbis  ac  precibus.  Haec  igitur  sciens  rex  miiiiiad 

verba  ejus  possimus  advertere.  Sunt  enim  et  ma-  Balaam,  ut  et  ipse  deferat  verbis  verba  conlraria, 

gorum  nonnullae  differentiae  : alii  enim  plus,  alii  et  precibus  preces.  Nec  mireris  si  est  in  magica 

minus  valent.  Hic  Balaam  famosissimus  erat  in  arte  arte  tale  aliquid;  esse  enim  hanc  artem  desigoat 

magica  et  in  carminibus  noxiis  praepotens.  Non  etiam  Scriptura,  sed  uti  ea 'prohibet.  Maro  elds- 

enini  habebat  potestatem,  vel  artem  verborum  ad  mones  Scriptura  esse  designat,  sed  coli  eos  el  eio- 

benedicendum,  sed  habebat  ad  maledicendum.  Dae-  rari  vetat.  Becte  ergo  etiam  magica  oli  prohibet, 

mones  enim  ad  maledicendum  invitantur,  non  ad  quia  magorum  ministri  (46)  angeli  sunt  refugae,  et 

benedicendum.  Ei  ideo  quasi  expertus  i 11  talibus,  spiritus  maligni,  el  daemonia  immunda.  Mallos  enim 

In  opinione  erat  omnibus,  qui  erant  in  Oriente,  sanetorum  spirituum  obtemperat  mago.  Non  potest 

Nisi  enim  experimenta  ejus  plurima  praecessissent,  invocare  magus  Michnelero,  non  potest  invocare 

quod  frequenter  maledictis  hostem  venisset  arma-  Bapliaelein,  neque  Gabrielem ; inulto  magis  magos 

tum,  non  utique  praesumpsisset  rex  lioc  posse  fleri  invocare  non  potest  omnipoienieiii  Deuro,  nec  Fi- 

sermonibus,  quod  ferro  et  acie  vix  posset  impleri.  D lium  ejus  Dominum  nostrum  Jesum  Christon,  oec 
Virtus  ergo  Balacb  de  iioc,  et  frequenter  expertus,  sanctum  Spiritum  ejus.  Nos  soli  accepimus  poiesta- 

pmissis  omnibus  instrumentis  el  auxiliis  bellicis,  tem  invocandi  Deum  Patrem.  Nos  seii  habeaos 

mittit  ad  eum  legatos  dicens  1*  : c Ecce  populus  potestatem  in\ocandi  unigenitum  ejus  Chrislni. 

pxivii  de  iEgyplo  et  cooperuit  faciem  terrae,  et  liic  Sed  illud  est  quod  dico  ; qui  jam  polesUfem  acre- 

sedit  juxta  me.  ».  Sed  et  amplius  aliquid  puto  quod  pit  invocandi  Christum,  non  potest  ileniin  dxnioocs 

moverit  regem  : videtur  enim  audisse,  quia  fllii  invocare  : el  qui  sancti  Spiritus  particeps  factos 

Israel  solent  hostes  vincere  oratione,  non  armis,  est,  ad  immundos  ultra  spiritus  accedere  noo  debet, 

iiec  tam  ferro  quam  precibus.  Nulla  enim  Israel  Si  enim  invocaverit  immundos  spiritus,  3SO 

adversum  Pharaoiiem  anna  commovit,  sed  dictum  cius  ab  eo  Spiritus  refugit  (47).  Magi  sunt  qui  io- 

est  ei  : c Dominus  pugnabit  pro  vobis,  el  vos  Ia-  vocant  Beelzebub.  Denique  sciebat  boc  populus  iiie, 

cebitis.  > Sed  nec  contra  Ainalecitas  quidem  tantum  et  ideo  mentienics  contra  Dominum  meumlesom, 

“ Num.  XXII,  5.  ··  Exod.  xiv,  i4.  ··  Exod.  xv,  14, 15.  ·*  Num.  xxii,  4.  ' 

(46)  Idem,  « magistri.  » tensis,  t Spiritus  sanctus  ab  eo  violenter  ahsirahi 

(47)  Sanctus  ab  eo  Spiritus  re fuqit.  Codex  Carno-  tur.  » 


C75  in  numeros  HOMILIA  XllI. 

ei  falsa  Ufteiues,  aiebam  **  : < Hic  in  Beelzebub  A Balaam,  non  quod  dignus  Ossei  ad  quem  teniret 


principe  daemoniorum  cjicil  daemonia.  » Salva lor 
autem  sciens  quia  verum  esi  quidem  quod  princeps 
quidem  daemoniorum  Beeliebub  sil»  in  boc  eos  non 
arguit  mendacii»  sed  respondit  eis  **  t i Si  ego  in 
Beelrebub  ejicio  daemonia,  lilii  veslri  in  quo  eji· 
ciuol  f » Unde  conslai  esse  quosdam  daemones  ma· 
los,  qui  invocati  a magis»  adsunl  eis  ad  malum» 
nen  ad  bonum.  Parati  enim  sunt  ad  malefaciendum» 
bene  autem  facere  neseiont.  Isii  ergo  daemones  arle 
quadam  el  compositione  verborum  in  amicitias^  ut 
ila  dicam»  cesserant  Balaam  : quorum  amicitiis 
fretas»  magnus  apud  homines  videbatur.  Ob  hoc 
ergo  mittit  ad  eum  rex,  et  ait  i Yeni  nunc»  et 
maledic  mihi  populum  hunc,  quia  fortior  est  liic 
quam  nos,  si  forte  possimus  percutere  aliquos  ex 
eis,  el  ejicere  eos  de  terra.  » Yidelur  milii  rex  bic 
non  ex  integro  confidere  in  Balaam  divino,  ingenti 
credo  de  virtutibus,  quae  in  populo  Dei  factae  sunl< 
auditione  perterritus  : et  ideo  dicit,  st  forte  vel 
eousqiie  praevaleant  maledictiones  Balaam,  ut  ali- 
quos ex  ipsis  possit  percutere,  caeieros  vero  fugare 
perterritos»  et  propria  terra  depellere. 

6.  Addit  praeterea  : c Quia  scio,  inquit  ’*»  quod 
quos  benedixeris»  benedicti  eruut,  et  quos  roaledi- 
jcris,  maledicti  erunt.  i Ego  non  credo  quia  sciret 
rex,  quod  quibuscunque  benedixisset  Balaam»  be- 
nedicti essent  : sed  videtur  mihi  adulandi  gratia 
bcc  dicere»  ut  artem  ejus  efferens  et  extollens» 
pruinpiioretn  eiim  sibi  reddat  ad  facinus.  Ars  enim 
u agica  nescit  benedicere»  quia  nec  dminones  sciunt 
lenefacere.  Hoscit  benedicere  Isaac  et  Jacob » et 
omnes  sancti  ; impiorum  niiilus  scit  benedicere. 
Sed  tandem  veniunt  ad  Balaam  legali,  c Venerunt 
ergo»  inquit  **»  seniores  Moab»  et  seniores  Madian» 
el  divinacuia  tn  manibus  eorum.  » In  illis  divina- 
tionis anibus,  quas  curiositas  hiiinana  composuit» 
sunt  quaedam  quae  Scriptura  quidem  divinacuia  no- 
minavit ; gentilis  autem  consuetudo»  vel  tripodas» 
vel  cortinas»  vel  aliis  hujusmodi  vocabulis  appel- 
lat; quae  quasi  ad  hoc  ipsum  consecrata»  moveri 
ab  eis  et  contrectari  solent.  Scriptura  sane  divina 
epbodquoddam  vernaculo  serntone  nominat  in  pro- 
phetis» quod  indumeiiliiin  tradunt  esse  prophelan- 
Ciuni.  Aliud  tamen  apud  Scripturas  divitia  propbe- 
lik,  aliud  divioatio  habetor.  Aii  enim  : c Non  erit 
auguratio  in  Jacob,  neque  divinatio  in  Israel,  lo 
tempore  dicetur  ad  Jacob  el  Israel»  qtiid  facturus 
sit  0eii8.  9 Abdicatur  ergo  penitos  divinatio  : ope- 
re eiitm  et  ministerio  daemonum»  ut  supra  jam 
diximua,  adimpletur.  Igitur  Balaam,  divinaculis  ac- 
ccpiis,  cum  nolerent  daeinones  ad  ipsum  venire»  fu- 
gatos quidem  daemones  videt»  sed  adesse  Deum.  Et 
ideo  dicit  interrogare  se  Deum»  quia  consuetos  sibi 
parere  nusquam  daemones  videt.  Venit  ergo  ipse  ad 

*·  Lue.  XI,  15.  ··  ibid.,  19.  ··  Niim.  xxii,  6. 

**Num.  XXII»  9»  10,11,12.  ’*Malih.  viii,  29;  Luc. 

(48)  Non  vuU  Deu$  dtemonum  genu»  ante  lempu» 
damnare^  eic.  Vide  clarissimum  lluciiuin  Origmia^ 


Deus;  sed  ut  fugarentur  illi  qtii  ad  maledicendam 
et  malefaciendum  adesse  consueverant.  Jam  enini 
hinc  providebat  Deus  populo  suo.  Adest  ergo»  et 
dicit  Deus  ad  eum**  : · Quid  homines  isti  venerunt 
ad  le  ? El  dixit  Balaam  ad  Deum  : Balacli  filius  Se^ 
phor  rex  Moab  misit  eos  ad  me,  dicens : Ecce  popu- 
lus exiit  de  ifigyplo»  et  cooperuit  faciem  terrae»  et 
hic  sedet  juxta  me.  Veni  ergo  nunc,  et  maledic  mi- 
hi eum,  si  forte  poterimus  percutere  eum»  ei  eji- 
cere. El  dixit  Deus  ad  Balaam  : Non  eas  cum  eis» 
neque  maledicas  populum  : est  enim  benedictus,  i 

7.  Allior  hic  exoritor  quaestio,  el  nescio  utrum 
conveniat  rem  lani  profundi  mysterii  denudare»  et 
proferre  ad  turbas»  et  eas  turbas  quae  ad  audito-^ 
B rium  verbi  Dei  non  nisi  paucis  diebus  adveniunt^ 
et  continuo  discediinl»  nec  in  meditatione  verbi  Dei 
diutius  immorantur  : tamen  pro  iis  qui  studiosi 
sunt»  et  sciunt  audire»  possuntque  capere  spiriiaiero 
sensum»  pauca  aliqua  dicemus  ex  multis.  Potest 
ergo  objici  tale  aliquid : Invocet  licet  daemones  Ba- 
laam» maledicat  populo,  invocati  d<rniones  faciant 
quod  possunt : nunquid  non  potest  Deos  defeiidrre 
a daemonibus  populum»  viinque  eorum  in  malefa- 
ciendo destruere?  Quid  ergo  opus  erat,  ut  ipse  ve- 
niret ad  Balaam  et  consuetos  daemones  prohiberet 
accedere»  ne  vel  lentarent  aut  conarentur  laedere 
populum  suum?  Ad  haec  ergo  licet  non  omnia  quas 
possum  occurrere,  proferenda  sunt»  tamen  dicemus 
ex  parte»  quia  non  vult  Deus  daemonum  genus  aiiie 
tempus  damnare  (4S).  Sciunt  enim  et  ipsi  daemones 
quia  tempus  eorum  praesens  hoc  saeculum  coniinot. 
Propterea  denique  el  Dominum  rogabant»  ut  noL 
torqueret  eos  ante  tempus»  neque  in  abyssum  mit- 
teret El  ob  boc  neque  diabolum  removit  a prin- 
cipatu s%culi  liujus»  quia  adbuc  opus  est  opera 
ejus  ad  perfectionem  eorum  qui  coronandi  suat» 
opus  est  adhuc  opera  ejus  ad  exercitia  certaminum 
et  victorias  beatorum.  Sic  ergo  et  reliquos  daemo- 
nes non  vult  ante  tempus  a propositi  sui  intentione 
violenter  abstrahere,  el  ideo  ex  initio  non  eis  in- 
dulsil  invocari  per  Balaam  » ne  forte  invocati 
destruerentur  ante  tempus,  et  perimerentur  de- 
fendente populum  suum  Deo.  Aliud  enim  est,  si 
D exspectat  daemon  a Deo  aliquem  ad  lentandum 
sicut  Job»  et  cum  certa  distinctione  poteslaienr 
ejus  accipiat.  Verbi  gratia,  iit  dicatur  ei.  Do  libi 
omnia  ejus  in  potestate,  sed  ipsum  non  contingas. 
321  Aut  iterum»  Do  tibi  in  eum  potestale.n»  sed 
animam  ejus  custodi.  Et  aliud  est  si  mago  exi^ 
gente»  et  adjuramentis  quibusdam  extorquente» 
dxmones  sine  ulla  observatione  desaeviant  (49).  In 
quo  utique  si  eis  libertas  servfiur  arbitrii,  popu- 
lum Dei  perditum  dabunt.  Si  vero  libertas  aufe- 
ratur arbitrii,  hoc  erat  damnasse  rationabilem 

··  ibid.  ··  Nora,  xxii,  7.  ” Nora.  Miii, 

VIII,  31. 

nurum  lib.  ii»  qtiaest.  5,  numeris  22  et  23. 

(49)  Codex  Carnotciisis»f  deservianu  » 


675  OtUGENlS  G7C 

creatoram,  ei  ante  teiupas  intulisse  judicium,  et  A Israel,  de  quo  scriptum  est,  dicente  l>OBiino  ad 

Impedisse  omnibus  qui  adversum  eos  In  agone  Moyseu  : c Angelos  meus  ibit  lecum.  > Peieiiii 

certantes  poterant  coronari.  Si  enim  daemoniis  au-  ergo  ire,  conceditur  : in  via  conterilur  ab  asiaa: 

feratur  libertas  arbitrii,  nullus  ultra  impugnabit  sed  magus  daemones  videt,  angelum  non  videt, 

athletas  Christi  : nullo  autem  impugnante,  nec  asina  tamen  videt.  Non  quod  digna  easei  videre 

certamen  aliquod  erit : et  sublato  certamine,  nui-  angelum,  sicut  nec  loqui  digna  erat,  sed  nt  coafs- 

luro  erit  praemium , nulla  victoria.  Idcirco  igitur  taretur  Balaam  ; et  ut  ait  quodam  in  loco  Scri- 

tali  via  utitur  Deus,  ut  et  populus  adhuc  rudis,  et  piura  : .c  Mulum  animal  bumana  voce  respoa- 

qui  nuper  abstrahi  coeperat'  a cultu  daemoniiin , dens,  arguit  prophetae  dementiam. » Yerum  qus- 

daemoiiibus  non  tradatur,  et  invocante  mago  re-  niani  de  historia  multa  Jam  dicta  sunt,  aliqu 

sponsa  deferantur,  et  genus  daemonum  non  nudetur  etiam  de  allegoria  perstringamus  in  fine.  Si  videas 

arbitrii  potestate.  Et  ideo  praevenit  Deus  et  ire  contrariam  potestatem  impugnantem  populom  Det, 

Balaam,  atque  invocare  daemones  ad  maledicendum  intelligis  quis  sit  qui  sedeat  super  asinam.  £t  si 

prohibet,  si  tamen  a cupiditate  cessasset.  Sed  quia  consideres  homines  quomodo  a daemotiibua  prani- 

persisiit  in  desiderio  pecuniae,  indulgens  Deus  ar-  pitantur,  intelligis  quae  sit  asina.  Sic  enim  et  n 

biirii  libertati,  rursus  ire  pcrinitiit.  Yerbum  la- B Evangelio  iiitelliges  Jesom  iiiittenlem  discipulae 
men  suum  injicit  in  os  ejus,  prohibens  maledictio-  suos  ad  asinam,  quae  alligata  erat,  el  ad  paUnoi 
nem  fieri  per  daemones,  ut  benedictionibus  locum  ejus  r ut  discipuli  eam  solvant , et  adducam,  ai 

daret,  et  pro  maledictis  proferat  Balaam  benedi-  ipse  redeat  super  eain.  Et  forte  haec  asina,  id  eu 

ciioiies  ac  prophetias,  quae  possunt  aedificare  non  Ecclesia,  prius  portabat  Balaam,  nunc  auiem  Clifi- 
solum  Israel,  sed  et  reliquas  gentes.  sium,  ex  quo  soluta  est  a discipulis  el  a quibus  io- 

Φαβ\  (51)  τδν  Βαλαάμ  f Si  enim  a Moyse  (50)  nexa  erat  vinculis  relaxala,  ul  Filius  Dei  sederet 
fxecv  φοιτητάς  ττ)  τέχνη  prophetiae  ejus  sacris  super  eam,  et  cum  ipsa  Ingrederetur  saneiaai  d- 

μαθητεύσαντας  αύτω  t|J  inserise  sunt  volumini-  viutem  Jerusalem  coelestem,  et  compierelur  Scri- 

μαγιχη,  xa\  δόξαν  περ\  bits,  quanto  magis  de-  plura,  quae  dicit  ^ : c Laetare,  filia  Sion,  praedica, 

αύτου  έχοντας  άναγρά-  scriptae  sunt  ab  iis  qui  filia  Jerusalem,  ecce  rex  tuus  venit  tibi  mitis  et 

ψασΟαι  τάς  προφητείας  habitabant  tunc  Mesopo-  sedens  super  subjugale,  i Subjugade,  id  est  asi- 

αύτου , χα\  χαταλιπεΙν,  tamiam,  apud  quos  ina-  nam , < credentes  sine  dubio  ex  Judmis  didi  : et 

iv  αΤς  χα\  τό*  c Άνατε-  gnificus  habebatur  Ba-  pullum  novellum , eos  profecto  qui  sani  ex  gm- 

λεΐ  &9τρον·  ι δ χα\  έχ  laaro,  quosque  artis  ejus  ρ ^<l>ns  credentes  in  Christo*  J esu  Domino  nostio, 

ιατριχης  παραδόσεως  constat  fuisse  discipulos?  cui  est  gloria  el  imperium  In  sxcula  saecnloru·. 

xa\  διδαχής  παραλαβόν-  Ex  illo  denique  fertur  fiuien. 

τες  ol  μάγοι  έπΙ  τήν  Βη-  magorum  genus,  el  insti-  IIOMILIA  XlY. 

θλεέμ  παρεγένοντο.  tulio  in  partibus  Orientis  (^1)  Balaam, 

vigere : qui  descripta  habentes  apud  se  omnia  quse  Plura  suiil,  qnx  nobis  resederunt  exponefllilw 
prophetaverat  Balaam , etiam  hoc  habuerunt  seri-  lectionem  de  Balaain  atque  asina  ejus  ; et  qm- 
ptum  quod  c orietur  stella  ex  Jacob,  et  exsurget  «iam  est  temporalis  tractatus,  qui  in  Ecdesia  «di- 
homo  ex  Israel. » llxc  scripta  habebant  magi  apud  ficandi  gratia  habetur,  non  habuimus  Untum  spa- 
semelipsos,  et  ideo  quando  natus  est  Jesus,  agno-  iili  ul  possemus  singula  quxque  Scripturae  veiln 
veruni  stellam,  et  intellexerunt  adimpleri  prophe-  proponere,  el  ita  ut  nihil  omnino  indiscossom  3S1 
tiam,  inagi^  ipsi  quam  populus  Israel,  qui  sancto-  remaneret,  explanationem  singulis  adhibere,  qwH 
ramprophetarum  audire  verba  contempsit.  Ilii  ergo  niam  quidem  hujusmodi  stylus  commenurioram 
ex  iis  tantum  qux  Balaam  scripta  reliquerat  agno-  magis  est.  Idcirco  quae  inquisitione  digna  videator, 
scenlcs  adesse  tempus,  venerunt,  et  requirentes  repetimus,  eatnque  discutientes , qua  possuus 
eum  staiiin  adoraverunt,  et  ut  fidem  suam  ma-  d explanatione  disserere  et  in  medium  proferre  lea- 
gnamesse  declararent,  parvum  puerum  quasi  regem  labimiis.  Est  autem  adhuc  difiicile  io  explauatiMc 
venerati  sunt.  historix  ipsius,  quomodo  curo  dicatur  venisse  Deuf 

8.  Sed  redeamus  ad  propositum.  Molestus  est  noctu  ad  Balaam  primo,  el  interrogasse  qui  essesi 
Balaam  Deo,  ei  extorquet  propeiuodum  permitti  homines  qui  venissent  ad  eum : ac  respoodisKt, 
sibi  ut  eat  maledicere  filiis  Israel,  et  ul  invocet  quia  missi  essent  a Balach  filio  Sepbor  dicente*^: 
dxmones,  ad  quem  Jam  venerat  Deus.  Ascendit  c Veni,  et  maledic  inibi  populum;»  responderit  d 

aginaro , occurrit  ei  angelus , qui  excubabat  pro  Deus  : c Non  ibis  cum  eis,  neque  lualedices  popa- 

f VEES.  Nov.  querint  ejut  vaticinia,  in  quibus  exstabat  eium 

Dicitur  Balaam  habuisse  discipulos  qui  magicam  illud  : t Orietur  stella  ;s  quod  cum  e paterna  tre^ 

ejus  artem  didicerint,  quique  magna  de  eo  concepta  tione  ac  disciplina  accepissent  magi , venerunt  Bt- 

opinione  lineris  jnandaverini , atque  posteris  re/t-  thleem, 

^ Num.  XXIV,  17.  “ Exod.  xxm,  54.  **  U Petr.  ii,  16.  **  Zach.  ix,  9.  Num.  xiii,  II,  II 

(50)  Si  enim  a Moyse,  cic.  Vide  notas  ad  librum  (51)  lloc  fragmentum  desumptum  csl  e Caieeii 
primum  contra  Cc/itun,  uuiu·  60.  mauuscriplis. 


«7 


IN  NUMEROS  UOMlLlA  XIV. 


m 


Ium,  est  enim  benedictus.  i Iterum  secundo  dicitur  A tutibus.  Virtus  auiem  non  habens  aliqnid  contra- 


ad  eum  noctu  \eiiisse  Deus,  et  dixisse,  ul  iret  cum 
eis,  sed  boc  observaret  ut  verbum  quod  daret  Deus 
in  oie  ejus,  hoc  loqueretur.  Et  rursum  tertio  eunti 
fi  occurrisse  angelum  Dei , cui  in  tantum  via  ejus 
non  elegans  iicc  opportuna  videretur,  ul  etiam  in- 
terlicere  eum  vellet,  nisi  asina  videns  angelum, 
quem  Balaaiii  videre  non  potuit , declinasset.  ,£t 
tamen  posleaquam  culpatur  ab  angelo  cur  ire  vo- 
luisset, rursus  etiam  ab  ipso  ire  permiltiiur  : lan^ 
lum  ut  custodiat  verbum , quod  Deus  dederit  In 
ore  ejus,  ut  boc  solum  proferat,  nec  amplius  ali- 
quid. Hmc  ergo  omuia  difficilem  habent  explana- 
lionem : paucis  tamen,  ul  supra  jam  diximus,  oc- 
casionem intelligentiae  vobis  dabimus,  quo  ei  vos 


rium,  non  claresceret,  nec  splendidior  et  exami- 
natior fieret.  Non  probata  vero  nec  examinata  vir- 
tus, nec  virtus  est  (52).  Sed  liaec  si  dicantur  sine 
divinorum  verborum  testimoniis,  exquisita  magis 
ei  humana  arte  composita , quam  vera  atque  in- 
dubitata videbuntur.  Requiramus  ergo  si  hujus- 
modi sensum  etiam  volumina  divina  contineant. 
Veniamus  ad  Joseph  Tolle  maliliaiu  fratrum 
ejus,  tolle  invidiam,  tolle  illud  omne  parricidale 
coinmeiitum  (55)  quo  sxvierunl  in  fratrem  usque- 
quo  venderent  eum.  Si  bjcc  auferas,  vide  quan- 
tam simul  peremeris  dispensationem  Dei.  Simul 
enim  abscindes  cuncta  illa,  quae  apud  iEgypium 
per  Joscpb  pro  salute  omnium  gesta  suiit  Non 


facialis  quod  scriptum  est  : c Ut  iis  auditis  sa-  ^ fuisset  interpretatio  somnii  PLaraonis,  si  per  invl· 


piens  sapientior  fiat : » et  ; c Da  occasionem  sa- 
pienti, et  sapientior  erit.  i Sed  priusquam  perve- 
niamus ad  rem,  ne  illud  quidem  omittemus,  quod 
curiosius  intendentes  in  boc  loco  observavimus.  In 
Hebraeorum  liileris  nomen  Dei , hoc  est  Deus,  vel 
Dominus,  diverse  scribi  dicitur.  Aliter  enim  scri- 
bitur Deus,  quicunque  Deus  : aliter  Deus  ipse,  de 
quo  dicitur  : i Audi,  Israel,  Dominus  Deus  tuus, 
Deus  unus  est.  i Iste  ergo  Deus  Israel,  Deus  unus 
et  creator  omnium,  certo  quodam  Ituerarum  signo 
scribitur,  quod  apud  illos  tetragraminaion  dicitur. 
Si  quando  ergo  sub  hoc  signo  in  Scripturis  scri- 
bitur Deus,  uulla  est  dubitatio  quin  de  Deo  vero 


diam  fratrum  non  fuisset  Joseph  distractus,  et 
venisset  in  Aegyptum  : nemo  intellexisset  quae  Deus 
revelaverat  regi , nemo  frumenta  congregasset  iii 
■^gyplo,  nemo  necessitatem  famis  sapienti  provi- 
sione curasset  : periisset  iEgyptus,  periissent  et 
tiiiiiiinae  regiones  fame,  liileriisset  etiam  ipse  Is- 
rael, et  semen  ejus  quaerens  pariem,  si  iEgypitim 
non  fuisset  ingressum,  nec  egressi  fuissent  ex  ea  filii 
Israel  cum  mirabilibus  Domini.  Nusquam  plagae  in 
iEgypiios,  neque  virtutes  illae,  quas  fecit  Deus  per 
Moysen  et  Aaron.  Nemo  Rubrum  mare  siccis  ve- 
stigiis incessisset.  Cibum  mannae  mortalis  vita 
nescissei.  Nulla  de  sequenti  petra  aquarum  fluenta 


et  mundi  creatore  dicatur.  Si  quando  vero  aliis,  q prorupissent.  Lex  a Deo  hominibus  data  non  fuis- 
id  est  communibus  litteris  scribitur,  incerluin  ha- 
betur utrum  de  Deo  vero,  an  dc  aliquo  ex  blis  di- 
catur, de  quibus  Apostolus  dicit  ^ : c Tametsi  sunt 
qui  dicantur  dii,  sive  in  coelo  sive  in  terra : sicut 
sunt  dii  multi,  el  domini  mulli : nobis  tamen  unus 
Deus  Paler,  ex  quo  omuia,  el  nos  per  ipsum.» 

Aiunt  ergo  qui  Hebraicas  litteras  legant,  in  hoc 
loco  Deus,  non  sub  signo  tetragramniati  esse  post- 
ium, de  quo  qui  potest,  requirat.  Sed  et  quod  dixit 
Deus  ad  Balaaro  quasi  iiitcrrdgans  qui  sunt  isti 
lioiiiines,  requiritur  cur  ignorare  videatur : et  ite- 
rum quod  ait  : · Non  maledices  populum , est 
mim  benedictus. » Sic  itaque  potest  iiUelUgi,  quasi 
lixerit : Non  maledices  populum  meum. 


sei.  Quae  in  Exodo,  quae  in  Leviiico,  in  Numeris 
etiam  el  Deuteronomio  referuntur,  ad  humani  ge- 
neris scientiam  non  venissent.  Uacrcditatern  certe 
paternam,  et  terram  repromissionis  nullus  intras- 
sei.  Et  ut  ad  liaec  quae  habentur  in  inanibus,  ve- 
niamus, tolle  Balach  hujus  regis  pessimi  mali- 
tiam, qua  maledici  desiderat  Israelem , aufer  ejus 
astutiam,  qua  invitabat  Balaaro  ad  devorandum 
populum  : pariter  abstuleris  erga  fllios  Israel 
dispensationem  Dei,  et  providentiae  ejus  favorem, 
nusquam  prophetiae  illae  eriint,  quae  per  os  Ba- 
laam  et  filiis  Israel  ct  gentibus  prophetantur. 
323  fti  etiam  Novi  Testamenti  cupis  haec 
tesiiinoniis  confirmari , si  auferas  malitiam  Judae, 


2.  Nos  interim  dicimus  dispensatione  quadam  ® prodiiionemque  ejus  perimas,  abstuleris  pariter 


It  sapientia  Dei,  ita  omnia  in  hoc  inundo  esse  dis- 
posita, ul  nihil  prorsus  otiosum  sU  apud  Deum , 
liaiiisi  malum  illud  sil,  etiamsi  bonum.  Sed  pla- 
lius  quod  dicitur  explicemus.  Malliiain  Deus  non 
ecii : lanien  cum  aliis  inventam  possit  prohibere, 
01)  prohibet  : sed  cum  ipsis  a quibus  habetur, 
tiiur  ea  ad  necessarias  causas.  Per  ipsos  enim 
) quibus  est  malitia,  claros  et  probalos  efficit  eos 
ui  ad  virtutum  gloriam  tendunt.  Nam  si  perime- 
eiur  matiiia,  nou  esset  utique  qui  contrairet  vir- 

^ Prov.  1,5.  ^ Prov.  ix,  9.  Deui,  vi , 4. 

(52)  Nec  virlui  esi.  Pro  bis  in  codice  Sancti 
beodorici  legitur : t claros  el  probalos  non  eflicil 


crucem  Christi  et  passionem  ejus  : et  st  non  sil  crux, 
non  exuuntur  principatus  cl  potestates , nec  trium- 
phantur in  ligno  crucis.  Si  non  fuisset  mors 
Christi,  utique  nec  resurrectio  fuisset,  uec  exsti- 
tisset aliquis  primogenitus  ex  mortuis.  Quod  si 
non  fuisset  primogenitus  cx  moriuis , nee  spes 
nobis  resurrectionis  fuisset.  Simili  ergo  modo  et 
de  ipso  diabolo  ponamus,  verbi  gratia,  necessitate 
aliqua  constrictum  fuisse  ne  peccaret,  vel  post  pec- 
catum ablatam  fuisse  ab  eo  uialiiim  voluntatem  ; 

^ 1 Cor.  vni , 5,  6.  Cen.  xxxvii.  Gep.  xli. 

cos  qui  ad  virlulum  gloriam  tendunt. » 

(55)  Codex  Curnoieusis,  i commercium,  i 


679  0RIGEN18  690 

simul  ulique  ablaluiu  fuisset  nobis  cerUmen  adver-  A suimus,  Deus  quidem  malitiam  non  fecit»  loreniam 

sum  insidias  diaboli » nec  exspectaretur  corona  tamen  ex  propositi  iiiieniione  eorum  qui  de<  lioa- 

▼icloriae  ei  qtti  legitime  ceriassei^^  Si  non  habere-  runl  a via  recta»  auferre  penitus  noluit : provideas 

mus  qui  adversum  nos  obsisterent»  agones  non  hoc»  quod  etiamsi  illi  esset  inutilis  qui  ea  utebatur, 

essent » nec  victoribus  munera  ponerentur»  nec  faceret  eam  tamen  utilem  iis  adversum  quos  exrr· 

regnum  coelorum  vincentibus  pararetur  : neque  cebatur.  El  ideo  refugere  quidem  omnibus  mo 'Is 

momentaneum  hoc  et  leve  tribulationis  nostrae  debemus,  ne  unquam  marlitia  inveniatur  in  nobb : 

supra  modum  pondus  gloriae  operaretur  nobis  in  in  aliis  vero  vincere  eam , non  perimere  suideodsia 

futuro  **  : nec  aliquis  nostrum  pro  tribulationum  est;  quia  et  illi,  in  quibus  est  malitia»  aliquid 

patienUa  speraret  immensam  gloriam  futurorum,  necessarii  operis  conferunt  universitati.  Nibil  «ιί·ΐι 

Ex  qnibus  omnibus  colligitur,  quia  Deus  non  solum  otiosum»  nihil  inane  est  apud  Deum,  quia  sive  boo« 

bonis  utatur  ad  opus  bonum  » sed  et  malis.  Et  hoc  proposito  hominis  utitur  ad  bona » sive  malo  oLitnr 

vere  mirabile  est,  quod  vasis  malis  uliinr  Deus  ad  ad  necessaria.  Sed  beatior  eris»  si  magis  ex  virtuu- 

opus  bdnum.  In  magna  enim  hac  mundi  hujus  domo  bcis  quie  in  te  sunt,  inveniatur  boni  aliquid  ei  te 

non  sunt  tantummodo  vasa  aurea»  et  argentea » sed  vitae  hujus  universitas  consequi : sicut  illi » de  qui- 

et  lignea,  el  flctilia»  el  alia  quidem  ad  honorem,  B bus  dicit  apostolus  Paulus  : c Ut  silis  siem 
aiia  autem  ad  contumeliam  ulraqne  tamen  neces-  luininaria  in  hoc  mundo,  verbum  vitas  conilnenies.» 

saria.  Yerutii  quoniam  vasa  hsc  quae  ilicimiis»  Ad  gloriam  sunt  ergo  necessaria  luminaria  aiuntb 

rationabilia  iiitelligenda  siint,  ei  liberi  arbitrii  : liiiic.  El  quid  tam  delectabile»  quid  tam  magnifi- 

non  casu,  neque  forluilu,  unusquisque  aut  vas  nim,  quam  opus  solis»  vel  Iunx»  a quibos  ίΙΙονί· 

honoris  efficitur»  aut  vas  conlumelix,  sed  qui  se  natur  mundus?  Opus  est  tamen  ipsi  mnndo  etbm 

tale  prxbuerii,  ut  electus  esse  mereatur»  vas  ele-  angelis  qui  sint  super  bestias  (54),  et  angelis qai 

Cium  et  vas  honoris  efficitur.  Qui  vero  indignis  et  prxsint  exercitibus  terrenis.  Opus  est  angelis 

deicrrimis  sensibus  vivit,  isie  formatur  vas  conlu-  prxsint  animalium  iiali vitati , virgultorum,  pbuu- 

nicUx,  non  a Conditore,  sed  a semelipso  causis  lioiiumque,  et  exteris  pluralibus  incrementis·  Ll 

conlumelix  siix  datis.  Non  ergo  eos  tales  esse  rursum  angelis  opus  est,  qui  prxsint  operibu) 

Conditor  fecit»  sed  hujusmodi  mentes  secundum  sanctis»  qui  xtemx  lucis  iiiieliecium  et  oecultoniB 

propositum  eorum, provideniix  suxjusia  eiineffa-  Dei  agnitionem»  ac  rerum  divinarum  sciemum 

btii  quadam  ratione  dispensat.  Sicut,  verbi  gratia»  doceant.  Vide  ergo  ne  te  ipse  facias  inter  eoa  ac^^ 

in  urbibus  magnis»  'si  qui  indigniores  sunt»  et  los  inveniri»  qui  bestiis  prxsuiit»  si  befluinatn  da· 

absirusx  vitx  ac  deterrimx  homines » ultima  qux-  ^ xeris  vitam  : aut  inter  eos»  qui  terrenis  operilcs 

que  opera»  el  laboriosa  condemnantur  operari»  et  prxsunt,  si  corporea  et  terrena  dilexeria.  Sei 

tamen  necessaria  sunt  civitati  hujusmodi  opera,  satage  quomodo  magis  assumaris  ad  societaten 

Verbi  causa  » aut  fornacibus  lavacri  ad  siiccenden-  Micbaelts  archangeli,  qui  orationes  384  sanctorua 

dos  ignes  deserviunt»  ut  tu  vel  cominodilaie»  vid  seniper  offert  Deo.  Assumeris  autem  in  hunc  nuuie- 

deliciis  perfruaris ; aut  cuniculos  purgant » aut  alia  rum  vel  iii  istud  officium  » si  insistas  semper  on- 

biijusroodi  gerunt,  ut  tibi  iii  urbe  flatet  delecta-  lioni,  el  vigiles  in  ea»  et  impleas  quod  Apostolos 

bilis  liabiialio.  Et  illi  quidem  vel  agunt  ex  propo-  ait  **  : i Sine  cessatione  orantes.  » Vel  ceite  tt 

sito»  vel  ex  merito  patiuntur  : opus  tamen  ipsorum  assumaris  in  societatem  et  officium  Rapbaelis»  qoi 

proficit  ad  utilitatem  eorum  quibus  qux  boiia  ei  medicinx  prxest : si  cum  videris  aliquem  vulneni- 

ulilia  sunt,  paramur,  lia  eilixc  de  quibus  propo-  tum  peccatis»  et  sagittis  diaboli  confixum » adbiboe- 

II  Tim.  II»  5.  II  Cor.  iv»  17.  ■·  11  Tim.ii,  90.  Philipp.  ii»  15,  16.  « l Thess.  v,  17. 

(54)  Opu$  €%i  tamen  lp$i  mundo  etiam  angeiU  qui  D currit  providentia,  sic  in  exteris  annoalibus  geae- 
iini  super  bestias^  eic.  Consule  clarissimum  Huetianl  ralein  quidem  dispositionem  et  ordinem  cursumqoe 

OrigenianoTum  lib.  ii,  quxst.  v,  num.  99.  Cxlerum  rerum  iulelligere  possumus;  verbi  gratia»  quomodo 

hanc  suam  Origenes  sententiam  hausisse  videtur  nascatur  piscium  multitudo»  et  vivat  in  aquis; 

ex  Apoc.  IX,  11 ‘c  Et  habebant  » locustx  c supef  quomodo  reptilia  et  quadrupedia  orianiitr  iu  lem, 

80  regem  angelum  abyssi,  cui  nomen  Hebrau-e  et  quibus  alaniiir  cibis.  Cxterum  absurda oi  est  ad 

Abaddon»  Grarae  autem  Apollyon,  i et  ex  lib.  Pasto·  lioc  Dei  deducere  majestatem»  ut  sciat  per  momrau 

ris  Hermce  visione  4,  cap.  2 : i Misit  Domiiuis  angi·-  singula  quot  nascantur  culices  ,*quotve  morUauir. 

luin  suum  qui  est  super  bestias , ciil  nomen  est  qux  cimicum  el  pulicum  et  innscaram  ait  ia  terra 

ileg rin.  s Animalibus  el  plantis  angelos  item  prxfi-  iimUitutlo  ; quanti  pisces  iu  aqua  natem » ei  qai  dc 

ciuiit  Athenagoras  Legat,  pro  Chnsiianis  pag.  97»  minoribus  majorum  prxdx  cedere  debeam.  Non 

citatas  a Methodio  apud  Epiphanium  tixres.  lxiv,  simus  tam  fatui  adulatores  Dei,  iil  dum  poieaiian 

num.  41.  et  apud  Photium  codice  ccxxxiv  ,snb  ejus  etiam  ad  ima  det  rabi  mus,  in  nos  ipsos  teji* 

iiiitiiiin  ; Kpipbaiiius  libro  De  mensuris  es  ponde·  riosi  simas ; ea iiideni  rationabilium  quam  irraiio- 

ri^ais»  cap.  22;  Theodoretus  quxst.  52  in  Genes,  nabiiiuin  providentiam  esse  dicentes.  Ex  quo  liber 

Eadem  est  sententia  Platon icoi  uiii  in  Porpbyr.ITcpl  ille  apocryphus  stulti  lix  coiideniiiaiidus  e»i,  in  q«o 

άτΜχής  έμψυχων  lib.  ii,  sed  displicuit  niulium  iixc  scriptum  est,  quemdam  angelum  noiiiioe  Ttri 
opinio  Bieroiiyino  qni  lib.  1 Coifimen/.  in  θηρίου)  proxsse  reptilibus,  et  in  hanc  simili lo- 

ad  yers.  14  cap,  i.  : Et  facies  hominis  quasi  pisces  diiiein  piscibus  qiio<|iie  el  arboribus  et  bestiis  em 

Mnrts  et  quasi  reptile  non  habens  principem^  ait ; versis  proprios  in  cusiodiaio  angelos  assigoalos.  » 

< ^icut  igitur  in  boiuiiiibus  etiam  per  singulos  Dei 


m IN  NUMEROS  HOMILIA  XIV.  68i 

ris  connionam  eermonem  ac  ?erbi  Dei  conlulerie  A magnum  proferret  ad  gentes»  non  lam  corde  et 


medicinam,  ut  peccati  tulnera  per  poenitentiam 
aaoes,  et  medicinam  confessionis  ostendas.  Si  quis 
rero  liojusmodi  opera  in  hoc  mundo  agit,  ipse  se 
prxbet,  ui  in  futuro  saeculo  vas  electionis , et  utile 
Domino  ad  omne  opus  bonum  paratum  a Conditore 
funnetur  **·  Si  vero  contraria  gerai,  ths  ad  contu- 
meliam divinae  semetipsuin  praebebit  dispensationi. 
£t  propterea  puto  in  divinis  voluminibus  scripta 
esse  et  bonorum  gesta,  et  malorum,  et  ex  sinistris, 
et  dextris  actibus  Scripturas  divinas  esse  contex- 
tas, ut  inielligamus  quia  apud  Deum  otiosa  non 
sunt,  nec  malorum  opera,  nec  bonorum.  Yeriini 
nunc  post  excessum  plurimum  quidem,  sed  causas 
iieressaritim,  redeamus  ail  propositum. 

3.  Balaain  hic,  ut  superius  diximus,  divinus  erat, 
daemonum  scilicet  ministerio , et  arte  magica  non- 
nunqiiam  futura  praenoscens.  Rogatur  a Balach 
rege  ad  maledicendum  populo  Israel,  legati  veniunt, 
diviiiacula  in  manibus  feruni,  stant  attonitae  gen- 
tes, et  anxiae,  exspectantes  quid  respondeat  Baiaam, 
de  quo  persuasum  habebant  quod  dignus  divinis 
colloquiis  haberetur.  Vide  nunc  quomodo  sapientia 
Dei  vas  isiiid  ad  coniumeliani  prasparatuin  proficere 
fecit  ad  uliliiaieni  non  solum  gentis  unius,  sed  pene 
totius  mundi : et  huic  cui  solebant  videri  daemones, 
videtur  Deus,  prohibens  mali  operis  iter.  Stupe- 
scit Baiaain,  et  miratur  prohibentis  aucioriiaiem. 
Non  enim  solebat  malum  daemonibus  displicere. 


sensu,  quam  ore  et  sermone  portatum.  Sed  ne 
per  singula  iinmoremur,  non  enim  temporis  est 
cuncta  dis&oivi,  ascensa  asina  sua  Baiaam  ibat  per 
viam ; occurrit  ei  angelus,  ille  sine  dubio  qui  aderat 
(iliis  Israel.  Aperit  os  asinas , ut  arguatur  per  eam 
Baiaam,  el  muli  pecudis  vocibus  coufiiteiur  is  qui 
divinus  videbatur  et  sapiens. 

4.  Verum  post  haec  conveniens  jam  videtur,  ali- 
qua etiam  de  allegoria  contingere.  Baiaam  bie,  qiil 
interpretatur  populus  vanus  (56),  videtur  milii  per- 
sonam habere  scribarum  et  Pbarisicoruin  Judaici 
populi.  Balach  vero,  qui  exclusio  Vei  devoratio 
iiiierpreiatur  (57),  ei  ipse  personam  habere  intelli- 
gendiis  est  unius  aiicujiis  spirituum  mundi  hujus 
contrariae  potestatis,  quae  excludere  et  devorare 
cupiat  Israel,  non  eum  qui  secundum  carneip  est, 
sed  eum  qui  secundum  spiritum.  Volens  ergo 
potestas  ista  contraria  deleri  ei  penitus  exstingui 
spiritalem  Israel,  non  aliis  utitur  ministris,  nisi 
pontifleibus  ci  scribis  ac  Pharisaeis  : ipsos  invitat, 
ipsis  mercedem  promittit  et  praemia.  Illi  vero,  sicut 
iste  Baiaam  facit,  simulant  se  cuncta  ad  Deum 
referre  el  xelo  Dei  agere.  Dicunt  enim  **  : Scru- 
tare Scripturas,  et  vide  quia  propheta  a Galilaea 
non  surgii.  Et  iterum  dicunt  i Nos  legem  habe- 
mus, et  secundum  legem  debet  mori,  quia  Filium 
Dei  se  fecit.  » Per  quae  singula  videntur  quidem 
scribae  et  Pbarisaei  zelum  Dei  habere,  sed  simula- 


Sed  iterum  remitiii  legatos,  dieens,  non  se  posse  C Asina  vero,  cui  sedebat  Baiaam,  quoniam 


facere,  nisi  verbum  quod  Deus  dederit  in  os  ejus. 
Redeunt  rursus  legati , iterum  requirit,  iterum  ino- 
lesiiie  est,  et  iterum  cupit  audire.  Non  enim  facile 
cupidus  mercedibus  caret.  Quid  ergo  audit  secundo 
a Deo?  c Si  vocare,  inquit  venerunt  bomines 
isti,  surge,  et  vade  cum  eis,  > In  quo  voluntati 
quidem  cupiditatis  ejus  cedit  Deus,  ut  compleatur 
illud  quod  scriptu m est  **  : i Dimisit  eos  in  deside- 
ria cordis  eorum,  ibunt  in  voluntatibus  suis  (55);  i 
sed  tamen  consilium  divinae  dispensationis  expletur. 
Dicitur  enim  ad  eum**:c  Verbum  quodcunque 
dedero  in  ore  tuo,  hoc  loqueris.  » Si  dignus  fuis- 
set Balaain,  verbum  suum  Deus  non  in  ore  ejus, 
sed  in  corde  posuisset.  Nunc  autem  quoniam  in 


Scriptura  dicit  ** : t Homines  et  jumenta  salvos 
facies.  Domine,»  ea  pars  credentium  potest  iiitel- 
ligi,  quae  sive  pro  sluilitia,  sive  pro  innocentia, 
animalibus  comparatur.  Sic  enim  et  Apostolus 
dicit  **  : c Videte  autem  vocationem  vestram,  fra- 
tres, quia  non  multi  inter  vos  sapientes,  non  multi 
potentes,  non  multi  nobiles,  sed  quae  stulta  suui 
mundi  elegit  Deus,  ut  confundat  sapientes,  rlsli  ergo 
tales,  sicut  evangelica  quae  in  parabolis  agebpnitir, 
gesta  designant,  ab  istis  pessimis  domiuis  scribis  ac 
Pharisaeis  subjecti  quodammodo  tenebantur  et  vineti, 
sed  a Domino  solvuntur,  non  quidem  per  ipsum  Do- 
minum, sed  per  discipulos  ejus.  Dicit  enim  ipse  a<i 
discipulos  : c Ite  in  vicum,  qui  est  contra  vos  ; 


corde  ejus  desiderium  mercedis  erat,  et  cupiditas  ^ 325  invenietis  asinam  alligatam  , et  pullum 


pecuniae,  verbum  Dei  nou  in  corde , sed  in  ore  ejus 
ponitur.  Agebatur  enim  rnira  et  magna  dispensa- 
tione, ut  quoniam  prophetarum  verba,  quae  intra 
aulam  continebantur  hraeliticam , ad  gentes  perve- 
nire non  poterant,  per  Baiaam  cui  fides  ab  univer- 
sis gentibus  habebatur,  innotescerent  etiam  natio- 


ejus,  solventes  adducite.  » Sicut  ergo  In  Evangeiio 
non  ipse  Dominus , sed  discipuli  solvunt  asinam  : 
ita  et  hic  nou  ab  eo  ipso , sed  ab  angelo  aperitur 
os  asiiise  : et  sicut  in  Evangeliis  qui  non  vident 
arguunt  videntes  : ita  et  bic,  qui  muti  erant,  ar- 
guunt loqueiites.  El  lioc  est,  quod  Dominus  dire* 
bal  : < Pater,  gratias  ago  libi , quoniam  abscon- 

**  Joan.  vtt,  41. 
XI,  «5. 


nibus  secreta  de  Christo  mysteria,  et  thesaurum 

**  II  Tiin.  II.  21.  " Niini.  xiii,  20.  “ Psal.  Lxxii,  12.  **  Num.  xxii,  20. 

··  Joan.  XIX,  7.  ··  l>sal.  χχϋΤ,  7.  “ 1 Cor.  i,  26,  27.  - Mallh.  xxi,  2.  Mallh. 

Ius;»  velaSa·  non  > elD7  < populus, » id  esi, « po- 
pulus  nullus.  > Μάταιον  λαόν  etiam  interpretatur 
Philo  lib.  De  confusione  linguarum,  pag.  266. 


(55)  Sic  recte  habet  codex  Sancti  Theodorici. 
Alias,  c in  desiderio  cordis  eorum,  ibunt  in  volu- 
ptatibus suis,  f 

(56)  Baiaam  qui  inlerpretalur  populus  vakus. 

Forte  a confudit,  miscuit,  » et  OT  < popu- 

Patrol.  Gr.  Xll 


(57)  Balach  vero  qid exclusio  ve/ devoratio mier- 
preiaiur.  Forte  a pSa  « exinanivit,  exclusit.  » 

22 


685  ORIGENIS  C84 

disii  h«c  sapientibus  ei  prudentibus,  et  revelasti  ea  A adveniu  Christi  mysteria  futura  pronuntiat , eum 
parvulis.  I Scribse  aiiiem  et  Pharisxi  erant  qui  se-  pro  maledictionibus  benedictiones  |iopulo  largitur, 
debant  super  asinam  lianc,  et  tenebant  eam  vin-  et  nomen  Israel  supra  visibilem  gloriam  myatiets 
clam.  Ipsis  ergo  irascitur  angelus,  et  nisi  quodam  extollit  eloquiis.  Cum  ergo  haec  tam  diversa  de  eo 
F futurorum  prospectu,  illos  quidem  peremisset,  asi-  et  taro  varia  indicet  Scriptura  divina,  valde  mihi 

nam  autem  servasset,  quae  vidit,  cl  reverita  est  eum  difficile  videtur  ex  definito  statuere  ejus  personam, 
qui  venit  in  vineam,  et  stat  inter  vineas.  Compres-  cui  non  solum  conveniat  Ista  diversitas,  verum  et 
ait  tamen  pedes  sedentis  super  se  in  maceriam  : illud  aptari  * possit,  quod  ipse  de  aemetipao  veloi 

et  ideo  forte  non  potest  ambulare  ille  ejus  sessor  prophetans  dicit  : < Moriatur  anima  mea  inter 
antiquus,  nec  venire  ad  eum,  qui  dicit  ** : i Venite  animas  justorum,  et  fiai  semen  meum  sicut  seniea 
ad  ine,  omnes  qui  laboratis  et  onerati  estis.  > Asina  justorum,  i Sed  et  per  Micbtieam  prophetam  tale  de 
tamen  veiiil,  adducta  a discipulis  , et  cui  tunc  se-  eo  Dominus  testimonium  perbibet , ubi  dicit  ** : 
debat  Balaam  mercedis  cupidus  , nunc  ei  sedet  i Populus  meus,  quid  feci  libi  ? responde  mih·,  qnia 
Jesus.  Nec  mireris  si  eiim  quem  diximus  scribarum  revocavi  de  terra  ^gypli , et  ex  domo  servitutis 
el  doctorum  populi  formam  tenere  videas  prophe-  liberavi  te,  et  misi  ante  faciem  luam  Moyseo,  As- 
tantem de  Christo.  Hoc  enim  legimus  fecisse  ct  B Mariam·  Populus  meus,  memento  quid  co- 

Caipharo  , qui  dixit  i Expedit  vobis,  ut  unus  gitaverit  adversum  le  Balacli  rex  Moab,  et  quid 
liomo  pereat  pro  omni  populo.  > bed  boc,  inquit,  responderit  ei  Balaam  filius  Beor,  a funiculis  vsqae 

qui  erat  pontifex  anni  illius  prophetavit.  Prophe-  Galgal  ut  agnosceretur  justitia  Domini.  · Osten- 
tat ergo  et  Balaam  de  Christo  : el  ideo  nemo  ex-  ergo  per  haec  quia  ut  justitia  Domini  agnosce- 

lollalur  etiamsi  prophetet,  etiamsi  praescientiam  relur,  propterea  illa  omnia  respondit  Balaam  filios 
mereatur;  sed  redeat  ad  Apostoli  dictum , quo  ad  Beor  ad  regem  Balach,  quae  scripU  referuntor  in 
I Ista  respiciens,  ait  : c Sive  prophetiae  abolehun-  libris.  Et  quis  putas  invenietur  lalis , qiii  possil « 

lur,  sive  linguae  cessabunt, sive  scientia  destruetur.»  ipsis  responsis  Balaam  ostendere  quod  Dei  Justun 
El  quid  est  ergo  quod  permanet  ? i Fides,  inquit  ··,  manifestetur  in  eis?  Revera  enim  si  sermo  Dei  po- 
spes,  el  chariias  : major  autem  horum,  cbaritas.  » giius  est  in  ore  ejus,  el  Spiritus  Dei  faclus  est  sn- 
£t  sola,  inquit,  c cbaritas  est,  quae  nunquam  exci-  per  illum,  et  justitia  Dei  ex  responsis  ejus  agnosd* 
dit. » ideo  super  prophetiam,  super  scientiam,  super  tur  el  manifestatur,  omnimode  quae  ab  eo  diconiiir, 
fidem , super  ipsum  etiam  martyrium,  ut  Paulus  nonnisi  prophetica  et  divina  esse  credenda  sanL 
docet , cbaritas  habenda  est,  et  cbaritas  excolen-  . Quamvis  difficile  alicubi  scriptum  legamus  qob 
da  : quia  et  < Deus  cbaritas  est, » ct  Christus  Filius  factus  est  Spiritus  Dei  super  aliquem  propbetara·: 
ejus  charitasesi^*,  qui  nobis  perfectionem  chari tatis  sed  aul  visio  quam  vidit,  aut  assumptio  verbi  Dri, 
donare  dignetur.  Ipsi  gloria  et  imperium  in  saecula  aut  Dei  verbum  factum  esi  ad  illum,  vel  ad  illaoi, 
saeculorum.  Amen.  el  alia  quaedam  de  prophetis  legimus·  Facium  ver<» 

HOMILIA  XV.  esse  Spiritum  Dei  super  aliquem  proplieUrum , 

De  prophetia  Balaam.  legisse  ad  praesens  inierim  non  recordor,  nisi  de 

1.  Licet  nos  ordo  lectionum  quae  recitantur,  de  David  ita  scriptum  memini  : c £t  apparoii,»siTc 
illis  dicere  magis  exigat  quae  lector  explicuit,  U-  c illuxit  Spiritus  Dei  super  David  a die  illa,  et  deia- 
men  quoniam  nonnulli  fratrum  deposcunt  ea  potius  ceps;»  non  tamen  factus  est  Spiritus  Dei  super 
quae  de  prophetia  Balaam  scripta  sunt,  ad  sermo-  David.  De  Sgul  vero  ita  memini  scriptum  : i £t 
nem  disputationis  adduci,  non  ita  ordini  lectionum  decidet  Spiritus  Domini  super  te,  et  propbeubis 
satisfacere  aequum  credidi , ut  desideriis  audito-  cum  ipsis,  et  converteris  iii  virum  alterum. » Et 
rum.  Primo  ergo  omnium  de  ipso  Balaam  requira-  iterum  de  eodem  dicitur  : 32β  < Spiiims 
mus , cur  in  Scripturis  nunc  vituperabilis,  nunc  Domini  discessit  a Saul,  obstupefecit  eum  Spiritus 
laudabilis  ponitur.  Nam  vituperabilis  est,  cum  pro-  j)  malignus  a Domino. » Et  iterum  ” : i Et  facuim  est 
hibiius  a Deo  venire  ad  regem^  persistit  ul  veniat,  cum  esset  spiritus  malus  ad  Saul,  assumpsit  David 
et  mercedis  cupidus  iterum  consulit,  iterum  re-  psalterium  et  psallebat  in  manibus  suis,  elpercu- 
quirit  a Deo,  donec  relinquatur  cupiditatibus  suis,  liebai,  et  erat  bonum  el,  et  discedebat  ab  eo  spiri- 
ei  eat  in  voluntatibus  suis.  Culpabilis  est,  eum  aedi-  malignus.  » Haec  pro  eo,  quod  medium  potest 
fleat  aras,  el  victimas  imponit  daemoniis,  el  appa-  rideri  lioc  quod  scriptum  est  : i El  factus  est 
ratu  magico  poscit  divina  consulta.  Gulpabllis  est,  Spiritus  Domini  super  eum.  » Propter  quod  et  nos 
cum  eonsiiium  pessimum  dat,  ut  populus  decipiatur  secundum  ea  quae  superiore  tractata  senseraioos, 
per  mulieres  Madianitidas  et  cultum  idolorum.  Rur-  Cli^m  nunc  in  Pha riscorum  ei  scribarum,  eisque 
sus  laudabilis  ostendi  tur,  cum  verbum  Dei  ponitur  similium  persona  hunc  Ipsum  Balaam  explicare  co- 
in  ore  ejus,  cum  Spiritus  Dei  fit  super  eum,  cum  nabimur.  Sed  age  jam  prophetiae  ejus  verba,  quae 
de  Christo  prophetat,  eum  Judaeis  et  gentibus  de  assumpta  parabola  sua  dixisse  scribitur,  videamus. 

··  Matlh.xi  48.  Joan.  xviii,  14.  ··  I Cor.  xiii,  8.  ··  ibid.  15  et  8.  1 Joan.tv,  16.  ” Nuni. 

xxin,  10.  ” Midi,  vi,  3,  4,  5.  I Reg.  xix,  43.  1 Reg.  xvi,  15.  l Reg.  x,  6.  ” I Rc^.  ivi,  14. 

” ibid.  43.  « Num.  xxiii,  6. 


685 


IN  NUMEROS  HOMILIA  XY.  086 

f Ex  Mesopotamia,  inquit  vocavit  me  Balach  rex  A dioem  fingimus,  ui  sensum  ex  integro  colligamus* 

Moab,  ex  montibus  orientis.  » Mesopotamiam  dicit  Potest  ergo  dici  : c Veni,  maledic  milii  Jacob,  et 

terram  quae  inter  flumina  Babyloniae  jacet , de  Teni’,  supermaledic  mihi  Israel.  » Per  quod  osten- 

quibus  scriptam  est  : c Super  flumina  Babylonis  ditur  idcirco  sermo  repetitus,  ut  ampliore  vi  et  ma- 

illic  sedimus,  et  flevimus,  duin  recordaremur  Sion.»  jore  intentione  maledictionem  in  Israel  quam  in 

Si  quis  ergo  inter  ista  flumina  fuerit  Babylonis,  si  Jacob  Balach  videretur  exposcere.  Donec  enim 

quis  rheumatibus  libidinis  inundatur,  et  luxuriae  quis  tantum  Jacob  est,  hoc  est  in  actibus  solum 

aestibus  circumluitur  , iste  non  dicitur  stare,  sed  et  operibus  positus,  inferioribus  maledictionibus 

sedere;  el  ideo  qui  ibi  comprehensi  sunt  dicebant : impugnatur.  Ubi  autem  profecerit,  et  interiorem 

c Super  flumina  Babylonis  illic  sedimus,  el  flevimus,  bomiiiein  ad  videndum  Deum  revelato  mentis  oculo 

dum  recordaremur  Sion. » Sed  nec  flere  quidem  exacuere  (59)  et  provocare  jam  coeperit,  tunc  non 

ante  possunt,  nisi  cum  recordati  fuerint  Siun.  Bo-  solum  maledictis  ab  inimico,  sed  et  stipermaledlciis, 

norum  namque  recordatio  malorum  causas  lamen-  hoc  est  vehemeniioribus  maledictorum  jaculis  im- 

tabiles  facit.  Nisi  enim  quis  recordetur  Sion  , nisi  pugnabitur.  Sed  tunc  quidem  os  Balaam  maledictio- 

legem  Dei  et  Scripturarum  montes  aspiciat,  mala  ne  et  amaritudine  plenum  erat,  et  sub  lingua  ejus 

sua  flere  non  incipit.  £x  istis  ergo  fluminibus  voca-  ^ labor  et  dolor,  et  sedebat  In  insidiis  cum  divitibus, 

iiir  Balaam,  et  ab  istis  orientis  montibus  invitatur.  Exspectabat  enim  mercedes  a divito  rege,  ut  in  oc- 

Montes  isti  non  sunt  sancti  montes  illi,  de  quibus  cultis  inlerflceret  innocentes.  Sed  Deus  qui  facit 

scriptum  est*^:  c Fundamenta  ejus  in  montibus  semper  mirabilia  solus,  ex  inimicis  operatur  sala- 

sanciis.  » El  iterum  ** : i Jerusaleni  quae  aediflcatur  teni.  Injecit  enim  verbum  in  os  ejus,  quamvis  non- 

ut  civitas,  cujus  participatio  ejus  in  idipsum.  Mon-  dum  cor  ejus  capere  posset  verbum  Dei.  Adhuc 

les  in  circuitu  ejus,  et  Dominus  in  circuitu  populi  enim  erat  in  corde  ejus  mercedis  cupiditas,  propter 

sui  **.  » Non  sunt  ergo  tales  Mesopotamiae  montes , quod  etiam  post  verbum  Dei,  quod  liaboit  in  oro 

sed  illi,  de  quibus  dicitur  : c Munies  tenebrosi, » suo,  dicebat  ad  Balach  ** : c Veni,  el  dabo  libi  con- 

et  iterum  de  quo  dicitur  **  : c Ecce  ego  ad  te,  siliom,  > et  docebat  eum  quomodo  mitteret  scaii- 

niojis  corrupte.  » Isti  sunt  montes  in  quibus  est  dalum  in  conspectu  filiorum  Israel,  ut  manduca- 

omiiis  altitudo  extollens  se  adversum  scientiam  rent  idolis  immolata  el  ut  fornicarentur.  Propter 

Dei  ■*.  Ab  istis  ergo  montibus  accersiliir  Balaam  quod  el  cecidit  populas,  et  plaga  magna  facta  est  in 

hic.  Quales  autem  isti  sunt  montes,  talem  habent  et  eo,  donec  Phinecs  perempto  Israelita,  qui  fornica- 

orientein.  Habet  enim  et  ortum  luminis  sui  ille,  q balur  cotn  Madianitide,  sedavit  furorem  Domini, 

qui  convertit  se  sicut  angelum  lucis  Habet  illam  El  post  baec,  inquit,  produxit  Pbinees  exercitum  ^ 

lucem  , de  qua  scriptum  est  i Lux  impiorum  contra  Madianilas,  et  interfecerunt  duodecim  mil- 
exstinguetur.  » Et  sicut  ista  lux  impiorum,  el  illa  lia  virorum,  el  Balaam  filium  Beor  in  gladio 
quae  convertit  se  sicut  angelum  lucis,  contraria  est  Sedet  haec  ante  tempus  per  excessum  quemdam 

Uli  luci,  quae  dicebat  : c Ego  sum  lux  mundi  ; » introduximus,  ut  ostenderemus  quia  Balaam  non 

ita  el  iste  oriens  contrarius  est  illi  orienti,  de  quo  in  corde,  sed  in  ore  taniumiiiodo  liabuit  verbum 

ucripium  est  iii  Zacharia  ** : c Ecce  vir,  Oriens  Dei.  liiterim  quae  profert,  quae  loquitur,  ex  verbo 

nomen  ejus  est.»  Ex  illius  ergo,  non  hujus  orientis  Dei  loquitur,  et  ideo  quae  dicit,  verbum  Dei  est. 

finibus  veniebat  Balaam,  illuminatus  sine  dubio  ab  5.  Ait  ergo  : **  f Quid'  maledicam  , quem  non 
ilio  Lucifero,  de  quo  dicitur*' : c Quomodo  cecidit  * maledicit  Dominus?  Aut  quid  supermaledieam  , 
de  coelo  Lucifer,  qiii  mane  oriebatur? » quem  nou  supermaledicit  Dominus?  » Supermale- 

Sed  videamus  quid  dicit  iilt  Balach  rex  Moab,  dicit , nos  praesumimus  secundum  327  Gcaeoi 

qui  accersivit  eum  e medio  fluminum  de  inoiiiibus  sermonis  rationem,  vim|verbi  ostendere  ex  praepo- 

orieniis.  i Veni,  inquit  **,  et  maledic  milii  Jacob,  sitioiiis  augmento  cupientes.  Quid  ergo  dicemus? 

et  veni,  maledic  mihi  Israel. » in  Litiinis  sermoni-  D Jacob  quidem  non  maledicit  Dominus  nec  Israel, 

bus  pene  superflua  videtur  esse  repetitio,  quae  ait : sed  alii  putas  alicui  maledicit  ? Legimus  scriptum, 

€ Maledic  mihi  Jacob  , maledic  mihi  Israel. » Sed  quia  dicit  Dominus  ad  serpentem/* : c Maledicius 

est  in  Grxeis  liiieris  sub  nomine  Israel  in  maledi-  tu  in  omnibus  bestiis  terrae. » El  iterum  ad  Adam**: 

cendi  verbo  (58)  praepositionis  adjectio,  quam  nostri  c Maledicta  terra  in  operibus  tuis  (60).  » Sed  et 

vel  minus  decenter  dici  credentes,  vel  nullam  vim  Cain  ** : c El  iiunc  maledicius  lu  a terra  quae  ape- 

dictionis  addi  ex  hoc  posse  existimantes,  omise-  ruit  os  suum , ut  reciperet  sanguinem  fratris  tui  de 

runt.  Nos  autem  sermonem  licet  contra  consuetu-  manibus  tuis;  » et** : c Maledictus  omnis  qui  facit 

” Nam.  XXIII,  7.  ·*  Psal.cxxvvi,  i.  *' Psal.  lxxxvii  , 1.  ··  Ps.il.  cxxii,  5.  **Psal.cxxiv,4.  •*Jerem. 
XIII,  16.  ” Jer.  li,  25.  **  II  Cor.  x,  5.  II  Cor.  xi.  *·  Job  xvui,  5.  ··  Joan.  viii,  12.  **Zacb.  vi, 
XIV,  12.  ··  Num.  XXIII,  7.  ··  Num.xxiv,  14.  **  Ninu.  xxxi,  8.  ··  Nuin.  xxiii,  8.  ·*Οβο· 
III,  14.  ibid.  17.  ··  Gen.  iv,  11.  »» Deut.xxvii , 15. 

(58)  In  maledicendi  verbo.  Godcx  Corbeiensis,  Alias,  c interficiat  innocentes. » 

c iii  maledicto.·  (60)  Idem,  c operibus  tuis.  > Alias,  t opero 

(59)  Idem  cudex,  i exacuere. » Alias  , c exercue-.  tuo.  » 
rit.  » Paulo  iiifra  idem,  t inlcrricerei  innocentes. » 


OlUGENIS 


687 


68« 


sculptile,  sut  fusile.  » Yeruni  ne  putes  luec  veteri-  A conferatur.  Ant  si  ad  faturum  saeculum  ista  eouver- 


bus  tantummodo  litteris  contineri,  etiam  iti  Evan- 
geliis  similia  invenies.  Scriptum  est  enim  quod 
dicturus  sit  Dominus  iis  qui  a sinistris  sunt  *■ : 
c Discedite  a me.  maledicti , in  ignem  aeternum.  » 
Sed  et  cum  dicit  * : c Yx  vobis,  scribx  et  Phari saei 
bypocrilse ; i et  * : c Yx  vobis  divitibus,  i et  sin- 
gula hujusmodi,  quid  aliud  nisi  maledictis  eos  vide- 
tur urgere?  Sed  quid  dicemus  quod  mandatum  per 
Apostolum  datur,  ubi  dicit  ^ : < Benedicite,  et  nolite 
1 laledicere  ? » Quod  ergo  ab  hominibus  non  vuit 
fieri,  hoc  ipse  facit  , qui  exemplum  vitae  hominibus 
ponit  ? Non  ita  est.  Deus  enim  quibus  maledicit, 
meritum  designat  ejus  cui  maledicitur  , et  senten- 
^tiam  promit,  ulpole  quem  noii  fallat,  neque  peccati 


timus , id  est , ad  resurrectionis  tempus  : lacob  vi- 
debo, potest  de  corporibus  dictum  intelligi : Israel 
autem  intelligam,  spiritum  et  animam  (61)  signifi- 
care resurgentium,  c Ecce,  inquit  populos  solas 
habitabit , et  in  nationibus  non  reputabitur.  · Po- 
test quidem  et  secundum  litteram  stare.  Solus  euiai 
populus  Jacob  non  est  permistus  exteris  hominibos, 
nec  inter  exteras  gentes  reputatus  est.  Habuit  enim 
certa  quxque  privilegia  in  observationibus,  et  io 
legitimis  suis , ex  quibus  sequestratus  a exieris 
gentibus  haberetur.  Sicut  enim  tribus  Levi  non  est 
permista  inter  exteras  tribus , ncc  adnumeraUir 
inter  eas  ; lioc  pacto  et  omnis  Israel , nec  miscetar 
exteris  gentibus,  nec  reputatur  inter  eas.  Hxequi- 


r --I - - » . . ^ T 

qualitas,  neque  peccantis  affectus.  Homo  aufem  quia  " dem  in  illo  populo  fuerint  secundam  formaro  futo 


hxc  noii  poiest  scire  : neque  enim  propositum  men- 
temque alterius  videre  alius  aut  cognoscere  poiest: 
idcirco  etiamsi  Jndicantis,  vel  sententiam  promentis 
intuita  proferat  maledictum',  non  potest  esse  justa 
maledicendi  causa,  ubi  ignoratur  peccantis  affectus; 
maxime  cum  humanum  vitium  tunc  sciat  maledicta 
proferre,  cum  forte  conviciis  aut  Injuriis  provocatur. 
Quod  vitium  resecare  Apostolus  volens,  ne  maledi- 
ctis maledicta  et  conviciis  convicia  provocemus, 
mandatum  necessnriutn  ponit , ut  benedicamus  , et 
non  maledicamus  : quo  conviciandi  vitium  rese- 
oetur,  et  non  quo  judicandi  veritas  qux  homines 
laiet,et  pronuntiandi  auctoritas  perimatur.  Et  ta- 


rorum bonorum , verus  autem  iacob  ei  spiriuli» 
Israel  vere  solus  habitabit  in  gentibus.  Si  enim 
accessimus  ad  Sion  montem , et  civitatem  Det  vi- 
ventis Jerusalem  cxlestem  et  venimus  ad  spiri- 
talem Jiidxam,  qux  est  portio  Dei , et  in  terris  po- 
siti ibi  habemus  conversationem,  vere  non  repoia- 
miir  inter  exteras  gentes,  nec  reliquarum  naiiounia 
fines  cum  nostris  finibus  admiscentur , etiamsi  re- 
stituatur Sodoma  in  antiquum , et  iEgypios  in  sta- 
tum smiin  redeat,  et  si  quid  aliud  tale  in  prophetis 
scriptum  est.  Verumtamen  illi  Jacob  et  spiriiaH 
Israel,  cum  ad  Ecclesiam  primitivorum  ascenderiot, 
nullus  exxquabitur,  nullus  admiscebitur , etiamsi 


men  quid  eausx  sit , quod  non  maledicat  Dominus  ^ islx  gentes  secundum  dicta  prophetica  fuerint  ro· 

siitutx.  Nisi  enim  insertus  fuerit  ramus  oleastri,  et 
secius  factus  fuerit  radici  pinguedinis  olivx  *,  quo- 
modo potest  sociari  et  conjungi  ad  Jacob,  vel  Israel, 
cum  sine  ista  radice  nec  Jacob  quisquam  possit 
appellari,  nec  Israel  ? Neque  ergo  ex  Jacob  vel  Israel 
si  quis  peccat , Jacob  dici  vel  Israel  poiest , neqoe 
ex  gentibus  si  quis  ingressus  fuerit  Ecclesiam  Do- 
mini , inter  gentes  ultra  reputabitur  * : c Quis  in- 
vestigabit semen  Jacob  ? ei  quis  dinumerabit  plebem 
Israel  ? » Simile  est  hoc  illi  quod  scriptum  esi 
quia  c eduxit  Deus  Abraiiam  foras,  ei  nitei : Re- 
spice ad  cxlum,  et  dinumera  stellas,  si  potes  dioo- 
merare  eas,  el  ait : Ita  erit  semen  tuum.  Et  credi- 
dit Abraham  328  Deo , et  repulaium  est  ilC  ad 


iacob,  neque  Israel , ab  ipso  nihilominus  Ralaam, 
imo  a verbo  quod  posuit  Deus  in  ore  ejus , diligeii- 
tiiis  audiamus  : t Quoniam  de  verticibus,  inquit*, 
montium  intuebor  eum , et  a collibus  inielligam 
eum.  » Quia , inquit , in  excelsis  montibus  et  altis 
collibus  positus  est  Israel,  hoc  est,  in  edita  vita  et 
ardua , ad  quam  contuendam  ei  intelligeudatn  non 
facile  quis  idoneus  flat,  nisi  ascendat  ad  eminentem 
el  excelsam  scientiam ; idcirco,  inquit,  tion  ei  ma- 
ledicit Deus.  Est  enim  vita  ejus  alta  el  prxcelsa, 
non  hiimilis  et  dejecta.  Quod  tamen  non  inibi  vide- 
tur quia  de  illo  Israel,  qui  secundum  carnem  Israel 
est,  dixerit  : sed  de  illo,  cujus  super  terram  ambu- 
lantis conversatio  in  exio  est.  Ant  si  etiam  ad  illum 


populum  dicta  bxc  referenda  sunt,  recte  cum  dis-  D justitiam,  i El  Abraham  quidem , et  alios  quilibet 


tinctione  dicit,  c intuebor  et  inleiligain  ; i ut  futu- 
rum tempus  significet,  illud  sine  dubio  quando  om- 
nis Israel  ad  fidem  Christi  veniens  salvabitur  ei  a 
montibus  et  a collibus  intuebitur : ab  iis  sine  dubio, 
qui  excelsam  et  cxlestem  vitam  cousurgenies  ciini 
Christo  exercuerint  super  terras.  Sed  et  quod  dixit 
de  Jacob  quidem , c videbo  ; i de  Israel  autem, 

€ Hiielligam  , » etiam  hoc  aptissima  dislinciione 
suscipiendum  est : ut  aliud  ad  actus  visibiles,  aliud 
ad  invisibHem  fidem  atque  inteiiigibilem  scientiam 

^ Matih.  XXV , Ai.  * Maltb.  xxiii,  29.  * Luc.  vi , 

^ Hebr.  xii,  ti.  * Roin.  xi,  17.  * Num.  xxiii,  lU. 

XLV,  12. 

(fii)  Idem,  c spiritus  et  animas.  i 


hominum,  aut  etiam  angelorum  : et  fortassis  aoiem 
el  superiorum  virtutum  non  poterant  numerare 
stellas,  nec  semen  Abraham,  de  quo  scriptum  est: 
c Sic  erit  semen  iniim.  » Deus  autem,  de  quo  scri- 
ptum est  : c Qui  numerat  multitudinem  slelUmm, 
et  omnibus  eis  nomina  vocat , » et  qui  dixit  “ : 
c Ego  stellis  omnibus  mandavi,  » potest  investigare 
semen  Jacob , et  dinumerare  plebem  Israel.  Ipse 
enim  scit  solus  quis  vere  sit  Jacob,  et  quis  vere  sit 
Israel.  Non  enim  ad  eum  qui  in  manifesto  Jodxns 

24.  * Rom.  XII , 14.  * Num.  xxiii  , 9.  * ibid. 

Gen.  XV,  5,  6.  “ Psal.  cxlvii,  4.  ··  Isa. 


589  IN  NUMEROS  HOMIUA  XVI.  090 

est,  respicii ; neqye  ad  eam,  qaae  maBifoaie  in  carae  A lamen  et  populo  illi  aecunduin  ea  quae  supra 
esiciicunHMsfo;  sed¥idetilium,qui  inoccuiloltt-  diximus.  Non  enim  tam  ipsi,  quam  semen  eo- 
daeus  est  el  qui  circumcisus  est  corde,  non  carne,  rom  efficietur  sicut  semen  justorum,  eorum  sci- 
Jpse  ergo  est  solus,  qiii  dinumerare  potest  et  inve-  licet , qui  credentes  ex  gentibus  (62)  in  Gbristo 
siigare,  et  ipse  secundum  ineffabilem  et  incompre-  justifleati  sunt.  Unde  manifestum  est , quia  sicut 
bensibilem  sapientiam  suam  ad  illam  ccelestem  for-  Apostolus  dicit  c neque  circumcisio  aliquid  est, 
mam , quam  ipse  solus  scire  potest , posuit  etiam  neque  praeputium  , sed  ildes,  quae  per  cliaritatem 
istos  numeros,  quos  habemus  in  manibus  : in  qui-  operatur.  » Et  ideo  nemo  aut  circumcisionis  anti- 
bus praecipit,  ut  secundum  cognationes  suas,  el  se-  qoiiale  se  jactet,  aut  in  praeputii  novitate  glorietur. 
eondum  domos  familiarum  suarum,  ex  nomine  om-  Sed  ut  Apostolus  dicit  c probet  unusquisque  opus 
nes  masculi  per  capita  numerentur  a vigiiiti  annis  suum  , et  tunc  in  seroetipso  tantum  gloriam  habe- 
et  supra,  omnis  qui  ingreditur  in  virtute  Israel ; et  bit.  » Sic  denique  propheta  dicit  ** : Ecce  homo,  et 
colligitur  eorum  quidam  sacratas  numeros  de  quo  opus  ejus , et  merces  in  conspectu  Doniini  esse  di- 
jsm  superius,  prout  donavit  Dominus,  diximus.  Sed  citur,  ut  reddat  unicuique  secundum  opera  sua,  in 
Iste  numerus  tunc  demum  sacratus  est  et  placitus  Christo  Jesu  Domino  nostro , cui  est  gloria  et  im- 
Deo,  curo  ipso  prmeipiente  numeratur.  Si  autem  ^ perium  io  saecula  saeculorum.  Amen. 
comra  praeceptum  Dominivoluerit  aliquis  numerare,  HOMIUA  XVI. 

licet  ille  David  sit , licet  magnus  propheta,  contra  1,^  prophetia  alia  Bataam. 

legem  agit , et  arguitur  per  propheUm , et  patitur  p^ore  traclatu,  inquanlom  possibile  fuit,  pri- 
illa  quae  in  secundo  libro  Regnorum  legimus  seri-  „„  prophcii®  Balaam  explicare  tentavimos, 
pu  Solus  ergo  ipse  qui  numerat  multitudinem  Secundaro  nunc  propbeii»  initium  sumpsimus  (65), 
siellarum,  et  qui  omnia  meusura  el  numero  el  pon-  y|  gj  Dominos  aspirare  dignetur , etiam  de  hac  pro 
dere  produxit,  investigat  semen  Jacob  et  dinume-  viribus,  quae  occurrere  potuerint,  in  medium  pro- 
rai  plebem  Israel.  feramus.  Inconveniens  enim  mihi  visum  est,  qnam- 

A.  Post  h«c  quasi  de  semetipso  quaedam  pro-  vis  htee  difficilia  videantur,  interrumpere  tractatum 
pheure  videtur,  cum  dicit  ; c Moriatur  ani-  eorum,  quominus  de  singulis  quae  comprehendere 
Ilia  mea  inter  animas  jusloruro.et  fiat  semen  meum  possumus,  explicemus.  Igitur  Balach  rex,  veluli  al- 
sicut  semen  Justorum.  » Sed  hoc  quantum  ad  toni  tus , et  percussus  ex  iis  quae  contra  spem  diei 
personam  spectat  illius  Baiaam  , et  illius  Israel,  videbat  a Balaam,  benedictiones  (64)  enim  pro  ma- 
nec  facium  est,  iiec  fieri  potuit : non  enim  inter  q lediciionibus  audiebat,  ultra  non  ferens,  interrupit 
ipsos , sed  ab  ipsis  mortuus  est.  Magis  enim  , ut  verba  ejus,  el  ait  : i Quid  fecisti  mihi  ? Ad  ma- 
diximus,  ipsorum  personae  conveniet : qui  licet  in  ledieendos  inimicos  meos  vocavi  te , et  ecce  bene- 
praesenti  saeculo  vanus  populus  habeatur,  quia  sine  dixisti  benedictione.  » Non  tulit  rex  amarus  bene- 
gratia  est  Spiritus  sancti,  in  fine  tamen  saeculi  dictionum  dulcedinem,  sed  maledicta  quxrii, 
cum  plenitudo  geniium  introierit,  el  omnis  Ista  maledicta  deposcit.  Esi  enim  ex  cognatione  il- 
propbelhi  quae  de  Israel  dicitur,  in  spiritali  Is«  lius , ad  quem  dixit  Dominus  ” : i Maledictus 
raele  fuerit  impleta,  tunc  anima  ejus  morietur  cum  tu  ab  omnibus  bestiis  terrae.  » Sed  quid  ad  haec 
aniroabns  justorum.  Suscipiet  enim  in  se  fidem  329  respondit  ei  ille,  cui  verbum  Deus  in  ore  po- 
Christi,  ita  ul  et  ipsi  dicant^* : c Qui  in  Gbristo  suerat?  c Nonne  quaecunque,  inquit,  iqjecerit  Deus 
baptizat!  sumus , in  morte  ipsius  baptiiati  sumus,  in  os  meum,  haec  observabo  loqui  **?  i Ad  baec  Ba- 
Gonsepulti  enim  sumus  illi  per  baptismum  in  morte.  > lacii  putans  quia  perterritus  esset  Balaam  populi 
Et  iterum  < SI  enim  commorimur,  et  conregna-  Israeliiici  multitudine,  et  idcirco  non  fuisset  ausus 
bimus.  » Et  sic  vere  complebitur  iiuelligibili  Balaam,  proferre  maledicta,  mutationem  sibi  loci  credidit 
ut  moriatur  anima  qjus  ititer  animas  Justoriiro.  profuturam,  el  ait  ad  eum  : c Veni  adhuc  roecum 

Quod  autem  dicit  , c ut  fiat  semen  meum  sicut  D ΐή  locum  alium  de  quo  totum  non  videas  eum,  sed 

semen  justorum,  » posset  quidem  et  de  illo  Balaam  partem  aliquam  ejus  videas,  omnes  autem  non  vi- 
inteiligi , secundum  hoc  quod  magi  illi , qui  de  ori-  deas,  et  maledic  inibi  eum  inde  » Demens  qui 
ente  venientes  primi  adorare  venerunt  Jesum , de  Israeliticam  gratiam  loci  objectione  crederet  posse 
semine  ejus  esse  videantur , sive  per  successionem  celari,  et  qui  nesciret  quia  non  potest  abscondi  ci- 
generis,  sive  per  disciplinae  traditionem.  Evidenter  vitas  super  moutem  posita  Et  assumpsit,  inquit, 
enim  constat  illos  agnovisse  sleliam  , quam  prapdi-  eum  in  speculam  agri  in  verticem  montis  caesi,  et 
xerai  Balaam  orituram  in  Israel,  et  sic  venisse  , et  construxit  ibi  septem  aras,  et  imposuit  viiuliim  et 

adorasse  regem  qui  natus  est  in  Israel.  Conveniet  arietem  super  aram,  et  dixit  Balaam  ad  Balach  : 

‘•lIReg.  XXIV.  Nuiii.  xxiii,  10.  Roro,  vi,  5,  A.  *·  II  TIm.  ii , 11 ,12.  ‘^Num.  xxiii,  10.  G.tI. 
V,  6.  Gal.  VI,  4.  **  Isa.  Lxn«  11.  Nuiii.  xxui,  ii.  **  Geii.  iii,  14.  ··  Num.  xxiii,  12.  ibid. 
13.  « Mauh.  V,  14. 


(B2)  In  antea  editis  deesi  t ex  gentibus , » quod  c quae  occurrerint,  in  medium  proferamus.  i 
iopplelur  e codice Corbeiensi.  (64)  Idem  , i benedictiones.  > Alias,  i beaedi- 

(65)  Ms.  Corbeieiis.  c sumemus,  i et  paulo  post,  clioiiem.  i 


Wl  0RI6EN1S  692 

Affsisie  ad  sacriflcium  Hnim,  ego  vero  pergam  per-  A habeas  talem  opinionem  de  Deo,  ni  potes  eum  esse 
conlari  Deum.  Et  occurrit  Deus  ipsi  Balaam,  et  in-  sicut  hominem,  qui  in  iis  qu»  loquitur,  fnisinn 

jecit  Terbum  in  os  ejus,  et  dixit, » sine  dubio  Deus : possit,  fiomines  enim  multis  occasionibos  et  tiliis 

€ Gontertere  ad  Balach,  et  liaec  loqueris.  At  ille  impediuntur,  ne  verum  sit  quod  loquonlur.  Aai 

(hoc  est  Balach)  stabat  juxta  holocaustomata  sua,  irati  enim  loquuntur,  et  ira  cessante  frustra  locali 

et  omnes  principes  Moab  cum  illo.  Et  dixit  ei  Ba-  sunt : aut  metus,  aut  cupiditatis,  aoi  jaciantic 

lach;  Quid  locutus  est  Dominus  ··?  » Res  quidem  gratia,  aliisque  horum  similibus,  ei  utiqoe  fnistn 

proranis  sacrificiis  gerebatur,  el  divinatio  magica  erit,  et  vanum  omne  quidquid  vitio  dominante  locati 

arte  requirebatur  (65)  : volens  tamen  Deus  ibi  sunt.  Deus  autem,  in  quo  nulla  esi  passio,  nollafragilh 

abundare  gratiam,  ubi  superabundavit  peccatum  ·^  tas,  omne  quod  dixerit,  procausarum  meritis  dicit:  et 

adesse  dignatur,  nec  refugit  ab  iis,  quae  non  se-  ideo  nunquam  frustrari  potest,  quia  quod  ratione pro- 

cundum  Israeliticam  disciplinam»  sed  secundum  fertur,carere non  potest  ratione:  c Non  ergo Deιt^si^ 

gcniillnro  gerebantur  errorem.  Adest  autem  noi.  ut  homo,  qui  frustra  loquatur,  neque  sicut  filius  homi- 

sacrificiis,  sed  in  occursum  venienti,  et  ibi  dat  ver-  nis  lerrelur, » vel  (ut  in  aliis  exemplaribus  legimos) 

bnm  suum,  atque  ibi  mysteria  futura  praenuntiat,  ^ i neque  sicut  filius  hominis  terret,  i In  hominibus  ic- 

obi  maxime  fides  et  admiratio  gentilium  pendet,  ui  terdum  sententiam  mutat  terror,  Deus  autem  qui  supra 

qui  nostris  nolunt  credere  prophetis,  credant  divi-  omnia  est,  a quo  terreri  potest,  ut  sententiam  me- 
nis et  vatibus  suis.  tei?  Si  vero  secundum  hoc  accipiamus,  [quod  ia 

2.  € Et  assumens,  Inquit,  parabolam  suam  di-  aliis  exemplaribus  diximus  lectum,  hoc  esi,  t ne- 
xit. » Per  parabolam  ergo  dicit  Balaam:  i Surge  que  sicut  filius  hominis  terret;  » illud  videbitor 

Balach,  et  audi,  auribus  percipe  testis  fili  Sephor.  dici,  quod  homines  quidem  interdum  pro  Jactantia 

Non  sicut  homo  Deus  frustratur,  neque  sicut  filius  terrores  faciant  et  minas,  etiam  iis  nonnunquam, 

hominis  terretur.  Ipse  eum  dixerit,  non  faciet?  lo-  quibus  nocere  non  possunt;  Deus  autem  non  lerrei 

quetur  ei  noit  permanebit?  Ecce  ad  benedicendum  ila  homines,  quasi  qui  punire  non  possit,  et  siicr- 

assumptus  sum,  benedicam,  et  non  avertam  eam.  ret,  ratione  terret.  Terret  enim  ut  corripiat  boini- 

Non  erit  labor  in  Jacob,  neque  videbitur  dolor  in  nem  in  auditionis  tribulatione,  iii  verbo  commina- 

Israel.  Dominus  Deus  suus  cum  ipso,  praeclara  tioiiis  deterritus  emendet  se  qui  male  agit,  ncc  per- 

principum  cum  ipso  sunt.  Deus  qui  eduxit  eum  ex  veniat  ad  eum  ipsa  vindicta  male  gestorum  saoram. 

iBgypto,  sicut  gloria  unicornis  ejus.  Non  enim  erit  Non  ergo  ita  Deus  terrei  ut  homo;  homo  enim  (otdixi- 

auguraiio  in  Jacob  neque  divinatio  in  Israel.  In  C mus)  pro  jactantia,  Deus  vero  pro  emendatione  lentu 
tempore  dicetur  Jacob  et  Israel,  quid  perficiet  Deus.  4.  Post  haec  ait : c Ipse  eum  dixerit,  non  faciei? 
Ecce  populus  sicut  catulus  leonis  exsurget,  el  sicut  loqueiur,  elnon  permanebit  *‘?  i Sic  legendus  est 

ico  exsultabit,  non  dormiet  donec  comedat  praedam,  locus,  quasi  interrogantis  affecta  dicat : Ipse,  boe 

et  sarigufnem  vulneratorum  bibat*'.  » Haec  est  est,  Deus,  quod  dicit,  nonne  et  faciet  ? et  qux  ken- 

continentia  secundae  prophetiae  in  verbis  Balaam.  tus  fuerit,  nonne  permanebit  in  eis?  Com  utique 

Videamus  ergo  primo  hoc  ipsum  quod  ait  : c Ex-  homines  non  faciant  quae  dicunt,  et  vitio  humans 

surge  Balach,  et  audi  **·  > Si  enim  in  superioribus  fragilitatis  in  iis  non  permaneant  quae  loquuntur  : 

non  dixisset  quia  staret  juxta  holocaustum  suum,  mutabilis  330  homo,  Deus  vero  Immuta- 

non  videretur  magnopere  requirendum  cur  dixerit:  bilis.  Sed  potest  aliquis  occurrere,  et  dicere  : Qoo- 

€ Exsurge  Balach.  i Nunc  autem  cum  hortetur  ex-  modo  ergo  non.  permansit  Deus  in  iis,  qus  loaitus 

surgere  eum,  quem  nuper  dixerat  stare,  non  otiose  est  de  Ninive  ut  post  triduum  siibverierelar  **? 

praetereundus  sermo  propheticus.  Quod  ergo  ait  in  Neque  in  iis  quse  loculus  est  de  David,  obi  iribus 

superioribus,  quia  staret  ad  holocaustum  suum,  diebus  promissa  fuerat  mors,  ut  vastaret  popalum, 

designat  eum  non  recte  stare.  Stabat  enim  in  idolo-  et  intra  unum  diem,  et  usque  ad  horam  prandii 

lairia  positus,  el  stabat  quasi  inimicus  Dei,  quod  cessavit  *'?  El  videbitur  fortassis,  quia  haec  qoz 

magis  esset  non  stare,  sed  cadere.  Quasi  ergo  qui  per  interrogationem  dicuntur,  non  penitus  pro  deil- 

de  illo  statu  cadere  debuerit,  imo  et  qui  ceciderit,  nilo  accipienda  sint;  sed  talis  quaedam  figura  verbi 

ita  nunc  intellectu  prophetico  exsurgere  eum  jubet : sit,  quae  medium  aliquid  videatur  ostendere,  oon 

quippe  qui  per  hoc,  quod  stare  in  idololatria  visus  tamen  definitae  et  irrevocabilis  sententiae  declaret 

fuerat,  cecidisset.  Exsurgat  ergo  qui  talis  est,  ex-  affectum  : quo  temperantius  aliquid  dictum  videatur 

surgatflde,  clefiiciaiur  testis:  si  quidem  convene-  in  eo  quod  scriptum  est,  c Ipse  cum  dixerit,  noniie 

tur,  testis  fidei;  si  vero  permanet  infidelis,  ut  sit  faciet?  » quam  si  scriptum  esset,  Ipse  cum  dixerit, 

testis  condemnationis  suae.  omnimode, faciei.  Sed  recenseamus  et  ipsa  Scripturae 

5.  Sed  quid  est  quod  ei  annuntiat,  videamus  : loca,  quae  vel  in  Jona  vel  in  Regnorum  libiis  posi- 

« Non  sicut  homo,  inquit,  Deus  frustratur,  neque  la  sunt,  ne  forte  el  ibi,  ut  moris  est.  Scripturae  di- 

sicut  filius  hominis  terretur  ipse  "·  t Non,  inquit,  vinae  secreti  aliquid  habeant.  Scriptum  est  ergo  in 

··  Num.  xxm,  14-17.  Rom.  v.  20.  “ Num.  xxiii,  18-24.  ··  ibid.  18.  ··  ibid.  i9.  »*  ihid. 

·*  Jon.  III.  ··  II  Reg.  xxiv. 

165)  Idem,  i geritur,  el  divinatio  magica  arte  perquiritur.  > 


m 


m m NUMEROS  HOMILIA  λΥΙ. 

Joiia  : c El  factam  est  Terbum  Domini  ad  Jonam  A Moysee  propria  anctoritale  mandavit : quod  Domi- 

fiiiiiin  Amathi  dicens  : Surge»  et  vade  in  Niniven  nas  in  Evangeliis  evidenlissima  distinctione  secer* 

ciTiiaiem  magnam,  et  pnedica  in  ea,  quia  ascendit  nit,  eam  dicit  de  repudio  mulieris  interrogatos,  quia 

clamor  malitiae  ejas  ad  me.  » Et  posieaquam  prae-  < ad  duritiam  cordis  vestri  i scripsit  vobis  haec 

ceptum  est  ceto,  e(  ejecit  Jonam  in  terram,  iterum  Moyses,  c ab  initio  autem  non  fuit  sic  Qoi  enim 

scriptum  est  ** : c Et  factum  est  verbum  Domini  ad  fecit  hominem,  masculum  et  feminam  fecit  eos,  » 

Jonam  secundo,  dicens : Surge,  et  vade  io  Niniven  et  benedixit  eos,  < et  dixit : Propter  boc  relinquet 

dvitaiero  magnam,  et  praedica  in  ea  secundum  prae-  homo  patrem  suum,  et  matrem  suam,  et  adhaerebit 

dicationem  quam  ego  locutus  sum  ad  te.  > Et  Jonas  uxori  suae,  et  ambo  erunt  in  carne  una  i Ei  ad- 

qoideni  i praedicavit,  et  dixit  : Adhuc  tres  dies,  i dit : < Quod  ergo  Deus  conjunxit,  homo  non  sepa- 

vel  (ut  Hebraei  habere  se  scriptum  dicunt)  < adhuc  ret  i Vides  ergo  cl  hic  Deum  quidem  non  prae- 
quadraginta  dies,  ei  Ninive  destruetur.  Viri  autem  cepisse,  nec  fieri  voluisse  divortium;  Moysen  vero 

Ninivitae  crediderunt  in  Deo,  et  praedicaverunt  je-  propter  duritiam  cordis  Judaeorum  scripsisse  dan- 

jiiniitm,  ei  induerunt  se  ciliciis,  a minore  usque  ad  dum  esse  repudium.  Ostendit  haec  ei  Paulus  in  Iit- 

majorem  ipsorum.  i Et  post  pauca  ; « Et  vidit  Deus,  teris  suis  cum  dicit  de  quibusdam  : c Dominusdicit, 

inquit  **,  opera  eorum,  quia  conversi  sunt  a viis  B et  non  ego  i Et  de  aliis  : c Haec  autem  ego  dico, 

suis  malis,  et  poeniiuil,  » vel  (ut  in  aliis  exem-  non  Dominus  i Et  iterum  in  aliis  : c Praeceptum 

plaribus  legimus)  c deprecatus  est  Deus  super  ma-  Domini  non  habeo,  consilium  autem  do^.  » Et  ite- 

liiiam  quam  loculus  est  facere  eis,  et  non  fecit. » nim:  < Quae  loquor,  non  loquor  secundum  Deum  ^*.i 

Observa  igitur  in  iis  quae  assumpsimus  de  propheta  Unde  similiter  etiam  in  caeleris  prophetis  aliqua 

quod  non  Inventiur  in  sermonibus  Dei  quibus  ad  quidem  Dominus  locutus  est,  et  non  prophetae, 

prophetam  locutus  est,  dicturo,  quia  < adhuc  tres  uHu  vero  prophetae,  et  non  Dominus,  et  sic  vide- 

dies,  et  Ninive  destruetur;  i sed  Jonas  cum  ingre-  objectio  intentata  dissolvi,  cum  iion  taro  sua, 

deretur,  inquit  i civitatem  qiiasi  iter  dierum  quum  prophetae  verba  Dominus  revocat,  ac  mutat 
trium,  ipse  dixit,  quia  adhuc  tres  dies,  el  Ninive  melius.  Sed  magis  arbitror  absolutionem  priorem 
subverletor;  i ut  sermo  iste,  qui  scriptas  est,  et  lotius  Scripturae  sensibus  convenire,  et  illis  praeci- 

nonest  factus,  a Jona  potius,  quam  a Deo  prolatus  poe  dictis,  quibus  patiens  et  multae  misericordiae, 

esse  videatur.  Sed  et  de  secundo  libro  Regnorum  ot  peenitens  super  malitias  dicitur  Deus  : vel  lia 

proferainas  quae  scripta  gtinl,  ubi  cum  David  po-  maxime,  quae  generaliter  ab  Jeremia  pronuntiantur, 
piiloro  niHiieraseet,  i factum  est,  inquit  verbum  ^ io  quibus  evidenter  ostenditur  pro  mullis  misera- 
Domini  ad  Gad  prophetam  videntem  dicens  : Vade,  ^ Honibus,  et  Incomprehensibili  bonitate  sua  Deus  dl· 
et  loquere  ad  David.  Haec  dicit  Dominus:  Tria  ego  oere,  et  non  facere,  loqui,  et  non  permanere.  Ait 

levabo  super  le,  elige  tibi  ex  iis  unum,  quod  faciam  ergo  per  Jeremiam  Deus  : c In  finem  loquar,  i hoc 

libi.  Et  introivit  Gad  ad  David,  et  denuntiavit  ei  est,  ex  definito  loquar  c super  gentem,  et  super  re- 
dicens: Aut  veniet  tibi  tribus  annis  fames  super  gnum,  ut  auferam  eos,  el  disperdam.  Etsiconver- 

terrain  tuam;  aut  tribus  mensibus  ut  fugias  ante  latu r gens  illa  a malitiis  suis,  poenitebo  331 

inimicos  tuos,  qui  lepersequenlur;  aut  triduo  mors  omnibus  malis  quae  cogitavi  facere  eis,  et  in  finem 

flat  Iu  terra  tua.  Nunc  ergo  scito,  vide  quid  respon-  loquar  super  gentem  et  regnum,  ut  reaedificem  eos, 

deam  ei,  qol  me  misit.  Et  dixit  David  ad  Gad  : An-  ot  replantem  : el  si  fecerint  mala  in  conspectu  meo, 

gustiae  inibi  sunt  undique  valde.  Sed  incidam  in  ^'l  audiant  vocem  meam,  poeiiitebit  me  de  om- 
luanus  Domini  magis,  quia  multae  miserationes  ejus  nibiis  bonis  quae  locutus  fueram  ut  facerem  cis.  » 

suiu,  et  in  manus  hominum  non  incidam.  Et  dedit  Quomodo  ergo  possumus  iis,  quae  absolute  per  Je- 

Dominos  in  Israel  mortem  a mane  usque  ad  horam  remiam  dicta  sunt,  praeferre  illa  quae  suspense  per 

prandii,  et  mortui  sunt  de  populo  aDaii  usque  Ber-  Balaam  dicuntur  : nisi  quia  negUgentibns  et  con- 

sabee  septuaginta  millia  virorum.  Et  extendit  an-  D tompioribus  illa  confirmanda,  haec  vero  a perfectio* 
gelus  Dei  manum  suam  in  Jerusalem,  ut  corrumpe-  ribus  secretius  advertenda  suut? 
ret  eam·  el  deprecatus  est  Dominus  super  malitiam,  5.  Sed  post  haec  Balaam  : i Ecce  inquit^*,  ad 
et  ait  ad  angelum  qui  exterminabat  populum : Satis  benedicendum  assumptus  sum,  benedicam,  et  non 

est,  remitte  manum  tuam.  i Observa  ergo  quomodo  avertam  eam.  > Ad  benedicendum  Balaam  assum- 

nec  in  lis  tribus  comminationibus  Deus  invenitur  plus  est,  non  a Balach,  sed  a Deo,  qui  injecit  ver- 

<le  morte  dixisse  trium  dierum.  In  verbis  enim  Gad  bum  in  os  ejus,  quo  populum  benediceret,  et  hanc 

positum  esi,  non  in  mandatis  Domini : et  non  sem-  benedictionem  non  avertit.  Nec  enim  potest,  etiamsi 

per  ea  quae  per  prophetam  dicuntur,  quasi  a Deo  velit,  verbum  Dei  humana  lingua  convertere.  Post 

dicta  suscipiuntur  (66).  Denique  el  per  Moysen  baec  : c Non  erit,  inquit  labor  in  Jacob,  neque 

quidem  inulta  locutus  est  Deus,  aliquanta  tamen  et  videbitur  dolor  in  Israel.  » Aperte  in  istis  sermoni- 

·♦  Jon.  XI,  a.  »·  Jon.  m,  4,  2,  4,5.  »·  ibid.  10.  ibid.  4.  “ II  Reg.  xxiv,  11-16.  Mallh.  xix, 
8.  *·ί6ίϋ.  4,  5.  *‘  ilml.  6.  1 Cor.  vii,  10.  ibid.  12.  ^ ibid.  25.  ^ II  Cor.  xi,  17  ier. 

XVIII,  7-10.  Num.  xxiii,  20.  “ ibid.  21. 

(66)  Alias,  i dici  suscipiantur.  » Sed  ms.  ut  in  nostro  textu.  . 


eos  ORIGENIS 

bu8  futurse  vii»  deuuniial  etoiam.  Quis  enim  esi,  A esi  gloria  unicornis.  Sic  enim  et  ipse  In  EranfelM 

qui  banc  vtiam  sine  labore  ei  dolore  iranscurral?  Dominus  dicii  : c Paler,  da  illis,  uisieai  ego  et  la 

Mec  si  Petrus  aliquis,  aut  si  Paulus  sit.  Quomodo  unum  sumus , ila  et  isti  in  nobis  unum  «at  i 

non  in  labore  et  dolore  est  cum  ter  virgis  caeditur,  £l  Ideo  similis  gloria  dabitur  Israeli,  sicut  eel  glo· 

semel  lapidatur,  ter  naufragium  facit,  in  profundo  ri.i  unicornis,  maxime  cum  transformabit  corpm 

maris  die  aenocteest,  aliaque  innumera  perpetitur,  humilitatis  nostrae  conforme  corpori  gloriae  sm 
quae  de  laboribus  suis  ac  doloribus  scribit  Sed  7.  < Non  erit  auguratio  in  Jacob,  neque  dmnaiio 
ibi  istud  complebitur,  ubi  dictum  est  : t Aufugiet  in  Israel.  In. tempore  dicetur  ad  Jaeob  el  Israd 
dolor,  et  irisiitia,  el  gemitus  **.  i Quod  tamen  non  quid  perficiet  Deus  » Igitur  quoniam  visum  ett 
.Ί0  omnes,  sed  ad  eos  tantum,  qui  meritis  Jacob  et  jam  nobis  diligentius  de  singulis  quibusque  disca* 

Israel  fuerint,  refertur : ut  fuit  ille  pauper  Lazanis,  tere,  non  videbitur  absurdum,  si  etiam  quid  sii  ae- 
qui praesentem  quidem  vitam  in  labore  ac  dolore  guralio , vel  divinatio,  quoniam  quidem  piacuii 

transegit,  ibi  autem  dicitur  ad  divitem : < Memento,  Scripturae  commemorare  de  iis,  ne  quis  forte  igno- 

fili,  quia  tu  recepisti  bona  in  vita  tua,  et  Lazarus  ranter  in  haec  incidat,  requiramus.  Videtur  ergo 

similiter  mala.  Nunc  autem  hic  requiescit,  lu  vero  mihi  futurorum  praescientia  quantum  ad  ipssmrem 

cruciaris  i Ille  ergo  est  Israel,  et  Jacob,  in  " speci.^it,  medium  quiddam  esse,  id  est  neque  pro- 
quem  non  venit  labor,  el  dolor.  Dives  autem  ille  prie  bonum,  neque  proprie  malum  : quandoquide· 

erat  quidem  et  ipse  secundum  carnem  Israel,  dici-  potest  interdum  etiam  a parte  diaboli  ad  homiM· 

tur  enim  ei,  quia  fratres  sui  habent  leges  el  pro-  notitiam  iulurorum  venire  praescientia.  Sine  dubio 

pbetas,  audiant  illos”*;  sed  quia  non  erat  secundum  au  lem  cuin  tempus  et  opporiuiiilas  poscit,  el  vo- 

spiritum  Israel,  ideo  venit  super  illum  labor  el  dolor,  luntas  Dei  fuerit,  datur  etiam  a Deo  per  prophetas 

d.c  Dominus  Deus  suus  cum  ipso,  praeclara  prin-  hominibus  praescientia;  et  ideo  diximus,  quia  neque 

cipum  cum  ipso  sunt  **.  » Nunquam  enim  Israel  proprie  bonum  dici  potest,  quod  aliqnaodo  a nab 

suum  deserit  Deus.  Quorum  autem  principum  prae.·  venit;  neque  proprie  malum,  quod  aliquando  a Des 

clara  cum  ipso  Israel  sint,  videamue.  Praeclara  descendit.  £i  quamvis  de  boc  abundanter  etiam  ex 

principum,  potestas  est,  principatus  el  regnum.  Scripturis  divinis  exempla  suppeditent,  auffioete 

Verum  quoniam  sunt  et  aliqui  principes,  qui  de  tamen  credimus  si  utamur  eo,  quod  in  Regoonin 

principalu  suo,  vel  pellendi,  vel  Jam  forte  depulsi  libro  scriptum  legimus : ubi  arca  Del  ab  Allophylis 

sunt,  et  in  locum  ac  principatum  eorum  introdii-  capta  est,  ei  deducia  in  Azoium,  el  ibi  c introdu- 

cendi ii,  qui  vere  Israelilae  sunt,  praeclara  illa  om-  £ xerunt,*  inquit  **,  eam  in  domum  Dagon,  et  inveo- 
nia,  quae  habuerunt  in  coelis  illi  principes,  qut  non  tus  est  Dagon  recidisse  pronus  in  terram  aotearcaa 

servaverunt  principatum  suum , sed  dereliquerunt  testamenti  Domini.  £t  gravata  est  manus  Domini 

aeterna  domicilia,  Israel  iste  et  Jacob,  qui  collucla-  super  Azotos,  et  dissipavit  eos,  et  percussit  eos  ia 

tus  esi  et  vicit,  accipiet,  et  siccum  ipso  urum  prae-  natibus.  > Post  baec,  inquit,  ingressa  est  arca  ia 

rlara  principum.  i Deus  qui  eduxit  eum  ex  iEgyplo  Accaron,  et  miserunt  Acearonienses,  et  congrega- 

sicut  gloria  unicornis  ei  i Eductus  est  ille  qui-  verunt  omnes  Satrapas  Allopbylorum,  f el  cougra- 

dem  Israel  de  iEgypto  ista  terrena,  hic  autem  spi-  gaveruiit  sacerdotes  et  divinos  suos  dicentes  : Qsid 

ritalis  Israel  de.d£gypio  saeculi,  et  de  potestate  te-  faciemus  332  ^rcae  Domini?  Indicate  nobis  qno- 

nebrarum,  et  est  gloria  ejus  tanquam  unicornis,  modo  reiniiiamus  eam  in  locum  suum.  Responde- 

Unicornts  quidem  fertur  esse  animal  eo  habitu  for-  nint  sacerdotes  et  divini : Si  remittitis  arcam  D<^ 

malum,  quo  nominis  ipsius  designat  indicium.  Quod  iniui  Dei  Israel,  nolite  eam  dimittere  inanem»  sed 

animal  frequenter  in  Scripturis  divinis  positum  le-  dantes  dabitis  ei  pro  delicio,  et  tunc  sanabimiai 

gimus,  aed  praecipue  apud  Job  ””  Dei  ipsius  vocibus  et  innotescet  vobis.  Sin  autem,  non  discedet  rnaam 

potentia  ejus  et  virtus  exponitur,  iii  quibus,  ut  in  ejus  a vobis  **·  » Et  post  pauca  : c Et  nunc,  in- 

quamplurirois,  Christus  iiitelligitur  designari.  El  in  D quit  facite  carrum  novum,  duas  vaccas  foetas 

Scripturis  divitiis  cornu  pro  regno  positum  saepe  assumite,  quibus  jugum  non  est  impositum,  et  Jbb- 

reperimos,  sicut  ei  propheta  dicit  : c Qualuor  au-  giie  vaccae  ad  carrum,  et  foetus  earum  retro  abdu- 

lem  cornua,  quatuor  regna  sunt  » Sub  nomine  cite  ad  domum  : et  assumite  arcam  Domini,  ei  im- 
itaque  unicornis,  in  Christo  hoc  videtur  ostendi,  ponite  eam  super  carrum,  M vasa  aurea  qu«  obie- 

quia  omne  quod  est,  unum  ejus  cornu  est,  boc  est  listis ‘ei  pro  delicto,  simul  ponite  super  carrum,  et 

unum  regnum  ejus.  Omnia  enim  Pater  subjecit  omnia  sancta  ejus : et  dimittite  eam,  et  vadat : 

sub  pedibus  ejus  usquequo  el  novissimus  iitimi-  et  videte,  siquidem  vadit  per  viam  suam  et  ad  fines 

cus  destruatur  mors,  et  lanquam  unicornis  unum  suos  ascendit  in  Bethsamis,  ipsa  nobis  fecit  mab 

omnioin  regnum  teneat  Christus,  quia  sicut  seri-  baec  magna.  Si  autem  non  vadit  Ubie,  sciemus  qub 

ptum  est : i Regni  ejus  non  erit  finis  **.i>  Erit  ergo,  manus  ejus  non  contigit  nos,  sed  fortuitu  baec  nolds 

inquit,  ei,  boc  est  Israeli  illi  spiritali,  gloria,  sicui  acciderunt,  i Observa  ergo  in  iis,  quomodo  aacer- 

*·ΙΙ·€θΓ.  XI.  *·  Isai.  XXXV,  10.  Luc.  xvi,  25.  “ Ibid.  29.  “ Num.  xxiii,  21.  *\ibid.  "J^ 

ixxix,  9.  ··  Daniel.  VIII,  22.  I Cor.  xv,  20.  Lue.  i,  55.  Joan,  xvii,  21.  ··  Pbilipp.  lU, 

“ Num.  xxin,23.  ®*  I Reg.  v,  2,  5,  tO.  I Rcg.  vi,  2,  5,  el  seqq.  ibid.  7 et  seqq. 


IN  NUMEROS  HOMILIA  IVI. 


e97 


m 


dotes  et  divini  caneam  malonim,  quae  acciderant 
Allopbylie,  ntrum  ex  manu  Dei,  et  pro  are»  injuria 
Teiierit»  an  fortuitu  acciderit,  propositis  contem- 
phiitiir  indiciis,  dicentes : c Si  per  viam  suam  ad 
fines  suos  ascendit  in  Belhsamis  , ipsa  nobis  fecit 
liaec  mala  **·  i Denique  in  sequentibus  refertur : 
I Et  ciim  imposuissent,  inquit  arcam  Domini 
super  carrum,  direxerunt  boves  in  via,  contra  viam 
qitse  ducit  Betbsamis,  et  non  declinavenint  ad  dex- 
tram, aut  ad  sinistram.  » Quis  ergo  in  bis,  si  dili- 
genter inspicia!  (67),  praescientiam  hanc  quse  de 
boum  directione  praedicta  esi,  vel  forluilam  dicat, 
vel  aliqua  ane  compositam,  et  non  operatione 
quadam  daemonum  mliiislralam,  qui  pertimuerint 
arcae  Domini  virtutem ; qua  non  solum  aflligebantur, 
et  puniebantur  Allopbyli,  verum  et  cuUns  ipse  dae- 
monum destruebatur  , ulpote  simulacris  eorum , 
templisque,  ad  ingressum  arcae  Domini  corruenti- 
bus? Est  ergo  talis  quaedam  in  ministerio  praescien- 
tiae operatio  daemonum,  quae  artibus  quibusdam  ab 
irs,  qui  se  daemonibus  mancipaverint,  colligitur,  et 
nunc  per  eas  quas  sortes  nominant,  nunc  per  ea 
quae  auguria  appellant,  nunc  etiam  ex  contemplatione 
fibrarum,  quae  extispicia  vocant,  aliisqne  horum 
similibus  praestigiis  comprehendi  videtur,  et  Intel- 
ligi.  Quae  artes  in  tantum  ad  decipiendum  genus 
hominum  profecerunt,  at  etiam  justissimi  Exeebiae 
filius  Manasse  hoc  errore  deceptus,  aedificaverit  (ut 
Scriptura  dicit)  i altare  omni  exercitui  coeli  in 
uiraqoe  donto  Domini  » Hunc  autem  esse  arbi- 
tror exercitum  coeli,  quem  Paulos  spiritales  nequi- 
tias in  coelestibus  positas  scripsit  Nisi  ergo  mul- 
lum in  iis  artibus  et  deceptionis  esset  et  erroris, 
non  puto  tanti  viri  filium  in  lege  Domini  educatum, 
in  illas  impietates  potuisse  corruere,  quae  in  quarto 
Regnorum  libro  de  eo  scriptae  referuntur.  Ait  enim: 
I Et  sortiebatur,  et  augurabatur,  et  fecit  τεμένη, et 
traiisducebat  filios  suos  in  igne,  ei  praescios  abun- 
dare fecit,  ut  faceret  malignum  in  conspectu  Do- 
mini, et  exacerbaret  eum  » Talia  ergo  erant  qii» 
peccabat,  de  quibus  dici  possit,  quia  iu  omni**  vir- 
tute, signis  et  prodigiis  mendacibus  flerent, *Mtaut 
deciperentur  ellam  electi.  Deceptus  est  enim  per 
eum  et  populus,  ut  faceret  malignum  in  conspecta 
Domini  super  gentes  illas,  quas  exterminaverat 
Deus  a facie  filiorum  Israel.  Sed  et  in  secundo 
libro  Paralipomenon  similia  nihilominus  de  Ma- 
nasse scribuntur  : c Et  fecit,  inquit  **,  lucos,  et 
adoravit  omnem  iiiiUliam  coeli,  et  servivit  eis,  et 
construxit  altaria  in  domo  Dei  ubi  dixit  Dominus  : 
In  Jerosalem  erit  nomen  meum  in  aeteruuro,  et  ibi 
instruxit  altaria  omni*magiiificeniiae  coeli,  in  amba- 
bus domibus  Domini.  Et  ipse  traiisducebat  filios 


suos  in  ighe  in  Gehennom,  et  sorliebator,  et  ma- 
leficia faciebat,  et  augurabatur , et  fecit  ventrilo- 
quos, incantatores,  et  multiplicavit  ut  faceret  ma- 
lignum in  conspectu  Domini,  iii  exacerbaret  eum.  i 
Httc  ergo  omnia,  id  est,  sive  auguratio,  sive  exU- 
spicitim,  sive  quaelibet  immolatio,  sive  etiam  sorti- 
tio, aut  qiiicunque  motus  avium,  vel  pecudum,  vel 
inspectio  quaecunque  fibrarum,  ul  aliquid  de  futuris 
videantur  ostendere,  in  operatione  daemonum  fleri 
non  dubito,  dirigentium  vel  avium,  vei  peeudum, 
vcl  fibrarum  motus,  aut  sonium,  secundum  ea  si- 
gna quae  docuerunt  iidem  daemones  observari  ab  iis, 
quibus  artis  hujus  scientiam  tradiderunt.  A quibus 
omnibus,  is  qui  homo  Dei  est,  et  in  portione  Dei 
numeratur,  penitus  esse  debet  alienua,  nec  aliquid 
in  iis  habere  commune,  quae  occultis  (68)  machinis 
daemones  operantur : ne  forte  rursns  per  haec  daemo- 
nibus societur,  atque  eorum  spiritu  et  virtute  re- 
pleatur, et  ad  idolorum  cultum  denuo  reparetur. 
Haec  enim  omnia  religio  nostra  divina  et  coniestis 
abjurat,  in  Levitico  quidem  aperta  lege  designans, 
et  dicens:  < Non  divinabitis,  neque  augurabimini**.» 
Et  post  pauca  : c Non  sequemini,  inquit,  ventrilo- 
quos, nec  adjungemini  ad  incantatores,  iii  contami- 
nemini in  eis,  ego  Dominus  Dens  vester  **.  » Et  ite- 
rum in  Deuteronomio : c Si  autem  tu,  inquit**,  in- 
troieris in  terram  quam  Dominus  Deus  tuus  dabit 
tibi,  non  discas  facere  secundum  abominationes 
gentium  illarum,  non  inveniatur  in  te  qni  lustret 
filium  suum,  aut  filiam  suam  igni,  neque  divinans 
divinatione,  neque  sortiens  sortibus,  neque  maleficus, 
neque  incantator,  neque  ventriloquus,  neque  porten- 
torum inspector, neque  interrogans  mortuos.  Est  enim 
abominatio  Domino,  omnisqui  facit  haec.  Propter  istas 
enim  abominationes  Dominus  Deus  tuus  evertit  geiilee 
Istas  a conspectu  luo.  » In  quibus  omnibus  videtur 
ostendere,  333  quia  omnis  qui  in  iis  versatur,  nihil 
aliud  faciat  nisi  mortuos  interroget.  Monui  sunt 
enim,  quia  non  sunt  vitae  participes.  Deus  autem 
noster (69),  vivorum  Deus  est,  et  non  mortuorum**. 
His  autem  omnibus  legibus  additur  etiam  Illud,  ut 
qui  vult  esse  perfectus,  a nullo  alio  discat,  nisi  ab 
eo  qui  per  Dei  virtutem  fuerit  electus  propheta,  ut 
ministret  populo.  Ait  ergo  **  : < Perfectus  esto  in 
conspectu  Domini  Dei  ini  : gentes  enim  isisR,  qua- 
rum tu  hxreditatero  cepisti,  istae  audiunt  sortile- 
gos et  divinos,  tibi  autem  nou  ita  dedit  Doroiniia 
Deus  tuus.  Prophetam  enim  de  medio  tui  ex  fra- 
tribus tuis  suscitabit  tibi  Dominus  Deus  tuus,  ipsum 
audietis  per  omnia  quaecunque  petiisti  a Domino 
Deo  luo  in  Oreb  in  die  Ecclesiae,  cum  dixistis  : Non 
apponemus  audire  vocem  Domini  Dei  nostri,  et  istum 
Ignem  magnum  non  videbimus  ultra  ne  moria- 


•»lReg.  VI,  9.  **  ibid.i2.  **I  Rcg.  xxi,  5.  ·»  Epli.  vi.  Ii,  «·  iV  Reg.  xxi,6.  *·  11  Thess.  n.  Malili. 
XXIV.  *·  11  Paral.  xxxiii,  5 6.  **  Lev.  xix,  26.  ibid.  31.  **  Deui,  xviii,  9, 12.  **  Mallh.  xxu » 

52.  " Deui.  XVIII,  15-16. 

(67)  Inxpieiat,  Sic  recte  habet  codex  Corbeiensis.  (69)  No$ier.  Deest  in  antea  editis,  sed  hahelut 

Alias,  c inspiciens.  » in  mse. 

(68)  Ittein  codex,  t occultis.  » Alias  c occulte.  » 


I 

OIUGENIS  W 

mur.  » Non  ?vH  Deus  aodUores  nos  fieri  ei  disci-  A qnodcanque  bonim  reeipere»  ne  iste  quidem 
pulos  daemoniHn , neque  ruit , ut  si  quid  volumus  Balaam  recipiendus  est  a nobis.  Unus  enim  ex  iis 

discere,  discamus  a daemonibus.  Melius  est  enim  est,  quos  recipi  prohibet  divina  sententia.  Sed  ad- 

ignorare,  quam  a daemonibus  discere  : ei  melius  verte  diligentias,  et  memento  quid  in  soperiorfim 

est  a propheta  discere,  quam  a divinis  inquirere,  legimus,  ubi  dicitur  de  eo  quia  injecit  Dominas 

Divinatio  enim  non,  ut  quidam  putant,  divinitus  da-  verbum  suum  in  os  ejus.  Non  ergo  bsec  nunc  a 

tiir,  sed  magis,  ut  mihi  videtur,  per  antipbrasim,  id  Balaam,  sed  a verbo  Dei,  quod  in  ore  qua  est  ps- 

est,  ex  contrario  nomen  accepit,  quasi  quae  per  situm,  discimus.  Nisi  enim  verba  Dei  essent,  nm 

bomines  daemonibus  repletos  fiat.  Sed  gentilium  ea  utique  revelassei  famulo  suo  Moysi,  qoae  procsl 

ritus  divinum  credit  omne,  quod  per  qualemcunque  positus  cum  ab  eo  regi  Balach  dicerentur,  eerton 

spiritum  proferitir.  Nos  tamen  nihil  ab  iis  discere  est  quod  nisi  a Deo  sibi  revelata  Moyses  scire  noa 

Deus  jubet,  ne  efficiamur  consortes  ipsorum,  et  potuit.  Adlinc  autem  ad  destruendam  penitos  difi- 

iiiciirramus  in  ea,  qnaelsaias  dicit  : < Et  humilia-  nationem,  vel  augurationem,  atque  alia  bnjasmodi, 

biintnr  in  terra  verba  tua,  et  sermones  tui  in  terra  etiam  hoc  competenter  addemus,  quod  omnes  nti 

demergentur,  et  erit  vox  tua  sicut  loquentia  de  avium,  vel  animalium  ministerio  niuiiiur,  sed  la- 

lerra,  et  ad  solinm  vox  tua  infirmabitur. » Propter  ^ lium  quae  et  immunda  scribuntur  in  lege,  et  hum- 

iioc  el  Dominus  noster  Jesus  non  dignatur  a daemo-  no  generi  deprebenduniur  semper  insidUntia,  ei 

nibus  aeeipere  testimonium,  sed  ait : i Obmutesce,  quo  uiiqiie  opportuoa,  et  digna  ministerio  dno 

el  exi  ab  oo  **.  > Quem  etiam  apostolus  suus  Pau-  num  judicata  sunt.  Nam  pythonibus  dneones, 

Jits  Imitatus,  dolens  convertit  se,  et  ait  spiritui  aliique  serpentes  ministrare  perbibentur.  Anguribas 

Pythonis  : i Praecipio  tibi  in  nomine  Jesu  Christi,  et  iis  qui  ex  incidentibus  divinandi  captare  puua- 

discede  ab  ea  **.  i In  quo  requiras  fortasse,  quid  tur  auspicia,  aut  lupi  ferunt  omina,  aui  volpes,  aat 

dolens  Paulus,  increpat  spiritum  Pythonis.  Nun-  accipitres,  aut  corvi,  aut  aquilae,  ani  alia  hujv 

quid  aliquid  blaspbemum  dixerat?  Mulier  enim,  modi,  quae  in  lege  Moyses  (ut  diximus)  iis  credo  de 

inquit,  habens  spiritum  Pythonis  sequebatur  Pau-  causis  notavit  immunda.  3 

Ium,  et  eos  qui  cum  eo  erant,  el  clamabat  dicens : 8.  Post  haec : c Ecce , inquit , populos  sicQt  cala* 

€ Uti  homines  servi  sunt  summi  Dei,  qui  annuntiant  los  leonis  exsorget , et  sicut  leo  exsultabit  » Ia 

viam  salutis,  el  boc  faciebat  per  dies  multos  i iis  mihi  videtur  confidentiam  populi  describere  ere* 

Unde  ostenditur  non  pro  blasphemia  doluisse  Pan-  dentis  in  Christo,  et  libertatem  quam  habet  io  fide, 

Ium,  sed  pro  eo  quod  indignum  judicaret  sermoni  q et  exsultationem  quam  gerit  in  spe.  Cdroparaiar 
suo  ab  spiritu  Pythonis  tesiinionium  dari.  Quod  si  eiiim  catulo  leonis,  cum  tendit  ad  perfeciMmea 

Paulus  lesliinoniuin  sibi  eam  dare  non  patitur,  sed  Ixtiis,  et  velox : leoni  vero  confertur,  ciim  jam  ob* 

dolet  super  hoc  : quanto  magis  dolere  debemus,  si  tinet  quas  perfecta  sunt.  Sicut  enim  leo  et  eataUs 

quando  decipi  videmus  animas  ab  iis,  qui  velut  di*  leonis  nullum  animal,  nullam  bestiam  timent,  sed 

vino  alicui  spiritui  Pythonis,  aut  ventriloquo,  aut  siiiil  eis  cuncta  subjecta  : ita  et  perfecto  334 

divino,  aut  auguri,  vel  aliis  quibuslibet  hujusmodi  Christiano,  qui  tollit  crucem  suam  eisequiiorCbn- 

daemoiiibus  credunt  ^ Propter  hoc  ergo  : < Non  erit,  sium,  qui  potest  dicere,  t Mihi  enim  mundus  crad* 

inquit**,  auguratio  in  Jacob,  neque  divinatio  in  fixus  est,  et  ego  mundo  **,  i cuncu  calcantur,  coacu 

Israel,  i Sed  quid  iis  additur?  i In  tempore,  in*  subjecta  sunt.  Despicit  enim  et  contemnit  omnia,  qua 

quit,  dicetur  Jacob,  et  Israeli,  quod  perficiet  in  hoc  mundo  sunt,  et  imitatur  eum  qui  loo  de  triba 

Deus.»  Quid  est,  c In  tempore  dicetur?  » Cum  Juda  dicitur,  et  catulus  leonis  dicitur,  quia  sicni  bix 

oportet,  et  cum  expedii,  hoc  est,  c in  tempore.  » est  mundi,  et  discipulis  suis  dedit  ut  et  ipsi  esseat 

Si  ergo  expedit  prxnoscere  nos  futura,  dicentur  a lux  hujus  mundi,  iUi  et  cum  ipse  sit  leo,  et  caiaiu 

Deo  per  prophetam  Dei,  per  Spiritum  sanctuni.  Si  leonis,  credentibus  in  se  nomen  leonis,  et  catuli 

vero  non  dicuntur,  neque  denuntiantur,  scito  quia  D leonis  ascripsit.  Vide  aiiieinquam  evidenter  non  de 
non  nobis  expedit  ventura  praenoscere.  Quod  si  illo  qui  tunc  erat,  populo,  sed  de  boc  qui  futuras 

idcirco  non  dicuntur  nobis,  quia  nobis  ea  scire  non  erat,  ista  dicuntur.  Ait  enim  : < Ecce  populus  skin 

expedii,  qui  diversis  artibus,  et  dxroonum  Invoca-  catulus  leonis  exsurget,  et  sicut  leo  exeoliabit  **. » 

lionibus  gestiunt  futura  praenoscere,  nihil  aliud  fa-  Exsurrecturum  dicit  populum  utique  qui  foturai 

ciuni,  nisi  ca  cupiant  discere,  quae  sibi  scire  non  erat.  Naro  si  de  eo  diceret  quem  videbat,  dixisRt 

expedit.  Jacob  autem  in  iis  dici  inielligendus  est  sine  dubio, Ecce  popu|us  sicut  catulus  leonis  exsur- 

oinnis  ciii  luctamen  est  adversus  principatus  et  rexit.  Sed  certom’est  quia  de  illo  populo  dicat,  de 

potestates,  ei  adversus  hujus  mundi  rectores.  Et  quo  iii  Psalmis  scriptum  est : i El  annuntiabunt  omii 

Israelein  inlellige  omnem,  qui  per  fidei  puritatem,  et  justitiam  ejus  populo  qui  nascetur,  quem  fecit  Do- 

imindiiiam  trientis  videt  Deum.  Sed  potest  aliquis  minus**,  i Est  ergo  populus  hic  catulos  leonis,  dum 

dicere.  Si  a solo  Deo  debemus  discere  de  futuris,  adhuc  tanqiiam  nuper  geniti  infantes,  rationabile  ct 

ei  neque  divinum,  neque  augurem,  neque  aliud  sine  dolo  lac  cupiunt  *^.  Leo  autem  exsultans, 

*·  Isa.  XXIX,  4.  ^*  M.irc.  i,  25.  ··  Aci.  xvi,  18.  **  ibid.  17,  18.  ··  Num.  xxni,  25.  ·Μ1ιίϋ.  2L 

·*  Gal.  VI,  14.  *®  Num.  xxni,  24.  *·  Psal.  xxii,  52.  *^  l Peir.  ii,  2. 


m IN  NUMEROS  HOMILIA  XVII.  709 


eam  viKperieclug,  quae  parvuli  erani  deposuit. 

9.  I Non  dormiet  donec  comedat  praedam,  et 
sanguinem  vulneraifrum  bibat  » In  his  verbis 
quis  ita  erit  historicae  narrationis  contentiosus  as- 
sertor, imo  quis  ita  brutus  (70)  invenitur^ qui  non 
horrescens  sonum  litterae,  ad  allegoriae  dulcedinem 
ipsa  necessitate  confugiat?  Quomodo  enim  iste  po- 
pulas lam  laudabilis,  tam  magnificus,  de  quo  tanta 
praeconia  sermo  Dei  enumerat,  in  boc  veniet,  ut 
sanguinem  vulneratorum  bibat?  Cum  tam  validis 
praeceptis  cibus  sanguinis  interdicatur  a Deo,  ut 
etiam  nos  qui  ex  gentibus  vocali  sumus  **,  neces* 
sario  jubeamur  abstinere,  sicut  iis  quae  idolis  iin- 
motanlur,  ita  et  a sanguine.  Dicant  ergo  nobis, 
quis  est  iste  populns,  qui  in  usu  babei  sanguinem 
bibere.' Haec  erant  quae  el  in  Evangelio  audientes  ii 
qui  ex  Judaeis  Dominum  sequebantur,  scandalixati 
sunt,  et  dixerunt : Quis  potest  manducare  carnem, 
ci  sanguinem  bibere?  Sed  populus  Christianus,  po- 
pulus fidelis  audit  haec,  et  amplectitur,  el  sequitur 
eoni  qiil  dicit : < Nisi  manducaveritis  carnem  meam, 
el  biberitis  sanguinem  meum,  non  babebiiis  vitam 
in  vobis  ipsis ; quia  caro  mea  vere  cibus  esi,  et 
sanguis  mens  vere  est  potus  i Et  utique  qni 
hacc  dicebat  vulneratus  est  pro  hominibus  (71), ipse 
enim  t vulneratus  est  piO  peccatis  nostris  i 
sicut  Isaias  dicit.  Bibere  autem  dicimur  sanguinem 
Clirisli,  non  solum  sacramentorum  ritu,  sed  et  cum 
sermones  ejns  recipimus,  in  quibus  vita  consistit, 
sicut  ct  ipse  dicit  : c Verba  quae  loculus  sum,  spi- 
ritus ct  vita  est  **.  » Est  ergo  ipse  vulneratus,  cujus 
iios  sanguinem  bibimus,  id  est,  doctrinae  ejus  verba 
sitscipiiiius.  Sed  et  illi  nihilominus  vulnerati  sunt 
qui  nobis  verbum  ejus  praedicarunt.  Ipsorum  enim, 
i·!  est,  apostolorum  ejus  verba  cum  legimus,  el  vi- 
tam cx  eis  consequimur,  vulneratorum  sanguinem 
liibimiis.  c Non  ergo,  inquit  dormiet,  donec 
romcilal  praedam.  » Iste  enim  populus  qui  catulo 
iconis,  vel  leoni  comparatur,  non  quiescet,  nec 
dormiet  donec  rapiat  praedam,  id  est,  donec  rapiat 
regnum  coelorum ; quia  i a diebus  Joaniiis  regnum 
coelorum  viro  patitur,  et  viro  facientes  diripiunt  il· 
imi  I Ut  autem  evidentius  cognoscas  haec  de 
nostro  populo,  qui  in  sacramentis  Christi  confoede- 
ratns  est,  scribi,  audi  quomodo  et  in  aliis  Moyses 
similia  pronuntiat  dicens  : < Butyrum  boum  , et 
lac  ovium,  cum  adipe  agnorum,  et  arietum,  filio- 
niin  laurorum  et  hircorum,  cum  adipe  reninro, 
frumenti,  et  sanguinem  uvae  bibent  vinum**.  > Et 

^ Noro,  xxin,  24.  ·*  Act.  xv.  ··  Joan.  vi,  54. 

·*  Haiih.  XI,  12.  **  Deui,  xxxii,  44.  ··  Joan.  xv, 

(70)  Ita  brutu$.  Sic  habent  mss.  Alias,  c sic 
abruptus.  > Infra  codex  Corbeiensis,  i tanta  praeco- 
nia sermo  diiiumer.*U.  » 

(71)  Mss·,  < boiiiiiiibus.  i Libb.  editi,  c omni- 
bus. » 

(72)  fn  mss.  CorbeiensI  el  BcWacensi  omittitur 
c >:MictO·  > 

(73)  Fogor  autem  imrrprrletur  delectatio.  Unde 


i hic  ergo  sanguis  qui  nominatur  uvae,  illius  uvsc  est 
quae  ‘nascitur  ex  illa  vile,  de  qua  Salvator  dicit : 

4 Ego  sum  vitis  vera,  » discipuli  vero  i palmites. 
Pater  autem  agricola  est  **,  i qni  purgat  eos,  ut 
fructum  plurimum  afferant.  Tu  ergo  es  verus  popu- 
lus Israel,  qui  scis  sanguinem  bibere,  el  nosti  oamem 
Verbi  Dei  comedere,  et  sanguinem  bibere,  et  uvae  san-. 
guinem  illius  quae  est  ex  vera  vite  el  illis  palmitibus 
qoosPaierpurgal,  haurire.  Quorum  palmitum  fructus, 
Γ vulneratorum  sanguis  merito  dicitur,  quem  ex  verbis 
eorum  et  doctrina  bibimus,  si  tamen  simus  ut  catuli 
leonis  exsurgentes,  et  ut  leo  exsultantes.  Haec  inierim 
de  secunda  visione  Balaam  dicta  sufiiciani.  Oremus 
autem  Dominum  ut  nobis  etiam  ad  extera,  qux  ab 
eo  prophetata  sunt,  intelligenda  lucidiores  quosque 
^ et  veritati  proximos  sensus  aperire  dignetur,  ut  in 
Spiritu  sancio  (72)  considerantes  qux  per  spiritum 
scripu  sunt,  el  spiritalibus  spiritalia  comparantes, 
digne  Deo  et  sancio  Spiritu , qni  lixc  inspiravit, 
quae  scripta  sunt  explicemus,  in  Christo  Jesu  Domi- 
no nostro,  cui  est  gloria  et  imperium  in  sxcula  sx- 
culorum.  Amen. 

HOMILIA  XVII. 

De  ejusdem  tertia  prophetia, 

1.  Tertiam  nunc  prophetiam  ex  iis  qux  sermo 
Dei  per  Balaam  protulit,  habemus  in  manibus  ut 
etiam  de  ipsa  (prout  Dominus  dederit)  aliqua 
disseramus.  Etenim  infelix  Iste  Balacb  putans 
quod  Balaam  divino  ad  maledicendum  loci  op- 
, portunilas  magis  defuerit  quam  voluntas,  uli- 
' lius  esse  ratus  si  mutaret  locum  : < Veni,  inquit  **, 
et  educam  te  in  locum  alium,  si  placet  Deo,  et  male- 
dices eum  inde,  et  assumpsit  Balacb  ipsum  Balaam 
335  in  verticem  montis  Fogor,  qui  tendit  in  de- 
sertum. » Eos  quidem  quos  Deos  vocat,  imponit  iii 
verticem  montis  Sina  : hic  .Tutem  Balacb,  qui  Deo 
contrarius  est , imponit  Balaam  in  verticem  montis 
Fogor.  Fogor  autem  interpretatur  delectatio  (73). 
In  verticem  ergo  delectationis  et  libidinis  imponit 
homines  iste  Balacb.  Amator  enim  est  volnptatls 
magis  quam  Dei , et  idcirco  imponit  eos  in  aum- 
milatein  et  verticem  voluptatis,  ut  excludat  eos  a 
Deo.  Excludens  enim  et  devoratio  interpretatur 
Balacb  (74).  Ideo  denique  et  iii  eremum  tendit  Fo- 
\ gor,  id  est,  ad  ea  qiix  in  eremo  sunt,  et  deserta 
Deo  negotia.  < Et  dixit  Balaam  ad  Balach  : Con- 
strue mihi  hic  septeni  aras,  et  fac  mihi  hic  septem 
vitulos,  et  septem  arietes  : et  fecit  Balacb  sicut 
dixit  ei  Balaam,  et  obtulit  vitulum,  et  arietem  su- 

.·*  Isa.  Liii,  5.  ··  Joan.  vi,  64.  *·  Num.  xxiii,  24. 

, 5 et  8.  **  Num.  xxiii,  27,  iS, 

Fogor  ;inierpreieiur  delectatio,  fateor  me  nescire. 
*)Ί3Γ9  enim  radicem  habere  videtur  c aperuit, 
distendit,  » quod  nullam  habet  cum  delectatione 
affiniuiem. 

(74)  Excludens  enim  el  dbvobatio  interpretatur 
Balach,  Vcl  a pSa,  < exinanivit  » vel  a vSx  < ab- 
sorpsii,  devoravit,  i clc. 


TUS  ORIGEMS  7M 

per  arem  **· » Apona  quidem  Apoaioli  sententia  A contrarisMn  potestatem  victimis  suit  nesistere  a·- 
est  dicentis  **  : c Quae  enim  sacrificant  gentes,  dae-  dentem,  exclusos  esse  omnes  malitiae  ninisiros, 

inoniis,  et  non  Deo  sacrificant. » Sed  et  propheta  quibus  uti  ad  maledicendum  folebat,  potailex  bh 

Llmiliier  dicit  ^ : c Sacrificaverunt  daemoniis,  et  non  intellexisse,  quia  bonum  esset  in  conspectu  Dom» 

Deo.  I Tamen  quoniam  et  lex  Dei  de  sacrificiis  benedicere  Israel.  Ego  tamen  magis  illud  intelliga, 

praecipit,  et  ritum  sacrificandi  tradit  filiis  Israel,  <luod  pbpulus  Ille,  qui  nunc  vanus  est,  et  illi  <hh 

reipiiraiur  fortassis,  cur  baec  cum  daemoniis  dicata  ctores,  qui  Christo  non  credentes  in  vanitate  pop·· 

videamur,  etiam  Deo  jubeantur  oflTerri.  Et  erit  qui-  detinent,  aliquando  visuri  sunt,  id  est,  in  no- 
dem simplex  et  cita  responsio,  ut  quemadmodum  vtssimis  diebus,  cum  plenitudo  gentium  introieni, 
in  aliis  ostendimus,  quod  libellum  repudii  dari  non  : omnis  Israel  venire  coeperit  ad  fidem  ChrUii, 

Dei  voluntatis  fuit,  qui  quod  conjunxerat  noluit  inquam,  qui  nunc  oculos  baberitos  non  videat, 
separari,  sed  Moyses  haec  proprie  ad  duritiam  cor-  videbuni.  Elevabunt  enim  oculos  suoe  ad  akio- 

dis  Judaeorum  scripsit  ; ita  etiam  et  de  hoc  videri  spiritales  sensus,  et  videbunt,  et  intelligeai 

possit,  quia  Deus,  sicut  per  alium  Prophetam  di-  bonum  est  in  conspectu  Domini  benediccfe 

cil*,  non  manducat  carnes  taurorum,  nec  sangui-  spiritalem  Israel.  Videbunt  enim  eum  dispositae 
nem  hircorum  potat.  Et  item  ut  alibi  scriptum  ^ tribus,  et  per  domos,  et  per  familias,  ei  nnnai· 
est  ·,  quia  i iion  mandavi  tibi  de  sacrificiis,  vel  in  suo  ordine  resurreclionls  gloriam  ad^ 

victimis,  in  die  qua  eduxi  te  de  ferra  iEgypti. » P^^rum,  et  assumpta  parabola  sua  imelligenl  qac 
Sed  Moyses  baec  ad  duritiam  cordis  eorum  pro  con-  parabolis  scripta  sunt : quae  nuoc  propier  vela- 
siietudine  pessima  qua  imbuti  fuerant  in  ifigypio,  positum  est  super  cor  eorum,  neque  vi- 

mandaviteis  : ut  qui  abstinere  se  non  possent  ab  intelligunl.  Denique,  c non  abiii.kh 

immolando,  Deo  saltem,  et  non  daemoniis  immola-  occursum  auspiciis.  » Non  eaia 

reni.  Videndum  tamen  est,  ne  forte  sit  et  aliqua  solito,  stultis  et  inanimis  sensibus  rapie- 

sacrificandi  Deo  occultior,  ac  secretior  rallo.  Ne  animalibus  mutis  et  pecudibus  Dei  con&ideraBS 
forte,  inquam,  sacrificia  quae  Deo  offeruntur,  ad  νοίϋΐαβιβω,  sicut  ii,  qui  ex  istis  Ulibos  ausptoa 
desiructionem  fiant  eorum  sacrificiorum,  qum  dae-  agnoscet  etiam  ipse,  qoia  neque  k 

monibus  immolantur  : ut  quia  per  illa  vulneran-  ^^ra  est  Deo,  similiter  neque  de  ovibei, 

tiir  animae,  per  ista  sanentur;  sicut  et  ii  confir-  de  avibus,  aliisque  aniiualibus,  aed  si  qsa 

mani,  qui  medicinae  peritiam  gerunt.  Serpenlum  scripta  sunt,  propier  homines  inteiligd 

namque  venena  depelli  medicamentis  'nihilominus  q *®**Φ^*· 

confectis  ex  serpentibus,  perbibent.  Ita  ergo  et  sa-  Sed  videamus  jam  quae  sint  quae  in  lerlla  pre- 
criflcioruiii  daemonicorum  virus  per  sacrificia  Deo  phetia  proloquatur  Balaain.  c Dixit,  inquit*,  Bi- 
ciblaia  depellitur,  sicut  et  mors  Jesu  roortein  pec-  laam  filius  Beor,  homo  vere  videns,  dixit,  andiess 
cati  credentibus  non  sinit  dominari.  £|  quidem  do-  verba  foriis,  qui  visum  Dei  vidit  in  somnis,  reve- 
nec  tempus  patiebatur,  sacrificia  sacrificiis  oppone-  oculi  ejus. » Mirum  profecto  est  33β  qnooo- 
bantur : ubi  vero  venit  perfecta  hostia,  et  agnus  do  tantae  laudis  dignus  habeatur  Balaain,  qtri  ac^ 
immaculatas,  qui  totius  mundi  tolleret  peccatum,  cepia  parabola  sua,  baec  de  senieiipso  proonetiai. 
sacrificia  illa  quae  singillatim  offerebantur  Deo,  jam  Quomodo  enim  homo  vere  videns  Balaani  sit,  qvi 
superflua  fisa  snni,  cum  una  hostia  omnis  dacmo-  divinationi,  auguriis  operam  dederit,  quieiiaa  m- 

iinm  cultura  depulsa  sit.  Verum  Balaam  iste,  sive  gicae  studuerit,  sicut  supra  ostendimus,  valde  Br 

secundum  cordis  sui  propositum  quod  non  emenda-  rum  est,  nisi  forte  pro  eo,  quod  supra  dictum  «i, 

verat,  sive  sociindum  illam  figuram,  qua  diximus  spiritus  Dei  factus  fuerit  in  Ipso,  cl  quia  ver- 

euin  tenere  personam  doctorum,  ac  Pliarisaeorum  Rei  posituro  sif  iii  ore  ejus,  haec  de  eo  poies- 

plobis  incredulae,  instaurat  adhuc  hostias,  et  prae-  magna  conscripta  esse  praeconia.  Nec 

pnrari  sacrificia  jubet.  In  bis  enim  omnem  spem  D Moyses  enim,  nec  alitis  quis  prophetarum  facile 
g<Tunt  ii,  quorum  cor  non  recipit  fidem  Clirisll.  invenietur  tantis  laudibus  elevatus.  Unde  magis 

2.  Sed  quid  sequitur?  t Et  videns,  inquit  *,  Ba-  videtur  baec  illi  populo  convenire  eo  lempoiv. 

laani,  quia  bonum  csi  in  conspectu  Domini  bene-  quojam  conversus  ad  Dominum,  deposuit  velamcB, 

dicere  Israel,  non  abiit  ex  more  in  occursum  auspi-  q**od  erat  super  cor  suum.  Dominus  spiriios  esi, 

ciis,  sed  convertit  faciem  suam  in  desertum  : et  Idcirco  denique  dicit,  c revelati  oculi  ejus, » quasi 
elevans  Balaam  oculos  suos  intuetur  Israel  castra  q«i  «»nc  usque  clausi  fuerint,  et  nunc  per  spm- 

consiituisse  per  tribus,  el  factus  est  super  eum  lutn  Rei,  qui  super  eum  factus  esi,  ablato  velandie 

spiritus  Dei,  el  assumpta  parabola  sua,  ait. » Re-  revelentur.  Nunc  ergo  esi  quando  vere  videt,  ei 
quiratur  fortasse  unde  vidit  Balaam,  quia  bonum  vere  audit  verba  fortis,  et  visum  Dei  videt  in  soe- 

esl  iii  conspectu  Domini  benedicere  Israel,  el  puta-  nis  : id  est,  ca  qux  in  somnis  Danieli  profibeue 

biiiir  ex  sacrificiis  intellexisse  quae  immolaverat,  tempora  designata  sunt®,  videbit  impleta  : cl  vi- 
IJbi  enim  vidit  nullum  adesse  daemonium,  nullam  siones  illas,  quae  in  somnis  ad  illuni  delats  sut, 

•®  Nuin.  XXIII,  29,  50.  *·!€ογ.  x,  20.  * Deui,  xxxii,  17.  ® Psal.  xux,  13.  * Jereiii.  vii,  2t  ®Nvd. 
XXiv,  1,  2, 3.  » ibid.  3,  4.  · Dan  ii  el  vii. 


705  IN  NUMEROS  HOMILIA  XVII.  706 

viilebit : lioc  eel  Snlelliget,  el  «gnoecet  oculis  re-  A lasm  pro  eo  quod  revelati  fuerant  oculi  ejus»  dl· 


velatis.  Efficietur  emni  similis  iis»  qui  dicebant : 

( Nos  autem  omnes  revelata  facie  gloriam  Domini 
speculamur  eadem  imagine  (75)  transformati  a glo- 
. ria  in  gloriam»  tanquam  a Domini  spiritu  » Ve- 
’ lim  tamen  requirere»  qui  sunt  isti  oculi  ejus»  qui 
revelati  dicuntur  : ne  forte  ipsi  sint»  qui  hi  aliis 
Scripuine  locis,  ut  in  quibusdam  exemplaribus  le- 
gimus, oculi  terrae  appellantur»  et  ille»  quem  Pau- 
lus sensum  carnis  dicit»  cum  ait  de  quodam'» 

< Fruitra  inflatus  a sensu  camis  suae. » De  isUs 
credo  oculis»  etiam  serpens  dixerit  ad  Evam»  quia 
sciebat  Dominus  c quod  in  quacunque  die  mandu- 
caveritis ex  eo»  aperientur  oculi  vestri  > Et  pau- 
lo post  < Et  manducaveniot»  inquit»  et  aperti 
sunt  oculi  eorum.  > Nisi  enim  essent  dillerentiae  ^ 
oculorum,  et  alii  essent  qui  per  praevaricationem 
aperientur»  et  alii  quibus  videbant  Adam  et  Eva» 
antequam  isti  aperirentur»  nunquam  utique  Scri- 
ptura nondum  apertis  oculis  eorum»  illis  qui  ex 
prxvaricaliooe  patefacti  sunt»  diceret  « Et  vidit 
mulier  quia  bonum  est  lignum  ad  manducandum» 
et  gratum  oculis  ad  videndum»  et  speciosum  est  ad 
considerandum»  et  accipiens  de  ligno  manducavit, 
et  dedit  viro  suo  securo»  et  manducaverunt»  et 
aperti  sunt  oculi  amborum.  > Quomodo  enim  si 
noadum  aperti  fuerant  oculi  amborum»  vidit  mulier 
quia  bonuia  esset  lignum  ad  manducandum»  et 
gratam  oculis  ad  videndum  ? quibusque  etiam  ocu- 
lis speciosunu  dicitur  fuisse  ad  considerandum?  Sed  ^ 
ego  audiens  vocem  Domini  mei  Jesu  Christi»  et 
virtotein  bonitatis  ejus  iiiteiligens»  ita  adverto  illud 
quod  dicit  : « In  judicium  ego  veni  in  hunc  mun- 
dum» ut  non  videntes  videant»  et  videntes  cxci 
flant;  t quod  in  peccatoribus  non  vident  illi  oculi» 
qui  meliores  sunt ; ped  ii»  qui  sensus  carnis  appel- 
lantur» et  qui  consilio  serpentis  aperti  sunt.  Opus 
ergo  magniflcuin  Salvatoris  nostri  Domini  est»  ut 
ii,  qui  non  vident  melioribus  oculis  quse  bona  sunt» 
sed  illis  qui  consilio  serpentis  patefacti  siinl»  et 
qux  mala  sunt  intuentur»  emei  Oant  : et  qui  cmci 
fuerint  illi·  oculis»  quos  persuasio  serpentis  ape- 
ruit, videant  bona  Domini  bis  oculis»  quos  Jesus 
Salvator  noater  venit  aperire.  Nisi  enim  prius  ma- 
Jurum  visus  claudatur»  bonorum  non  patebit  iniiii-  1 
tus.  Sic  ergo  etiam  illud  boni  Dei  dictum  accipio» 
quod  dixit  : c Quis  fecit  videntem»  ei  caecum?  · 
videntem  quidem  secundum  Christum,  caecum  vero 
secundum  consilium  serpentis.  Haec  autem  com- 
monuimus» ut  evidentius  elucesceret  qui  sunt  oculi 
qui  claudantur»  et  qui  sunt  oculi  qui  revelentur  : 
simul  m ei  Uiud  ex  his  intelligalur»  quod  in  pro- 
pheta scriptum  est  : c Videntes  videbiiis,  et  non 
videbitis ; » ut  sciamus  quibus  oculis  vident»  et  qui- 
bus videntes  non  vident.  Apparet  ergo  et  hunc  Ba- 

' 11  Cor.  III,  18.  · Coloss.  ii,  18.  · Genes,  iii,  5. 

IV,  11.  Isai.  VI,  9.  Num.  xxiv,  5K  *·  Nuiii.  xx 


ccre  de  semetipso  "»  c homo  vere  videns; » et  di- 
cere» t dixit  audiens  verba  foriis.  » Eodem  enim 
ordine  quo  alii  oculi  clauduntur»  elalii  aperiuiiUir» 
etiam  aures  aliae  claudendae,  et  aliae  aperiendae  hi- 
telliguntur.  Verum  st  quis  btec  etiam  secumhiin 
historiam  velit  dicta  suscipere,  potest  dicere,  quia 
in  eo  quod  vidit  Balaam  quod  bonum  est  in  con- 
spectu Doniini  benedicere  Israel»  ostenduntur  reve- 
lati oculi  ejus,  et  factus  esse  homo  vere  videns. 
Vere  ciiim  vidit  quae  futura  erant  de  Israel»  vel  Ja- 
cob.  Audisse  quoque  eum  verba  fortis  dicit  in  ei», 
cum  venit  ad  eum  Deus,  el  dixit  iu  somnis : 
c Verbum  qnod  dedero  in  ore  luo»  hoc  observa  ut 
loquaris ; » el  hoc  erat  visum  Dei»  quod  vidit  iu 
somnis»  et  per  haec  revelatos  esse  oculos  ejus  asse- 
rit» quia  potuit  videre  quae  vidit.  Haec  quidem  de 
iis  quae  io  praefatione  sua  Balaam  iu  semetipsum 
visos  est  prophetare. 

4.  Nunc  jani  videamus  quae  sunt»  quae  in  con- 
sequentibus dicit : f Quam  bonae,  inquit  do- 
mus tuset Jacob»  Ubernacula  tua»  Israel ! Ut  nemora 
urobraniia»  ol  paradisi  super  flumina»  et  sicut  ta- 
bernacula quae  fixit  Dominus»  sicut  cedri  jux  a 
aquas.  · Bonas  quas  dicit  domus  Jacob»  non  puto 
quod  domicilia  eorum  collaudet  terrena»  neque 
enim  tale  aliquid  fuiase  apud  eos  praeter  gentes 
caeteras  memoratur.  Sed  videamus  ne  forte,  quo- 
niam populus  per  iribus  erat  divisus»  et  unaquae- 
que iribus  per  plebes»  et  iterum  plebes  per  cogna- 
tiones» el  cognationes  per  domos  familiarum»  ei 
rursum  domus  familiarum  per  numerum  noini- 
niiro,  et  per  capita  numerabantur  : boc  est  om- 
nis qui  erat  a viginli  annis  et  supra»  masculus  qui 
procedere  poterit  ad  bellum  : has  domus  Balaam 
iii  spiritu  contuens  magnificet  et  extollat.  Sed 
non  iu  his  splius 'litterae,  contuenda  senteniia  est» 
quoniam  quidem  quae  loquitur  Balaam»  assumpta 
337  ptrabola  sua  loquitur.  In  parabolis  ergo  et 
nos  quod  dicilur  audiamua.  Si  enim  consideras  di- 
visiones illas»  et  ordines  populorum  qui  in  resur- 
rectione habebuntur  in  populo  veri  Iscael,  quando 
unusquisque  resurget  in  suo  ordine  : si  potes  in- 
tueri Iribus  illas  et  plebes » et  cognationes»  in  quU 
bus  Don  taro  carnis  el  sanguinis  est  cognatio»  quam 
mentis  et  animi  : tunc  iiitelliges  quam  bonae  sunt 
domus  Jacob»  et  quam  bona  tabernacula  Israel. 
Quod  si  et  differentias  domorum » el  tabernaculo· 
rum  requiras»  el  Jacob  atque  Israel  diversitatem» 
etiam  de  hoc  talis  quaedam  habenda  distinctio  est. 
Domus  res  est  fundata»  ac  stabilis,  el  cenis  ter- 
minis septa.  Tabernacula  vero  sunt  habitacula  quae- 
dam coroin»  qui  semper  in  via  sunt,  el  seniper  am- 
bulant» nec  itineris  sui  terminum  repercrunl.  Igiitir 
Jacob  habendus  est  in  eorum  personis»  qui  in  acti- 

*»  ibid.  7.  *·  ibid.  β,  7.  ·*  Joan.  i*.  59.  **  Exod. 
t,  55.  *’  «uro.  «IT,  6,  6.  ··  I Cor.  *v. 


(75)  Imagine.  Sic  mss.  Libb.  cdili,  « imaginatione.  > 


107  ORIGENIS  708 


bus  el  opere  perfecti  eunt  : Israel  vero  illi  inlelli- 
gendi  sunt,  qui  studium  erga  sapientiam  ac  scien- 
tiam gerunt.  Quia  ergo  ofierum  gestorumque  exer- 
citia certo  One  clauduntur  (neque  enim  sine  flne 
est  operum  perfectio),  ubi  adiinpieverit  quis  omnia 
quae  facere  debuit,  et  ad  finem  perfectionis  operum 
venerit,  perfectio  ipsa  operum , bona  domus  ejus 
esse  dicetur.  Eorum  vero  qui  sapientiae  et  scientiae 
operam  dant,  quoniam  finis  nullus  esi  (quis  enim 
terminus  Del  sapientiae  erit  ? ubi  quanto  amplius 
quis  accesserit,  tanto  profundiora  inveniet, et  quan- 
to magis  scrutatus  fuerit,  tanto  ea  inefiabiliora  el 
iiicomprebensibiliora  deprehendet,  incomprenensi- 
bilis  enim  et  inaestimabilis  est  Dei  sapientia),  idcirco 
eorum  qui  iter  sapientiae  Dei  incedunt,  non  do- 
mos laudat,  oon  enim  pervenerunt  ad  finem , sed 
tabernacula  miratur,  in  quibus  seroper  ambulant, 
el  semper  proficiunt,  el  quanto  magis  proficiunt, 
tanto  eis  proficiendi  via  augetur,  el  immensum  ten- 
ditur; et  ideo  istos  ipsos  profectus  eorum  perspi* 
ritum  contuens,  tabernacula  ea  nominat  Israel.  Et 
vere  si  quis  scientiae  capit  aliquos  profectus,  et  ex- 
perimenti aliquid  in  talibus  sumpsit , scit  profecto 
quod  ubi  ad  aliquam  ventum  fuerit  theoriam,  et 
agnitionem  mysteriorum  spiritalium,  ibi  anima  qua- 
si iii  quodam  tabernaculo  demoratur.  Guin  vero  ex 
bis  quae  reperit,  alia  rursus  rimatur,  et  ad  alios  pro- 
ficit intellectas,  inde  quasi  elevato  tabernaculo  ten- 
dit ad  superiora,  ct  ibi  collocat  animi  sedem,  sen- 
suum stabilitate  confixam  : et  inde  iterum  ex  ipsis 
alios  invenit  spiritales  sensus,  quos  priorum  sine 
dubio  sensuum  consequentia  patefecerit : el  ita  sem- 
per se  ad  priora  extendens , tabernaculis  quibus- 
dam videtur  incedere.  Munquaui  est  enim  quando 
anima  acienti»  igniculo  succensa  otiari  possit  et 
quiescere,  sed  semper  a bonis  ad  meliora,  et  iterum 
ad  superiora  a melioribus  provocatur.  Hoc  ergo  sa- 
pientiae Dei  iter  grate  salis,  et  cum  mullo  decore 
descripsit  dicens  < Di  nemora  obumbrantia,  et 
ut  paradisi  super  flumina,  et  sicut  tabernacula  quae 
flxit  Dominus,  sicut  cedri  Juxta  aquas.  » Qui  enim 
incedunt  hac  via,  per  nemora  obumbrantia  ince- 
dunt. Nemora  enim  sunt  eis  obumbrantia,  omnis  ju- 
storum coetus,  ei  sancloram  prophetarum  chorus. 
Sub  umbra  enim  sensuuin,  quos  apud  illos  scriptos 
inveniunt,  refrigerantur  animae  ipsorum,  et  in  do- 
ctrinis eorum  quasi  incedentes  per  opaca  nemo- 
rum delectantur,  et  sicut  paradisi  super  flumina 
liiveniutilur.  Isti  enim  paradisi  super  flumina,  si- 
miles et  cognati  sunt  illi  paradiso  in  quo  lignum  vitae 
esi.  Flumina  vero  possumus  vel  Scripturas  evan- 
gelicas  atque  apostolicas  accipere,  vel  etiam  ange- 
lorum, vel  coelestium  virtutum  erga  hujusmodi  ani- 
mas adjutoria  : rigantur  enim  ab  illis  el  inundan- 
tur, atque  ad  omnem  scientiam  el  agnitionem  rerum 
coelestium  nuiriuniur  : quamvis  el  Salvator  noster 
fluvius  sil  qui  laetificat  civiiateni  Dei : el  Spiritus 


sanctus  non  solum  ipse  flavius  sit,  sed  ei  iis  quib« 
daius  fuerit,  flumina  de  ventre  eorum  procedaoi: 
el  Deus  Pater  dicat  **  : i Me  dereliquerunt  foniaa 
aquae  vivae,  > ex  qiio  scilicet  fonte  flumina  itu  pro- 
cedunt. Ilis  igitur  inundata  fluminibus  taliernacila 
Israel,  fiunt  labernactila  sicut  sunt  illa  qu»  ixii 
Dominus.  Sed  intenluiii  fortassis  movere  poterit 
auditorem,  quod  duas  quasdam  species  tabernacu- 
lorum praesens  sermo  commemorat.  Ah  eniin  " : 
f Quam  bonae  domus  tuae,  Jacob,  tabernacula  tu. 
Israel ! Ut  nemora  umbrantia,  el  ut  paradi.-i  »upcr 
flumina. » El  rursum  tabernacula  tabernaculis  eo·- 
parai,el  dicit  : < Et  sicut  tabernacula  quae  fixit  Do- 
minus. » Potest  ergo  el  alia  pusi  illas  quas  smpn 
protulimus,  recipi  expositio,  ut  dicamus  domus  ia- 
cob  esse  legem,  et  tabernacula  Israel  prophetas. 
Non  enim  ipsum  Jacob,  sed  domus  ejus  laudat : nec 
ipsum  Israel,  sed  tabernacula  ejus,  el  tunc  ea  b«- 
dat,  cum  revelati  sunt  oculi  ejus.  Quandiu  euin  ve- 
lamen positum  est  super  lectionem  legis  et  pro- 
phetarum, non  videntur  bona  taiiernacula,  uee  lau- 
dabiles domus.  Ubi  autem  ablatum  fuerit  vebine·, 
et  inteliigi  coeperit  lex  quia  spiritalis  est«et  pro- 
phetae : tunc  bonae  et  admirabiles  domus  Jaeob,  et 
tunc  admiranda  erunt  tabernacula  Israel,  cou 
amota  littera  quae  occidit,  vivificantem  ex  eis  perci- 
pere spiritum  coeperis.  Potest  adbuc  et  alio  iDod· 
inteliigi,  ut  populi  credentis  et  perfecti  hujus,  qni  W 
Christum  ex  gentibus  congregatus  esi , corpora  si- 
mul laudari  videantur  et  animae  : el  Jacob  quidea 
domus  de  corporibus  dicatur , sicut  el  io  libelle 
quodam  legitur,  quia  Jacob  domus  sil  Israel : bec 
est,  corpus  ejus  Jacob  dicatur,  et  anima  Israel.  Sini- 
militer.  ergo  et  perfectorum  quorumque  corpon 
laudabiles  domus  esse  dicantur.  Jacob  est  enim  cor- 
pus laudabile,  cum  continentia,  el  castitate,  aoo- 
iiunquam  autem  etiam  cum  338  martyrio  decora- 
tur. Tabernacula  vero  ad  animas  perlectas  referri 
possunt,  quibus  et  nomen  a videndo  Deuro  coovreit 
Israeli.  Ista  autem  tabernacula  sunt,  inquit,  c sicut 
nemora  umbrantia,  et  sicut  paradisi  super  flumioa, 
et  sicut  tabernacula  quae  fixit  Deus.  » Alia  ergo  u- 
bernacula  ostendit  esse  quae  fixit  Dominos,  qoibei 
sint  similia  tabernacula  Israel.  Extra  hunc  mimdan 
me  pr(»gredi  convenit,  ut  videam  quae  sint  ubema- 
cula  quae  fixit  Dominus.  IHa  nimirum  sunt,  qu 
ostendit  Moysi  cum  tabernaculum  consiroeret  » 
deserto,  dicens  ad  eum;  c Vide,  inquit  **,  oi  fari^ 
omnia  secundum  typum  qui  ostensus  est  tibi  » 
monte.  i Ad  imitationem  ergo  istorum  tabemaco- 
loruin  quae  fixit  Dominus  Israel,  jubentur  facere  ta- 
bernacula, et  unusquisque  nostrum  expedire,  eii*’ 
bricare  tabernaculum  suum.  Unde  mihi  videtur  noa 
fortuitu  contigisse,  ut  Petrus  quidem,  et  Andreas, 
et  filii  Zebedaei,  arte  piscatores  in  venirentur,  Pau- 
lus vero  arte  faber  laberriaculoruiu.  Et  quia  ilii 
cati  ab  arfe  capiendorum  piscium,  mauniur  et 


Num.  XXIV,  6.  ··  Jcr.  ii,  13.  “ Nuin  xxiv,  5,  6.  ··  Exod.  xxv,40. 


709  IN  NUMEROS  HOMILIA  XYll.  710 


dant  piscatores  hominum,  dicenle  Domino  ** : c Ve- 
nite post  me,et  iaciam  vos  piscatores  liominnm ; i 
non  dubium  quin  et  Paulus,  quia  et  ipse  per  Domi- 
num nostrum  Jesum  Christum  vocatus  apostolus 
est,  simili  artis  suae  transformatione  mutatus  sit : 
ut  sicut  illi  ex  piscatoribus  piscium  piscatores  ho- 
minum facti  sunt,  ita  et  iste  a lactendis  tabernacu- 
lis terrenis,  ad  coelestia  tabernacula  construenda 
translatus  sit.  Construit  enim  coelestia  tabernacula 
docens  unumquemque  viam  salutis,  et  beatarum  in 
coelestibus  mansionum  iter  ostendens.  Facit  taber- 
nacula Paulus  et  cum  ab  Hierusalem  in  circuitu  us- 
que ad  Illyricum  replet  Evangelium  Dei,  Ecclesiae 
construendo : et  hoc  modo  facit  et  ipse  tabernacula 
ad  similitudinem  tabernaculorum  coelestium,  qua 
ostendit  Deus  in  monte  Moysi,  Sed  et  unusquisque 
nostrum,  si  quis  tamen  exivit  de  <£gyplo,  et  habi- 
tat in  deserto,  in  tabernaculo  debet  habitare , et 
diem  festum  in  tabernaculis  agere.  Sicut  enim  com- 
memoratio fit  egressionis  ex  ^gypto  per  pascha  et 
azyma,  ita  et  commemorationis  in  deserto  fit  me- 
mcria  per  tabernacula.  In  tabernaculis  enim  habita- 
verunt patres  nostri  in  deserto.  Unde  autem  fieri 
oportet  ista  tabernacula,  nisi  ex  verbis  legis  et  pro- 
phetarum, ex  sermonibus  Psalmorum,  et  omnium 
qoa?  continentur  in  lege  ? Cum  enim^  ex  iis  qum 
scripta  sunt,  proficit  anima  el  semper  quidem  ea 
quae  retro  sunt  obliviscens,  ad  ea  quae  in  aiiie  sunt 
se  extendit,  ei  de  loco  inferiore  progrediens  cre- 
scit, ac  proficit  ad  superiora,  ex  augmento  virtu- 
tum, el  ex  ipsa  immutatione  profectuum,  in  taber- 
naculis merito  dicetur  habitare.  Vide  autem  si  non 
sunt  tabernacula  quae  fixit  Deus,  etiam  illa  quae 
Salvator  commemorat  in  Evangelio  dicens*^:  c Fa- 
cite vobis  amicos  de  mammona  iniquitatis,  ui  cum 
defeceritis  recipiant  vos  in  aeterna  tabernacula.  i 
Fixa  autem  dicuntur  a Deo  quasi  quae  non  circum- 
ferantur omni  vento  doctrinae.  Sunt  autem  et  adhuc 
tabernacula  ista  et  sicut  cedri  juxta  aquas.  Cedros 
hic  non  illas  dicit  in  quibus  culpabilis  notatur  ela- 
tio : sed  cedros  Del,  quae  suscipiant  vilis  illius  quae 
ex  iEgypio  translata  est,  palmites,  et  in  quibus  re- 
quiescit fructus  ille,  cujus  umbra  operuit  montes.  Si 
intellexisti  quantam  requiem  babeat  iter  sapientiae, 
quantum  gratiae,  quaotumque  dulcedinis,  noli  dissi- 
mulare , noli  negligere,  sed  aggredere  hoc  iter,  nec 
eremi  solitudinem  perhorrescas.  Habitanti  enim 
libi  in  hujusmodi  tabernaculis  occurret  manna 
cm/esie,  et  angelorum  panem  manducabis.  Incipe 
tantum,  nec  te  perterreat,  ut  diximus,  solitudo 
deserti.  Cito  in  consortium  tuum  etiam  angeli 
venient,  quos  sub  specie  cedrorum  arbitror  indi- 
catos. 

5.  Sed  nunc  videamus  quid  etiam  dc  Christo 
prophetet.  Ipse  est  enim,  de  quo  dicit  **  : f Exibit 
“ Matlh.  IV,  19.  Liic.  xvi,  9.  **  Num.  xxiv,  7, 
X,  27.  Num.  XXIV,  8.  Matlh.  ii,  15;  Osee  xi, 
(76)  Gog  guper  tecta  interpretatur,  u non  < super 
lecta  I sed  c tectum  i interpretatur.  Cscierum  in 
Hebraeo  Ionie  non  exstat  aa  « tectum,  > sed  AAK 


homo  de  semine  ejus  el  dominabilur  gentibus  mul- 
lis ei  exakabiiur  Gog  regnum  ejus,  et  crescet  re- 
gnum ejus.  Deus  deduxit  eum  ex  iEgypto  sicut  glo- 
ria unicornis. » Christus  ergo  esi,  qui  exiit  de  semi- 
ne Israel  secundum  carnem,  qui  quomodo  geulibits 
dominetur,  expositione  non  indiget,  maxime  qui 
leget  dictum  ei  a patre  : c Pete  a me  ei  dabo 
tibi  gentes  hxreditalero  luam,  et  possessionem  luam 
terminos  terrae,  i Quid  est  autem  quod  ait,  c exal- 
tabitur Gog  regnum  ejus?  t Gog  $uper  tecta  interpre- 
tatur (76) : et  in  loco  isto  non  pro  gentis  alicujns 
nomine,  ut  putatur,  positum  est,  sed  ut  in  aliis 
nonnullis,  ipse  sermo  Hebraeus  non  iiiierpretatiis  re- 
lictus est,  et  ob  lioc  quasi  de  gente  aliqua  dictum 
videtur.  Est  ergo  sermonis  consequentia  talis  : el 
B exaltabitur  super  tecta  regnum  ejus,  et  crescet  re- 
gnum ejus.  Exaltari  autem  super  lecta  de  perfectio- 
ne credentium  dicitur,  crescere  autem  ad  multitu- 
dines refertur.  In  iis  ergo  qui  perfecti  sunt  super 
tecta  exaltatur  regnum  Christi , id  esi  super  eos 
etiam,  qui  in  supernis  sunt,  et  in  superioribus  habi- 
tant. Sunt  enim  fortassis  aliqui  etiam  In  coelestibus 
a quibus  plus  proficiant  et  altius  exaltentur  ii  qui 
in  regno  Christi  sunt.  Et  ideo  etiam,  credo,  ipse 
Salvator  dicebat  : < Qui  in  tecto  esi,  non  descen- 
dat tollere  aliquid  de  domo ; » monens  ut  ii,  qui  ad 
excelsam  perfectionem  venerant,  non  iterum  ad 
mundi  hujus,  qui  nunc  domus  appellatur,  humilia 
ot  abjecta  descendant.  Sed  et  illud  quod  ait  : 
I Quod  audistis  in  aure,  praedicate  super  lecta,  · 
^ ad  hoc  nihilominus  respicit.  Sic  ergo  exaltatur  su- 
per Gog  regnum  ejus,  et  crescit  regnum  ejus.  Cre- 
scit enim  dum  multiplicantur  Ecclesiae,  el  fidelium 
numerus  augetur;  et  intantum  crescit  regnum  339 
Christi,  usquequo  ponat  Pater  omnes  inimicos  ejus 
sub  pedibus  ejus,  sed  et  novissimum  inimicum  de- 
struat mortem. 

6.  Post  haec  scriptum  est  adbuc  de  Christo 
I quia  Deus  deduxit  eum  ex  i£gypU>;  > quod  in  eo 
completum  videtur,  ubi  post  mortem  Herodis  revo- 
catur de  ^gypio,  et  designat  Evangelium  dicens^ : 
c Ex  iEgypto  vocavi  filiam  meum. » Qui  sermo  qui- 
busdam ex  boc  loco  assumptus  videtur,  et  Evange» 
liis  insertus,  altis  autem  de  Osee  propheta.  Potest 
aoiem  et  secundum  allegoriam  inlelligi,  quia  post- 
^ eaquam  venit  ad  ^gyptum  mundi  hujus,  eduxit 
eum  Pater,  et  assumpsit  ad  setneilpsnm,  ut  viam 
faceret  iis,  qui  de  ^gypio  mundi  hujus  ascensuri 
erant  ad  Deum.  fEt  gloria  unicornis  ejus**,  i Om- 
nia enim  daemonum  regna  dejiciens  Christus,  unum 
suum  regnum,  tanqtiam  veri  unicornis,  fundavit 
in  gloria.  Cornu  enim  pro  regno  saepe  docuimus  no» 
minari.  < Edet,  inquit  **,  de  eodem  adhuc  dicens, 
gentes  inimicorum  suorum  et  crassitudines  eoniin 
emedullabit.  > Gentes,  ait,  quas  inimici  sui  posside- 
8.  ··  Psal.  II,  8.  ” Matlh.  xxiv,  17.  ··  Matlh. 

2.  Num.  XXIV,  8.  ··  ibld. 

c Agag  I nomen  proprium  regis.  Origeni  frau- 
dem fecit  inepta  hoc  loco  SepUtagiiita  liiterpreiuiu 
versio. 


71! 


ORIGEMS 


71» 


bant,  ipse  edei,  desinicta  virtuie  ip.imiciy  ei  cras-  . 
sitiidines  eorum  emedullabit,  cum  omnem  de  iis 
sensum  crassum  et  carnalem  etleniiai,  el  conver- 
tit ad  intelligeniiam  spiritalem.  Quod  autem  cras- 
situdo culpabiliter  in  Scripturis  habeatur,  indicio 
erit  illud  quod  scriptum  est** : c Incrassatum  est 
cor  populi  biijus.  » Et  alibi  *^ : c Satiatus  est,  el 
iiicra.nsaliis  est,  et  recalcitravit  dilectus,  i Edet 
ergo  gentes,  et  cibum  habebit  eos  qui  credunt  in 
eum,  sicut  et  ipse  dicit  in  Evangeiio**  : c Meus  ci- 
bus est  ut  faciam  voluntatem  ejus  qui  nie  misit.  > 
Cujus  utique  voluntas  haec  erat,  ut  gentes  conver- 
terentur ad  fidem.  Quod  si,  ut  superius  docuimus, 
crassitudo  culpabilis  habetur,  econtrario  subtilitas 
laudabilis  habenda  est : quia  et  spiritus  sapientiae, 
qui  inlelligibilis,  el  sanctus,  ei  unicus,  el  multi- 
plex (77)  dicitur**,  similiter  et  subtilis  esse  perbi- 
betur. c El  jaculis  suis  sagittabit  inimicum  *^.  i 
Jacula  ejus  verba  ejus  sunt,  quibus  vel  diabolum 
vicit,  vel  omnes  inimicos  et  contradicentes  sibi 
etiam  nunc  superat  el  confringit.  Omnis  enim  qui 
peccat,  inimicus  ejus  est  dum  peccat.  Si  autem 
audiat  verba  Dei,  et  agnoscens  peccata  sua,  con- 
figatur ex  eis  et  compungatur,  atque  ad  poeni- 
tentiam convertatur,  veritatis  sermone  terebratus, 
etiam  ipse  dicetur  jaculis  esse  confixus.  Sed  post 
baec  etiam  de  ipsa  passionis  dispensatione  comme- 
morat, et  dicit**  : c Recumbens  requievit  ut  Ico,  et 
ut  catulus  leonis,  quis  excitabit  eum?»  Requievit 
ul  leo,  cum  in  cruce  positus,  principatus  et  pote- 
states exuit,  el  triumphavit  eas  in  ligno  crucis.  Ut 
catulus  autem  leonis,  cum  resurrexit  a somno 
mortis.  Quod  autem  leoni  simul  el  catulo  leonis 
comparatur,  potest  adhuc  et  propter  hoc  intelligi, 
ut  in  iis  qui  perfecti  sunt,  leo,  in  iis  vero  qui  inci- 
pientes sunt  et  rudes,  catulus  leonis  nominetur. 
Quod  vero  ait : f Quis  suscitabit  eum?»  idcirco 
quia  nunc  a Patre  dicitur  suscitatus,  nunc  etiam 
ipse  templum  corporis  sui  post  triduum  suscitare 
se  dicit : el  merito  in  hoc  quasi  percontantis  desi- 
gnatur affectus.  cQiii  beneilicuiit  tibi,  benedicti 
sunt : et  qui  maledicunt  libi,  maledicti  sunt**.» 
Genum  est  quod  benedicentes  Christo  benedicti 
sunt,  et  in  communionem  paternae  benedictionis 
assumpti.  Qui  autem  maledicunt,  maledicti  sunt. 
Si  enim  ad  populum  istum  respicias,  qui  maledicit 
Chrlbto,  etiam  lacrymabiliter  invenitur  esse  male- 
dictus. Quid  enim  aliud  evenire  posset  iis  qui  male- 
dicunt sapientiae,  qui  maledicunt  veritati,  qui  ma- 
ledicunt vitae,  nisi  ul  ab  lis  omnibus  bonis  extorres 
el  exsules  jaceant?  Haec  enim  omnia  Christus  csl : 
et  qui  maledicit  Christo,  tanquam  iis  omnibus  bonis 
maledicens,  perpetua  maledictione  damnatus  est. 
Ego  tamen  puto  quod  non  ille  solum  maledicat 
Cbrisio,  qui  sermonem  adversum  euin  maledicum 

*·  Acu  XXVIII,  »7.  **Deut.  xxxii,  15.  *·  Joan.  iv, 
·*  Nuin.  XXIV,  9.  . **  ibid.  !0, 11.  ibid.  1»,  13, 

(77)  Mss.,  c et  unicus  et  multiplex, » sed  libb. 
antea  editi  ouiiiluul  i et  uiiicus.  » 


profert  : sed  et  ille,  qni  sub  nomine  Cbrisliaai 
male  agit,  ei  turpiter  conversatur,  et  inboneaits 
verbis,  vei  actibus  suis  facit  nomen  ejus  blasphe- 
mari inter  gentes  : sicut  econtrario  non  ille  q«i 
sermonibus  solis  Dominum  benedicit,  ipse  bene- 
dicere putandus  est,  sed  qui  actibus,  et  viia,  et 
moribus  suis  facit  ab  omnibus  nomen  Domini 
benedici.  £i  in  istis  magis  complebttnr  qond 
tertia  prophetia  Balaam  designat , quia  bene- 
dicentes Christo  benedicentur,  el  roaledicenles  ei 
maledicti  erunt.  Propter  quod  omnimode  caveamau 
ne  propter  actus  nostros  Cbrisii  nomen  blaspbene- 
tur,  sed  magis  id  agamus,  ut  de  beiiedieihMitbai 
ejus  participes  esse  mereamur.  Ipsi  gloria  et  be- 
nedictio iii  saecula  saeculorum.  Arnen. 

HOMIUA  XVill. 

De  quarta  prophetta. 

1.  Quartam  nunc  prophetiam  ei  iis  qnae  Balaa· 
in  verbo  Dei  locutus  est,  in  niaiius  (7S)  assumi- 
mus, volentes  etiam  de  Ipsa  quae  Deus  dederit  ape- 
rire. Cui  tamen  prophetiae  similia,  ut  in  superiori- 
bus, in  praefatione  praemissa  sunt.  Ait  enim  **  : i Et 
iratus  est  Balacli  adversum  Balaam,  et  plausum  de· 
dit  manibus  suis.  Et  dixit  Balach  ad  Balaam  : M> 
ledicere  inimicum  meum  vocavi  le,  el  ecce  beneii- 
cens  benedixisti  tertio.  Nunc  ergo  fitge  in  loeom 
tuum  : dixi,  honorabo  le,  el  iiuiic  fraudavit  le  Do. 
minus  honore. » Ostendit  in  iis,  quia  et  Balach  ia- 
tellexerit  non  jam  daemonum  ministerio  decipi  B> 
I laam,  sed  Dei  virtute  ad  meliora  transferri,  et  ideo 
dicit : c Dominus  fraudavit  le  honore. » Sed  bxcqix 
plana  sunt  transcurrentes,  ad  sequentia  vcniamas. 
c Et  dixit  Balaam  ad  Balach : Nonne  ei  nuntiis  tois, 
quos  misisti  ad  me,  locutus  sum  dicens  : Si  mihi 
dederit  Balach  plenam  340  <lomum  suam  argeaio 
el  auro,  non  potero  transgredi  verbum  Domini,  fa- 
cere illud  bonum,  aut  malum  apud  meip«ura?Qnn- 
cunque  mihi  dixerit  Deus  haec  dicam.  £i  nunc  ecce 
redeo  in  locum  meum  » Sciens  Balaam  quod  bm 
sibi  per  ministros  solitos  responsa  deferrentar, 
sed  ab  eo  qui  haberet  omnium  potesutem,  recte 
videtur  protestatus  non  se  posse  verbum  Doniai 
transgredi,  et  facere  ullum  pusillum,  aut  magnaa 
apud  seiiieiipsiim.  Non  enim  HIe  loquebatur  ei,qii 
} posset  sacrificiis  et  muneribus  permutari,  sed  ilk 
erat  apud  quem  non  est  transmutatio,  nec  com·»· 
lationis  umbra  **.  Et  ideo  non  potest  sacerdos  mer- 
cede  mulari,  ubi  Deus  muneribus  non  moveur. 
Discessurus  tamen  Balaam  incipit  iterum  prophe- 
tare, el  dicit**:  i Veni,  consilium  do  tibi  qiidb* 
ciet  populus  hic  populo  luo  in  novissimis  diebes 
El  assumpta  parabola  sua  ait.  » Sed  priusqiuD  »1 
explanationem  eorum  quae  propbeiata  sunt,  veoi»- 
mus,  velim  requirere  quis  iste  sensus  sil,  quis  ordo 
verborum,  quod  ait : c Veni  el  consilium  do  libi. » 

34.  *·  Sap.  VII,  »».  ·*  Nuro.  xxiv,  8.  **  ibid.  9- 

14.  **Jacob.  I,  17.  **  Num.  xxiv,  14,  15- 

(78)  in  manu%.  Ita  codex  Gorbeiensis,  libri  asM 
editi,  < in  manibus. » 


7!4 


IN  NUMEROS  HOMILIA  XVllI. 


consilii  quidem  nlliil  dare  videtur,  sed  ait : 
r Qiiid  facliirns  sil  populus  hic  populo  luo  in  novis* 
simis  diebus ; # cum  utique  convenientius  dictum 
v/derelur,  si  diceret : Veni,  propheto  libi  quid  fa- 
cturus sit  populus  hic  populo  tuo  in  novissimis 
diebus ; et  esset  utique  consequentia,  ut  videretur 
Dalaam  prophetare  de  iis  qute  populus  Israel  factu- 
rus esset  populo  Balach,  vel  exteris  gentibus  : et 
quod  in  virtute  faciei  ita  ul  non  relinquat  ex  urbi- 
bus Hoab  ullum  qui  salvus  fiat. 

2.  Sed  et  prophetia  niliilominus  quam  de  Christo 
conjungit  in  consequentibus,  et  dicit  : i Orietur 
siella  ex  Jacob,  et  exsurget  homo  ex  Israel,  et 
vastabit  principes  Moab,  » convenienter  posita  vi- 
deretur, si  scripturo  esset : Veni,  et  propheto  libi. 
Nunc  aolem  quid  dicemus  ad  hoc  quod  scriptum 
est : I Veni,  consilium  tibi  do  quid  faciet  populus 
Ilie  populo  tuo!  » Requiramus  ergoqiio.aiodo  iiitel- 
ligi  debeat  quod  scriptum  est : i Consiliuin  tibi  do,i 
de  quo  sxpe  apud  menietipsnm  requirens,  nullum 
potui  exitum  invenire  sententix,  si  hoc  quod  ait : 
c Consilium  tibi  do, » communi  et  usitato  more 
dicium  putemus.  Sed  illud  magis  vidi  esse  conve- 
niens quod  ait : i Consilium  tibi  do,  i ut  ita  di- 
ctum (79)  intclligatiir:  CoQsilium  divinum  quoti  in 
novissimis  diebus  implendum  est,  niihi  nunc  reve 
latum,  aperio  libi  et  manifesto,  ul  scias  quid  po- 
pulus bic  faciei  pepiilo  tuo.  Et  hoc  modo  stare  milii 
visum  est  posse  quod  ait : < Consilium  tibi  do  quid 
facturus  est  populus  hic  populo  tuo;  » hoc  est,  q 
;:oasilium  Dei  enuntio  libi  et  manifesto.  Requirenti 
»uue  mihi  sicobi  forte  in  Scripturis  divinis  sub  hoc 
icrmone  simile  aliquid  dicium  posset  occurrere, 
risum  est  etiam  et  illud  similiter  advertendum 
piod  Apostolus  ait^* : < Quis  enim  cognovit  sen- 
um Domini,  aut  quis  ei  consiliarius  fuil?i  Hic 
nim  c quis, » non  pro  nullo,  sed  pro  raro,  vel  exi- 
aio  habetur.  Quomodo  enim  non  cognovit  sensum 
tei  Unigenitus  suus,  qui  dicit  : i Nemo  novit 
airem,  nisi  Filius,  et  cui  voluerit  Filius  revelare?» 
[uid  est  aliud  scire  Patrem,  nisi  scire  et  consilium 
fus,  et  seijsunn?  Sed  ei  Spiritus  sanctus  qui  scru- 
iiur  ellam  alta  Dei,  quidni  sensum  ejus  agnoscat  ? 
gnoscit  ergo  et  Filius,  ei  Spiritus  sanctus  sensum 
•omini,  el  ii  quibus  voluerit  Filius  revelare.  Quod  ^ 
agnoscit  Filius  sensum  Dei,  est  ergo  et  consiiia- 
us  ejus.  Sed  consiliarius  non  ita  accipiendus  est, 
lasi  ignoranti  ei  quid  agat,  consilium  det  Filius, 

11  Spiritus  sanctus;  sed  quod  consilii,  el  volunu- 
s ejus  particeps  el  sciens  sit  Filius,  et  Spiritus 
lictus.  Simili  ergo  modo  et  Baiaam  quia  consilii 
lod  ei  revelaverat  Deos,  participem  faciebat  et 
laruin  Balach,  ait:  c Veni,  consilium  libi  do,» 
nquani  qui  vere  videns  sit,  el  vere  audierit  verba 
d,  sicut  in  consequentibus  dicit  : i Dixit  Ba- 

^ Niim.  XXIV,  17.  ” Rom.  xi,  54.  ^ Mattii,  xi,  47* 
1.  Eccii.  XIX,  19.  Jobxxxviii,  56.  “ Exod. 


laam  filius  Beor,  homo  vere  videns,  et  audiens  ser- 
mones Dei,  sciens  scientiam  Excelsi,  et  visionem 
Dei  videns  in  somnis,  revelati  ocgli  ejus. » De  iis 
omnibus  jam  superius  diximus,  quia  et  in  prxfa- 
tione  ter  lix  prophetix  eadem  scripta  sunt.  Hoc 
sane  solum  in  prxsenti  videtor  additum^  quod  ait : 
f Sciens  scientiaiq  Excelsi. » Hoc  enim  in  superio- 
ribus non  est  dictum  de  Baiaam  : quod  quidem  pec 
facile  de  quoquam  omnium  sanctorum  prophetarum 
scriptum  esse  deprehendi. 

5.  Unde  et  valde  miror  quomodo  lioc  de  Dalaam 
scriptum  est,  cui  nec  hoc  concessum  est  dicere, 
quod  prophetis  esse  io  usu  solet,  c hxc  dicit  Domi- 
nus ; > sed  ait : t Dixit  Baiaam,  dixit  homo  vere 
videns. » Tum  deinde  el  quomodo  dignum  eriilan- 
tum  istud  inielligi  de  Baiaam,  ut  sciat  scientiam 
Excelsi ; qui  ellam  Balach  regem  docuerit  quomodo 
scandalum  mitteret  coram  flliis  Israel,  ut  mando· 
carent  immolata,  el  fornicarentur  ? Vix  enim  de 
sanciii  prophetis  aut  apostolis  inveniet  aliquis  di- 
ctum, quia  sciant  scientiam  Excelsi·  Quamvis  Pau- 
lus dixerit  audisse  se  verba  inenarrabilia  qux  non 
licet  homini  loqui  tamen  non  est  professus  ha- 
bere se  scientiam  Excelsi.  Propter  quod  diligentius 
iirtendamus  si  loria  dignum  aliquid  nobis  Deus  su- 
per hoc  sermone  revelare  dignabitur.  In  libro  qui 
apud  nos  quidem  Inter  Salomonis  vplujnina  haberi 
solet  et  Ecclesiasticus  dici,  apud  Grxeos  vero  ss* 
plentia  Jesu  filii  Siracfa  appelluiur,  scriptum  est  ^ : 
< QiimU  sapientia  a Deo  est.  » Quod  fortasse  possu- 
mus ita  iiitelUgere,  quasi  a Deo  sit  et  illa  sapienlia 
nmndi  huius»  qux  destruenda  dicitur,  ei  princi- 
pum  mundi  hujus,  et  si  qua  alia  e^t  per  quam  falsa 
scientia  coiuiuendatur  : nisi  in  ipso  libello  in  cop- 
sequeniiliug  diceretur  ** : < Non  est  enim  sapien- 
tia, roalUix  disciplina· » Per  quod  utique  docet, 
quia  omnis  disciplina  qux  falsi  aliquid  asserit , 
etiamsi  vehemens  videatur , et  verisimilis , et 
qux  subverti  difficile  possit,  tamen  nequaquam 
341  hujusmodi  ecteAtia  ad  sapientix  titulum  debeat 
applicari.  Quid  ergo  est  quod  ait  : i Omnis  sa- 
pientia a Deo  est  ? » Illud  mihi  sensisse  videtur, 
quia  omnis  peritia,  qux  vel  erga  artem  aliquam 
usui  humano  necessaria  habetur,  vel  cujuslihet  rei 
scientia,  sapientia  dicatur  a Domino  dgta.  Depique 
apud  Job  scriplum  est  : c Quis  dedit  mulieribus 
texendi  sapientiam,  et  varietatis  disciplinam  ? » 
Sed  et  in  Exodo  c Locutus  egi,  inquit,  Dominus 
ad  Moysen  dicens  : Ecce  vocavi  noiiiioatiin  Reee- 
lebel  filium  Uri,  lilii  Olr,  ex  tribu  Juda,  .el  replevi 
eitm  spiritu  divino  sapientix,  et  intellectus,  et 
dlscipiinx,  ut  in  omni  opere  iiitelligai,  et  sit  ar- 
cbiicotus  ad  operandum  argentum,  qt  aurum,  et 
xs,  el  lapidee  repletionis,  et  omnia  opqra  fabrilia, 
et  in  ligno,  ul  operetur  secundum  omnia  opera,  ad 

. Num.  XXIV,  45,  46.  II  Cor.  xii,  4.  Ecdl. 
XXXI,  4,  2, 5,  4, 5,  6. 


(79)  God·  Gorbeiensis.  < dicium, » Libb.  editi, i dixisse. » 
PSTAOL.  Gr.  XII. 


2.1 


715  ORfGGNIS 


qu»  ego  dedi  eum.  Sed  et  Eliah  illium  Acbisamach 
ex  tribu  Dan.  El  dedi  in  cor  omni  prudenti  intel- 
lectum, ut  faciant  omnia  quae  constitui  tibi.  i Con- 
sidera ergo  ex  iis  omnibus  quomodo  a Domino  est 
sapientia  fabrilis,  sive  in  auro,  sive  in  argento, 
sive  in  alia  quacunque  materia,  vel  etiam  textrini 
sapientia  : et  vide  quia  jure  dici  de  iis  omnibil^ 
potest,  quod  borum  scientia  ab  Excelso  sit.  Quod 
si  fabrilis  scientia  ab  Excelso  esse  declaratur,  quo- 
modo non  et  geometrica,  ex  qua  utique  baec  scientia 
quam  Scriptura  arcliitectonicain  nominat,  deri- 
vatur ? Denique  et  in  Zacharia  funiculus  geometricus 
dicitur  **,  in  quo  dimetitur  angelus  Jerusalem  : et 
ideo  non  puto  absurdum  videri,  si  etiam  baec 
scientia  dicatur  Excelsi.  Quid  autem  dicemus  de 
musica,  cnjus  omnem  peritiam  ita  attigerat  sa*  ^ 
pientissinius  David,  ac  totius  melodiae,  et  rhyth- 
morum collegerat  disciplinas  ut  ex.  iis  omnibus 
inveniret  sonos,  quibus  posset  etiam  perturbatum 
regem  vexatumque  ab  spiritu  maligno  psallendo 
mitigare  ? Unde  non  puto  aliquem  recti  sensus,  qui 
in  borum  omnium  scientia  neget^  quia  omnis  sa- 
pientia a Domine  est.  Jam  vero  de  medicinae  scien- 
tia nee  dubitari  puto.  Si  enim  est  ulla  scientia  a 
Deo,  quae  magis  ab  eo  erit  quam  scientia  sanitatis, 
in  qua  etiam  herbarum  vires,  el  succorum  qua- 
liutes,  ac  differentiae  dignoscuntur  ? Igitur  ex  bis 
omnibus  colligitur  qnod  etiam  liujns  Balaam  scien- 
tia, prO  qua  accersUus  est  ex  Mesopotamiae  mon- 
tibus ab  oriente  ut  malediceret  Jacob,  'habeat  qui  - 
dem  initia  ei;  originem  ab  Excelso,  et  inde  sit  ei  ^ 
agnitio  qua  didicerit  vel  naturas  animalium,  vei 
motus  avium,  vei  differentias  vocum  : sed  ea  quae 
ad  scientiam  bonorum  aeceperii,  contulisse  se  ad 
usum  malorum.  Quod  mihi  simile  videtur,  quasi  si 
is  qui  medicinam  didicerit,  et  herbarum  vires  ac 
temperamenta  cognoverit,  medendi  sine  dubio 
gratia  a Deo  hominibus  data,  convertere  velit  pro- 
positum : eiomnl  scientia  quae  ad  saluiem  corpo- 
rum praestita  esi,  utatur  ad  maium,  et  pro  medico 
venenarius  fiat , pro  remediis  morbos,  pro  sanita- 
tibus inferat  mortes·  Ut  autem  amplius  intelligamus 
adhuc  lotius  scientiae  sapientiam  a Deo  originem 
trahere,  ab  hominibus  autem  mali  propositi,  vel 
etiam  a daemonibus  corruptelas  quasdam  sapientiae  | 
Dei  admiscentibus  declinari  ad  malum  : relegamus 
ea,  quae  in  Daniele  scripta  sunt  de  ipso  Daniele  et 
iribus  amicis  ejus,  quos  Nabuchodonosor  rex  tribus 
annis  erudiendos  tradidit,  volens  eos  in  siia,  id  est 
patria  et  Babyloniorum  sapientia  scientissimos  fieri. 
Ibl  ergo  scriptum  est  quia  c dedit  eis  Dominus 
scientiam  et  intellectum,  el  prudentiam  in  omni  arte 
grammatica,  et  Danieli  dedit  intellectum  in  omni 
verbo,  et  visione,  et  somniis:  et  erant  apud  regem  : 
et  in  omni  verbo  et  prudentia,  el  disciplina,  in  qui- 


^ buscunque  quaesivit  ab  eis  rex  liivenit  eos  decuplo 
amplius  quam  erant  sophistae  ei  philosophi,  qoi 
erant  in  omni  regno  ejus.  i El  bsec  quidem  » 
exemplaribus  Septuaginta  Interpretuni  babeuiir: 
in  Hebraeorum  vero  codicibus  aliquid  etiam  vehe- 
mentius reperi,  quibus  quamvis  non  uiaronr,  umei 
agnoscendi  gratia  dicemus  etiam  ibi  qum  legimus: 
c Dedit,  inquil,  Deus  intellectum  et  prodeoLiamio 
oniui  grammatica  sapientia,  el  Daniel  iniellexii  i» 
omni  visione,  et  somniis,  i Et  post  pauca : i Elsie. 
ierunt,  inquit,  in  conspectu  regis,  el  in  omni  verbo 
sapientiae,  et  disciplinae,  In  quo  quaesivit  ab  eis  rei, 
invenit  in  eis  decuplo  super  omnes  incanuiores  ei 
magos,  qui  erant  in  omni  regno  ejus.  » Ex  iis  ergo 
omnibus  potest  inielllgi  quomodo  et  Balaam  diierii 
^ de  seineiipso,  < qtii  scit  scientiam  Excelsi,  · sci- 
licet ut  intelligatur  quod  origo  totius  scienin 
ipso  acceperit  exordium  : vitio  autem  humaoc  mo- 
iiliae,  aspirantibus  et  subripientibus  etiam  damo- 
nibiis,  in  perniciem  versa  sint  quae  pro  uliliii:e 
concessa  sunt.  Haec  de  eo  queid  dixit,  isocas 
scientiam  Excelsi,  » a nobis  pro  viribus  discaui 
sint. 

4.  Post  haec  ait  : « Visionem  Dei  videas  i· 
somnis,  revelati  oculi  ejus.  > De  iis  suiBciealer  ii 
tertia  visione  dissertum  est,  ei  eadeio  repeierv 
otiosum  est.  Videamus  ergo  quid  est  quod  io  can- 
sequenlibus  dicit  ** : < Ostendam  ei,  et  non  moJo, 
beatificabo,  et  non  appropinquat.  i In  aliis  qnidea 
exemplaribus  legimus,  c videbo  eum,  sed  b» 

' modo  (80).  I Quod  si  recipiatur,  facilius  iotcl%i 
putabitur : ut  Christum,  de  quo  in  coDsequeoilb·) 
dicit  : f Orietur  stella  ex  iacoi),  et  eisargei 
homo  de  Israel,  > videndum  dicat  esse,  sed  mb 
modo ; boc  est,  non  eo  tempore,  quo  ista  loqι^ 
batur.  In  novissimis  enim  diebus,  c obi  venii 
nilodo  temporis,  misit  Deus  Filium  suum  **.  i Sd 
si  secundum  boc  quod  nos  habemus  in  eiewpb- 
ribtis,  legendum  342  ^ίΐι  est : c OsieatUi 
illi,  et  DOD  modo;  beatificabo,  et  non  appriplB- 
qual ; i non  ad  hunc  Balaam,  per  quem  hac  ιϋ- 
cuntur,  sed  ad  illos  quorum  personam  in  boc  diii* 
mus,  refertur.  Illi  enim  doctores  legis  el  scriU 
ostendent  Christum  in  lege  et  prophetis  propta* 
talum,  sed  non  modo.  Hoc  est,  iioo  eo  tempore 
venit,  sed  cum  plenitudo  gentium  introierit,  et  c» 
omnis  Israel  salvari  Incipiet,  tuiic  eum  ostesdeBU 
et  tunc  beatificabunt,  quem  modo  blasphemaBU 
Sed  boc  tempus  in  quo  haec  futura  sunt,  non  if* 
propinquat : longe  enim  est,  et  in  ipso  saecali 
sperandum.  Et  ideo  ait,  < Ostendam  illi,  ei  bbb 
modo : i illi,  hoc  esi  populo  qui  tunc  salvabiior. 
Post  bxc,  « Orietur,  inquit,  stella  ex  Jacob,  n 
exsurget  homo  ex  Israel. » De  his  el  in  sopen^* 
ribus  diximus,  quia  evidenter  de  stella  qus 


·»  Zaeb.  II,  1.  Dan.  i,  17, 19,  20.  ··  Nmn.  xnv,  16.  ··  ibid.,  17.  ibid.  “ Galat  iv,  4. 

(80)  In  aliis  auidem  exemplaribus  legimus  ; i χα\  ού  νυν,  teste  Demonstratione  epangelka  Ri- 
debo eum,  sed  non  modo,  i flempe  in  Hebrxo  sebii. 
fonte,  el  apud  Aquilam,  qui  vertit : 'ϋψομάι  αύτ6ν 


718 


LN  NUHEaOS  HOMiLIA  XVlll. 

in  orienle  apparuhi  propheielnr : qua  duoe  vene-  A ducil,  et  spolia  saluUs  reportat ; sicet  et  in  aliis 
runi  ad  Judaeam,  requirentes  eum  qui  natus  est  de  eo  scriptum  esi  **,  quia  « ascendens  in  altum 

rex  Israel,  et  repertum  oblatis  muneribus  adora-  captivam  duxit  captivitatem.  » Captivitatem  sci- 
verunt. Sed  movet  me,  qnod  de  ipsa  stella  postea-  Hcet  illam  humani  generis,  quam  diabolus  ad  per- 
quam dictum  est  in  Evangelio  ■»,  quia  praecesserit  ditionem  ceperau  iste  rursus  c.vptivam  duxit,  et  a 

magos  usque  in  Bethlehem,  et  veniens  stetU  supra  morte  revocavit  ad  vitam.  Utinam  ergo  ine  et  ω- 

ubi  puer  erat,  uhra  non  sil  dictum,  quia  vel  dis-  pUvum  habeat  semper  Christus  Icsus,  et  me  ducat 

cesserit  inde,  vel  evanuerit,  vel  assumpta  sit,  aiil  in  praedam  suam,  et  ego  tenear  ejus  vinculis  alli- 

aliquid  omnino  de  hoc  narratio  evangelica  designa-  8*l“* : et  ego  dici  mercar  vinctus  Jesu  Christi, 

verit ; sed  hoc  tantum  dixerit,  quia  venit,  et  < stetit  sicut  Paulus  de  seroetipso  gloriatur  «-«r.  , Et  erit 
supra  ubi  erat  puer.  » Ne  forte  ergo  sicut  tempore  Edom  hmrediias  ejus,  Esau  inimicus  ejus  . Edora 
baptismi,  cum  baptizatus  Jesus  ascendit  de  Jor-  idem  est,  qui  Esau.  Hic  secundum  historiam  qui- 
dane,  aperti  sunt  ei  coeli,  et  vidit  Joannes  Spiritum  dem  ininiiciis  est  Israel,  sed  in  adventu,  inquit. 
Dei  descendentem  quasi  columbam,  et  manentem  Christi  etiam  ipse  hereditas  ejus  erit : hoc  est  re- 
super  eum,  et  audivit  vocem  dicentem  de  coelo  ·· : cipietur  ad  fidem,  iica  excludetur  ab  hereditate 

f Hic  est  Filius  meos  dilectus,  in  quo  bene  com-  Christi.  Si  vero  spiritaliter  advertamus,  Edom  caro 
placui  ; V iu  et  stella  hec,  que  venit  supra  ubi  intelligitur,  que  adversatur  spiritui,  et  est  ini- 
erat  puer,  et  stetit,  in  Christo  similiter  permansit,  mica,  iii  adventu  autem  Christi,  cum  subjecta  fue- 
sicui  el  Spiritus  sanctus  in  specie  columbae  venisse  rit  caro  spiriiui,  per  resurrectionis  spem  etiaiii  ipsa 
dicitur,  et  mansisse  in  eo.  Et  sicut  venisse  Spi-  ««i  htereditatem  veniet.  Non  enim  »la  anima,  sed 
ritum  Dei  super  eum,  et  mansisse  iu  eo,  ita  acci-  ef  caro,  qua  aliquando  fuerat  inimica,  per  obe· 
piinus  quod  nunquam  ab  eo  recesserit  Spiritus  dienriam  spiritus  consors  futurae  bxrediutis  exsl- 
Dei : ei  ita  de  stella  quae  venit,  et  stetit  super  stet. . El  Israel  fecit  in  virtutem  ·».  . Hoc  est  quod 
eum,  accipiendum  puto  quod  sic  steterit  super  dicit,  quia  tunc  Edom,  vel  Esau,  hoc  est  camis 
eum,  ut  nunquam  inde  mota  sit.  Et  ideo  deitatis  '«  «t*redilaiis  socieUtem  voeabilor,  cum 

ejus  indicium  illam  stellam  fuisse  opinor.  Unde  el  Israel,  anima  videlicet  facta  fuerit  in  virtutem,  et 
ordo  prophetiae  hmc  eadem  consequenter  ostendit,  decenter  fuerit  repleta  virtutibus.  81^  enim  anima 
cum  de  deitate  quidem  ejus  dicit:  · Orietur  stella  t*·*'·  veniat  ad  virtutes,  sed  in  ignavia  perseveret, 
ex  Jacob ; » de  humana  vero  natura  : < El  exsurget  baerediiatem  veniet,  sed  ad  judicium 

homo  ex  Israel , > ut  iu  utroque  el  secundum  dei-  c '*'*“*»  *i“'  potest  aiiimaiu  et  corpus  perdere  iii 
talem,  el  secundum  bumaniialem  Christus  prophe-  gehennam  « Et  exsurget  ex  Jacob,  el  perdet 
talos  evidenter  appareat.  · El  vastabit  principes  liberatum  de  civitate  *llle,  inquit,  qui  ex- 
Moab*‘.  » Hoab  quidem  gens  est,  cujus  principes  eurgii  ut  stella  ex  Jacob,  perdet  liberatum  de 
NOii  alios  esse,  quam  spiritales  nequitias  el  princi-  civitate.  Non  in  hoc  solum,  sed  in  omni  pene 
palus  illos  adversum  quos  nobis  luctamen  est,  in-  prophetico  stilo  qua>  dicuntur , involutu  salis  et 
lelligiiiius.  Hos  ergo  iste  Itomo  ex  Israel  vastavii,  obscuro  sermone  dicuntur.  Non  enim  placuit 
cum  exuit  principaius  el  potestates,  affigens  illos  8®"«®  Spiritui,  qui  de  iis  scribi  voluit,  ut  palam 
cruci  sum.  Neque  enim  poterat  salvare  Hoabitas,  l**®  pedibus,  ut  ita  dicam,  iniperiioruin  con- 
ei  ad  Dei  agnitionem  perducere,  nisi  principes  illos,  culcanda  ponerentur:  sed  ita  providit,  ut  cum 
yui  in  eis  dominationem  impietatis  tenueram,  de-  haberi  videantur,  sermonum  tamen  obscu- 

rasussei.  « Et  pradabilur  omnes  filios  Seih  «.  · ritale  recondita  in  arcanis,  et  in  secretis  obtecta 
Seih  filius  est  Adam.  de  quo  Eva  dixit  cum  natus  343 Elnunecrgoquodaitt.Perdeilibe- 
essel  : « Suscitavit  enim  mihi  Deus  semen  aliud  ··»“»"  decivitate, . nisi  ad  consuetudinem  proplie- 
pro  Abel  quem  occidit  Cain.  . Iste  esi  ergo  Seih,  «c»'»  respicias , de  qua  dicitur,  omnis  prophetia 
ix  quo  omne  humanum  in  hoc  mundo  ducitur  D non  potest  propria  absolutione  constare,  valde  dif- 
jenus.  Nam  de  Cain  qui  nati  fuerant,  diluvio  per-  ficills  videbitur  intellectus.  Videamus  tamen  si  forte 
ertinl*.  Filii  ergo  sunt  Seih  omnes  homines,  qui  hoc  modo  poterit  explanari.  Civitatem  hic  mundum 
II  hoc  mundo  sunt.  Eleum  dicitur,  · depraedabitur  Inlclligamus  , sicut  et  in  Evangeliis  dicitur  ” de 
inmes  filios  Seih,  » prsdam  sic  accipe,  sicut  in  luxurioso  filio,  qui  dilapidavit  subsuiitiain  patris ; 
luperioribus  interpretati  sumus  , ubi  scriptam  quia  accessit,  inquit,  ad  quemdam  primarium  civi- 
'St  *':  < Edet  gentes  inimicorum  suorum : > et  ubi  talis  in  regione  illa : a quo  receptus,  in  agrum  mit- 

Alulo  leonis  et  leoni  comparatur.  Et  hic  ergo  in  lilur  porcos  pascere.  Et  hsec  ergo  civitas,  cujus 

irxdaJD  accipit  omnes  filios  Selb.  Victis  adversariis  ille  primarius  erat , mundus  hic  intelligitur.  Igitur 
Ixmouibus,  eos  qui  sub  ipsorum  dominatione  te-  de  hac  civitate  liberatum  , boc  est  quem  liberat 

lebanlur,  Christus  quasi  praedam  victoria  sua  Christus  de  hoc  mundo,  perdii  eum.  Dicit  enim  »·, 

**Mattb.  11,9.  *·  Malih.  in,  17.  ·*Νϋω.χχιν,ΐ7.  “Num.  xxiv,  17.  “βοη.ιν,ϊδ.  ·*  Num.  xxiv,  8. 

* Epbes.  IV,  8.  ···”  Ephes.  lu,  1.  Num.  x;;iv,  18.  ·*  Itid.  ’*Mallh.  x,28.  ’*  Num.  xxty,  19, 

* Liic.  XV,  15.  ’*  Luc.  ix,  84. 


Ή9 


I 


ORIGENIS 


quia  c qui  perdet  animafm  soain  propter  me,  salvam 
faciet  eam.  > Salutari  ergo  perditione  perdit  Jesns 
eum,  quem  de  hujus  mnndi  civitate  liberaverit.  Ei 
nos  itaque  si  ad  salutem  venire  volumus,  et  de  hoc 
mun  do  libeniri , perdere  debemus  animas  nostras 
perditione  utili,  et  necessaria.  Perdit  enim  animam 
secundum  Christum  , qui  desideria  ejus  refrenat , 
qui  cupiditates  ejus  resecat,  qui  luxuriam  ejus  re* 
solutionemque  castigat , et  in  nullo  prorsus  facit 
voluntatem  suam,  sed  voluntatem  Dei:  et  per  hxc 
perire  dicitur  anima.  Periit  namque  vita  ejus  prior, 
et  incipit  novam  vitam,  quae  in  Christo  est,  ducere. 
Simile  autem  huic  dicto  etiam  illud  est  : c Si 
commorimur,  et  convivemus.  > Et  illud  i Si  au- 
tem mortui  estis  ab  elementis  hujus  mundi , quo- 
modo velul  viventes  in  hoc  mundo  decernitis?  i Ne- 
cessario ergo  etiam  in  his  declaratur  quia  perdidit 
animam  suam  in  hoc  mundo,  qui  cum  Christo  mo- 
ritur : ei  qui  hic  eam  perdiderit , inveniet  eam  Ibi 
sine  dubio  , ubi  dicit  Apostolus  quia  c vita  ve- 
stra abscondita  est  eum  Christo  in  Deo;  v cui  gloria 
in  mieroa  saecula  saeculorum.  Arnen. 

UOMILIA  XIX. 

De  visione  quinta  Balaanu 
1.  Quinta  haec  nobis , eademque  ultima  Baiaam 
visio  discutitur , de  qua  similiter  ut  in  caeleris  Do- 
minum depreceinur  , qui  in  0ne  (81)  non  deserat , 
vt  possimus  hujus  quoque  visionis  sensum  baud 
procul  a veritate  captare.  Est  ergo  initium  ejus  in 
iis  verbis : c Ci  cum  videret , inquit  Baiaam  ^ 
Amaiec,  assumens  parabolam  suam  dixit : Initium 
gentium  Amaiec,  et  semen  eorum  peribit,  v Neces- 
sarium mihi  videtur  requirere  in  Scripturis  divinis^ 
quibus  in  locis  vel  quo  in  li^mpofe  nomen  Amaiec 
scriptum  sit : quove  ex  genere  gens  ista  descende- 
rit. Facilius  enim  quod  quaeritur,  agnoscetur,  si  ex 
pluribus  locis,  quae  de  eadem  re  scripta  sunt,  pro- 
ferantur. Igitur  in  Genesis  lectione  ubi  quinque 
reges  convenerunt  ut  expugnarent  quatuor  reges 
qui  regnabant  in  Sodomis,  post  aliquanta  ita  refer- 
tur : c Et  regressi , inquit  venerunt  ad.fonlem 
judicii,  bic  est  Gades,  et  interfecerunt  omnes  prin- 
cipes Amaiec,  et  Amorrhaeos  qui  habitabant  in  Sasan- 
tbem  (82).  > In  bis  primo  locis  Amaiec  memini  no-  | 
minatum.  Sed  requiratur  fortassis  utrum  duae  gen- 
tes ejusdem  nominis  habeantur,  quoniam  quidem  et 
in  catalogo  filiorum  Esau , et  ducum  qui  ex  ejus 


\ genere  descenderant , relertnr  Amaiec.  Ita  eai· 
scriptum  est  **  : c Istae  sunt  autem  geoeraiioaa 
Esau  patris  Edom  , in  monte  Seir  , et  haec  uomm 
filiorum  Esau  , Elipbas  filius  Ada  uxorie  Esau , ct 
RagueI  filius  Basemalh  (85)  uxoris  Esau.  Foeraii 
autem  filii  Eliphas,  Tbeman,  Sopbar,  Goihom,  Ce- 
nes: Thainnas  autem  fuit  concubina  Eliphas  ifii 
Esau  , et  haec  peperit  Amaiec  ipsi  Eliphas , ei  iui 
sunt  filii  Ada  uxoris  Esau.  > Et  post  pauca:  c Etii 
sunt,  inquit,  duces  ex  filiis  Esau.  Filii  Eliphas,  ^oi 
fuit  primogenitus  filii  Esau.  Dux  Tlieman,  duxCbo 
mor,  dux  Sopbar,  dux  Cenes,  dux  Core,  dox  Ge- 
ibom,  dux  Amaiec.  i Hic  igitur  Amaiec,  filius  foii 
Eliphas  primogeniti  Esau , iiatus  ex  coDCubiiia  se- 
mine Thamna.  Sed  redeamns  ad  primam  de  .\im- 
^ lec  commemoralioneiQ , ubi  ii  qui  reversi  sunt, « 
venerunt  ad  fontem  judicii,  qnl  vocatur  Cades,  uh 
terficiunt  omnes  principes  Amaiec.  Cades  eoim  ii- 
terpretaiur  ίαηοΗβοαΗο^  vel  sanctum ; Amaiec  rerv 
interpretalar  ablingens  populum^  vel  declinemspepih 
Ium  (84).  Igitur  ii  qui  reverlunlur  ad  sancuin,  ei 
convertunt  se  ad  sanctificationem , iiiierfictom  et 
perimunt  Amaiec,  illum  scilicet  qui  ablingit  pops- 
luni  vel  declinat  populum.  Quis  autem  alius  est  qri 
declinat  populum  a Deo , nisi  vinos  contraria  , ei 
nequitiae  spiritales  ? Horum  ergo  principes  qui  sastT 
Illi  sine  dubio  principatus  adversum  quos  saaciis 
est  colluctatio.  Adversum  principatus  enim  ei  pote- 
states, et  mundi  hujus  rectores  sunt  eis  agooes**: 
quos  tamen  superare  non  potuerunt , nisi  conra>- 
tantur  ad  sanctimoniam.  In  ipsa  tamen  sanctinah 
nia,  quae  est  Cades,  fons  est  judicii.  Omnis  eiki 
qui  se  ad  sanctimoniam  convertit , habet  seaiper 
ante  oculos  suos  fontem  judicii.  Prospicit  enia  j<s- 
dicii  diem  , et  purificato  corde  tam  mslomm  pc- 
nas  quam  piorum  beatitudines  contuetor : β bac 
faciens  omnes  Amalecitarum  principes  prosterait 
et  344  dejicit.  Si  quis  autem  non  se  converterit 
ad  Cades  , id  est  ad  sanctificationem  , foDtesM|oe 
Judicii,  neque  futurum  judicii  cogitat  diem»  isti  sab- 
jecli  sunt  principibus  Amaiec.  Hunc  enim  popolrn 
abliiigit  et  consumit,  et  talem  populom  dediaat 
a Deo.  Haec  ad  illum  primum  referanlnr  Amalee. 
Nunc  autem  videamus  et  istum  Amaiec  filivm  Di- 
pbas  primogeniti  Esau  quem  peperit  ei  Tbamaas 
concubina  sua,  cujas  pater  est  Elipbas  , qui  ioier- 
prelatur  Deus  me  dispersit  (85)  : mater  aoteoi 
Tliamuas,  quae  et  ipsa  primo  quidem  est  d^oer, 


11  Tim.  II,  H.  "Coloss.  ii,  20.  Colpss.  iii,  3.  Num.  xxiv.20.  Gen.  xiv.  7.  ^ Gen. 
xxxvi,  9,  10,  ii,  12, 15.  ··  Ephes·  vi,  12. 


Hss.,  i qui  in  fine,  s Llbb.  editt,  c quo  in  fine.i 

(82)  Mss.,  f 9asanthenY,»quod  propius  accedit  ad 
Ασασονθαμάρ,  quam  priorum  editionum  lectio  quae 
habet  c Sarathem.  > 

(83)  Mss.  < Basematb.  i Libb.  antea  editi,  « Ba- 
saminacb.  i Paulo  post  iidem  mss.,  i Sopbar,  Go- 
thom.  > Libb.  editi,  c Suphar,  Goifaon.  i 

(84)  Cades  enim  interpretatur  sanctificatio,  vel 
SANCTUM,  Amaiec  vero  intenretatur  ablingens  populum 
vel  DECLINANS  POPULUM.  Cadcs  € sanctificatio , > vel 


csanctumiaiznpfsacrari, consecrari,  saiictnm  esae;i 
Amaiec  vero  interpretatur  c ablingens  popelam , i 
ab  populus  et  ppS  c linxit,  lambit.  » Sed  ende 
Amaiec  interpretetur  c declinans  populom,  t id  ηκ 
latet. 

(85)  Eliphas  qui  interpretatur^  Deus  me  dispenxr. 
Ab  Sm  < Deus,  1 et  pD  quod  Gen.  xlix,  24,  Septum 
ginia  iiitepreles  verterunt  c dissolvere,  i vel  forte  · 
f dispersit. » 


721  IN  NUMEROS  HOMILIA  IIX.  m 

«leinile  rnierprelaiiir  defectio  commota  (86) : ut  ne-  A Galaad  ducenta  millia  peditum·  et  tria  milliii  viro- 


ceseario  olique  qui  ab  bis  talibus  gignitur·  bosiis 
sil  Israel  · ablingens , vel  declinans  populum.  Prt- 
mus  enim  ipse  Hebraeos  egressos  ex  iEgypto  bello 
aggressus  est  in  Rapbidiii·  tunc  cuin  Moyses  ait  ad 
Jesum  : « Elige  tibi  viros  · et  exi,  et  conflige  cum 
Ainalec  crastino  · et  ecce  ego  sto  in  vertice  collis· 
et  virga  Dei  io  manu  mea  erit.  Et  fecit  Jesus  sicut 
(iisii  ei  Moyses·  et  conflixit  cum  Aroalec : Moyses 
autem· et  Aaron·  et  Ur  ascenderunt  in  verticem  col- 
lis : et  factum  est , ut  cum  levaret  manus  Moysee  · 
invalesceret  Israel : cum  autem  deponeret  manus 
suas·  invalescebat  Ainalec.  i Et  post  pauca  iterum 
scriptum  est  quia  fugaverit  Jesus  Amalec , et  popu- 
lum ejus  gladio  dejecerit : tunc  enim  Dominus  di- 
xit ad  Moysen  c Conscribe  haec  ad  memoriam  In 
libro  · et  da  in  auribus  Jesu : quia  delens  delebo 
memoriam  Amalec  de  sub  coelo.  Et  aedificavit  Moy- 
ses altare , et  nominavit  nomen  ejus  · Dominus  re- 
fugium meum : et  ait:  Quia  in  manu  occulta  Domi- 
nus expugnat  Amalec  a generatione  in  generatio- 
nem. I Inielligeex  boc evidentius  quid  debeat  inlel- 
ligi  Amalec·  quem  manu  occulu,  id  est·  invisibili· 
expugnare  dicitor  Deus  a generatione  in  generatio- 
nem. Sed  in  Deuteronomio  ita  scripturo  est  ^ : 
i Memento  quanta  libi  fecerit  Amalec  in  via  cum 
exisses  de  i£gypu>·  quomodo  obstitit  tibi  in  via,  et 
excidit  caudam  tuam  , omnes  qui  laborabant  post 
te.  Tu  autem  esuriebas  et  laborabas,  et  non  timuisti 
Deum.  > Observa  ergo  et  in  iis  quomodo  Amalec 
obstitit  Israel  in  via , sed  tamen  non  potuit  caput 
ejus  abscindere , nisi  caudam  tantum  : id  est  eos 
potuit  obtinere  · qui  retro  positi  erant , qui  ultimi 
sequebantur·  nec  ea  qux  retro  erant  oblivlscenles, 
extendebant  se  ad  ea  qom  in  ante  sunt.  Et  ideo 
^uto  quia  Dominos  praecipiebat  in  Evangeliis  di- 
CDS*^:  € Nemo  mittens  manum  suam  super  ara- 
;rum·  et  retro  respiciens·  aptus  est  regno  Dei.  > Et 
nerito:  sl  enim  retro  quis  inventus  fuerit  in  cauda· 
abscindet  eum  Amalec.  Sed  et  aliam  adhuc  de  Ama- 
ec  historiam  proferamus , ut  ex  pluribus  Scripturae 
?cis  clarius  quod  quaerimus  advertatur.  In  primo 
tegnoruiQ  libro  ait  Samuel  ad  Saul  c Misit  me 
lomious  ungere  te  regem  super  populum  suum  Is- 
aei · ei  nunc  audi  vocem  verborum  Domini.  Haec 
icit  Doiuinus  virtutum  : Recogitavi  omnia  quae 
;cit  4iiialec  adversum  Israel  · quomodo  percussit 
uin  in  via  cum  ascenderet  ex  iGgypto.  Nunc  ergo 
ade·  et  percute  Amalec,  et  anaibemaliza  omnia 
uaecunque  habet,  et  non  parcas,  sed  iuierflce  omnes, 
viro  usque  ad  mulierem , et  parvulos , et  iacten- 
t8,  et  tauros·  et  greges  ovium·  et  camelos,  et  asi- 
3s.  £t  praecepit  Saul  populo  · et  inspexit  eos  in 


rum  ex  Juda  · et  venit  Saul  ad  civitatem  Amalec , 
et  insidias  posuit  in  valle,  et  ait  Saul  ad  Gineom  : 
Yade  tu,  et  discede  de  medio  Amalec,  ne  forte  et  tu' 
adjiciaris  (87)  cum  ipso.  Tu  enim  fecisti  misericor- 
diam cum  omnibus  filiis  Israel , cum  ascenderent 
do  terra  iEgypti.  Et  discessit  Gineus  de  medio  A- 
malee,  et  percussit  Saul  Amalec,  ab  Evilat  usque 
Sur,  quae  est  contra  faciem  iEgypti , et  cepit  Agag 
regem  Amalec  vivum,  el  omnem  populum  ejus  ana^- 
Ibemalizavit  in  ore  gladii , et  pepercit  Saul  et  po- 
pulus regi  Agag , et  servavit  omne  quod  bonum 
erat  ex  ovibus  et  bobus,  sed  et  quae  fecunda  erant 
ex  omnA)us  pecoribus  bonis,  et  noluerunt  ea  exter- 
minare· sed  omne  quod  fuit  contemptibile  et  despe- 
ctum, boc  analbemaiixaveront.  Et  factus  est  sermo 
Domini  ad  Samuelem  dicens : Poeniiet  me,  quia  un- 
xerim Saul  in  regem.  i Ei  hic  ergo  observa  quomo- 
do Deus  per  propbeiam  regi  Saul  praecipit  ut  expu- 
gnet Amalec,  et  non  parcat  cuiquam  ox  eis  : et  quo- 
niam pepercit  regi  Amalec  Agag,  offensam  incurrit 
inexpiabilem,  ita  ut  eousque  permoveret  Deum , ut 
contra  quam  recipit  illa  natura  diceret:  c Poeniiet 
me  quod  unxi  Saul  in  regem.  > Non  ergo  expedit 
nobis  parcere  illi,  qui  declinat  populum,  vel  abliii- 
et  devorat : illi  scilicet  invisibili  Amalec , qui 
volentibus  ascendere  de  ^gypio,  et  de  mundi  bujus 
evadere  tenebris  p atque  ad  terram  repromiseiooie 
ascendere  , resistit  in  via,  et  impugnat  nos . et  si 
ioveoerit  nos  lassos  ac  defessos,  et  retro  respicien- 
tes, atque  in  ultimis  et  in  cauda  positos,  abscindit 
nos  et  perimit·  Et  ideo  tenlandura  semper  in  ante 
est,  et  ad  propria  festinandum,  imo  et  in  verticem 
montis  ascendeudum  , et  semper  levanda  sunt  in 
orationibus  ad  coelum  manus,  ut  ita  demum  vinca- 
tur Amalec  et  cadaL  Vis  autem  scire  quoniam  non 
traiisiiur  ad  terram  aanclam,  neque  pervenitur  ad  re- 
gnum , nisi  prius  vincatur  Amalec  ? David  cum 
multa  bella  gessisset,  et  contra  Allopbylos  fuissent 
S45  ei  acerrimi  frequeniesque  conflictus , non 
tamen  scribitur  obtinuisse  regnum,  nisi  prius  edo- 
muisset Amalec.  Ait  enim  Scriptura  : i Et  re- 
gressus est  David  posieaquam  cecidit  Amalec,  et 
suscepit  regnum  Saul;  t cum  tamen  ipse  Amalec 
describatur  multas  prius  strages  fecisse  in  populo 
Israel,  et  urbes  eorum  incendisse  quamplurimas· 
Vere  enim  ante  adventum  veri  David,  illius  qui 
naius  est  ex  semine  David  secandum  carnem,  mul- 
tas strages  spiritales  Amalecitae,  quae  sunt  contra- 
riae virtutes,  fecerunt  iu  populo  Israel.  Sed  et 
ipsius  David  captivarunt,  inquit  duas  uxorea· 
Judaeum  puto  primum,  et  secundum  geutilem  po- 
pulum dici : et  Judaeos  enim  et  gentiles  omnes 


·»  Exod.  XVII,  9,  10,  il.  ··  ibid.,  14, 15,  16.  *·  Dent,  xxv,  47,  48.  Luc.  ix,  64.  “ 1 Reg.  xv,  I, 
. 3,  4,  5,  6,  7,  8,  9,  40,  41.  11  Reg.  i,  4.  1 Reg.  xxx,  v. 

(86)  Deinde  inierpre/a/ur  defectio  commota.  A ϋΟΠ  (67)  Godex  Gorbeiensis  i adjiciaris,  i Libb.  editi, 

absolvi  , deficere,  ji  et  c movit  se,  motus,  < dejiciaris·  i Paulo  post  mss.  habent  4 ab  Evilat.  s 
)mmotu8  fuit.  i Libb.  editi,  i ab  Ejula.  i 


ORIGENIS 


725 


eonslal  sub  peccalo  fuisse  conclusos.  Sed  non  in  A fsrael,  cnm  ascenderet  de  iEgypto. » De  hoc  erf» 

'his  rerum  exiliis  mansit.  Adveniens  enim  David  et  nunc  dicitur,  qola  valida  sit  habitatio  cjm,  a 

audi  quid  faciat.  Et  invenit,  inquit,  David  disper-  ponat  nidum  suum  in  petra.  Petra  Cbrisios  esi 

SOS  Amalecitas  < manducantes,  et  bibentes,  et  Si  ergo  ponat  nidum  suum  in  petra,  valida  e$l  b- 

exsultantes  pro  prxda  quam  abstulerant : et  cecidit,  biiatio  ejus,  si  tamen  non  fiat  ei  Beor  nidos  isis- 

inquit,  eos  a prima  nocte  usqne  ad  vesperam  in  tix.  Beor,  pater  est  Balaam,  qni  potest  accipi  ii 

crastinum  i Ei  post  hanc  cmdem  Amalecitarum,  persona  li.Treiicoruin  : ut  hoc  dici  videaior,  qm) 

regressus  suscepit  regnum.  salvus  possit  esse  Gineus,  si  ponat  in  petra  Didon 

2.  Hunc  ergo  Amalec  videns  Balaam  filius  Beor,  suuni,  hoc  est  in  Christo  collocet  spem  soan,  ei 

homo  vere  videns,  ei  audiens  verba  Dei,  qui  scit  non  eum  haereticorum  circtiiiidet  et  ctrcumscrilut 

scientiam  Excelsi,  et  visiones  Dei  videt,  accepta  pa-  astutia.  Nam  st  hoc  fuerit,  uibii  ei  proderit  qooi 

rabola  sua  (sicut  et  in  prioribus  visionibus  scrip·  in  petra,  qui  est  Christus  , collocatus  videlor.  A» 

tum  est),  aii  : c Initium  gentium  Amalec,  et  se-  Assyriis  enim  captivus  ducetur,  malignis  sciliM 

men  eororn  peribit.  i Quod  art : c Initium  gentinm  vlriuiibus,  quas  eos  captivos  ducunt,  et  in  potesu- 

Amalec,  > certum  est  quia  nullo  pacto  ad  illum  iem  accipiunt,  quos  haereticus  error  invoiverii.  ?i* 

qui  tunc  erat  in  carne  Amalec,  referri  possit  : ne-  B detur  sane  secundum  hanc  exposilioiiem  qnsn  de 

qtie  enim  primas  erat  antiquitatis  origine  : sed  ad  Cineo  edidimus,  et  conjunctio  interturbare lensn 

invisibilem  Amalec  melius  refertur,  qni  a declinan-  Sed  sciendum  est,  quod  vernaculum  esi  Hebia 

flo  populos  a Deo,  ei  faciemlo  gentiles  ex  Dei  cui-  linguae,  et  conjunctione  frequenter  uti , iu  ii  b 

tortbus,  Amalec  nominatur.  Et  ideo  recte  initium  lerdom  abundet,  et  in  non  necessariis,  uiinnosio 

gentium  dicitur,  quasi  laNs  quaedam  virtus  con-  apparet  lingua,  videatur  inserta  : quod  oiiqneeoA 

traria,  quae  prima  initium  dederit,  ut  homines  gen-  venia  accipiendum  est.  Habet  enim  unaquaque  Iit· 

liles  fierent,  mutando  i gloriam  incomiptibilis  Dei  giia  aliquid  proprietatis,  quod  apud  alias  \\ψ» 

in  similitudinem  Imaginis  corruptibilis  hominis,  et  vitiosum  videatur.  Et  hic  ergo,  el  conjunctio  qua 

volucrum,  et  pecudum,  et  serpentium,  et  serviendo  abundans  habenda  est,  et  superflua.  Caveat  erp 

creaiiirae  polias  quam  creatori  **.  i Sicut  enim  in  Cineus,  qui  Interpretatur  possidens  (8S),  caveai, 

populo  Dei  scriptum  est  initium  Christus,  sic  e inquam,  etiamsi  possideat , et  promereatur  isun 

contrario  in  populo  qui  declinat  a Deo,  el  gentilis  gratiam,  ut  in  Ecclesia  Christi  sil , ne  forte 

efflciiiir,  initium  est  Amalec.  «Et  semen  eorum  lia  Beor  circumveniat  eum  , ei  declinet  ad  dopRi· 

peribit,  i Semen  eorum  est  persuasio,  et  doctrina,  ta  prava  et  perversa,  et  ob  hoc  tradatur  AsfTrin 

qua  docuerunt  homines  declinare  a Deo.  Istud  ergo  ^ Qui  enim  blasphemant  in  Ecclesia  positi,  iradil· 

s^men  malum  et  doctrina  pessima,  non  ipsi  in  qui-  lur  Satanae,  sicut  Phy gellus  et  Hermogenes  (89)> 

bus  seminatum  est,  peribunt.  Ipsi  enim  curo  con-  quibus  Paulus  dicit  ; < Quos  tradidi,  ΙιΐφΐΗ  ^ 

versi  ingemuerint,  salvi  erunt.  Et  vide  si  non  la-  tanae,  u\  discant  non  blaspliemare.  i Propterea  er* 

lis  expositio  etiam  illis  convenienter  obsistet,  qui  go  Assyriis  traditur,  qui  decimaverit  inhairetic» 

Deum  legis  veiut  duritiae  et  crudelitatis  accusant,  blaspbemiam  : quia  Assyrii  interpretantur  im- 

qui  non  solum  gentem  Amalec,  sed  et  semen  ejus  gemes  (90)  : et  ob  hoc  iraduntnr  eis  qui 

proniiiniet  peritorum  : cum  gens  quidem  ad  spi-  tur,  non  ut  pereant,  nec  ut  penitus  intereas; 

rituales  nequitias  referatur,  semen  vero  ejus  do-  346  dirigantur,  et  corrigantur  : et  sicet 

ctrina  superslhionum  gentilium,  et  cultus  idolo-  tpse  Paulus  dicit,  < ut  discant  non  blasphemare.  i 

ruin,  atque  omnis  secta  quae  a Deo  populum  de-  A.  Post  liacc  vero  Balaam  prophetiae  soae  serce- 
cliiiare  suadet,  exponatur.  nem  in  his  concludit  dicens  : « Et  assumpta  pa- 

5·  Commemorat  autem  proplietia  post  Amalec  rabola  sun  dixit  : 0 quis  vivet,  cnm  fecerit  bc 

Cineom  dicens**  : « Et  videns  Cineum,  assumens  Deus?  El  exibunt  de  manu  Cithioruni,eiaii^^ 

parabolam  suam  dixit  : Valida  habitatio  tua , etsi  j)  Assur,  el  affligent  Hebraeos,  el  ipsi  pariter  pe* 

posueris  tn  petra  nidum  tuum,  etsi  fuerit  libi  l>unl.  > Quod  per  singula  per  parabolam  loqni  I" 

Beor  nidus  astutis,  Assyrii  captivum  te  ducent.  i ciltir  Balaam,  legenti  incutit  pudorem,  ne  qai<^» 

Videtur  milii  quod  Cineum  non  valde  culpabiliter  iis  qus  dicuntur,  non  quasi  iii  parabola,  sed  st· 

nominet.  Ipse  est  enim  cui  ei  in  superioribus  dice-  eundum  litteram  dictum  putet.  Ait  ergo : « 0 

bal  Saul  ** ; « Discede  de  medio  Amalec,  et  non  vivet,  cum  fecerit  bacc  Deus?i  Hic  vitam  non  ba» 

percutiam  te  : quia  tu  fecisti  misericordiam  in  communem,  sed  illam  nominat , qus  secoodte 


“ 1 ncR.  IX\,  16  et  17.  "·  Nom.  x*iv,  20.  »·Ι1οιη.  i,  25.  " Num.xxiv,  21, 22.  ··  I Reg.*'.< 

♦·  1 TUn.  I,  20.  ·*  Nmn.  xxiv,  25,  24. 

(88)  Cineus  qui  interpreMur  possidens,  λ rup  bns  esi  Pliygellns  Hermogenes. » At  de  Jiis  ··» 

« coinpsravii,  possedit.  > ^ dixit  Paulus  conceptis  verbis  : « quos  tradidi  Sju- 

(89)  Sicut  Phygellus  et  Hermogenes^  elc.  Codex  nnp,  ut  discant  non  blasphemare,  · sed  de  ΙΙτίκ 
Corbeiensis  posteriori  sed  eadem  manu  supra  ascri-  el  Alexandro.  Vide  1 Tim.  i,  20. 

pium  habet,  < sicut  Philelus  el  Hermogenes, » etc.  (^0)  Assyrii  ime^etanturhmGExrE^AmiiO^p 
ilortim  mentio  fil  II  Tim.  i , 15  : « Scis  hoc,  quod  quod  in  Pihcl  significat  « direxit,  duxit.  · 
aversi  sunt  a roc  omnes  qui  in  Asio  suid , ex  qui- 


7^  iiN  NUMEROS 

Deuro  esi : el  hoc  est  qudil  dicii  · quia  cum  haec  , 
omnis  Hent,  cum  orieliir  astrum  ex  Jacob,  el  sur- 
rexerit  homo  ex  Israel,  el  delcTerii  Amalec,  el  se-» 
inen  ejus  perdiderit  : boc  est,  cum  advenerit 
Christus,  et  idolorum  cultum  destruxerit,  atque 
omnium  daemonum  subjecerit  potestatem,  quis  erit 
ille  laro  beatus,  tam  felix  qui  haec  videat ; hoc  est, 
qui  sentiat,  et  intelligat,  et  credat  quod  baec  Ita 
fecerit  Deus?  c £t  exibunt  de  manibus  Cithiorum, 
et  affligent  Assyrios,  i Citbii  Interpretantur  plaga 
βηΐ$  (91).  Hi  ergo  qui  convertuntur. ad  Deum,  et  a 
Christo  eruditi,  plagam  quae  in  fine  saeculi  impiis 
veniet,  effugiunt,  ipsi  affligent  Assyrios;  hoc  est, 
bis  qui  in  agone  pietatis  positi  sunt,  conteret  Sata- 
nani  Deus  sub  pedibus,  ipsi  affligent  Assyrios,  dae- 
monum scilicet  gentem.  Calcabunt  namque  super  B 
serpentes,  et  scorpiones,  el  super  omnem  virtutem 
inimici,  et  affligent  eos.  Affligent  Hebraeos,  et  ipsi 
pariter  peribunt.  Hebraei  iranseuniei  interpretan- 
tur (92).  Iste  ergo  ipse  populus  etiam  Helrraeus  di- 
citur, quia  transiit  de  ^gypto  ad  terram  repro- 
missionis, de  tenebris  ad  lucem,  de  morte  ad  vi- 
tam. Sed  quoniam,  ut  diximus,  baec  non  sine  ago- 
ne, nec  sine  magno  certamine  poterit  oblinere, 
quasi  in  agone  positus  nunc  affligit,  nunc  affligitur, 
et  nunc  caedit  adversarium,  nunc  ipse  ah  adversa- 
rio verberatur.  Affligent  ergo  etiam  ipsi  Assyrii 
Hebraeos,  hoc  est  populum  Domini,  sicut  affligiin- 
lur  ab  eis  : sed  Ipsi,  Id  est,  Assyrii,  cum  haec  fece* 
rint,  el  cum  vires  suas  omnes  erga  Hebraeos  affli- 
gendos effuderint.,  statim  etiam  ipsi  peribunt.  Quod  ^ 
ergo  ait,  c et  affligent  Hebraeos,  el  ipsi  pariterper- 
ibunt  : i non  ita  accipiendum  est,  quasi  pariter 
eum  Hebraeis  peribunt  el  Assyrii  : sed  pariter,  id 
est,  statim  ut  haec  fecerint,  ei  Hebraeos  afflixerint, 
etiam  ipsi  peribunt.  Pariter  ergo  Graecus  sermo  pro 
itatim  ponit.  Hic  ergo  erit  finis  omnium , ul  et  As- 
snr,  cui  tradebantur  hi  qui  delinquebant  ex  populo 
Dei,  vel  in  Interitum  carnis,  iii  spiritus  salvus  fle- 
ret, vel  ut  discerent  non  blasphemare,  peribit 
etiam  ipse  ab  eo , qui  potestatem  habet  perdere  in 
gehennam.  Dicetur  enim  eis  a justo  Judice  : 
f lie  in  ignem  aeternum,  quem  paravit  Deiis  diabolo, 
el  angelis  ejus.  > Ibi  ergo  peribit  Assur.  El  quidem 
periit  aliquando  el  una  ovis  ex  centum  ovibus  ** : 
sed  hanc  ovom  pastor  bonus,  relictis  nonaginta  no- 
vem in  montibus,  descendens  ad  valleni  hanc  nos- 
tram, vallem  lacrymarum,  et  requirens  invenit, 
atque  impositam  humeris  suis  reportavit,  et  illi  nu- 
mero qui  in  superioribus  salvua  manebat,  adjunxit. 
Iste  autem  Assur  qui  in  fine  omnium  . dicitur  peri- 
turas, nescio  si  aliquando  aut  quicri  possit  aut  in- 
veniri : periit  enim  non  errore,  sed  Judicio,  nec 

··  MaUh.  XXV, 4i.  ··  Luc.  xv,  6,  7,  Deut.  xxxii, 
kiiv,  14.  1 Apoc.  II,  14. 

(91)  Cilhii  interpretantur  PLAGKfms.  \ ΠΠ3  « tu- 
lit, coulrivit,  i et  DQn  c absolvi , compleri,  per- 
.ici.  I 

(^21  TRANSEUNTES  interpre/aniur.  A verbo 


lOMlLIA  XX.  720 

lapsu  motus,  sed  perseverantia  perduratus.  Quod 
enim  scriptum  est  : c Ego  vivere  faciam,  dedu* 
cam  in  infernum  et  reducam,  > nescio  si  generali- 
ter omnes  aspicial,  an  ad  eos  unturo  quos  deceptio 
diaboli  deduci  fecit  in  mortem.  Haec  etiam  de  ulii- 
roa.Baiaam  prophetia  a nobis  pro  viribus  dicta 
sint,  quae  pro  locorum  difficultate  explanandi  ma- 
gis, quam  perorandi  stilo  placuit  explicari.  Qntd 
enim  interest  dummodo  omnia  ad  aedificationem 
dicantur,  et  omnia  ad  gloriam  Dei  fiant , qui  est 
benedicius  in  saecula  saeculorum.  Amcn. 

HOMILIA  XX. 

De  eo  qui  fornicatus  est  in  Madianilide,  et  quod 
consecratus  est  populus  Beelphegor, 

1.  Lectio  hodie  recitata  est,  primam  quidem 
historiam  continens  de  fornicatione  viri  Israelitae 
et  mulieris  Madianilidis  ; secundam  vero  de  vlsiono 
populi,  in  qua  numerari  iterum  jubetur  ex  prae- 
cepto Domini,  in  irritum  scilicet  revocato  (95) 
priore  numero,  propter  peccata  quae  commiserant 
ii,  qui  prius  fuerant  sub  numeri  definitione  cen- 
siti.  Cassatur  ergo  et  in  irritum  deducitur  ex  pec- 
catis numerus  qui  scriptus  est  : et  uutnm  valent 
delicta,  ut  nec  hoc  prosit  quod  in  numero  quis  ha- 
bitos sil  apud  Deum,  cum  declinaverit.  Sed,  ut 
Scriptura  refert , etiam  artus  eorum  qui  recesse- 
runt a Deo,  ceciderunt  in  deserto·  Duae  ergo  sunt 
historiae,  quae  recitatae  sunt  : sed  nos  de  prima  in- 
ierim, quae  fornicationem  populi  describit,  si  quid 
orantibus  vobis  Dominus  gratiae  dignabitur  prae- 
stare, dicemus.  Si  vero  ipse  concesserit,  aliquid 
etiam  de  seennda  contingere  audebimus,  c £t 
applicuit , inquit  Israel  ad  Saltin,  et  pollu- 
tus est  populus,  et  fornicatus  est  in  filias  Moab, 
et  invitaverunt  eos  ad  sacrificia  idolorum  suo- 
rum , ei  manducavit  populus  de  sacrificiis  eo- 
rum, et  adoraverunt  idola  'eorum  , et  consecratus 
est  Beelphegor  , el  iratus  est  furore  S47 
minus  contra  Israel,  i Iu  his  osieudilur  illud, 
quod  saepe  memoravimus,  quia  Balaam  postea- 
quam  Dei  virtute  constrictus,  non  est  permis- 
sus maledicere  Israel,  volens  tamen  placere,  regi 
Balach,  ait  ad  eum  sicut  scriptum  est  < Veni, 
consilium  do  libi.  > Et  quid  consilii  dederit,  ibi  non 
apparuit,  in  posterioribus  tamen  ipsius  libri  Nume- 
rorum scriptum  refertur.  Sed  plenius  in  Revela- 
tione Joannis,  ubi  ita  continetur  : c Habes,  in- 
quit S ibi  quosdam,  qui  tenent  doctrinam  Balaam, 
qui  docuit  Balach,  ut  mitteret  scandalam  in  con- 
spectu filiorum  Israel,  ut  manducarent  idolis  immo- 
lata, el  fornicarentur.  i Ex  hoc  ergo  apparet  quod 
nequitia  usus  sil  Balaam,  et  consilium  dederit  regi, 
talia  qusedam  dicens  ad  eum : Populus  bic  non  pro- 

, 50;  el  I Keg.  u,  6.  Nuni.  xxv,  1,  2,  5.  ··  Num. 
< transivit.  i 

(95)  Mss.,  f revocato.  > Libb.  editi,  « devoca- 
to. · 


727  ORIGEMS  7» 

priis  viribus,  sed  Deum  colendo  vincit,  et  pudicitiam  A ciesije  ciijusdam  scribens  dicii  * : i Habes  H)iqvo&. 
conservando.  Si  vis  eum  vincere,  primo  eorum  pu-  dam,  qui  tenent  doctrinam  Balaam,  qui  docaiiBa- 

diciliam  dejice,  et  sfmnte  vincentur.  Sed  adversum  hcb  mittere  scandalum  in  conspectu  filiornm  Israel, 

b^G  non  virtute  miiitom,  sed  mulierum  decore  pu-  ut  manducarent  immolata  idolis,  et  fornicaretuar.» 

gnanduni  est,  nec  armatorum  vigore,  sed  mollitie  Ergo  temporibus  Joanuis  apostoli  erant  quiiiam  ia 

feiiitnanim.  Procul  amove  armatorum  manum,  et  Ecclesia  illa  ad  qnam  scribebat,  docentes  docirtuka 

electam  congrega  speciem  puellarum,  ludentes  pe-  Balaam.  Puiasne  ita  accipiendum  est  quod  iaeriiit 

dibus  eant,  inanibusque  plaudentes  : forma  vincit  in  iliis  diebus  qui  dicerent  se  docere  ea  quae  Bilaan 

armatos,  ferrum  pulchritudo  captivat,  vincentur  docuit,  et  qui  proOteretiiur  se  dogmatum  el  Iradk 

specie  qui  non  vincuntur  prsclio.  Verum  ubi  sense-  tionom  illius  esse  doctores?  An  illud  potias  debe- 

rint  eos  mulieres  Hoabitides  vel  Madianiiides  ma-  mus  advertere,  quod  si  quis  faciat  opus  qnod  ferit 

nus  dedisse  libidini,  et  peccato  inclinasse  cervices,  Balaam,  is  doctrinam  Balaam  docere  videalor?  Sit* 

non  prius  semelipsas  cupientibus  praebeant,  quam  ut  et  de  doctrina  Jezabel  in  eadem  Reveialione 

de  sacrificiis  idolorum  acquieverint  degustare  : ut  memoratur,  non  quod  aliquis  ex  discipulis  Jeubel 

cogente  libidine,  consiliis  obtemperent  feminarum,  doceat  quae  Hia  tradiderit,  sed  qirod  si  quis,  verbi 

et  consecrentur  prius  Beelpbegor,  quod  est  idolmii  ^ causa,  aut  prophetas  Dei  persequatur,  ol  illa  fecii, 
turpitudinis.  Haec  fuerunt  consilia  Balaam  : quibus  aut  ad  Idola  aliquos  decipiat,  vel  falsis  circomscrh 

acceptis  rex  Balacb  parat  continuo  exercitum  non  ptionibus  perimat  innocentes,  iste  lexabel  diceur 

armis  virilibus,  sed  femineo  nitore  compositum,  tenere  doctrinam.  Si  ergo  aliquis  malis  consiliis 

non  fuiOre  bellico,  sed  libidinis  flamma  succensum,  scandalum  generet  populo  Dei,  et  offenslooein  di- 

Nullam  refrenat  pudor,  nullam  prohibet  verecundia,  tinam,  atque  iracundiam  coelestem  provocet  plebi. 

Amor  patrias  el  vilium  gentis  conspirant  pariter  in  yel  idolorum  sacrificiis  communicando,  vcl  stupris 

lasciviam,  el  ad  decipiendum  proba  exsistit  impro-  ant  libidini  serviendo,  hic  doctrinam  Balaam  te- 
bitas.  Pro  nefas,  vix  prohibetur  libido  legum  minis,  nere  dicendas  est.  Est  ergo  exsecrabilis  corporis 

vix  gladii  terrore  reprimitur  l quid  sceleris  non  etiam  fornicatio.  Quid  enim  ita  exsecrabile,  *|ομ 

perpetret,  ubi  facinore  sao  placituram  ae  mulier  templum  Dei  violare,  ac  tollere  membra  Christi,  P 

regi  credidit,  et  salutem  patriae  quaesituram?  Capti-  facere  membra  meretricis 
vaiiturergo  Israelitae,  non  ferro^  sed  luxu,  nee  vir-  2.  Multo  tamen  magis  exsecrabilis  esi  genenSi 
tute^  sed  libidine,  et  fornicantur  in  mulieres  Madia-  illa  fornicatio,  in  qua  omne  genus  peccati  pariur 

nitidas,  et  ira  Dei  insurgit  super  eos.  Suat  quidem  continetur.  Generalis  autem  fornicallo  dicitur,  con 

in  iis  et  niysiiea  quaedam,  atque  interioris  inielii-  ^ anima  quae  in  consortium  Verbi  Dei  asciu  est,  et 
gentiae  secreta : aed  nos  primo  ipse  historiae  textus  niairimonio  ejus  quodammodo  sociata,  ab  ullo alieoo 

aedificet,  ut  discamus  ex  boc,  quoniam  adversus  scilicet,  et  adversario  illius  viri  qui  eam  sibi  <ie- 

nos  jaculantur  tela  hixuriae.  Red  st  nobis  non  de-  spondii  in  fide,  corrompitur  ei  violator.  Est  ergo 

sini  arma,  quibus  nos  armari  jubet  Apostolus  sponsus  ei  vir  animae  mundae  et  podies,  Verbem 

hiqusmodi  jacula  nes  terebrare  non  polerttnt,  si  sit  Dei,  qui  est  Christus  Dominus,  sicul^348 

nobis  lortea  justitiae,  si  habeamus  galeam  salutis,  siolus  dicit  * : c Volo  autem  omnes  vos  uni  vira 

et  gladium  spiritus,  super  omnia  scutum  fidei,  et  virginem  casiam  exhibere  Christo.  Timeo  aeleni  m 

calceati  simus  pedes  in  praeparatione  Evangelii  pa-  forte , sicut  serpens  seduxit  Evam  astutia  sua,  sic 

cis.  Ista  sunt  arma  quae  nos  defendunt  in  hujusmodi  corrumpamur  sensus  vestri  a simplicitate,  qnx  cn 

bellis.  Si  autem  talia  arma  projicimus,  staiim  lacum  in  Christo  Jesu.  1 Donec  igitur  anima  adbnm 

diabolico  vulneri  damus  (9i),  et  captivos  nos  ducit  sponso  suo,  ei  audit  verbum  ejus,  et  ipsum  conpk- 

omnts  daemonum  chorus  : atque  ob  hoc  ira  Dei  in-  elitiir,  sine  dubio  ab  ipso  semen  suscipit  verbi : 

•tirgit  supernos,  et  non  solum  in  praesenti  saeculo  et  sicut  ille  dixit  * : f De  timore  tuo.  Domine,  in 

puniemur,  verum  etiam  in  futuro.  Quod  ergo  facit  D utero  concepi,  · ita  et  haec  dicit,  De  verbo  luo,  Do- 
nos  vincere  tn  iis  praeliis  quae  adversum  nos  dia-  mine,  in  ventre  concepi,  el  parturivi,  et  spiritnm 

bolus  commovet,  padicitia  est,  el  justitia,  el  pru-  salutis  tuse  feci  super  terras.  Si  ergo  sic  de  CliriiUi 

dentia,  el  pietas,  caeteraeque  virtutes.  Qnae  autem  eoiicepil  anima,  fecit  filios  pro  quibus  dicatur  ad 

faciunt  nos  vinci,  luxuria  esi,  et  libido,  avaritia  et  eam  quia  · salva  erit  per  filiorum  procreaucee», 

impietas,  omnisqiie  malitia.  Hacc  ergo  suiii,  quae  si  permanserit  in  fide,  et  charitate,  ei  saoctiiaie, 

nos  historiae  textus  edocuit.  Verum  quoniain  Joan-  cum  sobrietate,  1 etiamsi  prius  sicut  Eva  sedatu 

nes  in  Reveialione  sua,  ea  quae  in  lege  secundum  fuisse  anima  videatur.*  Est  itaque  vere  beata  sobo- 

historiam  scripta  sunt  adducit  ad  mysteria  divina,  lea,  ubi  concubitus  factus  fuerit  animae  cum  Verba 

el  sacramenta  quaedam  in  iis  edocet  contineri,  ne-  Dei,  et  ubi  complexus  ad  invicem  dederint.  Inde 

cessarium  videtur  etiam  secundum  id  qnod  ille  sen-  nascetur  generosa  progenies,  inde  pudicitia orielnr, 

ait,  nos  quoque  ab  illo  datam  expositionis  regulam  inde  Justitia,  inde  patientia,  inde  mansuetudo,  el 

acqni,  et  prinso  memorare  ea,  quae  ad  angelum  Ec-  cbaritas,  atque  omnium  virtutum  proles  vene' 

• Epbes.  VI.  n.  iO,  i7.  · Apoc.  11,  U.  * I Cor.  vi,  i5.  · Ii  Cor.  11, 2,  5.  · Isa.  xxvi,  18.  ^ I Tim.  n,  15. 

(94)  Codex  S.  Theodorici  Remensis.  < locum 'diabolo  vulneris  damus. » 


IN  NUMEAOS  HGMILIA  XX. 


750 


raiida  succedet.  Qaod  si  infelix  anims  divini  Verbi  A quid  remedii  detur,  ex  divinis  voluminibus  rm|uir·- 
«lereliqoerii  sancta  connubia,  et  in  adulterinos  se  miis.  Invenimus  ergo  in  Psalmis  de  hoc  scriptum 
complexus  diaboli,  aliorumque  daemonum  illecebris  c Filia  Babylonis  misera,  beatus  qui  retribuet  tibi 
deceptam  iradiderii,  generabit  sine  dtibio  etiam  retributionem  quam  retribuisti  nobis·  Beatus  qui 
inde  filios^  sed  illos,  de  quibus  scriptum  esi  * : tenebit  et  allidet  parvulos  tuos  ad  petram.  > Et  si 

i Filii  autem  adulterorum  imperfecti  erunt,  ei  ex  nondum  aliquid  operis  gessit  Babylonius  in  nobis 
iniquo  concubitu  semen  exterminabitur,  i Omnia  iste  conceptus,  dum  adhuc  parvulus  est,  non  mise- 
ergo  peccata  filii  sunt  adulterii,  et  fliii  fornicationis·  rearisejus,  nec  parcas  ei,  sed  statim  interfice.  Odi- 
Unde  et  osteinliliir.  quod  per  singula  quaeque  quae  bilis  enim  est,  perime,  occide  elidens  ad  petram, 
gerimus,  parit  anima  nostra,  ei  generat  filios,  sen-  Petra  autem  est  Christus.  Quis  ergo  tantus  ac  talis 
SOS  scilicet  et  opera  quae  gerit.  Et  si  quidem  seciin·  est,  ut  iioii  exspectet  omnino  iisqtiequo  crescat  in 
dum  Irgem  est  quod  gerit,  et  secundum  verbum  eo  Babylonia  soboles,  nec  augeantur  in  eo  opera 
Dei,  spiritum  parit  salutis,  et  propierea  salvabitur  confusionis,  sed  in  primis  statim  initiis,  ubi  nsscl 
per  filioruiii  generationem,  et  isti  sunt  filii,  de  qui-  caperim,  ei  ex  voluntatis  motibus  coalescere,  at- 
Inis  Propheta  dicit·  : c Filii  lui  sicut  novella  oli-  ^ q«Ci  ita  dicam,  ubi  caput  coeperint  de  vulva  aiii- 
varum  in  circuitu  mensa  tua.  i Si  vero  quod  agit  proferre  perniciosa  desideria  malirni  spiritus 
contra  legem  est,  et  peccatum  est,  sine  dubio  ex  inspiratione  concepta,  arripiat  statim  et  elidat  ad 
conceptione  contrarii  spiritus  malignam  sobolem  petram  : id  est,  adducat  ad  Christum,  ut  in  conspe- 
gignii,  Parit  enim  filios  peccati.  Et  ista  sunt  male-  tremendi  judicii  ejus  posita  exolcscaiit,etper- 
dicia  generationes  in  quibus  a nonnullis  sanctorum  eant?  Hac  dicta  sunt  nobis  de  generali  fornica- 
nialedicilur  etiam  dies  in  quo  nati  sunt  '·.  Nun-  qwa  species  habet  plurimas  : quarum  una 

quam  est  ergo  quando  non  pariat  anima.  Anima  qua  in  consuetudine  ob  corporale  stuprum 

semper  parit,  seniper  generat  filios.  Sed  illa  qui-  fornicatio  nominatur.  Ego  vero  legens  Apostolunv, 
dem  benedicta  generatio  est,  qua  de  verbo  Dei  coii-  cum  venissem  ad  eum  locum  hi  quo  dicit  : c Qui 
cepta  generatur,  et  ista  es^  filiorum  generatio,  per  se  Jungit  Domino,  unus  spiritus  est,  > et  : i Qui 
quam  salva  fiet.  Si  autem,  ui  diximus,  ex  contrario  se  jungit  meretrici  unum  corpus  est ; t qiiarebam 
spiritu  concipiat,  certum  est  quia  pariat  filios  ira,  si  est  aliquid  aliud  medhim  prater  hoc,  ut  aut 
aptos  ad  interitum.  Et  forte  ad  utrasque  istas  gene-  Domino  quis  jungatur,  aut  meretrici  : et  pro  vi- 
raiiones  anima  respicit  illud,  quod  dictum  est  : ribus  meis  disciiliens,  profundum  satis  et  recon- 

f Cum  enim  nondum  nati  fuissent,  ant  aliquid  egis-  C ditum  in  lis  verbis  intuebar  Apostoli  sensum,  qui 
seni  boni  vel  mali,  ut  propositum  Dei,  quod  secuii-  ita  definierit , quod  omnis  anima  aut  Domino 
dum  electionem  factum  est,  maneat,  non  ex  operi-  conjuncta  sit,  aut  meretrici  : et  intellexi  quod 
hus,  sed  ex  vocante,  dictum  est  quia  major  serviet  Dominum  quidem  dixerit  virtutes  qua  Christus 
minori,  sicut  scriptum  est  : Jacob  dilexi,  Esau  est,  id  est  verbum,  sapientiam,  veritatem,  349 
autem  odio  habui,  i Ista  enim  tales  generationes  justitiam , cateraqoe  hujusmodi  : meretricem  vero 
anima  etiam  priusquam  faciant  boni  aliquid,  siqui-  omnes  econtrario  malitia  species.  Hoc  etiam 
dem  ex  sancto  Spiritu  generata  sunt,  jam  diliguntur,  apud  Salomonem  dici  intelligo  in  eo  quod  ati  de 
Si  vero  ex  spiritu  maligno,  etiam  priusquam  opero  meretrice  ··,  quia  i per  fenestras  prospicit  in  pla- 
impleant  aliquid  mali,  hoc  ipso  tamen  quod  hujus-  teas  , et  sl  quem  viderit  insipientium  adoleseentu- 
no(]j  voluntatem  peperit  anima,  digne  in  ea  odio  lorum,  et  inopem  sensuum  transeuntem  juxta  an- 
labetur  mala  voluntatis  exsecranda  conceptio.  Pro-  gulos  domus  sua,  et  loquentem  in  tenebris  vesper- 
iierea  fortassis  in  hujus  sacramenti  figura  etiam  tinis , cum  silentium  fuerit  nocturnum  , vel  caligo 
^hanaam  puer  antequam  nasceretur  maledicitur,  noctis  : mulier  anlem  occurrit  ei  habens  spectem 
"bam  namque  peccaverat  pater  ejus  : et  proplietans  meretricis,  qua  facit  juvenum  evolare  corda.  > Hac 
toe,  cum  unicuique  filiornro  suorum  optima  quaque  B ergo  qua  dicitur  meretrix  , ipsa  est  malitia  : et  qui 
ignaret,  ubi  ad  Cham  ventum  est,  < Maledictus,  se  junxerit  huic  meretrici , nnnro  corpus  malitia 
tiquit  Chanaain  puer.  i Chain  peccavit,  et  Cha-  efficitor.  Sictit  ergo  qui  se  jungit  Christo  Domino » 
aam  progenies  ejus  nialedlcilur,  ct  maledicta  est.  jungit  se  sapientia,  jungit  se  justitia,  jungit  se  ple- 
•t  ideo  acrius  nobis  intendendum  est,  et  prospi-  lati , et  veritati , et  cum  lirs  omnibus  unus  efficiiiir 
icndiim,  ne  forte  generet  aliquid  anima  quod  ma-  spiritus  : iia  et  qui  se  jungit  huic  meretrici,  jungit 
tdicto  dignum  sil,  ut  etiamsi  nondum  opere  imple-  se  impudicitia,  impietati , iniquitati,  mendacio,  et 
erit,  in  ipsa  tamen  voluntate  et  proposito  ejus  sit  simul  omnibus  peccatorum  malis,  cum  quibus  unum 
iijusntodi  maledieta  progenies.  Quod  et  si  forte  corpus  efficitur. 

liquando  evenerit  (quis  enim  invenietur  facile  qui  3.  Veriimiainen  t applicuit  Israel  io  Saliin  ”·  > 
l)  hujusmodi  generatione,  id  est  peccandi  voluntate  In  interpretatione  Hebraiconini  iioniinum  Saltin  in- 
abeatur  immunis?) ^si  ergo  acciderit  tale  aliquid,  venimus  in  lingua  nostra  respotwonem^  vel  refuta^ 

• Sap.  111,  16.  · P«al.  cxxyu,  δ.  Job  iii;  Jereni,  xx.  **  Kom.  ix.  II,  12,  13,  Gen.  ix,  25. 

Psal.  cxxxvii,  8,9.  Cor.  vi,  17.  ‘•ibid.,  16.  *·  Prov.  vn,  6,  7,  8,  9,  10.  Num.  xxv,  1. 


ORiGENIS 


73! 


m 


tUnem  dici  (95).  Applicuit  ergo  Israel  ad  respon-  A forte  fornicari  te  faciant  a Deo  tuo.  i iUeergoesB 

sionem,  vel  refutationem.  Nod.  bene  applicuit.  Vide  esset  sapientissimus,  et  ingentis  apnd  Deam  neriii, 

deniqae  quid  incurrit  in  hac  positus  mansione.  For-  tamen  quia  se  tradidit  mullis  mulieribus,  decepuii 

nicaiii^  est  cum  mulieribus  Madianitarum , et  refu^  est.  Ego  puto  quod  multae  mulieres,  multa  dognuu 

talus  est  a Deo  : quia  non  solum  fornicatus,  sed  et  et  mullarum  gentium  diversae  philosophis  oomi- 

idolis  gentium  consecratus  est,  et  comedit  ex  iis  nentur.  Quae  cum  singula  agnoscere, et  penen· 

quae  fuerant  idolis  immolata,  quae  utique  exsecra-  tari  ulpote  et  seienlissinius  et  sapieniissimos το· 

bilia  sunt  ad  Deum.  Qui  enim  consensus  jemplo  luisset,  semetipsum  intra  legis  divins  regobm 

Dei  cum  idolis?  Verum  ego  etiam  ds  iis,  quae  Apo-  nere  non  potuit.  Decepit  eum  Hoabitica  philoso- 

ttolus  ad  Gorintliios  scribit  dicens  : i Si  quis  pliia,  et  persuasit  ut  idolo  Moabiiico  immolaret, $i- 
antem  viderit  scientiam  habentem  in  idolio  re-  militer  et  Ammonitariim , sed  et  reliqaanim  {ea· 

euinberc,  nonne  conscientia  ejus  cum  sit  infirma  lium,  quarum  mulieres  dicitur  recepisse,  etxdi* 

aedificabitur  ad  manducandum  immolata?  i valde  ficasse  templa,  vel  immolasse  idolis  eamm^.Gnade 

miratus  sum*  Videtur  enim  non  tam  rem  ipsam  est  ergo  et  vere  opus  Dei , tam  multis  dogmatitM& 

gravem  pronuntiare,  quam  illius  offensam,  qui  haec  quasi  mulieribus  misceri,  nec  tamen  a vcriuiisre 

videns  simili  provocatur  exemplo , cum  non  simili  ^ giila  declinare , sed  constanter  dicere  **  : Sao- 

scieniia  muniatur,  ita  ut  ostendat  eum  qui  habens  giiiU**  sunt  reginae,  et  octoginta  concabin»,elaio· 

scientiam  recumbit  in  idolio,  non  tam  sui  quam  al-  lescenlulae  quarum  non  est  numerus  : una  Umi 

lerius  damni  effici  reum.  Sed,  vide  ne  forte  non  est  columba  mea,  perfecta  mea,  una  est  matris  s«, 

hoc  solum  flebat  apud  Corinthios,  ut  in  idolio  re-  una  est  genitricis  suae.  Sed  isti  adoraverunt idoia . 

cnmberent , et  immolata  idolis  manducarent.  Sed  et  consecrati  soni  Deelphegor.  Beeipbegor  idoli  w>· 

forte  quoniam  studiosi  litierarum  Graecarum  bo·  men  est , quod  apud  Madianitas  praecipue  a lDoli^ 

mines  erant,  et  amatores  philosophiae,  desiderio  ribus  colebatur.  In  hujus  ergo  idoli  mysteriis con· 

adhuc  studiorum  yeierum  tenebantur , et  pbiloso-  aecratus  est  Israel.  Interpretationem  nominis  ψ 

pliorum  dogmata  , quasi  idolis  immolata  edebant  : sius  cum  requireremus  attentius  inter  Uebrea  po· 

quae  tamen  laedere  fortasse  non  poterant  eos , qui  mina , hoc  tantum  invenimus  scriptum , quia  Bed· 

plenam  scientiam  veritatis  acceperant.  Hi  autem  pbegor  species  sit  turpitudinis  (96).  Noluit  lanei 

qui  in  Christo  minus  eruditionis  habebant,  si  imi-  declarare  quae  vel  qualis  species  , vel  cujos  es^t 

tarenlur  eos  legentes  talia,  et  illis  adhuc  studiis  turpitudinis,  honestati  credo  consulens,  350 

operam  dantes  , vulnerari  poterant,  et  diversorum  ^ interpretatus  est,  uti  ne  auditum  pollueret  aodiec- 

dogmatum  variis  erroribus  implicari.  Sic  ergo  fie-  tium.  Igitur  cum  mullae  sint  lurpitudinam  sp«cic>, 

bat,  ut  laederetur  alius,  unde  is  qui  babebat  plenam  una  quaedam  cx  pluribus  turpitudinis  species  Becl· 

scientiam  verilaiis , laedi  non  poterat.  Sed  quoniam  pbegor  appellatur.  Unde  sciendum  est,  quod  osoii 

cbarilas  non  requirit  quod  sibi  utile  est,  sed  quod  fini  aliquid  turpe  conimillit , et  in  aliquam specien 

inultis,  observare  oportet  talem  verbi  capere  cibum,  turpitudinis  declinat,  Beeipbegor  Madianluruin  dr- 

qui  non  solum  nos  aedificet  et  delectet,  sed  et  qui  monio  consecratur.  Sed  et  per  singula  peceau^ 

videntes  non  offendat,  aut  laedat.  Est  ergo  non  so-  committimus  , maxime  si  jam  non  subreptione ili- 

Ium  in  cibis  idolis  immolatum,  sed  et  in  verbis.  Ego  qua,  sed  studio  affectuque  peccamus,  ilii  siae  dubia 

puto  , quia  sicut  omnis  sermo  qui  pietatem,  et  ju-  daemoni,  cui  peccatum  illud  quod  commisimBS  iM' 

siitiam,  et  veritatem  docet,  Deo  consecratus  est , et  perari  curae  est,  consecramur.  Ei  fortasse  conti!:· 

Deo  immolatus  : ita  et  omnis  sermo  qui  ad  impu-  get  nobis  tot  daemonibus  esse  consecratos,  qoot|M- 

dicitiam,  vel  injustitiam,  vel  impietatem  respicit,  cala  committimus,  et  in  singulis  quibusque  delicti» 

idolis  immolatus  sit,  et  qui  eum  recipit , quasi  idolis  vclut  mysteria  illius , aut  illius  idoli  sufcipimos.  Et 

immolata  manducet.  Manducavit  ergo  populus  de  fortasse  propter  hoc  dicebat  Apostolus  ** : < ha 

eacrificlis  eorum,  et  adoraverunt  idola  eorum.  Non  D ^itim  mysterium  Iniquitatis  operatur.  > Circvoieeu 

solum  manducaverunt,  sed  et  adoraverunt.  Vide  ergo  spiritus  maligni , et  quxnint  quomodo  oniuo- 

ordinem  mali  : servos  Domini  prima  concupi-  quemque  decipiant,  et  per  illecebram. peccati  ητ· 

sceniia,  inde  veniris  ingluvies,  postrema  captivavit  sleriis  consecrent,  ei  neque  sentientem,  neque  intd· 

impietas*  Impietatis  autem  merces  exsolvitur  for-  ligenlem,  verbi  causa,  per  fornicationis  peccix· 

nicaiio.  Si  relegas  quae  scripta  sunt  de  Salomone,  introducunt  ad  daemonium  Madiaiii tarum,  ei  eoo* 

invenies  eum,  et  quidem  cum  esset  sapieniissimus,  secrant  Beeipbegor,  consecrant  lurpiiodiiii.  Siui* 

multis  mulieribus  inclinasse  latera  sua , cum  lex  liter  et  per  alia  peccata , ut  diximus,  aliis  dxao· 

Dei  dicat  : c Non  multiplicabis  libi  mulieres,  ne  nibus  homines  consecrantur.  Sed  tu  obserri  dib· 


*·  I Cor. VIII,  10.  **  Deui,  xvii,  17.  ··  111  Rcg.xi. 

(95)  In  tnlerprelalione  Hebraicorum  nominum 
Sallin  tnvenimus  in  lingua  nostra  responsionem  vel 
REFUTATIONEM  dtet.  Unde  Sattin  responsio  vel  rerii- 
lalio  dici  possit,  non  video,  nisi  forte  a ΌΊΟ*  fla- 
gello* > quod  ineptae  ratione?  refutatione  quasi  fla  · 


Cant.vi,  7,  8.  »*  II  Tbess.  ii,  7. 

gello  arceantur,  vel  quod  paulo  verisimilius  esi,  > 
T31B?  c circuire,  iterare,  discurrere.  > 

^96)  Quia  Beeipbegor  species  sii  iurpiiadims·  Ej 
hvz  t Dominus,  i et  TS©  t .aperuii,  » coeA·» 
nomen  f Bcelpliegor.  i 


755 


IN  NUMEROS  HOMILIA  XX.  73^ 

^emius  quod  scripUim  est , et  sia  iir  viis,  ei  inter-  A in  quam  voluerit  pariem  ost  ei  libenim  declinare  : 
raga  qu»  sint  vi«  Domini  xternne,  et  quae  sil  via  et  ideo  justum  Dei  judicium  est,  quia  sponte  sua 
bona , et  incede  in  ea  , et  non  accedas  ad  januas  sive  bonis  sive  pessimfs  monitoribus  paret.  Vis  libi 

domos  malitiae.  Sed  si*  senseris  maligniiin  spipituro  a<ihue  amplius  quid  ex  Scripturis  divinis  ostendam, 

toqni  in  corde  tuo,  ut  te  ducat  ad  aliquod  opus  pec-  quomodo  major  cura  salutis  erga  homines  Deo  est, 
cati,  intellige  quia  te  ducere  vult,  ut  consecret  le  quam  diabolo  perditionis?  Nunquid  non  sufDciebat 

alicui  daemoni.  Ducere  te  vult  ut  suscipias  mjsteria  angelorum  diligentia  adversus  insidias  daemonum 

diabolica,  mysteria  iniquitatis.  Et  hoc  esse  puto  et  adversum  eos  qui  ad  peccandum  homines  Ira- 
qnod  serihii  Apostolus  ··  : i Cum  autem  gentes  es-  buni?  Ipse  Unigenitus,  ipse,  inquam  , Filios  Dei 
setis,  ad  simulacra  muta  euntes  prout  ducebamini,  i adest,  ipse  defendit,  ipse  custodit,  ipse  nos  ad  se 
A quo  vel  a quibus  ducebamini?  a spiritibus  nempe  trahit.  Audi  quomodo  ipse  dicit  **  : c Et  ecce  ego 
malignis  ducebamini  ad  opera  peccatorum.  Haee  vobiscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consum- 
audiens  vigilans  quisque  auditor  dicet  fortasse  ; mationem  saeculi.  > Sed  nec  siimciteurn  esse  nobrs- 
Quid  ergo  fiieiemus?  si  circumeunt  spiritus  maligni  cum,  sed  quodammodo  vim  nobis  facit,  ut  nos  per- 
unumquemque  nostrum,  et  ducunt » ac  pertrabuni  trahat  ad  salutem.  AU  enim  in  alio  loco  i Cum 
ad  peccatum  : nemo  autem  alius  est  qui  ^ justi-  ^ autem  exaltatus  fuero , omnia  ad  me  traham.  > 
liam  trahat , qui  invitet  et  ducat  ad  pudiciAim,  ad  Vides  quomodo  non  solum  invitat  volentes,  sed  et 
pieiaietn,  quomodo  non  videbituf  ad  pereundum  cunctantes  trahit.  Vis  autem  audire  quomodo  tra* 
quidem  lata  via  patere,  ad  salutem  vero  nusquam  hal  etiam  cunctantes?  Non  concessit  illi  qui  volebat 
ullus  aditus  dari?  Imo  vero  adverte  diligentius,  si  it*c,  et  sepelire  patrem  suum,  nec  spatium  temporis, 
poles,  et  aperto  cordis  oculo,  interiora  mecum  dedit,  sed  ait  illi  : < Sino  mortuos  sepelire  mor- 
considera  mysteria  ; et  videbis  quanto  maqor  in  se-  tuos  suos,  tu  autem  sequere  me.  > £l alibi  dicit  **  : 
cretis  salutis  noslne  cura  geratur , quam  facultas  · < Nemo  mittens  manum  .suam  super  aratrum,  et 
ad  decipiendum  praebeatur.  Adest  unicuique  no-  ’'ctro  respiciens,  aptus  est  regno  Dei.  i Quod  si 
sirum  (97) , etiam  minimis  qui  sunt  in  Ecclesia  Dei,  amplius  adhuc  vis  de  lioc  cognoscere  sacra- 
angelus  boiius,  angelus  Domini  qui  regat,  qui  mo-  mento,  ostendam  tibi  de  Scripturis,  quod  etiam 
neai,  qui  gubernet , qui  pro  actibus  nostris  corri-  ipse  Dominos  Pater  dispensationem  salutis  no- 
gendis,  et  miserationibus  exposcendis,  quotidie  vi-  sirae  non  negligil,  sed  et  ipse  nos  ad  salutem  non 
duat  faciem  Patris  qui  in  coelis  est : sicut  Dominus  solum  vocat,  sed  et  pertrahit.  Sic  ciiiin  Dominus 
designat  in  Evangeiiis  Et  iterum  secundum  ea  ^ dicit  in  Evangeiio  : c Nemo  venit  ad  me, 
quae  Joannes  iii  Apocalypsi  scribit  unicuique  Ec-  351  coelestis  attraxerit,  s 

clesiae  generaliter  angelus  praeeslqut  vel  collaudatur  ^ed  et  palerfamilias,  qui  mittit  servos  suos  invitare 
pro  bene  gestis  populi  ^ vel  etiam  pro  delictis  ejus  amicos  ad  nu))lias  Qlii  sui,  posleaquam  excusaverunt 
culpatur.  In  quo  etiam  stupendi  mysterii  admira-  illi  qui  priores  fuerant  invitati,  dicit  servis  : 
lione  permoveor,  quod  intantum  Deo  cura  de  no-  c Exile  ad  vias  et  angiportus,  et  quoscunque  inve- 
his sil , ut  etiam  angelos  suos  culpari  pro  nobis  ei  neritis,  cogite  introire.  > Sic  ergo  non  solum  invi* 
confutari  patiatur.  Sic  enim  cum  paedagogo  tradi-  lamiir  a Deo,  sed  et  trahimur,  et  cogimur  ad  sa· 
tur  puer,  si  forte  mimis  dignis  nec  secundum  pa-  lutem.  Sed  nec  sanctus  quidem  spiritus  tn  hujiisce  · 
ternam  nobilitatem  imbutus  appareat  disciplinis , modi  dispensationibus  deest.  Ipse  enim  dicit  **  : 
continuo  culpa  ad  paedagogum  refertur,  ncc  ita  c Segregate  mihi  Paulum  et  Barnabamin  minisie- 
pner  a patre  ul  paedagogus  arguitur , nisi  durior  riuin,  ad  quod  assumpsi  eos.  i Et  iterum  prohibet 
fuerit,  et  paedagogi  monita  spreverit,  atque  in  la-  Paulum  ire  in  Asiam,  et  rursum  cogit  eum  ire  in 
sciviam  pronus  ac  proterviam  saluuria  ejus  verba  Jerosolymain,  praedicens  ei,  quia  vincularet  carcc- 
coniempserit,  illis  magis  obtemperans  qui  luxuriam  res  eum  ibi  maneant  Quod  si  angeli  Domini 
suadent,  et  ad  lasciviam  provocant.  Quid  flat  illi  |>  circumdant  iii  circuitu  titnemiura  eum,  ut  eripiant 
animae  prophei.*e  vocibus  disce,  c Derelinquetur,  eos  ; si  Deus  Pater,  si  Filius,  si  Spiritus  sanctus, 
inquit  ** , filia  Sion  sicut  tabernaculum  iii  vinea , non  solum  hortantur  et  provocant , sed  et  perira- 
et  sicut  casa  custodiaria  in  cucumerario,  et  sicut  ci-  hunt,  quomodo  non  multo  major  cura  pro  nobis 
vitas  quae  expugnata  est.  i Et  iterum  ” : t Aufe-  geritur  ad  salutem,  quam  ab  adversariis  procuretur 
reliir  maceria  ejus,  et  erit  in  conculcationem  , et  ad  mortem?  Haec  autem  dicta  sint  pro  eo  quod  con- 
diripient  eam  omnes  qui  transeunt  viam  > ; et  *· : secratus  est  populus  Oeelphegor. 

c, Singularis  ferus  depascet  eam.  » Haec  patietur  si  i.  < Et  iratus  est,  inquit  furore  Dominus 
non  acquiescat  monitis  angeli,  qui  sibi  appositus  contra  Israel,  et  dixit  Dominus  ad  Moysen  : Assu- 

est  ad  salutem.  Sui  n.imque  arbitrii  est  anima , et  me  principes  populi,  et  ostenta  illos  Domino  contra 

**  I Cor.  XII,  2.  ·*Μ:ιΐΐΙι.  xvni,  lO.  ” Apoc.  ii.  ” Isa.  i,  8.  Isa.  v,  5.  **  Psal.  lixix,  14. 

”MaUh.xxviii,20.  ··  Joaii.  xii,52.  Mallh.  viii,  22.  »·  Liic.  ix,  62.  « Joan.  vi,  44.  Mallb.  xJtii,  9. 
Aci.  xiii,  2.  ” Aci.  XXI.  Num.  xxv,  3,  4. 

(97)  Ade$t  unicuique  noztrum^  elc.  Quid  de  ange-  lium  Origenianorum  lib.  ii,  quaesi,  o,  num.  19,  20, 
lis  tutelaribus  opinatus  sil  Origenes,  vide  apud  Huc-  26,  27,  28,  29  ci  30. 


755  ORIGENIS  731 

solem,  elavertelur  ira  faroris  Domini  ab  Israel. » A abi  pro  qiialiiate  sciKeei  peccandi  cemecn- 
Nescio  si  de  bis  disserentes,  non  offendamus  ali-  rer.  Quod  si  princeps  mens  (angelum  dico  qii  ntlii 
quos : sed  et  si  offendamus,  obedire  magis  et  de-  est  consignatus)  non  defuit,  sed  commonuit  de  In- 
servire oportet  verbo  Domini,  quam  gratix*  boinU  uis,  et  locutus  est  in  corde  meo  in  eo  duniaui  in 
num.  Peccavit  Israel,  et  dixii  Dominus  ad  Moysen,  quo  me  conscientia  revocabat  a peccato,  sed  ego 
ut  assumat  omnes  principes,  et  ostentet  eos  Domi-  contemptis  ejus  monitis,  ei  spreto  consdeniix  re- 
no contra  solem.  Populus  peccat,  et  principes  osten-  linaculo  praeceps  in  peccata  prorui,  duptieabiior 
taniur  contra  solem,  lidem  ad.  examinandum  pro-  milii  pena,  vel  pro  contemptu  monitoris,  velpn 
iliicuniur.  ut  arguamur  a luce.  Vides  qii®  sit  con-  facinore  commissi.  Nec  mireris  sane  si  aogclos  di- 
dilio  principum  populi  : non  solum  pro  suis  pro-  ®*uiue  venire  cum  boininibua  ad  judiciom,  csn 
priis  arguuntur  deliciis,  sed  et  pro  populi  peccatis  Scriptura  dicat  '·,  quia  t ipse  Dominus  ad  jQdi- 
cogunlur  reddere  rationem,  ne  ipsorum  sil  culpa  senioribus  populi  et  cum  prind- 

quod  populus  deliquit,  ne  forie  non  monuerint,  pibusejus.  i Ostentantur  ergo  principes,  elsiii 
neque  solliciti  fuerint  arguere  eos  qui  initium  ciilp®  desinit  ira  Dei  a populo.  Debet  mIib 

liederini,  uti  ne  contagio  dispergeretur  in  pliires.  « ®sse  sollicitudo  actuum  nostroroin,  sdea· 

Hxc  enim  omnia  facere  principibus  imminet  ei  do-  tibus  quod  non  solum  nos  ante  tribunal  Det  pre 
cloribus.  Si  enim  illis  h®c  non  agentibus,  nec  sol-  actibus  nostris  stabimus,  sed  angeli  pro  nobis  ad 
licitudinem  gerentibus  circa  plebem  peccaverit  po-  judicium  deducentur  lanqiiam  principes  et  doces 
pulus,  ipsi  ostentantur,  ei  ipsi  ad  judicium  produ-  nostri.  Propterea  enim  et  Scriptura  dicit  *· : i Obe- 
cuntur.  Arguit  enim  eos  Moyses,  id  est  lex  Dei,  dite  praepositis  vestris,  et  obtemperate  eis  in  ο«βι· 
velut  negligenies  et  desides,  et  in  ipsos  converte-  en»™  pervigilant  quasi  rationem  pro  aoi* 

tiir  iracundia  Dei,  et  cessabit  a populo.  Hxc  si  co-  mabus  vestris  reddituri,  i 

giiareiit  homines,  nunquam  cuperent,  nec  ambirent  5.  Post  haep  refertur,  quia  cum  vidisset  Pbioees 
ad  populi  principatum.  Suillcit  enim  mihi  pro  meis  filius  £leazar  filii  Aaron  sacerdotis  IsroelUeu 
propriis  argui  deliciis,  sulficlt  mihi  pro  memetipso  quemdam  introisse  ad  mulierem  Madianilidoo, 
et  peccatis  meis  reddere  rationem.  Quid  mihi  ne-  rapto  siromaste  in  manu  sua,  ingressus  siiproeti- 
cesse  est  etiam  pro  populi  peccatis  ostentari,  et  bulum,  et  utrumqne  per  ipsa  pudenda  transfode- 
oatenlari  contra  solem,  ante  quem  nibil  potest  rii(99).  c Et  pro  hoc,  inquit  dixit  Doroinond 
abscondi,  nihil  obscurari?  Sed  fortassis  etiam  sit  Moysen  : Phinees  filius  Eleazar  filii  Aaron  sacerde- 
aliquis  in  hoc  arcanus  et  reconditus  sensus,  qui  c sedavit  iracundiam  meam.  > Hxc  xdlficaverist 
p‘us  aliquid  doceat,  quaro  communis  hxc  habere  priorem  populum : libi  autem  qui  a Christo  redetn 
videtur  expositio.  Fortassis  enim  referri  et  hoc  pius  es,  et  cui  352  manibus  gladius  corporalis 
potest  ad  illos  principes  populi,  do  quibus  paulo  ablatus  est,  ei  datus  est  gladius  spiritus,  arripe 
superius  diximus.  Venient  enim  angeli  ad  judi-  hunc  gladium  : et  si  vides  Israeiiticuiii  sensum  em 
ciuiii  (98)  nobiscum,  et  stabunt  pro  nobis  ante  so-  Madianiticis  scorianlem  meretricibus,  id  est  cee 
iem  jttslilix,  ne  forte  aliquid  etiam  ex  ipsis  causx  diabolicis  se  cogitationibus  voliitanteio,  nolo 
fuerit  quod  nos  deliquimus,  ne  forte  minus  erga  nos  cas,  nolo  dissimules,  sed  stalim  percute,  suiin 
operis  et  laboris  expenderint,  quo  nos  a pcccaio-  perime.  Ipsam  quoque  vulvam,  id  est  secreta  naw· 
ruin  labe  revocarint.  Nisi  enim  esset  etiam  aliquid  rx  discutiens  et  penetrans,  illum  ipstim  peccandi 
in  ipsis  quod  in  causa  nostri  culpandum  videretur,  fomitem  deseca,  ne  ultra  concipiat,  ne  ultra  gene- 
nuoquam  diceret  sermo  Scripturx  ··  ad  angelum  U-  rei,  ei  maledicta  peccatorum  soholes  Israeliiica  ca- 

lius,  vel  illius  Ecclesix,  quia  habes,  verbi  gratia,  sira  conlaininct.  Hoc  enim  si  facias,  conlinno  se- 

quosdam  tenentes  doctrinam  Balaain,  vel  quia  de-  dabis  iracundiam  Domini : prxvenisti  enim  judicii 

reliquisti  charitaiem  luam  pristinam,  vei  patien-  diem,  qux  dies  irx  dicitur  et  furoris,  et  exiermiBa> 

liam  tuam,  vel  alia  hujusmodi,  qux  jam  superius  io  a te  fomite  peccati,  qui  nunc  vulva  Madianitiifis 

memoravimus,  pro  quibus  in  Apocalypsi  angeli  mulieris  appellatur,  securus  venies  ad  judicii  diem, 

uniuscujusque  Ecclesix  culpantur.  Si  enim  merce-  Et  ideo  surgentes  oremus,  ut  inveniamus  paraitn» 

dem  sperat  angelus,  verbi  gratia,  qui  me  consigna-  semper  istum  gladium  spiritus,  per  quem  extensi- 

tum  accepit  a Deo,  pro  iis  qux  bene  gessi,  ceritnn  nentur  et  semina  ipsa,  et  conceptacula  peccaio- 

est  quia  et  culpari  sperabit  pro  cis,  qux  a me  non  rum,  ac  propitius  fiat  nobis  Deus  per  veniiu  Pbi* 

bene  gesta  sunt·  Ei  ideo  ostentari  dicuntur  contra  nees  ipsum  Dominum  nostrum  lesum  Christom, 

solem,  procul  dubio  ul  appareat  utrum  pro  mea  cui  est  gloria  et  imperium  in  sxcula  sxculonuD. 

iiiobedieniia,  an  per  illius  negligentiam  peccata  Arnen, 

commissa  sint,  per  qux  Beelphcgor,  sive  cuilibet  — 

“ Apoc.  II,  *·  Isai.  iit,  14.  ♦·  Hebr.  xiii,  17,  48.  **  Num.  xxv,  10  II. 

v98)  Ventent  enim  angeli  ad  judicium ^ etc.  Vide  (99)  ϋ Irumque  per  ip$a  pudenda  iramfoderiL  fide 
lliieiium  Origenianorum  lib.  ii,  quxst.  5,  num.  19  supra  notam  ad  bomilix  primx  in  Geneeim  mifflO- 

20.  rum  17. 


TO  IN  NUMEROS  HOMILIA  XXL  75S 

IlOHiLIA  XXI.  A eis  ei  bxrediias  esse  memoratur.  Per  hos  illi  mihi 

Di  io  guod  Hcyndo  populni  numeraius  ni*  videntur  indicari,  qui  nullis  corporeae  naturae  obsta· 
1.  Numeri  soni  quos  legimus  (f  ):et  priore  qui-  culis  hebetati,  sed  omnium  visibilium  gloriam  su- 
dem lectione  tempore  exclusi  sumus,  ne  aliquid  pergressi.  In  sola  sibi  sapientia  Dei  ei  verbo  ejus 

etiam  de  secunda  dinomeraiione  diceremus,  sed  vivendi  usum  exercitiumque  posuerunt,  qui  corpo- 

conveniens  est  omissa  vel  exclusa  nunc  reddere,  reum  nihil  requirunt,  nihil  rationis  alieuuro*  Gom' 

Igitur  per  praeceptum  Domini  prhno  numeratus  est  cupierunt  enim  sapientiam,  concupierunt  secreto- 

populus,  sed  quoniam  illi,  qui  primo  fuerant  asciti,  rum  Dei  agnitionem  : et  ubi  est  cor  eorum,  ibi  est 

ceciderunt  propter  perseverantiam  delictorum,  se-  et  thesaurus  eorum  Isti  ergo  bxreditaiem  non 

eundus  nunc  populus,  qui  in  lapsorum  locum  redi-  habent  in  terris,  sed  supergrediuntur  summa  cceli 

viva  generatione  successit,  vocatur  ad  numerum,  fastigia,  et  ibi  semper  in  Domino,  semper  In  verbo 

et  quod  de  illis  prioribus  dictum  non  fuerat,  de  iis  ejus,  semper  in  sapientia  el  in  voluptate  scientim 

dicitur.  Postea  enim  quam  per  Iribus  et  plebes,  do-  ejus  deliciabuntur.  Hic  eis  cibus,  hoc  erit  poculum, 

niosque,  ac  familias  collectus  est  numerus,  dicit  latae  divitiae,  hoc  erit  regnum.  Tales  ergo  erunt,  et 

Dominus  ad  Moysen  : c lis  disiribiietiir  terra  tn  in  iis  erunt  iiJi,  quibus  baerediias  ipse  Dominus 

sortem,  ex  numero  nominum·  Pluribus  plura  da-  ^ eriU  Qui  autem  inferiores  sunt,  nec  in  istdro  pro· 

bontur  in  sortem,  et  exiguis  exiguam  dabis  haere-  fectuum  verticem  pervenerunt,  haereditatem  terrae 
dilatem.  » St  de  prioribus  dicturo  fuisset,  quia  iis  accipient,  licet  sublimioris  aiicujus  et  potentioris. 
distribuetur  terra  in  sortem,  falsum  utique  fuisset,  Terra  enim  viventium  repromittiiur,  quae  iiiique 
quia  ceciderunt  illi  in  deserto  propter  delicia  sua.  idcirco  terra  viventium  dicitur,  quod  nesciat  mor- 
Quod  ergo  primis  non  est  dictum,  postremis  dici-  lem.  El  isti  quidem  magni,  el  isU  beati;  sed  bea- 
tur, quibus  et  cuucia  quae  promittuntur,  impleta  tiores  illi  qui  Jam  non  per  speculum  et  in  aenigma- 
sunt.  Haec  autem  nolo  pules  solius  historiae  lexlu  Ic,  neque  in  substantiis  corporalibus,  sed  facie  ad 
concludi.  Mysteria  snoi  quae  per  legis  imaginem  faciem  Deum  videbunt,  sapientiae  illuminatione  ra- 
conscribuiitur.  Reprobatur  enim  prior  populus,  qui  diali,  ei  .v^rae  divioitalis  capaces  per  ptirlialem 
est  in  circumcisione  : el  introducitur  secundus,  cordis  effecti  : poriionemque  enaro  non  in  creatu- 
qoi  congregatur  ei  gentibus,  et  ipse  est  qui  haere-  ^ed  in  creatore  habentes,  qui  est  super  oinuia 
dilatem  consequitor  paternam.  El  a quo  consequi-  Heus  (4)  benedictus  in  saecula, 
lur?  Non  ab  Moyse,  sed  ab  Jesii.  Nam  Moyses  353  2.  Ait  ergo  ; t Ex  numero  nominum  plu- 
etiam  si  dat  aliquibus  haereditatem,  non  dat  intra  q piy^g  dabuntur  in  sortem,  el  exiguis  exiguam 

Jordanem,  nec  transit  omnino  Jordanem,  sed  extra  haereditatem,  unicuique  sicut  recensitus  est, 

Jordanem  dat  terram,  non  fluentem  lacte  et  meile,  dabitur  baerediias  ejus.  1 Historia  hoc  est  quod 
sed  pecoribus  aptam,  et  mula  animalia,  aique  ir-  docet,  ut  si  qua  iribus  numerosior  halielur  in  po- 
ralionales  pecudes  melius  quam  rationales  bomi-  majora  lerrse  spatia  sortiatur : si  qiia  autem 

nes  nutrientem.  Jesus  vero  meus  secundo  populo  minore  hominum  nniiiero  censetur,  breviore  pos- 
terram  quam  dat,  terra  est  lacte  et  meile  fluens,  sessione  contenta  sit.  Sed  quoniam  terras  hujus 
imo  favus  mellis  est  pr»  omni  terra.  Et  Moyses  divisionem  harreditalamque  terrenam,  speciem  di- 
basrediiaiein  non  dat  in  clero,  nec  sorte  distribuit,  cimus  tenere  (5)  el  imaginem  futurorum  bonorum, 
ncc  potest  per  plebes  (2),  et  domos,  ac  familias,  el  ac  formam  ecclesiis  illius,  quae  a fldelibus  et  saii- 
Domina,  et  merita  singulorum  divina  sorie  pensare ; gperaiur,  liaprediiatis  ostendere ; requiro  in  illa 
hoc  solus  facit  Jesiis,  cui  omne  judicium  Pater  ira-  hxredilate  quae  speranda  est,  qui  sint  plores,  et  qui 

didit  ^ : ipse  scit  quomodo  populum  suum  non  so-  pauci,  el  invenio  ibi  beatiores  paucos  haberi 
luro  per  iribus,  el  familias,  et  domos,  verum  el  per  quam  plores.  Nam  qui  per  viam  lataiii  et  spatiosam, 
nomina  unumquemque  digna  el  competenti  man-  qiug  ducit  ad  perditionem,  egerint  iter,  multi  di- 
sione  dispenset.  Sunt  tamen  aliqui  in  isiisqui  con-  *>  cuniur  ♦·.  Qui  vero  per  arctam  et  angustam  viam 
illtione  sortis  supereminent,  el  omnino  nec  addun-  perrexerint,  quae  ducit  ad  vitam,  pauci  appellantor, 
lur  ad  sortem  (3).  Omnes  Leviiae,  id  est  omnes  qui  El  iienim  in  aliis  dicitur  *· : f pauci  sunt, 
intente  el  indesinenter  permanent  in  ministerio  qui  salvantur.  1 El  iterum  io  aliis  : · Ubi  multi- 
Dei,  el  pervigiles  in  servitio  ejus  excubias  gerunt,  plicatur  iniquitas,  refrigescet  charitas  mulionum,  > 
sortem  Inter  oaeleros  non  accipiunt : sed  nec  omni-  non  paucorum.  Sed  et  in  arca,  quae  a Noe  constru- 
no  iii  terra  est  sors  eorum,  sed  ipse  Dominus  sors  cta  est  ubi  mensurae  coelilus  dantur,  in  inferio- 

. ***Nuin.  XXVI,  55,  54.  **Joan.  v,22.  Mattb.vi,  21.  Num.  xxvi,  53,  54.  ^ Matth.  vii,  13,14. 

Luc.  xiii,  23.  Mattb.  xxiv,  12.  Gen.  vi. 

(1)  Sic  Codex  Sancti  Theodorici  Remensis.  Libb.  plebes,  1 etc. 

e«1i(i,  c numeri  sunt  et  in  iis  quos  legimus. » Infra  13)  Idem  ms.,  c ducuntur  ad  sortem.  * 
idem  me.,  t secundo  nunc  populus  qui,  1 etc.  (4)  Nomen  c Deus  1 suppletur  e mss. 

(2)  Idem  ms.,  c et  Moyses  guidem  haereditatem  (5)  €odex  Sancit  Theodorici  Remensis,  4 
non  In  clero,  neque  sorte  distribuit,  nec  potest  mus  tenere.  > 


739  0RI«EN1S 

ribus  treceiilorum  ciibilorum  ponilur  longitudo,  ei  A educit  eum  foras,  cum  res  postulat,  et  rerooivisi. 


quinquaginta  cubitorum  latitudo.  Ubi  vero  textus 
ejus  ad  altiora  consurgit,  in  angustum  cogitor,  et 
paucorum  cubitorum  conclusione  colligitur,  ita  ut 
summitas  ejus  in  unius  cubiti  spatium  consumme- 
tur : proptereaque  in  inferioribus  quidem,  ubi  lata 
et  spatiosa  habebantur  loca,  vel  bestiae,  vel  pecudes 
erant  collocatae,  in  superioribus  vero  aves  : in  sum- 
mis autem,  quae  angustiora  et  altiora  erant,  ibi  bomo 
rationalis  collocatur.  Ipse  vero  vertex  in  unum  cu- 
bitum colligitur.  Omnia  enim  ad  monadem  redigun- 
tur. Quae  tamen  Trinitatis  sacramentum  in  numero 
trecentorum  cubitorum  designat,  et  bule  sacramento 
proximus  ponilur  homo  utpote  rationalis  et  Dei  ca- 
pax. Sed  unde  quae  sit  diflerentia  inter  paucos  et 
multos,  coHigamus  indicia?  Pone  omnem  humani  ^ 
generis  numerum,  ex  universis  gentibus  elige  fide- 
les, sine  dubio  pauciores  erunt,  quam  sunt  universi. 
Tunc  deinde  ex  fidelium  numero,  elige  meliores. 
Certum  est  quod  multo  inferior  numerus  remane- 
bit. Et  iterum  ex  ipsis  quos  elegeris,  elige  rursum 
perfectiores,  pauciores  profecto  reperies.  Et  quanto 
amplius  eligendo  processeris,  tanto  magis  exiguos 
et  pauciores  invenies  usquequo  ultimo  venias  ad 
unum  aliquem,  qui  confidenter  dicat  quia  € am- 
plios quam  omnes  Illi  laboravi.  i Hi  ergo  qui  hoc 
modo  plures  sunt,  plus  terrae  et  plus  corporeas  hae- 
reditalls  accipiunt : pauci  autem  exiguum  aliquid 
de  terra  consequuntur,  qui  plus  in  Domino  habent : 
alii  autem  nihil  omnino  (6)  terrenae  haerediiatis  ^ 
accipiunt,  si  qui  digni  fuerint  sacerdotes  esse  ei 
ministri  Dei,  horum  enim  ex  integro  ipse  Dominus 
baereditas  erit.  Et  quis  ita  beatus  est,  ut  vel  inter 
paucos  exiguum  terrae  accipiat,  vel  mter  electos  sa- 
cerdotes et  ministros  solum  Deum  capere  baereditaiis 
serte  mereatur  ? Licet  eiiam  ipsi  propter  Jumenta  sua 
accipiant  aliquid  terrae,  sed  illius  terrae  quae  urbibus 
contigua  est  et  adhaeret  civitatibus.  Potest  tamen  ad- 
huc et  alio  modo  intelligl  sermo  iste,  qui  dicit  ut 
pluribus  multiplicetur  baereditas.  Unus  enim  justus 
secundum  hoc  quod  acceptus  est  Deo  (7),  pro  pluri- 
bus habetur.  Denique  ct  scriptum  est  : c Per 
unum  sapientem  inhabitabitur  civitas,  tribus  autem 
Iniquorum  desolabitur,  i Et  unus  justus  pro  toto 
mundo  reputatur,  iniqui  autem,  etiamsi  multi  sini,  1 
exigui  et  pro  nihilo  ducuntur  apud  Deum.  Est  ergo 
et  multitudo  laudabilis,  sicut  videmus  etiam  ad 
Abraham  dictum,  cum  eduxit  eum  Deus  foras,  et 
dixit  ad  eum  : c Respice  ad  coelum,  si  potes  di- 
numerare stellas,  ita  erit  semen  tuum.  i In  quo  et 
hoc  intuere,  quomodo  justus  intus  est,  et  in  inte- 
rioribus semper  consistit : quia  intus  in  abscondito 
orat  Patrem,  et  omnis  gloria  filiae  regis,  id  est, 
animae  regalis,  intrinsecus  est;  sed  tamen  Deus 

*·  I Cor.  XV,  iO.  · ··  EcclL  xvi,  5.  Gen.  xv,  5. 
**  Matlb.  XIX,  28.  **  Joan.  xvii,  21. 

(6)  Alii  aulem  nihil  omnino^  eic.  Sic  habent  manu- 
scripti.  Libri  vero  editi,  c ubi  autem  nibil  omnino 
terrenae  haerediiatis  accipiant,  si  qui  digni  fuerint, 
sacerdotes  sunt  et  miuisiri,  i etc. 


Lilium  ratio  deposcit.  Potest  ergo  et  hoc  modo  idqI· 
lis  istis,  qui  suiit  sicut  siellae  coeli  in  nvUiiadioe, 
multiplicari  baereditas,  ei  exiguis  illis  videlicet  qd 
etiamsi  numero  mulli  sunt,  vitae  tamen  sox  indi, 
gniiate  ct  vilitate  exigui  habentur,  exigua  bxredi- 
tas  poni. 

3.  c Per  sortem,  inquit  erit  haerediutis  distri- 
butio. > Hoc  quidem  praecipitur,  sed  caro  ves»  sd 
Scripturas,  video  ipsum  Moysen.  cui  ista  niandai- 
lur,  sorte  non  uti  in  divisione  baereditaiis  Rubea, 
et  Gad,  el  dimidiae  iribus  Manasse.  Sed  et  Jesat 
Nave,  extra  sortem  dat  haereditatem  tribui  Juda, « 
Caleb,  el  extra  sortem  dat  ei  tribui  Epbrem,  et  di- 
midiae tribui  Manasse  : in  caeleris  sors  mitlilar,ei 
prima  sors  Benjamin  procedit,  el  Inde  jam  tribooiB 
reliquarum.  Unde  puto  quod  et  in  illa  r^niceeb- 
rum  beata  haeredilate  erunt  aKqui,  qui  aoo  reniat 
ad  sortem,  neque  cum  caeleris,  quamvis  sint  sancti, 
numerabuntur  : sed  erit  egregia  quaedam  ei  eiiuia 
eorum  baereditas,  sicut  fuit  Galeb  ex  tribu  Juda,  et 
Jesu  ipsius  filii  Nave.  Sicut  enim,  verbi  causa  ^ 
eum  post  praelium  victoribus  provinciae  partiuntur 
spolia,  egregii  quique  ei  eximii  bellatores  non  cun 
caeleris  militibus  in  divisione  spoliorum  docuotor  id 
sortem,  sed  optima  quaeqne  ei  praecipua  eis  viris- 
tum  merito  decernuntur,  caeteri  vero  utuntor  sorte 
solo  jure  victoriro  : ita  mihi  videtur  et  Dominu 
354  meus  Jesus  Christus  facturus : quosdam  enin 
quos  scit  abundantius  quam  caeieros  laborasie,ei  ^ 
quorum  gesta  magnifica  sublimesque  virtutes  ipse 
cognoscit,  iliis  praecipuos  quosque  ct  eximios,  aiqie. 
ut  ita  audeam  dicere,  similes  sibi  honores  decenit  | 
ci  glorias.  Aiinon  tibi  videtur  simile  aliquid  sna 
beaiitudinis  clarissimis  suis  conferre  discipulis,  cn 
dicit  : f Pater,  volo  ut  ubi  ego  sum  et  isti  sin  j 
mecum?iEt  cum  iterum  dicit**,  quia  i sedebitis 
et  vos  super  duodecim  thronos  judicantes  duodecin 
tribus  Israel?  » El  iterum  ** : c Sicut  lo  io  me, 
Paler,  et  ego  in  ic,  ita  el  isti  In  nobis  unum  sini?* 
Haec  omnia  non  sorte  decernuntur,  sed  electisois 
praerogativa  (8)  donantur  ab  eo  qui  corda  et  meD- 
les  hominum  videt  solus,  qui  nos  quoque  elisa^■ 
iioii  inter  eximios  el  electos,  atque  illos  qui  sopri 
sortem  sunt,  in  sortem  tamen  sanctorum  difoeiur 
adducere  : cui  est  gloria  el  imperium  io  szcola 
saeculorum.  Anien. 

HOMILIA  XXll. 

De  filiabui  Salphaat,  et  de  iueceiiione  Me§P. 

1.  Quinque  filiae  fuerunt,  quarum  etiam  nomim  , 
in  Scriptura  comprehensa  sunt,  de  Salpbaat  quo- 
dam Israelita  progenitae,  qui  mortuus  esi  in  deserto, 
nulla  virili  sobole  derelicta.  Istae  ergo  filis  Salphvi  , 
interpellant  Moysen,  el  sortem  paierns  bsrediiaiu 
*·  Num.  XXVI,  55.  *·  Jus.  xiv.  ·*  Jtian.  lui,  i*· 

(7)  Mss.,  c quod  acceptus  est  Deo.  > LU>b. 
i quod  accepturo  est  Deo.  > 

(8)  Ms.,  c sed  electionis  prsrogativa.  i 1^ 
edui,  f sed  dilectionis  praerogativa.  · 


743 


741  IN  NUMEROS  liOMILlA  XXII. 

eiposciini  diseiiies,  ne  tlelealur  nomen  patris  ea- A ierpreiaiur  κηιΑια  in  ore  (11) ; pater  operum 
rnm  de  medio  plebis  sus,  quia  non  est  ei  vir  Giius  intellectus  est.  Saepe  ergo  accidit,  et  non  pauci  inter 

natus.  Refert  pro  boc  Moyses  consul  alioncin  ad  fratres  nostros  sunt,  in  quibus  intellectus  altior  et 

Deum.  Omnipotentis  autem  Dei  clementia  non  sper-  profundior  nullus,  sed  est  in  eis  aensus  emortuos, 

nit,  nec  despicit  consultationem  quae  offertur  a sicut  de  quodam  scriptum  est  : i Et  emortuum 

puellis,  et  non  solaro  responsa  dare  dignatur,  sed  est  cor  ejus  in  ipso.  » Iste  ergo  etiamsi  ad  intelii- 

intantum  probat,  et  amplectitur  verba  earum,  ut  gentiam  spiritalem  nihil  sapit,  sed  est  emortuus, 

ei  ipsis  aeterna  hominibus  Jura  constituat  et  saecu-  tamen  si  genuerit  filias,  id  est  opera  ministerii, 

lis  omnibus  observanda.  Ait  enim  ; < Loqiiensent  opera  obsequiorum,  opera  mandatorum  Dei,  liaerc- 

Dominus  ad  Moysen^  Recte  locutae  sunt  filiae  Sal-  dilatem  terrae  cum  plebe  Domini  consequitur.  Non 

phaat.  Dabis  eis  possessionem  in  medio  fratrum  pa·  poterit  quidem  inter  eos  numerari,  quorum  portio 

iris  sui,  et  dabis  sortem  patris  ipsarum  ipsis,  ci  Dominus  est,  quorum  haereditas  Deus  est,  non  po-> 

tiliis  Israel  loqueris  dicens  : Homo  si  mortuus  fue-  terit  in  minisironim  et  sacerdotum  numero  suscipi, 

rii,  et  Giius  non  fuerit  ei,  dabitis  haeredllatem  ejus  in  plebeio  tamen  ordine  baprediiatem  terrae  repro- 

Gliae  ejus.  Quod  si  non  fuerit  ei  Glia  (9),  dabitis  missionis  accipiet : c Multi  enim  sunt  vocali,  pauci 

hxreditatein  fratri  ejus.  Quod  si  non  fuerint  ei  fra-  ^ autem  electi  **.  i Ostenditur  tamen  et  causa  e\ 

tres,  dabitis  haeredllatem  fratri  patris  ejus.  Quod  ipsius  nominis  interpretatione,  quia  iste  Salphaat 

si  non  fuerint  ei  fratres  patris  ejus,  dabitis  haeredi·  non  potuerit  Glios  generare,  sed  Glias.  Iiiterpre· 

ulein  domestico,  qui  fuerit  propinquior  illi  ex  tribu  faiur  enim,  ut  diximus,  um^rn  m ore  eju».  Vides 

sua,  et  capiet  haereditaiem  ejus,  et  erit  boc  Gliis  ergo  quoniam  si  quis  umbram  legis  habet  in 

Israel  jusiiGcaiio  judicii,  sicut  constituit  Dominus  ore,  et  non  ipsam  imaginem  rerum,  hic  quia  nihil 

Moysi,  t Haec  secundum  historiam  quid  vigoris  ha-  355  spiritale,  nihil  profundi  intellectus  sentire 

beant,  omnibus  palam  est  qui  sciunt  leges  istas  non  potest,  sed  sola  umbra  legis  in  ore  ejus  est,  sensus 

solum  apud  Olios  Israel  custodiri,  sed  apud  omnes  vivos  et  spiritales  non  potest  generare,  generare 

homines,  qui  tamen  legibus  vivunt.  Unde  apparet  tamen  potest  opera  et  actus,  quae  sunt  simplicioris 

quod  libertas  Gliarum  Saipbaat  non  solum  ipsis  vitae  ministeria.  Et  ideo  ostendit  in  his  clemen- 

haereditatem  contulerit , sed  et  perpetua  vivendi  lia  Hei,  quod  innoceiitiores  quique,  etiamsi  sensu 

jura  saeculo  dederit.  Vides  quanta  sit  etiam  histo-  deGclanl,  habent  tamen  opera  bona,  non  exclo- 

riae  ipsius  utilitas  in  lege  Dei.  Quis  potest  leges  doiUur  ab  baereditate  saiicioriim.  Recte  ergo  lo ' 

istas  aliquando  dissolvere,  quibus  universus  utitur  q <^atae  sunt  filiae  Salphaat. 

mundus?  Sed  tamen  nos  quaeramus  quomodo  etiam  3.  Post  haec  ponitur  lex  Dei  de  successione,  ut 
spiritaliter  sdificeinar·  Potest  enim  fieri  ut  neqne  primo  filius,  filia  secundo  in  loco  succedat,  tertio 

filiae  (10)  mihi  sint  secundum  carnem,  neque  aliquid  frater,  quarto  patris  frater.  Qulnlu^  vero  gradus 

ruris,  cujus  capi  possit  haereditas.  Quid  ergo?  nihil  certum  aliquem  non  designat,  sed  quisquis  illi  pro· 

apud  eum  qui  hujusmodi  est,  ista  lex  operabitur,  pinquior  ex  omni  familia  fuerit,  ut  ipse  succedat. 

CI  erit  alicui  otiosum  quod  divina  voce  sancitum  In  bis  tam  integer  et  perfectus  est  historiae  sen- 
eat? Requiramus  ergo  etiam  apud  spiritalem  legem  sus,  iit  nihil  requirere  videatur  extrinsecus  (13). 

quae  sint  istac  filis  quinque,  quarum  etiamsi  pater  Tamen  si  quis  bene  in  spiritalibus  legibus  eru- 

iDoriuas  fuerit  pro  aliquo  peccato,  ipsae  tamen  hae-  ditus  est,  et  pleniore  scientiae  lumine  radiatus, 

rcdiiaiem  ex  verbo  Dei  capiant.  In  superioribus,  ille  potest  intelligere  diversos  istos  successionum 

cum  de  spiritalibus  filiis  tractaremus,  virtutes  animi  gradus,  et  quomodo  primus  sit  consequendae  cce- 

et  sensus  mentis  filios  dici  docuimus.  Consequens  lesiis  haereditaiis  gradus,  doctrinae  et  scientiae  me- 

sine  dubio  et  conveniens  videtur  etiam  filias  opera  rito,  qui  est  masculus  Giius.  Secundus  operum 

quae  corporis  ministerio  explentur,  accipere.  Ideo  praeroga liva,  quae  Glia  est.  Tertias  compassionis 

denique  et  quinarius  eis  numerus  ascribitur.  Quin-  ^ alicujus  ct  imitationis,  propter  quod  et  frater  no- 
que  enim  corporei  sensus  sunt,  quibus  omne  opus  minatur.  Sunt  enim  nonnulli,  qui  sponte  quidem 

ixpietur  in  corpore.  Istae  ergo  quinque  Gliae,  id  est  sua,  et  proprio  intellectu  nibil  agtini,  positi  tamen 

operum  perfectio,  etiamsi  patre  orbentur  ei  rema-  inter  fratres,  ex  imitatione  caeterorum  eadem  vi- 

.leant  orphanae,  non  tamen  ejiciuntur  ab  haeredi-  dentur  agere  quae  et  illi  agunt,  qui  intellectu  pro- 

'vale,  neque  excluduntur  a regno,  sed  in  medio  ple-  prio  moventur.  Datur  etiam  istis  tertius  haeredi- 

bis  Dei  portionem  haereditaiis  accipiunt.  Inierim  latis  sub  titulo  fratrum  nominis  gradus.  Quartus 

videamus  quis  est  iste  pater  earum,  qui  mortuus  vero,  quem  fratrem  patris  nominat,  potest  for- 

esse  dicitur.  Salphaat,  inquit,  Salphaat  autem  in-  lassis  inielligi  ille  ordo  hominum , qui  audita  a 

Nom.  xxvii,  7, 8,  9, 10, 11.  ··  1 Reg,  xxv,  57.  Maiih.  xxii,  14.; 

(9)  Mss.,  c quod  si  non  fuerit  ei  Glia,  i et  iia  ha-  ejus.  A Slf,  < umbra,  i etns,  c os,  oris.  » 
bel  textus  Graecus  των  θ',  έάν  δε  μή  ^ θυγάτηρ  (13)  Codex  Sancti  Theodorici  Remensis,  c Io· 
αύτφ.  Male  ergo  libb.  editi  habent,  i quod  si  non  trlnsecus.  i 

fuerint  ei  filiae.  i (15)  Mss.',  f bule  proximus,  t Libb.  editi,  i lis 

ilO)  M.SS.,  c filiae.  iLibb.  ediii,  < filii.  » proximus.  > 

11)  Salphaat  autem  interpreiulur  cmbra  in  oR£ 


7«  ORIGENIS  *;u 

patribus,  et  veterum  narratione  suscepta  conantur  A ipse  transgressioniscrimenincurrit^  etiam  ipse  iictai 

implere,  et  non  tam  propriis  sensibus  moti,  nec  est  sub  peccato·  Idcirco,  credo,  cum  cooGilentia  dice- 

praesenlis  doctrinae  commonitionibus  excitati,  quam  bal  Apostolus  **,  quia  c regnavit  mors  ab  Adam  uaqoe 

vetcnim  vel  traditione,  vel  consuetudine  sola  in>  ad  Moysen. » Accessit  enim  ad  Moysen,  et  nec 

stiiuti,  boni  tamen  aliquid  gerunt.  Ultimus  vero  pepercit.  Ei  ideo,  opinor,  dicebat  quia  < peccaiir 

gradus  scribitur  ille,  qui  quolibet  pacto  huic  pro-  introivit  in  hunc  mundum,  et  per  peccatum  non 

ximiis  (13)  fuerit : quasi  sl  diceret.  Sive  occasione  In  quo  omnes  peccaveniiii. » Et  itenim  : v Cos- 

eive  veritate  doctrinas  si  quis  aliquid  boni  fecerit,  elusit  Deus  omnes  sub  peccato,  ut  omnibus  mise 

non  peribit  boni  operis  merces,  sed  largiente  Do-  realur. » Sed  gratias  Domino  Jesu  Christo,  q«i  imk 

mino  locum  hasrediiatis  accipiet.  Haec  quidem  a liberavit  de  corpore  mortis  hujus,  ut  ubi  abundavi, 

nobis  audacter  fortassis  praesumpta , et  in  me-  peccatum,  supera bundaret  gratia  Mam  Moyse 
dium  prolata  videantur,  non  tamen  erit  absurdum  quomodo  aliquem  liberare  potuisset  a peccatis, 

si  spiritalibus  spiritalia  proponentes , secretioris  cum  etiam  ipsi  dicatur,  quia  c transgressi  estis  ver> 

eos  inteliigentiae  aemulatores,  ciipidosque  reddamus,  bum  meum  in  deserto  Sin  , et  non  me  sanclifi- 

3.  Post  bxc  historia  refertur,  et  narratione  mi-  casiis  in  aqua  coram  filiis  Israel?  i ul  manifesiura  su 

rabilis,  et  intellectu  magnifica.  Ponitur  enim  quo-  B omnibus  quod  ille  debeat  solus  requiri,  qui  solusptt- 

modo  Dens  dixerit  ad  Moysen,  ut  ascenderet  in  catum  non  fecit,  nec  inventus  est  dolus  in  ore qss. 

montem,  et  inde  eum  prospexisset,  et  intuitus  fuisset  4.  Sed  interim  videamus  Moysis  magnificeniia». 
omnem  terram  repromissionis,  ibi  defungeretur.  Sed  Recessurus  de  saeculo  orat  Deum , ut  provideat 

ille  qui  populi  curam  magis  quam  sui  gereret,  ducem  populo.  Quid  agis,  o Moyses?  Nunqaid  fiCi 

orat  ad  Deum  ut  provideat  hominem  qui  regat  po-  >>oii  sunt,  Gersuro  et  Eliexer  (15)?  35β 
piilum  Israel : c Ne  fiat , inquit  synagoga  baec  aliquid  de  ipsis  dubitas,  non  sunt  filii  fratris  magii 
sicut  oves  quibus  non  est  pastor. i Tide  ergo  primo  ci  egregii  viri?  Quomodo  non  oras  Deum  pro  ipsis, 

omnium  quomodo  qui  perfectus  et  beatus  est,  iion  ul  eos  constituat  populo  duces?  Sed  discant  Eccl> 

iii  valle,  nec  in  aliqua  terrse  planitie,  aut  in  colle  siariim  principe  successores  sibi  non  eos,  qui  cm 

aliquo,  sed  in  monte,  id  est  In  alto  et  in  arduo  sanguioitaie  generis  Juncti  sunt,  nec  qui  camis  pnv 

defiiiigUiir  loco.  Vike  namque  ejus  consummatio  et  pinquiiale  sociantur,  testamento  signare,  iieqae 

perfectio  habebatur  in  excelso.  Sedet  oculis  suis  barreditarium  tradere  Ecclesias  priuctpatum . sol 

contueri  jubetur  omnem  terram  repromissionis^  et  referre  ad  judicium  Dei,  ei  non  eligere  illum,  qoe· 

diligenter  ex  eminenti  statione  cuncta  perspicere.  ^ burnanus  commendat  affectus,  sed  Dei  judicio  t»> 

Oportebat  enim  summam  perfectionis  consecuturo  ^ lum  de  successoris  electione  permittere.  NunqiiJ 

nihil  incognitum  remanere,  sed  cunctorum  quas  non  poterat  Moyses  eligere  principem  populo,  ft 

videntur  et  audiuntur  habere  notitiam  : ob  hoc  vero  judicio  eligere,  et  recta  justaque  senteaiia,  ad 

caedo,  ut  omiiium  quas  in  carne  positus,  corporali  quem  dixerat  Deus  ** : c Elige  presbyteros  pspols 

coepit  aspectu,  in  spiritu  effectus,  et  nuda  mente  quos  lu  ipse  scis  presbyteros  esse,  » et  elegit  lalei 

ai!  auditoria  et  discipulatum  sapientiae  properans,  in  quibus  continuo  Dei  spiritus  requiesceret,  et 

velociter  eorum  rationes  assequatur  et  causas.  Nam  prophetarent  omnes  ? Quis  ergo  ita  potuit  eligcfc 

quid  videbitur  utilitatis  ut  decessuro  do  saeculo,  ei  principem  populi,  ut  Moyses  poterat?  Sed  bocnos 

finem  vitae  hujus  protinus  accepturo  ostenderentur  facit,  non  eligit,  non  audet.  €ur  non  audet?  Ne  po- 

terrae  ct  loca  quorum  nec  laborem  perpessurus  steris  praesumptionis  relinquat  exemplum·  Sed 

esset  (14),  nec  gratiam  suscepturus?  Perterret  me  ausculta  quid  dicit : t Provideat,  inquit*^,  Domious 

sane  sermo  qui  sequitur,  ei  ad  dicendum  reddit  Deus  spirituum  et  omnis  carnis,  liomiiiem  saper 

timidum  ac  trepidum , quo  de  magno  illo  Moyse  synagogam  hanc,  qui  egrediatur  ante  faciem  eo- 

famulo  et  amico  Dei,  cui  facie  ad  faciem  loculus  nim,  et  qui  ingrediatur,  et  qui  producat  eos,  et  qui 
est  Deus,  per  quem  signa  et  virtutes  mirificae  per-  D reducat,  i Si  ergo  tantus  ille  ac  talis  Moyses  soa 
petraiae  sunt,  tam  gravia,  tam  periculosa  referuntur,  permittit  judicio  suo  de  eligendo  principe  populi. 

Quid  enim  ei  dicit  Deus?  c Et  apponeris,  inquit  de  constituendo  successore,  quis  erit  qui  audeat, 

nd  populum  tuum  et  lu,  sicut  appositus  est  Aaron  vel  ex  plebe  quae  saepe  clamoribus  ad  gratiam,  aut 

frater  tuus  In  inoole  Or.  i Et  quasi  causam  mortis  pretio  Toriassis  excitata  (16)  moveri  solet,  vel  ex 

exponit  dicens  : c Propter  quod  transgressi  estis  ver-  Ipsi^  etiam  sacerdotibus  quis  erit  qui  se  idoneuic  ad 

bum  meum  in  deserto  Sio,  cum  restitit  synagoga  ne  hoc  judicet,  nisi  si  cui  oranti,  ei  petenti  a Doiuiao 

me  sanctificaret.  Non  me  saiiclificasiis  in  aqua  co-  reveletur?  Sicut  et  Deus  dicit  ad  Moysen  : i As- 

ram  eis. » Ergonc  in  culpa  est  etiam  Moyses?  Etiam  sume  ad  lemetipsuin  Jesiim  filium  Nave,  buniii.^em 

··  Nuin.  XXVII,  17.  ·*  ibid:  13,  14.  « Rom.v,  14.  ··  ibid.  li.  ·*  Rom.  xi,  34.  "Roni.v,»i 

«·  Num.  XI,  16.  « Num.  xxvii,  16,  17.  IbiJ.,  18,  19,40. 

(14)  Mss. , c perpessurus  esset.  i Libb.  editi , Vide  Exod.  ii,  44,  et  Exod.  xviii,  4. 

I^r^ssiis  est.  I (16)  Mss.,  c aut  pretio  fortassis  exdtaia.»  Labh» 

(15)  Recte  mss.  habent,  i Gersiim  el  Eliexer, » editi,  c aut  ad  pretium  fortasse  excitatis.» 
male  vero  libri  antea  editi , i Gerson  et  Eleaxar. » 


VA  iN  NUMEROS  DOMIUA  XXIIL  m 


qoi  habet  Spiritum  Dei  in  semeiipso,  ct  impones  j 
matiiis  luas  super  eum,  et  stalues  eum  coram  Elea- 
zsro  sacerdote,  et  praecepta  dato  ei  in  conspectu 
toiius  synagogae,  et  praecipe  de  ipso  corain  eis,  et 
dabis  claritatem  tuam  super  iilum,  ut  audiant  illum 
filii  Israel. » Audis  evidenter  ordinationem  principis 
populi  tam  iiiaiiiresle  descriptam,  ut  pene  exposi- 
tione non  egeat.  Nulla  hic  populi  acclainaiio,  nulla 
consanguinitatis  ratio,  nulla  propinquitatis  habita 
contemplatio  est.  Propinquis  agrorum  et  praedio- 
rum relinquatur  liaeredilas  ; gubernatio  populi  illi 
tradatur,  quem  Deus  elegerit : homini  scilicet  tali, 
qui  habet,  sicut  scriptum  audistis,  in  semeiipso 
Spiritum  Dei  ei  praecepta  Dei  in  conspectu  ejus 
sunt,  et  qui  Moysi  valde  notus  et  iaiuiliaris  sit,  id 
est,  in  quo  sil  claritas  legis  et  scientia,  ut  possint 
eum  audire  filii  Israel.  Verum  quoniam  mysteriis 
cuncta  referta  sunt,  non  possumus  quae  pretiosiora 
sunt  oiniiiere,  etiamsi  b<ec  quae  secundum  lii- 
leram  mandantur,  necessaria  videantur  et  utilia. 
Consideremus  ergo  quae  sit  Moysis  mors,  finis  sine 
dubio  legis  : sed  legis  illius  quae  secundum  litteram 
dicitur.  Quis  autem  ejus  linis  est?  Sacrificiorum 
scilicet  interruptio,  ei  caelerorum  quae  siiuilL  ob- 
servantia mandantur  in  lege.  Haec  ergo  ubi  finem 
accipiunt,  Jesus  suscipit  priucipauim  : i Finis  enim 
legis  Christus  ad  Juslifiain  omni  credenti  > £t 
sicut  de  prioribus  dictum  est,  quia  c omnes  in  Moyse 
baplizaii  sunt  in  nube  et  in  mari  » iia  et  de  Jesu 
dicitur  (17),  quia  omnes  in  Jesu  bapiizali  sunt  in 
Spiritu  sancto  et  aqua.  Jesus  namque  est,  qui  transit 
aquas  Jordanis,  et  in  ipsis  quodainmodo  jam  tum  po- 
pulum baptizat : et  ipse  est  qui  terram  baerediiaiis, 
lerrain  sauctam  partitur  universis,  iiou  priori  populo, 
sed  secundo.  Prior  enim  populus  propter  praevari- 
cationem suam  cecidit  in  deserto.  De  Jesu  autem 
temporibus  dicitur,  quia  c terra  quievit  a bellis^^;  · 
quod  Moysi  tempore  dici  non  potuit.  Sed  de  Jesu 
boc  dicitur  meo  Domino,  non  illo  Nave.  Atque  uti- 
nam  mea  terra  cesset  a bellis.  Et  cessare  posset  si 
ego  Jesu  principi  meo  fideliter  militarem.  Si  eniia 
paream  meo  Domino  Jesu,  nunquam  caro  mea  in- 
surget adversus  spiritum  meum,  nec  impugnabitur 
terra  mea  ab  adversariis  gentibus,  diversis  scilicet 
concupiscentiis  stimulata.  Oremus  ergo,  ut  Jesus 
regnet  super  nos,  et  cesset  terra  nostra  a bellis, 
cesset  ab  impugnationibus  carnalium  desiderio- 
rum : et  cum  ista  cessaverint,  tunc  unusquisque 
requiescet  sub  vite  sua,  et  sub  ficu  sua,  ei  sub  oliva 
sua  f*.  Sub  velaiiieulo  enim  Patris,  et  Filii,  et  Spi- 
ritus sancti  requiescet  aitima , quae  pacem  in  se 
recupera Yerll  camis  ac  spiritus.  Ipsi  aeterno  Deo 
gloria  in  saecula  saeculorum.  Arnen. 


··  Rom.  X,  4.  »·  I Cor.  x,  2.  Jos.  xi , 23. 
IH,  1, 2.  Num.  xiviii,  1,  2,  3. 

(17.)  M.  8.,  c dicitor.»  Libb.  editi,  f dicatur. » 
PlTBOL.  Gr.  XH. 


, HOMIUA  xxm. 

Dt  eo  quod  icriptum  e$i  : c Munera  mea^  data 
mea  » ei  de  diversiiale  fesiivitatum^ 

1.  Si  observatio  sacrificiorum,  et  instituta  le- 
galia, quae  in  typo  data  soni  populo  Israel,  usque 
ad  praesens  tempus  stare  potuissent,  exclusissent 
sine  dubio  Evangelii  fidem  per  quam  ex  adventu 
Domini  nostri  Jesu  Cbrisli  gentes  converiunliir  ad 
Deum.  Erat  enim  in  illis  quae  tunc  observabantur, 
magnifica  quaedam,  et  tolKis  reverentiae  plena  re- 
ligio, quae  ex  ipso  etiam  primo  aspectu  obstupefa- 
ceret inlueiUes.  Quis  eniin  videns  illud,  quod  ap- 
pellabatur sanctuarium  sive  sacrarium,  et  intuens 
altare,  astantes  etiam  sacerdotes  sacrificia  consum- 
mantes, omnemque  ordinem  quo  cuncta  illa  gere- 
bantur aspiciens,  non  putaret  plenissimum  bunc  esse 
ritum,  quo  Deus  creator  omnium  ab  biimaiio  genere 
coit  deberet?  Sed  gratias  adventui  Christi,  qui  aninias 
nostras  avellens  ab  boc  intuitu,  ad  considerationem 
357  coelestium  et  coiiiemplaiioncm  rerum  spiri- 
talium contulit,  el  destruxit  quidem  illa  qux  magna 
videbantur  in  terris,  cultumque  Dei  a visibilibus 
ad  invisibilia  iraiisiulit,  et  a temporalibus  ad  «ter- 
na. Sed  revera  ipse  Dominus  Jesus  Cbristus  et 
aures  requirit  quae  b«c  audiant  et  oculos  qui  liaec 
\ide.irit.  Unde  et  nos  nunc  legem  dalam  per  Moy- 
sem habentes  in  inanibus,  et  volentes  eam  ostendero 
legem  esse  spiritalem  , aures  a vobis  et  oculos  ta- 
les requirimus,  qui  non  ad  illa  quae  sunt  destructa 
respiciam,  sed  qui  ibi  hxc  requirant,  ubi  Chrisiu· 
esi  ia  dextra  Dei  sedens,  el  quae  sursum  sunt  sa- 
piant, non  quae  sunt  supra  terras  Sufficiat  ergo 
ista  praefationis  loco  pro  iis  quae  dicenda  sunt,  a 
nobis  esse  praemissa. 

2.  Nunc  autem  ad  ea  jam,  quae  scripta  eunt,  ve· 
niaimis.  c El  loculus  est , inquit  Dominus  ad 
Moysen  dicens  : Praecipe  filiis  Israel,  et  dices  ad 
eos  : Munera  inea,  data  mea,  hostias  meas  in  odo- 
rem suavitatis  observate,  ut  offeratis  inibi  in  die- 
bus festis  meis,  et  dices  ad  eos : Hae  sunt  hostiae  mex, 
quas  offeratis  Domino.  » Nemo  suum  aliquid  offori 
Deo,  sed  quod  offert  Domini  est , et  non  tam  sua 
quis  offert  Deo,  quam  ipsi  quae  sua  sunt  reddit. 
Proplerea  ergo  volens  Dominus  sacrificiorum  et 
munerum  offerendorum  sibi  ab  boininibiis  leges 
scribere,  primo  omnium  ipsorum,  quae  offerenda 
erant,  aperit  rationem  et  dicit  : c Munera  mea, 
data  mea,  sacrificia  mea  in  odorem  siiaviiaiis  ob- 
servate, ut  offeratis  mihi  in  diebus  festis  meis,  s 
Haec,  iiiquil,  munera  de  quibus  vobis  praecepturus 
sum  ut  offeratis  mihi  in  diebus  festis  meis,  dala 
mea  sunt,  hoc  est,  a me  vobis  dantur.  A me  enim 
cuncta  quae  babet  humanum  percipit  genus.  Ne 
quis  ergo  in  offerendis  muneribus  beneficii  se'  all- 

” lii  Reg.  lY,  25.  »·  Num.xzii,  40.  Cdoss. 


Sk 


747  ORIGENiS  7» 

ηιιίιΙ  conferre  crederel  Deo,  el  per  hoc  impius  in  A ciijtis  scilicet  verba  non  audio , Unquam  inortai. 
eo  ipso  quo  Deum  colere  videbatur  exsisteret  (quid  Sed  et  illa  humanum  genus  latnenunlis  Dei  m 
enim  tam  impium  quam  si  putet  (18)  homo  velut  est  qua  dicitur  per  prophetam  : c Heu  me,qso- 
Indigenti  aliquid  se  praestare  Deo?),  necessario,  nt  niam  factus  sum  sicut  qui  congregat  stipulam  ii 
diximus,  prius  edocet  hominem,  quo  sciat  se  quid-  messe,  et  sicut  racemos  in  vindemia,  quia  nonm 
quid  obtulit  Deo,  reddere  id  ci  potius  quam  offer-  spica,  neque  botrus  ad  edenda  primogenita.  Bci 
re.  Sed  et  illud  videamus  quomodo  ait  : c Qux  of-  mihi  anima,  quoniam  periit  revertens  a terra,  et 
feralis  mihi  in  diebus  festis  meis.i  Habet  ergo  Deus  qui  corrigat  in  hominibus  non  est.  i Domini  m» 
dies  festos  suos?  Habet.  Est  enim  ei  magna  festivi-  istae  voces,  gemis  humanum  lugentis.  Ipse  enim  tc 
tas  humana  salus.  Ego  piito  quod  per  singulos  nit  ad  colligendam  inessein,  et  invenit  stipolampn 
quosque  credentium,  per  singulos  qui  convertun-  messe,  et  venit  ad  colligendam  vindemum,  tedis- 
tur  ad  Deum,  qui  proficiunt  in  Ode,  festivitas  ori-  venit  racemos  paucos  pro  vindemia  , aposioioe  id- 

tur  Domini.  Quomodo  putas  Iseliiicat  eum,  cum  is  licet  : quos  i nisi  Dominus  Sabaoth  reliquisset  no- 

qiii  fuerat  impudicus,  flt  castus , et  qui  fuerat  in-  bis  semen  , > el  granum  frumenti  nisi  cecidiuct 

justus,  justitiam  colit,  el  qui  fuerat  impius,  efficitur  in  terram  ut  fructum  plurimum  faceret , i sint 

pius?  Istae  omnes  singulorum  quorumque  conver-  B Sodoma  facti  essemus  et  sicut  Gomorrha  similo 
siones , festivitates  generant  Deo.  Nec  dubium  fuissemus,  i Angelis  quoque  Del,  sicut  supra  diii· 

autem  quin  et  Dominus  noster  Jcsiis  Christus,  mus,  Gl  gaudium  in  coelo  super  uno  peccatore  pc- 

qiii  pro  salute  nostra  etiam  sanguinem  suum  fudit,  nitentiam  agente.  Cerliim  est  quod  ubi  pro  boib 
agat  festivitatem  maximam,  cum  operae  pretium  gaudia  aguntur,  ibi  pro  contrariis  iamenieiBr : u 
videt  esse  quod  se  humUiavit,  et  formam  servi  ergo  gaudent  pro  converso,  necesse  est  iit  logevi 

suscipiens  factus  est  obediens  usque  ad  mortem*  pro  peccante.  Propierca  ergo  quod  358 

Agit  festa  pariter  et  Spiritus  sanctus,  ubi  plora  c peccatum  peccavit  Jerusalem,  f secundum  qiei 
sibi  videt  in  iis  qui  convertuntur  ad  Deum,  templa  scriptum  est  in  Lamentatione,!  in  commotione  facu 
praeparata.  Natn  de  angelis  quid  dicam,  ad  quorum  est^^,  i et  perierunt  omnes  festivitates  ejus  ei  db 
festivitatem  lactantium  , dicuntur  accedere  omnes  solemnes  ejus  , quoniam  meum  Jesnm  Cbrisun 
qui  convertuntur  ad  Dominum?  Aut  non  est  illis  occiderunt.  El  propterea  dicit  a'd  eos**  : ιKeoιι^ 
magna  festivitas,  cum  laetantur  i in  coelo  super  nias  vestras  et  Sabbata  et  dies  festos  vestros  odit 
uno  peccatore  pocnilenliam  agente  magis  quam  anima  mea.  t Hic  quidem,  ubi  de  muneribus  nas· 
super  nonaginta  novem  Justis  qui  non  indigent  datur,  ubi  adhuc  nulla  peccata  sunt,  dies  fesM 
poniilentia  ? i Agunt  ergo  etiam  angeli  diem  fe-  ^ meos  dicit ; ubi  autem  peccatum  est,  non  meos,  sed 
stum,  lietantes  super  iis  qui  refugientes  consortia  vestros  dies  festos  dicit  Dominas.  Haec  auiein  m- 
dacmonuro,  per  exercitia  virtutum  angelicis  se  fe-  nia  in  quibus  vel  lugere,  vel  gaudere,  vel  odUse, 
elinant  sociare  consortiis·  Mirum  fortasse  sit,  quod  vel  I.TUri  dicitur  Deus,  tropico  et  liumauo  more 
ilicere  volo  : causas,  ul  videtur,  festivitatis  et  lae-  accipienda  sunt  ab  Scriptura  dici.  Aliena  porro  eu 
tiliae  nos  Deo  et  angelis  damus  : nos  occasionem  divina  natura  ab  omni  passionis  et  permetaiioiii 
laetitiae  et  exsuUailonis  in  terris  positi  coelo  prae-  affectu,  in  illo  semper  beatitudinis  apice  iiurnoUii 
bemus,  dum  super  terras  ambulantes,  convers.^itio-  et  inconcussa  perdurans, 
nem  habemus  Iu  coelis,  et  per  boc  sine  dubio  diem  5.  Quia  ergo  festorum  leges  habemus  in  nani* 
festum  coelestibus  virtutibus  generamus.  Sed  sicut  biis,  el  inde  nunc  sermo  esi,  requiramus  diliges- 

boni  actus  nostri  et  virtutum  profectus,  laetitiam  tius  qui  sil  ordo  festivitatum,  ut  ex  ipsis  ordinibos 
festivilalcmque  Deo  et  angelis  gignunt,  ila  vereor  et  sacriGciorum  ritu  colligere  possimus  qualiter 
ne  mala  conversatio  nostra  non  solum  terris,  sed  el  unusquisque  ex  suis  actibus  et  conversalioDito 
coelo  lamentationes  inducat  el  lucius,  et  fortassis  sanctis  Deo  festivitatem  possit  parare. Prima ergi 
etiam  ipsi  Deo  luctum  incutiant  humana  peccata,  est  festivitas  Dei,  qus  appellatur  indesinens,  ile 
Aul  non  lugentis  est  illa  vox  cum  dicitur  : c Poe-  ^ iis  enim  mandatur,  quae  Indesinenter  etsinecili 
nitet  me,  quia  feci  hominem  super  terram?»  Sed  et  prorsus  interruptione  matutinis  et  vespertinis  sa- 
illa  Domini  el  Salvatoris  nostri  iti  Cvangeiio,  ubi  criflciis  offerantur.  Mandans  Igitur  feilivitalDm  ri- 
dicit  ^*  : c Jerusalem,  Jerusalem,  quae  lapidas  pro-  tus,  non  primo  stalim  venit  ad  festivitatem  Pascto, 
pbeias,  et  occidis  eos  missos  ad  te,  quoties  volui  neque  ad  Azymorum,  neque  ad  Scenopegix, alhs- 
coDgregare  Alios  tuos,  quemadmodum  gallina  con-  que  de  quibus  praecipitur,  sed  banc  primam  posaii. 
gregat  pullos  suos  sub  alis  suis,  et  noluisti  ?»  Et  In  qua  sacrincium  indesinens  mandat  offerri : qoa 
ne  putes  quia  de  antiquis  tantummodo  dictum  est  . scilicet  agnoscat  ille  qui  vult  esse  perfectus  el  san- 
quod  lapidaverint  prophetas  : et  ego  hodie  si  pro*  cius,  quia  non  aliquando  quidem  agenda  esi  D», 
phelae  verba  non  audiam,  si  monita  ejus  spernam,  aliquando  vero  non  agenda  fesiiviias,  sed  semper 
lapido  prophetam,  el  quantum  in  me  esi , occido,  et  indesinenter  justos  agere  debet  diem  IbU»· 

»·  Luc.  XV,  7.  Gen.  vi,  6.  Malth.  xxiii,  37.  »·  Mich.  vii,  i,  2.  ··  Isa.  i,  9.  ··  Tbrsiu.S. 
·*  Iba.  1,  14. 

(18)  Mss,,  I quam  si  pulol. » Libb.  editi,  i nisi  si  putet.  » 


7i9 


IN  NUMEROS  HOMILIA  XXIII.  7SD 

Sacrificiuni  namque,  quod  indesinenter  et  in  ma-  A habeas,  non  respicias  ad  praesentia  et  visibilia,  sed 

latiuis  et  in  vespertinis  mandatur  offerri,  hoc  in-  ad  invisibilia  et  futura,  haec  est  observatio  Sabbati 

dicatur,  nl  in  lege  ac  prophetis,  quae  matutinum  Christiani.  Sed  haec  et  Judaei  observare  deberent, 

lempus  ostendant,  el  in  evangelica  doctrina,  id  est  Denique  etiam  apud  ipsos  si  faber,  si  structor , et 

enim  vespertinum,  quae  vespera  muiidi  Salvato-  si  quis  hujusmodi  opificum  fuerit,  otiatur  in  die 

ris  ostendit  adventum,  indesinenti  intentione  per-  Sabbati.  Lector  autem  legis  divinae,  vel  doctor  non 

sistat,  lias  ergo  festivitates  Doniiiitis  dicit  : i El  desinit  ab  opere  suo,  et  tamen  Sabbatum  non  con- 

observabitis  dies  festos  meos,  i Dies  ergo  festus  est  taminal  : sic  enim  el  Dominus  meus  dicit  ad  eos  ·· : 

Domini,  si  et  sacrificium  indesinens  offeramus,  si  i Aut  non  legistis  , quia  et  sacerdotes  in  templo 

sine  intermissione  oremus  , ita  ut  ascendat  oratio  Sabbatum  violant,  et  sine  crimine  sunt  (19)  T i Qui 

nostra  sicut  incensum  iii  conspectu  ejus  mane,  el  ergo  cessat  ab  operibus  saicull  ct  spiritalibus  vacat, 

elevatio  manuum  nostrarum  fiat  ei  sacrificium  iste  est  qui  sacrificium  Sabbati  et  diem  festum  agit 

vespertinum  «**.  Est  igitur  prima  soiemiiitas  sacri-  Sabbatorum.  Neque  onera  portat  in  via.  Onus  enim 

ficii  indesinentis , qiim  a cultoribus  Evaiigelii  eo  esi  omne  peccatum,  quemadmodum  dicit  el  Pro- 

niodo  quo  supra  eiposuimus  , debet  expleri.  Sed  pbeta**:  i Sicut  onus  grave  grava tse  sutil  super  mc.i 

qiioniaiii,  sicut  propheticus  sermo  perdocuit,  dies  ® Neque  ignem  accendit,  illum  scilicet  ignem,  de  quo 


festi  peccatorum  convertuntur  in  luctum,  et  can- 
tica eorum  in  plancturo,  cerltiin  est  quia  qui  pec- 
cat et  agit  diem  peccati , agere  non  potest  diem 
festum  ; et  ideo  illie  diebus  quibus  peccat , offerre 
non  potest  indesinens  sacrificium  Deo.  Sed  ille  of- 
ferre potest,  qui  indesinenter  custodit  justitiam,  et 
conservat  semetipsuin  a peccato.  Qua  die  autem 
iiiierruperii  et  peccaverit,  certum  est  quod  iii  illa 
die  non  offert  sacrificium  indesinens  Deo.  Vereor 
iliquid  dicere  quod  ex  sermonibus  apostolicis  in- 
lelligi  datur , ne  forte  videar  aliquos  contristare. 
Sain  si  oratio  justi  sicut  incensum  offertur  in  con- 
ipectu  Domini,  et  elevatio  manuum  ejus  sacrificium 
isi  vespertinum,  dicit  autem  Apostolus  iis  qui  in 
!onjngiis  sunt  ^ : 4 Nolite  fraudare  invicem , nisi 
orte  ex  consensu  ad  tempus,  ut  vacetis  orationi, 
It  iterum  in  idipsuro  sitis;  » certum  est  quia  im- 
«dilur  sacrificium  indesinens  iis  qui  conjugalibus 
lecessiialibiis  serviunt.  Unde  videtur  mihi  quod 
Ilius  esi  solius  offerre  sacrificiuin  indesinens,  qui 
ndesineiili  et  perpetuae  se  devoverit  castitati.  Sed 
iiiu  et  alii  dies  festi  iis,  qui  forte  non  possunt  iii- 
esineuter  immolare  sacrificia  castitatis. 

4.  Secunda  ergo  festivitas  post  indesinentis  sa- 
rilicii  festivitalein  ponitur  Sabbati,  et  oportet 
melorum  quemque  et  justum  agere  etiam  Sabbati 
islivitaieni.  Quae  est  autem  festivitas  Sabbati  nisi 
Ia,  de  qua  Apostolus  dicit  i Relinquetur  ergo 
ibbatismus,  1 hoc  est.  Sabbati  observatio  populo 
ei?  Relinquentes  ergo  Judaicas  Sabbati  observa- 
ones,  qualis  debeat  esse  Christiano  Sabbati  ob- 
^rvalio,  videamus.  Die  Sabbati  nihil  ex  omnibus 
undi  actibus  oportet  operari.  Si  ergo  desinas  ab 
n 11  ibus  saecularibus  operibus,  et  nibil  mundanum 
iras,  sed  spiritalibus  operibus  vaces,  ad  ecclesiam 
invenias,  lectionibus  divinis  el  tractatibus  aurem 
lebeas,  ei  de  coelestibus  cogites , de  futura  spe 
liicitudinem  geras,  venturum  judicium  prse  oculis 

■·*  Psal.  cxLi,  4.  I Cor.  vn,  5.  Heb.  it,  9. 
Joaii.  XV,  5.  ··  Genes.  11,  2.  *·.τβ  ^aiib.  v,  45 
JoAi).  V,  47. 

(19)  Aui  nonlegiiiis  quia  $t  $aetrdole$  tn  templo 
ibbaium  violant^  et  $ine  crimine  sunt.  Horum  qu» 


dicitur  : c ite  in  lumine  ignis  vestri,  et  in  flam- 
ma quam  accendistis.  1 In  Sabbato  unusquisque 
sedet  loco  suo,  et  non  procedit  ex  eo.  Quis  ergo  esi 
locus  spiritalis  animae  ? Justitia  est  locus  ejus,  et 
359  veritas,  sapientia,  sanctificatio,  et  omnia  qu» 
Christus  est,  locus  animae  est.  Ex  quo  loco  eam  noit 
oportet  exire,  ut  vera  Sabbata  custodiat,  et  diem 
festum  in  sacrificiis  exigat  Sabbatorum  : sicut  ei 
Dominus  dicebat  : 1 Qui  iii  me  manet,  et  ego  in 
illo.  > Quod  autem  diximus  vera  Sabbata,  si  aliius 
repetamus  quae  sint  vera  Sabbata,  ultra  hunc  mun- 
dum est  veri  Sabbati  observatio.  Quod  enim  scri- 
ptum est  in  Genesi  **,  quia  c requievit  Deus  In  die 
, Sabbati  ab  operibus  suis,  > non  videmus  vel  timc 
' factum  esse  in  die  septima,  vel  etiam  nunc  flerL 
Semper  enim  videmus  Deum  operari,  ei  nullum 
Sabbatum  est  in  quo  Deus  non  operetur,  in  quo  nou 
producat  solem  suum  super  bonos  et  malos,  ei 
pluat  super  justos  ct  injustos,  in  quo  non  producat 
in  montibus  fenum,  el  herbam  servituti  hominum, 
in  quo  non  percutiat  et  sanet,  deducat  iii  infernum 
el  reducat,  in  quo  non  «occidat  et  vivere  faciat 
Unde  et  Dominus  in  Evangeliis  cum  Judaei  praescri- 
berent sibi  de  operatione  et  curatione  Sabbati,  re- 
spondit eis  : 4 Paler  meus  usque  modo  operatur, 
et  ego  operor;  1 ostendens  per  haec  in  nullo  saeculi 
hujus  Sabbato  requiescere  Deum  a dispensationi- 
bus mundi  el  a provisionibus  generis  bumani.  Nam 
^ creaturam  quidem  fecit  ex  initio , et  substantias 
protulit,  quantas  sciebat  utpote  rerum  conditor  ad 
perfectionem  mundi  posse  sufficere,  sed  usque  ad 
coiisummaiioiiem  saeculi  ab  earum  provisione  et 
dispensatione  non  cessat.  Erit  ergo  verum  Sabbatum, 
in  quo  requiescet  Deus  ab  omnibus  operibus  suis , 
saeculum  futurum,  tunc  cum  aufugiet  dolor,  et  tri- 
stitia, ct  gemitus,  ct  erit  omnia  et  in  omnibus  Deus. 
In  quo  SabbatO  concedat  etiam  nobis  Deus  diem 
festum  agere  secum  et  cum  sanctis  angelis  suis 

Joan.  VII,  Ϊ2.  ··  Psal.  xxxviii,  5.  Isa.  l,  II, 
Psal.  cxLVi,  8;  Job.  v,  18 ; i Ueg.  ii,  6 ; IV  Keg.  5,  6. 

ex  memoria  citantur  ab  Origine  sensus,  90D  verba 
habentur  Joan.  vii,  22. 


Ί 


751  ORIGExMS  79 


fesia  celebrare,  olTeretiice  sacriricium  laudis,  et 
reddentes  AUiss  mo  vota  uosira,  qti^ehic  distinxe- 
runt labia  nostra.  Tunc  fortassis  el  sacrificium  in- 
desinens, de  quo  supra  exposuimus , melius  oflTere- 
tur.  Tunc  enim  melius  iiidesiiienler  poterii  anima 
assistere  Deo  et  offerre  sacri  licium  laudis  per  pon- 
tificem magnum,  qui  est  sacerdos  in  aeternum  se- 
cundum ordinem  Mcldiiscdecli 

5.  Tertia  festivitas  ponitur  Neomeniae  dies  in 
qua  ufferlur  et  hostia.  Neomenia  autem  dicitur  nova 
luna.  Est  ergo  et  ista  festivitas  eum  luna  innova- 
tur. Nova  autem  dicitur,  ciiin  soli  proxima  fuerit 
effecta,  et  valde  el·  conjuncta,  ita  ul  sub  claritate 
ejus  lateat.  Sed  mirum  fortasse  videatur,  imo  su- 
perflunin  lex  divina  mandare.  Quid  enim  religioni 
conducit,  lunae  novae,  id  est  cum  conjungitur  soli, 
ct  adhaeret  ei,  observare  festivitatem?  Haec  si  se- 
cundum litteram  considerentur,  non  tam  religiosa 
quam  superstitiosa  videbuntur,  sed  s:  iehat  aposto- 
lus Paulus,  quia  non  de  iis  loquitur  lex,  nec  illum 
riUim  qui  a Judaeis  observari  videtur,  Spiritus  san- 
ctus praecepit ; et  ideo  ad  eos  qui  fidem  Dei  susce- 
perunt dicebat  : c Nemo  ergo  vos  judicet  in  cibo, 
aut  potu,  aut  parte  diei  festi,  aut  Neomenia  (20) , 
aut  Sabbato,  quae  sunt  umbra  futurorum.  » Si  ergo 
umbra  futurorum  est  Sabbatum,  de  quo  pro  viribus 
supra  ex|>licuiii)iis , ct  Neomenia  umbra  futuronitn 
est,  certum  est  quod  ci  caeierae  festivitates  similiter 
umbrae  sunt  futiironim.  Sed  nunc  videamus  de 
MtOiiicnia.  Diximus  quod  Neomeniae  festivitas  ap- 1 
pellatur,  cum  itina  innovari  coeperit,  et  soli  proxima 
luerit  penitusque  conjuncta.  Sol  justitiae  Christus 
esi : liuic  si  luna,  id  est  Ecclesia  sua,  quae  lumine 
ipsius  repletur,  juncta  faerii  ct  penitus  ei  adhaese- 
rit, ita  ut  secundum  verbum  Apostoli  qui  se 
jungit  Domino  unus  cum  eo  spiritus  fiat,  tunc  fesii- 
vilatein  Neomeniae  agit : tunc  enim  nova  efficitur 
cum  abjecerit  veterem  honiiiiem,  el  induta  fuerit 
novum,  qui  secundum  Deuro  creatus  est atque 
ita  merito  innovationis  solemniiaiem,  quae  est  Neo- 
meniae festivitas,  geret.  Tunc  denique  esi  quando 
neque  videri,  neque  comprehendi  bumanis  aspecti- 
bus potest.  Anima  enim  cum  lota  se  sociaverit  Do- 
mino, et  splendori  lucis  ejus  tota  concesserit,  nihil- 
qtie  omnino  terrenum  cogitat,  nihil  mundanum  ^ 
reqtiii  il,  nec  boinlnilms  placere  studet : sed  lotam 
se  sapieiilix,  totam  lumini,  lotam  calori  sancti  Spi- 
ritus inaiicipaverii,  subtilis  et  spiritalis  effecta,  quo· 
modo  cerni  ab  hominibus,  aut  ab  bumanis  poiesl 
conspectibus  apprehendi?  Animalis  namque  lioino 
intclligere  el  discernere  non  potest  spiritalem.  Et 
ideo  dignissime  diem  festum  aget,  et  Imstiam  Neo- 
menia? Domino,  iiipote  per  ipsum  innovata,  jugulabit. 

6.  Quarto  iii  loco  ponitur  inter  festivitates  Del 

Psal.  cix.  4.  Coloss.  ii,  13,  17.  1 Cor.  ^ 

V,  7.  ^ Joatu  Vi,  54.  1 Cor.  ii,  9. 

(20)  Omnes  codd.  manuscripli,  i aut  Neomenia.  i 
Libb.  editi,  c aut  Neomeniae,  i 


\ Paschae  solemnitas,  in  qua  festivitate  agnos  oceiiii. 
liir.  Sed  vide  lu  agnum  verum,  agnum  Dei,  sgmiQ 
qui  tollit  peccata  mundi  et  dicito,  quia  pi$rb 
nostrum  immolatus  esi  Ciirisliis  JmIziranuI 
sensu  comcd.*)nl  carnes  agiii,  nos  autem  ennhl> 
mus  carnem  Verbi  Dei.  Ipse  eiiiiii  dixit  '· : i KU 
comederitis  carnes  meas,  non  habebitis  viuoih 
vobis  ipsis,  i Hoc  quod  modo  loquimur,  carnes siu 
Verbi  Dei,  si  tamen  non  quasi  in  fi  nuis  olera,  au 
quasi  pueris  hclis  alimoniam  proferamus.  Si  per 
fecla  loquimur,  si  robusta,  si  fortiora,  carnes  lob» 
Verbi  Dei  apponimus  comedendas.  Obi  enim  inyql- 
ciis  sermo,  ubi  dogmaticus  et  Trinitatis  fnJe  reple- 
tus profertur  ac  solidus,  ubi  futuri  sxculi  aiuot» 
velamine  littera:  legis  spiritalis  s.vcraroen'a  paDin* 

^ tur,  ubi  spes  animae  avulsa  de  terris  jactaisr  ii 
coelos,  et  in  illis  collocatur,  quae  oculus  noDvUil, 
nec  auris  audivit,  neciii  cor  hominis  ascenderaut^ 
haec  omnia  cariics  sunt  Verbi  i>ci : quibus  qui  po 
tesl  peifcclo  intellectu  vesci  el  corde  purificato,  | 
ille  vere  festivitatis  Paschae  immolat  sacriGclun, 
360  et  diem  festum  agit  cum  Deo  el  angelis  ejis 

7.  Post  banc,  imo  continuata  huic  festivius  v- 
quilur  Azymorum,  quam  merito  ceb^rabis,  si  fi· 
termines  omne  fenneiiium  malitiae  et  nequitie  A 
anima  tua,  et  azyma  sinceritatis  veritaiisqoe  essio-  i 
dias.  Neque  enim  putandum  est,  ouiDipolaiiea  | 
Deum  leges  liomini  pro  rerineiilo  scribere  et  pro 
plerea  jubere  exterminari  animam  de  populo  sio, 
si  qua  forte  parum  aliquid  fermenti  bujus  ei  farint 
conspersi  in  domo  sua  habuisse  deprebeoditar.rij· 
que  curam  magnopere  fuisse  divina  inajesuii,qtt 
fermenti  liujuscausa  iii  lanlninsedicalofleDdi.utaoi· 
niam,  quam  ipse  ad  imaginem  el  si militudinewsoan 
fecit,  exierniinafi  pro  hoc  jubeat  et  everti,  nooniki 
videtur  bac  divinis  legibus  digna  esse  iDleHigeaiis; 
sed  illud  magis  est  quod  horrescit,  el  merito  bor* 
rescit  Deus  si  malitia,  si  ira,  si  nequitia  spiriii 
infermenletur  anima  et  intumescat  ad  flagitia.  Bit 
non  vult  esse  in  anima  Deus,  et  tale  fermentun  ai>i 
abjecerimus  de  domo  anima  nostra,  merito  eitcr· 
minabimur.  Sed  ne  contemnas  etiamsi  parvas  ri- 
deris (21)  intra  le  fermentari  malitiam,  quia  oh^ 
cum  fermenti  totam  massam  corrumpit:  ei 
neque  de  parvo  peccato  negligas,  quoniam  ex 
peccato  generatur  el  aliud.  Sicut  enim  ex  ja^im 
generatur  justitia,  el  ex  castitate  castitas  (si  qtis 
enim  primo  tenuiter  castus  esse  coeperit,  accepto 
caslilatis  fermento  quotidie  castior  efficitor),  itact 
qui  semel  intra  se  licet  parvum  malitiae  repocoent 
fermentum,  quotidie  semeiipso  nequior  efficitur  κ 
deterior.  El  ideo  si  vis  agere  Axyuioruin  iettirUs* 
tein  cum  Deo,  ne  parvum  quidem  nialitiar  ferw»· 
tum  intra  te  residere  patiaris. 

1,  !7.  Epbes.  iv,  24.  »·  Joan.  i,  29.  I 

(21)  Codex  Sancti  Theodorici,  i cxicniiioabiieri 
sed  ne cOiueimius etiamsi  parum  videris·» 


755  IN  NUMEROS  HOMILIA  ΧΧ1Π.  m 


8·  Post  banc  sequUur  sexta  festivitas,  quse  dici- 
tur Novorum,  id  est,  ciim  primitiae  de  novis  fructi- 
bus offeruntur.  Ubi  enim  seminatus  fuerit  ager  et 
diligenter  excultus,  atque  ad  maturitatem  pervenerit 
seges,  tunc  in  fructuum  perfectione  festivitas  Domini 
geritur.  Si  ergo  et  tu  vis  Novorum  diem  festum  agere 
cum  Domino,vide  quomodo  semines,  aut  ubi  semines, 
iit  possis  tales  metere  fructus,  ex  quibus  laetari  facias 
Deum,  et  agere  diem  festum.  Quod  aliter  implere 
non  poteris,  nisi  audias  Apostolum  dicentem  : 
t Qiii  seminat  in  spiritu,  dc  spiritu  metel  vitam 
.'ciernam.  i Si  sic  semines  et  sic  metas,  vere  diem 
f'stum  ages  Novorum.  Proplereo  denique  et  pro- 
pheta admonet,  dicens  : c Innovate  vobis  novalia, 
cl  nolite  seminare  super  spinas.  i Qui  ergo  cor  suum 
et  interiorem  bomiiiem  renovat  de  die  in  diem,  iste 
sibi  innovat  novalia, et  non  seminat  siip^^r  spinas,  sed 
super  terram  bonam,  quae  reddat  ei  fructum  tricesi- 
mum, aul  sexagesimum,  aut  centesimum.  Iste  ergo 
est,  qui  in  spiritu  seminat,  et  colligit  fructum  spi- 
ritus. Fructus  autem  spiritus,  primum  omnium  est 
gaudium  Et  merito  diem  festum  novorum  fru- 
Lluum  agit,  qui  gaudium  metit;  praecipue  si  simul 
Dctat  et  pacem,  et  paiienliam,  et  bonitatem,  et 
nansueliidiiiem,  aliosque  horum  similes  fructus 
li  colligat,  dignissime  novorum  fructuum  festivila- 
cm  Domino  aget. 

9.  Tunc  deindesequitur  festivitas  Septimorum.Siciit 
iiim  inter  dies  septimus  quisque  dies  observatur  Sab- 
iatum,et  est  festivitas,  ita  et  inter  menses  septimus 
luisque  mensis  Sabbatum  est  mensium.  Agitur  ergo 
n eo  festi  vitas,  quae  dicitur  Sabbata  sabbatorum,  et  fit 
n die  prima  mensis  tubarum  memoria. Sed  quis  est  qui 
csiiviiaiem  gerat  memoriae  tubarum,  nisi  qui  potest 
icriptiiras  propiieticas  et  evangelicas,  quae  veluti 
Oilcstis  quaedam  personant  tuba  (22),  mandare 
iiemoriac  el  intra  thesaurum  cordis  sui  recondere? 
|tii  ergo  haec  facit  el  in  lege  Dei  meditatur  die  ac 
octe,  iste  festivitatem  gerit  memoriae  tubarum, 
ied  et  si  quis  potest  gratias  illas  sancti  Spiritus 
romereri  quibus  inspirati  sunt  prophetae,  et  psal- 
;ns  dicere  : c Canite  initium  mensis  tuba,  in  die 
isignis  soiemniLMis  ejus,  i et  qui  scit  in  psalmis  ja- 
ilare  ei,  digne  agit  solcmnitatein  Tubarum· 

10.  Est  adhuc  et  alia  festivitas,  cum  affligunt  ani- 
las  suas  et  htimili.^int  se  Deo  festa  celebrantes.  0 
iira  festivitas!  dies  festus  vocatur  afflictio  animae, 
ic  enim.  Inquit,  dies  est  propitiationis  decima  die 
lensis  septimi.  Vide  ergo,  si  vis  diem  festum  age- 
i,  si  vis  ut  Ixtetiir  Deus  super  te,  afflige  animam 
lani  et  humilia  eam.  Noii  et  permitias  explere 
'sideria  sua,  nec  concedas  ei  lasciviis  evagari,  sed 
quantum  fieri  potest,  affi  ge  et  humilia  eam.  De- 
ique Paschae  festivitas  et  Azymorum,  panem  affli- 
ionis  habere  dicitur  : ncc  poiest  quis  agere  diem 


festum,  nisi  affliciionis  panem  manducaverit  el  man- 
ducaverit pascha  cum  amaritudine.  Manducabitis 
enim,  inquit  **,  azyma  cum  amaritudine,  sive  pi- 
criis.  Audis  ergo  quid  essent  festivilales  Dei  : non 
recipiunt  dulcedinem  corporalem,  nihil  remissum  , 
nihil  voluptuosum, aut  luxuriosum  volunt,  sed  affli- 
ctionem animae  et  amaritudinem  humililaleniquc 
deposcunt,  quia  qui  se  humiliat,  ipse  exallabiiur 
apud  Deum.  Hoc  ergo  deposcit  et  propitiationis 
dies.  Giim  enim  afflicta  fuerit  anima  el  hiimiliata 
in  conspectu  Domini,  tunc  ei  repropitiatur  Deus,  ot 
tunc  ad  eam  venit  ille,  c quem  proposuit  Deus  pro- 
pitiatorem per  fidem  in  sanguine  suo  i Christus 
Jesus  Dominus  et  redemptor  ejus. 

II.  Jam  vero  ultimus  dies  festus  Dei  quis  sil  quo 
Deii.s  laetatur  in  homine,  videamus.  Scenopegia, in- 
quit . Laetatur  ergo  super  te,  cum  te  viderit  iii  hoc  mun- 
do in  labernaciilis  361  habitantem,  cum  te  viderit 
non  habere  fixum  et  fundatum  animum  ac  propo- 
situm super  terras , nec  desiderantem  quae  terrena 
sunt,  nec  umbram  vitae  bnjus  quasi  possessionem 
propriam  et  perpetuam  deputantem,  sed  vclul  in 
transitu  positum  , el  ad  veram  illam  patriam  imde 
egressus  es , paradisi  festinantem  ac  dicentem  ** : 
4 Incola  ego  sum  et  peregrinus,  sicut  omnes  patres 
mei.  > In  tabernaculis  enim  habitaverunt  et  patres, 
et  Abrabam  in  casulis , id  esi , in  tabernaculis  ha- 
bitavit cum  Isaac  el  Jacob  cohxredibus  repromis- 
sionis ejusdem.  Cum  ergo  incola  fueris  et  peregri- 
nus in  terris  , et  non  est  mens  tua  fixa  et  radicata 
in  desideriis  terrenorum  , sed  paratus  es  ut  cito 
transeas,  et  paratus  es  extendere  te  semper  ad  in- 
teriora, usquequo  pervenias  ad  terram  fluentem  lac 
el  mei , et  hairedilalem  capias  futurorum : si  le, 
inquam  , positum  in  his  videat  Deus,  Iselatup  in  te 
el  diem  festum  agit  super  te.  Ilmc  quidem  in  prx- 
senli , in  futuro  vero , si  vis  considerare  quomodo 
agantur  dies  festi,  erige  paululum,  si  poles,  sensus 
tuos  a terra  , el  obliviscere  paulisper  haec  qu®  ha- 
bentur in  facie.  Describe  vero  tibi  quomodo  coelum 
et  terra  transeant,  el  transit  omnis  hic  habitus 
imindi,  coelum  vero  novum,  et  lerra  nova  fundetur· 
Aniuve  de  conspectibus  luis  etiam  solis  hujus  lucem, 
el  da  ilii  mundo  qui  venturus  est , solis  septuplum 
lumen  lino  potius  secundum  Scrlplur»  auctori- 
tatem ipsum  ei  da  Dominum  lucem.  Pone  astantes 
angelos  glori®,  pone  virtutes,  potestates,  sedes,  do- 
minationes, atque  omne  nomen  clarissimarum  coe- 
Icstinmque  virtutum,  non  solum  quod  in  prxsenti 
s®culo  nominatur,  sed  quod  etiam  in  faturo.  Inter 
hos  omnes  considera  cl  conjice  quomodo  agi  pos- 
sint dies  festi  Domini : qu®  ibi  fcsiivilas,  qu®  gau- 
dia, qn®  l®liti.®  magnitudo.  Nam  de  Iis  quos  supra 
diximus  spiritalibus  festivitatibus,  etiamsi  magn® 
sint  et  ver®,  prxeipue  cum  spiritaliter  geruntur  In 
anima,  magna  tamen  ex  parte  sunl,  non  ex  integro. 


G.nlat.  ΛΊ,  8.  **  Jerem.  iv,  δ.  Galat.  v,  22.  ·*  Exod.  xii,  8.  Rom.  iii.  25.  ··  Psal.  xxxviii, 

i.  fsa.  XXX,  26. 

(22)  1 Jem  nianu:>criplus,  i qu®  \elut  cadesti  quadam  personant  liiba.  > 


7S!>  ORIGEMS  7^ 

SiciUenlm  dixil  Apostolus*^,  qui«  c ci  parlesci-  A ter  fainuIu&Dei  in  cantico  Exodi  designat  dicens**: 
mus,  et  e*  parte  prophetamus  ; » ita  consequens  « Induc  et  plauta  cos  !n  monte  hxreditatis  iu,h 
csl,  ut  ex  parte  diem  festum  geramus.  Ut  autem  praeparata  habitatione  tua  , quam  praeparasti , Do- 
scias  haec  ita  esse,  redeamus  ad  ipsius  Pauli  seruio-  mine.  > Paulus  quoque  apostolus  sciens  esseqox· 
nem  , quem  de  diebus  festis  et  neomeniis  posuit ; dani  prima  imbuendi  initia,  tunc  deinde  per  tetn^s 
et  vide  quomodo  observanter  dixit : i Nemo  ergo,  etiam  ad  perfectionem  veniri,  scribens  quibusdan 
ait  vos  judicet  in  cibo,  aut  in  potu,  aut  in  parte  dicebat·· : i Etenim  cum  deberetis  jam  luagUiri 
diei  festi,  i Attende  ergo  diligentius  quomodO  non  esse  propter  tempus,  rursum  indigetis  nt  doceamini 

dixil  in  die  festo  , sed  in  parte  diei  festi.  Ex  parte  qu%  sint  elementa  exordii  sermonum  Dei,  et  U\\ 

enim  et  non  ex  integro  diem  festum  in  hoc  inundo  estis  quibus  lacte  opus  sil,  non  cibo  forti.  Omnis 

positi  celebramus.  Interpellamur  enim  etiamsi  iio·  enim  qui  lacte  alitur  expers  est  sermonis  jusiiiic, 

lumus  ab  onere  carnis,  pulsamur  a concupiscentiis  parvulus  enim  est.  Perrecioniiii  vero  cibus sotiiks 

ejus,  curtsque  et  sollicitudinibus  terebramur,  i Cor-  est,  qui  pro  possibilitate  sumendi  exercitatos  ha· 

pus  enim  corruptibile,  i ut  ail  ille  sapieiilissimus  ··,  benl  sensus  ad  discretionem  boni  vcl  mali.  > Et 

c aggravat  animam,  et  deprimit  sensum  multa  co-  rum  in  aliis  , UUerani  legis  , omnemque  hniusmotii 

gilaiitem.  » Ex  parte  ergo  in  hoc  inundo  sancli  ^ scripturam  elementa  mundi  esse  commeinorai 
agunt  diem  festum,  quia  el  ex  parte  sciunt,  et  ex  Et  nunc  ergo  ea  quae  pertinuerunt  ad  illos, qui pri- 

parie  prophetant.  Cum  autem  venerint  quae  perfecta  tuis  imbuebantur  elementis , molesta  nobis  priioo 

tiint , destruentur  Ista  quae  ex  parte  sunt.  Sicut  videntur  auditu,  volenti  enim  unicuique  auditore· 

enim  perfectae  scientiae  ceilil  ista  quae  ex  parte  cst^  362  discere  de  iis  quae  ad  salutem  pertineat,»· 

et  perfectae  prophetiae  ceJit  ista  quae  ex  parte  est:  de  saciiliciis  arietum  el  hircorum  vitulommqae 

ita  et  perfectae  festivitati  cedit  ista  quae  cx  parte  est  recitatur,  nihil  sibi  utilitatis  conferre  Iiujasottfi 

festivitas.  Neque  enim  quod  perfectum  est  mundus  litteras  judicant , quantum  ad  ipsum  specui  aikfl· 

iste  capere  potest,  ubi,  ut  diximus,  necessitas  cor*  luin.  Si  vero  quis  inveniatur  qni  possit  Telaia» 

poris  Duiic  cibum,  nunc  polum,  nunc  somnum  sug-  quod  est  impositura  in  lectione  Veteris  TesUiDeab, 

gerit,  nunc  etiam  quanlamcunque  necessario  vitae  removere,  atque  inde  perquirere  quae  sint  vere 

praesentis  sollicitudinem  movet,  quae  omnia  inter-  cridcia,  quae  purificent  fiopulum  in  diebus  fesia: 

rumpunt  sine  dubio  couiiiiualioiieiu  iesiivilalis  Dei.  tunc  videbit  quam  mira  el  magnifica  sunt  quxper 

Cum  autem  veoerii  illud  quod  dictum  est  de  iis  qui  haec  indicantur,  quae  superOiia  ignorantibus  ac » 

restituuntur  in  sancta,  si  tamen  et  nos  ex  iis  esse  persiiliosa  diiciintiir.  Sed  haec  quidem  Paulus  et  si 

mereamur  qui  restituendi  sunt,  qui  neque  esurient,  ^ qui  ei  similes  sunt , plenius  ab  ipsa  sapientia  ct 
neque  sitient,  neque  dormi  tabum , neque  labora-  Verbo  Dei  perfectiusqne  cognoverint  : nos  auioi 

buni,  sed  erunt  pervigiles,  sicut  angelorum  vita  per-  quantum  ex  ipsorum  litteris  colligere  possumus,  ii 

'vigil  dicitur  : cum  in  illum  ordinem  restitui  mere-  quibus  nobis  velul  per  umbram  et  iinagiiieiu  iuil c· 

bimur , tunc  erit  vera  et  incorrupta  festivitas,  quaedam  dederunt,  ad  aedificationem  commoiK· 

cujus  festivitatis  princeps  et  sponsus  et  domi-  discutere  suimnatiin  de  sacrificiorum  ritu  alisu 

Jius  erit  ipse  Jesus  Christus  Salvator  noster , teniabinius.  In  Paschae  festivitate  agnos  scribiiv 

cui  est  gloria  et  imperium  in  saecula  saeculorum,  esse  qui  purificat  populum,  in  aliis  vitulus,  io  aiiu 

Arnen.  hircus  aut  aries,  vel  capra , vel  vitula,  sicoi  ex  lu 

IIOMILIA  XXIV.  recitata  sum  didicistis·  Unus  ergo  exii$xu>* 

De  eacrificiit  quee  per  unamquamque  festhitalem  quae  ad  purificandum  populum  wamm, 

jubentur  offerri^  et  de  voih  quee  voventur  Deo  ···  esse  dicitur  Dominus  et  Salvator  noster.  Sieeni· 

I·  Omnes  qui  imbuendi  sunt  eminentioribus  dis-  intellexit  Joaiines  qui  est  major  oinnioni  propbeii' 

ciplinis , tandiu  molestum  ducunt  rudimentorum  rum,  el  signavit  do  ipso  dicens·^:  i EcceAgius 

laborem,  donec,  quis  sit  et  disciplinae  illius  ad  quam  Dei,  ecce  qui  tollit  peccata  mundi.  » Quod  si 

introducuntur  finis  et  fructus,  ignorant.  Cum  vero  qui  ad  purificandum  populum  datus  esi,  ad  peraona· 

imbutos  per  ordinem  perfectio  consecuta  fuerit  Domini  et  Salva:oris  nostri  refertur,  cooseqoe&i 

disciplinae,  tunc  delectabit  rudimentorum  pertulisse  videtur  quod  etiam  caelera  animalia,  quaeeisdes 

molestias.  Sunt  ergo  el  in  sanctis  ac  divinis  rebus  purificativis  (23)  usibus  deputata  sunt,  Γefe*τiι!^ 

prima  qu^am  rudimenta  quibus  inducuntur  ii  qui  beant  similiter  ad  aliquas  personas,  quae  pernten- 

•d  perfectionem  bealitudinis  tendunt.  Quod  eviden-  tum  sanguinis  Christi  (24)  purificationis  aliquid  ht- 

I Cor.  xiii,  9.  ··  Coloss.  ii,  16.  ··  Sap.  ix  , 15.  ··  Niim.  xxviii,  29,  30·  Exod.  xv,  17.  ••IWr· 
V,  12,  13,  14.  ··  Calat,  iv,  5 ; Coloss.  ii,  8.  ·*  Joan.  i,  29. 

(23)  Codex  Sancti  Theodorici,  i purificationum,  i lionu  ad  martyrium  numero  ultimo  his  verbis:  Tip 

Ebroicensis  habet : c purificationis.  i Sk  κα\  ώσπερ  τιμίφ  αΤματι  του  Τησοΰ  ήγορ«4ι;ίη>. 

(24)  Per  meritum  sanguinis  ChrisfL  Haec  deside-  ΊησοΟ  λαβ<5ντος  τ6  βνομα  τ6  ύπίρ  6νομι·  oJtig 

rantiirin  codice  abbaliie  Sancti  Theodorici  Rhemen-  τφ  τιμίφ  α?ματι  των  μαρτύρων  άγορασθή^ννι» 
sis,  el  in  allero  Ebroicensi.  Cseteruro  conferendus  τινες.  Locus  ulcrque  alter  ex  allero  est 

hic  locus  cum  altero  qui  exstat  sub  finem  Exhona·  candus. 


758 


IN  NOMEROS  HOMILIA  XX.1V. 


mtno  generi  conferant.  Vule  ergo  ne  forie  sicut  A 
Dominus  cl  Salvator  noster,  quasi  agnus  ad  occi- 
sionem ductus , et  in  sacrificium  altaris  (25)  obla- 
tus, peccatorum  remissionem  universo  prxstitit 
inundo:  ita  fortassis  et  cicleiOnim  sanctorum  ac  ju- 
storum sanguis , qui  effusus  est  a sanguine  Abel 
justi,  usque  ad  sanguinem  Zacharim  propbels  (26), 
qui  interfectus  est  inter  x^iem  et  altare : alterius 
quidem  sanguis  sicut  vliulx  , alterius  sicut  liirci, 
aut  caprae  aut  alicujus  liorum  fusus  est  ad  expiaii- 
dum  pro  parte  aliqua  populum·  Sive  bxc  ad  Justo· 
rum  propbetarumque  personas,  qui  in  boc  mundo 
jugulati  sunt , vel  eorum  qui  dirunt  **  : c Quoniam 
propter  te  morte  aflQcimiir  tota  die,  aestimati  sumus 
sicut  oves  occisionis,  > referenda  videantur:  sive 
etiam  ad  superiores  viptutes,  quibus  procuratio  iiu-  ^ 
mani  generis  data  esi,  quis  facile  audeat  affirmare? 
Neque  enim  lixc  animalia  per  speciem  , sed  per  fl- 
guram  referri  ad  illam  vel  illam  putanda  sunt. 
Nam  et  ipse  Dominus  JesiisClirisiiis,  non  ideo  agnus 
dicitur  quasi  qui  mutatus  sit  ei  conversus  in  speciem 
agni.  Dicitur  tamen  agnus,  quia  voluntas  et  bonitas 
ejus  qua  Deiim  repropitiavit  hominibus,  et  peccato- 
rum indulgentiam  dedit,  talis  exstitit  humano  ge- 
neri quasi  agni  hostia  immaculata  et  innocens,  qua 
placari  hominibus  divina  creduntur.  Sic  ergo  for- 
tassis e|  si  quis  est  aogelorum,  coelesliumque  vlr- 
tuitim , aut  si  quis  justorum  hominum  , vel  etiam 
sanctorum  prophetarum  atque  apostolorum,  qiii 
enixius  interveniat  pro  peccatis  hominum  : hic  q 
pro  repropiliatione  divina,  velui  aries,  nnt  vitulus, 
aut  hircus,  oblatus  esse  in  sacriflcitim  ob  purifica- 
tionem populo  impetrand.im  accipi  potest.  Annon 
videtur  ut  aries , aut  bircus  holocaustum  se  obtu- 
lisse Paulus  pro  populo  Israel,  curo  dicebat  ** : 
c Optabam  aiiiein  ego  Ipse  anathema  esse  a Christo 
pro  fratribus  meis,  qui  sunt  cognati  mei  secundum 
famem  ? i Vis  antem  scire,  quia  se  hostiam  Paulus 
)fferat  jugulandum  7 Audi  eum  in  aliis  dicentem  : 

I Jam  enim  ego  immolor  et  tempus  rcsoluitoiiis,  i 
rel,nt  in  Graecis  codibus  legimus  (27),  c reversionis 
nex  instat,  i Sic  ergo  figuraliter  potest  videri, 
|uod  alius  pro  festivitate  Novorum,  alius  pro  festi- 
ritate  Sabbati,  alius  pro  festivitate  Tabernaculorum, 
(iiasi  hircus,  aut  vitulus,  aut  aries  offeratur  ad  re-  D 
loneiliandum  hominibus  Deum.  Donec  enim  sunt 
xccala,  necesse  esi  requiri  et  hostias  pro  peccatis. 
4am  pone,  verbi  gratia  , non  fuisse  peccatum  ; si 
lon  fuisset  peccatum,  non  necesse  fuerat  Filium 
iei  agnum  fieri,  nec  opus  fuerat  eum  in  carne  po- 

··  Psal.  XLiv , 22.  ··  Rom.  ix  , 5.  11  Tiin.  iv, 

(25)  Codex  Sancti  Theodorici , c in  sacrificium 
ludis.  · 

(26)  ZachafuB  propheta.  Vide  not.  in  Epiet.  ad 
i fr  i fanum. 

(27)  Ut  in  Grach  codicibus  legimus.  Parenlhesim 
aiic  tle  siio  addidit  interpres  Riiflniis. 

(28)  Coilex  Saucii  Theodorici , i dicitur  alius 
tiidoiii  sanctorum,  i 

(2D)  Purificationibus.  Deest  in  libris  antea  editis, 


silum  Jugulari,  sed  m.ansisset  boc  quod  in  principio 
erat  Deus  Verbum  : verum  quoniam  inlroiil  peeea- 
lum  in  hunc  mundum,  peccati  autem  necessitas 
propitiationem  requirit,  et  propitiatio  non  fit  nisi 
per  hostiam,  necessarium  fuit  provideri  hostiam  pro 
peccato.  Et  quoniam  peccati  ipsius  diversx  et  varix 
qualitates  fuerunt,  diversorum  animalium  mandan- 
tur hostix,  procul  dubio  qux  convenirent  varietati- 
bus peecalonim.  Sic  ergo  efficitur  aPius  sancto- 
rum (28) , sive  angelorum  , ut  diximus  , sive  liomi- 
niiro  vitulus,  qui  in  illa  festivitate  Iniervenial  pro 
populi  delictis  : alius  autem  aries  in  alia  festivi- 
tate : quorum  intercessione  fiat  purificatio  pro  pec- 
catis. Quod  si  purificari  poiiierinl  bominea  a 
peccatis,  et  esse  puriores,  minuuntur  et  hostix. 
Si  enim  pro  peccatis  sunt  hostix,  et  pro  multitu- 
dine peccatorum  multiplicatx  sunt  sine  dubio', 
et  pro  exiguitate  minuuntor.  Hujus  autem  rei  in 
prxsentibus  locis  Scripturx  habemus  indicia , id 
363  est  in  oliima  festivitate  Scenopegix,  cum 
per  octo  dies  hostix  jubentur  offerri.  Et  prima 
quidem  die  quasi  adhuc  in  abundantia  peccatorum, 
quatuordecim  vituli  jubentur  offerri.  Secunda  au- 
tem die  imminutis  uipoie  peccatis  minuuntur  et 
hostix,  et  tredccim  vituli  offeruntur.  Tertia  die 
duodecim,  et  post  hxc  undecim  : et  ita  quasi  puri· 
flcaiionibus  (29),  deficiente  per  dies  multitudine 
peccatorum,  minuitur  consequenter  etiam  numerus 
hostiarum.  Sic  etiam  pro  dispensatione  (50)  lotius 
mundi  rationem  purificationis  inielligis.  Indigent 
enim  purificatione,  non  solum  qux  in  terra  sunt, 
sed  qux  in  coelis·  Imminet  namque  et  coelis  perdi- 
tio, sic  enim  dicit  Propheta  ** : c Coeli  peribunt,  et 
omnes  ut  vestimentum  veterascent , et  sicut  ami- 
ctum involves  eos,  et  mutabuntur.  i Intuere  igitur 
totius  mundi,  id  est  coelestium  ac  terrestrium  et 
infernorum  purificationem  : vide  quantis  indigeaui 
ista  omnia  hostiis,  quantos  requirant  vi  iulos,  quan- 
tos arietes,  quantos  hircos.  Sed  et  in  his  omnibiis 
onus  esi  agnus,  qui  totius  mundi  potuit  auferre 
peccatum,  et  ideo  cessaverunt  exterx  hostix  : quia 
talis  hxc  fuit  hostia,  ut  una  sola  sufficeret  pro 
totius  mundi  salute.  Cxleri  enim  precibus  peccata, 
hic  solus  potestate  dimisit.  Dicebat  enim  ** : i Fili, 
remissa  sunt  tibi  peccata  tua.  i Sic  ergo  imbujtur 
mundus , primo  per  diversas  hostias  remissionem 
quxrere  peccatorum,  donec  veniat  ad  hostiam  per- 
fectam, ad  hostiam  consumroalaro , agnum  annicu- 
lum, perfectum,  qui  tollat  peccata  totius  mundi  : 
per  quem  festixiiaies  agat  spiritales,  non  ad  saiie- 

6·  Psal.  CII,  27,  28.  ··  Mallii,  ix,  2. 

sed  suppletur  ex  omnibus  mss. 

(50)  Sic  etiam  pro  dispensatione , etc.  lia  habent 
codd.  Turoneiisis  el  Ebroiceiisis,  a quibus  iioii 
mullum  recedit  codex  Sancti  Theodorici , c sic 
etiam  per  dispensationem  totius  mundi  rationem 
purificationis  irilellige.  » In  libris  vero  antea  editis 
legi  tu  r : i sic  etiam  per  dispensationem  totius 
mundi  ratio  est  purifleationia  ei  intellectuum.  » 


759  ORIGENIS  Μ 


lAiem  carnis,  sed  ad  prorectum  spiritus  sacrificiis 
spiritalibus  purificatione  mentis  oblatis.  Decet 
enim  Deo  immolari  victimam  cordis,  ei  liosliam 
contribulati  spiritus,  non  c.arniset  sanguinis  jugii- 
lari  : quia  i et  si  agnovimus  Christum  aliquando 
secundum  carnem;  sed  nunc  jam  non  novimus  ;» 
et  Ideo  in  spiritu  diem  festum  agamus,  et  spiritalia 
sacrificia  jugulemus.  Haec  pro  viribus  nostris  de 
diversitate  sacriHciorum  discussa  sint , quorum  ad 
liquidum  inlelligenliam  scit  ille,  cui  nuda  et  reve- 
lata sunt  omnia,  nec  est  ulla  creatura  iii  conspecta 
ejus  invisibilis. 

9.  Post  lixc  votorum  lex  ponitur,  et  novo  prin- 
cipio utitur  in  bac  legislatione  Moses.  Aii  enim  * : 
c lloino,  homo  quicunque  voverit  votum  Domino.  > 
Quae  est  ista  repetendi  nominis  causa  ? Quasi  non  ^ 
siiilicerel  dixisse,  boino  qui  voverit  votum  Domino. 
Quid  est  ergo  quod  ait,  homo  homo,  et  quid  sibi 
velit  iiigemitiala  hominis  appellatio  , non  mihi 
silentio  praetereundum  videtur.  Apostolus  docet 
alium  esse  interiorem  liointncm , el  alium  exterio- 
rem : ct  illum  esse  qui  renovatur  de  die  in  diem 
secundum  imaginem  ejus  qui  creavit  eum ; hunc 
vero  esse  visibilem,  qui  corrumpitur  ·.  Cum  ergo 
venitur  ad  istum  jam  profectiim  , ut  lex  Dei  susci- 
piatur, el  vola  Domino  oiTeraniur  ; vota  autem  Do- 
ri! no  offerre  nemo  potest,  nisi  qni  habet  aliquid  in 
seinelipso  ct  in  substantia  sua  quod  offerat  Deo  : 
non  sufllcil  iste  exterior  homo  legem  Dei  suscipere, 
nec  vola  solus  offerre,  non  enim  potest  aliquid  ( 
dignum  Deo  habere  : sed  ille  interior  est  homo, 
qui  magis  habet  in  se  quod  offerat  Deo.  In  illo 
namque  est  habitaculum  virtutum , in  illo  omnis 
Intellectus  scientiae,  in  illo  est  divinae  imaginis 
innovatio.  Qui  cum  speciem  suam , qua  ex  initio  a 
Deo  factus  est  (31)  recuperaverit,  el  viiiulum  redin- 
tegratione pulchritudinem  prioris  formae  receperit, 
tunc  jam  potest  vota  offerre  Deo,  et  tunc  jam  non 
homo  solum , sed  homo  homo  dicetur.  Nam  qui 
liilerioretii  hominem  non  excolit,  qui  illius  curam 
non  gerit,  qui  virliitihiis  eum  non  instruit,  moribus 
non  adornat,  divinis  inslilulionibiis  non  exercet, 
sapientiam  Dei  non  quaerit,  scientiae  Scripturarum 
operam  non  impendit,  hic  non  potest  homo  homo 
dicr,  sed  homo  lanium,  el  homo  animalis  : quia  ^ 
Ille  interior,  cui  verius  et  nobilius  liomo  nomen  est, 
sopitus  in  eo  est  carnalibus  vitiis  , et  miindi  hujus 
curis  ac  sollicitudinibus  obniius,  ita  iil  in  eo  ncc 
nominis  ejus  haberi  possit  appellatio  (52).  Unde 
salis  agendum  est  unicuique  nostrum,  ut  si  forte 
videt  in  se  interiorem  hominem  peccatorum  sordi- 
bus el  vitiorum  ruderibus  oppressum  jacere,  citius 

Mf  Cor.v,  16.  xxx,2.  · II  Cor.  iv,  16.  ' 

^ I Hcg.  II,  30.  · I Cor.  ii,  16.  · I Iteg.  i.  »*Jud. 

(31)  Codex  Sancti  Theodorici,  c quae  ex  initio  a 
Deo  facta  csi.  i Paulo  post  omnes  inss.  liabenl , 

4 pulchritudinem  prioris  formae,  i Libb.  editi, 

4 piilchriuidinem  priorem  formae,  i 

(52)  Codd.  Ebroicensis  el  Sancti  Theodorici  , 

4 lia  ut  nec  nominis  ejus  habere  possit  appella- 


i ab  eo  auferat  omnes  immunditias , eitinsersat  ens 
ab  omni  inquinamento  camis  el  sanguinis,  eMτe^ 
(alur  aliquando  ad  poenitentiam,  revocet  ad  se 
nioriam  Dei,  revocet  spem  salutis.  Non  enim  atrii· 
secus  aliunde  quxrenda  sunt , sed  intra  nos  ea 
salutis  occasio,  sicut  el  Dominus  dixit ^iiEcce 
enim  regnum  Dei  intra  vos  est.  » Intra  nosnaini|ie 
est  conversionis  facultas.  Cum  enim  conversos 
ingemueris,  salvus  eris,  el  tunc  poteris  digne  Aliis- 
si:no  reddere  vola  tua,  ct  homo  bomo  appellari.  Vo- 
tum aulcni  est,  cum  aliquid  de  nostris  offerimus  Deo. 
Yult  ergo  a nobis  prius  aliquid  accipere  Ileos  (5o), 
et  ita  nobis  aliquid  ipse  largirr,  ut  dona  sua  H 
numera  merentibus  ei  non  immeritis  largiri  vidn- 
lur.  Quid  autem  est  qnod  vult  accipere  a nobis 
^ Deus  ? Audi  Scripturae  seuleiUiatn  * : i Et  none  li· 
ract,  quid  Dominus  Deus  Imts  poscit  a tc,  nisiil 
liincas  Dominum  Deum  tuum  el  364  ambules  i· 
omnibus  vii.($  ejus,  ct  diligas  eum  ex  toto  corde  too, 
ct  ex  tota  anima  tua,  et  ex  tolis  viribus  luis?i 
llo!c  sunt  ergo  qux  Deus  poscit  a nobis.  Quaesi  noo 
prius  offeramus,  ab  ipso  accipiemus  nihil.  Legimes 
et  in  alio  loco  * : c Date  gloriam  Deo,  i et:i  Date 
magnificentiam  Deo.  i Si  dederitis  gloriam,  Γe€ipi^ 
lis  gloriam.  Sic  enim  dicti  ipse  Deus*  : iGlorifi' 
cantes  me  gloriHcabo.  i Ego  vero  dico,  qnod  et  si 
offeramus  ei  jiistiliain  nostram,  acciptenms  ab  ip» 
justitiam  Dei.  El  si  offeramus  ei  nostram , Id  eat 
corporis  casliiatcm,  accipiemus  ab  ipso  spiri- 
lus  castitatem  (34).  Et  si  offeramus  ei  &?asua 
nostrum,  accipiemus  ab  ipso  sensum  ipsius;  sicut 
et  Apostolus  dicebat  * : · Nos  autem  Domini  Cbrisii 
sensum  habemus,  i Cum  autem ‘*nus  obluierimoi 
Deo  qnx  in  nobis  sunt,  el  ille  contulerit  in  nos  que 
sua  sunt,  tiinc  vere  jam  noit  homo  solum,  sed  iiofso 
homo  dicemur.  Ulerque  enim  homo  vocahtiiisoi 
perfectione  decenter  ornatus  est.  IsU  sunt  eqo 
voia,  quae  debet  exsolvere  is,  qui  bomo  honioappel* 
latur.  Scio  diversa  vola  in  Scripturis  referri,  km 
quidem  vovit  Deo  fructum  ventris  sui,  et  Sainurieoi 
consecravit  in  templo  *.  Alius  , quodcunque 
post  victoriam  redeunti  occurrisset  vovit 
occurrente  fiiia  , vota  lacrjiuanda  persolvit**. A<ii 
vitulos,  aut  arietes,  aut  domos  , aiil  alia  liujusnioj 
ratione  carentia,  vola  offerunt  Deo.  Ille  veroq-H 
appellatur  Nazaracus,  semelipsum  devovit  Deo.  Iloc 
est  enim  votum  Nazarae!  quod  esi  super  oimte 
votum.  Nam  filium  offerre,  vel  Atiam  , aut  pe^usi 
aut  praedium,  iioc  totum  extra  nos  est.  Semeiipsu» 
Deo  offerre,  et  non  alieno  labore,  sed  proprio  pia* 
cerc,  hoc  est  perfectius  et  eminentius  omnibes 
volis  : quod  qui  facit,  imitator  est  Cbrisii.  lUc 

Luc.xvii,  21.  · Deui,  x,  12.  · Jerem.  un,  1β· 

XI. 

tionem.  a 

(53)  Vult  ergo  a nobis  prius  aliquid  accipere  Des^ 
eic.  Vide  llHCtii  Origenianorum  hb.  ii,  qussL  7, 
numerum  12, 13  et  14. 

(34)  Co<iex  Sancti  Theodorici.  i spiritus  castita* 
lem.  > Libb.  editi,  i ipsius  casliiatcm.  i 


7^1  IN  NUMEROS 

enim  dedit  homini  terram,  raare , et  omnia  qum  in 
eis  sant«  ad  obsequtam  dedit  el  coelum,  solem  quo- 
que ei  lunam,  ac  stellas , hominum  ministerio  con- 
cessim ; pluvias,  ventos,  el  omne  quidquid  in  mundo 
esi  hominibus  largitus  est.  Sed  post  haec  omnia, 
semelipsum  dedit,  i Sic  enim  dileiit  Dens  mundum, 
ui  Filium  suum  unigenitum  daret  > pro  mundi  hujus 
yiia  Quid  ergo  mbgnum  faciet  homo,  si  semeiip- 
sum  offerat  Deo,  cui  ipse  sc  prior  obtulit  Deus? 
Si  ergo  tollas  crucem  tuam,  et  sequaris  Christum, 
si  dicas  : « Vivo  autem,  jam  non  ego,  vivii  vero  in 
me  Christus  > si  desideret  el  sitiat  anima  nostra 
redire  el  esse  cum  Christo , sicut  el  Apostolus 
dicebat,  el  praesentis  saeculi  non  delectatur  illece- 
bris, ei  si  omnem  legem  quae  de  Nazaracis  data  est, 
s|Mi'itafi(er  impleat,  tunc  semeiipsum,  id  est  animam 
suam,  obtulit  Deo.  Qui  in  casiilaie  vivii,  corpus 
suum  vovit  Deo  secundum  eum  qui  dixit  : «Virgo 
autem  cogitat  quomodo  sit  sancta  corpore  et  spi- 
ritu. I Nam  et  hoc  ipsum  quod  dixit  « sancta,  i ad 
hoc  respicit  : sancti  enim  dicuntur  illi  qui  se  vove- 
runt Deo.  Unde  el  aries,  verbi  causa  si  vovetur 
Deo,  sanctus  appellatur,  quem  tonderi  ad  commu- 
nes usus  non  licet.  Sed  el  vitulus  si  devotus  fuerit 
Deo,  sanctus  nihilominus  appellatur,  nec  licet  eum 
jmigi  in  opus  commune.  Ex  iis  ergo  colligamus  quid 
:^si  hominem  seipsnm  vovere  Deo.  Si  te  voveris 
Deo,  imitandus  tibi  est  vitulus  , quem  non  licet  hu- 
ii.inis  operibus  deservire,  niltil  facere  quod  ad 
iomines  el  ad  praesentem  pertineat  vitam.  Sed 
juidquid  ad  animam  pertinet  cl  ad  divini  cultus  obser- 
antium, hoc  et  agendum  el  cogitandum  tibi  est. 

5.  Sed  inierim  praesens  lectio  continet  diversi- 
aies  quasdam  votorum.  Etenim  si  vir  fuerit  qui 
ovit,  liber  esse  dicitur  in  votis  suis,  nulliqiie  sub- 
actus. Mulier  autem  si  voveat,  si  quidem  in  domo 
lairis  sui  sit,  votum  ejus  in  patris  pendet  arbitrio  : 
l si  quidem  ille  recusaverit , liberabitur.  Si  vero 
ton  recusaverit,  ct  ipse  et  Qlia  tenentur  obnoxii. 
)aod  si  posieaquam  non  recusaverit  paler,  non 
eildiderit  vouim  fiiia,  peccatum  ipsi  manet.  Simi- 
ler aulein  ci  erga  mnriuini  decernitur,  ut  si  in 
omo  mariti  uxor  aliquid  voverit,  el  audietis  inari- 
1$  non  recusaverit,  reus  sil  voti  pariter  cum 
xore.  Si  vero  recusaverit,  tam  uxor  sil  libera, 
nam  ro.arilus.  Si  vero  tacuerit,  iilcrqiie,  ut  dixi- 
lus,  reus  liabealur.  Haec  siiui  quiilein  quae  scripta 
ini  : sed  orandus  est  nobis  Deus,  iil  inteiieetnin 
ΛΓΟ  dignetur  sc  dignum,  quo  haec,  ut  decet,  de  Dei 
‘ibis  iiitelligere  possimus  et  advertere.  Omnes  qui 
ib  lege  Dei  vivimus,  et  in  Ecclesia  ejus  habemur, 
iqui  sub  patribus,  aliqui  sub  viris  *·  agimus. 

Joan.  IU.  ib.  " Galal.  n,  iO.  **  I Cor,  vij, 
sxiii,  15.  Psal.  xci,  15.  ” Genes,  xlvi,  3. 
(35)  Codex  Sancti  Theodorici,  « aliqui  snb  patri- 
is, aliqui  sub  viri.:.  i Libb.  antea  editi,  «aliquid 
\U  p.'iiribii5,  aliquid  sub  viris,  i 
(56)  Quosipte  etiam  ad  judicium  venire  cum  ho· 
uitbu$  ostendimus,  otc.  \ide  Origenian,  lib.  ii, 
laest.  5,  iiiimcr.  19  et  20. 


ROMILIA  XXIV. 

A El  si  quidem  parvula  eat  anima  el  ioiiia  batel  in 
eruditionibus  divinis,  haec  sub  patre  agere  cre- 
denda est.  Si  vero  jam  adultior  facta  est , ita  ut 
viripotens  sit  ad  concipiendum  semen  verbi  Dei, 
et  doctriniB  spiritalis  capere  secreta,  Iurc  sub  viro 
posita  dicitur·  Sic  enim  el  Paulus  dicebat  de  Co- 
rinthiis: «Volo  autem  omnes  vos  uni  viro  virgi- 
nem castam  exhibere  Christo.  > Qui  vero  perfectio- 
res sunt  et  emitienUores  horum,  de  illis  non  dicitur 
quod  sub  viro  sint,  sed  sudi  quomodo  de  semei- 
ipso  suique  similibus  pronuntiet  Paulus  : « Do- 
nec occurramus,  inquit,  omnes  in  virum  perfectura, 
in  mensuram  seUiis  plenitudinis  Christi*  » Huic 
ergo  anim.i),  quae  in  virum  perfocUini  occurrit,  nemo 
dominatur  in  votis,  sed  habet  potestatem  suorum 

H liberlaiemque  votorum.  Si  autem  feminei  adhuc 
generis  fuerit  anima,  cui  vel  vir  vel  paler  domine- 
uir  in  volis,  non  semper  in  ipsa  est  culpa,  8e«l 
interdum  redit  ad  viros  vel  p.‘renies.  De  quibus 
applicare  difficile  sit,  tamen  qu»  Domino  largiente 
S65  potuerint,  inferemus.  Ssepe  dixiiniis  auiina- 
rum  qum  in  Ecclesia  Dei  sunt,  curam  procuralio- 
nemque  haberi  per  angelos,  quosque  etiam  ad  judi- 
cium venire  cum  hominibus  ostendimus  (36),  ut 
illo  divino  constet  examine,  utrum  sua  desidia  pec- 
caverint homines,  an  monitorum  ciislodumque  ne- 
gligeniia.  Videtur  mihi  etiam  in  hoc  loco,  cliam 
sub  mysterio  designari  el  ostendi,  quod  aliae  qui- 
dem ut  filiae  sub  eis  (37)  animae  degunt,  aliae  ut 
uxores  secundum  ea  quae  superius  distinximus. 

^ Si  qua  ergo  harum  offerre  aliquid  el  vovere  cupiat 
Deo,  siquidem  praeproperum  el  minus  aptum  quod 
vovtl,  est,  illius  est,  uipote  custodis  et  monitoris 
.angeli,  retrudere  et  reprimere  voventis  audaci.-un. 
Si  vero  audiens  non  represserit,  non  monuerit, 
anima  quidem  liberabitur  a culpa,  ipse  vero  voti 
manebit  obnoxius.  Hoc  quidem  erga  inferiores 
quasque  lieri  accipiendum  esi,  perfectioribus  ipse 
adest  Deus,  sicut  scriptum  est  de  populo  Israel  : 
« Dominus  ipse  ducebat  eos.  » Postea  vero  quam 
deliqueruiil  et  inferiores  semetipsis  facti  sunt, 
angelo  traduntur.  Unde  ei  Moyses  dicebat  ^*; « Nisi 
tu  ipse  veneris  nobisenm,  non  me  educas  hinc.  » 
Sed  el  de  justo  dicit  Deus  : « Cum  ipso  sum  in 
tribulatione,  i el  alibi  dirii  ; « Non  timeas  dfr· 
scendere  iti  iEgyplum, quoniam  lecum  ero.  » Justis 
ergo  et  electis  ipse  adest  Dominus  : inferioribus 
vero  adsunt  angeli,  secundum  ea  quae  superius  di- 
ximus, gubernantes  eos  cl  procurantes,  volaque 
eorum  aliquando  ad  seiheiipsos  transferentes,  ali- 
quando vero  super  ipsos  relinquentes  (38).  Sed  con- 
tendere debemus  ut  occurramus  In  virum  perfectum, 
ii)  mensuram  aetatis  plenitudinis  Christi;  ut  ula- 
i.  **  11  Cor.  XI,  2.  **  Epbes.  iv,  15.  E\od. 

(57)  Codex  S.  Theodorici,  « siib  eis.  » Libb. 
editi,  « superis.  i 

(58)  Gubernantes  eos  et  procuranleSf  votaque  eth 
rum  aliquando  ad semeiipsos  transferentes^  aliquando 
vero  super  ipsos  relinquentes.  Ilaec  in  libris  antea 
editis  omissa  supplentur  ex  omnibus  mss. 


m 


ORIGEMIS 


7$4 


miir  libertate  Totorum,  et  ita  adhaerere  Domino  A Mosei. libris,  quos  recipiuitt,  ei  quorum  aoctorib- 
festinemus,  ut  cum  ipso  unus  spiritus  simus,  et  ipse  lem  falentiir,  convincendi  sunt  ei  curandi,  si 

In  nobis  maneat,  et  iios  in  ipso  ; et  nihil  in  nobis  men  oportet  Babyloniam  curari.  Est  ergo  locos  bie 

femineum,  nihil  parvulae  aetatis  habeatur,  ne  necesse  resurrcciiouem  nioruionim  evidenter  oetendeos» 

sit  nobis  sub  tutoribus  et  procuratoribus  derelinqui  Designat  enim  esse  populum,  cui  posi  obitum  sou· 

a patre  : sed  festinemus  audire  illam  a Domino  el  Moyses  adjungendus  sil,  et  ad  quos  pro  suis  meritis 

Salvatore  nostro  voetMn,qua  ait,  **  c ipse  Paler  dili-  irausferendiis. 

git  vos,  » ipsi  gloria  in  saecula  saeculorum.  Arnen.  2.  i Post  haec  locutus  est  Moyses  ud  populum  ^ 
IIOMILIA  XXV.  cens : Arinaieex  vobis  viros,  et  belligerate  adversn 

De  ultione  qiim  in  Madianitu  facta  eti.  Ma(Iian,redderevliidictaininMadiana  Domino : miOe 

I.  In  superioribus  fornicati  sunt  fllii  Israel  cum  ex  tribu,  el  mille  ex  tribu,  ex  omnibus  iribubus  b- 

mulieribus  Madianilarum , el  hoc  fuit  scanJalum  rael  miliite  ad  belligerandum  **.*  Attendite lectioai. 

Aliis  Israel  in  quo  offenderunt  Deum  el  ad  iracun·  Non  solum  enim  ad  auditum  sermonum,  sed  ud  re· 

diam  provocaverunt  sanctum  Israel.  Nunc  autem  rum  considerationem  intendendus  est  animas.  Recor· 

posteaquain  pertulit  Israel  quae  pertulit  (39),  c Io-  ^ dare  366  praesentia,  quae  seqoontir 

culus  esi,  inquit  Dominiis  ad  Moysem  dicens : ^ adverte.  Confer  priora  posterioribus,  et  divinar·· 
Ulciscere  ultionem  filiorum  Israel  de  Madianiiis,  viriiiiiim  magnificentiam  contemplare.  Filii  Israd 
el  ad  ultimum  apponeris  ad  populum  luuin.  i Igi-  dudum  sexcenta  millia  fuerant  armatorum , qei 
giiur  scandala  quae  acciderant  Israelitis,  quoniam  processerant  adversum  Madian,  et  hi  omnes  victi 
tergiversatione  Madiaiiitarum  acciderant : ipsi  enim  sunt,  quoniam  peccatum  erat  in  ipsis.  None  vera 
subornavenint  mulieres  quae  eos  deeipereut  ut  victores  Madianitac,  qui  sexcenta  millia  f.igaTeraot, 
peccarent  coram  Domino ; illi  quidem  pro  peccato  vincuntur  a duodecim  millibus,  ut  scias  quia  aea 
suo  pertulerunt  vindictam,  mediocrius  tamen  et  in  multitudine,  ucc  innumero  militum  vincit  braef, 
parcius ; bi  vero,  qui  eis  fuerunt  causa  peccandi,  sed  justitia  et  pietas  est  in  eis  quae  vincit.  Proplerti 
multo  vehementiori  subjacent  ultioni.  Unde  edoce-  denique  et  in  benedictionibus  eorum  dicitur  qaia 
mur,  quia  longe  sit  gravius  aliis  causam  praebere  si  servaverint  legem  Domini,  unus  ex  ipsis  perse- 
peccatl,  quam  ipsum  unumquemque  peccare;  sicut  qiialur  mille,  et  duo  vertant  decem  millia  Vides 
et  Dominus  designat  cum  dicit**,  quia  < melius  ergo  quia  multo  plus  valet  unus  sanctus  oraade^ 
fuerat  homini  illi  non  nasci,  atil  molam  asinariam  quam  peccatores  innumeri  praeliando.  Oratio saacii 
alligari  circa  collum  ejus,  et  praecipitari  in  pro-  (;;  penetrat  coelum.  Quomodo  non  et  hostem  viacsi 
fundum  maris,  quam  ut  scandalizet  unum  de  pu-  in  terris  ? El  ideo  omnimode  studendum  est  qua- 
sillis istis.  » Simulque  advertendum  est,  quoniam  rere  primo  el  custodire  justitiam  Dei.  Quam  ss 
quidem  nomen  scandali  a nonnullis  incompetenter  obtinueris  et  servaveris,  omnes  libi  hostes  ipsa 
praesumitur.  Illud  igitur  scandalum  dicitur,  ubi  subjiciet  : si  fueris  indutus,  sicut  Apostolus  ^cil, 
recto  itinere  ambulanti  deceptio  aliqua  instruitur  loricam  justitiae,  et  accinctus  veriialein,  si  galeae 
ad  peccandum,  ei  subjicitur  causa  peccati;  sicut  salutis  acceperis,  et  gladium  spiritus,  et  ante  oamia 
ei  Madianilae,  ambiilaiuibus  in  lege  Domini  Israeli-  scutum  fidei,  in  quo  possis  omnia  jacula  maligai 
tis,  et  cusiodieniibus  castitatem,  subornaverunt  ignita  exstinguere  **.  Talibus  enim  instructus  aiBM 
mulieres,  quae  eos  deciperent  ad  peccandum.  Gau-  universa  diabolica  castra,  omnemque  ejus  fugabk 
•am  ergo  praebere  peccati,  boc  est  scandalizare,  exercitum,  et  cum  fiducia  cantabis  **  : « Si  coc· 
Verumtamen  datur  vindicta,  sed  mulio  gravior  in  sistant  adversum  me  castra,  nontimebil  cormeoi·; 
eos  qui  scandalizaverunt,  et  qui  causam  peccati  si  insurgat  in  me  prarliuin,  in  hoc  ego  sperabo,  i 
praebuerunt,  quam  in  eos  qui  peccaverunt.  Simul  Coiigrcdiiinlur  ergo  duodecim  millia  adversum  Ma- 
aiiiem  et  illud  observa,  quod  iis  subjecit:  i No-  dianitas,  c et  interficiutit,  inquit  **,omneniasci- 
vissiine  autem,  inquit  et  tu  apponeris  ad  populum  ^ linum  eorum  et  reges  eorum,  et  Balaara  filium 
tuum·  » Si  quando  nobis  cum  Samaritis  sermo  est.  Beor  interfecerunt  gladio  cum  reliquis  viilneratH 
quoniam  quidem  resurrectionem  mortuorum  negant,  eorum,  i Quod  in  superioribus  quxrebamus,  qoo- 
nec  recipiunt  futuri  sxculi  fiJein,  perurgeamus  eos  modo  do  Scripturis  probari  possit  Balaam  consiliu 
ex  iis  verbis,  quibus  Dominus  dicit  ad  Moysem,  subornatas  esse  mulieres  Madianilarum,  qiix  deci- 
quia  apponatur  ad  populum  stiiim.  Nemo  enim  ap-  peroni  filios  Israel  ad  fornicandum,  praesens  hte 
ponitur  ad  eos,  qui  non  sunt.  Unde  constat  esse  Scriptura  locus  evidenter  ostendit,  dicens  eum  per- 
aliquem  populum,  cui  Moyses  post  viis  hujus  exi-  enipium  esse  gladio,  velut  auctorem  scandali, 
tttju  dicitur  applicandus.  Quia  ergo  prophetis  non  quod  immissum  est  filiis  Israel.  Dicitur  autcfli  de 
credunt  Samariue,  ex  quibus  posset  resiirrectioulR  * eo,  et  in  sequentibus  adhuc  evidentius  hoc  modo 
mortuorum  latius  fides  approbari,  ex  iis  saltem  c £t  ait  ad  cos  Moyses  : Cur  vivam  resemstisom- 

*·  Joan.  XVI,  27.  ··  Nura . xxxi,  1,2.  ··  Mare,  xiv,  21,  et  Luc.  xvii,  1.  ·*  Num.  xxxi,  2.  **  ibid.  S,  4, 
·!  Levit.  XXVI.  Ephes.  vi,  U,  16, 17.  ··  Psal.  xxv,  3.  ··  Num.  xxxi,  7,  8.  ·*  Num.  xxxi,  15,  IA 

(39)  Q^te  pertulit.  Codex  sancti  Theodorici,  f qu^  pro  facto  suo  meruit  perpeti.  » 


res  IN  NUMEROS 

Dem  feminam?  Ips£  enim  sunt,  qux  filios  Israel 
secundum  verbum  Butaam  aposlalas  fecerunt.  i 
Interilciunlur  autem  et  reges  Madianilarum,  alqiie 
ίίΐί  qui  prius  a mulieribus  victi  sunt,  nunc  expiatione 
habita,  et  gesta  poenitentia,  etiam  reges  vincunt.  Ex 
boc  intelligamus,  quantum  valeat  conversio  ad  Deum, 
quantum  prosit  emendatio  peccatorum.  Omne  mas** 
culiniim,  omnes  reges  Madianilarum  vincuntur  el 
perimuntur  ab  iis  qui  per  correptionem  Domini, 
et  per  gestorum  poenitentiam  correpti  sunt  et 
emendati.  Quinque  ergo  reges  Madianilarum  re- 
feruntur ab  Israelilicis  militibus  superari. 

5.  Sed  el  nomina  eorum  curae  fuit  Scripturae 
divinae  memorare  (40).  c Eviii,  inquit  el  Rocoii, 
cl  Sur,  et  Ur,  et  Roboc.  i Isti  sunt  qui  regnant 
apud  Madianitas,  quos  superare  et  penitus  debent 
exstinguere  omnes  qui  militant  Deo.  Evin  namque 
belluimis  \e\  ferinut  interpretatur  (41).  El  quo- 
modo poteris  placere  ei  qui  le  probavit,  si  non  abs- 
cideris a te  et  penitus  peremeris  beiiuiiios  el  feros 
mores  ? Quomodo  poteris  ad  inansueionim  beaiilu- 
dineni  pervenire,  nisi  prius  interficias  Evin,  et  morti 
tradas  prius  iracundiae  ferilalcm?  Ego  puto  quod 
Doniina  haec  Scriptura  divina  non  pro  bisloria  nar- 
raverit (44),  sed  pro  causis  el  rebus  apiaveriu  Nam 
pmas  fuerii  aliquis  iia  stultus,  qui  filio  suo  nomen 
tielluittus  imponeret  7 Sed  lioc  arbitror  magis,  quod 
instructioni  animarum  prospexerit  sermo  divinus, 
volens  nobis  ostendere  quod  adversum  hujusmodi 
vilia  militare  debeamus,  el  de  habitaculis  ea  carnis 
nostne  depellere,  istos  reges  fugare  de  regno  cor- 
poris nostri : quod  Apostolus  evidentias  designat, 
dicens  : c Non  ergo  regnet  peccatum  in  vestro 
mortali  corpore.  » Yis  autem  videre  quoniam  non 
solum  apud  sanctos  nomina  pro  rebus  aptantur, 
sed  etiam  apud  gentiles  et  barbaros?  De  sanctis 
guideiii  notum  est  cur  Abram  Abrabam  vocitatus 
sit,  el  Sarai  Sara,el  Jacob  Israel.  Doceamus  autem 
quod  mos  iste  habeatur  etiam  apud  barbaros. 
Nonne  unus  ex  filiis  Israel  a parentibus  suis  Josepli 
nomen  acceperat?  Cum  autem  transiit  in  i£gy- 
Hum  et  stetit  ante  Pharaonem,  commutavit  no- 
ne» ejus,  el  de  Joseph  cognominavit  eum  Psom· 
;>litomphaiiec  **,  quod  lingua  sua  Pharao  de  secre- 
orum  vel  somniorum  revelatione  composuit.  Et 
lon  solum  Josepb  huic  apud  Pharaonem  ex  re  no- 
lien  aptatur,  sed  el  DanieI  in  Babylonia  Baltassar 
lominator  : et  Ananias,  atque  Azarias,  et  Hisael, 
)idrach,  Misaoli,  Abdenago  vocitantur  Vides 

**  Nuin.  XXXI,  8.  *·  Roin.  vi,  12.  ··  Genes,  xli, 
^ Mattii.  v,29. 

(40)  Mss·,  c memorare.  » Llbb.  edili,  c memo- 
ari.  > 

(4f)  Evin  namque  BCLLumusvc/ ferinus  interpreta· 
ur.  Nuni.  xxi,  8.  Evin  Hebraice  scribitur  nvt  « Evi.i 
)uod  nomen  melius  verteretur  4 desiderium  meum.» 
ied  qui  primus  nomina  Hebraica  iiiterpretalus  est, 
[uoniam  gutturaies  facile  inter  se  coinmiUantur, 
orte  nomen  ^ deduxit  ab  7VTt « vita  , vivens,  ani- 
iial,  besiia,  fera.» 


HOMILLV  XXV.  V66 

A ergo  quia  tam  Israel  i ticorum,  quam  etiam  barba- 
rorum hominum  nomina,  non  fortuitu , seil  pro 
rebus  et  causis  aptantur  in  lege.  Igitur  Hadianita- 
rtim  regem  Moyses  appellavit  , prout  ipse  ccnsnil  * 
appellandum.  Belluina,  inquit,  feritas  est,  quae 
regnat  in  Madianitis,  et  non  ipsa  solum,  sed  et  alius 
apud  ipsos  rex  nomine  Rocbn  : quod  est  in  nostra 
lingua,  inam/as  (45).  Regnat  ergo  et  inanitas  in  Ma- 
dianitarum  gente.  Esi  enim  revera  mulla  inanitas  et 
vanitas  in  hoc  mundo,  imoelc  vanitas  vanitatum,  et 
omnia  vanitas » quam  Dei  nriiles  superare  debet  et 
367  vincere.  Vincit  autem  inanitatem,  qu!  nihil 
iuaitiier,  nihil  superflue,  el  quod  ad  rem  non  per- 
tinet, gerit : qui  meminit  prueeepti  illius  Dominici 
qiio  ait  quia  i ellam  de  verbo  otioso  reddent  ho- 
B mines  rationem  in  die  judicii.  » In  hac  autem  vita, 
hoiuiiies  totum  pene  otiosum,  et  totum  inane  esi, 
quod  loquuntur,  quod  agunt.  Inanis  enim  dicitur  om- 
nis actus  el  omnis  sermo,  in  quo  no»  est  intrinse- 
cus aliquid  pro  Deo,  vel  pro  mandato  Dei.  Est  et 
alius  rex  Madiam  Ur,  et  hic  interpretatur  irrita- 
tio (44).  Vides  quales  sunt,  qui  regnent  apud  Madia- 
niias,  quibus  hominibus  adversari  oportet,  imo  quos 
perimi  convenit  ab  iis  qui  Deuro  sequuntur,  el  in- 
terfici. Non  enim  tam  reges,  quam  vitiorum  nomi- 
na, quae  regnant  in  hominibus,  referuntur  in  lege : 
el  non  tam  gentium  bella,  qiiam  concupiscentiarum 
carnalium,  quae  militant  adversus  animam,  descrt« 
buntur.  Denique  bi  qui  in  vitiis  regnant,  quinque 
reges  esse  dicuntur  ; iil  evidentissime  doceamur, 

C quia  omne  vilium  quod  regnat  in  corpore,  ex  quin- 
que sensibus  pendet.  Isii  ergo  quinque  sensus  peri- 
mendi sunt  de  regno  Madianilarum,  ut  ultra  vilia 
non  regnent  super  eos,  sed  justitia,  ne  ad  scandalum 
videant  quae  vident,  sed  ad  aedifleationem.  Apud 
Madianitas  enim  sensus  isti  ad  scandalizandum  regna- 
banl,  ut  scandalizarent  et  deciperent.  Et  ideo  prae- 
cepit Dominus,  ut  si  le  scandalizaverit  oculus  tuus, 
eruas  eum,  si  manus  aut  pes,  abscindas  euin  Vi- 
des ergo,  quia  et  ipse  jubet  abscindi  et  perimi  re- 
ges scandalizantium.  Melius  est,  inquit,  le  luscum 
introire  in  regnum  Dei,  mancum,  aut  claudum,  quam 
cum  iis  mini  iii  gehennam.  In  quibus  non  utique 
effodiendum  praecipit  oculum  corporis  nostri,  nec 
manum,  aut  pedem  abscindendum  :sed  sensum  car- 
^ naiia  sentientem  el  concupiscentiis  carnalibus  la- 
scivientem mandat  abscindi : ut  oculi  nostri  recta 
videant,  el  aures  nostrae  recta  audiani,  et  gustus 
noster  verbum  Dei  gustet,  manusque  nostrae  pal- 
pent et  contingant  de  Verbo  Dei.  Et  boc  est  in  quo 
45.  “ Daii.  I,  7.  ··  Eccli.  i,  2.  ··  Matlh.  xii,  36. 

(42)  Ego  puto  quod  nomina  hoee  Scriptura  divina 
non  pro  hitioria  narraverit^  eic.  Vide  Origeniano- 
rum  iib.  ii,  quaesi.  15,  nuin.  2 et  14. 

(45)  Rocon,  quod  e$l  in  lingua  nosira  ίΝΑΝίΤΑβ. 
Radix  estp^n  c evacuavit,  exhaiisil. » 

(41)  f/r.^ciA  16 wlcrprelalxr IRRITATIO.  Ab  ΊΤΙ  quod  \ 
esi,  4 albescere,  expallescere  » proprie  i prae  in· 
cundia.  » 


7δ7  ORIGENIS  7C8 

peremptis  regibus  Madianitnnim,  -et  scamlati  affc-  Λ Beati  sunt  isti,  qui  pro  omni  popuio  poguare  |μ»· 

riibus  ampulaiis,  regnat  in  uobis  justitia  ipse  Do-  siiiif,  et  defendere  Dei  plebem,  et  copiosa  de  bosii- 

iiiinus  noster  Jesus  Christus,  qui  factus  est  nobis  biis spolia  reporlare.  Tamen  et  reliqua  para  populi, 

justitia  a Deo,  et  pax  et  redemptio.  Igitur  ex  prae-  quae  videtur  imbellis,  si  cum  quiete  resideat  in  cS' 

ceplo  Domini  a Gliis  Israel  adversum  Madianilas  siris,  si  in  silentio  agat,  et  non  recedat  a 

bella  confecta  sunt,  spolia  ex  ipsis  copiosa  referun-  sed  permaneat  in  lege  Dei,  pariem  spoliorum  etiam 

tiir,  auri  atque  argenti,  cmterorumque  mobilium  ipsa  percipiet.  Fiet  enim  mqua  porlio,  non  per  mi- 

pondus  immensum,  jumentorum,  caplivorumque  merum  quidem,  sed  quantum  datur  omni  populo 

numerus  plurimus.  Verum  quoniam  cuncta  baec  reliquo,  tantum  et  illis  duodecim  millibus,  quibos 

apud  Israclilas  immunda  ducuntur,  purificatio  sin-  vincentibus  capta  sunt  spolia.  Quis  haec  audiens,  lum 

gulis  quibusque  competens  adbibetur  : et  ea  qiii-  invitetur  ad  militiam  Dei  ? Quis  non  animetur  pch 

dcin,  quae  ex  metallis  constant,  ignis  purificat;  quae  gnare  pro  368  Ecclesia  et  resistere  adversu· 

vero  fragiliora  sunt  et  ignem  non  ferunt,  aqua  venialis  Inimicos,  eos  scilicet  qiit  vel  doginau 

piiriflcari  jubentur.  Fiunt  ergo  ex  omnibus  spoliis  Ecclesiae  oppugnare,  vel  voluptati  cl  luxuriae  ep^ 

aequales  duae  panes,  ut  una  sil  eorii  n qui  ad  bellum  ^ ram  dare  homines  docent  ? Qui  ergo  hos  expugnat, 

processerant,  et  alia  eorum  qui  in  castris  resede-  et  vel  in  so,  vel  in  proximis  suis  vilia  perimit,  hic 

ranl.  Jubeuliir  etiam  ex  iis  offerre  in  doiia  Dei : illi  accipiet  spolia  multa,  quinquagies  multiplicata  qna· 

quidem  qui  processerant  ad  bellum,  unum  caput  ex  cffileri.  lutanltim  namque  numeri  qii.aniitas  videior 

qiiingeulis  : illi  vero  qui  in  castris  manserant,  unum  augeri,  cum  sexcentis  millibus  duodecim  millia  cob- 

ex  qiiiiiqiiagiiila  : atque  omnium  simul  in  unum  renniliir.  Offerre  tamen  pars  iilraqiie  jubetor  Deo. 

collectus  numerus  refertur,  llxc  est  historiae  cun-  Et  illi  quidem  qiii  vicerunt,  unum  ex  quingentis : 

linentia.  qni  nutem  domi  resederunt,  unum  ex  qiiinquagind. 

4.  Sed  videamus  quid  in  iis  sensus  indicet  spiri-  Qii in geit torum  autem  et  quinquaginta  nomeine 

talis.  In  populo  Dei  sunt  quidam,  sicut  Apostolus  sanctum  esse  Scriptura  lestaliir.  Unde  ei  Salvator 

dicit  qui  militant  Deo : illi  sine  dubio,  qui  se  non  dicebat  in  Evnngeliis  **  ; c Homini  cuidam  furnera- 

obligaut  negotiis  saecularibus  : et  isti  sunt  qni  pro-  tori  erant  duo  debitores  : unus  ex  Ipsis  debellat 

cedunt  ad  bellum,  et  pugnant  adversus  gentes  ini-  denarios  quingentos,  et  alius  qtiiiH)iiaginia.  Koa 

micas,  ei  adversum  spiritales  nequitias  pro  reliquo  habentibus  illis  unde  redderent,  donavit  uirisqve.i 

populo,  et  pro  iis  qui  infirmiores  sunt,  sive  per  aeta·  Sed  et  septem  septimanae  monaila,  id  est  onoad- 

lem,  sive  per  sexum,  sive  per  propositum.  Pugnant  q dito,  Quinqiiagesiime  diem  faciunt,  quae  Pemecosies 

autem  isti  orationibus  et  jejuniis,  justitia  et  pietate,  festivitas  appellatur.  Similiter  et  septu.aginla  sept^ 

iiiansiietudine  et  castitate,  ciiuclisque  continentiae  in.anae,  addita  unius  decadis  perfeclioiie,  quingeiilo· 

virtutibus,  lanqiiain  armis  bellicis  communiti  : et  rum  numeni at  reddunt.  SeJ  qiianio  pl ures  sunt  se- 

ctim  regressi  fuerint  ad  castra  victores,  fruunlur  Ia-  pluagtnia  septiiname  quam  septem,  taiilo  praesUoiior 

boribus  eorum  etiam  imbelles,  ct  ii  qui  ad  pugnam  et  perfeciior  numerus  quingentorum  quam  quinqaa- 

vel  non  vocantur,  vel  exire  non  possunt.  Sciendum  gitita.  Inde  denique  cl  tn  parabola  Evangelii,  qna« 

tamen  est,  quod  omnia  qux  suniiiiuiir  cx  istis  gen-  supra  proposuimus  , Salvator  noster  prouuniiji, 

libus,  immunda  sunt ; et  omne  fortasse  quidquid  ex  quod  plus  diligat  ille,  cui  quingenti  quos  debebo 

lioc  sxculo  assmiiiiiir,  vel  pradio  capitur,  inimun-  denarii  donati  sunt,  quam  ille  cui  quinquaginta, 

dum  est,  el  purificatione  iiuliget;  et  quaedam  ex  5.  Denique  iu  praesenti  lectione,  Eieaxar  sacer- 
ipsisper  ignem  transitura  sunt,  aliis  autem  sulliciet  dos  non  scribitur  ad  omiietn  populum  locutu,  sed 

aqmc  purificatio.  Assumuntur  auieui  cx  pru.dio  etiam  ad  eos  tantum  (46),  qni  de  praelio  redeunl.  Ait 

homines  el  jumenta,  cum  captivantur  omnes  iiuel-  enim  : c El  dixit  Eleazar  sacerdos  ad  vim  vina· 

lectus  ad  obediendiim  Christo.  Ex  iis  enim  ipsis  quos  tis , qni  revertebantur  de  pnelio.  i Vides  ergo  qao- 

ceperim  118, offerimus  Deo.  Nisi  enim  pugnaverimus  D modo  ad  viros  virtutis  loquitur  sermo  Dei.  Viri  e«i« 
in  verbo  Dei,  iion  poterimus  captivare  intellectum  viruiiis  sunt,  qui  ad  bellum  procedunt.  Si  qnis  vero 

eorum  qui  diversa  a Christo  sentiunt, el  perducere  pugnare  iioii  vult,  nec  militare,  si  quis  non  vak  ha- 

eos  Ad  obedieiiiiani  Christi.  Pauci  sunt  tamen  qui  bere  certamen  studiorum  divinorum  el  absiineoib*, 

pugnare  possim,  et  praelia  ista  conficere  : de  sex-  hic  non  vult  implere  illud  quod  Apostolos  dicit 

centis  millibus  el  amplius  arinaloruin,  qui  videban-  c Qui  autem  in  agone  contendit,  ab  omiiibosoa&ti· 

tur  militare  Deo,  sola  duodecim  millia  eliguntur;  nens  est.  » Qui  ergo  non  contendit  in  agone,  ei  ab 

caeleri  relinquuntur  in  castris.  Intuere  mihi  nunc  po-  omnibus  non  est  continens,  neque  exerceri  vilt  in 

polum  Dei  (45),  qui  est  in  Ecclesia,  quanti  sunt  ex  verbo  Dei,  et  in  lege  Domini  medicari  die  nc  oocie. 

iis  qui  possint  pro  veritate  pugnare,  possint  resistere  liic  etiamsi  vir  dicatur,  vir  tamen  virtutis  nooppiest 

iis  qui  contradicunt,  qui  sciant  verbi  bella  tractare,  appellari.  Ai  vero  hic,  de.quQ  nunc  sermo  e>si  5cr:- 

**lTim.ii,4.  vii,  41,42.  Num.  xxxi,  21.  **lCor.  ix,  25. 

(45)  Codex  Sancti  Theodorici,  c intueri  nunc  11-  non  ad  omnes  viros  virtutis  qni  reverfebaniiir  adpo· 

bei  milii  popiiltiin.  » pnlum  locutus  est,  sed  ad  eos  tantum,  i eic. 

(46)  Codex  Sancti  Theodorici,  i Eleazar  sacerdos 


709 


IN  MIMEROS  H0M!L1A  XXV. 


770 


piune  diviDA,  qui  spolia  de  liostibns  refert,  vir  vir-  A cet  hisioriae  lestus.  Exierant  isti  pugnare  pro  fliiia 


lutis  appellatur  : hoc  est  enim  laudis  ejus  insigne, 
quod  Scriptura  dicit,  quia  locutus  est  Eteazar  sacer- 
dos ad  viros  virtutis,  qui  revertebantur  a pradio. 
Quis  nostrum  ita  paratiis  est,  ui  proceilat  ad  bellum 
et  contra  adversarios  dimicet,  ut  et  ipse  vir  possit 
appellari  virtutis  ? Sicut  amem  vita  continens,  ct 
abstinentiae  labor,  atque  agoniim  certamina,  faciunt 
unumquemque  virum  virtutis  appellari : iia  econ- 
trario  remissa  vita,  ac  negiigeiis,  et  ignava,  f:icit 
virum  ignavias  ap|»ellan.  Si  ergo  vis  appellari  vir 
virtutis,  indue  te  Cbrisium  Dominum,  qiii  esi  Dei 
vinus,  et  Dei  sapientia,  et  in  omnibus  adjunge  te 
Domino,  ita  ut  unus  cum  eo  spiritus  flas,  et  tunc 
vir  virtutis  elBcieris.  Tempus  igitur  belli  nobis  est 
id  hoc  mundo  , pugna  adversus  Madianilas  est , 
sive  adversum  vitia  earnis  nostrae,  sive  adver- 
simi  contrarias  potestates.  Spectat  nos  angelo- 
rum chorus,  virtutum  coelestium  pia  erga  nos  pen- 
det exspectatio,  quando  vel  quomodo  de  hoc  prxlio 
revertamur,  quid  unusquisque  nostrum  manubiarum 
reportet  : ct  intuentur  curiosius,  ac  sollicitius  per- 
stToiaiilur,  quis  nostrum  auri  liiuc  amplius  ferat, 
quis  etiam  argenti  illud  pondus  exhibeat,  quisve 
lapides  deferat  pretiosos.  Requirunt  etiam  si  quis 
ss  deferat  aut  ferrum,  aut  plumbum,  sed  et  vas  li- 
gneum si  forte  aliquis,  aut  ilctile,  aut  aliud  hujus- 
modi magnae  domus  usibus  necessarium,  c lii  ma- 
gna enim  domo  non  sunt  tantummodo  vasa  aurea 


Israel,  interfecerunt  Madianilas  ; interficientes  au- 
tem eos,  quantum  ad  Iiisioriic  ordinem  spectat 
ei  lilleram  legis,  placuerunt  Deo,  voluntatem  nam- 
que Dei  impleverunt;  tamen  hoc  ipso,  quod  inter- 
fecerunt adversarios,  immundi  dicutuiir  eifecti,  et 
propierea  dicitur  ad  eos  : t Et  lavabitis  vesti- 
menta vestra  die  septima,  ei  niuntii  eritis,  et  post 
haec  introibitis  in  casi  ra.  i Ergo  hi  qui  pugnant,  pro  eu 
369  ipso  qnod  contigerunt  hostes  immundos,  ct 
quod  ingressi  sunt  contra  eos,  et  habuerint  cum 
eis  certamen,  polluti  suiit.  Et  ego  ergo  etiauisii 
vincere  potuero  diabolum,  cihinisi  cogiiaiioiics 
immundas  et  malas,  quas  cordi  meo  sug5*erii,  vel 
repellere  venientes,  vel  ingressas  necare  intra  me, 
ne  ad  effectum  perveniant,  quivero,  et  si  calcard 
potuero  caput  draconis,  hoc  ipso  tamen  pollui  iite 
et  inquinari  necesse  esi,  quod  eum  qiii  pollutus  ct 
inquinatus  est,  contigi;  et  cro  quidem  Deatus,quod 
eum  superare  potui,  immundus  tamen  sum  et  pol* 
lutus,  qui  polluiuin  contigi,  et  ob  hoc  purificatione 
egeo.  Idcirco  nimirum  et  Scriptura  dicit  : ^ quis 
c nemo  mundus  a sorde,  i Omnes  ergo  purifica^ 
tione  indigemus,  imo  purificationibus.  Multae  enim 
et  diversae  nos  manent  purificationes.  Sed  mystica 
hacc  sunt  et  ineffabilia.  Quis  enim  nobis  enarrare 
poterit,  qux  sint  purificationes,  qote  parentur 
Paulo,  vel  Petro  (49),  vel  aliis  horum  similibus, 
qui  lanium  pugnaverunt,  tot  gentes  barbaras  delc- 


3l  argentea,  sedet  lignea  ct  fictilia  i Requiritur  G tot  hostes  prostraverufil,  tanta  spolia,  lol 


;rgo  ditigenler  cum  abierimus  iituc,  quid  uniisquis- 
pie  nostrum  deferat,  et  secundum  ea  qiise  detulerit, 
iecuiidum  quod  labor  ejus  pro  contemplatione  ex- 
ivinruiii  probatur,  etiam  mansionis  (47)  ei  meritum 
leputabiiur.  Probantur  tamen  omnia  hsp.c  : qnx  per 
^iiem  , qusc  per  aquam  : c Uniuscujusque  enim 
pus  quale  sit,  ignis  probabit  > 

6.  Propierea  ergo  ait  : c Haec  csl  justificatio 
>gis,  quam  consliluil  Dominus  Moysi : prxier  aurum, 
i argentum,  et  aeramentum,  et  rernitn,el  plumbum, 
tsiannum,  et  omnis  res  qux  transit  per  ignem,  tra- 
ucite  per  ignem  et  inundabitur.  Sed  et  iii  aqua  pu- 
ficationis  piiriflcabuntur.  Omnia  quxcunqiie  non 
anscuiit  per  ignem,  iransibunl  per  aquam,  et  la- 


Iriumphos  ceperui>%  qui  cruentis  manibus  de  exde 
hostium  redeunt,  quonim  pes  tinctus  est  in  san- 
guine, et  manus  suas  laverunt  in  sanguine  pecca- 
torum ? Interfecerunt  quippe  in  matutinis  omnes 
peccatores  lerrx,  et  imaginem  eorum  extermina- 
verunt de  civitate  Domini.  Vicerunt  quippe  et  pere- 
merunt diversas  dxmonuni  gentes.  Nisi  enim  vi- 
cissent eas,  non  potuissent  capere  ex  eis  captivos, 
•innem  liiinc  credentium  numerum,  et  perducere 
eos  ab  obedientiam  Christi,  et  subdere  eos  jugo 
ejus  suavi,  et  imponere  eis  onus  ejus  leve.  Quis 
ergo  ita  beatus  est,  qui  succedat  eis  in  bis  prxiiis, 
el  interficiat  omnes  Madianilas,  ct  justificetur  ex 
sanguine  eorum  7 Sanguinem  cniro  dxmonum  fun- 


ibiiis  vesiiinenia  vestra  die  septima,  el  mundi  eri-  H dere  dicitur,  qui  eripit  eos  quibus  illi  dominantur. 


5,  el  post  hxc  introibitis  in  castra.  > Yldes  qiio- 
lodo  puriGcaiione  indiget  omnis,  qui  exierit  de 
*xlio  vitae  hujus.  Quod  si  ita  est  (48),  ut  aliquid 
ideam  dicere  secundum  Scripiurx  divinx  auctori - 
lem,  omnis  qui  exierit  de  bnc  vita,  non  potest 
se  maiidoe.  Considera  cniin  dUigenier  quid  indi- 
" 1 Tim.  II,  20.  *·  l Cor.  iii,  13.  Num.  xxxi,  21,  22, 25,  24 


Lavabitur  autem  hoc  sanguine,  el  purificabitur  in 
regno  Dei,  ni  purificatus  et  mundus  effectus  possit 
ingredi  sanctam  civitatem  Dei,  aperiente  sibi 
ostium  Christo  Jesu  Domino  nostro,  imo  qui  est 
ostium  civitatis  ipsius  Dei : cui  est  gloria  et  imperium 
in  sxcula  sxculorum.  Ainen. 


ibid.  24.  **  Job.  xiv,  4. 


(47)  Codex  S.  Tlieodorici,  i secundum  laborem 
liiisciijusque  pro  contempla  tione  exuviarum  el  la· 
ir  probabiiar  clUni  mansionis.  i 
liH)  Mss.j  « si  ita  est.  » Libb.  editi,  t si  aliquid 

(49)  Qute  parentur  Paulo  vel  Petro.  Sic  interdum 
‘igeties  Paulum  nominat  ante  Petrum,  ut  boniiJ. 


2 frt  JudiceSf  2 in  Euchiel.  Ita  etiam  auctor  Con· 
siit,  apottol,  lib.  viii.  cap.  33  ;Euseb.  hhtor.  lih.  vii, 
cap.  18  ; Gregor.  Nazlarizen.  orat.  16,  sub  (Ineiii ; 
Chrysostomiis  libr.  De  virginitate,  cap.  82,etserir· 
De  mansuetudine,  et  alii,  sed  absque  uHo  primaiLi 
Petri  prxjiidicio. 


771  ORIGENIS  η 

HOMILIA  XXVI·  A possunt,  ab  hostium  tueantur  insidiis·  Terlio  da- 

Di  summa  numeri  filiorum  hraeL  ciriiiae  eos,  exemploque  vitas  et  comiDOiiUioiisis 

I·  Differentias  esse  profectuum  el  meritorum  in  sedulitate  inimientes  : si  tamen  non  desit  eis  ite. 

populo  fidelium,  si  quis  diligentius  intendat  le·  Sive  enim  bellatores,  sive  imbelles,  impossibile  m 

ctioni,  multis  In  locis  divinis  in  voluminibus  depre-  salvari  sine  fide.  Inter  370  tamen  bellato- 

hendet.  Non  minus  autem  haec,  et  ex  praesenii  le-  res,  eos  duntaxai  qui  nniitani  Deo,  considera  aliss 

ctione  colligimus  de  eo  quod  scriptum  esi^^ : c Et  Ita  esse  paratos  et  expeditos  ut  nuitis  se  impiiceat 

accesserunt  ad  Moysen  omnes  qui  constituti  erant  omnino  negotiis  saecularibus,  ut  placere  possim  ei, 

principes  per  tribus  in  exercitu,  tribuni  ct  ceniii-  cui  sc  probaverunt  sed  in  lege  Dei  medilari  dic 

riones,  et  dixerunt  ad  Moysen  : Nos  pueri  tui  coi  ac  nocte.  Isti  ergo  qui  hujusmodi  soiil,  saanu 
legimus  summam  virorum  bellatorum  nostrorum,  bellatorum  appellantur.  Denique  non  est  dictum  «le 
ct  non  dissensit  ex  nobis  quisquam,  el  obtulimus  communi  numero  bellatorum,  quia  nemo  io  eis 

munus  Domino,  unusquisque  vir  quodciinqiie  in-  dissensit,  sed  de  iis  dictum  est,  qui  siimaia  bella- 

venit  vas  aureum,  torquem,  aut  viriolam  (.ίΟ),  aut  torum  nominati  sunt.  In  istis  enim  qui  tales  sani, 

anniiluni,  aiil  dextrale,  aut  catenulam,  ad  propi-  nulla  dissensio,  iinlla  discordia.  Ipsi  enim  snntisli, 

liandum  pro  nobis  coram  Domino·  i Loquuntur  " de  quibus  dictum  est  : c Erat  autem  credenlira 
ergo  ad  Moysem  electi  principes,  qui  constituti  sunt  cor  ct  anima  una,  nec  quisquam  eorum  aliquid  pra- 

super  exercitum,  el  pro  bene  gestis  rebus  munera  prium  dicebat,  sed  er:inl  iliis  omnia  communia.  i 

offerunt  Deo,  dicentes  : Nos  pueri  iui  sumus,  qui  Isii  sunt  ergo  summa  bellaloruiii,  in  quibus  aemo 

accepimus  summam  bellatorum  filiorum  Israel.  Di-  dissensit·  Isti  sunt  qui  auri  plurimum  pugnando 

cum  autem  summam  bellatorum  illorum  duodecim  ceperunt,  et  omne  aurum  atque  omne  omaawa- 

inillia  virorum,  qui  electi  siiiil  ex  omnibus  tribubus  tum,  sive  capitis,  sive  bracbioniin,  sive  etiam  digi* 

Israel,  ut  confligerent  adversus  Madiaiiitas·  Sunt  torum,  id  est  quidquid  in  inielleClibus,  quidqaiil 

ergo  in  populo  Dei  bellatores  mulli,  sunt  el  imbel-  in  operibus  habent,  Deo  offerunt.  Sciuni  enimqau 

les  plurimi  : et  rursus  inter  bellatores  sunt  qui-  munera  ejus  data  ejus  sunt,  el  ideo  non  dissentit 

daro,  qui  appellantur  summa  bellatorum,  eminen-  in  cis  nec  unus.  Nec  enim  possunt  munera  offem 

tiores  sine  dubio  iis  qui  bellatores  dicuntur,  sicut  Deo,  positi  in  dissensione.  Istos  puto  case  secaa- 

et  emineniiores  sunt  ab  imbellibus  bellatores.  'Et  dum  Evangelium,  qui  praecepliiiD  illud  diligeour 

rursus  sunt  aliqui  celsiores  ab  iis,  qui  summa  bel-  observant,  quod  mandat  Dominus  el  Salvator 

latorum  dicti  sum  : ii  scilicet  qui  constituti  siint  ^ c Si  autem  offers  munus  tuum  ad  altare,  el  reaM- 
super  eos  principes,  et  prxiati  singulis  quibusque  moratus  fueris  quia  frater  tuus  babeat  aliquid  ad- 

millibus  electorum.  Est  ergo  multa  diversitas  in  eo  versum  te,  relinque  ibi  munus  tuum  ad  altare,  et 

ordine,  qni  bellatores  appellantur.  Sed  ct  inter  ip-  vade  prius  reconciliari  fratri  tuo,  el  lunc  venie» 

EOS  imbelles  est  nihilominus  aliqua  diflercniia.  offeres  munus  tuum,  i quo  scilicet  levent  (5f) 

Nec  ipsi  enim  aequaliter  et  uno  ordine  omnes  ap-  manus  suas  ad  Deum  sine  ira  et  dissensione·  Isti 

pellantur  imbelles.  Quidam  enim  ita  imbelles  sunt,  sunt  ergo  qui  dicunt  f Collegimus  summam  vi- 
ni nunquam  possint  fieri  bellatores,  ui  est  senilis  rorum  bellatorum  nostrorum,  el  non  dissensit  ex 

aetas,  et  omnis  femineus  sexus,  sed  ct  conditio  nobis  quisqiiam  , el  obtulimus  munus  Domino,  i 

servilis.  Puerilis  vero  aetas  ita  imbellis  est,  ut  spem  Discenda  igitur  nobis  magnopere  est  cousoiianux 

gerat  aliquando  fieri  bellatrix,  scilicet  cum  occur-  disciplina  (53)  : quia  lanquam  in  musicis,  si  lia/* 

rerit  (51)  in  virum  perfectum,  in  mensuram  aetatis,  monia  diordaruni  fuerit  consonanter  aptata,  so- 

luncnoii  solum  bellatores  fieri  ex  pueris,  sed  el  in  num  suavem  modulati  carminis  reddit ; st  vero  sit 

summam  bellatorum  venire  se  sperant,  et  esse  electi,  aliqua  in  fidibus  dissonaiiiia,  ingraiissimus  sonus 

et  in  duodecim  millibus  munerari,  vel  etiam  prae-  redditur,  et  carminis  dulcedo  corrumpitur;  iia  et 

ferri,  el  esse  principes  electorum·  D ii  qni  Deo  ntililanl,  si  dissensiones  el  discordias  inter 

2.  Considera  nunc  praeseiit,is  saeculi  statum,  el  se  habeant, ' ingrata  erunt  omnia, et  nihil  accepui· 

vide  omnia  bellis  repleta,  omiiemque  humanam  vi-  Deo  videbitur,  etiamsi  multa  bella  conficiant, etiamsi 

tam  invisibilibus  pra*liis  ei  iinpiignnl»oiiibiis  dae·  spolia  mula  defer  aut,  et  mulla  munera  offerant  Deo. 

roonum  perurgeri : in  populo  vero  Dei  esse  qiiO:>-  Dicetur  enim  ad  eos  : Depone  munus  liiiini  ad  ai- 

dam  ita  robustos  fide  armaiosque  virtutibus,  ut  lare,  et  vade  prius  reconciliari  fratri  luo,  ul  possis 

adversum  hujusmodi  hostes  quotidie  bella  coufi  · et  lii  inter  eos  qui  summa  sunt  virorum  bellatoma 

ciaiii,  et  seinper  in  procinctu  positi  non  solum  se-  numerari,  et  dicere,  quia  non  dissensit  ex  nobis 

iiieiipsos,  sed  caeleros  qui  vel  per  sexum,  vel  per  qiiisqii.niii.  Ego  etiam  amplius  aliquid  d:co.  Nisi 

aotatem,  vel  per  servitutis  condi lioiiein  pugnare  noii  talis  fueris,  ul  in  nullo  dissentias  a mamlaiis  Dei, 

Nnm.  XXXI,  48, 49, 50.  M II  Tim.  ii,  4.  *·  Act.  iv,  32.  Mallii,  v,  23,  24.  *«Niim.  xxxt,  19. 50. 

(50)  Pro  c viriolam,  » codox  S.  Theodorici  ha-  (52)  Mss.  t levent,  i Libli.  editi,  c levei.  i 

bci,  € armillam,  i (53)  Mss.  c consonantis  disciplina.  » Libb.  ed^li, 

(51)  Mss.  4 occurrerit,  i Libb.  edili,  c occur-  c consoiiantia  discipltos·  i 
rit.  I 


IN  NUMEROS  HOMILIA  XIYI. 


774 


775 


nec  in  aliquo  discrepes  ab  etangelicis  praeceptis,  A 
non  poieris  hostem  vincere  (54),  non  poteris  supe- 
rare inimicum.  In  eo  enim  ipso  jam  victus  es  in 
quo  dissentis  : et  per  hoc  ipsum  superaris  a dia- 
bolo, in  quo  discordas  a Deo.  Si  autem  vis  vincere 
inimicum,  et  esse  summa  bellatorum,  adhaere  Deo, 
et  concorda  cum  ipso,  sicut  ille  qui  dicebat  : 
c Quis  nos  separabit  a charilate  Dei?  Tribulatio, 
au  angustia,  an  fames,  an  miditas,  an  periculum, 
an  gladius?  i Et  iterum^*:  i Neque  vita,  neque 
mors,  neque  instantia,  neque  futura,  neque  altitu- 
do, iieque  profundum,  neque  creatura  alia  poterit 
nos  separare  a charilate  Dei,  quse  est  Iu  Christo 
Jesn  Domino  nostro,  i Isie  talis  potest  vincere  Ma- 
dianilas,  ei  iiiterlicere  omnes  peccatores  terrae,  et 
perdere  omnem  Iinagiiiem  eorum  de  civitate  Do-  ^ 
mini.  Et  ego  ergo  debeo  de  meipso,  et  de  terra 
carnis  mem  perdere  peccatores,  et  interiicere  for- 
nicationem , immunditiam,  passionem , concupi- 
scentiam malam,  et  avaritiam.  Isti  enim  sunt  pec- 
satores  terrae  meae,  quos  tunc  demum  exterminare 
}otero  ei  inlerOcere,  si  non  dissentiam  a manda- 
is  Dj)iniiii  : et  tunc  vere  dignus  ero,  qui  offeram 
)eo  munera,  c Omne  vas  aureum,  torquem,  i in- 
fuit c aut  viriolam  (55),  aut  annuluin,  aiii  dex- 
rale,  aut  catenulam.  » Torquis  ornamentum  sa- 
deiitiae  est.  In  Proverbiis  enim  de  sapientia  did- 
ar quod  qui  acquisierit  eam,  torquem  auream 
onal  circa  collum  suum.  Viriola  et  annulus,  orna- 
lenia  sunt  manuum,  in  quibus  operum  signantur  q 
idicia.  Similiter  et  dextrale.  Catenulae  vero  verbi 
L doctrinae  connexiones  declarant.  i Ad  propiiian- 
iim,  » inquit**,  c Deum  pro  nobis.  > Si  dicamus 
'Opter  aurum  Deum  propitium  fleri  hominibus, 
de  quam  absurdum,  imo  quam  impium  judicetur, 
oc  enim  eltam  in  viro  bono  notabile  dociliir,  si 
xepio  auro  ab  inferioribus  placetur.  Quanto  ergo 
agis  haec  de  Deo  sentire  non  convenit  ? Unde 
Ito  expositionis  hujus  ecclesiasticae  (56)  magis 
nsure  rationem,  quae  per  auri  species  indicari 
^cei  animi  virtutes,  et  bonorum  operum  gesta, 
ae  sola  offerri  Deo  ab  hominibus  dignum  est,  et 
o quibus  solis  propitium  fleri  Deum  hominibus 
cet.  € £t  accepit , inquit  **,  Moyses  ei  Eieazar 
:erdos  aurum  ab  omnibus  tribunis  et  centurio-  ]) 
)us,  et  intulit  illud  in  tabernaculum  testimonii, 
iiuoriale  ffliis  Israel  coram  Domino. » Vides  quia 
£ dicuntur,  non  ad  conspectum  visibilem,  sed 
mentis  memoriam  referuntur.  Beatus  enim 
ille  qui  recordatur  se  boni  aliquid  operis 
sse  ceram  Domino,  et  obtulisse  munera  bene- 
cila  Deo , animi  virtutes  ct  ornamenta  pie- 
is. 

• Roro.  VIII,  55.  **ibid.,  58,  59.  **  Nuin.  xxxi, 
oAii.  V,  45.  ··  Luc.  XVI,  49.  **  Num.  xxxii. 

54)  Non  poteris  hostem  vincere.  Haec  in  libris  an- 
editis  omissa,  suppleiiiur  e mss. 

Codex  Sancti  Theodorici,  t armiHain  i pro 
iriolani·  » i^aulo  post  etiam  habet,  c armilla  ct 


5.  Post  haec  sequitur  historia  de  bapredilalo 
Uuben , et  Gad  , et  dimidiae  tribus  Manasse  . 
de  qua  proponentes  aliqua  disserere,  volumus 
371  prius  auditorum  diligentiam  commonere,  et 
animos  eorum  ad  coniemplaiionem-spiritalis  intel· 
ligentiae  suscitare.  Omnia  quae  dicuntur  non  solum 
ex  ipso  qui  dicitur  sermone  pensanda  sunt,  sed  et 
persona  dicentis  magnopere  ronsideranda  est.  Verbi 
gratia  : si  puer  est  qui  loqiiiiur,  animos  nostros  ad 
auditum  eloquii  puerilis  aplamus,  nec  plus  aliquid 
in  iis  quae  dicuntur,  nisi  inquantum  sentire  puer 
potuit,  exspectamus.  Si  vero  qui  loquitur  vir  esi, 
continuo  contemplamur,  si  viro  digna  sunt  quas 
dicuntur.  Ei  rursus  si  vir  ille  eruditus  sit  qui  dicit, 
pro  eruditionis  ejus  intuitu  etiam  dicta  pensamus. 
Si  vero  vir  quidem  ille  est,  imperitus  tamen  et  idio- 
tes,  aliter  quae  dicuntur  accipimus·  Sic  item  si  sil 
senior  qui  loquitur,  et  multae  ac  probatae  peritiae, 
uipoie  qui  in  eruditionibus  consenuerit,  longe  ma- 
jor in  eo  dictorum  habebitur  exspectatio.  Cur  au- 
tem ista  praemiserimus,  historia in  haerediiatis  Ruben 
et  Gad  et  dimidiae  Iribus  Manasse  exponere  volen- 
tes, ausculta.  Qui  haec  gesta  narrat  quae  legimus, 
neqiie  puer  est,  qualem  supra  descripsimus,  neque 
vir  talis  aliquis,  neque  senior,  nec  omnino  aliquis 
homo  est : ei  ut  amplius  aliquid  dicam,  nec  ange- 
lorum aliquis,  aut  viriutuin  coelestium  est,  sed  sicut 
traditio  majorum  tenet.  Spiritus  sanctus  hxc  nar- 
rat. Unde  enim  poterat  Moyses,  vel  quae  ab  origine 
mundi  gesta  sunt,  vel  qux  in  flue  ejus  erant  gereii· 
da  narrare,  nisi  per  inspirationem  Spiritus  Dei? 
Unde  potuisset  prophetare  de  Ciirisio,  nisi  loquente 
Spiritu  sancto?  Sic  enim  ei  ipse  Christus  ei  teslimo- 
Dium  reddit,  et  dicit  **  ; i Si  crederetis  Moysi, 
crederetis  utique  et  mihi.  De  me  enim  ilie  scri- 
psit. Si  autem  illius  litteris  non  creditis,  quomodo 
meis  verbis  credetis  ?>Constatergo  ea  per  Spiritum 
sanctuiii  dicta,  et  ideo  conveniens  videtur  hxc  se- 
cundum dignitatem,  iino  potius  secundum  majesta- 
tem loqiienlis  iiilelligi.  Sed  et  illud  hoc  in  loco  me- 
morare aptissimum  duco,  quod  Abrabam  cnm  audi- 
ret illum  divitem  positum  in  tormentis  rogare  se 
ut  di  mi  Iteretur,  ei  veniens  moneret  fratres  suos  pie 
vivere,  ne  et  ipsi  in  locum  illum  descenderent  tor- 
mentorum, respondit  ei  **,  quia  c habent  Moysem  et 
prophetas,  audiant  illos.  » Non  utique  homines  ali- 
quos dicebat  in  corpore  positos  Moysem  et  prophe- 
tas : sed  hxc  qux  per  Moysem  Spiritu  Dei  dictante 
scripla  sunt,  Moysem  ea  iioiuinavil.  Dicat  ergo  ali- 
quis: Cum  hxc  ita  scripta  sini,  si  Abrabam  me  ad 
Moysis  dicta  transmiltai,  ui  legens  ea  possim  illum 
locum  evadere  tormentorum,  quid  me  juvabit  ad 
effugiendam  gehennam,  si  legam  **  quomodo  filii 

50.  ··  Prov.  1,9.  ·*  Num.  xxxi,  50.  **ihid.,  54. 

annulus  ornamenta  sunt  mamnim.  > ^ ^ 

(56)  Exposifiottis  hujus  ecclesiasticae.  Expositio- 
nem ecclesiasticam  appellat,  iiiyslicam  et  inoralemf 
et  opponit  4udaicx. 


775  OIUG£NIS  η 

Riiben,  el  fllii  Gad,  el  dimidia  Iribus  Manasse,  lue-  Λ revelare  dlgnciur : sunt  enim  in  bis  repromissioa·· 
redilaiem  capiunt  a Moyse  trans  Jordanem,  quia  mysteria,  quae  repromisit  diligentibus  se  : « bi 

erant  illis  pecora  multa  prae  caeleris  tribubus,  el  s:  iainus  el  nos,  quae  a Deo  donata  sunt  nobis  » 

quia  dicit  ad  eos  Moyses  : Videte  ne  cxacerbeiis  Sed  et  vos  juvate  nos  iii  372  orationibus,  eiditi- 

Deiiin,  sicut  et  illi  decem  qui  missi  sunt  cum  Jesu  genier  intendite,  non  tam  nobis  dicentibus,  quae 

et  Galeb  explorare  terram,  el  dicebant,  quia  terra  Domino  illuminanti  eos,  quos  illuminatione  sua  di- 
tatis el  latis  est,  et  non  possumus  eam  capere.  Et  gitos  invenerit.  Quorum  comemplatioiie  etiam  oebi» 

quia  ad  liaec  responderunt  filii  Rubeii,  el  caeicri  cum  dare  dignetur  verbum  in  adapertionem  oris  nostri, 

ipsis:  Da  nobis  terram  liniic,  ci  hxredilalem  ejus.  Sed  age  jam  si  corda  erexistis  ad  Dooiinoiu,  d 

el  non  quaeremus  jam  intra  Jordanem  haprediialis  verbi  ejus  sancti  illustrationem  petiistis,  ad  per· 

terram  cum  fratribus  nostris : sed  liic  relinquemus  scrutandum  sensum  eorum  quae  Tidentur  Uier«, 

jumeuia  nostra,  cl  sarcinas  nostras,  el  mulieres  veniamus. 

nostras,  et  infantes  nostros,  viri  autem  nostri  ibunt  4.  Exeundi  de  iEgyplo  figuram  duobus  modis  ac- 
pariler  et  transibunt  Jordanem.  El  quia  post  haec  cipi,  a prioribus  nosu  is  el  a nobis  saepe  jam  dicton 

Moyses  commendat  eo.s  Jesu  filio  Nave,  et  Eleazaro  est.  Nam  el  cum  quis  de  errorum  tenebris  ad  agai- 

sacerdoti  filio  Aaron,  sub  ea  tamen  condiiione,  ut  ^ lionis  lumen  adducitur,  et  de  terrena  conversaliou 

transeant  cum  filiis  Israel,  et  pugnent  cum  eis  ad-  ad  spiritualia  instituta  convertitur,  de  iEgypla  di- 
versus liostcs  qui  erant  trans  Jordanem,  donec  libe-  detur  exisse  el  venisse  ad  solltuJiiiein  : ad  iiluji 

reiiir  ab  eis  terra,  el  luiic  accipiant  terram  quam  videlicet  vius  statum,  in  quo  per  silentium  eiqute* 

poposcerunt,  regis  Scon  ei  regis  Og  : aique  ipsis  lem  exerceatur  divinis  legibu.«,  el  eloquiis  cmlesti· 

solis  per  Moysem  detur  lixredilas  extra  Jordanem,  bus  imbuatur : per  qux  iiisiituius  el  direclcs,  esa 

celeris  autem  omuibus  per  Jemm  intra  Jordanem.  Jordanem  transierit,  properet  usque  ad  terram  re- 

Dtcel  ergo  aliquis  : Quui  ista  prosunt  ad  hoc  quod  promissionis,  id  esi  per  gratiam  baplisoii,  osqu 

dixit  Abraham**  : * llabonl  Moysem  et  proplieias,  ad  evaiigelica  iiisliliila  perveniat.  Sed  et  illam  fign- 

audiant  illos ; » quo  scilicet  baec  legentes  el  audien-  ram  esse  diximus  exeundi  de  AEgjpio,  com  relipqeii 

les,  !fi  locum  illum  non  deveniant  tormentorum?  anima  mundi  hujus  tenebras,  ac  naturs  corpona 

ilaec  autem  diximus,  excitantes  animos  audientium,  caecitatem,  el  transfertur  ad  aliud  sacculum  : qaoJ 

ut  vigilantius  iis  qux  leguntur  vel  dicuntur  inleu-  vel  sinus  Abrahae  (58),  ut  in  Lazaro,  vel  paradises, 

dant,  et  in  Musei  lilteris  remoto 'litterae  vclainiiic  ut  iu  latrone  qui  de  cruce  credidit,  indicatur; vU 

ita  inielligant  qux  scripta  sunt;  ut  singulis  quibus-  q etiam  si  qua  novit  Deus  esse  alia  loca,  vel  aliu 

que  ea  dici  inveniant,  quae  si  inielligaiUur  et  ob-  mansiones,  per  quae  transiens  anima  Deo  credesi. 

serventur,  possint  auditores  non  ad  illum  locum  et  perveniens  usque  ad  flumen  illud  quod  betificit 

lorinenli  deduci,  quo  dives  ille,  qui  audire  lixc  qux  civitatem  Dei,  intra  ipsum  sortem  promissxpairibes 

in  secreto  sunt  scripta,  contempsit,  abJuclusesl  : bxrcditalis  accipiat.  Igitur  cum  duplici,  ui  uicaio- 

sed  in  sinum  eant  Abrahain,  ubi  Lazarus  requic-  ravimus,  modo  egressus  designetur  ex  iEgypio,  et 

scii.  Oremus  ergo  Dominum,  ut  auferatur  velamen  transitus  ad  deserlum,  atque  inde  ingressas  aJ 

a cordibus  nostris  de  leciione  Veleris  Testamenti,  sanctae  terrae  hxredi talem,  videamus  nunc  qoiJ 

nl  ea  qiix  abscondita  sunt  et  occulta  in  Mosci  liltc-  sibi  velit  lluben  el  Gad,  ct  dimidia  tribus  Mauasae. 

ris,  videre  possimus,  secundum  prophetae  commo-  lixredilas  qux  per  Moysem  traditur,  el  extra  Jvf* 

tiiltoneni  dicentis**:  c Et  nisi  audieritis  occulte (57),  danem  decernitur,  in  duo<iecim  tribubus  filionria 

plorabit  anima  vestra.  » El  quidem  quod  haec  my-  Israel,  occultis  quibusdam  el  mysticis  rationibus 

siica  sint  el  divinum  aliquem  sensum  contineant,  totius  humani  generis  figuram  complectitur,  vrl 

puto  quod  ex  iis  quae  superius  asserta  sunt,  nullus  omnium  certe  hominum  qui  ad  agnitionem  Dei 

possit  ambigere,  quamvis  sit  ille  Judaicis  fabulis  in-  veiienint.  Horum  ergo  pars  aliqua  extra  Jordanes 

satiabiliter  deditus  : tamen  sicut  hoc  neminem  ne-  D hacrcdiiatem  consequitur  per  Moysem,  pars  vero 

gare  puto,  ila  qiue  sint  iila  quae  ex  Istis  narrationi-  trans  Jordanem,  el  baereditalem  suscipit  in  terra 

bus  indicentur,  ei  quae  rerum  factes  sub  hoc  vela-  repromissionis  per  Jestim.  Et  illi  qiiiUem,  quibus 

mine  contegatur,  ad  liquidum  scire,  ipsius  puto  extra  Jordanem  lixrcdilas  decernitur,  primitivi 

esse  sancti  Spiritus  qui  bxc  inscribi  inspiravit : et  gimt : licet  minus  nobiles,  licet  non  iiiculpaii,  pri- 

Domini  nostri  Jesu  Christi,  qui  de  Moyse  dicebat  ** : milivi  tamen  sunt.  Ruben  enim  est  primugeuitas 

€ De  me  enim  ille  scripsit ; 1 et  oninipoienlis  Det,  Jacob  : licet  contaminaverit  ihorum  patris,  prims- 

Gtijiis  consilium  antiquiiin  humano  generi  non  uii-  genitus  tamen  esi.  Sed  et  Gad,  licet  ex  ancilla,  la- 

dum,  sed  velatum  litteris  indicatur.  Nos  autem  orc-  mcii  et  ipse  primogenitus  est.  Manasse  quoque,  cs- 

iiittS  ex  corde  Verbum  Dei,  qui  est  unigenitus  ejus,  jus  dimidia  tribus  extra  Jordanem  consequitnr,  et 

el  qui  revelat  Patrem  quibus  vult,  ut  et  nobis  li;cc  ipse  licet  de  iEgypiia  natus,  primogenitas  lameii 

**  Lue.  XVI,  29.  *·  Jerem.  xiii,  17.  Joan.  v,45.  I Cor.  u,  12. 

(57)  Codex  Sancti  Theodorici,  4 occulin.  1 poenis  el  prxniiis  opinatus  sit  Origmies,  docte  ape- 

(58)  Quod  vel  sinus  Abrahte^  eic.  Vide  Origenia-  lil  durissimus  Uuetius· 

•torum  libwiM,  quxsiior.eai  undecimaiu,  ubi  quid  de 


777  IN  NUMEROS  HOMILIA  XXVI.  77ί 

est.  Omnes  ergo  Uli  primogeniti  sum,  et  ideoprio-  A sibile  non  ab  initio  coelum  dicturo  est,  sed  prius 
rem  populum  designant,  qui  non  per  Jesiim  Domi-  firtnameiiiuro,  postellam  coeli  vocabulo  nuncupatum 

nmn  nostrum,  sed  per  Moysen  eitra  Jordanem  sor-  est.  In  principio  tamen  creatur»  coelum  et  ternun 

lem  hseredltaiis  accipiunt.  Considera  autem  diligen-  fecisse  dicitur  Deus,  et  postea  arid.*im,  el  postea  iir- 

tiiis  etiam  causam,  qua  priores  et  extra  Jordanem,  momentum·  Vis  autem  scire  quia  aliud  sil  in  ScrU 

et  sequestrati  a cmieris,  consequuntur  hsreditatein.  ptiiris  arida,  aliud  terra  ? audi  Aggmum  pfopbeiam 

4 Jumenta,  inquiunt  **,  et  pecora  multa  sunt  nobis.  i dicentem  : * Adhuc  semel,et  ego  movebo  coelum 

Haec  ergo  causa  est,  quia  prior  populus  ad  bmredl·  et  terram,  et  mare,  et  aridam. » Vides  quomodo 

talem  illius  terr»,  qii»  lacte  fluit,  qu»  meile  abun-  propheta  aliud  ponit  terram  et  aliud  aridam·  Sed 

dat,  qu»  favus  mellis  est  pr»omtii  terra,  non  potuit  et  in  multis  Scriptiir»  locis  invenimus  terram  lau- 
pervenire,  nec  Verbum  comem  facium  potuit  agno-  dabilem  nominari;  aridam  vero  non  facile  legimus 
scere,  quia  inulta  jumenta  habebant  et  multa  po>  laudabilem  poni.  Nam  et  Adaro  in  liunc  loeuiii 
cora.  Animalis  ergo  homo  non  potuit  percipere  qu»  quasi  culpabilis  post  peccatum  detruditur,  qui  ari- 
sunt  Spiritus  Dei  nec spiritaiiter dijudicare;  quia  da  nominatus  est.  Antea  enim  non  fuit  io  arida, 
4 homo  tn  honore  cum  esset,  non  intellexit,  sed  in  terra.  Paradisus  namque  non  est  in  arid», 
coinparaius  est  jumentis  insipientibus,  ei  siiqjlis  “ ®®d  in  terra.  Sed  et  mansuetis  quod  repromittit  Do- 
faclus  est  iis  ·',  » pro  quibus  b»reditatem  suam  mintis  in  Evangeilo,  non  est  arida,  sed  terra, 

extra  Jordanis  fluenta  percepit,  et  a terra  se  sancta  «Beati  enim,  inquit  «*,  mansueti,  quoniam  ipsi 

fecit  alienum.  Ille  ergo  populus  accepit  bmredltatem  b®rediUbunl  terram.  · Et  iterum  in  Evaiigelio 

per  Moysen,  accepit  terram  duorum  regum  tantum-  semen  quod  dat  fructum  centesimum  sexagesimum 
modo.  Non  enim  amplius  potuit  Moyses  interficere  tricesimum,  terra  dicitur  esse,  non  arida.  £t 
nisi  duos  regesi  quorum  tCrraro  divideret  populis^  q®*·  profectus  quidam  sit  ab  arida  ad  terram 

mulla  animalia  miiliaqiie  pecora  habentibus.  Illis  veniendi,  sicut  et  profectus  quidam  foii,  ut  b»c 
vero  qui  Jordanem  transeunt,  Jesiis  dividit  terram,  srida  terra  vocaretur.  Omnes  enim  nos,  donec  in- 
quamvis  habeant  etiam  ipsi  animalia,  habeant  peeo-  fructuosi  sumus,  et  nullum  justiti»  froctuin,  nui* 
ra,  non  tamen  tanta,  qu»  eos  excludant,  ne  Jorda-  pudiclli»,  nullum  pietatis  afferimus , arida 

nem  transeant,  sed  cum  ipsis  et  mulieribus,  ei  cum  eamus.  Si  autem  nosmetipsos  coeperimus  excolens 
infantibus  euis  conienduni  transire  Jordanem,  et  ad  virtutum  frugem  desides  animos  susciian  , 

patrum  pervenire  promissa.  Illi  autem  propter  pe-  efficimur  cx  arida,  qu»  verbi  Del  susceptu 

Gora  ct  jumenta,  et  mulieres  suas,  et  infantes,  non  C eeinine  l»ta  fruge  multiplicet . Est  ergo  qusdam 
potuerunt  transire  Jordanem,  nec  ad  fidem  Christi,  iurra,  qu»  mansuetis  repro- 

qo«esl  terra  repromissionis,  intrare.  rolUiiur,  et  terra  qu»  viventium  nominatur,  vi 

5.  Increpat  tamen  Moyses,  et  dicit  ad  filios  Ruben  excelsis  posita,  de  qua  ad  justum  dicit  Pro* 

Dt  ad  filios  Gad  ** : c Fratres  vestri  pergent  ad  pbeta  : c Et  exaltabit  le  ut  h»reclites  terram. » 

[)r»lium,  el  vos  sedebitis  hic?  Et  quare  pervertiiis  iMius  ergo  ierr»h»reditaiem,posteaquaro  demuii· 
corda  filiorum  Israel,  ut  non  transeant  ia  terram  hujus  ^gypto  exierit,  Deo  credens  anima  eonse* 
tuam  Dominns  dat  eis?  i Eleum  increpuisset  eos  Quilur  tei  alibi  quidem  ii,  qui  sub  lege  vixerunt, 

liujusmodi  verbis,  c accesserunt,  Inquil^,  ad  euni  *Bbl  autem  qui  per  Jesu  Christi  fidem  el  gratiam 

ilii  Riiben  et  fiiii  Gad,  et  dicebant : Ovilia  ovibus  dispensati  sum.  Verumtamen  ii  qui  videntur  primi, 
abricabimus  bic,  et  pecoribus,  et  civitates  impe*  P^  Mosen  dispensati,  non  prius  consequem». 
Umentis  nostris,  et  nos  armati  prima  turma  Incede-  toreditatem  sibi  «lecretam,  quam  Mose  duce  nie 
niis  ante  filios  Israel,  usqiieqno  perducamus  eos  in  i*uerunt,  nisi  et  ipsi  transeant  cum  iis  quos  Jesus 
uiim  locum.  i Et  ii»c  proiiiiticiites,  mitigaveruiil  dispensat,  ei  pugnent  cum  eis  contra  inimicos,  et 

loysen,  ita  ut  ipso  eos  commendaret  Jesu  et  Elea-  collocent  eos  in  sedibus  suis,  et  ita  ipsi  consequeii* 

aro.  Ita  enim  scriptum  est  : c El  adhibuit  illos  ^ hsreditatem  quam  Moyse  duce  menieriinl. 
ioyses  ad  Eleazarum  sacerdotem,  et  Jesum  filium  Scriptoris  divinis  approben* 

fave,  el  principes  familiarum  tribuum  Israel.  El  fabul»  videbuntur.  Paulus  ergo  horum  pro- 

it  ad  eos  Moyses : Si  transierint  filii  Ruben  et  filii  in  medium  idoneus  testis,  qui  in  Episiol:i 

ad  vobiscam  Jordanem  omnis  armatus  ad  pr»Huin  Hebraos,  ubi  describit  omnes  illos  patres,  rt 
®ram  Domino,  et  obtinueritis  terram  in  eonspectii  palrlarclias,  ac  prophetas,  qui  per  fidem  placue- 

sstro,  dabitis  eis  terram  Galaad  in  possessionem.»  l^t  enumerationeui  cunctorum,  in  ulii- 

erne  nomen  in  Scrlpitiris  divinis  posituro  diversis  conclusione  sic  dicit  de  eis'* : t Et  ii  omnes 
gnificalionibus  invenimus;  et  primo  quidem  terra  testimonio  fidei  accepto  non  perceperunt  repromis- 

ec  in  qua  habitamus,  non  ex  initio  terra  vocitata  esi,  siones,  Deo  pro^nobis  melius  aliquid  providente, 

d arida ; et  post  baec  qu»  prius  dicla  fuerat  arida,  uli  oe  sine  nobis  consummarentur. » Quasi  dice- 

73  terrae  nomen  accepit;  sicut  el  cesium  i.stud  vi·  rent  Isi»  novem  et  semis  tribus  de  illis  duabus  et 

·*  Num.  XXXII,  4.  I Cor.  ii,  U.  ·'  Psal.  xtix,  15.  ··  Num.  xxxii,  6,  7.  ” ibid.  16,  17.  ·'  ibid· 
i,  49.  ··  Agg.  II.  7.  ··  Matth.  v,  4.  ’·  Maltb.  xiii.  Psal.  xxxvii,  54.  Heb.  xi,  59,  40. 

Patbol.  Gn.  XII.  25 


770 


ORIGENIS 


m 


aeniis  tribubus,  quia  proplerca  non  ceperunt  pro-  A ibi  Jesum  Dominum  nostrum  sequens,  inlericici 
missiones  terrae  illius,  quae  eis  extra  Jordanem  per  triginta  et  eo  amplius  reges,  illos  fortassis  de  qsi· 

Moysen  decreta  est,  Deo  pro  nobis  aliquid  melius  bus  dicitur^*,  quia  c astiterunt  reges  terrae,  etprm· 

proridente,  uti  ne  sine  nobis  consummarentur,  cipes  congregati  sunt  in  unum,  adversos  Donioan, 
Propterea  ergo  transeunt  nobiscum  annali  ad  prae-  et  adversus  Christum  ejus; » deptilsisque  iis  regi- 
Cium,  et  juvant  nos  ad  belligerandum,  ad  expiignan-  bus  et  prostratis,  agnoscet  secretiora  mysteria, 
flos  inimicos.  Sed  illi  transeunt  qui  armati  sunt,  usqueqiio  veniat  ad  illum  locum  ubi  aedes  Dei  est 

qui  viri  fortes  sunt  et  potentes;  caeteri  vero,  igna-  et  Jerusalem  civitas  Dei  viventis,  non  isu  qn 

va  marius  el  inabellis,  remanent  extra  Jordanem,  servii  cum  Otiis  suis  in  terris,  sed  illa  ccelestit. 

Si  qui  autem  in  ipsis  viri  fortes  sunt,  relictis  ani-  quae  libera  est,  el  mater  omnium  nostrum  : ad  ea> 

malibus  et  pecoribus  et  omnibus  impedimentis,  Jus  nos  haeredilatem  perducere  dignetur  dux  et  Do- 

piignant  adversum  hostem  nobiscum  usquequo  vin-  minus  noster  Jesus  Christus,  cui  est  gloria  et  im· 

canlur  Inimici  nostri,  usquequo  haeredilatem  terrae  perium  in  saecula  saeculorum.  Arnen, 
bonae,  terrae  mellis  lactisque  capiamus.  Quis  enim  HOMILIA  XXVII. 

dubitat  quod  sancti  quique  patrum,  et  orationibus  De  mansionibus  filiorum  IsraeL 

nos  Juveot,  el  gestorum  suorum  confirment  atque  ^ Cum  conderet  Deus  mundum  , innumeraf 
hortentur  exemplis,  sed  et  voluminibus  suis,  per  creavit  ciborum  differentias,  pro  diversitatibus  sd- 
ea  quae  nobis  memoriam  scripta  reliquerunt  Hcet  vel  humani  desiderit,  vel  naturae  animalium 
docentes  nos,  et  instruentes  quomodo  adversum  Unde  non  solum  homo  cum  viderit  aniinaliuait i· 

inimicas  potestates  dimicandum  sil,  et  quomodo  bum,  scit  eum  non  pro  se,  sed  pro  animalilwf 

agonum  toleranda  certamina  ? Pugnant  ergo  pro  no-  creatum,  sed  el  ipsa  animalia  agnoscunt  proprm 

4*is  et  ipsi,  incedunt  primi  ante  nos  armati.  Ipsos  cibos : et  aliis  quidem,  verbi  causa,  utitur  leo,  ali  s 
enim  nos  habentes  sd  exemplum,  et  videntes  eo-  cervus,  aliis  bos,  aliis  vero  aves.  Sed  et  tni^r 

vum.per  spiritum  fortia  facta,  armamur  ad  prxiium  homines  sunt  quasdam  differentiae  in  nppeiai* 

spiritale,  el  adversus  spiriulia  nequitiae  in  coe-  dis  cibis : et  alius  quidem  qui  bene  sanus  est  et 

lestibus  dimicamus.  Sic  denique  qui  Jesu  duce  habitudine  corporis  valens,  furiem  cibum  requirit, 

mililaiil,  iriginu  et  eo  amplius  reges  perimunt,  et  et  credit  confidilque  edere  iunuta,  velut  robustis- 

terras  eorum  sorte  baereditalis  accipiunt.  Depulsis  simi  quique  aihleiaruni.  Si  quis  vero  infirmiorcui 

namque  spiritalibus  nequitiis  de  coelestibus,  haere-  se  sentit  ei  invalidum,  delectatur  oleribus,  et  for- 

ditateui  regni  coelestis  a Jesu  Domino  nostro  perci-  ^ tem  cibum  pro  sui  infirinilaie  corporis  (59)  noo  re- 
plnnu  cipit.  Si  vero  sit  aliquis  parvulus,  etiamsi  voce  ia- 

7.  Potest  et  tertius  adbuc  expositionis  videri  dicare  non  possit,  re  tamen  Ipsa  ntillain  aliam 

modus,  ut  in  filiis  Israel,  id  est  in  populo  Ecclesiae,  quam  lactis  requirit  alimoniam.  Et  ita  unnsquis- 

inielllgantur  quidam  esse  spiritales,  el  intra  Jor-  que  vel  pro  aetate  vel  pro  viribus,  vel  pro  corporis 

daneiti  percipere  baereditaiein  terrae  fluentis  lac  et  valetudine,  apium  sibi  el  compeieniem  vlribossa· 

snel : sapientiae  scilicet  el  scientiae  capientes  dulcc-  expetit  cibum.  Si  sufficienter  rerum  corporalion 

diiiem,  quorum  terra  flumine  Dei,  quod  repletum  considerastis  exemplum,  nunc  ab  iis  ad  inicUig» 

est  aquis  divinae  intelligenliae,  circumdatur  el  ri-  tiam  spiritalium  veniamus.  Omnis  natura  rathma- 

gatur.  Alii  autem  sunt  carnales,  qui  jumentis  el  bilis  propriis  el  sibi  competentibus  nutriri  indiget 

pecudibus,  id  est  crassis  ei  stolidis  sensibus  abun-  cibis.  Cibus  autem  verus  naturae  rationabilis  semo 

dant : sicut  erant  illi  de  quibus  dicebat  Aposto-  Dei  est.  Sed  sicut  in  nutrimentis  corporis  multas 

J4is^*:ciia  insensati  estis,  ut  cum  spiritu  coeperi-  paulo  ante  dedimus  differentias,  ita  et  natura  ra- 
tis, nunc  carne  perficiamini  ? » el  : c 0 insensati  tionaiis,  quae  ratione  el  verbo  Dei,  ut  dixima-, 

Galatae,  quis  vos  fascinavit  veritati  non  obedire?  > pascitur,  non  omnis  uno  atque  eodem  verbo  nniri- 

Sed  et  unusquisque  nostrum,  nisi  se  armaverit,  et,  D mr.  Unde  ad  similitudinem  corporalis  exempfl  e»i 
abjectis  brutis  el belluinis  sensibus,  ad  spiritalem  aliquibus  etiam  (60)  in  verbo  Dei  cibus  lactis: 

intelligentiam  properaverit,  remanebit  extra  Jor-  apertior  scilicet  simpliciorqoe  doctrina,  ut  de  ao- 

daneni,  nec  poterii  per  sapientiae  flumen  incedere,  ralibus  esse  solet,  quae  praeberi  consuevit  iis,  qui 

quod  laetiflcat  civitatem  Del,  id  est  animam  Dei  initia  habent  in  divinis  studiis,  et  prima  eruditionn 

capacem  : non  assequetur  eloquiorum  Domini  in-  rationabilis  elementa  suscipiunt,  ilis  ergo  cum  re* 
lerlora,  quae  sunt  dulciora  super  mei  et  favum,  citatur  talis  aliqua  divinorum  voluminum  lectio,  in 

sed  illam  tantummodo  consequelur  terram,  in  qua  qua  non  videatur  aliquid  obscurum,  libenter  occi- 
duo reges  occisi  sunt,  ubi  dicatur  ei'*  : c Nibil  pitint : verbi  causa,  ut  est  libellus  Esfber,  aut  Js- 

aliud  judicavi  me  ipsum  scire  inter  vos  nisi  Jesum  diib,  vel  etiam  Tobiae,  aut  mandata  Sapieniue.  Si 

Cbrisium,  ci  bunc crucifixum.  > Qui  autem  potuerit  vero  legatur  ei  liber  Levitici,  offenditur  contiaoe 

transire  Jordanem,  et  ad  interiora  penetrare,  374  animus,  et  quasi  non  suum  refugii  cibaau  Qui 

GaV.  IU,  5.  ibid.,  i.  '·  I Cor.  II,  2.  '·  Psal.  ii,  2. 

(59)  Corporis.  Deesi  in  editis,  sed  suppletor  e mss.  (60)  Codex  S.  Theodorici,  cest  sllquis  etiam, t eic. 


7Μ  IN  N13MER0S  HOHILU  XXYII.  ΤΛ 

enim  Teiiit  nt  disceret  Deum  colere,  Jnstitiae  ac  A in  praefationo  praemislmas,  ut  sns^nlcmus  animos 
piefatis  ejas  praecepta  suscipere,  audit  mandata  de  tesiros,  qnonism  quidem  hujiisnaodi  lectio  habe- 
sacridciisdari,  ct  immolationum  ritus  doceri,  quo*  tur  in  nianilnis,  quae  difficilis  ad  inteliigeiidiim,  et 
modo  non  continuo  avertit  auditum,  et  tanquam  superflua  videatur  ad  legendum.  Sed  non  possumus 
noii  sibi  aptum  cibum  recusat?  Sed  et  alius  cum  lioc  dicere  de  sancti  Spiritus  litteris (C2),  quod  alU 
leguntur  Evangelia,  vel  Apostolos,  aut  Psalmi,  lae·  quid  in  eis  otiosam  sit  aut  superfluum,  etiamsi 
tus  suscipit,  libenter  amplectitur,  et  velut  reme·  aliquibus  videantur  obscura.  Sed  boc  potitis  facere 

dia  quaedam  infirmitatis  suae  inde  colligens  gaudet,  tlebemus,  m oculos  mentis  nostrae  cooverlamus  ad 

Huic  si  legatur  Numerorum  liber,  et  ista  maxime  cum,  qui  haec  scribi  jussit,  et  ab  ipso  liorum  iiud- 

loca  quae  nunc  habemus  in  manibus,  nihil  haec  ad  ligcniiam  postulemus : ut  sive  infirmitas  est  in  aui- 

Dtililalem,  nihil  ad  infirmitatis  suae  remedium,  aut  nostra,  sanet  nos  ille,  qui  sanat  omnes  languo- 
animae  salutem  prodesse  judicabit;  sed  continuo  res  qjus  : sive  parvi  sensus  sumus,  adsit  nobis  cu* 
refutabit,  et  respuet  tanquam  graves  et  onerosos  stodiens  parvulos  Dominus,  et  enutriat  nos,  aiquo 
cibos,  el  qui  aegrae  atque  invalidae  non  compeiant  in  mensuram  aetatis  adducat.  Utrumque  enim  in 
animae.  Sed  sicut,  verbi  gratia  (iil  Iterum  ex  cor*  ^ nobis  esi,  ol  ex  infirmis  ad  sanitatem,  et  ex  pnr- 
poralibus  repetamus  exempla),  leoni  si  detur  iniel-  ad  aetatem  virilem  pervenire  possimus.  Iu 

lecius,  non  continuo  culpabit  abundantiam  herba-  nobis  ergo  est,  li»c  a Deo  poscere.  Dei  autem  est, 
rmn  creaum,  quia  ipse  crudis  carnibus  vescitur,  petentibus  dare  et  pulsan.ibus  aperire.  Sed  satis 
nec  dicet  illas  superflue  a Conditore  productas,  sit  ista  praefatio. 

quia  ipse  earum  cibo  non  utitur  : nec  iterum  homo,  Nnnc  jam  ad  lectionis  ipsius  quae  recitata  est 

quia  pane  aliisque  aptis  sibi  utitur  alimoniis,  cui-  veniamus  exordium,  ut,  juvante  Domino,  sensnni 
pare  debet  cur  fecerit  Deus  serpentes,  quos  cibum  quoque  eorum,  etiamsi  non  ad  liquidum,  summa- 
videat  praebere  cervis;  neque  ovis,  aut  bos  culpare,  tamen  colligere  et  explicare  possimus.  Ait 

verbi  cansa;  quod  aliis  animalibus  carnibus  vesci  ergo  Hae  sunt  mansiones  filiorum  Israel,  ex  quo 

datum  est,  curo  ipsis  ad  edendum  gramina  sola  exierunt  de  terra  AEgypii  cum  virtute  sua,  in  manu 

sufficiant,  lu  ergo  et  in  cibis  rationalibus,  divino-  ^eysi  el  Aaron.  Et  scripsit  Hojses  profectiones 
rum  dico  voluminum,  non  coniiiiuo  aul  culpanda  eorum,  et  mansiones  per  verbum  Domini,  > et  cac-* 
aut  refutanda  est  Scriptura,  quae  difficilior  aut  ob-  tera.  Audistis  (63)  quia  scripsit  haec  Moyses  per 
sctirior  ad  inielligendiiin  videtur,  vel  ea  continere,  verbum  Domini.  El  quid  voluit  Dominus  haec  seri- 
quibus  sive  incipiens,  el  parvulus,  sive  infirmior  C bi?  Ut  prodesset  nobis  aliquid  scriptura  haec  man- 
et minos  ad  inlelligenda  omnia  validus  uti  noii  po-  sionum  quas  fecerunt  filii  Israel,  aut  nihil  prodes- 

lest,  nec  conferri  sibi  ex  iis  uiililalis  alKjuld  exi-  El  fiuis  audeat  dicere,  quod  ea  quae  per  ver- 

slimat  aut  salutis : sed  considerare  debes  (61),  quia  bum  Domini  scribuntur,  nihil  uiUitat!·  habeant,  nec 

sicut  serpens  et  ovis,  el  bos  et  homo,  ac  fenum  salutis  aKquid  conferant, sed  solam  rem  gestam  nar- 

Del  creatura  sunt  omnia,  el  diversitas  ista  ad  lau-  reni,  quae  tunc  quidem  praeterierit,  nunc  autem  niliil 
dem  spectat  et  gloriam  Creatoris,  quod  competen-  nd  nosex  ejus  relatione  perveniat?  Impia  haec  eialiena 
leni  el  in  tempore  unicuique  eorum  pro  quibus  n catholica  fide  sententia  est,  et  eorum  tantummodo 

creata  sunt,  vel  praebeant,  vel  Ccipiaiit  cibum  : ila  fi^i  l<^gis  ct  Evangeliorum  negant  unvm  solum  sa- 

et  haec  omnia  quae  verba  Dei  sunt,  et  in  quibus  pienlem  esse  Deum  Patrem  Domini  nostri  Jesn 
diversus  pro  captu  animarum  cibus  csi,  unusquis-  Christi.  Quid  ergo  de  iis  mansionibus  fidelis  sentire 
qnc  prout  sanum  se  et  validum  sentit,  assumat,  debeat  intellectus,  summatim,  prout  tempus  paiiiur. 
Quamvis  et  si  diligentius  requiramus,  verbi  cau-  pertractare  leniemus.  Superior  disputatio,  cum 
sa  , in  Evangelii  lectione,  vel  apostolica  do-  nobis  occasionem  dicendi  de  profectione  filiorum 

Ciri  na,  in  quibus  delectari  vijjeris , et  in  qui-  j)  Israel  ex  iEgypto  praebuisset,  dupliciter  diximus 

bus  tibi  aptissimum  et  suavissimum  deputas  ci-  videri  posse  spiritaliter  exire  unumquemque  de 

bum,  qiiania  sunt  quae  te  latent,  si  discutias  ^gypto  : vel  cum  relinquentes  gentilem  vitam  ad 

et  perscruteris  mandata  Domini  ? Quod  si  ea,  agnitionem  divinae  legis  accedimus,  vel  cum  anima 

quse  obscura  videntur  el  difficilia  , refugienda  de  corporis  hitjiis  habitatione  discedit.  Ad  uirum- 

suni  protinus  et  vitanda,  invenies  etiam  in  illis,  que  ergo  istae  mansiones,  quas  nunc  per  verbum 

375  in  quibus  valde  confidis,  tam  mulla  obscura  Domini  Moyses  describit,  aspiciunt.  Nam  de  iiliH 

et  difficilia,  ut  si  hanc  sententiam  teneas,  sit  libi  quidem  mansionibus,  qnas  animae  corpore  exuta;, 

etiam  inde  recedendum.  Sunt  tamen  plurima  in  imo  corpore  suo  rursus  indutae  habiturae  sunt  (64), 

iliis,  quae  apertius  el  simplkins  dicta  sunt,  quum  Dominus  pronuntiavit  in  Evangelio,  dicens^' : cMult» 

ot  parvi  sensus  aedificent  auditorem.  \lxc  autem  mansiones  sunt  apud  Patrem  meum.  Alioquin  di* 

” Niim.  xx\iii,  I.  2.  Joan.  xiv,  2. 

(64)  Mss.,  c debes.  > Libb.  editi,  «debet.  i Mox  sanctis  litteris.  » 
iidem  mss.,  i et  ovis  el  bos,  et  boino.  i In  libb.  edi·  (65)  Mss.  c audistis,  i Libb.  editi,  c audisti. » 
lis  ilecftU  feiJ>os.  I (64)  Codex  Sancii  Theodorici;  canimsi  corpore 

(62)  Codex  Saucii  Theodorici  solum  liabet.  < de  exuta,  imo  corpore  suo  rursus  induta  liabiiura  est·» 


^3  ORiGENlS  m 

cerem  vobis»  Vado  cl  praeparo  vobis  mansionenl.  i a monsioiiibiis  perveniunt  lilii  Israel  nsqoe  adprio- 
Sunt  ergo  multae  illae  iiiansionee  qiiae  ad  Patrem  cipiuin  capiendae  haerediiatis.  Principium  vero  ea- 

> diicanl,  in  quibus  singulis  quid  causae»  quid  uiili-  piendae  liaerediiatis  fuit,  ubi  Ruben  et  Gad,  eidimi- 

' Atiis  animae  comnloraUn,qoidve  eruditionis  aut  il·  dia  tribus  Manasse»  accipiunt  terram  Galaatl.  Ccn- 

luminationls  accipial,  scit  ille  solus  futuri  sacculi  stat  itaque  numerus  descensionis  Christi,  perqiia* 

Pater,  qui  ait  desemetipso^*,  quia  € ego  sum  ostium,  draginla  et  duos  patres  secundum  carnein,  tcIqi 
Nemo  venit  atl  Patrem,  nisi  per  me.  i Qui  fortassis  pcr  quadraginta  duas  mansiones  descendens  osque 
in  his  singulis  mansionibus  uiiicui«iue  animae  ostium  ed  nos,  et  per  totidem  mansiones  ascensus  βΠοπιη 
iet  (63),  ut  per  ipsum  Intret,  et  per  ipsum  exeat,  Israel,  usque  ad  liaerediiatis  promissae  principium, 

et  inveniat  pascua,  et  iterum  iniret  ad  aliam»  et  Q'>od  si  Intellexisti  quantum  sacramenti  nomems 

inde  ad  aliam  mansionem»  usquequo  ad  ipsum  per-  Iste  descensionis  ascensionisque  contineat,  veni 
veniat  Patrem.  Sed  nos,  pene  imtnemores  praefatio-  jani,ei  incipiamus  per  ea,  quae  descendit  Chrisios 
Ilie  nostrae,  subito  auditum  vestrum  ad  alta  et  ex-  ascendere,  et  primam  mansionem  istam  facere, 
eelsa  surreximus.  Imo  vero  redeamus  ad  ea,  quae  quam  ille  novissimam  fecit,  scilicet»  qui  natos  ex 
inter  nos  et  in  nobis  gerantur.  In  iEgyplo  erant  Virgine  est  : et  baec  sit  prima  nobis  mansio  de 
filii  Israel»  in  operibus  Pharaonis  regis  luto  ac  la-  ^ ^Egypto  exire  volentibus»  in  qua,  relicto  idolorooi 
4ere  affligebantur»  donec  ingemiscentes,  clamarent  cultu»  et  daemoniorum»  non  deorum»  venerationf. 
ad  Dominum»  et  exaudiens  gemitum  eorum  mitte-  credimus  Christum  natum  ex  Virgine,  et  de  Spirita 
rei  eis  verbum  suum  per  Moysem»  et  educeret  eos  sancto»  et  Verbum  carnem  factum  venisse  in  Imae 
ile  ifigypio.  Et  nos  ergo  cum  essemus  in  iEgypto,  mundum.  Post  liacc  jam  proficere»  et  ascendere  ad 
mundi  dico  hujus  erroribus  et  ignorantiae  tenebris»  siirgulos  quosque  fidef  et  virtutum  gradus  niiamnr. 
operantes  opera  diaboli»  et  in  concupiscentiis  et  vo-  Quibus  si  tandiu  immoremur»  donec  ad  perfeclom 
lupialibns  camis»  miseratas  est  Dominus  afflictio-  veniamus»  in  singulis  virtutum  gradibus  mansionem 
nom  nostram;  et  misit  Verbum  suum  unigenitum  fecisse  dicemur»  usquequo  ad  summum  pervenien- 
Filium»  qui  nos  de  ignorantia  erroris  ereptos  ad  tibus  nobis  institutionum  profeciuumque  fasiigiiiid 
lucem  divinae  legis  adduceret.  promissa  compleatur  baerediins. 

3.  Sed  primo  omnium  intuere  mysterii  rationem : Sed  et  anima  enni  de  iEgypto  vitae  hujus  pro- 

quam  qui  diligenter  observaverit»  in  Scripturis  in-  flcisciliir»  ut  tendat  ad  terram  reproniissionis,  per· 
veniet  in  egressione  filiorum  Israel  de  ^gypto»  git  necessario  ad  illas  (67),  quae  apud  Patrem  ab 
quadraginta  et  duas  habitas  esse  mansiones:  et  rur- Q initio  praeparatae  sunt  mansiones.  Quarum  creki 
sum  adventus  Domini  et  Salvatoris  nostri  in  hunc  memor  Propheta,  dicebat c Haec  meinoraiiK 
mniidum»  per  quadraginta  et  duas  generationes  ad-  sum»  et  effudi  super  me  animam  meam»  quoabm 
dticilur.  Sic  enim  Matthaeus  evangelista  comme-  ingrediar  in  locum  tabernaculi  admirabilis,  osqiK 
morat»  dicens  **  : c Ab  Abrabam  usque  ad  David  ad  domum  Dei.  i Istae  sunt  mansiones»  et  ista  laber· 
regem»  generationes  quatuordecim.Et  a David  usque  nacula»  de  quibus  in  alio  loco  dicit  : c Quam  arra- 
ad  transmigrationem  Babylonie,  generationes  qua-  bilia  sunt  tabernacula  tua»  Domine  virtutum ! coti- 
tuordecim.  Et  a transmigratione  Babylonie  usque  cupiscit  et  deficit  anima  mea  in  atria  Donini.  i 
ad  Christum»  generationes  qualuordec  im.  i Istas  Idcirco  et  in  alio  loco  idem  Propheta  dicit  “rfMul- 
ergo  quadraginta  et  duas  generationes»  quas  vclut  tum  peregrinata  est  anima  mea.  i Inlellige  ergo,  si 
mansionesCbristus (6ciidescendeiisiniEgyptum(66)  potes,  quae  sint  istae  peregrinationes  animae,  in  qni- 
roundi  hujus»  ipso  numero  quadraginta  et  duas  bus  cum  quodam  gemitu  ac  dolore  peregrinari  ft 
mansiones  faciunt,  qui  376  ascendunt  de  iEgypto.  diutius  deflet.  Sed  hebescit  harum  inteileclus  ei 
Et  bene  observanter  posuit  Moyses  dicens  : obscurator»  donec  adhuc  peregrinatur  : tunc  antern 

• Ascenderant  filii  Israel  cum  virtute  sua.  > Quae  est  verius  edocebitur,  et  verius  inlelliget  quas  fuerit 
virtus  eorum,  nisi  ipse  Cbristos,  qui  esi  vinus  Dei?  d ratio  peregrinationis  suae»  cum  regressa  fuerit  ai 
Qui  ergo  ascendit»  cum  ipso  ascendit,  qui  ad  nos  requicin  suam,  id  est  ad  patriam  suam  paradisum: 
inde  descendit»  oi  ilioc  perveniat»  unde  ille  non  quod  sub  mysterio  intuens  Propheta  dicebat  ** : 
necessitate»  sed  dignatione  descendit»  ut  verum  sit  c Convertere,  anima  mea»  in  requiem  tuam,  quia  Do> 
illud  quod  dictum  est  **,  quia  equi  descendit,  ipse  minus  benefecit  tibi,  i Sed  inierim  peregrinator  n 
est  et  qui  ascendit.  > Igitur  in  quadraginta  duabus  agit  iter  et  conficit  mansiones»  utilitatis  sine  dub.o 

’·  Joan.  X,  9,  et  xiv,  6.  ··  Matih.  i,  17.  Num.  xxxiii»  t.  ··  Ephes.  iv,  10.  ··  Psal.  xui,  5. 
·*  Psal.  Lxxxiv,  *»  5.  “ Psal.  xix,  5.  ··  Psal.  cxv»  7. 

(65)  Sani  ergo  mullae  illie  manstoneSf  etc.,  usque  feeii  deuendent  in  jEggpium,  Sic  liabet  codex  ab- 
ad  ista  verba»  sed  nos  pene  immemores,  desunt  in  batiie  Sancti  Teodorici  Kliemensis.  Libri  vero 
libris  antea  editis,  et  restituuntur  ex  oronibns  mss.  antea  editi,  c generationum  mansiones  quas  Christus 
Libri  editi  tantum  habent ; c sunt  ergo  illic  muliae  fecit  ascendens  in  ^gvplum.  > 

mansiones,  in  quibus  post  saeculi  hujus  aerumnas,  (67)  Codex  Sancti  Tlieodortci : 4 pergit  necessario 
et  iEgypliam  servitutem  fideles  animae  requtescatiu  per  quasdam  vias,  et  certas  quasque»  ut  cbxinHS. 

Sed  nos  peoe  tmmeinores, » etc.  conspiciet  mansiones.  Quarum  credo»,  i etc.  Co44;x 

(66)  Generaiiones  qtias  relui  manvones  Chrisins  Ebroiceiisis  pro  i conspiciet,  · babel»  c couficiu » 


IN  NUMEROS  HOMILIA  XXVR. 


785 


m 


alicuj  us  causa  per  bxc  Dei  promissionibus  dispen- 
sata, sicut  et  quodam  loco  dicil*^  : c AflQisi  le,  et 
cibavi  le  manna  in  deserto,  quod  nescierunt  patres 
tui,  ut  dignosceretur  quid  est  In  corde  luo.  i Istae 
; ergo  mansiones  sunt,  quibus  iter  e terris  agitur  ad 
coelum.  Et  quis  ita  invenitur  idoneus,  et  divinorum 
conscius  secretorum,  qui  possit  ilineiis  istius  et 
ascensionis  animae  describere  mansiones,  et  unius- 
cujusque loci  vel  labores  explicare  vel  requies? 
Quomodo  enim  enarret  quod  post  primam  et  secun- 
dam el  tertiana  mansionem  (68)  insequatur  adhuc 
Pliarao,  insequantur  iEgyplii,  et  licet  non  com- 
prehendant, tamen  insectentur,  et  licet  submersi 
sim,  tamen  Insecuti  sint?  Quomodo  enuntiet  quod 
salvus  effectus  Dei  populus,  post  aliquot  mansiones 
primum  cantaverit  canticum  diceus^>:  c Cantemus 
Domino,  gloriose  enim  bonorincaiiis  (69) est,  equum 
ct  ascensorem  projecit  iii  mare?  i Sed  baec,  ut 
dixi,  qui  per  singulas  mansiones  audeat  aperire,  et 
pro  contemplatione  nomimiiii  qualitates  quoque 
conjicere  mansionum,  nescio  si  aut  sensus  dicentis 
ad  mysteriorum  pondus  sulBcial,  aut  auditus  capiat 
audientium.  Quomodo  enim  vel  occursus  belli  ex- 
plicetur Amaleci tarum,  vel  diversae  teulationes,  el 
illi  quomodo  enarrentur,  quorum  artus  ceciderunt 
in  deserto,  el  quoti  omnino  non  filii  Israel,  sed  filii 
liliorum  Israel,  ad  terram  sanctam  pervenire  potue- 
runt, et  omnis  ille  vetus  populus  cecidit,  quibus 
conversatio  et  habitatio  fuerat  cum  iEgyptiis,  so- 
lus autem  novus  pervenit  ad  regnum  qui  ignorabat 
iEgyptios,  exceptis  sacerdotibus  et  Levilis?  Si  quis 
enim  potuerit  se  in  sacerdotum  et  Levitariim  or- 
dine collocare,  si  quis  potuerit  non  habere  portio- 
nem tii  terris  ullam,  nisi  solum  Dominum,  iste  non 
c.idet  in  deserto,  sed  perveniet  ad  terram  repro- 
missionis. Unde  et  tu  si  vis  non  cadere  in  deseno, 
sed  pervenire  ad  terram  repromissionis  patrum, 
sortem  tuam  non  habeas  in  terra  (70),  nec  sit  tibi 
:iliquid  commune  cum  terra.  Porlio  tua  sil  Domi- 
nus solus,  et  nunquam  cades.  Agitur  ergo  ascensio 
de  iEgypt>  ad  terram  reproinlssionis,  perquam,  ut 
uixi,  mysticis  descriptionibus  edocemur  ascensum 
animae  ad  coelum  ct  resurrectionis  ex  mortuis  sacra- 
inemurn  (71). 

377  5.  Ponuntur  autem  et  nomina  mansionibus. 
Seque  enim  conveniens  videbatur,  ul  omnis  locus 
]iii  sub  coelo,  sive  montium,  sive  collium,  sive  cam- 
porum nominibus  uteretur  : illa  vero  ascensio  qua 
Illima  ascendit  ad  regnum  Dei,  mansionum  suarum 
lomiiia  non  haberet.  Habet  nomina  mansionum  tiiy- 
licis  apiUta  vocabulis,  liabet  el  deducentem  se  non 


, Moysen,  el  ipse  cniin  quo  iret  ignorabat ; sed  colum- 
nam ignis  et  nubem ; Filium  scilicet  Dei,  et  Spirf· 
tum  sanctum,  sicut  et  in  alio  loco  Propheta  dicli  ^ : 
c Ipse  Dominus  docebat  eos.  i Talis  ergo  liet  bea- 
tae animae  ascensus,  cum  submersi  fuerint  omnes 
iEgyptii  el  Amalecitae,  atque  universi  qui  impugna- 
verant eam  : et  per  singulas  quasque  digrediens 
mansiones,  illas  scilicet  multas  quae  dicuntur  esse 
apud  Patrem,  iiluminaiiir  amplius  (72)  ex  una  nd 
^liam  veniens,  majora  semper  illuminationis  aug- 
menta conquirit,  usquequo  assueta  sit  ipsius  veri 
luminis  quod  illuminat  omnem  hominem,  intuitum 
pati,  ct  mirae  majestatis  ferre  fulgorem.  SI  vero  ad 
secundam,  de  qua  superius  memoravimus,  exposi- 
tionem redeamus,  et  animae  in  bac  vita  positae  per  hapc 
doceri  inielligamus  profectus,  quae  conversa  de  gen- 
tili vita,  non  tam  Moysen  quam  legem  Dei,  nec  Aa- 
ron,  sed  sacerdotem  illum  qui  permanet  in  aeter- 
num sequitor;  antequam  ad  perfectum  veniat,  in 
eremo  habitat;  ubi  scilicet  exerceatur  in  praeceptis 
Domini,  el  ubi  fides  ejus  per  teniationes  probetur. 
Ubi  cum  vicerit  unam  tentatlonem,  et  fides  ejus  in 
ea  fuerit  probata,  inde  venit  ad  aliam,  et  quasi  de^ 
uiia  mansione  ad  alteram  transit,  et  ibi  cum  obti- 
nuerit quae  acciderint,  el  fideliter  tulerit,  pergit  ad 
aliam;  et  ita  per  singula  quaeque  lenianienla  vitae* 
ac  fidei  prosecuta,  mansiones  habere  dicitur  : in 
quibus  per  singula  virtutum  quaeruntur  augmenta  : 
el  impletur  in  iis  illud  quod  scriptum  est  **  : c Ibunt 
de  virtute  iii  virtutem,  i usquequo  perveniatur  ait 
ultimum.  Imo  ad  summum  gradum  virtutum,  et 
iranseatur  flumen  Dei,  ac  promissa  suscipiatur  hae- 
reditas. 

6.  Duplici  igitur  expositione  utentes,  omnenv 
hunc  qui  recitatus  est  considerare  debemus  ordi- 
nem mansionum,  ut  ex  utroqucT sit  animae  nostrae 
profectus,  agnoscentibus  ex  iis  vel  baec  vita,  quae  ex 
conversione  erroris  legem  Dei  sequitur,  qualiter 
agi  debeat,  vcl  futurae  spei  quae  ei  resurrectione 
promittitur,  quanta  sit  exspectatio.  Sic  enim  puto 
quod  iis  quae  leguntur,  digna  sancti  Spiritus  legibus 
inielligeiUia  doceatur.  Nam  scire  in  deserto  llloqni 
diclus  sit  locus  ille,  iibi,  verbi  gratia,  applicuerunt 
tunc  transeuntes  filii  Israel,  quid  mihi  utilitatis  af- 
fert, aut  quid  legentibus  ex  hoc  profectus,  el  legem 
Dei  die  ac  nocte  meditantibiis  conferatur?  maximo 
cum  videamus  tantam  fuisse  curam  Domino  de  istis 
mansionibus  perscribendis,  ut  descriptio  earum  se- 
cundo jam  loco  divinis  legibus  inderetur.  Comme- 
morata sunt  enim  nomina  ista,  licet  in  nonnullis 
immutata,  jam  tunc  cum  per  loca  singula  elevasse 


^ Oeiil.  VIII,  2.  3.  ··  Exod.  xv,  1.  Psal.  lxxvh,  14.  Psal.  lxxxiv,  7. 


(68)  Coilex  Ebroiceitsis,  i prima,  el  secumh) , 
!i  lenia  mansione.  i Codex  Sancti  Theodorici , 

po^i  primam,  et  secundam,  et  tertiam  mansio - 
lem.  » In  libris  antea  editis  desideratur  c post.  > 

(69)  Mss.  c bonorificalus.  I Libb.  editi,  cglorifi· 
ratus.  > 

(70)  Codex  S.  Theodorici  solum  habet,  < in  de- 


serto. Si  pervenire  vis  ad  repromissiones  patrum, 
sortem  luam  noii  habeas  in  terra. » 

(71)  El  resurreclionis  ex  morluh  sa^amenium. 
Sic  habet  codex  S.  Theodorici.  Libri  editi,  f ex  re- 
surrectionis ex  mortuis  sacramento,  i 

(72)  Codex  S.  Theodorici,  t ut  per  singiilas ... . 
illuminetur  amplius. » 


ORIGENIS 


787 

^ieiiDlur  filii  l$rae!  de  illo  loco»  el  applicuisse : sed 
cl  nunc  iternin  per  verbum  Domini  describi  juben- 
tur a Moyse.  Unde  el  boc  ipsura  quod  secundo  re* 
petitur  ista  descriptio»  salis  congrue  mihi  videiur 
ad  mysterium  expositionis  hujus  quam  proposui- 
mus : bis  enim  repetuntur»  ut  duas  aiiim:e  osten- 
derent Yias ; unam  qua  in  carne  posita  per  legem 
Dei  iii  virtutibus  exercetur»  et  per  gradus  quosdam 
profectuum  ascendens  pergit»  ut  diximus»  de  vir- 
tute in  virluieni»  et  ipsis  profectibus  quasi  mansio- 
nibus utitur ; aliam  vero  qua  post  resurrectionem 
ascensura  ad  cceios  non  subito  nec  importune  ad 
sittnma  conscendil»  sed  per  mullas  deducitur  man- 
sioncs^  in  quibus  iilumtnata  per  singulae  et  ang- 
meuto  seropcr  splendoris  accepto,  in  unaquaque 
mansione  illustrata  sapientiae  lumine  usque  ad  ipsum 
perveniat  luminum  Patrem,  c Exierunt  ergo»  iii- 
tpiit  **,  filii  Israel  cum  virtute  sua.  i Erat  cum  illis 
vilius  illa  qiw  dixerat'*  : cTecuin  descendam  iu 
.'Egypiiini ; i et  quia  erat  cum  illis  ista  virtus,  pro- 
(:terea  dicH  Propheta  **  : c Et  non  erat  in  tribubus 
t‘oriiin  infirmans,  i Exierant  autem  in  manu  Moyin 
«i  Aaroii.  Ad  exeundum  de  Jlgypto  non  sufficit  una 
manus  Moysi»  quaeritur  et  manus  Aaron.  Moyses 
indicat  fcientiam  legis,  Aaron  sacrificandi  Deo  el 
immolandi  peritiam.  Opus  est  ergo»  ut  exeuntes 
de  i£gyplo  non  solum  scientiam  legis  et  fidei»  sed 
operum  quibus·  Deo  placetur  fructus  habeamus.  Ideo 
enim  el  manus  commemoratur  Moysi  et  Aaron,  ut 
opera  per  manus  inteliigas.  Etenim  si  exiens  dc  ^ 
ABgyplo»  et  conversus  ad  Deum  abjiciam  super- 
biam» per  manus  Aaron  laurum  Deo  sacrificavi. 
Si  petulantiam  lasciviamqiie  peremero»  hircum  Do- 
mino Jugulasse  me  Aaron  manibus  credam.  Si  li- 
bidinem vicero»  vitulum;  si  stultitiam»  oveiu  iiii- 
roolasse  videbor.  Sic  ergo  cum  animas  vitia  pur- 
ganiiir»  ntaims  Aaron  operatur  in  nobis;  el  manus 
Moysi  nobisciim  est»  cum  ad  haec  ipsa  intelligenda 
illuminamur  cx  lege.  Et  ideo  iitraqiie  manus  neces- 
saria est  de  iOgypio  exeuntibus,  ut  inveniatur  in 
eis  non  solum  fidei  et  scieuiiae,  sed  el  actuum  ope- 
ruinque  perfectio ;.  et  tamen  utracque  hae  non  sunt 
duae  manus,  sed  una.  Iu  manu  enim  Moysi  et  Aa- 
ron eduxit  eos  Dominus»,  et  non  in  manibus  Moysi 
et  Aaron,  unum  enim  opus  utriusque  manus  est»  I 
atque  una  perfeclionls  expletio. 

7.  4 Et  scripsit,  inquit  Moyses  profecironcs  et 
mansiones  eorum,  per  verbum  Domini.  i Scripsit 
ergo  liacc  per  verbum  Domini,  iit  legentes  nos,  el 
videntes  quantae  nobis  immineant  profectiones  ad 
iter  quod  ducit  ad  regnum,  praeparemus  nos  ad  vi- 
tam lianc,  et  considerantes  iter  quod  nobis  immi- 
neat, non  segniter  nec  remisse  vitae  nostrae  tempus 
permittamus  378  absumi»  ne  forte  dum  in  his 
mundi  vanitatibus  (73)  immoramur,  et  singulis  qui- 
busque quae  ad  visum  vel  auditum^  vel  etiam  quae 

·*  Nmn.  XXXIII,  1.  **  Gen.  xlvi,  4.  ·*  Psal.  cv, 
·■  * Ephes.  VI,  li.  ··  Kuiii.  x ixiii,  5.  Oae.  xiv,  l( 

(73)  Idem  ins.»  c dum  in  huhisinodi  vanitatibus. » 


783 

, ad  tactum  atque  odoratiiiii  gustumqoe  veniont»  ik- 
leclamur»  labantur  dies»  tempus  praetereat»  et  non 
occurramus  omne  spatium  imminentis  itineris  ex- 
plicare» et  deficiamus  in  medio»  atque  aceidat  nobis 
illud  quod  de  quibusdam  refertur»  qui  pervenire  non 
potuerunt,  sed  artus  eorum  ceciderunt  in  deserto. 
Iter  ergo  agimus,  et  idcirco  devenimus  in  bune 
mundum,  iii  in^iiseamtis  de  virtute  ad  viimtein : 
iion  ut  permaneamus  pro  terreuis  in  terra,  sicut  et 
ille  qui  dicebat  ** : i Destruam  horrea  mea,,  et  alta 
majora  aedificabo,  et  dicam  animae  meae  : Anima, ha- 
bes mulla  bona  reposita  in  annos  mullos,  manduca», 
et  bibe,  et  lactare,  iie  forte  dicat  et  nobis  Domiovs» 
sicili  illi  ; Stulte,  hac  nocte  auferetur  a te  anima 
lua.  > Non  dixit  in  hac  die,  sed  in  hac  nocte.  In 
nocte  enim  perimitur  et  hic,  sicut  primogenita  JEgy- 
pilorum,  lanquam  qui  dilexerit  mundum,  et  lene- 
bras  ejus,  et  particeps  fuerit  rectorum  mundi  hujus 
icneliraruin  harum  **\  Tenebrae  autem  et  nox  mun- 
dus iste  appellatur  pro  iis  qui  in  ignorantia  τίτοηΐ, 
nec  lumen  recipiunt  veritatis.  Qui  autem  tales  sunt, 
de  Ramesse  non  proficiscuntur»  nec  transeunt  aJ 
Sochoih. 

8.  Tideamiis  (amen  prius  quando  prdficisconiv 
filii  Israel  ex  Ramessc.  i Mense»  inquit  **»  priaM, 
quinu  decima  die  mensis.  i Per  praeceptam  Dooiiui 
quarladeciiiia  die  mensis  egerant  Pascha  in  iEgj- 
pto».  jugulantes  agnum  pridie  quam  proficisceres- 
tiir»  et  initium  quodammodo  festivitatis  adbne  io 
.^gyplo  positi  gerunt.  Sequenti  ergo  die»  qui  esi 
primus  dies  Azymorum»  quinta  decima  die  mensis 
primi  proficiscuntur  de  Ramesse»  et  veniunt  in  So- 
clioih»  ut  ibi  faciant  festivitatis  Azymorum  dica, 
c Quis  sapiens  et  intelliget  baec?  seiisaltis  el  cogno- 
scet ea  *^7i  Imo  quis  est  qui  haec  vel  ex  parte  co- 
gnoscat» sicut  Apostolus  dicit  **  : c Ex  parte  sci- 
iiius,  et  ex  parte  prophetamus?»  Quis  inieiJigit 
quomodo  ex  parte  dies  festos  agimus^  ut  nemo  not 
judicet  In  parte  diei  festi»  aut  Neomeniae»  aut  Sab- 
bati? Omuis  namque  dies  festus  qoi  tn  terris  ab 
hominibus  geritur»  in  parte,  non  in  integro,  acfoe 
perfecto  festivitatis  titulo  geritur  : sed  cum  exieris 
de  iEgypto  ista»  tunc  erit  libi  perfecu  festivius, 
tunc  azyma  sinceritatis  et  veriuiis  ad  perfectum 
curabis,  lunc  Pentecostes  diem  in  eremo  ages»  el 
tunc  forte  primum  mannae  cibum  coelestem  sosd- 
pies»  ac  singulas  quasque  festivitates  geres»  de  qui- 
bus jam  superius,  ut  potiiitniis»  dictum  esL  Scito 
tamen  quoniam  post  illud  pascha  quod  in  fgypto 
factum  est,  semel  invenimus  in  deserto  pasdia  cu- 
ratum, cum  lex  data  est,  et  aliud,  sicut  observa- 
vimus in  Numeris,  post  baec  jam  nosqiiam  geri,  n» 
si  in  terra  repromissionis.  Igitur  quinta  decima  dic 
mensis  primi,  sequenti  post  Pascha  die,  qui  es> 
primus  Azymorum  dies,  profecti  suiil  filii  Israel  dc 
Ramesse,  c in  niaiiii,  inquit**,  excelsa,  in  conspe- 

37.  *'Num.  xxxiii,  2.  ··  Luc.  xii»  18».  19,  Mh 
L **  1 Gor.  XIII,  9.  **  Num.  xxxiii»  5. 


780 


LN  NUMEHOS  HOMILIA  ΧΧΥΠ. 


790 


m omiiiom  JSgyptioriim. » Qiue  est  iiiauus  eicel-  ^ 
saTEi  alibi  enim  dicii * : c Exalielar  manas  tua.» 
Ubi  non  esi  homaoum  opas  nec  terrenam,  aed  di- 
vinom,  ibi  manus  excelsa  nominatur.  Per  manus 
namque  opus  intclligi,  saepe  jam  dictum  est.  In  ma« 
nii  ergo  excelsa,  in  conspectu  omnium  iEgyptiorum 
profecti  sunt,  c Et  ^gyptir,  inquit  sepeliebant 
mortuos  suos;»  vifentes  autem  sequebantur  Do- 
minum Deum  suum.  Post  baec  dicitur  * quia  c et 
in  diis  eorum  fecit  Dominas  vindictam,  i Sed  et  in 
Exodo  ita'  dicit : c Et  in  omnibus  diis  iEgyptiorum 
faciet  Dominas  vindiciam.  > Hic  autem  dicit  quia 
fecit  in  eos  Dominus  vindictam,  c Sunt  quidam  qui 
tiicuntur  dii  sjve  in  cmlo,  sive  tu  terra,  > Apostolus 
ait  \ Sed  et  in  Psalmis  dicitur  * : c Omnes  dii  gen- 
tium, daemonia.  » Non  ergo  simulacra,  sed  daemones  ^ 
qui  siinoiaeris  assident,  deos  dicit  in  quos  fecit 
Dominus  vindiciam.  Sed  velim  requirere  quomodo 
Deus  vindictam  faciat  in  daemones^  cum  utique  vin- 
dictae dies  et  judicii  nondum  advenerit  (74).  Sed 
baiic  ego  puto  in  daemones  fieri  vindiciam,  cum  is 
qui  ab  illis  deceptus  fuerat  ut  idola  coleret,  per 
verbum  Domini  conversus  Dominum  colit ; et  ex 
ipso  opere  conversionis,  in  eum  vindicta  qui  dece- 
perat, datur.  Similiter  si  is  qui  a daemonibus  de< 
lepins  fuerat  ad  fornicandum,  convertatur  ad  pudi- 
citiam, diligat  casti  tutem,  errasse  se  defleat,  poeni- 
tentiae ipsius  lacrymis  utitur  et  incenditur  daemon, 
ci  sic  vindicta  datur  in  deceptionis  auctorem.  Si- 
militer etiam  si  quis  de  superbia  ad  buniiiilatem, 
(ie  profusione  ad  parcimoniam  redeat,  per  haec  sin- 
gula daemones,  qui  se  in  haec  deceperant,  flagellat 
et  crucial.  Quantis  eos  putatis  agi  tormentis,  si 
qucni  videant,  secundum  verbum  Domini,  vendere 
omnia  sua  quae  possidet,  et  dare  pauperibus  et  tol- 
lere crucem  suam,  et  sequi  Christum ! Super  omnia 
VITO  eis  pst  tormentorum  genera,  et  super  omnes 
poenas,  si  quem  videant  verbo  Dei  operam  dare, 
scieiuiain  divinae  legis  et  mysteria  Scripturarum  in- 
tentis studiis  perquirentem  : in  hoc  eorum  oihnis 
Qamma  est,  in  Uio  uruntur  incendio,  quoniam  qui- 
ilem  ignorantiae  tenebris  humanas  obscuraverant 
mentes,  et  haec  obtinuerant,  ut  Deus  quidem  igno- 
raretur, ad  ipsos  vero  divini  cultus  studia  iransfer- 
reiitiir.  Quoe  putas  in  illos  vindicta  datur,  quae  infer-  ] 
ur  eis  flamma  poenarum, ciim  vident  baec  lumine  ve- 
itatis  aperiri,  et  fraudis  suae  nebulas  per  agnitionem 
egis  divinae  reserari?  Possident  enim  cunctos  qui  in 
gnoranlia  vivunt : et  non  solum  illos  qui  adhuc  iii 
inorantia  sunt,  sed  ingerunt  se  saepe  etiam  iis  qui 
)79  agnoverunt  Deum,  et  rursus  in  iis  opera  igno- 
* Fsal.  X,  i2.  * Num.  xxiiii,  4.  * ibid.  ^ 1 Cor.  vi 


raoUae  conantur  operari.  Neque  enim  sine  ipsis  coiw 
summatur  omne  peccatum.  Nam  cum  adulterium 
quis  committit,  non  est  utique  sine  daemone  : vel 
cum  ira  immoderata  rapiatur,  vel  cum  diripit  alie- 
na : et  qui  sedens  adversus  proximum  suuui  de«* 
irabii,  et  adversum  filium  matris  suae  ponit  scan- 
dalum, non  est  sine  daemone.  Et  ideo,  omnimode 
agendum  est  nobis,  ne  forte  iEgyptiorum  primo- 
genita, vei  deos  eurum  quos  Dominus  percussit  el 
exstinxit,  resuscitemus  in  nobis,  si  eis  locum  dede- 
rimus operandi  in  nobis  ea  qun  odit  Deus.  Si  autem 
ab  bis  omnibus  contineamus  nos,  eo  modo  quo  su- 
perius diximus,  dedit  vindictam  in  omnibus  diis 
•^gyptiorum,  peenasque  ex  nostra  emendatione  ei 
conversione  daemones  suscipiunt. 

9.  Exeunt  ergo  ex  iEgypto  fitii  Israel,  et  profi- 
eiscentes  ex  Ramesse  veniunt  in  Socboib.  Profe- 
ctionis hic  ordo,  el  distinctio  mansionum,  valde  ne- 
cessaria el  observanda  est  iis  qui  sequuntur  Deum, 
et  de  virtutum  profectibus  cogitant.  De  quo 'ordine 
memini  quod  jam  et  iii  aliis,  cum  aedificationis  cau-^ 
sa  aliqua  loqueremur,  quae  Domitius  dare  dignalua 
est,  prosecuti  sumus.  Sed  et  nunc  paucis  iterum 
orantibus  vobis  commonebimus·  Fit  ergo  prima, 
profectio  ex  Ramesse,  et  sive  de*  hoc  mundo  anima 
proficiscens  ad  futuram  saeculum  pergit,  sive  ab  er- 
roribus vitae  ad  viam  virtutis  et  agnitionis  conver- 
titur, ex  Ramesse  proficiscitur.  Ramesse  enim  in 
nostra  lingua  dicitur  commolto  lurbida,  vet  conimo- 
tio  linea  (75).  In  quo  utique  ostenditur,  quod  omnia 
in  hoc  mundo  In  commotionibus  ct  perturbationi- 
bus posita  sum,  et  in  corruptela  : hoc  enim  tinca, 
indicat.  In  quibus  non  oportet  residere  animam, 
sed  proficisci,  el  venire  in  Soclioth.  Socbotb  autem 
interpretatur  tabernacula  (76).  Igitur  primus  animas 
profectus  est  ut  anferalura  commotione  terrena,  et 
sciat  sibi  tanquam  peregrinanti  in  tabernaculis  ba- 
bilaudum,  quo  velut  in  procinctu  posita  adversus 
iiisidianles  expedita  occurrere  possit  et  libera, 
Inde  jam  ubi  se  sentit  esse  praeparatam,  proficisci- 
tur ex  Socbotb  et  applicat  in  Buthan.  Builian  egu- 
vallii  appellatur  (77).  Virtutum  diximus  in  bis  esse 
profectum.  Virtus  non  nisi  exercitiis  et  labore 
conquirilur,  nec  tantum  in  prosperis,  quaiilum  in· 
adversis  probatur.  Venitur  ad  convallem.  In  con- 
vallibus autem  el  in  inferioribus  locis  certamen 
habetur  adversus  diabolum  et  contrarias  poiesia-^ 
les.  In  convalli  ergo  agon  gerendus  esi,  et  in  con- 
valli pugnandum  est.  Denique  et  Abrabam  iii  vaHe 
Salinarum  pugnavit  adversum  barbaros  reges,  el 
ibi  victoriam  consecutiiy  est  *.  Descendit  ergo  via- 

I,  5.  * Psal.  xcvi,  5.  * Gen.  xiv. 


(74)  Sed  velim  requirere  quomodo  Deu$  vindiciam 
dciai  in  damones,  cum  utique  vindicta  dies  et  judi- 
‘ii  nondum  advenerit.  Vide  Origenianorutn  lib.  ii, 
}iixsl.  5,  num.  22. 

(75)  Ramesse  enim  in  nostra  lingua  dicitur  commo- 
to turbida,  vel  commotio  tinea.  Nimiriitn  a Q^n 
! commoveri,  percelli,*»  et  DD  < linea,  blatta.  » 

(76)  Sochoth  autem  interpretatur  taber micula.  Ra.. 


dix  est  *pD  < texit,  obtexit , » unde  rCD  < tugo- 

rium,  labertiaculuin, » et  in  plurali  rvi:0  < taberna- 
cula. I 

(11)  BttthaneonvallU  appellatur.  Iii  Hebraeo  legi- 
tur Dn^O  < in  Elbam.  » Apud  L.XX  legitur  βου- 
6dv,i|iiod,  cur  c convallis  » appellari  possit,  noti 
video. 


791 


ORIGENIS 


m 


for  hic  iioiier  ad  cos  qui  in  profandis  siinl  el  in  A jaceiiiee  ad  liUtie  maria.  Cum  MHem  fideris  eos 


imis,  non  ui  ibi  deiuoretiir,  sed  ui  ibi  viciorlameon· 
sequatur.  Profecti  sunt  autem  ex  Biitliaji,  et  appli- 
niertinl  ad  os  Irolb.  Irolh  9feu$  iiiierprelatur  (78). 
Nondum  enim  fenStiir  ad  eivitatem,  nec  quse 
perfecta  siiiit  jam  tenentor,  sed  inierim  primo 
parva  quaeque  capioiiiur.  Hic  est  enim  profectus, 
ut  a parvis  ad  magna  veniatur.  Venitur  ergo  ad 
Irotb,  hoc  est  ad  ingressum  primum  vici,  quod 
est  initium  conversationis,  et  abstinentiae  medio- 
cris. Periculosa  est  namque  in  initiis  grandis  el 
immoderata  abstinentia.  Iroih  autem  haec  posita  est 
contra  fieelseplion,  et  contra  llagdalum.  Beelscphou 
iiiierprelatur  ascentio  specuiiBt  sive  turris  (79). 
A parvis  ergo  ascenditur  ad  magna , et  non- 
dum in  ipsa  specula,  sed  contra  speculam , id  est 
in  conspectu  specui»  posita  est.  Speculari  etiim  in- 
cipit, et  prospicere  spem  futuram  et  ahitudineni 
pntfeciuum  eontemplari,  et  paulaiim  crescit,  dum 
plus  spe  nutritur  quam  laboribus  fatigatur.  Quae 
alaiio,  sive  mansio  eonlra  Mngdalum  est,  nondum 
in  ipso  Magdalo.  Magdaliim  enim  magnificentia 
dicitur  (80).  Habens  ergo  in  conspectu  et  ascensio- 
nem speculae,  et  magnitieenliam  rerum  fuiurartnii, 
spebus,  ut  diximus,  ingentibus  pascitur  et  iiuiri- 
iiir.  In  profectionibus  enim  est,  non  in  perfectione 
j.ini  posita. 

10.  Post  haec  proiioiscuniur  de  Irolh,  et  transeunt 
|icr  medium  maris  Rubri,  et  applicuerunt  ad  ama- 
ritudines. Diximus  tempus  profectuum,  tempus  esse  ^ 
periculorum.  Quam  moles!a  lentatio  transire  per 
medium  mare,  videre  fluctus  In  cumulum  crescere, 
audire  undarum  Insanientium  voces  et  strepitus  : 
sed  tamen  si  sequaris  Moysen,  id  est  legem  Dei, 
aquae  tibi  murus  dextera  laevnque  fient,  et  Iter  in- 
venies per  siccum  in  medio  mari.  Sed  et  illud  iter 
coeleste  quod  agere  dicimus  animam,  potest  fleri  ut 
habeat  aliquid  aquarum , potest  fieri  ut  ibi  inve- 
niantur uiid» ; est  enim  ibi  pars  aliqua  aquarum, 
ctpars  aliqua  sub  coelo;  et  nos  inierim  harum 
qu»  sub  calo  suiit  aquarum  undas  fiiicfusque 
perferimus  : Deus  viderit  si  illae  quietae  smii  et 
placidae,  nec  aliquibus  mentis  flantibus  excitantur. 
Sed  nos  inierim,  cum  venerimus  ad  transitum  ma- 
ris, etiamsi  videamus  Pharaonem  el  iOgypiius  in-  d 
sequentes,  nihil  trepidemus,  nullus  de  bis  metus, 
nulla  formido  sit.  Credamus  tantum  in  unum  venini 
Deum,  et  quem  misit  Filium  suum  Jesum  380 
Clirisliim.  Quod  el  si  dicatur  populus  Deo  crediilisse 
el  famulo  ejus  Moysi,  credimus  el  nos  secundum 
hoc  etiam  Moysi,  id  csl  legi  Dei  et  prophetis. 
Constans  ergo  esto,  el  paulo  post  videbis  iCgypiios 
^ Hcbr.  xif,  11.  · Nuni.  xxxiii,  9.  · 1 Cor.  xv.  ‘ 


jacentes,  tu  exsurge  et  canta  in  canticis  Domias, 
el  collauda  eum  qui  equum  el  ascensorem  demer- 
sit iu  Rubrum  mare.  Applicuerunt  ergo  ad  amari- 
tudines. Audiens  amaritudines  non  pavescas , ae- 
que terrearis,  t Omnis  enim  eruditio  ad  pnesem 
non  videtur  dulcis  esse , sed  amara.  Postea  vero 
fructum  dulcissimum  el  pacaiiseimuin  exercitata 
per  semelipsam  reddit  jusliti»  » sicut  Aposlolai 
docet.  Denique  et  axyma  cum  amaritudine  vesd 
prscipiuntur  : nec  est  possibile  pervenire  ad  ter- 
ram repromissionis,  nisi  per  amariiadines  transeo 
mus.  Sicut  enim  medici  amariiodines  qnaada· 
medicamentis  inserunt  salutis  prospectu  eC  sanita- 
tis languentium  , ita  et  salutis  prospectu  medicis 
animarum  nostrarum  amaritudines  nos  vMsb  hojos 
votuit  pati  in  diversis  tentaiioiiibos , acieos  qaia 
finis  hujus  amaritudinis  aulime  nostr»  dulcedinesi 
salillis  acquirat  : sicut  et  econtrario  finis  dnkedi- 
nis  qu»  est  in  voluptate  corporea,  ut  divitis  illiat 
exempla  docuerunt,  amarum  finem  reddit  in  iaferb 
Mum  peenarum.  Tu  ergo  qui  iter  virtutis  incedist 
non  refugias  applicare  ad  amaritudines.  Proiciicis 
ris  enim  et  inde,  sicut  et  filii  Israel. 

11.  c Profecti  sunt,  inquit  \ de  amaritudine,  el 
venerunt  in  Helim.  i Helin  est,  ubi  sunt  duodeen 
fontes  aquarum,  et  septuaginta  du»  arbores  palma» 
ruro.  Vides  post  amaritudines,  post  asperiutes  leo- 
talionum,  quam  te  amana  suscipiunt  loca.  Noa 
venisses  ad  palmas,  nisi  tentationiim  amaritudines 
pertulisses  , nec  venisses  ad  dulcedinem  fontion·, 
nisi  prius  qii»  tristia  fuerant  et  aspera  soperasses : 
non  quojam  finis  sit  in  his  itineris,  et  perfectio 
cunctorum  ; sed  dispensator  animarum  Dens  in 
ipso  itinere  interserit  laboribus  etiam  quaedam  re- 
frigeria, quibus  refota  anima  et  reparata,  promptior 
redeat  ad  reliquos  labores.  Ilelini  autem  inteipre- 
laifir  aneles  (81).  Arietes  duces  sunt  gregum.  Qni 
sunt  ergo  duces  gregis  Christi , nisi  apostoli,  qni 
sunt  et  duodecim  fontes  ? Verum  quoniam  non  so- 
lum illos  duodecim  elegii  Dominus  el  Salvator  no- 
ster, sed  el  alios  septuaginta  duos,  idcirco  non  so- 
lum duodecim  fontes,  sed  el  septuaginta  du»  arbo- 
res scribuntur  esse  palmarum,  et  ipsi  enim  apostoli 
nominantur,  sicut  et  ipse  Paulas  dicit  cum  de 
resurrectione  Salvatoris  exponeret.  Visos,  Inquit, 
est  illis  undecim,  deinde  apparuit  et  omnibus  apo- 
siolis.  In  quo  ostendit  esse  et  alios  apostolm, 
exceptis  illis  duodecim.  H»c  te  ergo  amanitas  post 
aroariludiiiem,  h»c  te  requies  post  laborem,  lixc  le 
gratia  post  tentamenta  suscipiet,  c Profecti  sunt, 
inquit**,  de  Heliin,  et  applicuerunt  juxta  mare 
* Niiin.  XXXIII,  10. 


(78)  Irolh  vfctia  interpretatur.  In  Hebneo  habetur 
ΙΓΤΠ  « Hiroib,  > apud  LXX,  EtpcoO.  Jam  vero  si 
littera  π miitatiir  in  7 et  masciiltiia  forma  in  femi- 
iiinaiii,  Irolh  deduci  poterit  ab  ^ quuil  plurali 
iiimiero  Judic.  x,  A,  significat  1 villas,  vb  os,i  έπαυ- 
λεις 

l79)  Beelsephon  interuretatur  ascensio  specaicr^ 


sive  turris.  Ab  c ascendit,  1 et  nS3T  cspecolain 
est.  > 

(80)  Magdalum  enim  magnificentia  dicitur.  Radii 

est  Vtji  < magnum  esse,  vel  fieri. » 

(81)  /fe/tm  autem  interpretatur  arietes.^*  0- 

rles.  I Phiral.  uhli  * arietes.  » 


70S  IN  NUMEROS  1 

Rubram. » Obeer?»  qyUi  jam  non  intraiu  in  mare  J 
RubriNtt,  semel  tantnm  tnfficil  intrasse,  modo  jam 
applicant  juxU  mare,  ui  xideani  quidem  mare,  et 
undas  ejus  aspiciant,  nequaquam  tamen  motus 
ipsius  et  impetus  pertimescant.  4 Et  profecii  sunt  a 
Rubro  mari,  et  applicuerunt  in  deserto  Sin  1 
Sin  rubui  interpretatur,  sive  teniaih  (82).  IncipU 
ergo  tibi  jam  arridere  bonorum  spes.  Qum  est  aii- 
leiii  bonorum  spes?  De  rubo  apparuit  Dominus,  et 
responsa  dedit  Moysi,  et  deliinc  initium  visiiaiio- 
nis  factum  a Domino  ad  lilios  est  Israel.  Sed  non 
otiose  Sin  etiam  ientaiio  interpretatur.  Solet  enim 
in  visionibus  esse  teniatio.  Nam  nonnuiiqiiam  an- 
gelus iniquitatis  tranaflgurai  se  iu  angelum  lucis. 
Et  ideo  cavendum  est,  et  sollicite  agendum  , ut 
scienter  discernas  visionum  genus,  sicut  et  iesus  1 
Nave,  cum  visionem  videret,  sciens  esse  in  hoc  ten- 
utioiiero,  siatiih  requirit  ab  eo  qui  apparuit  et  di* 
cit  : 4 Noster  es,  an  adversariorum  ? > Ita  ergo 
el  proficiens  aiiima  ubi  ad  id  venerit  (83)  ut  Jaiii 
incipiat  discreiiouem  babere  visionum,  inde  proba- 
bitur spiriUilis  esse , si  scit  omnia  discernere, 
idcirco  denique  et  inter  dona  spiritalia,  unum  ex 
Jonis  sancti  Spiritus  esse  memoratur  discretio  spi* 
riiuiiu). 

12. 4 Profecti  vero  ex  deserio  Sin,  venerunt  in 
Raphaca  » Raphaca  inierpreUtur  sanitas  (84).  . 
Vides  ordinem  profectuum,  quomodo  ubi  jam  spi- 
ritalis efliciiiir  anima,  et  discreiiouem  coelesiimn 
'ceperit  habere  visionum , pervenit  ad  saiiiutein,  ^ 
It  merito  clieal  : 4 Benedicat  anima  mea  Doiiii- 
:utn,  et  omnia  interiora  mea  nomen  sanctum  cjus.i 
jiiein  Doniiiiiim  ? 4 Qui  sanat,  inquit,  omnes  iaii- 
;iiores  tuos,  qui  redimit  de  interitu  vitam  tuam  '*.» 
bint  enim  multi  languores  animx.  Avaritia  languor 
‘jiis  est,  et  quiilem  pessimus.  Superbia,  ira,  jaetan- 
ia,  forini4jo,  inconstanlia,  pusillaiiimilas,  et  Im- 
um similin.  Quando  iiie,  Duiuitie  Jesu,  ab  his  omui* 
Mis  languoribus  curabis  ? Quando  sanabis,  ut  ege 
iicam  : c Benedic,  anima  mea.  Dominum  qui  sagiat 
•imies  languores  tuos,  1 ut  possim  et  ego  mansio· 
e M f.icere  in  Raphaca,  quod  est  sanitas?  Longum 
alsi  velimus  ire  per  singulas  mansiones,  et  ex 

“ Num.  xxiii,  li.  “ Jos.  v,  15.  Num.  xxxiii, 


DMILIA  XXVIT.  794 

unaquaque  si  qua  ex  nmninum  contemplaiiaiie 
suggeruntur,  aperire  : sirictiiu  lainen.  et  breviter 
percurremus,  ut  uon  Um  plenam  vobis  expositio- 
nem, quia  minime  id  tempus  induiget,  sed  occasio- 
nes iii  eis  inteliigentim  prsbeamus.  ProGciscuntcr 
sai  ergo  ex  Raphaca,  et  veniunt  in  Halus.  Halus 
labores  iiiierpretaiitur  (85).  Nec  mireris  si  sanita- 
tem sequuntur. labores.  Propterea  enim  et  adipisci- 
tur a Deiniiio  anima  sanitatem,  ut  labores  delecta- 
biliter et  non  invita  suscipiat.  Dicitur  enim  ei  : 
c Labores  fructuum  tuorum  roanducabis,  beatus 
es,  et  bene  tibi  erit.  » Post  h»c  veniiiiu  in  Raphi- 
din.  Interpretatur  autem  Rapbidin  luus  judieii  (86), 
Justissime  laus  sequitur  post  labores  : cujus  tamen 
rei  laus  ? Judicii,  inquit.  Fit  ergo  laude  digna  ani- 
ma quae  recte  judicat,  recte  discernit,  id  est  qiisc 
spiritaliter  dijudicat  omnia,  et  ipsa  a nemine  diju- 
dicatur. Post  ba)c  pevvenitur  in  desertum  Sina. 
Sina  ipse  tfuidem  locus  est  deserti,  quem  supra  Siii 
memoravit  : sed  bic  magis  locus  montis,  qui  in 
ipso  deserio  est,  appellatur  : qui  etiam  ipse  voca- 
bulo deserti  Sina  iiominaiiir.  Postquam  ergo  lau- 
dabilis judicii  facta  est  aiiimn,  et  rectum  eoepit 
babere  judicium,  tunc  eV  datur  lex  a Deo,  cum 
capax  esse  coeperit  secretorum  divinorum  ct 
coelesliuiii  vUiuiium.  Inde  venitur  ad  monumenta 
concupiscentiae.  Quid  est  monumenta  concupi- 
scentiae? Sine  dubio  ubi  sepuliae  sunt  et  obru- 
tae coiicupisceiiiiae,  ubi  exstincta  est  omnis  cu- 
piditas, nec  ultra  concupiscit  caro  adversus  spi- 
ritum, inorUficaia  scilicet  morte  CbrisU.  Po.nI 
barc  vctiiiur  in  Aserotb,  quod  interpretatur  atria 
perfecta,  vel  beaiiiudo  (87).  Intuere  diligentius, 
omnis  viator,  quis  sil  ordo  profectuum  : postea- 
quam  sepelieris  et  morti  tradideris  concupiscentias 
carnis,  venies  ad  ampiitudines  atrioniin,  venies 
ad  beaUtiidinem.  Beata  namque  est  anima  qme 
nuitis  jam  vitiis  camis  urgetur.  Inde  venitur  in 
Ralhma  sive  Pbarain.  Ralbina  visio  consummata 
interpretatur,  Pliaram  vero  vUt6i/e  os  (88).  Quid7 
nisi  ita  crescat  anima,  ut  cum  desierit  molestiis 
carnis  urgeri,  visiones  habeat  consummatae,  per* 
feciamque  reciim  capiat  intelligenliair·,  causas  sci* 

12.  Psal.  cm,  1.  *■  ibid.  3.  *·  Psal,  cxxviii,  2. 


(82)  S.ft  rubus  interpr,etatur,  she.  tenlaiio.  Rubus  D 
uideiii  a rCD,  tcntniio  autem  a Π02  c tollere , > 
iHut  in  Pili.  signUieal  4 lentavit.  » 

(85)  Projieiens  anima  ubi  ad  id  venerit.  Sic  lia- 
eiii  iiiss.  Libri  vero  antea  editi,  4 proficiscens  aiii- 
la  nili  atlveneril.  » 

(84)  Raphaca  interpretatur  sanitas.  In  Hehneo  le- 
ilur  hodie  np2*T  4 Dophea.  1 Apud  LXX  *Ραφα- 
2,  nempe  Rescii  pro  Daieili  legebant.  Si  autem  eo- 
us soni  litterarum  lialieiur  ratio , Raphaca  inter- 
retiri  potest  4 sanitas,  1 a verbo  USD  4 sanavit , cu- 
*vii.  · 

(85)  Halus  labores  interpretantur.  Forte  ab 
molestavit,  moleste  nrsti.  1 Nec  obstat  quod  in  ile- 
raeo  Halus  non  per  Tsade  sed  per  Sebin  scribitur, 
leriiinqiie  enim  veteres  e lymologistae  ad  solum  litle- 
arutn  sonum  aitcndebaiii. 


(86)  interpretatur  autem  Raphidin  laus  judicii,. 
Forte  a RSn  4 sanavit,  sanatus  fuit,  » et  « ju- 
dicavit; I quia  u mipe  sauuin  jndiduiii  omni  laude 
dignum  est. 

(87)  Aseroth  quod  interpretatur  atria  perfecta  vei 
beaiiiudo,  Ί3ΓΠ  4 airiuin  i est.  Plural.  form.  femin. 
Γη">ΧΠ  « atria,  vill«.  * Qui  anteni  Aseroth  4 bea- 
tiuidiiiein  1 iiiterpreiali  sunt,  hoc  nomen  derivarunt 
ab  UTN  quod  iu  pthei  signiilcai,  4 beavit,  beaiiiiii 
fecii.  » 

(88)  Rathma  visio  consummata  interpretatur,  Pha· 
ram  vero  visibiie  os.  In  libris  antea  editis  pro 
4 Rathma  > legitur  t Rathanim,  » sed  in  co<liee 
Turonensi  4 Ralhma  : 1 quod  t visio  consummata  · 
dici  potest  a rmn  4 vidit,  1 ei  TOTI  f absolvi,  per- 
fici. » Similiter  Pliaram  4 os  visibile  » dicetur  a 
ΓΒ  quod  esi  4 os,  oris,  » ct  a 7\tn  f vidit,  9 vel  a 


ΤΆ  ORIGENiS 


licei  Incarnationis  Verbi  Dei«  diapensaiiononique 
r]iis  rationes  plenius  aliitisqne  cognoscens?  Hinc 
jam  venitur  In  Reroonphares,  quod  in  nosira  lingua 
esceha  interdilo  dicitur  (S9),  hoc  est«  obi  magna- 
rum et  coelestium  rerum  a terrenis  et  infimis  sepa- 
ratio sit  et  discretio.  Crescente  namque  intellectu 
animae,  et  notitia  el  excelsorum  praebetur,  et  judi- 
cium datur,  quo  sciat  a temporalibus  aeterna  inter- 
cidere, el  a perpetuis  caduca  separare.  Post  haec 
venitur  Lebna,  quod  interpretator  dealbatio  (90). 
Scio  In  aliis  dealbationem  culpabiliter  poni,  ut  cum 
dicilnr  paries  dealbatus,  et  monumenta  dealbata 
Sed  hic  dealbatio  illa  est,  de  qua  dicit  Propheta  : 
c Lavabis  ine,  et  super  nivem  dealbabor.  » Et  ite- 
rum Isalas  : i Si  fuerint  peccata  vestra  sicut 
phoenicium,  ut  nivem  dealbabo,  et  ut  lanam  can- 
dida (91)  efficiam.  > Item  in  Psalmo  **  : c Nive 
dealbabuntur  in  Selmon.  » Et  Vetusti  dierum  ca- 
pilli dicuntur  esse  candidi,  id  est,  albi  sicut  lana*‘. 
Sic  igitur  dealbatio  haec  ex  splendore  verae  lucis 
venire  intelligenda  est,  et  ex  visionum  coelestium 
claritate  descendere.  Post  haec  mansio  fit  in  Ressa  : 
quod  apud  nos  dici  potest  vieibilh  sive  laudabilii 
lentatio  (92).  Quid  est  hoc,  quod  quamvis  grandes 
habeat  anima  profectii.«,  tamen  lentatlones  ab  ea 
i.on  auferuntur?  Unde  apparet  quia,  velot  cosiodia 
quaedam  el  munimen,  ei  lentaiiones  adhibentor. 
Sicut  enim  caro  si  sale  non  aspergatur,  quamvis 
'sit  magna  et  praecipua,  corrumpitur  : ita  et  anima 
nisi  tentationibos  assiduis  quodammodo  saliatur,  < 
rontinuo  resolvitur  ac  relaxatur.  Unde  constat 
propter  hoc  dictum  esse,  quod  omne  sacrlflcium 
K.vle  salietur  Inde  denique  est  quod  et  Paulus  di- 
cebat'* : I Et  ex  sublimitate  revelationum  ne  ex- 
tollar, datus  est  mihi  stimulus  carnis  meae  angelus 
Satanae,  qui  nie  colaphizet,  i Haec  ergo  est  visibilis, 
vel  laudabilis  tenialio.  Ex  hac  venitur  ad  Hacelath, 
quod  est  principatue^  vel  drga  (93).  Ex  utroque 


vero  potestas  indicari  videtur,,  el  quod  anina  es 
usque  profecerit,  ut  dominetor  cerpori,  et  Ipu  is 
illud  virgam  potestaUs  obtineat ; imo  nen  mIbu 
corpori,  sed  et  universo  mundo,  cura  dicit  ** : 
4 Mihi  aoiem  mundus  crucifixus  est,  el  ego  msa- 
do. » Inde  venitur  in  montem  Sephar,  qued  isHd- 
natio  appellatur  (94).  Toba  signum  belli  esL  Igiisr 
ubi  se  tantis  ac  talibus  virtutibus  anima  sentit  ar- 
matam, necessario  procedit  ad  bellum,  quod  csiei 
adversus  principatus,  et  potesutes,  et  advensa 
mundi  rectores : vel  certe  tuba  cauit  in  verbo  Dei, 
praedicationis  scilicet  et  doctrinae,  ut  det  signilca»- 
lem  vocem  per  tubam,  ut  qui  audierit,  praeparare 
se  possit  ad  bellum.  Post  hacc  venitur  super  Chara- 
daib,  quod  In  nostra  3g2  lingua  sonat  Utim 
effectui  (95) : profecto  ut  et  ipse  dicat  *■,  quia  i ido- 
neos nos  fecit  ministros  novi  testamenti,  i iak 
mansio  babelur  apud  Maceloih,  quod  interpreuiar 
ab  initio  (96).  Contemplatur  namque  qui  ad  eoaten- 
piationem  tendit,  initium  rerum,  imo  potius  comu 
ad  eum  referi,  qui  erat  in  principio,  nec  ab  isto 
initio  aliquando  discedit.  Post  haec  fit  mansio  » 
Caaib,  quod  est  confinuatio  vel  patientU  (97). 
cesse  est  enim  eum  qui  vult  etiam  aliis  proclesot, 
mulla  pali,  el  cuncta  ferre  patienter,  sicut  dePaib 
dictum  est** : c Ego  enim  ostendam  ei  quanuofor- 
teat  eum  pro  nomine  pali  meo.  i Inde  veaiiur 
Tbara,  quod  apud  nos  iiilelligitur  eontempimii 
stuporis  (98).  Noii  possumus  in  Latina  lingua  sso 
sermone  exprimere  verbum  Graecum,  quod  illi  fxera- 
σιν  vocant,  id  est,  cum  pro  alicujus  magnae  rei  ad- 
miratione obstupescit  aniimis.  Hoc  est  ergo  qmd 
dicit  contemplatio  stuporis,  cum  in  agmiiooe  ua· 
gnarum  el  admirabilium  rerum  nens  aitoniu  siopci. 
Post  haec  venitur  ad  Maiheca,  quod  interpreutu 
mors  nova  (99).  Quae  est  nova  mors?  quando  Christo 
commorimur  ut  et  convivamus  ei.  Inde  Aseosa  ve- 
nitur, quod  01  vel  ossa  significare  dicitur  (I).  Vi^ 


Mallh.  XXIII,  27.  « Psal.  li,  7.  «·  Isa.  i,  18. 

··  U Cor.  XII,  7.  Gal.  vi,  14.  ··  II  Cor.  iii,  6. 

ΠΊΊ  i alium  esse,  » quoniam  quod  excelsum,  con- 
spicuum est  et  visibile. 

(89)  HemonphareSfquod  in  nosira  Jingua  excelsa 

intercisio  dicitur,  Λ DTl  < altum  esse,  » et  VnS 
c nipii,  disrupil.  « * 

(90)  Lebnay  quod  interpretatur  dealbatio.  Radix 
est  4 albescere,  dealbare,  i 

(91)  Mss.,  4 candida.  i Libb.  edili,  4 candi- 
dam. I 

(92)  Resfo,  quod  apud  nos  dici  potest  visibilis 
sive  laudabilis  lentatio,  A mn  4 vidil,  i el  ΤΌ2 
quod  in  Pih.  sonal,  4 lenlavil,  probavit.  > 

(93)  Hacelath^  quod  eU  principatus  vel  virga. 
τρΌ  est  4 bacillus,  virga.  » In  Hebraeo  autem  non 
legitur  4 Macelath,  > sed  c Cbehelatb,  i quod  verti 
poiest  4 congregatio,  i 

(94)  Sephar^  quvd  tubicinatio  appellatur.  VEIW 
esi  € buccioa,  tuba.  > 

(95)  Charadath,  quod  in  nostra  lingua  sonat  ido· 
neus  effectui.  Hxrel  aqua.  *ηπ  enim  a quo  omnino 
tierivaiidiiro  videiiir  nomen  Charadatb,  nihil  aliud 
smiat,  miam,  4 tremuil,  sollicilus  fuil. 

(96)  kacelothy  quod  inlerprelalur  ab  iniiio,  Suspl- 


··  Psal.  Lxviii,  14.  ··  Dan.vii,  9.  ··  Leviu  ii,  II 

► Aci.  IX,  16. 

cor  eiymologistam  pro  nVpQ  4 Macfaeloth  i le- 
gisse nSnne  quod  recie  verti  poiest  · ab  ioilio.  i 
nSnn  enim  est  t principium,  initium.  > 

SCaath,  quod  est  confirmatio  vel  patientio.  In 
Ό legitur  rnn  4 Tachaib.  > Apud  LXX  Ka- 
ταάΟ.  Nimirum  pro  ΠΓΙΓΏ  4 in  Tacbatb  i Irgc- 
rmit  nrro  Καταάθ.  Quocunque  aoleui  modo  le- 
gatur, non  video  unde  emi  possit  4 coiifimiaiio  » 
vel  4 patientia.  > Gaeterum  vox  4 Caaih  > cornipu 
est,  el  legend.  t Caiuaih  » cum  LXX  inlerpre- 
tilms. 

(98)  TharOf  quod  apud  nos  inielligitur  conUuh 
piatio  slupoHs.  Aliquot  iiiss.  habent,  c cooieoipl;i- 
lio  stupens;  » a verbo  ΊΠ  4 exploravit,  » ei  ioier- 
jeciioiie  ΠΠΜ  4 alit  » 

(99)  Matheca^  quod  interpretatur  mors  nor·. 
Mors  quidem  Hebraice  dicitur  mo,  sed  prorsos  tce 
latet  quomodo  ex  voce  Hebraica  npno  < nsors 
nova  I erui  queat.  Melius,  ni  fallor,  aSrerbo  jYC, 
4 dulce,  suave  esse,  i inlerpreiareiur  Matbea 
4 dulcedo  ejus,  i 

(1)  Asenna  venitur,  quod  os  vel  ossa  significer/ 
dicitur.  Codex  Saucii  Tbcodoricl  habei,  4 ad  Seu 


708 


97  IN  NUMEROS 

tif  per  Iktc  sine  dubio  ei  robur  patiemisc  deelara- 
nr.  Jam  bine  habetur  mansio  apud  Mesoroih,  quod 
ignifieare  potatur  excludens  (2).  Quae  excludens 
!>it  sine  dubio  malignas  suggestiones  contrarii 
piriios  de  cogitationibus  suis.  Sic  enim  et  sapien- 
a Dei  dicit  : c Si  spiritus  potestatem  habentis 
icenderit  super  te,  locum  tuum  ne  dimittas.  » Te« 
endus  est  ergo  locus,  et  excludendus  esi  adversa· 
as,  ne  inveniat  locum  in  corde  nostro,  sicut  Apo· 
olus  dicit  ^ : i Nolite  locum  dare  diabolo,  i l^st 
ec  Banaim  venitur,  quod  fonies  stgnilicai,  vel 
teolationes  (5),  id  est , obi  divinorum  verborum 
oles  haurit  uequeqoo  excolet  eos  bibendo.  £xco« 
t autem  dicitor  hic  a colando,  non  a colendo.  Ex· 
dai  ergo  verbum  Dei  quis,  cum  ne  minimum  qui· 
nn  mandatoin  praeterierit,  imo  cum  ne  iota  qui- 
!in  unum,  vel  unus  apex  de  verbo  Dei  intellectos 
iheiur  otiosus.  Post  haec  venitur  in  Galgad,  quod 
terpreiatnr  teniamentum  sive  constipatio  (4).  For- 
udo  quaedam,  ut  video,  et  munimen  est  animae, 
tiiamenUim.  ha  enim  virtutibus  admiscetur,  ui 
Jeaiiir  absque  his  virtus  nec  decora  esse,  nec 
ena.  Et  ideo  proficientibus  ad  virtutem,  et  variae 
frequentes  mansiones  in  tentationibiis  fiunt, 
las  cum  transieris,  applicabis  in  Tabaiha.  Taba· 
a interpretatur  bona  (5).  Ad  bona  ergo  non  nisi 
st  tentaiiieniorum  experimenta  venitur.  Inde  ap· 
ciierunt,  inquit,  in  Ebrona,  qiiod  est  transi· 
t (6).  Transeunda  namque  sunt  omnia;  quia 
amsi  ad  tona  venias,  oportet  te  et  ad  meliora 
msire,usqiiequo  ad  illud  bonum  venias,  in  quo 
inper  debeas  permanere.  Post  haec  pervenitor  ad 
siongaber,  quod  interpretatur  consilia  viri  (7).  Si 
is  desiit  puer  esse  sensibus,  iste  pervenit  ad  con- 

” Ec.  L i.  « Ephes.  iv,  47.  ··  J Cor.  xiii,  - 


HOMILLV  XXYIU 

A silia  viri,  sicut  et  ille  qui  dicebat  **  : < Ciim  autem 
factus  sum  vir,  qu»  parvuli  erant  deposui.  » Sunt 
ergo  magna  consilia  viri,  sicut  et  ille  ait  : c Aqua 
alta,  consilHim  in  corde  viri.  > Hinc  iterum  venitur 
Sin.  Iterum  tentatio  est  Sin.  Diximus  enim  quia  nec 
aliter  expedit  iter  istud  incedere  : sicut,  verbi  gra- 
tia, si  quis  aurifex  vas  necessarium  facere  volens, 
frequenter  illud  igni  admoveat,  frequenter  matleis 
subdat,  rasorils  saepe  perstringat,  oi  et  purgatius 
fiat,  et  ad  HIam  speciem,  quam  prospicit  artifex, 
atque  ad  illam  pulebritudinem  deducatur.  Pdsi  haec 
applicatur  ad  Pharancades,  quod  est  fructificatio 
sancta  (8).  Vides  inde  quo  venitur,  vides  quia  ten· 
tatioQum  sulcos  fructificatio  sancta  subsequitor. 
Inde  applicatur  in  montem  Or,  quod  interpreta- 

B lur  montanus  (9).  Venit  enim  ad  montem  Dei,  ut 
et  ipse  fiat  mons  uber,  et  mons  coagulatus,  vel 
ab  eo  quod  semper  in  monte  Dei  babitel,  monta- 
nus dicator.  Subsequitur  post  haec  mansio  Sei* 
mona  : quod  interpretatur  umbra  portionis  (10).  il- 
lam polo  umbram  dici  de  qua  et  propheta  dicebat  : 
383^  Spiritus  vultus  nostri  Cbrisios  Dominos,  cui 
diximus:  In  umbra  ejus  vivemus  in  gentibus.  > Sed 
et  ilia  similis  huic  umbra  est , de  qua  dicitur  ** : 
c Spiritus  Domini  obumbrabit  Ubi. » Umbra  ergo 
portionis  nostrae,  quae  nobis  opacitatem  praestat  ab 
omni  aestu  tentationiiro,  Christus  est,,  et  Spiritus 
sanctus.  Hinc  jam  venitur  ad  Phinon  , quod  inter- 
pretari putamus  oris  parcimoniam  (11).  Qui  enim 
intueri  potuerit  mysterium  de  Christo  et  de  Spiritu 
sancto,  et  si  viderit,  sive  audierit  ea  quae  non  licet 
hominibus  loqui,  necessario  habebit  oris  parci- 
moniam , sciens  quibus , vel  quando , vel  quomodo 
de  mysteriis  divinis  oporteat  loqui.  Post  haec  veni- 

. *®  Prov.  XX,  5.  Thren.  iv,  40.  *·  Lite,  i,  55» 


m.  I 11o(:r.  Π3121ΓΠ  < Chasmonali.  > LXX  inter· 
eies  Σελμων4.  Ego  pro  Asenna,  legendum  puto 
tsemona.  i Elymologistes  autem  nulla  litterarum, 

1 solitis  soni  habita  ratione  Asemona  interpreta- 
) fuerit  f os,  » vel  t ossa.  » D3fV  nempe  Hebrai- 
nostra  lingua  est  c os,  ossis.  » Verum  vox  Hebr. 
31ZII7  rectius  deduceretur  ab  ]ΟΖ;π  quo  signi- 
uiur.  f magnas,  primas.  » 

;4)  MesoTOth  , quod  significare  putatur  exclu- 
u.  Sic  liabent  inss.  Libri  autem  editi,  c Me- 
otii.  I Radix  Mcsorolh  ut  srgiiiftceliir  c exclii· 
IIS,  I erit  *nD,  quod  In  Hiphil  significat  c amo- 
, removit,  » etc.  Quod  si  servatur  lectio  libb. 

lea  editorum  c Mesaloth,  % radix  erit  nVl  < prae- 
. nisi,  exrepto.  i 

f3)  Banaim  venitur,  quod  fontes  significat  vel  ex- 
aiiones.  Unus  codex  lus.  i Baiieaim.  i Alius 
/;tnacbam.  i Alitis  c Vanacaiii.  In  Hebraeo 
P c bene  Jaaeban,  > apud  LXX  Βαναία.  Banaim 
ΓΟ  ut  significet  i fontes,  > «lennqoe  derivabitur 
n quo  significatur  c oculus^  > et  metaphorice 
bns,  > et  p quo  sigiiificatiir  f filius.  > 

[i)  Galgad,  quod  interpretatur  teniamentum,  sive 
niipatio.  Sic  habet  ms.  codex  Tiiroiiensis.  In  an- 
I editis  pro  c Galgad, » legitur  c Galgat,  apud  LXX 
δγάβ,  in^Uebraeo  laiJl·  At  non  video  quomodo  ex 
; < teniamentum  i sive  c constipatio  > erui  pos· 


(5) Tabathtt  interpretatur  bona,  L radice  c bo- 
num esse.  I 

(6)  Ebrona^  quod  est  transitus,  "Radix  est 
« transiit,  i 

(7)  Gasiongaber,  quod  interpretatur  consilia  viri. 

Sic  b.abei  co?icx  Ebroicensis.  Libri  vero  antea 
editi,  t Gasiongabts.  » LXX  interpretes  Γεσιών 
Γάβερ,  Hebraeus  textus  < Ucsiongnber.  » 

tnlerpreiaiur  autem  boc  iiomcii  t consilia  viri  i ab 

<iuod  est,  c consiiiiim, » et  *nXl,  quod  est  c vir. » 

(8)  Pharancades,  quod  est  fructificatio  sancta.  A 
ΓΓ0  < frudum  edidit,  i et  12Πρ  < saucium  esse  vei 
fieri.  > 

(9)  Or,  quod  interpretatur  montanus.  Radix  esi 
« mons,  I unde  ΤΠ  i moris;  montana  loca.  > 

(10)  Selmona,  quod  interpretatur  umbra  portionis. 
ASSx  t obumbrari  ifitSx  «umbra,»  cui  si  additur, -qq 
c porlio.  » Selinona  recic  interpretabitur  « umbra 
portionis.  » 

(11)  Phinon,  qnod  interpretari  putamus  oris  par· 
cimoniam.  Sic  babei  codex  Tiironensis  ei  consentit 
cnin  Hebra?o  textu  in  quo  legitur  pe.  Libri  antea 
editi  habent  « Pino, » LXX  interpretes  Φκνώ.  Fiiia· 
liat  autem  Origenes  Pbirioii  interpretari  < oris  par· 
cimoniani » a ,15  quod  est  c os,  oris,»  et  a verbo  ,ia^ 
quod  est , « oppressit. » Magitn  est  enim  oris  op· 
\>  essi  parcimonia. 


790 


ORIGENIS 


ttir  Oboih,  cujus  nominis  quamvis  non  inveneriinus 
iiiierpretaiioiieni  (12),  laiiien  non  iiubilamus,  sicut 
ei  lii  caeleris  omnibus,  etiam  in  lioc  nomine  conse- 
quentiam profectuum  conservari.  Sequitur  post  liaic 
mansio  quae  appellatur  Gai  , qitod  interpretatur 
€hao$  (i3).  Appropiat  enim  per  bos  profectus  ad 
sinus  Abraliae,  qui  dicit  ad  eos  qui  in  tormentis  sunt, 
quia  € inter  vos  et  nos  chaos  magnum  couflrmaluin 
iihi  I ut  et  ipse  in  sinibus  ejus,  sicut  beatus  La- 
aarus,  requiescat.  Inde  iterum  venitur  Dibongad, 
quod  signiHcare  fertur  epmrium  Untalionum.  0 
miram  divinae  providentiae  cautelam ! Ecce  jam  via- 
tor Ilie  Itineris  coelestis,  siiniinm  perfectioni  pro- 
ximus fit  successione  virtutum,  et  umeo  ei  lenia- 
menta  non  desunt,  sed  novi  generis  audio  tenia- 
tiieiila.  Apiarium,  inquit,  lentationum.  Apis  lauda- 
bile animal  iii  Scripturis  positum  est,  ex  cujus  la- 
boribus reges  ct  mediocres  ad  sanitatem  utuntur  ; 
quod  recte  de  verbis  prophetarum  et  apostolorum  * 
atque  omnium  qui  sacra  volumina  conscripserunt , 
accipitur ; et  istud  esse  apiarium  , id  est , omnem 
numerum  Scripturarum  divinanini  dignissime  in- 
lelligi  puto.  Est  ergo  iis  qui  ad  perfectionem  len- 
duni,  etiam  in  lioc  apiario,  id  est  in  verbis  prophe- 
ticis el  apostoiicis , nonnulla  leiitatio.  Vis  videre 
quia  sit  in  liis  leiitatio  non  minima  7 In  hoc  apiario 
scriptum  invenio:  c Vide,  inquit  *^,ne  aspiciens 
solem  et  lunam,  adores  ea  qu»  sequestravit  Domi- 
nus Deus  tuus  gentibus,  i Vides  quae  tentatio  de 
apiario  isto  procedit  ? Et  iterum  cum  dicit  ·· : i Deos 
non  maledices.  i Et  iterum  in  Novi  Testamenti  apia- 
no ubi  legimus  »·:  c Quid  me  vuliis  occidere  lioiiii- 
iiem  qui  veritatem  loculus  sum  vobis?  » Et  iterum 
in  aliis  ipse  ^minus  dicit  i Propierea  in  para- 
bolis  loquor  eis,  ut  videntes  non  videnni,  et  nudien- 
les  non  inieiligant,  ne  forte  convertantur,  et  sa- 
nem eos. » Sed  et  cum  Apostolus  dicit  ··:  c In  qui- 
bus Deirsliujus  sarculi  excaecavii  mentes  Inildeliuin ; i 
et  multa  hujusmodi  in  boc  di  vino  apiario  lentamenia 
repenes,  ad  quae  necesse  est  venire  unumquemque 
sanciorum,  ut  etiam  per  haec,  quam  perfecte  et  pie 
Deo  sentiat,  agnoscatur.  Post  haec  jam  venitur 
Gelinoir  Deblathaim,  quod  interpretatur  contemptus 
ficuum  (U),  id  est  ubi  conteiiiminiur  et  despicitin- 
lur  penitus  terrena.  Nisi  enim  spreta  fiieriiii  et 
conienripia  ea  quae  delectare  videntur  In  terris,  ad 
ccelesiia  transire  non  possumus.  Sequitur  enim  post 
liasc  mansio  Abariin  contra  Nabau,  quod  est  transi- 
tus. Nabau  vero  abscessio  interpretatur  (15).  Ubi 


A eiiifii  per  has  omnes  virtutes  iter  egerit  SDtni, et 
ad  summum  perfectionis  ascenderit,  transii  jam  de 
sseciilo,  el  abscedit : sicut  scriptum  est  de  Enoe  *: 
f El  non  inveniebatur,  quia  lransiuterateaBiDe«.i 
Quod  eisi  videatur  esse  adhuc  In  tOBCuio  qni  hij«. 
modi  esi,  et  in  carne  habitare , tamen  non  mnk· 
tiir.  In  quo  non  invenietur?  In  nullo  actu  scadvi, 
in  nulla  re  carnali,  in  nullo  colloquio  vaDiutis  «· 
venitur.  Transtulit  enim  eum  Deus  ab  iis,  eton 
fecit  in  regione  virtutum.  Ultima  mansio  mt  ^ 
occidente  Moab  juxta  Jordanem.  Omnis  namqseUc 
cursus  propierea  agitur,  el  propierea  ciirritir,it 
perveniatur  ad  flumeu  Dei , ut  proximi  eiciauir 
Anentis  sapientim,  el  rigemur  undis  seieaiuedmii: 
nt  sic  per  omnia  puriAcati , terram  repromittiMtt 
^ mereamur  intrare.  Iltec  inierim  de  ΙβηοΑίκΜηι·· 
sionibus  secundum  unum  exponendi  modua  k 
iraiiscorso  perstringere,  atque  in  medium  profem 
potuimus. 

. 13.  Verum  ne  hujusmodi  expositio,  qoxperlk- 
braeorum  linguam  et  nomimiin  significantias  conii, 
ignorantibus  lingum  illius  proprietatem  affcciab 
videatur  et  violenter  extorta , dabimus  eiijn  is 
nostra  lingua  similitudinem,  qua  consequentia  bi· 
jus  ratio  patescat.  In  litterario  Iodo,  ubi  pueri  priai 
elementa  suscipiunt , abecedarii  dicuntor  qoidan, 
alii  syllabaiil,  alii  nominari!,  alii  jam  calcobiora 
appellantur:  el  cum  audierimus  haec  nomiiui,» 
ipsis  qui  sint  in  pueris  profectos  agnoscinios.  Siai- 
; liter  et  in  liberalibus  studiis,  curo  aut  locum  nd· 
tare,  aut  allocutionem,  vel  laudem,  aiiasque  per  or- 
dinem materias  audierimus,  ex  materis  ηοηιάκ 
profectum  adolescentis  advenimus.  Quomodo  eqe 
el  per  bxc  quse  locorum  quasi  materiarum  ooni- 
na  memorantur,  non  credamus  io  divinis emdiiio- 
Ilibus  profectus  indicari  posse  discentium?  3g4& 
sicut  Illic  singulis  quibusque  dicendi  materiis  ifl· 
morantes,  quasi  mansiones  in  eis  quasdam  facere 
videntur,  et  de  una  ad  aliam , ac  de  alia  item  ai 
aliam  proficisci : ita  etiam  bic  mansionora  poioen 
et  profectio  ab  una  ad  aliam , el  ab  alia  ilerun  a*l 
aliam,  cur  non  profectum  mentis  indicare  credatur, 
et  incrementa  significare  virtutum?  Illam  vero  alia» 
expositionis  pariem  prudentibus  quibusque  ex  isu 
conjiciendam  el  contemplandam  relinquo.  Sapies' 
libus  enim  sufficit  occasionem  dedisse : quia  oec 
expedit  ut  auditorum  sensus  penitus  remaneat oik> 
sus  et  piger.  Ex  horum  ergo  coUaiione  etian  ilb 
nieditetur  , imo  el  aliquid  perspicacius  ac  diTiaibs 


Liic  XVI,  26.  Dent,  iv,  »·  £ 

*·  II  Cor.  IV,  4.  » Gcii.  y,  U. 

(12)  Oboih,  emjut  nominis  quamois  non  inteneri- 
mu$  Mierpnialtonem,eic.  rOK  reddi  polesl  « Pyiho- 
nee  * Tcl  « uiret^  > Radix  ost  ^ 

(15)  Gai,  qaod  iiHerpreiatur  chaot.  In  libris  aniea 
^lUs  pro  « Gai  > legitur  « Cai,  > sed  apud  LXX 
Γαί,βΐΐ"  codice  Turoneusi  «Gai,  > i»  Hebneo  aii- 
i«m  iiy.  Radix  est  ,T5,  quod  est  Mich.  i,  6, « acer- 
yut.  cumulus,  , yel . desoIaUo. » Uode  el . cltaos  » 


XXII,  2«.  *·  Joan.  yiii,  dO.  ·»  Mallb.  xui,  13  ei  15. 


(U)  Oelmon  Deblathaim,  quod  usUrpretatur  ees- 
tempius  ficuum,  Melius  redderetur : < occuitaiio  i* 

Clium  I ab  rhf  c latiuvil,  i et  n Scit  f palaiba, 
massa  ficuum,  i 

(15)  Abarim  contra  Nabau,  quod  ost  irasdtsi; 
Nabau  tero  abscessio  interpretatura  Abarim  < 
itus  » iiiterpretaiiir  ab"oy  c transiit,  » Mahao  re.?) 
I abscessio,  > si  Ό2  deducatur  a venii,»  ites, 
€ abivit,  recessit.  » 


91 


IN  NUMEROS  HOMILIA  XXVllI. 


80i 


Nilemplelur : i Non  enim  ad  mensuram  dai  Dens 
^Iriiurn  ; i sed  quia  Dominus  est  spirtuis,  idcirco 
ubi  vnli « spirat  i el  optamus  ut  etiam  vobis 
ipiret,  qito  meliora  horum«  atque  altiora  in  verbis 
omini  sentiatis,  iter  agentes  per  htec  qum  pro  no- 
ra  mediocritate  descripsimus ; ut  et  in  illa  via  sn« 
iriore  ct  excelsiore,  etiam  nos  vobiscum  possimtis 
cedere  ; deducente  nos  ipso  Domino  nostro  Jesii 
Aristo,  qui  est  via  , et  veritas , et  vita , usqueqtio 
Tveniamus  ad  Patrem,  ciim  tradiderit  regnum  Deo 
Patri , et  subjecerit  ei  omnem  principatum  et 
•testaiem.  Ipsi  gloria  et  imperium  Iu  ssccula  smcu- 
nim.  Arnen. 

HOMILIA  XXVIIL 

i(e  tti  terne  $anctte  descriptio  , terminorumque 
ejus  et  finium  quos  Dominus  descripsit. 

f.  Ultima  in  libro  Numerorum  bistoria  refertur, 
qua  Dominus  jubet  Moysi  praecepta  dare  filiis  Is- 
si , ut  cum  ingressi  fuerint  terram  sanctam  ca- 
re liaerediiatein  ejus,  sciant  quos  in  ea  terminos 
ium  suorum  debeant  observare.  Et  post  hme  etiam 

0 Domino  (16)  describente  dicitur:  ad  Africum 
idem,  hoc  esi,  ad  occidentem  illitis  loci  leniiintis 
servetur,  et  illius  ad  orientem,  et  sic  per  qiiaiuor 
ili  plagas  nomina  quaedam  Dominus  ipse  designat 
ae  in  Jud.ca  ista  terrena  populus  Dei  debeat  cii- 
dire.  Dicit  ergo  in  iis  simplicior  quisque  audito- 
n , quia  possunt  haec  necessaria  videri  el  utilia 
im  secundum  litteram,  pro  eo  ut  nemo  transgra- 
tur  terminos  per  praeceptum  Domini  constituios, 
Bnes  alterius  iribus  alia  violare  non  audeat.  El 
d faciemus,  cum  in  terris  istis  non  solum  iiiva· 
di  alterius  fines  Judaeis , sed  quali tereunqiie  pos- 
siidi  facultas  nulla  remanserit  ? Profugi  namque 
ea,  el  extorres  exsulant,  el  fines  non  quos  lex 
na  statuit , nunc  possidentes  custodiunt , sed 
s victoniin  jura  mandarunt.  Quid,  inquam,  nog 
erous  qui  haec  in  Ecclesia  legimus?  Si  secundum 
eoritin  sensum  legamus,  superflua  nobis  profe- 
videbuntur  et  inania.  Sed  et  ego  qui  lego  de 
entia  scriptum  : c Exi  post  eam  sicut  vestiga* 
» volo  exire  post  eam,  et  quia  in  rebus  eam 
K>ra]ibii8  non  invenio,  insequi  ejus  vestigia  cu* 
, et  investigare  quo  eat , ac  videre  Intellectus 
IS  ad  quae  ine  cubilia  pertrahat.  Piilo  enim  quod 
iligenter  eam  sequi  potuero,  et  investigare  vias 
, dabit  mihi  aliquas  occasiones  ex  Scripturis , 
nodo  etiam  de  bis  locis  explicare  debeamus , 
redimus  iis  quae  Paulus  in  mysterio  loquitur·, 

1 qui  per  legem  deserviunt,  c umbrae  el  imagini 
rvianl  coelestium  > Et  si  secundum  Ipsius 
lominus  sciiieniiaro  lex,  cujus  pars  eat  haec  le* 
quam  habemus  in  manibus,  umbram  babei  fu- 
rum bonorum  consequens  videtur  et  necessa- 
1 , omnia  quae  quasi  de  rebus  terrenis  descri- 


buntur in  lege,  umbras  esse  rolurorom  bonorum, 
omntsque  liaereditas  terrae  illius,  quae  in  Judaea  ter- 
ra sancta  el  terra  bona  appellainr,  im.*igo  sit  bono» 
niffi  ccelesliuro:  quorum  liaec,  ut  diximus,  quae  In 
terris  bona  memorantur,  umbram  atque  imaginem 
teneam. 

2.  Sed  iil  paululum  el  meus  sermo,  et  vestra  In- 
telligenila  sublimetur , atque  ingressum  quemdam 
ad  ca  quae  dicimus  advertenda  concipiat,  maniiir 
aliqua  simUiludiiie.  Nemo  dubitat  quod  in  terra  Ju- 
daea omnis  locus,  omnis  mons,  omnis  civitas  et  vi- 
ens,  certis  quibusque  vocabulis  designetur : nec  est 
Illius  omnino  sine  nomine  locus , sed  propriis  sin· 
gula  qnaeqiie  appeilalionibue  designantur  : verbi 
gratia,  quibus  aut  Gliaiianaei  in  suis  locis,  aut  Phe- 
resaei  iiibilominus  in  suis,  Amorrliaeu|ue,  aut  Evau« 
vei  etiam  Hebraei  iiominarunl.  Ita  ergo  secundum 
sententiam  Pauli,  qua  umbram  et  exemplar  coe* 
lestiiim  dicit  esse  terrena,  fortasse  el  in  coelestibus 
regionibus  erunt  locorum  differentiae  non  iniiiiniu?· 
Tidetis  qiiibiis,  vel  quorum  appellationibus,  vocabii- 
lisqiie  distinctae,  et  nomina  non  solum  plaganim 
coeli  , sed  etiam  omnium  stellarum  siderumque 
signata,  c Qui  enim  fecit  rotiltilndinem  stellarum, 
ut  ait  Propbela  omnibus  ets  nomiiia  vocat,  v De 
quibus  quidem  nominibus,  plurima  in  libellis  qui 
sppellantur  Enodi  (17),  secreta  continentur  et  ar- 
cana ; sed  quia  libelli  ipsi  non  videntor  apud  He- 
braeos in  auctoritate  haberi , inierim  nunc  ea  quas 
ibi  nominantur , ad  exemplum  vocare  differamus, 
sed  ex  his  quae  babenins  iii  manibus,  de  quibus  du- 
bitari non  potest , rerum  prosequamur  indaginem» 
Deacribiturergo  verbis  Dei  in  lege  divina  terra  Judaeae, 
et  baec  referri  debere  dieitorad  imaginem  coelestium» 
885  In  coelis  autem  evidenter  esse  Jerusalem  ci- 
vitas pronuntiatur  ab  Apostolo,  et  mons  Sion·  Con- 
sequens igitur  esi  ut  sicut  sunt  etiam  aliae  civi  talea 
circa  Jerusalem  terrenam  silae,  et  vici,  eidiverste 
quaeque  regiones  : ita  et  Ula  coelestis  Jerusalem 
secundo  III  imaginem  terrenorum  babeal  circa  se  et 
alias  civitates,  ac  vicos,  diversasque  regiones,  in 
quibus  populus  Dei  et  verus  Urael,  per  Jesiim  ve- 
rum, cujus  ille  Jesus  Nave  ferebat  imaginem,  col- 
locandos est  quandoque,  el  baeredtialem  sortis 
distributione,  id  est  inenloruiii  contemplatione, 
capturus»  Sic  ergo  nunc  Dominus  dicit  iii  distri- 
butione terrae,  verbi  gratia,  terminos  tribus  illius 
esse  istos,  el  alterius  alios  : ne  forte,  quoniam  di*> 
versa  erunt  merita  eorum  qui  hacreditaiein  conse- 
cuturi sunt  regni  coelorum,  idcirco  etiam  in  iis 
tribubus  observanter  dirimi  jubetur  ista  distinctio 
terminorum,  ut  sciamus  has  esse  meritorum  diffe- 
rentias observandas  in  unoquoque»  Verbi  grati.a , 
qui  ita  negligenter  vixerit  ut  pro  fide  quidem  sua 
mereatur  haberi  inter  filios  Israel,  pro  negligenila 


Joan.  δ,  S*.  **  ibid.  4.  **  Eccli.  xiv,  23.  *»  Hebr.  tiii,  5.  “ Hebr.  *,  I.  *'  Psal.  cxlvii,  4. 


6)  Mss.»  * Et  poil  luee  etiam  ipso  Domino. » (17)  lu  liMlh  qui  appellantur  Enoeh,  elc.  Vide 

. editif  « et  post  jam  Ipso  Domino.  · nolas  ad  lib.  v contra  Celsum^  nuro.  54. 


'805 


EX  ORIGENE 


vero  gestorumqiie  de»idia  in  iriba  Ruben  aut 
Gad.  aut  dimidia  tribu  Miinasse  debeai  reputari,  et 
iion  ini ra  Jordanem,  sed  extra  eum,  sortem  Iiasre- 
dilatis  accipere.  Alios  vero  qui  se  emendatione 
vitae  et  conversatione  propositi  talem  reddiderit,  nl 
secundiiin  quas  solus  Deus  novit  rationes,  aut  in 
tribu  Juda,  aut  eiiaiii  iit  ipsa  tribu  Benjamtn,  iii 
qua  ipsa  Jerusalero.et  templum  Dei  atque  aliarc 
consistit,  debeat  reputari : et  alius  in  alia,  aiqiie 
alius  in  alia.  Et  lioc  modo  hac  qua  nunc  in  libro 
Numerorum  scripta  rereniiitiir,  adiiiiibraiio  quadam 
sint  futura  sortis  in  coelis,  eorum  duutaxat  qui  per 
Jesum  Dominum  ac  Salvatorem  nostrum  haredi- 
tatem,  ut  diximus,  capient  regni  coelorum.  Ibi, 
credo,  diligenter  observabuntur  etiam  ista  qua  .hic 
adumbrantur  privilegia  sacerdotum,  quibus  vicina 
quaque  urbibus  loca,  et  ipsis  moenibus  juncta  se- 
gregari iiiandanlur  a filiis  Israel.  Ibi,  credo,  et  ci- 
vitates isia  erunt,  quarum  hic  figuni  describitur, 
quas  refugii  uominal  civitates,  ad  quas  confugiant 
non  omnes  homicida,  sed  qui  ignoranter  homici- 
dium comniiseruiii.  Sunt  enim  fortassis  aliqua  pec· 
cata,  qua  si  proposito  ac  voluntate  committimus, 
lioinicidas  nos  facttiiii ; et  sunt  alia  qua  si  igno- 
ranter admiitinius,  decernitur  nobis,  credo,  et  pra· 
paratur  ex  pracepto  Dei  aliquis  locus,  ubi  ad  cer- 
tum tempus  habitare  debeamus, si  qui  non  voluntaria 
peccata  coiniuisiiiius  ; si  tamen  iiiiiiidi  inveirianiur 
et  alieni  ab  lis  peccatis  qua  volnniate  commissa 
sunt.  Et  ob  lioc  secernuntur  quadam  civitates  ad  g 
refugium.  Videtur  quibusdam  quod  singulorum  ^ 
quoque  siderum  positio  el  coetus  civitas  dici  vel 
haberi  possit  in  coelo : quod  ego  quidem  definire 
non  audeo.  Video  enim  omnem  creaturam  in  spe 
quidem  propter  eum  qui  subjecit  esse  snbjeetaro, 
exspectare  tamen  llberuteni  in  redemptione  filio- 
rum Dei  sine  dubio,  et  pradarius  aliquid  aut  su·^ 
blimtus  opperiri 

5.  SI  ergo,  ut  diximus,  umbram  habet  lex  futu- 
rorum bonorum,  et  exemplari  et  nmbra  deserviunt 
eoelesliuin  qui  io  lege  deserviunt,  et  nunc  per 
speculum  et  in  anigmate,  tunc  autem  facie  ad  fa· 
dem  habebitur  rerum  contemplatio,  credo  quod  et 
nane  conversationem  dicimur  habere  iii  coelis  per 
speculum,  et  in  anigmate,  tunc  autem  facie  ad  ^ 
baclem,  talem  conversationem  merebimur  habere 
HI  calis.  Si  ergo  per  consequentiam  rerum  et  pro- 
missionum fidem  nos  transferri  de  terris  oportet  ad 
calum,  puto  quod  in  ipsis  calesiibos  locis  Jesiis 
Dominus  noster  non  absque  meritorum  sorte  unum- 
quemque iu  illa  vel  illa  coeli  parte  et  babilalione 
constituat.  Sed  sicut  multa  est  differentia  in  terris, 
verbi  gratia,  habitare  in  locis  fecundis  et  copiosis 
ac  bonis  omnibus  abundantibus,  ubi  et  aeris  tem- 
peries, et  eruditio  bominum,  ac  liberalia  instituta 
non  desunt : et  longe  aliud  est  habitare,  aut  in  locis 
infecundis,  et  rerum  penuria  squalidis,  aut  xstii 

?pm.  VIII,  23.  Deui.  xxxii,8.  *·  1 Cor.  xv, 
·*  ibid.i7.  «Μ,ίαι.κν.ίδ.  »‘MaUb.xix,S8.  »»J 


A torridis,  aut  frigore  geliiqiie  torpentibus,  vd  wie 
ubi  nullas  leges,  sed  immanis  et  txva  liarliarM 
ubi  bella  semper  el  nunqiiam  quies,  et  bjt  wt 
sine  occiilia  quadam  Dei  dispensatione,  ei  jdkk 
ejus,  el  jiisiitia  unicuique  decernuntur:  iia  ei ii 
illis  locis  erit  aliqotd  ule«  ul  innuUo  promtiiasi· 
habeatur  iq  terris  umbra  eoelesiiaro.  Erh«|iu 
ibi,  ut  diximus,  aliqua  civitas  refugii,  et  erit  alb 
in  ileserto,  sicut  Bossor  in  hxrediute  Rubeo  cinui 
esse  dicitur  in  deserio. 

A.  Sed  el  illa  nihilomiiius  coosequenlia  ra- 
pienda est : quia  sicut  c cum  dispergeret  h» 
filios  Adam,  etaiuit  fines  gentium  secuudon  m· 
merum  angelorum  Dei, » vel,  ut  in  aliis  exemplaribcs 
legimus,  c secundum  numerum  filiorum  Israel”; i 
^ in  initio  mundi  ita  dispersi  sunt  filii  illius  Adai, 
sicut  vel  illoriiin  merita,  vel  ipsius  Adamcoaua- 
piatio  postulabat ; quid  dicemos  fuiurum,  oin  Di- 
vissimi Adam  (qui  non  in  animam  viTeniem,  sed  ia 
spiritum  vivificantem  factus  est  coeperit 
non  dispergere,  sed  dispensare  divina  dignatio,  dh 
in  initio,  sed  in  fine  mundi ; et  non  ul  illos  qni  ii 
Adam  omnes  mortui  sunt,  sed  ut  eos  qui  in  Cbrish) 
omnes  vivificati  sunl^?  Sine  dubio  erit  qiahi 
divisio  el  distributio  talis,  quae  non  soUn  fn 
meritis  eorum  qui  dispensantur,  sed  et  pro  mts- 
simi  Adam,  in  quo  omnes  vivificandi  dieuoiur,  m· 
tcmplaiioiie  pensanda  sit-  Sed  quis  DOiiranbls 
est,  ut  ad  hujusmodi  distributionem,  et  ad  iS» 
coelestis  haerediuiis  sortem  venire  meresturf^iii 
ita  beatus  erit,  cujus  sors  tn  Jenisalem  veobi,  u 
sit  ibi  ubi  templum  Dei  est,  imo  ut  ipse  ait  Dd  im- 
pium? Quis  Ita  beatus  est  ul  ibi  dies  festos  apt 
ubi  altare  divinum  perpetuis  386  Ignibus  adile 
tiir?  Quis  ita  beatus  est,  qui  sacrifidum  ββοιο,υ 
incensum  suavitatis  supra  illum  Ignem  ponab  h 
quo  dicebat  Salvator  **  : t Ignem  veni  niiiCR  w 
terram?  · Quis  ita  beatus  est, qui  Ibi  semper  qii 
Pascha  in  loco  quem  elegii  Dominus  som?lh 
Pentecostes  diem  gerat,  et  festiviiatem  repropitia· 
tionis,  et  tabernaculorum  solemniutem,  aoa  jrn 
per  umbram,  sed  per  ipsam  speciem  rersnqie 
veritatem  ? Quis  nostrum  dignus  habebitur  ua 
beatae  sortis  electione,  cum  Deus  dividere  cepffii 
filios  novissimi  Adam : non  cui  dicat  i Ens 
soper  quinque  civiutes  potestatem  habens, » ait 
cui  dicat  **  : c Eris  super  decem  dvitates  poa 
sutem  habens,  · nec  cui  dicat**:  c Intra  ia  pi- 
dium  Domini  lui  ; > sed  cui  dicat  : < Sedete  (t 
vos  iiiecum  super  duodecim  thronos,  judicanies  tt 
vos  duodecim  tribus  Israel  ; » de  quibus  dicat”: 
f Pater,  volo  ut  ubi  ego  sum,  et  ipsi  sint  mecan. » 
Volo  etiam  istos  esse  reges,  ut  ego  sim  rex  regua·. 
Volo  el  istos  habere  dominationem,  ul  et  ego  sin 
Dominus  dominantium.  Beati  qui  ad  hanc  pen^ 
nient  beatiiudinis  summam.  Beali  qui  ad  ista  coi^· 
scenderc  poterunt  fastigia  meritorum,  el  beaedidcs 

85.  *»MI.  4Ϊ.  »Luc.xii,49.  Lot.  ω·  ·*· 
oan.  XVII,  24. 


m SELECTA  IN  DEUTERON.  m 

Deos  nosler  qoi  h»c  promisH  dttigemibus  se.  Hi  A nnmerati  suni  per  Dominum  nostrum  Jasum 
loDt  tpsi  vere  sacris  numeris  numerali  apud  Do-  Clirislum,  cui  est  gloria  et  imperium  in  saecula 
minum,  imo  ipsi  sunt  quorum  aliam  capilli  capitis  saecniornm.  Arnen. 


ΜΟΝΙΤϋΜ 

AD  ORICENIS  ΕΞΗΓΗΤΙΚΑ  IN  DEUTERONOHIDH. 


Ortgenei^  (om.  Txxu  tn  /onu.,  num Ai ^ pollicetur  fou  ut  Deuteronomium  explicer,  et  homilia  octava  in 
Lucam  id  a se  pnestiium  dicit ; sed  an  tomis  f an  scholiis  f en  homiliis  ? Homilm  tantum  at  ipso  ediitr 
videntur.  Jlinc  nihil  mirum  si  libro  sexto  Commentariorum  in  Epistolam  ad  Romanos  ait  quod  legitur 
D£uteronomii  ixv,  5,  id  plenius  et  fusius  suis  locis  esse  pertractandum.  Octo  ejus  in  Deuteronomium 
homilias  commemorat  Cassiodorus  Insliliit.  capA,  t Reliqui  etiam  vobis,  inquit,  in  Deuteronomium 
sermones  octo  Origenis,  in  quibus  est  minuta  nimis  et  subtilis  expositio.  > Rufinus  quoque  in  epistola  ad 
Vrsacium  quam  praefixit  redditis  a se  Latine  homiliis  in  Numeros,  aliquot  tantum  commemorat  in  Deutero^ 
nomium  oratiunculas,  c Jam  enim,  inquit,  ex  omnibus,  qua  In  lege  scripta  reperi,  solee,  ut  puto,  in  Deute- 
ronomio desunt  oratiunculce,  quas,  at  Dominus  juverit  et  sanitatem  dederit  oculis,  cupimus  reliquo  corpori 
sociare,  i Sed  morte  preevenius  existimatur,  antequam  id  exsequi  potuerit.  Utut  est,  nulla  Origenis  im 
Deuteronomium  explanatio  hodie  superest,  nisi  forte  deperditarum  homiliarum  pars  fuerint  uquentia 
fragmenta  Grteca  quas  sub  Origenis  nomine  occurrunt  in  Catenis  Patrum  manuscriptis. 


ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ 


EE  TO  ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ  ΕΚΑΟΓΑΙ. 


EX  ORIGENE 

SELECTA  IN  DEUTERONOMIUM. 


ΈΛάΛτμΤΒ  ΜωΟσης  χάγτας  νΙοϋς  Ίσραί\Λ 
Μτά  Λάττα  δσα  ετεζεΙΛαζο  Κύριος  αύτφ.  Επειδή 
6 μέν  Θε6ς  τήν  δύναμήν  άπεχάλυπτεν  · δ δέ  προφή- 
της έαυτοΰ  γλώσση  έχέχρητο  πρδς  παράστασιν 
των  δεδηλωμένων.  Κίνησνς  ούν  λέγεται  ή προφητιχή 
φωνή,  οΤα  παριατώσα  τά  ύπδ  θεού  εΙρημένα. 

Καϊ  eJjta  Λρός  ύράς  έτ  τφ  καιρφ  έκεΐτφ.  Ούχ 
λπλώς  ό ΜωΟσης  φησιν,  t εΤπον  ύμϊνι  άλλ\  έπειδή 
^μελλεν  αύτου  άναχωρήσαντος  διαδέχεσθαι  αύτδν  Ίη- 
ιους  ό του  Ναυή,  ούχ  Λτοπδν  φητι  τδ  προίγμα,  άλ).ά 
ca\  έτοόμενον.  Ιΐρολαβών  γάρ , φηο\ , παρεχάλεσα, 
cal,  ώς  έπενεύσατε,  έπέστησα  χριτάς*  ώίΐτε  χα\ 
;ψ  κατά  προφητιχήν  χάριν  χα\  όδηγητικήν  διαδεχο- 
χένω  με  Ίησου  τψ  του  Ναυή  πείθεσθε. 

Οϋ  dvnftcopcu  μόνος  φέρενν  ύμας.  Κα\  τώνπρο- 
:έρ<ι>ν  μεμνημένος,  ούχ  άπ’  Αίγυπτου  Λρχεται  · άλλ’ 
ιφ’  ol·  2δωχεν  αύτοίς  διχαστΑς  σοφούς  χα\  παι- 
Ιζυτάς. 

"Τε^οοχατφ  *ΡονδΙμ  χβΐ  τφ  Γάδ.  ΟΙ  ύποδεέστεροι 


Locutus  est  Moyses  ad  omnes  /f/ioi  Israel  juxta 
omnia  quateunque  mandavit  Dominus  ei  Deus 
enim  Tiriiilem  revelabat,  Propheta  vero  propria 
lingua  utebatur  a<l  enuntianda  387  reve- 

lata erani.  Impulsio  ergo  erat  vox  prophetica : 
quippe  quae  ederet  qua;  a Deo  dicebantur. 

Et  dixi  ad  vos  in  tempore  illo  Non  siinpliciler 
ait  Moyses,  t dixi  vobis.  > Sed  quoniam  post  mor- 
tem habiiurus  erat  successorem  Jesum  filium  Nave, 
non  absurdam  rem  dicii,  seil  consequentem.  Pr®- 
veniens  enim,  inquit,  advocavi,  et,  ut  velle  vos 
indicastis,  constitui  judices.  Itaque  et  Jesu  filic 
Nave  obedite,  qui  mihi  tum  ad  propheticam  gratiam, 
Ium  ad  regendi  munus  succedit. 

Non  potero  solus  poriare  vos  ··.  Quamvis  priorum 
recordetur,  non  ab  iEgypto  incipit,  sed  ab  illo 
tempore  quo  dedit  eis  judices  sapientes  , et  ma- 
gistros. 

Dedi  Buten  et  Gad  Hiiiiu  digni  eiUm  qsod 


*·  Deui.  I,  S.  " Ibid.  9, 10.  *·  ibid.  ·*  Dcul.  iii,  12. 


807  EX  ORIGENE  m 


promiesnm  6ftt«  oblinent ; digniores  tardius  conse- 
quantur. lUi  enim  a Moyse  primi  lisreditaiein  ac- 
ceperunt» hi  Tero  a Jesu  postea.  Quin  et  de  omni- 
bus justis  dicitur,  non  de  quibuslibei.  N:iin  ut  Apo· 
stolus  ait  : c Hi  omnes  testimonio  fidei  probati , 
non  acceperunt  repromissionem,  Deo  pro  nobis 
melius  aliquid  providente,  ut  non  sine  nobis  con- 
summarentur. I 

Vocem  terborum  quam  vos  andisth  Ndn  quod 
visibilis  vox  fuerit,  aut  natura  vocem  habeat  Deus ; 
hoc  enim  compositae  esset  naturae  : sed  quod  tu- 
barum sonitos,  et  voces,  ut  ipse  novit  Deus,  ederen- 
tur ex  sensUiiim  elementorum,  ignis  nempe  et  ca- 
liginis, connexione.  Qiiamobrem  et  auditur  vox, 
et  noii  videtur;  at  vero  ubi  Dei  prodigia  fiunl, 
etiam  vox  videtur. 

Et  juravit  quod  non  iranieam  Jordanem  hunc 
Cum  Moyses  non  giorifleasset  Deum  coram  populo, 
non  permissura  est  ut  ultra  progrederetur  cum  cis. 
Ne  enim  quem  vivum  colebant,  honoribus  divinis 
mortuum  alDcerent,  ab  oculis  omnium  removit 
Deus  sepulcrum  ejus. 

Contesior  vobU  hodie  ccelum  et  terram  Deus 
sui  adoratores  non  permittens  cum  dmmonlbiis  so- 
cietatem habere.  Imo  eos  qui  semel  eum  cognove- 
runt, jubens  ab  omni  erga  Illos  afibeto  esse  liberos, 
simul  ad  aemiilaiionem  eos  provocans  ex  defectione 
gentium,  futuras  eis  minatur  poenas  ob  perversa  i 
eorum  consilia. 

E domo  servitutis  Vere  enim  res  corporem 
*et  materiales,  domos  sunt  servitutis,  sicut  coiilra- 
riae,  domos  sunt  libertatis. 

Vos  enim  estis  paucissimi  pr»  omnibus  gentibus  **· 
Pulchre  iis  qui  a parte  Dei  sunt , dictum  est : 
€ Paucissimi  estis  prae  omnibus  gentibus ; » cui 
affine  est  istud  : c Pauci  sunt  qui  salvantur ; > 
et  : c Contendite  intrare  per  angustam  portam,  i 

3S8  Ooia  non  in  pane  solo  vivit  Aorno,  sed  de 
ornat  verbo  quod  procedit  per  os  Dei  **.  Rursus  dici- 
tor manna  fuisse  verbum,  licet  in  Exodo  panis  no- 
minetur. c Iste  enim,  inquit  **,  est  panis  quem  de- 
dit Dominus  vobis  ad  edendum.  Hoc  est  verbum 
quod  constituit  Dominus,  i Propterea  manna  c mi- 
nutum erat  tanqiiam  coriandrum  album , tanquam 
gelu  super  terram  : » quandoquidem  verbum  cu- 
jus symbolum  erat  manna  istud,  minutum  est  sua 
natura,  et  penetrans  ad  omnes  spiritus  intelligentes, 
mundos,  minutos.  Est  etiam  sapientia  spiritus  in- 
telligens,  sanctus,  unigenitus,  inoliifarius,  minu- 
tus, ctc.  Erat  autem  sicut  coriandrum  album.  Tra- 
dunt coriandri  naturam  penitos  semini  respondere, 
ita  ut  si  succidatur  etiam  coriandri  semen , vim 
suam  non  amittat,  Unquam  sementi  amplius  iioii 
idoneam.  Hujusmodi  omnino  verbum  est , cujus 


τάχιον  έν  Tf|  έπαγγελίςι  γίνοντΑί  - οΐ  & έιαίιχέηιρτΑ 
βράβιον  Απολαμβάνουσιν.  ΟΙ  μέν  γΑρ  ύπΑ  Μω&β^; 
πρώτοι  είλήφαοι  τήν  χληρονομίαν  ‘ ot  At  visb 
Ίηοοΰ  Οστερον.  'Αλλά  χα\  περ\  ιεΑντίιΐιν  ΑιχαΙων 
γεται,  ο6  των  τυχόντων*  ώς  γάρ  ύ *ΑπΑοτολ6ς  qr^v.r 
C Οζτοι  πάντες  μαρτυρηθέντες  διΑ  της  πίτιείι»; 
έχομίσΛντο  τήν  έπαγγελίαν,  του  Θεοδ  περί  τμι*ι 
χρεΤττόν  τι  προβλεψαμένου,  ?να  μή  χωρίς 
λειωθώσιν.  * 

Φωτ^χτ  ^τχμύτωτ  ϋμοΐς  ήχονσατε,  7α\ύ 
έξης.  Ούχ  δτι  όρατή  ή φωνή , ούΑ*  βτι  φύσει 
έχει  ό Θεός*  τούτο  γάρ  χα\  συνθέτου  φύαεως  h είτ; 
άλλ*  έπειΑή  χα\  αΐ  σάλπιγγες,  χαΧ  αΐ  φωναΧ,ώςσντ.; 
οΙΑεν  ό Θεές,  έπετελοΰντο  έχ  της  των  όρωμένυν  7λ· 
εχείοις  δημιουργού μεναι  στοιχείων  του  πυρές  thj 
χα\  του  γνόφου*  ώστε  χα\  Ακούεται  φωνή,  χεί 
όρΑται*  Αλλ'  ούν  έπ\  τών  του  Θεού  θαυμάτων  χχΐ 
φωνή  όράται. 

Καϊ  δψοσετ  Ira  ^ίιαβωχδτ  lop^drrprzcvxcr. 
ΜωΟσης,  μή  οοξάσο^  τ6ν  βεέν  έπΙ  τοΰ  λαόν,  έχωΑ>, 
παρελθεΤν  μβτ*  αύτών,  Γνα  μή  δν  έτίμων  ζώ/η,  h 
θεών  θεραττείαις  τιμήσωσιν  Απελθδντα.  Ai6tl;i2\ 
Αποθανδντος  άφανη  τδν  τάφον  έποίησεν. 

Αιαμαμτύρομαί ύμιν  (τήμεροτ  τότ  τε ούρατί r /ά 
τήν*  γητ.  Ό θεές  τους  αύτδν  προσχυνουντας  ώ σ-:- 
χωρών  βαίμοσι  συνάπτεσθαι,  άλλά  τους  Απαξ 
Αγνωχότας  έxt6ς  εΤναι  χελεύωντης  πρδςέχείνα>ς1ι· 
θέσεως,  χαΐ  παραζηλών  έν  τή  άποστασίφ  τών  btv, 
τάς  μελλούσας  αύτοΤς  προλέγει  τιμωρίας  Aii  πν 
πονηρίαν  τών  έπιτηδευμάτων  αύτών. 

Έξ  οϊκον  δουΛβίας.  Κα\  γάρ  άληΟώς  τά  βωμι- 
τιχά  πράγματα  χα\  ύλιχά,  οΤχδς  έστι  Αουλείζ;, 
ώσπερ  έχ  τών  έναντίων  οΤχδς  έσην  ελευθερίας. 

'Τμεΐς  γάρ  έστΒ  όΛιγοιηοΙ  xapk  adrtaxaW 
r»|.  Καλώς  τοΤς  άπδ  της  μερίΑος  εΓρηται*  iX)iv· 
γοστοί  έστε  παρά  πάντα  τά  έθνη,  ι Συγγενώςπ  ιλ 
€ 'Ολίγοι  οΕ  σωζδμενοι,  ι χα\τδ,  c Άγωνίζεσβε  ε:> 
ελθεΐν  διά  τής  στενής  πύλης.  · 

*Όη  ούχ  έΛ*  άρτφμοτ^)  ζήσετοί  άτθρωχΰς^ά,ΐΧ 
έχϊ  ηαττ)  ρήματι , κα\  τά  έξής.  Πάλιν  τε  βυ 
μάννα  λόγος  ήν,  ει  κα\  άρτο;  δηλοΰται  έν  τξ  Τς> 
δ(|).  ε Οδτος  γάρ,  φησ\ν , ό άρτος  δν  Ιδωχε  Kvpa; 
ύμϊν  φαγεΤν.  Τούτο  τδ  βήμα  δ συνέταξε  Κύριο:. » 

' Διά  τοΰτο  δέ  τδ  μάννα  ι λεπτδν  ήν  ώσε\  κόριον 
χδν,  ώσε\  πάγος  έπ\  τής  γής*  ν έπειδήπερ  ό 
οδ  σύμβολον  ήν  τδ  μάννα  έχεΤνο,  λεπτόν  έττίίί 
αύτου  φύσει,  χα\  διήχον  διά  πάντων  πνευμά»^ 
νοερών,  καθαρών,  λεπτοτάτων.  Έστι  δέ  χαΐ  ή 
πνεύμα  νοερδν,  άγιον,  μονογενές,  πολυμερές,  λετ:^'. 
χαι  τά  έξής.  ^Ην  δέ  κα\  ώσε\  χόριον  πρδς  τδ  εΙ«; 
λευκόν.  Φασ\  δέ  τή.ν  του  χορίου  φύσιν  δλην  δι*  2«^ 
λόγον  Ιχειν  σπέρματος,  ώς  μηδέ  Ιντω  χαταχόππτΑιι 
τδ  του  χορίου  σπέρμα,  έξαφανίζεσθαι  αύτοΰ  τήν 
ναμιν,  ώς  ούχ  Ιτι  δυναμένην  σπείρεσθαι.  Τοιουτος  R 
δι’  δλου  δ λόγος·  χα\  πάν  μόριον  αύτού  γεωργεΐοβει 


··  Hebr.  χι,  39.  « Dent,  ιν,  1ί.  ·*  ibid.  «I.  ··  ibid.  Ϊ6.  Deui,  νι,  15.  ··  Deui.  VA,7.  Lue. 
xtii,  ϊδ.  « ibid.  U.  ··  Deut.  viii,  3.  ··  Exod.  xti,  13, 16.  »·  ibid.  14. 


m SELECTA  IN 

έν  χΑλ9|  χα\  άγαθ^,  του^έ(ττι  ψυχής.  Έστι , 

τ6  .μάννα  λευχόν.  Φως  γάρ  ό λόγος  χα\  λαμπρόν , 
χα\  χατά  τούτο  λευχόν,  τψ  αύτόν  συνιέντι  χα\  τρεφο- 
μένφ  ύπ’  αύτοΰ.  Έατι  χαΐ  ώαε\  πάγος*  συν* 
e στραμμένος  γάρ « χαΐ  ουδαμοΰ  πλο^ν,  ούδό  βιε^- 
(5υηχώς,  άλλά  πάγιος,  ά δή  ούρανου  λόγος,  κα\  άπαγ- 
γέλλων  ήμίν  τά  ούράνια. 

*0  γάρ  Κύριος  ό Θοός  σου  οίσαγάγη  σε  είς  γην 
άγαθί\ν  καί  αοΛΛήν.  Ήμιν  ό Χριστός  ού  ταυτα 
δώσε IV  ύπέσχετο,  άλλά  ουρανών  βασιλείαν , χα\  γην 
άγαΟήν  χα\  άΧδιόν,  ής  χείμαβ,όος  ό Χριστός,  ποτιζων 
τοϊς  τής  σοφίας  νάμασιν.  Εκπορεύονται  δό  οι  χεί- 
μαβάοι  διά  των  πεδίων  χαΐ  ταπεινών  χα\  γονίμων 
άνθρώπων,  χα\  διά  τών  ύψηλών  όρέων,  τών  άνατει- 
νομένων  διά  τό  ύψος  τής  θεωρίας  είς  ουρανούς.  Έχει  1 
ό σίτος  ό στηρίζων  χαρδίαν  άνθρώπου,  χαΐ  χριθή  τους 
υποδεεστέρους  τρέφουσα.  Έχε?  ή άληθινή  άμπελος  δ 
Χριστός.  Έχει  τό  Ιλαιον  τό  λιπαϊνον  τών  όσίων  τάς 
χεφαλάς.  'Ομοίως  χα\  βοα\,  τό  γλυχυ  μέν  ένδοθεν 
φέρουσαι,  τής  πολιτείας  δέ  τό  αύστηρόν  έξωθεν  έν- 
δυσάμεναι.  Έχει  ή συχή,  ούχ  ή άχαρπος  χα\  φύλλοις 
χομώσα,  άλλ'  ή πλουτουσα  του  πνεύματος  τήν  γλυ- 
κύ τη  τα.  ΈχίΙ  ό γλυκασμός  του  φάρυγγος  του  Σωτή- 
ρος  ό έπιθυμητός,  χα\  τά  χείλη  τής  έν  τφ  ^σματι 
νύμφης  κηρίον  άποστάζοντα , χαΐ  οί  λίθοι  οί  άγιοι,  οΐ 
έπ\  τής  γης  χυλισθέντες  πρός  πειρασμούς  άνένδοτοι, 
χα\  φύσιν  σιδήρου  άπομιμούμενοι.  Έχε?  τά  μέταλλα 
τοΰ  χαλχού , ές  ού  τήν  νοητήν  πανοπλίαν  κατβ- 
οχεύασαν.  Κα\τό  τούτων  χεφάλαιον  άπαύστως  εύλο- 
γειν  τόν  Θεόν.  ^ 

Τον  αϋτον.  Ούχ  έστι , φησ\  , πηλψ  χα\  πλινθείφ 
μοχθε?ν , χα\  ταλαιπωρειν  , άλλά  λίθους  έχειν  χα\ 
τούτους  Ηαμωτάτους , χα\  μή  βαδίως  διαλυομένους, 
(ΐ)ς  χα\  οίχοδομίαις  έξαρχε?ν  χαΐ  έπ\  πολύ  διαμένειν. 
ΤαΟτα  δέ  λέγει  τήν  διάνοιαν  αύτών  άποστήναι  τής 
άίγύπτου  βουλόμενος.  Διά  γάρ  τοΰ  είπειν,  c άγαθήν,» 
τό  γόνιμον  έδειξε*  διά  δέ  του,  ι ττολλήν,  ι τό  μέγεθος 
καΧ  τό  πλάτος,  c Οδ  χείμαββοι  ύδάτων  (τούτο  ούχ  έν 
ΑΙγύπτω),  καΐ  πηγα\  αβύσσων  > δπέρ  έξαίρετον  τή 
ffi  τής  έπαγγελίας.  Προσέθηχε  δέ  χα\  c διά  τών 
^ρέων  > δπερ  τή  Αίγύτττψ  ού  πρόσεστιν,  άλλ’  ούδέ 
ίιμπέλοις  χομά,  ούδέ  άφθονίαν  έχει  έλαίου*  ή δέ  τής 
;παγγελίας  γη  πάντα  πλουσίως. 

Πρόσεχε  ίΤβαυτφ,  μή  έπιΧάθχ(  Κυρίου  τού  θεού  * 
rov.  Μετά  τήν  τών  αγαθών  έπαγγελίαν  είς  νήψιν 
ιύτούς  διανίστησιν,  τοΰ  εύεργέτου  μεμνήσθαι,  χα\ 
ιή  έξυΟρίζειν  τφ  χόρφ,  μηδέ  περιφρονειν  τοΰ  ταΰτα 
ωρησαμένου,  χα\  δτι  έχ  τής  έν  Αιγύπτψ  δουλείας  είς 
λευθερίαν  αύτούς  μετεχόμισεν. 

Οϋ  χοιήσεις  οϋπός  Κνρίφ  τφ  Θεφ  σου.  Αίτιά- 
αι  τό  θύειν  τά  έαυτών  τέκνα  τούς  άνθρώπους  το?ς 
ΐο?ς  τιον  εθνών,  ώς  ώμόν  χα\  άπάνθρωπον  ώ;  βδε- 
υχτόν.  ΚαΙ  τούς  λέγοντας  θύσαι  θεοις  τών  έθνών  ού 
Λνον  άιτοατρέφεσθαι  δει,  άλλά  χαΐ  τήν  άχοήν  το?ς 
όγοις  αύτών  μή  ύπέχειν. 

Deut.  VIII,  7.  ” Deui,  iii,  H.  ” Deut.  xn,4. 
Patrol.  Gr.  Xll 


DEUTERON.  810 

i omnis  panicula  ad  terra  cnUum  natura  apia  est , 
si  mandetur  comniodae  et  bonae  terrae,  hoc  esi, 
animae.  Est  etiam  manna  album.  Lumen  enim  ver- 
bumest,idque  splendidum,  ac  proinde  quoque  album 
ei  qui  ipsum  inielligit,  ab  eoque  nutritur.  Est  etiam 
lanqiiam  gelu.  Contortum  enim  est  et  iieutiquam 
flaccidum  neque  fluxum,  sed  concreiiiin.  Coeleste 
quippe  verbum  est,  ac  nobis  coelestia  annuniiat. 

Dominus  enim  Deus  tuus  inducet  le  in  terrafn 
bonam  et  multam  Nobis  Christus  non  se  haec 
daturum  promisit,  sed  coelorum  regnum,  et  terram 
bonam  et  aeternam,  cujus  torrens  Christus  ipse  esi, 
potans  sapientiae  suae  fluentis.  Caelerum  torrentes 
per  explicatos  hominum  submissorum  fertiliumque 
campos  erumpunt,  ^nec  non  per  montes  sublimitate 

I contemplationis  ad  coelos  usque  elatos.  Illic  est 
frumentum  quod  inferioris  sortis  homines  nutrit. 
Illic  vera  vitis  est  Christus.  Illic  est  oleum,  san- 
ctoniin  impinguans  capita.  Ita  quoque  fluenta  sunt 
dulcedinem  intra  se  ferentia,  politiae  vero  acerbi- 
tatem forinsecus  circumlabentia.  Illic  flciis  quae 
magna  ubertate  spiritus  suavitatem  gignit,  non  ea 
vero  quae  sterilis  est,  ac  foliis  solum  ornatur.  Illic 
dulcedo  faucium  Salvatoris  desiderata,  et  labia  il- 
lius de  qua  in  cantico,  sponsae  mei  stillantia.  Illic 
lapides  sancti,  super  terra  volutati  et  ad  tentationes 
ififracii,  et  ferri  naturam  imitantes.  Illic  metalla 
aeris,  ex  quo  armaturam  spiritualem  certaturi  in- 
struxerunt. Horum  caput  est , Deum  indesinenter 
laudibus  celebrare. 

Ejusdem.  Non  est,  inquit , illic  In  luto  et  lateri- 
bus labor,  neque  miseria,  sed  lapides  affatim  sunt 
qui  sponte  se  offerunt,  neque  facile  dissolvuntur , 
ita  ut  et  aedificiis  sufficiant,  ei  ad  multum  tempus 
perdurent·  Haec  autem  dicit,  ut  eorum  mentem  ab 
.£gypto  avertat.  Cum  enim  ait,  c bonam, fertili-, 
tatem  389  ostendit.  Cum  vero  ait,  c multam , » 
magnitudinem  et  latitudinem  indicavit,  c Ubi.  tor- 
rentes aquarum  (hoc  non  in  ^gyplo)  et  fontes 
abyssorum , i quod  terrae  promissionis  peculiare 
est.  Addidit  etiam,  < per  montes, » quibus  caret 
•^gyptus,  quae  nec  viueis  abundat,  nqe  olei  copiam 
habet;  terra  autem  promissionis  omnium  abunde 
ferax. 

Attende  tibi^  ne  obliviscaris  Domini  Dei  tui 
Posi  bonorum  promissionem,  ad  sobrietatem  eos 
revocat,  ut  benefactoris  meminerint,  neque  prae 
satietate  insolescant,  neque  contemnant  eum  qui 
eis  haec  bona  dedit,  et  ab  iEgypti  servitute  in  liber- 
tatem eos  transtulit. 

Non  facies  sic  Domino  Deo  tno  ’·.  Carpit  crude- 
lem , inhumanum  atque  exsecrandum  hominum 
morem  qui  proprios  liberos  diis  gentium  immola- 
bant. Neque  solum  fugiendi  sunt  qui  dicunt  se  diis 
gentium  immolare,  sed  neque  auris  eorum  sermoni- 
bus praebenda. 


2a 


m εχ  OBIGENE  m 


Seque  adjiciet  ad  illud,  neque  auferet  ab  eo  i 
Homines  qui  peccant,  generatim  dupliciter  peccant, 
feltransgrediendo  mandata,  vel  evacuando.  Quando 
enim  non  ex  disciplina  vivimus,  neque  cognoscen- 
tes justitiae  mensuras  fallimur;  item  quando  regu- 
lam transgredimur,  opinati  melius  quid  agere,  a 
scopo  aberramus· 

* Ejutdem.  Qui  igitur  non  omnia  faciunt,  vel  qui 
am(vlius  faciunt,  legem  transgrediuntur. 

Omne  peeut  difittam  habent  ungulam,  et  reducent 
ruminationem  'K  Difllssa  ungula,  significat  iter  quo 
ad  quaslibet  bonas  disciplinas  pervenimus.  Rumi- 
nare autem  est  sursum  deorsumque  ponere  Scri- 
pturae divinitus  inspiratae  verba,  et  veluti  iterum 
mandere  et  comminuere  perscrutationibus  occulta 
theoremata. 

Omnia  quibus  tunl  in  eit  pennulce  et  tquamce,  com- 
adetit  Volatilia,  opinor , qnaecunque  palos  ha- 
bent infra  genua  supra  pedes,  vult  esse  munda ; 
quaecunque  autem  non  habent,  esse  immunda. 

Fettmtatem  tabernaculorum  faciet  tibi  teptem  die- 
but Invenimus  in  Scripturis  nomen  festivitatis  et 
soleronitatis,  ut  cum  propheta  dicit  : c Quid  fa- 
cietis in  die  solemnitatis,  et  in  die  festivitatis  Do- 
mini? > Quaerendum  est  discrimen  festivitatis  et 
solemnitatis.  Omnis  itaque,  ut  ita  dicam,  dies  hila- 
ris in  qua  eximia  quaedam  praecipiuntur  quae  in  cae- 
teris  non  fiunt,  festivitas  vocatur.  Non  omnis  au- 
tem festivitas  est  solemnitas,  sed  cum  juxta  nomi*  ^ 
nis  etymologiam  undequaque  conveniunt  Hebraei, 
ita  ut  juxta  illud  solemnitas  sit  festivitas,  at  non 
vice  versa  festivitas  omnino  sit  390  solemnitas. 
Exempli  causa  sabbata  et  novilunia  festivitates 
eunt;  azyma  vero  et  dies  hebdomadarum  ac  sceno- 
pegiae,  non  solum  festivitates  sunt,  sed  etiam  so- 
lemniiates,  quando  omne  masculinum  jubetur  ap- 
parere in  conspectu  Domini  sui  in  loco  quem  ele- 
gerit. 

Non  dimotebit  finet  proximi  Proximus  saepe 
omnis  homo  dicilur. 

Ejutdem,  Neque  enim  oportet  vicinos  sese  invi- 
cem fraudare,  neque  transponendi  sunt  termini 
quos  pulchre  patres  posuerunt.  Hinc  enim  nascitur 
omnis  confusio,  dum  contermini  injuriam  patiuntur, 
et  contemtui  habentur  qui  terminos  posuerunt. 
Proximum  quidam  appellant  omnem  hominem. 

5i  autem  inttUerit  tettit  injutlut  contra  horni·· 
aem*^  Haec  quidem  lex  ad  infirmos  Israelitas ; Do- 
minus autem  qui  haec  praecepit,  discipulis  suis 
ait  : c Audistis  quia  dictum  est  : Oculum  pro 
oculo, » et  caetera.  f Ego  autem  dico  vobis  non  re- 
sistere malo.  i 

Ejutdem.  Haec  quidem  in  sensibilibus  et  munda- 
nis locum  habent;  ad  peccata  vero  nostra  quod 
attinei,  Deus  nullo  teste  indiget.  Ipse  enim  omnium 
inspector  est  et  Judex. 

Deut.  XI!,  52.  " ibid.  xiv,  6.  ibid.  9.  ” 

Deut.  XIX,  16.  Mattii,  v,  58. 


Ού  ^pocB^ceic  kx"  aiytb,  ohdh  άραΐεΐζ  ύζ 
αύτον,  οι  Ανθρωποι  άμαρτάνοντες  γενιχφ 
βιχώς  άμαρτάνουσιν,  ή ύπερβαΐνοντες  τάς  έντολές^ 
ύποκενουντες.  "Όταν  γάρ  μή  άπδ  έπιοτήμης  τκϋχ- 
τευ<5μεθα,  μηδέ  γινώοκοντες  τά  μέτρα  τής  διχαικ’^ 
νης  σφαλλδμεθα,  κα\  έτΟ’  δτε  ύτεερβαινοντες  τδν  χε- 
νόνα,  φαντασίςι  του  ποιειν  τι  κρείττον,  έχπίτΓ»μ£> 
του  προκειμένου. 

Τον  αϋτον,  οι  ο5ν  μή  τΛίουντες  πάντα,  ή οΐ 
πλεΐόν  τι  ποιοΰντες,  παράνομοι. 

ndr  κτήνος  διχτιΛονν  όχΛ^ν,  χαϊ  άνάγοτ  μψ 
ρνκισμόν,  Τ6  μέν  διχηλειν  έπ\  της  όπλής,  τήν  vr· 
ρείαν  καθ'  ήν  πρδς  πάν  δτιοΰν  έρχόμεθα  των  άγαθύν 
σπουδασμάτων  έμφάνειεν  δδέ  μηρυκισμδς,  τδ  άνω  η 
κα\  κάτω  ποιειν  της  θεοττνεύστου  Γραφής  τους  λί- 
γους, καΙ  ο?ον  άναμασάσθαι  κα\  καταλεπτύνειν  έρεύ- 
ναις  τά  κεκρυμμένα  των  θεωρημάτων. 

Πάντα  δσα  έστίν  έν  αϋτοΐς  χτβρύρα  χαΐ 
χΐδες,  φάγεσθε.  Των  πτηνών  οίμαι  δσα  μέν  etSUr 
πας  Ιχει  κατωτέρω  των  γονάτων  ύπέρ  τάς  βάπις 
καθαρά  είναι  βούλεται*  δσα  δέ  μή,  Ακάθαρτα. 

Εορτήν  σκηνών  χοιήσεις  σεαντφ  έχτά  ήμφικ· 
ΕύρΙσκομεν  έν  τα?ς  ΓραφαΓς  τδ  δνομα  τής  έορτηςχιΐ 
τής  πανηγύρεως,  ώσπερ  παρά  τφ  προφήτη  λέγσνπ· 
C τι  ποιήσετε  έν  ήμέρα  πανηγύρεως  κα\  έν  ήμέρι 
έορτής  Κυρίου ; > Ζητητέον  τήν  διαφοράν  έορτής  χύ 
πανηγύρεως.  Πάσα  μέν  οδν,  fv'  ούτως  είπω,  ίλιρε 
ήμέρα,  έν  ή προστέτακται  ώς  έν  άτγΐφ  τάδε  τινέ 
παρά  τάς  λοιπάς  ποιε?ν  έξαίρετα,  έορτή  χαλεττει* 
ού  πάσα  δέ  έστι  πανήγυρις,  άλλά  κατά  τδ  δνομα,  όπ 
έπ\  τδ  αύτδ  συναθροίζονται  ο1  πανταχόθεν  Εβραίοι, 
ώστε  κατά  τούτο  τήν  μέν  πανήγυριν  είναι  έορτήν, 
ούκέτι  δέ  πάντως  τήν  έορτή ν πανήγυριν  * οΤον  αά6- 
βατα  κα\  νεομηνίαι,  έορταί  είσιν*  άζυμα  δέ  χα\  αΐ 
ήμέραι  τών  έβδομάδων  κα\  σκηνοπηγίαι  ού  μένον  « 
έορταί,  άλλά  κα\  πανηγύρεις,  δτε  προστέτακται  τ» 
άρσενιχδν  φαίνεσθαι  ένώπιον  Κυρίου  τού  θεού  σουε!; 
τδν  τύπον  δν  άν  έκλέζηται.  * 

Ού  μετακινήσεις  δρια  τον  χΛψΓίοτ  σου.  Πλτ- 
σίον  πολλαχού  πάς  άνθρωπος  εΓρηται. 

Τον  αύτον.  Ούτε  γάρ  δει  τούς  πέλας  πλεονεχτεπτ, 
ουδέ  τούς  τών  πατέρων  δρους  ώς  καλώς  παγέντβ; 
παρακελεύειν.  Τούτο  γάρ  αίτιον  πάσης  συγχυαευς 
έσται,  τών  μέν  όμορούντων  ώς  άδικουμένων,  κερί- 
Φρονουμένων  δέ  τών  όρισάντων.  Πλησίον  δέ  τιπ; 
πάντα  άνθρωτιον  λέγουσιν. 

Ehv  δέ  κ4χζαστή  μάρτνς  άδικος  κατά  άτβρ^ 
χον.  Ταύτα  μέν  ό νύμος  πρδς  Ασθενείς  τούς  Ιεροί;* 
λίτας  * ό δέ  Κύριος  6 ταύτα  νομοθετήσας  τοίς  έαυτή 
μαθηταίς  φησιν*  f Ηχούσατε  δτι  έββήθη,  *Οφθαλμέν 
Αντί  δφθαλμού,  > χα\  τά  έξής^  ι Έγώ  δέ  λέγω 
μή  Αντιστήναι  τφ  πονηρφ.  > 

Τον  αύτον.  Ταύτα  μέν  έπΙ  αίσθητού  καΙ  τωνχατέ 
κόσμον,  έπΙ  δέ  τών  ήμαρτημένων  ήμιν,  ούδενδ; 
δείται  Θεός.  Αύτδς  γάρ  έπόπτης  Απάντων  χαέ  ψ· 
τής. 

Deut.  XVI,  15.  Ose.  ιχ,  5.  ’·  Deut.  χιι» 


8Π  SELECTA  IN  DECTERON.  8U 

ΤΙς  6 άτΘρωΛΟζ  ό φοβούμενος.  '0  τοΓς  γήινοι;  Α Quis  esi  Aorno  iimens  "·.  Qui  terrenis  iddiclus 
έγχείμενος  χα\οΕχ(αν  οΐχοδομων,  χα\  φυτεύων  άμπε-  esi,  et  domum  aediflcat,  et  plantst  vineas,  et  volu- 
λώνας,  ταϊς  φιλοσαρχίαις  ήδονών  ήττώμενος,  ίοται  platibus  carnis  vincitur,  is  omnino  erit  ineticulo· 
χάντως  δειλός  τε  χα\  Αναλχις.  sus  et  instrenuus. 

Έάν  βέ  Ttri  νΐύς  άΛ€lΘiις  Ούχ  άπλώς  βούλε-  Si  cui  autem  filius  fuerit  rebellis  *·.  Non  simpli· 
ται  άναιρεισΟαι  αύτοϋς  παραπιχ ραίνοντας  τους  γο-  citer  vult  interfici  a parentibus  exacerbatis,  sed 
νεις·  άλλ’  δταν  άμφότεροι  συμφωνήσωσιν  οί  γονείς  cum  ulerqiie  parens  consenserit  contra  filium, 
χατά  τού  παιδός.  Επειδή  γάρ  4ν  τε  ό πατήρ  όργι-  Quandoquidem  enim  si  paler  iratus  occidere  volue^ 
σθη,  χα\  άνελειν  δρμήση  τδν  υίδν,  ή fJtή‘rηp  έπόχει*  τϋ  fiiiiim,  mater  cohibet;  si  autem  haec  animo  exa- 
iv  τε  αυτή  ιταροξυνΟή,  δ τυατήρ  ούχ  χαΐ  σπάνιον  cerbata  fuerit,  paler  non  sinit,  et  rarum  est  con- 
Ισται  συμφωνήσαι  τούς  γονείς  χατά  τού  Ιδίου  αύτών  aenlire  parentes  contra  proprium  filium,  praecipit 
τέχνου,  προστάττει  ό θεός,  δταν  άμφότεροι  συμφω-  ut  cum  ambo  consenserint  contra  fiiiuni,  tunc 

νήσωσι  χατά  τού  παιδδς,  τότε  χαταλεύειν  αύτδν,  ού  lapident  euin,  non  ipsi  parentes,  sed  reliqui, 

τούς  γεννήσαντας,  άλλά  τούς  λοιπούς. 

Ού  κατίΐσΛερεις  τύν  άμπεΛώνά  σον  διάφορον.  Νοη  seminabis  vineam  luam  variam  Ne  scilicet 
Tva  μή  άτονωτέρα  γέντ^ται  ή γή,  ώς  μήτε  τδ  σπέρ-  ® infirmior  evadat  terra,  ita  ut  neque  semen  inte- 
μα  πλήρες  άποδιδόναι,  μήτε  της  άμπέλου  τύν  χαρ-  - gniin  reddere  possit,  neque  vineae  fructum  : sed 
πδν,  άλλά  χαθ'  έαυτού  Sxaoxov.  unumquodque  separatiin  seminetur. 

Ονκ  άροτριάσεις  εν  μύσχφ  καί  δνφ  έαϊ  τό  arabis  in  vitulo  et  asino  in  idipsum  Quod 

αντό.  Τδ  γαύρον  της  ψυχής  χα\  φιλόπονον  τφ  φίλη-  est  elatum  et  laboriosum  in  anima,  ne  cum  eo  con- 
δόνω  χαι  παθητιχφ  μή  συζεύζης.  junxeris  quod  molle  et  voluptatis  amans  est. 

Του  αύτον.  *Ησαΐας  δδ  πάλιν  γράφει  * c Μαχά-  Ejusdem.  Isaias  rursus  scribit  : c Beati  qui  se- 
pioi  ol  σπείροντες  έπ\  πάν  ύδωρ,  ι Πο?ον  ύδωρ,  ίφ'  minatis  super  omnem  aquam,  ι Quaenam  est  aqua 

ωδει  σπείρειν  τδ  χαλδν  σπέρμα ; ΕΓη  δδ  τούτο  βά-  in  qua  seminandum  est  bonum  semen?  Erit  ill«i 

πτισμα  τής  σωτηρίας,  τδλουτρδν  τής  παλιγγενεσίας,  sane  baptismus  salutis,  lavacrum  regenerationis. 
Σπείρε  δπι  τδ  μυστήριον  τού  λουτρού,  χαι  γίνη  μαχάτ  Semina  super  mysterium  lavacri,  et  eris  beatus· 
ριος.  Έχε?  βούς  χαΐ  δνος  πάτε?,  βούς  ό χαΟαρδς  ό lUic  bos  et  asinus  gradiuntur,  bos  mundus  Israelita, 
7σραηλίτης,  χα\  δνος  άχάθαρτος  έχ  γένους  ό άπδ  et  asinus  immundus  ex  genere,  populus  qui  est  ex 
των  έθνών*  ?να  σύμβολον  ή άμφότερα  τά  ζώα  τού  λό-  gentibus  : ut  ulrumque  animal  symbolum  sit  verbi 
γορ  τού  το?ς  έθνεσι  χεχηρυγμένου.  Πάτε?  ούν  βούς  ^ quod  gentibus  391  praedicatur.  Ambulant  ergo  boc 
ica?  δνος,  φησ\,  τούτο  τδ  ύδωρ  δπου  σπείρειν  Οέλο-  asinus,  inquit,  super  illam  aquam  in  qua  seml- 
ιεν.  nare  volumus. 

*Eav  δέ  γένηται  Λαις  ΛαρΟένος  μεμνψττεν·  Si  autem  fuerit  puella  virgo  sponsato  viro  Eam 
ιέν^η  άνδρί.  Τήν  ήδη  μεμνηστευμένην  γυνα?χα  χα-  tantum  sponsa ta  est,  uxorem  vocat.  Sic  de 

e?  * ούτω  χα\  δπΐ  τού  Ιωσήφ  χα\  τής  θεοτόχου  iosepb  et  Dei  matre  dictum  est. 

λέχΟη. 

Kal  εως^  είς  τύν  αΙώνα.  Επειδή  χα\  ουτοι  έχ  πορ-  , Elt  usque  in  teternum^K  Quoniam  ei  hi  ex  fornica- 

είας  είσΙν  άπδ.  των  θυγατέρων  τού  Αώτ*  ού  μόνον  tione  sunt  orti  a filiabus  Lot,  non  solum  post  de- 

δ έως  γενεάς  δεχάτης  άδεχτοι  τή  συναγωγή  τού  Cimam  generationem  recipiendi  non  sunt  in  syna- 

Ισραήλ  είσιν,  άλλά  χα\  είς  τδν  αΙώνα.  Ούτω  βούλεται  gogaro  Israel,  sed  nec  in  aeternum.  Ita  vult  cum 

ύτοις  τήν  έχθραν  ά?διον  είναι*  χατά  μδν  τδ  νόημα  ίρβίβ  aeternam  esse  inimicitiam ; non  aliam  veram 

a\  τήν  άληθή  αΙτίαν  τής  θείας  Γραφής,  έπειδή  τδν  ^1>  causam,  ut  intelligitur  ex  Scriptura,  quam  quod 

ίαλαάμ  έμισθώσαντο,  έφ'  φτε  χαταράσασθαι  το?ς  Balaamum  conduxerunt  ut  Hebraeis  mala  impreca- 

Εβραίοις,  άλλά  χα\  τάς  αύτών  γυναίκας  χα\  τάς  retur,  et  uxores  filiasque  suas  quotquot  erant  pul- 

υγατέρας,  δσαι  ήσαν  ώρα?αι  τή  βψει  χα\  χαλαΐ  τφ  Η chrae  aspectu , praemiserunt  ut  ad  fornicationem 
!δει,  προέστησαν  τού  γένους,  ώστε  αύτάς  δούναι  Israelitas  pellicerent,  fornicationem  certe  gravissi- 

ρδς  πορνείαν  το?ς  Ίσραηλίταις,  χα\  πορνείαν  διά  mam,  ex  qua  fieret  ut  deficerent  a Deo,  et  initia- 

)ύτο  χαλεπωτάτην  προξενήσαι  το?ς  Έβραίοις  · αύτη  rentur  Beelphegor.  Quod  et  accidit. 

: ήν  τδ  άττοστήναι  (χδν  τού  Θεού,  τελεσθήναι  δδ  τφ 
εελφεγώρ  * δπερ  xaV  γέγονεν. 

Ούχ  ένεχνράσεις  μύΛον  ούδέ  έΛψύΛιον.  "Οτι  ffon  pignorabis  molam ^ neque  superiorem  lapidem 
^'/όλιθον,  φησ\ν,  άδύνατον  αυντρίψαι  τδν  σίτον*  Quoniam,  inquit,  ab  uno  lapide  ηοη  potest 

δυμον  γάρ  ά^(5ενόθηλυ  κατασκευάζεται  μύλος,  frumentum  conteri.  Geminum  enim  quidpiam  fe- 

ϋπε\  o*jv  xaV  Ιουδαίοι  μίαν  διαθήκην  έχουσιν*  minei  et  masculi  generis  efficit  mola.  Quia  ergo 

ιοίως  δά  κα\  πάσα  αιρεσις  δοχούσα  ταύτην  τήν  etiam  Judaei  unum  testamentum  habent,  similiter 

Είνήν  μόνην  έχειν , ούχ  άλήθουσι  έν  τφ  μυλώνι  et  quaelibet  haeresis  quae  hoc  novum  solum  habere 

ιύτω,  ϊνα  γεύσωνται  τού  έπουρανίου  άρτου*  εάν  videtur,  non  molunt  in  hoc  pristino,  ut  coelestem 

Deut.  XX,  8.  ·*  Deui,  xxi,  18.  Deui  xxii,  9.  ··  ibid.  10.  ··  Isa.  xxxii,  20.  ” Deut.  xxii , 
Deui,  xxiii  I 3.  Dcut.xxiv,  fi. 


815 


EX  ORIGENE  m 


panem  gnslcnU  Nisi  enim,  inqull,  conieraiiir,  et 
molatur  frumentum,  jejuni  manent.  Ilinc  ct  ipse 
praesentem  aggredior  esplicare  legem  :-c  Non  pi- 
gnorabis  molam,  > hoc  csl , non  profanabis  vetus 
testamentum,  neque  ejicies  illud  e domo  tua ; i ne- 
que superiorem  lapiJcm  molae,  > boc  est,  novum 
testamentum ; c quia  animam  iste  pigntrat, » boc 
est  his  nutritur  anima , spiritalibus  cibis  per- 
ceptis. 

Numero  quadraginta  flagellabunt  eum  Semper 
observavimus  numerum  quadraginta  malis  obno- 
xium esse.  Unde  Moyses  quadraginta  diebus  jeju- 
navit,  et  post  eum  Elias.  Quin  et  Salvator  nosier 
a diabolo  tentatus  non  manducavit  qiiadragiiiia 
diebus  et  quadraginta  noctibus,  et  magnum  dibi- 
vium  in  terra  contigit,  cum  Deus  imbrem  fe- 
cisset quadraginta  diebus  et  quadraginta  nocti- 
bus. 


γάρ,  φησ\,  μή  συντριβ^^  χα\  άληΟί)  6 οΤ:ος,  hiv/, 
μένουσιν.  Έκ  τούτου  οδν  και  αύι6ς  όρμ^Ομενος 
‘κροχείμενον  σαφηνίζω  νύμον,  c Ούχ  ένεχυρά^εις  μύ- 
λον, I τουτέστιν,  ο6  μή  βεβηλώσεις  τ1;ν  itallaeiiv  χι\ 
ού  μή  άπώσεις  αύτήν  τής  σης  οικίας  * c ουδέ  ίζιμύ- 
λιον  I άντ\  του,  τήν  καινήν,  c δτι  ψυχήν  ουτος  ένι- 
χυράζει,  > τουτέστι  τούτοις  τρέφεται  ή ψυχή 
ουσα  νοητών  εδεσμάτων. 

Άριθμφ  χασσαράκστχα  μαστιγώσονσιτ  abrdr. 
ΆεΙ  γε  τετηρήκαμεν  χακοιτικδν  6ντα  τδν  μ'  άρι· 
θμόν  δθενΜωΟσής  ό μέγας  τεσσαράκοντα  ήμέρα; 
νηστεύσας,  κα\  μετά  τούτον  ό Ήλιος*  άλλά  χι\4 
Σωτήρ  ήμών  πειραζύμενος  ύπδ  τού  διαβόλου  ούχ  Ιφβ- 
γεν  μ'  ήμέρας  κα\  μ'  νύχτας·  κα\  ό μέγας δέχχη- 
κλυσμδς  έπΙ  τής  γής  γίνεται,  Οβντος  τού  βεού,  ws- 
σαράκοντα  ήμέρας  χα\  τεσσαράκοντα  νύχτας. 


Νοη  immines  eis  ferrum**.  Quaerendum  est  cur  Ούκ  έπιβοΛεΐς  αύτοΤς  cidripor.  Ζητητέονδιάτ{ 


ferro  non  sinat  Deus  tangi  lapides  qiii  aedificationi 
altaris  inserviunt.  Sed  et  postea  ad  aedificationem 
templi  praecipit  congregari  lapides  securi  non  do- 
latos, et  ex  iHis  aedificationem  fieri.  Si  enim  ab- 
surdum est  ferro  tangi  lapidem  aedificationi  aptum, 
quomodo  columnae,  quomodo  tabulae,  et  eorum  ca- 
pitella elaborata  sunt?  Aut  quomodo  quaecunque 
ex  aere  vel  auro  facta  sunt  vel  argento,  fabricari 
potuerunt  sine  ferro?  Ex  his  liquet  non  simpliciter 
vetare  ne  ferrum  tangat  lapides.  392 
causae  sit,  dicimus  non  affirmantes.  Haec  velle  vi- 
detur. Durum  duro  immitti  et  collidi  vetat.  Magna 
enim  solent  oriri  mala  ex  durorum  commistioiie 
et  collisione.  Yel  homicidium  longe  a corde  homi- 
num expellit : et  omnino  juste.  Si  enim  in  lapidem 
qui  aedificationi  altaris  vel  templi  inservit,  ferrum 
non  est  immittendum,  quanto  magis  velandum  est 
ne  ferrum  arripiatur  ad  proximi  homicidium, 
σίδήριον  έπιβ(ΙΛλειν,  πώς  ού  μάλλον  άπαγορευτέον 

ΗΙ  stabunt  benedicere  populum**.  Observandum 
est  eos  qui  ad  benedicendum  statuuntur,  e liberis 
et  cognatis  Jacob  mulieribus  natos  esse;  qui  autem 
ad  maledicendum  in  monte  Gebal  collocantur,  ex 
ancillis  ortos  esse,  excepUs  Ruben  et  Zabulon.  Stat 
Ruben  cum  maledicentibus,  utpote  maledictus  et 
ipse  a patre.  Quod  si  et  maledixit  Levi,  at  redem- 
ptus est  sacerdotali  dignitate.  Nam  maxime  sacer- 
dotis est  popuUiin  benedicere.  Praeterea  Simeon, 
quippe  qui  in  medio  tribus  Judae  habitaret,  et  ceu 
pars  illius  esset,  idcirco  ubi  Judas,  ibi  et  bic  nu- 
meratur. 

Et  h<ec  benedictio^  qua  benedixit  Moyses  **.  Pro- 
phetiae Jacob,  non  omnes  benedictiones  erant,  non 
omnes  maledictiones.  Moysis  autem  praedictiones, 
cunctae  erant  benedictiones. 

Et  festinavit  ex  monte  Pharan**.  iloc  est,  non 


σίδηρον  ούκ  ίξί  τών  λίθων  άψασθαι  είς  τήν  olxoSo- 
μήν  τού  θυσιαστηρίου  χρησιμευύντων.  *Αλλά  χύ 
μετά  ταύτα  είς  τήν  οικοδομήν  τού  ναού  λίθους  άτε- 
λεκήτους  προστάττει  συναγαγείν,  κα\  οίχηδομή^ι^ 
Εί  γάρ  άτοτϋον  τδ  σίδηρον  άπτεσθαι  τού  λίθου  τρ6ς 
οίκοδομήν  άρμόττοντος,  πώς  ούν  άρα  οΐ  κίονες,  τϋς 
ούν  αΐ  σανίδες  κα\  αΐ  τούτων  κεφαλίδες  είργάσΟηην; 
Ή πώς  δσα  έκ  χαλκού  γέγονεν  ή χρυσού  ή άρρ· 
ρου,  χατεσκευάσθη  άρα  άνευ  σιδηρού;  Κα\  πώςοΤόν:(; 
Διά  τούτων  φανερόν  μέν,  δτι  ούχ  άπλώς  απαγορεύει  ti 
^ σίδηρον  άψασθαι  τών  λίθων.  Τίς  ουν  ή αΙτία;  Λέγο- 
με ν ού  διισχυριζόμενοι.  Ταύτα  δή  τοίνυν.  Σχλτ/.ν 
σκληρφ  έπιβάλλειν  κα\  συγκρούειν  χωλύει.  ΜεγΜ 
γάρ  φιλεΓ  τίκτεσθαι  κακά  έκ  τής  τών  σκληρών  «μ- 
μίξεως  χαΐ  συγχρούσεως.  Ή τδν  φόνον  ώς  mbpuh 
τάτω  τής  καρδίας  τών  άνθρώπων  έχβάλλει·  χαΐ 
μάλα  δικαίως.  Εί  γάρ  ού  χρίι  λίθφ  τω  οΐχοδομουμένφ 
είς  τήν  τού  θυσιαστηρίου  κατασκευήν , ή του  νβού, 
τδ  σίδηρον  άρπάζειν,  κα\  κατά  τού  πλησίον  φσ4ν; 

Οϋτοι  στήσοτται  8ύJloγ8tr  τότ  Λαότ.  Rapati;- 
ρητέον  δτι  ot  εύλογειν  ταχθέντες  άπδ  τών  έλευθεενν 
γυναικών  κα\  συγγενών  τού  Τακώβ  έγεννήθη«ν 
ούτω  οΐ  δέ  καταράσθαι  άφορισθέντες  άπδ  τού  δρου; 
D Γεβάλ,  άπδ  τών  παιδισκών  ήσαν,  πλήν  τιΰ  'Ρο-βΙμ 
χα\  τού  Ζαβουλών.  Τέταχται  δέ  ό ΤουβΙμ  μετά 
καταρωμένων,  ώς  καΙ  καταρώμενος  ύπδ  τού  πατρέ:. 
Εί  δέ  χα\  τδν  ΛευΙ  κατηράσατο,  άλλά  λελύτροιτιι 
αύτδς  τή  Ιερατική  άξία.  Μάλιστα  γάρ  Ιερέως  έτά 
. τδν  λαδν  εύλογείν.  Άλλά  καΐ  ό Συμεών  ώς  έν  μέα^ 
τής  Ιούδα  φυλής  οίκήσας,  χα\  ώσπερ  μέρος  αύτης 
γεγονώς,  διά  τούτο  δπου  Ιούδας,  έκεΐ  και  αυ:δς 
άριθμειται. 

Καί  αντη  ή εϋΧογΙα  ήκ  τ{ϋΛόγτμΤΒ  Mcvficrqc*  ΑΙ 
παρά  Ιακώβ  προββήσεις,  ούτε  πάσαι  εύλογίαι 
ούτε  πάσαι  άραί  · αΐ  δέ  παρά  ΜωΟσέως,  πάσ»  εύ- 
λογίαι. 

Καϊ  κατέσΛενσετ  έξ  δρονς  Φαράτ.  Τουτέιτ. 


Deut.  XXV,  5.  Deui,  χχνιι,  5.  ··  Deut.  χχνιι,  12.  ··  Deut.  χχτιιι,  1.  ·*  ibid.  2. 


tn  SELECTA  IN  J 

«ω  μηχέτ(  τφ  'Ισραήλ  χρηματίζειν,  άλλά  ^οΖς  έξ  j 
εθνών,  χαΐ  τ6ν  νόμον  ίστησε.  Τούτο  γάρ,  c κατέ-  » 
στκυσεν  έζ  βρους  Φαράν,  ι εΓτουν  c χατέπαυσεν,  ι 
δπερ  έτέρα  ^ριέχε(  γραφήι  άντ\  του,  σπουδαίως 
'Ti^v  σχιάν  χαταλείψει,  χα\  τήν  άλήθειαν  ήμίν  φανε·^ 
ρώσει. 

Ivr  μνριάσι  Κάδτ(ς.  Νυν  Κάδης  ού  τδν  τόπον 
λέγ£ΐ,  άλλά  τους  άγίους.  Κάδης  γάρ  τό  άγ(οτ  λέγε- 
ται τ^  Έβραίδι  γλώττη. 

ΚαΙ  έφείσαζο  του  JlQov  αυτόν.  Τουτέστιν,  έσωσε 
παραγενόμενος  τοΙίς  ο6  λαούς  ποτέ,  νυν  δέ  λαούς 
Θεού,  τούς  ούχ  ήλεη μένους,  νυν  δέ  έλεηθέντας.  c Έν 
τούτω  γάρ,  φησΊν  ό άτιόστολος  Πέτρος , έφανερώΟη 
άγάπη  του  θεού  έν  ήμίν.  > ΚαΙ  ό άγιος  'Ιωάννης 
λέγει  έν  τή  χαθολιχή,  ότι  c τδν  Τιδν  αύτου  τύν  μο« 
νογενή  άπέσταλχεν  ό θεύς  είς  τύν  κόσμον,  ινα  ζή- 
σωμεν  δι'  αύτου.  ι ΚαΙ  ό μακάριος  δέ  Παύλός  φη- 
σιν  C *Ό  γε  του  έδίου  Υιού  ούχ  έφείσατο,  άλλ’  ύπέρ 
ήμών  πάντων  παρέδωχεν  αύτόν.  ι Έφείσατο  ούν  τού 
λαού. 

Καϊ  Λάγτες  οΐ  ήγίοσμέτοι  ύαό  τάς  χεΤράς  σου· 
Πάντων  γάρ  κρατεί,  ώς  βασιλεύς  ούρανού  χα\  γης. 
Ώς  βασιλει  τταριστάμενοι,  ώς  θεφ  λειτουργούντες, 
ώς  ποιητή  προσκυνούντες , κα\  ύπ’  αύτόν  είσιν 
C αύτδς  γάρ  χα\  τά  πάντα  ύπέταξεν  ύπύ  τούς  πόδας 
αυτού,  ι 

ΣυταχΘέττες  δρχοττες  Λαωτ.  ΟΙ  θεσπέσιοι  μα- 
θητα\,  ί)  φησι  χαΐ  ό Δαυ\δ  έχ  προσώπου  άυτών 
4 Υπέταξε  λαούς  ήμιν,χα\  έθνη  ύπύ  τούς  τιόδας  ήμών.  > 
Και  πάλιν  · Άρχοντες  λαών  συνήχΟησαν  μετά  τού  ^ 
θεού  'Αβραάμ.  > Τήν  χλήσιν  ούν  δηλοϊ  τών  έθνών, 
ώς  τού  Θεού  μέλλοντος  άρξειν  έν  ταύτφ  χαΐ  τού 
Ισραήλ  κα\  τών  έθνών·  c Ήγατπ) μένος  ι δέ  λέγεται 
δ Υιός.  C ϋύτος  γάρ  έστι,  φησίν,  ό Υιός  μου  ό άγα- 
ντητός.  ι Κα\  διά  τούτο  άρχει  ήμών  ό Πατήρ  χαΐ  βα* 
σιλεύει. 


:SUM  NAVE. 

amplius  Israeli , sed  iis  qoi.ex  gentibus,  oracula 
promere,  et  legi  finem  imposuit.  Istud 'enim  sibi 
vult : c festinavit  ex  monte  Pharan,  i vel  c cessa- 
vit, > ut  alia  habet  interpretatio  : quasi  diceret  : 
sedulo  umbram  derelinquet,  et  veritatem  nobis 
ostendet. 

Cum  decem  millibue  Cades  **·  Nunc  Cades,  non 
locum  dicit,  sed  sanctos.  Cades  enim  sancium  di- 
citur Hebraica  lingua· 

Et  pepercit  populo  suo  **.  Hoc  est,  advenio  suo 
salvavit  eos  qui  olim  non  populi,  nunc  autem  po- 
puli sunt  Dei,  quos  misericordia  non  comprehen- 
derat, nunc  autem  comprehendit;  c in  boc  enim, 
inquit  apostolus  Petrus  apparuit  charitas  Dei  in 
nobis.»  Et  sanctus  Joannes  In  catholica  dicit  Epi- 
stola quoniam  c Filium  suum  unigenitum  misit 
Deos  in  mundum  ut  vivamus  per  eum. » Et  beatus 
Paulus  ait** : c ProprioFilio  non  pepercit,:sed  pro 
nobis  omnibus  tradidit  illuni.  > Pepercit  ergo  po- 
pulo. 

Et  omnes  sancti  ficati  sub  manus  tuas  S Omnibus 
enim  dominatur,  utpote  rex  coeli  et  terrae·  Ut  regi 
astantes,  uiDeo  ministrantes,  ut  creatorem  adoran- 
tes, etiam  sub  ipso  sunt,  c ipse  enim  omnia  subjecit 
sub  pedibus  suis  > 

393  Congregati  principes  populorum  *.  Divini 
nimirum  discipuli,  quemadmodum  et  David  ex  eo- 
rum persona  ait^  : f Subjecit  populos  nobis  et 
gentes  sub  pedibus  nostris.  » Et  rursus  * : f Prin- 
cipes populorum  congregati  sunt  cum  Deo  Abra- 
ham.  I Vocationem  igitur  significat  gentium,  fore 
nempe  ut  Deus  simul  et  Israel  et  gentibus  imperet, 
c Dilectus  » autem,  dicitur  Filius,  c Hic  enim  est, 
inquit  *,  Filius  meus  dilectus.  » Et  propterea  Pa- 
ter rex  noster  et  princeps  noster  est. 


»·  Deut.  xxxiii,  2.  »·  ibid.  5.  lioan.  iv,  9.  ··  ihid.  ··  Rom.  viii,52.  ‘Deui,  xxxin,  5.  ' I Cor. 
XT,  26.  *Deut.  xxxiii,  5.  ^ Psal.  xlvi,  4.  · ibid.,  10.  · Matih.  iii,  17. 


MONITUM 

AD  ORKBNIS  EXEtiETICA  IN  LlftaUll  JESU  NAVE. 


Bufinus  in  peroratione  ad  interpretationem  Commentariorum  Origenis  in  Epistolam  ad  Romanos^  ait  se 
vertendis  ejus  έξηγητικοΖς  in  librum  Jesu  Nave  nihil  a fide  textus  Greeci  recessisse,  i Π/α,  inquit,  quas  in  i esu 
iVavc...  scripsimust  simpliciter  expressimus  ut  invenimus,  et  non  multo  cum  labore  transtulimus.  > Hodie  e% 
ejus  interpretatione  exstant  in  hunc  librum  sex  et  viginti  homUice.  Triginta  commemorat  Cassiodorus  Insti- 
&iit.  cap.  i.  Initium  vigesimee  reprcesentatur  Philocaliae  capite  duodecimo,  hincque  obstruitur  os  aliquot  hete·' 
rodoxis,  qui  absque  ulla  ratione  has  homilias  Origeni  abjudicarunt. 

Post  homilias  in  Jeremiam  scriptas  sunt,  uti  patet  ex  homilia  decima  tertia,  adeoque  ex  illarum  sunt  nu- 
mero, quas  sexagenario  major  ad  populum  habuit,  videnturque  pronuntiatas  circa  finem  anni  249,  vel  sub  ini- 
tium anni  250,  quandoquidem  homilia  nona  gravissimam  memorat  persecutionem  qute  tunc  Ecclesiam  a ffli- 
{jebat. 

F ragmenla  Cra:ca  quas  homiliurum  [ronti  praefixa  sunt,  e Catenis  mauuscriptis  sunt  deprompta· 


EX  ORICENE 


82» 


8ii^ 


ΩΡΙΓΕΝΟη:  εις  ιηςουν  ναυη 

ΕΚΛΟΓΑΙ. 

ΕΧ  ORIGENE  SELECTA  IN  JESUM  NAVE. 


Tu  ei  omnis  populus  iste  CustodieiUibus  legem 
promisU  se  daturum  quae  praedixit,  non  vero  soli 
Jcsu  fliio  Nave.  Qui  enim  legem  non  custodierunt 
Israeliiae,  Π non  acceperunt,  ut  palet  ex  sequenti- 
Las· 

Omnis  locus  super  quem  ascenderitis  ·.  Adversati 
s^nt  babilanies  in  Gai  propter  praevaricationem 
Acbar.  El  aliter : Quoniam  Deo  tradente  in  manus 
eorum  gentes,  inlernecioni  eas  non  dederunt,  et 
laetae  sunt  eis  iii  vallum. 

Et  intrarunt  in  domum  mulieris  mereiriciSf  cui 
nomen  Raab  ·.  Meretrici  salutem  suam  394  cre- 
dunt exploratores,  nec  immerito.  £x  ejus  enim  col- 
loquio ostenditur  sola  fidelis  et  Deum  timens.  Unde 
ei  per  eam  cognatio  ejus  servatur. 

Ejusdem.  Raab  interpretatur  dilatatio^  et  figura 
cfti  coalescentis  ex  gentibus  Ecclesiae  quae  dicit  : 
I Angustus  mihi  locus,  fac  locum  in  quo  habitem,  i 

Ejusdem,  Non  ob  hospitalitatem  solum  servatur, 
sed  praecipue  propter  fidem  et  pium  ejus  erga  Deum 
affectum· 

Et  occultavit  eos  in  lini  stipula  Occultavit  eos 
iii  lini  stipula  quam  habuit  domi,  et  ex  qua  parata 
erat  eis  elBcere  byssum  ceu  dignis  indumento  sum- 
ini pontificis.  Nam  ex  lini  stipula  efficitur  byssus, 
ex  qua  fit  vestis  sacerdotalis. 

Et  dimisit  eos  per  fenestram  ^*·  Sciendum  est  dq- 
iiium  ejus  In  inuro  iuisse.  Veteris  hujus  historiae 
germana  sunt  quae  in  novo  testamento  facta  sunt. 
Simile  enim  est  quod  Paulo  contigit,  quando  de- 
missus est  in  sporta  per  murum. 

Ejusdem,  Apostolus  altera  vice  similiter  evasit 
inimicos,  ut  ipse  ait  In  secunda  ad  Corinthios  Epi- 
stola : f El  per  fenestram  in  sporta  demissus 
auni  per  murum,  et  sic  effugi.  > Rursum  in  Acti- 
bus : c Custodiebant  autem  portas  et  die  ac  no- 
cte, ut  eum  iiiierficcrenl ; accipientes  autem  eum 
discipuli  nocte,  per  murum  dimiserunt  eum,  submit- 
lenies  in  sporta.  » 

Et  permanserunt  ibi  tres  dies  Non  quod  trium 
dierum  esset  iter;  omnino  enim  Jordanis  vicinus 


Σϋ,  καϊ  πας  ό Λεώς  ο^τος,  Τοϊς  φυλάσσουσι  τδ» 
ν<5μον  ύπέσχετο  διδόναι  Α προειρηκεν  ού  γάρ  Ίηββϋ 
τψ  Ναυή.  Μή  φυλάξαντες  γάρ  οΐ  Ίσραηλίται  ολ 
δλαβον,  ώς  δηλοϊ  τά  έξης. 

Πάς  ό τόπος  έφ*  φ hr  έπιΰήτε.  Άντέστησιν  d 
έπΙ  τής  Γαί  διά  τήν  του  Άχάρ  παρανομίαν.  ΚαΙ  dj- 
Λως  · *Ότι  του  θεοΰ  παραδόντος  είς  χειρας  αυτών  τέ 
έθνη  ούχ  έξωλόθρευσαν,χα\  έγενήθησαν,  είς  σχδλοτχ 
αύτο?ς. 

ΚαΙ  εΙσήΛθοσαν  είς  olxlar  γχτταικός  πόρττ\ς,  j 
όνομα  "Ραάβ.  Πόρνη  πιστεύουσιν  οΐ  χατάσχοποι  ττ;ν 
έαυτών  σωτηρίαν  ' χα\  μάλα  εΙχότως.  Δείχ^'^ται 
έξ  ών  ή 7Γ0ρνη  διαλέγεται,  μόνη  πιστή  κα\  τδν  θεέν 
φοβουμένη*  διδ  κα\  δι’  αυτής  ή συγγένεια  σώζεται. 

Τον  αϋτον.  Ταάβ  έρμηνεύεται  πΛατνσμές^  σίμ· 
βολον  ουσα  τής  άπδ  των  έθνων  Έχχλησίας  λεγου^ης· 
C Στενός  μοι  0 τόπος,  ποίησόν  μοι  τόπον  Ινα  οΙχήίω.  ι 

Τον  αϋτον.  Ούχ  έχ  τής  δεξιώσεως  μόνης  σώζεται, 
άλλά  προηγουμένως  άπδ  τής  πίστεως  κα\  τής  πρές 
τ6ν  θεόν  διαθέσεως. 

Καί  όχρνψεν  αύτούς  έν  τη  ΛινοχαΛάμχι.  Τοβ; 
ξυλοις  αύτούς  έκρυψε  τής  λινοχαλάμης  οΓς  εΐχεν  ϊύ 
του  δώματος  έτοιμάζουσα  έργάζεσθαι  τήν  puosov 
αύτοϊς  ώς  άξίρις  οδσιν  ένδύματος  άρχιερατιχοδ.  Ή 
γάρ  λινοχαλάμη  ποιεί  τήν  βύσσον  έξ  ής  τδ  Ιερατιχέ# 
ένδυμα  γίνεται. 

Καϊ  κατεχάΧααεν  αύτούς  διά  της  θνρΙδος.  Ίστέσ/ 
δτι  ό οίκος  αύτης  έν  τψ  τείχει  ήν.  Άδελφα  τής  πα- 
λαιός τά  νέα  ’ δμοιον  γάρ  έστι  τδ  έπΙ  του  Παύλαν, 
δτε  έχάλασαν  αύτδν  έν  σαργάνη  διά  του  τείχους. 

Τοναύτον.  Ό Άτιόστολος  δεύτερον  έσώθη  άπέ  τώι 
έχθρων  δμοιοτρόπως,  ώς  φησιν  έν  τή  δευτέρα  πρδ; 
Κορινθίους  αύτοΰ  Επιστολή  · c Κα\  διά  θυρίοος  έν 
σαργάνη  έχαλάσθην  διά  του  τείχους,  χαΐ  έξέφυγβν.  » 
Πάλιν  ένταίςΠράξεσι-  ι Παρετηροΰντο  δέ  χαΐ  τάς 
πύλας  ήμέρας  χα\  νυκτδς,δπως  αύτδν  άνέλωσι*  λαδά^ 
τες  δέ  οί  μαθηταί  αύτού  νυχτδς,  του  τείχους  χαΟήχσν 
αύτδν,  χα).άσαντες  έν  στιυρίδι.  > 

Καϊ  κατέμειναν  έκεΊ  τρεΊς  ήμέρας.  Ούχ  δτι 
τριών  ήμερων  ήν  ή όδός  · πάνυ  γάρ  πλησίον  δ Ίορ- 


^ Jos.  I,  4.  · ibid.,  3.  · Jos.ii,  ί,  *·  Isa.  xtix.  20. 

Aci.  IX,  24,  25.  » Jos.  ii,  22. 


Jos.  II,  C.  » ibid.,  15.  H Cor.  w,  55. 


m SELECTA  IN  JESUM  ΝΑΥΕ.  m 

€άνης  της  Ιεριχώ,  άλλά  διά  τήν  των  χατα<ηιόιτων  Α est  Jericbo,  sed  propier  exploratorum  accuratam 
άχρι^  έξέτασιν.  c Έ^ήτησαν  γάρ,  φησ\ν,  οΐ  χατα-  invesligalionem.  c Exquisierunt  enim,  inquit  ii 

Οιώχοντες  πάσας  τάς  δδοΐ>ς,  χαΐ  ούχ  εδρον.  ι qui  persequebantur,  omnes  vias, et  noii  invenerunt.  > 

Τετράκις μύριοι  εϋζωτοι.  Σημειωτέον  δτι  ή τε-  Quadraginta  mille  bene  erciiu^ft  Observa mlum 

τράς,  εΓτε  μονάδων,  εΓτε  έχατοντάδων,  είτε  έτέρου  est  qua  ternione  sive  unitatum , sive  centenarii 

πλείονος  άριθμοΰ,  έπ\  χαχώσεως  χείται.  aut  alterius  majoris  numeri,  infestationem  desi- 

gnari. 

ΠοΙτ^ότσοιμαχίύρας  Λετρίνας  έκΛέτρϋΐςάχρο-  Fac  tibi  eullroe  pelrinoi  de  petra  acuta  *·.  Qu®- 
τόμου,  Ζητητέον  διά  τ£  ού  περιετμήθησαν  οΐ  έν  τ^  renUuro  est  cur  circumcisi  non  fuerint  qui  in  de- 

έρήμω  τεχθέντες  * ή διά  τ£  τψ  Σαβδάτφ  τις  ξύλα  serto  nati  sunt,  aut  cur  qui  vivente  Moyse  ligna  die 

συλλέξας  έπ\  ΜωΟσέως  έχ  προστάγματος  θεοΰ  λι-  Sabbati  collegerat,  jussu  Dei  lapidatus  sii,  tanta  au- 

βόλευστος  γέγονε.  Τοσουτον  δέ  πλήθος  άπερίτμητον  tem  mukitndo  qu®  incircumcisa  permanserat  in 

μεμενηκδς  έν  τή  έρήμψ  ούδέ  έμέμφθη,  χαίτοι  του  deserto,  ne  objurgata  quidem  sit,  licet  Deus  jam 

βεου  μένάποφηναμένουέξολοΟρεύεσθαι  τήν  ψυχήν  τήν  exterminari  praecepisset  animam  qu®  non  circum- 

μή  περιτμημένην  τή  ήμέρ^ι  τή  όγδδη,  ούκέτι  δέ  cidereiur  oclava  die,  eidem  vero  poenae  nondiim 

έπ\  των  παραβαινύντων  τδ  Σάββύττον  τούτο  ώρίσαν-  ^ eos  addixisset  qui  Sabbatum  transgrederentur,  llinc 
το;.  "Ήδη  μέν  οδν  χα\  αύτύθεν  εΟδηλον,  δτι  περιτομή  igitur  liquet  circumcisionem  et  Sabbatum  non  esse 

χα\Σάββατον  ούχ  αυτά  καθ’ έαυτά  καλά,  άλλά  έπειδή  per  se  bona,  sed  ideo  bona  quia  ad  tempus  utilia 

πρδς  χαιρδν  έχρησίμευσεν.  Ίστέονδέδτι  σημείου  χά-  fuerunt.  Sciendum  est  eum  ad  instar  sigpi  circum- 

ρινδιάτής  περιτομής  έβουλήθη  γνωρίζεσΟαι,  χα\ ούχ  cisiono  et  ηοη  sola  Gde  voluisse  illos  discerni,  ut 

άνασχομένους άπδ  πίστεως  φαίνεσθαι,ώςπρδβαταάλβ-  quemadmodum  pecora  irrationabilia  quibus  canden- 

γα  τφ  χαυτήρι  χάν  πλανηθή,  ^δίαν  έχει  τήν  έαυτοΰ  tis  ferri  nota  inusta  est,  facile,  etiamsi  errave- 

εδρεσιν  · ουτω  τούς  Ιουδαίους  έπιμιγνυ μένους  τοϊς  rint,  395  reperiuntur,  ita  Jud®i  gentibus  permisti 

Ι)νεσιν  άπδ  τής  περιτομής  φανερούς  είναι  ΡουληΟείς.  circumcisione  manifesti  fierent.  Hujus  rei  argu- 

Kal  τούτου  άπύδειξις  τδ  έν  μεν  τή  Αίγύπτω  περιτέ-  mento  est  quod  in  iEgypto  quidem  circumcisionem 

μνεσθΛι  αύτούς , έν  δέ  τή  έρήμιύ , έπειδή  piivoc  ήσαν  acceperint , 1η  deserto  vero  quoniam  soli  erant  et 

και  Αίγυπτίων  χεχωρισμένοι  κα\  των  ^λων  έθνων  ab  iEgyptiis  aliisque  Pal®stin®  vicinis  gentibus 

των  κατά  Παλαιστίνην , άπεριτμήτους  μεμενηχέναι.  separati,  incircumcisi  permanserint.  Quando  autem 

"Οτε  δέ  παρελθόντες  τδν  Ίορδάνην  Ιμελλον  έν  μέσψ  Jordanem  transgressi  in  medio  gentium. versaturi 

είναι  των  έθνών,  αδθις  προσετάχθησαν  περιτμηθήναι.  q erant,  rursus  circumcidi  jubentur.  Quamobrem  se- 
Διδπερ  έχ  δευτέρου  είπεν,  δτι  ούχ  δχταημέρους  πε-  cundo  dicit  non  infantes  solum  octo  dierum, 

ριετέμνοντο,  άλλ’ άνδρίθέντας  ήδη,  xa\  πρδς  γηράς  sed  viros  perfectos  et  quosdam  etiam  ad  se- 

τινας  νενευχδτας.  Ή δε  πετρίνη  μάχαιρα  τδν  Κύριον  nectutem  vergentes  circumcisos  fuisse.  Culter  pe- 

ήμιν  δηλοϊ  τδν  τήν  νοητήν  δύντα  ήμιν  περιτομήν,  τήν  trinus  Dominum  significat  qui  spiritalem  nobis  cir- 

είς  νουν  χα\  χαρδίαν.  Διά  τούτο  γάρ  χα\  6 *Απόστο-  cumcisionem  mentis  et  cordis  dedit,  ideo  enim 

λος  ήμίν  έλεγε  περιτομήν  τού  Χριστού , ούχ  έν  τή  Apostolus  quoque  circumcisionem  vocat  Christi, 

άττεχδύσει  τής  σαρχδς  ήμων.  uofi  in  exspoliatione  carniS  nostrae. 

'Εγώ  άρχιστράτηγος τής  δντάμεως Kvplovyvvr  Fgo  eum  prUicep»  militice  virtutis  Domini:  nune 
παραγέγονα.  Μεμνησθαι  δει  δτι  ήνίχα  έμοσχρποίη·*  adveni  Meminisse  oportet , quando  conflaverunt 

σαν,  ό Θεδς  τφ  Μωδσεί  φησιν,δτι  c Άνάγαγε'^ν  λαδν  vUulum  , tunc  Deum  Moysi  dicere  : c Deduc  po- 

τούτον,  ού  γάρ  μή  συναναβώ  διά  τδ  τδν  λαδν  σχληρο-  putum  istum,  non  enim  simul  ascendam,  quia  popu- 

τράχηλον  είναι.  Κα\  Ιδού  άποστελώ  τδν  άγγελδν  μου  Ius  dura  cervice  est.  Et  ecce  mittam  angelum  meum 

πρδ  προσώπου  σου.  Πρόσεχε  ούν  σεαυτφ , χα\  μή  ante  faciem  tuam.  Attende  ergo  tibi,  nec  esto  inobe- 

άπείθει.  > .*Οδέ  Μωυσής  πρδς  αύτδν  φησιν*  c Εί  μή  diens.  » Cui  Moyses  respondet  **  : f Si  non  tu 

συνανέρχη  ήμίν,  μή  με  άναγάγης  έντεύθεν.  > Καί  ^ ipee  simul  veneris  , ne  me  educas  hinc,  i Quibus 
τούτο  είπών  έπεισε  · χα\  ή v μετά  τού  λαού,  έως  τής  dictis  ei  persuasit,  et  cum  populo  fuit  usque  ad 

τελευτής  Μωυσή.  Μετά  δέ  τήν  τούτου  άποβίωσιν,  obitum  Moysis,  quo  mortuo  apparet  Jesu  filio  Nave, 

φαίνεται  μέν  χαΐ  διαλέγεται  τφ  τού  Ναυή  Ιησού,  et  cum  eo  colloquitur.  Postquam  ergo  populus  in 

Μετάγούν  τήν  έπιστασίαν  τού  λαού  είς  τδν  μαθητήν  Moysis  discipulum  oculos  defixos  babuit,  tradidit 

ΜωΟσέως  λοιτιδν  παραδίδωσιν  αύτδν  τφ  άρχι>  illum  Deus  principi  militi®  sux,  Micbaeli.  Hic  erat 

στρατήγφ  τφ  Μιχαήλ.  Ούτος  ήν  άρχων  τού  λαού , princeps  populi , ut  in  Daniele  videtur  dicere  alter 

ως  έν  τφ  Δανιήλ  φαίνεται  λέγων  Ετερος  άγγελος.  angelus. 

Πορενόμετοι  καΐ  σοΛΛίζοττες,  ΑύταΙ  at  σάλπιγ-  Ambulantes  et  clangentes  **.  Η®  tub®  symbolum 
^ες,  σύμβολόν  είσι  των  έν  τή  έσχάτη  ήμέρα.  c Αύτδς  sunt  eorum  qu®  in  novissima  die  contingent : cipse 

γάρ,  φησιν,  ό Κύριος  έν  χελεύσματι,  έν  φωνή  άρχ-  enim,  inquit  , Dominus  in  jussu  , in  voce  ar- 

αγγέλου  , χα\  έν  σάλπιγγι  βεού  χαταβήσεται  άπ’  changeli  et  in  tuba  Dei  descendet  de  ccelo.  i * Quod 

Jos.  II, , 25.  Jos.  IV,  15.  Jos.  v,  2.  Coloss.  )i,  H.  Jos.  v,  14.  **  Exod.  xxxiii·  ··  ibid· 
“ Jos.  vi,  9.  1 Thess.  iv,  io. 


m 


ORfGENIS 


824 


autem  per  sex  dies  sacerdotes  circumeunt  civita- 
tem , Id  significare  possit  hujus  quod  sex  diebus 
constat , praesentis  saeculi  sanctos  omnes  clangere 
et  praedicare  remissionem  peccatorum,  iis  qui  poe- 
nitentiam agere  voluerint. 

Et  dixit  Je$u$  filiii  Israel , Vociferamini  Haec 
vociferatio  videtur  esse  ea  quae  verbis  fii  divinae 
majestatis  glorificatio  et  vox  laudis  recensens  quae 
ad  Dei  boitorem  pertinent.  Haec  pugnat  adversos. 
Jliericbuntinorum  errorem  , et  insolitam  miraculo- 
que plenam  victoriam  reportat. 

Et  ita  fecit  Hozan  Ex  bis  liquet  non  Jesum  fi- 
lium Nave,  sed  alium  quempiam  post  multas  gene- 
rationes baec  scripsisse.  Quod  quidem  verum  est 
si  probe  intelligaiur,  neque  pugnat  cum  iis  quae 
antea  diximus.  Scripsit  enim  Jesus  quae  sua  aetate 
contigerant  aut  ipsi  revelata  erant,  quemadmodum 
et  Moyses  quae  suo  tempore,  postea  396 
btato  jam  templo  a sapiente  Salomone,  et  po- 
pulo in  multam  impietatem  declinante,  temploque 
a Deo  in  solitudinem  derelicto,  ut  vix  in  eo  Deute- 
ronomium alicubi  negligenier  abjectum  repertum 
sit,  idcirco  cum  populus  captivitatem  Babylonicam 
pertulisset,  Esdras  legis  perilissimus,  et  omne  Vetus 
Testamentum  memoriter  recitans,  scripsit  legem, 
et  alia  quaedam  quae  contigerant,  et  ei  erant  revelata. 
Ilaec  quidem  olim  sunt  praedicta , postea  vero  acci- 
«Ierunt.  Ejus  generis  est  id  de  quo  nunc  mentionem 
fecimus. 

Adhuc  sum  hodie  valens^  sicut  quando  misit  me 
Moyses*"^,  In  utroque  verbo  valet  sanctus.  Valet 
enim  ci  in  veteribus  et  in  novis  mysteriis.  Hoc  est 
v.ilere  et  Moysis  et  Josue  aetate. 


βύρανοΰ.  I T6  Ιξ  ήμέρας  χυκλοΰν  νήν 

τους  Ιερείς,  σημείον  λν  εΓη  του  Sci  των  ίξ  ήμερων 
του  παρόντος  αΙώνος  τους  Αγίους  Ανιαντας  σαλπίζειν 
κα\  κηρύττειν  Αφεσιν  Αμαρτιών  τοίς  μετανοεϊν  poo- 
λομένοις. 

ΚαΙ  εΤπεν  ΊηοΌνς  τοίς  νΙοϊς  Ίσρα}\Λ^  Kexfd· 
ξατε.  Τήν  μέντοι  κραυγήν  , τήν  των  (&ημΑτων  εΐ- 
κ6ς  δοξολογίαν  είναι  κα\  φωνήν  αΐνέαεως  τήν  είς  tbv 
Θεδν  , μαχομένην  τή  πλΑνη  των  Ίερι^^^ντίων , vt- 
κώσαν  δέ  τήν  παράδοξον  νίκην  κα\  θαύματος  γέ- 
μουσαν. 

Οΰτως  έποίησετ  "Οζάν,  Έκ  τούτου  δείκνυται 
ούκ  Ιησούς  ό του  Ναυή,  Αλλ’  Ιτερός  τις  μετά  πολλι; 
γενεάς  ταυτα  συνέγραψε.  Κα\  Αληθές  μέν  νοηθέν,σΛ 
έναντίον  δέ  οΓς  πρύτερον  είρήκαμεν.  "Εγραψε  γάρ  S 
Ιησούς  τΑ  έπ’  αύτου  γεγονότα,  ή Αποκαλυφθέντι, 
ώσπερ  κα\  ΜωΟσής  τά  κατά  τους  έπ’  αύτού  χρόνου;. 
Μετά  δέ  ταυτα  τού  ναού  οίκοδομηθέντος  ήδη  ύπ&  toj 
σοφού  Σολομώντος,  καΐ  τού  λαού  ύποκλίναντος  εΐ; 
πολλήν  Ασέβειαν , κα\  τού  Θεού  τδν  ναόν  £ρημον  χι- 
ταλιπόντος  ώ;  μόλις  εύρεθήναι  τδ  Δευτερονόμιον 
^ιμμένον  ώς  “τυχε  · διΑτοι  τούτο  τού  λαού  τήν  Βιδυ- 
λωνικήν  αΙχμαλωσίαν  ύτιοστάντος,Έσδρας  νομιχωτα· 
τος  ών,  κα\  Αποστομίζων  πάσαν  τήν  ΠαλαιΑν  Διαθή- 
κην, έγραψε  τδν  νόμον,  κα\  έτερΑ  τινα  τά  γεγονότα 
κα\  άποκαλυφθέντα.  Ταύτα  πάλαι  μεν  προε^^θη, 
μετά  δέ  ταύτα  γέγονε.  Τοιούτόν  έατι  δήπου  καί  αδ 
νύν  έμνημονεύσαμεν. 

Έτί  σήμερον  Ισχύω^  ώσέί  δτε  d^icrretJlipsMkdy- 
σής·  Εν  Αμφοτέροις  ούν  Ισχύει  τοίς  λόγοις  ό Αγιος. 
Ισχύει  γάρ  έν  τταλαιοίς  κα\  έν  καινοις  μύστη - 
ρίοις.  Τούτό  έστι  τδ  Ισχύειν  έπΙ  ΜωΟσέως  καΐ  tA 
‘Ιησού. 


Jos.  VI,  16.  ··  ibid.,  26.  ” Jos.  χιν,  11. 


I 


PROLOGUS  RUFINI  PRESBYTERI 

AD  CHROMATIUM  EPISCOPUM 

IN  TRACTATIJM  ORIGENIS  SUPER  LIBRUM  JESU  NAVE  (18). 


/ii  divinis  voluminibus  refertur , quod  ad  constructionem  templi  (19)  unusquisque  pro  viribus  obiulenl : 
potentes  quidem  et  principes  populi  aurum,  argentum,  lapides  pretiosos,  cera,  et  alii  ligna,  sed  impuiribi· 
lia  (20) ; quidam  etiam  coccum,  purpurOm,  et  byssum,  et  linum  alii  (21),  vestibus  hccc  quoque  sacerdotum  et 
Stoice  pontificis  profutura.  Pauperiores  autem  quique  etiam  pelles  rubras  offerentes  et  pilos  caprarum  (22), 
uon  respuuntur.  Idcirco  namque  Beselehel  ille  repletus  esse  dicitur  omni  sapientia  a Deo,  ut  inielligeus  sia- 


oula  haec  quibus  usibus  apta  sint,  nihil  ex  offerentium 

(18)  Collatus  est  hic  prologus  nec  non  sequentes  | 
homiliae  cum  qualuor  mss. , uno  perantiquo  San- 
germanensi  qui  sexto  vel  septimo  circiter  Ecclesiae 
s;eculo  litteris  uncialibus  scriplqs  putatur , altero 
inoiiasterii  Gemeticensis,  et  duobus  ecclesiae  caibe- 
dralis  Ebroicensis. 

(19)  Unus  codex  Ebroicensis,  < ad  constructionem 
tabernaculi,  i Sangerinanensis  c ad . instructionem 
templi.  I Paulo  post  idem  Sangerm.,  < potens  qui- 
dem et  princeps  populi,  i 


devotione  repudiet.  Quia  ergo  et  tu,  o mihi  semper 

(20)  Libb.  antea  editi,  c alii  aera  et  ligna,  sed  im- 
putribilia. > Codex  Gemeticensis,  f aes  alii  ei  ligna 
Selbim  imputribilia.  > 

(21)  Et  linum  alii.  In  codi^  Sangerm.  decM 
c alii.  » Unus  codex  Ebroicensis , c et  linum,  alii 
vestes,  has  quoque  sacerdoti  et  soli  pontifici  profu- 
turas. > Sic  etiam  habet  codex  Gemeticensis 
nisi  quod  c lignum  > exhibet,  non  vero  c linum,  i 

(22)  Libri  antea  editi,  « sed  et  pili  caprarum,  i 


15  IN  LIBRUM  JESU  NA>  E HOMlLf A L 816 

nmbilhpaier  Chromati^  injungis^  et  prascipii  nobh^  ut  aliquid  ad  tedificalionem  et  conelruelionem  divitu 
bernacuti  ex  Grtecorum  opibue  (23;  et  copiis  eonferamuSf  oratiunculas  xxvi  in  Jesum  Nave^  quas  ex  tem· 
\re  in  Ecclesia  peroravit  Adamanlius  seneXy  ex  Graeco  (2 i)  Latine  libi  pro  virium  mearum  parvitate  disse· 
imus.  Tui  sane  nostri  temporis  Beseleke/is  judicii  sit,  in  his  qu(e  offerimus^  etiamsi  nihil  invenitur  auri 
iri  quod  ad  altara  proficiat , nec  argenti  quod  columnarum  Ecclesiis  bases  efficiat  aut  capita  decoret^  li 
Ilus  ex  his  in  illis  lapidibus  inveniri  potest  qui  logio  insertus  pontificale  vestrum  et  divinorum  (23)  con- 
um pectus  exornet,  at  certe  perspicere  (26)  si  vel  purpura  aliquis  iit  his , et  regii  decoris^  aut  cocci,  et 
fstici  cruoris  color  (27)  intexitur:  si  quid  puritatem  byssi  imitetur^  et  fortitudinem  lini,  et  dignum  aliquid 
beat  sacerdotalibus  indumentis : postremo  si  vel  rubras  apud  nos  pelles,  verecundiam  frontis  invenias : ad 
imum  si  vel  caprarum  certe  repertas  pilos,  quibus  vel  penuriam  nostram  tegamus,  aut  si  quas  incurrimus 
pas  poenitendo  purgemus.  Totum  ergo  hoc  de  tuo  judicio  pendeat.  Si  quid  sane  est  quod  placere  potest, 
:sit  auctoris : neque  enim  quce  aliis  labore  parta  sunt  diripere,  et  nostree  laudi  applicare  justum  putamus.  Si 

0 vim  sensuum,  oratio  inculti  sermonis  exasperat,  hoc  vel  mihi , vel,  ut  eum  tua  venia  dixerim,  tibi  ipsi 
utato,  qui  opus  quod  eruditis  deberet  (28)  injungi,  expetis  ab  indoctis. 

ORIGENIS 

HOMILIiE  IN  LIBRUM  JESU  NAVE. 

397  UOM1L1A  PRIMA.  Alsaac;  seJ  nec  siipplanialor  Jacob  » nec  quisi|nani 

. Donavii  Deus  nomen , quod  esi  super  omne  ex  flliis  ejus.  Moyses  fidelis  erat  in  offini  domo 

len  (29),  Domino  et  Salvalori  noslro  Jesu  Glirislo.  ejus  (52),  el  nondum  laiiien  vocalus  esi  Jesns.  Sed 

auiem  nomen  quod  esi  super  omne  nomen  Jesu  nomen  primo  (35)  invenio  in  Exodo ; el  volo 

IS.  Et  quia  esi  islud  nomen  super  omne  nomen,  intueri  quando  primum,  nomen  Jesu  cognomina lur. 

rco  in  nomine  Jesu  omne  genu  flectitur  ccele-  t Venii,  inquit  *·,  Ainalec,  el  expugnabat  Israel , et 

in,  terrestrium , el  infernorum  El  quia  est  dixil  Moyses  ad  Jesum  in  Raphidiin  (54).  » H»c  est 
nomen  super  omne  nomen  : idcirco  in  multis  prima  appellatio  nominis  Jesu.  c Elige,  inquit,  tibi 

arationibus  a nullo  cognominatum  est  (50).  viros  potentes  ex  omnibus  filiis  Israel,  el  egredere, 

psit  Moyses  librum  Genesis,  io  quo  legimus  Abra-  el  conflige  cum  Ainalec  crastino,  i Moyses  confite- 

,et  eos  qui  ex  eo  generati  sunt,  in  quibus  sunt  tur  non  posse  se  exercitum  ducere,  conGtetur  se 

qnampluriiDl ; sed  nullus  ex  ipsis  Jesns  meruit  non  posse  obtinere,  quamvis  eum  de  terra  ^gypli 

inari.  Neque  Abel  Jesus  dictus  est , neque  ille  eduxerit.  El  ideo,  inquit  (55),  vocavit  Jesum  et 

;oepit  invocare  nomen  Domini  Dei;  neque  ille  dixil : « Elige  libi  viros,  el  egredere.  » Vides  ciii 

placuit  Deo,  el  translatus  est,  cujus  mors  cesserit  bellum  gerere  adversum  Ainalec.  In  lioc 

na  noji  est;  neque  ille  qui  in  generatione  sua  U primum  (56)  nomen  discimus  Jesu,  ubi  eum  primum 
; justus  inventus  est  apud  Deum  Noe  : sed  ne  videmus  (57)  ducem  exercitus  : non  cui  Moyses 

quidem  qui  repromissiones  acceperat  testa-  injunxerit  principatum  , sed  cui  cesserit  primatum 

1 Abrabain  (51) ; nec  ille  qui  ex  eo  natus  est  (58).  Non  pplesl  Moyses  eligere  viros  potentes. 

Pliifip.  11,  9, 10.  *·  Exod.  xvii,  8, 9 

>)  Opibus.  Umis  codex  Ebroicensis  i operibus,  > (27)  Color.  Deesl  in  ms.  Sangermanensi. 

e eiiam  babet  Gernelicensis.  (28)  Mss.  c deberet,  t Alias,  t debet.  » 

Λ Ex  Greeeo.  Deesl  in  Sangerman.,  EbroicensI,  (29)  Codex  Sangerm.  c supra  omne  nomen.  · 

/meticensi.  Paulo  post  codex  Sangerm.  habet,  (50)  Codex  Gernelicensis,  < idcirco  imiUis  gene- 

serui.  Tui  sane  noslri  temporis,  » eic.  Codex  raiionibus  in  nullo  cogiioiniiialuiii  est,»  sicque  babet 
iiicensis,  c disseruimus , ut  lui  sane  nunc  no-  unus  Ebroicensis.  . , 

smporis  Beseleel  beneficium  sil,  * sirque  unus  (51)  Codd.  Gecneliconsis  el  Ebroicensis,  i sed 
icensis,  nisi  quod  pro  c disseruimus  ^ babet  nec  ipse  quidem  qui  repiOinissionis  acceperat  lesia- 
icrimus.  > Libri  antea  editi,  c disserui,  ut  sane  menliiui. » ..  c. 

nostri  temporis  Beselehelis  judicii  sit.  i Infra  (52)  Domo  ejus.  In  codice  Sangermanensi  deesl 

: Gernelicensis  el  unus  Ebroicensis,  t quod  « ejns.  i «... 

proliciat,  nec  argenti  quod  columnas  vel  Ec-  « (55)  Codd.  Sangerm.  el  Gemetteensis,  «primum.t 

s bases,  » elc.  ^ Libb.  editi,  c primo.  » 

Λ Libb«  antea  editi , t aut  capitella  decoret,  si  (54)  Codex  Sangerm.,  i nafadim.  i 

s in  bis  iliis  lapidibus  qui  logio  insertus  ponti-  (55)  Et  ideo,  inquit,  vocavit  Jesum  el  dtxtt*  nxc 

vestimentum  et  vestrum  divinorum  , · elc.,  .desunt  in  lOdice  Gemeticensi. 

mnes  mss.  ut  in  nostro  lextn.  (56)  Mss.,  « primuin.  i Libb.  editi,  i primo,  i 

) Codex  Gernelicensis , c id  certe  perspice  si  (57)  Primum  videmus,  in  codice  Sangerm.  deesl 

ure  aliquid  in  bis  egregii  decoris,  ni  cocci  et  i primum.  > , . 

ci  coloris  iirtcxilur.  » Ita  quoque  legitur  in  uiio  ^58)  Mss.,  i primatum,  i Libb.  cdili , « pnnci- 
c Ebroiceusi.  paiuuu  » 


827  OKIGENIS  » 

< Tu,  inqiiii,  elige  tibi  viros  potentes  ex  omnibus  A 3.  Quo  igitur  nobis  haec  cuncta  proepidwr 


tiliis  Israel,  i Hic  ergo  ubi  primum  disco  nomen 
Jesu,  ibi  continuo  etiam  mysterii  video  sacrainen- 
liiin  : ducit  enim  exercitum  Jesus. 

2.  t Et  factum  est  cum  extolleret  manus  suas, 
invalescebat  Israel.  Cum  autem  dejiceret  manus 
suas,  invalescebat  Ainalec*^.  i Tunc  ergo  invalescit 
Jesus  magis,  et  tunc  vincit,  quando  Moyses  erigit 
manus  suas.  Victus  est  autem  populus  ille  ab  Ama- 
lec  (39),  quoniam  jam  non  erigebat  manus  suas,  sed 
erant  demissae  deorsum  : illi  sunt  enim  quibus 
dicitur  ·* ; € Si  crederetis  Bloysi , crederetis  utique 
et  mihi.  £t  ecce  ine  vultis  occidere  qui  legem  non 
facitis?!  Cessante  namque  lege  apud  illos  et  operi- 
bus legis,  quia  dum  suam  justitiam  quaerunt*  sta- 
tuere, justitiae  Dei  non  sunt  subjecti,  demissae  sunt 
manus  Moysi,  invaluit  incredulitas , vincitur  popu- 
lus. Sed  et  Nabad,  et  Abitid  , et  Eleazar  relinquun- 
tur in  castris,  ut  judicent  populum  **.  Relinquitur 
etiam  Jolbor  (40)  et  ipse  ut  judicet  populum  ctiin 
eis··.  Jesus  vero  non  derelinquitur,  sed  sequitur 
Moysen  in  montem  cum  quadam  adjectione  verbi 
mirabilis,  in  eo  quod  dicit  quia  assistebat  Moysi. 
Quomodo  assistebat?  non  ut  secundus,  non  ut  infe- 
rior, sed  ut  adjutor  et  protegens.  Sed  illud  (41) 
quale  est,  quod  cum  primo  nominatus  est,  non  est 
indicatum  nomen  pairis  ejus,  neque  in  secundo, 
neque  in  tertio ; cum  vero  paler  ejus  nominatur 
Mave,  tunc  ipse  non  Jesus,  sed  Ause  dicitur?  Inter 
eos  enim  qui  exploratum  (42)  missi  sunt,  nomen 
ejus  Ause  scribitur  · Et  foriassis,  ut  mihi  videtur, 
pro  exploratoris  olllcio  non  Jesus , sed  Ause  dictus 
est,  et  Nave  lilius  noininaiur.  Cuin  vero  redit  opere 
expleto , et  perterritis  omnibus  solus  sublevat  la- 
p«os,  desperatioiiemque  populi  solus  erigit,  tunc  a 
Moyse  Jesus  nominatus  est : nec  Nave  filius  dici- 
tur, sed  ille  ad  quem  dixerat  Moyses : f Educ  exer- 
citum, et  conflige  cum  Amalec.i  Illud  etiam  inluen- 
tes,  magnitudinem  ejus  pervidemus  , quod  cum  in 
transfiguratione  vultus  Moysei  (43),  omnis  filioriiin 
Israel  bebelarei  aspectus,  nec  aliquis  posset  intueri 
faciem  vultus  ejus,  Jesus  non  solum  faciem  contue- 
tur, verum  etiam  in  interioribus  tabernaculi  myste- 
riorum conscius  perseverat. 


Nempe  eo  quod  Uber  hic  non  tam  gesU  nobis  (44) 
filii  Nave  indicet,  quam  Jesu  mei  Domini  BObh 
sacramenta  depingat.  Ipse  est  enim  qui  post  mor- 
tem Moysi  suscepit  imperium , ipse  est  qui  dmii 
exercitum,  et  confligit  adversus  Amalec  : et  q»  d 
ibi  adumbrabatur  (45)  in  monte  manibus  extensa, 
afligit  cruci  suas  398  triumphans  pnncipa:iis,  et 
potestates  in  seineiipso.  Defunctus  esi  igitur  Mcy. 
ses : cessavit  enim  lex.  Quoniam  lex  el  propbeic 
usque  ad  Joaiinem  ··.  Vis  autem  de  Scripturis  pny 
feram  documenta,  quod  lex  Moyses  appellatur? 
Audi  quid  dicit  in  Evangelio  ··  : < Habeoi  Mu}^ 
et  prophetas,  audiant  illos;  i Moyseo  utique  bic  s l- 
dubio  legem  nominans  (46).  Defunctus  est  ergo  Mo*- 
ses  famulus  Dei : defuncta  est  enim  lex,  et  legalia  prs- 
cepta  jam  cessant.  Aut  siparum  (47)  tibi  auctoriiatii 
videtur,  cum  a nie  ista  proferuntur,  sequere  Aposuj 
auctoritatem,  dicentis  ··  quoniam  c mulier  viveaie 
viro  alligata  esi  legi,  et  adultera  noroinabiuir  si  fucrii 
cum  alio  viro;  si  vero  mortuus  fuerit  vir  ejus,  sohiii 
est  a lege  viri,  ut  jam  non  sit  adultera,  si  fuerit  cbq 
alio  viro,  i Mulierem  sine  dubio  animam  noniBat 

(48);  qux  sub  Moysi  lege  tenebatur,  de  qua  dicii : 
c VI vente  viro  alligata  est  legi.  «Si  autem  nwitoK 
fuerit  vir  ejus,!  sine  dubio  lex,  absolutam  dicit  eia 
animam  qus  videbatur  esse  subjecta.  Idcirco  tr%9 
legem  necesse  est  mori,  ut  qui  credunt  in  iesa  (49;, 
nequaquam  adulterii  crimen  incurrant. 

4.  Jesus  igitur  Dominus  et  Salvator  meos  snsce- 
pit  principatum  : et,  si  videtur,  conferamus  gcsii 
Moysi  cum  principatu  Jesu.  Cum  Moyses  eduerei 
populum  de  terra  iEgypli , nullus  ordo  in  popolii. 
nulla  in  sacerdotibus  observantia.  Transeeataqaaa 
maris,  aquam  salsam,  nec  quidquain  In  se  dulcedibis 
continentem,  et  murus  erat  eis  aqua  dextra  len- 
que.  Haec  Moyseo  duce  gesta  cognoscimos.  Caa 
vero  Dominus  meus  ducit  exercitum,  qu»  sast 
quae  etiam  luiic  adumbrabantur  (50)  videann. 
Sacerdotes  praecedunt,  arca  testamenti  portalnr  ia 
humeris  sacerdotum,  nusquam  jam  mare,  nosqnafli 
salsus  fluctus  occurrit,  sed  duce  Domino  meo  Iesa 
venio  ad  Jordanem , et  venio  non  perturbatione 
fugae,  neque  perterritus  metu,  sed  venio  com  saeer- 


··  Exod.xvii,  II.  *Uoan.  V,  46,  et  vii,  19.  ··  Exod.xxviii.  i.  ··  Exod.  xviii.  ··  Mjttb.  xi.  13.  ·*1ηί. 


XVI,  29.  ··  Rom.  vii,  2, 5. 

(59)  Libb.  antea  editi,  < victus  autem  est  popu- 
lus ille  ab  Amaiee.  i Sed  codex  Sangermaiiensis, 
c victor  est  autem  populus  ille  Amalec.  i 

(40)  Nss.,  «relinquitur  etiam  Joilior.  i Libb. 
antea  editi,  «derelinquitur  etiam  Jelbro.  i 

(41)  Libb.  editi,  « adjutor  protegens.  Sed  et 
illud.  I Mss.  ut  in  nostro  textu. 

(42)  Codex  Sangerin.,  « qui  exploratum,  i Libb. 
editi,  < qui  ad  explorandum.  I 

(45)  Idem  ms»,  « iu  transfiguratione  vultus  Moy- 
sei. I Libb.  editi , « in  transfigurationem  vultus 
Moysi. I Codd.  Geineiic.  et  Ebroic.,  « iransfigii ra- 
tionem vultus  Moyhi  omnis  filiorum  Israel  vitaret 
aspectus.  i 

(44)  JUbcr  hic  non  tam  gala  nobis , etc.  Et  certe 


liber  Jostie  apud  Hebraeos  est  proplieurum  primn. 

!45)  Codex  Sangerin.,  « adumbratur,  t 
46)  Codd,  Sangerin.  el  Ebroicensis , « nomi- 
nans. I Libb.  editi,  « nominat.  i 
(47)  Mss.  « parum.  i Libb.  editi,  « non.  · 

(48)  Unus  Ebroieeiisis,  el  SangermaD.,  «nomi- 
nans. I 

(49)  Codex  Gemetieensis  com  ano  Ebreicensi, 
itaque  ergo  necesse  est  legi  mori  ut  qui  creilenl  ia 
Jesuin.  I .\lier  Ebroicensis,  « idcirco  necesse  est 
Muyseii  inori,  i eic.  Saiigerui.  ut  in  nostro  texta. 

(50)  Codex  Sangerm.,  « qux  etiam  tunc  adma- 
brabaiitur.  I Duo  Ebroiceiises  et  Gemeiicetisb. 
«qua;  jam  luiic obumbrantur,  i Libb.  editi,  «qas 
jam  tunc  adumbrantur.  i 


^ JN  LIBRUM  J£SU  NAVE  HOMILIA  I.  830^ 

dotibus  arcam  leslamenii  Domini,  in  qua  Dei  lex  et  A Dominum  suscepimus,  sed  a Patre  profectum | et 
divius  lillcrae  servantur,  cervicibus  suis  liumcris-  de  coelestibus  venientem. 
i]ue  portantibus  Ingredior  Jordanem  mm  cum  5.  Sed  nec  lini  stipulam , in  qua  expIoraJtores 
furtivo  silentio,  sed  in  tubarum  cantibus  mysticum  delitescebant , ego  absque  sacramentis  accipio, 

juiddam  divinumque  canentibus,  ut  ad  praedica-  Linum  namque  est  indumentum  sacerdotale,  per 

iioiiem  tubae  coelestis  incedam.  Ibi  dictum  est  ·*  quod  signiAcatur  vel  iis  qui  invitandi  erant  culmen 

juod  divisa  est  aqua  in  duas  partes,  et  unos  aquae  sacerdotale  delatum,  sicut  Petrus  apostolus  dici t^^: 

nurus  (51)  factus  est  a dextris , alius  a sinistris,  c Vos  autem  gens  sancta,  regnum  sacerdotale ; i 

lic  vero  qui  venit  solvere  medium  parietem  sepis,  vel  certe  quod  in  sacramento  legis,  ubi  de  sacer- 
ecii  utrumque  (5i)  unum  : ex  una  enim  parte  erec-  dotibus  adnotalur,  populi  hujus  qui  est  ex  gen- 
a est  aqua,  alia  vero  pars  defluxit  in  mare.  Deinde  tibus , latebat  occulta  vocatio.  Continuo  ergo 

lic  ait  ** : c Praeparate  vobis  cibos  ad  viam  ; » et  inimicitias  suscepit  (59)  meretrix  adversus  llieri- 

odie,  si  audias,  dicit  libi  Jesus  : Si  sequeris  me,  choiitium  regem.  Quid  nisi  quia  c caro  concupiscit 

raepara  cibos  ad  viam  (53).  Cibi  etenim  opera  sunt,  399  aidversus  spiritum,  et  spiritus  adversus  car- 

nae  nos  ad  futuram  viam  (54),  velut  fldeie  viaticum  ueni^*?  > £l  iterum  ait  : c Odit  vos  bic  mundiie, 

Diniiantur.  Videamus  tamen  quoniam  non  convenit  ^ quia  me  priorem  vestrum  odio  habuit. » Est  ergo  rex 

egligenler,  el  quasi  in  transitu  litteras  legere  divi-  aliquis  inimicus  meretricis  hujus,  qui  est  princeps 

as,  unde  eos  jubet  cibos  parare  non  habentes  fru-  biijus  mundi,  qui  insequitur,  et  occupare  cupit  ex- 

eiitum.  blanna  etenim  cibus  erat  eis.  Sed  cum  ploratores  Jesu,  sed  non  potest  obtinere  quia  per 

ni  transierimus  fluminis  hujus  ripas,  desinit  man-  montes  iter  faciunt : non  incedunt  per  humilia, 

I : et  ideo  si  non  unusquisque  pneparaveril  sibi  vallibus  delectantur,  sed  collinos  vertices,  etmon- 

bos,  non  poterit  sequi  Jesum  terram  repromis-  tium  excelsa  sectantur  : quia  hssc  meretrix  (60) 

>iiis  intrantem.  Vide  autem  (55)  quos  primum  in  dicit  ^ : < Levavi  oculos  meos  ad  montes,  unde 

rra  repromissionis  capiat  fructus  : Tunc,  in-  veniet  auxilium  inibi.  » Non  potest  illuc  ascendere 

lit  manducaverunt  primum  fructus  (56)  de  mundi  hujus  princeps,  nec  potest  per  excelsum  iter 
gioue  palmarum,  et  manducaverunt  primo  axyma.  ad  Jesum  (61)  pervenire  : quinimo  ct  si  eum  tcnlans 

des  ergo  quia  primum  nobis  mundi  hujus  iter  collocaverit  in  excelsis,  dicit  ei  : c Mitte  te  deor- 

^ressis,  si  regem  (57)  sequamur  Jesum,  primo  sum ; i quia  humilia  semper  diligit  et  caduca,  in  liin 

currit  palma  viclorise,  et  abjecto  fermento  mali-  regnat,  in  his  sedem  suam  collocat,  in  quibus eiiain 

e et  nequitiae,  azyma  nobis  sinceritatis  et  verita-  q usque  ad  infernum  (62)  descendat.  Moyses  non  dixit, 

parantur.  Mittit  tamen  Jesus  noster  exploratores  c slet  sol,  > nec  maximis  imperavit  clementis,  sicvl 

Iliericbontiufii  regem,  et  hospitio  suscipiuntur  Jesus  fecit,  c Stet,  inquit  sol  supra  Gabaon  (63), 

nerelrice.  Sed  illa  meretrix  quae  ab  Jesu  missos  et  luna  super  vallem  Elom ; » el  proplerea  addit 

>cepit  exploratores,  propterca  suscepit  ne  ultra  Scriptura  et  dicit  quia  c nunquam  sic  audivit 

luerctrix.  Sed  et  uniuscujusque  nostrum  anima  Deus  hominem·  » Jesus  ergo  meus  solem  stare 

retrix  fuit,  donec  in  desideriis  et  cupiditatibus  fecit  noii  tunc  solum,  sed  mullo  mt^igis  modo  in 

eret  carnis.  Suscepit  vero  exploratores  Jesu,  adventu  suo.  Denique  dum  nos  bellum  gerimus  ad- 
actos quos  misit  ante  faciem  suam  ut  praepara-  versus  inimicos  nostros,  et  colluctamur  adversus 

It  viam  ejus.  Quos  tamen  si  ex  flde  auima  una-  principatus  et  potestates,  et  rectores  lenebraroia 

eque  suscepit,  non  in  humilibus  locis,  neque  in  harum,  adversus  spiritalia  nequitiae  in  coelestibus, 

prioribus  collocat , sed  in  superioribus  et  excel-  sol  nobis  justitiae  indesinenter  assistit,  nec  deserit 

; quia  non  ab  humilibus  (58)  et  terrenis  lesum  unquam,  nec  festinat  occumbere,  quia  ipse  dixit 

' Jos.  IV.  ··  Jos.  111.  ··  Jos.  I,  H.  ^ Jos.  v,  II.  1 Pei.  ii,  9.  Gal.  v,  17.  Joan.  xv,  18· 
*sal.  cxxi,  1.  ^ Malth.  iv,  6.  Jos.  x,  12.  ibid.  14.  Mallb.  xxviii,  20. 


>ij  Codd.  Sangerni.  Gemeiicensis,  atque  unus  D (58)  Codd.  Gemelicensis  et  unus  Ebroicensis. 
oiceiisis,  c ei  unus  aquae  murus.  » Libb.  editi,  c ub  buinilibiis· » Sangeriu.  c in  humilibus,  i Libb. 
ex  aquis  unus  murus.  > editi,  c humilioribus.  > Ibidem  mss.  c suscepimus.» 

>2)  Codex  Sangeriu.,  < utrumque. » Libb.  editi,  Libb.  editi,  < suscipimus. » 
raqiie.  » (59)  Codex  Saiigennanensis,  « subit,  » unus 

>3)  £i  hodiiy  si  audias,  dicit  iibi  Jesus  : Si  Ebroicensis,  c sumit. » Codex  Gemelicensis,  cQuod 
ieris  me,  prwpara  cibas  ad  viam·  Haec  quae  iii  ergo  iniiuicilias  suscepit  meretrix  quid  est  iiisi 
editis  omissa  suru  , restituunt  omnes  codices  quia  caro.  > 

. (60)  Codex  Gemeticensis,  c haec  nostra  mere- 

»A)  Codd.  Sangerm.,  Gemet,  el  unus  Ebroicen-  trix.  » 

« viam.  » Libb.  editi,  i vitam. » (61)  Idem,  c per  q;xcelsuin  montem  ad  Jesttio,  a 

i5)  lidem  mss.  c Vide  autem. » Libb.  editi,  sicque  habet  unus  Ebroicensis. 

deamus.  · (62)  Cudex  Gemelicensis,  < ad  inferna.  > 

►C)  iideiu  mss.  c fructus.»  Libb.  editi,  cfrucliim.»  (65)  Codex  Sangermanensis , c supra  Gabaon. 

»7)  Codex  Sangerm.,  i r.egeiii.  » Lilib.  editi,  Libb.  editi,  i super  Gabaon.  » 
cic.  » Ibidem  idem  ms.  < prima  occurrit.  » 


831  0R1GENIS  Ci 

Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus,  i Non  so-  A 7·  Sub  Moseo  non  esi  didam  boc  quod  tub  Je^a 
liim  auiem  duplicaio  die  nobiscum  est,  sed  omnibus  diciiur  quia  c cessavii  terra  a praeliis.  i Ceria· 
diebus  est  usque  ad  consummationem  saeculi,  donec  est  quod  et  terra  nostra  baec,  io  qua  agooes  habe- 

et  iios  obtineamus  adversarios  nostros.  mus,  et  certamina  sustinemus,  solius  Jeso  Domiai 

6.  Sed  et  illud  videamus,  quid  est  quod  repromi-  virtute  cessare  poterit  a praeliis.  Inira  nos  eieaMi 
sit  iesus  militibus  suis:  c Omnis,  inquit^*,  locus  sunt  omnes  gentes  istae  viliorum,  quae  animainjQii- 
queincunque  subdideritis  vestigiis  pedum  vestro-  ter  et  indesinenter  oppugnant.  Intra  nos  sunt  Cba- 
min,  vester  erit.  > Dixerat  hoc  illis  qui  tunc  erant,  nansi  (69),  intra  nos  sunt  Pberezaei,  bic  sont  ie- 
de  regionibus  Chananaeorum,  Pherezaeorum,  Jebu-  busaei.  Qualiter  ergo  nobis  laborandum  esi,  qualiter 
s;%orum,  caelerarumque  gentium  quarum  regiones  vigilandum,  vel  quanto  tempore  perseverandun,  n 
oxpuisis  indignis  habitatoribus,  ipsi  hsereditate  ce-  omnibus  istis  de  nobis  vitiorum  gentibus  effugate, 
perunt : sed  nobis  in  bis  verbis  quid  repromittitur,  tandem  terra  nostra  cesset  a bellis?  Ei  ideo  Pro- 
videamus. Sunt  quaedam  adversariarum  potestatum  pheta  commonet  ut  io  lege  Domioi  medilceur 
gentes  diabolicae,  adversum  quas  nobis  certamen  die  ac  nocte.  Quae  utique  divinorum  verbonm  ne- 
gentur, et  agooes  in  hac  vita  desudantur.  Quan-  ditaiio,  velut  tuba  quaedam  est  animos  tuos  ad  pr»· 
tascunque  ergo  ex  bis  gentes  pedibus  nostris  sub-  ^ Hum  concitans  (70),  ne  forte  adversario  vigilaoie 
diderimus,  quantoscunque  in  certamine  vicerimus,  tu  dormias.  Ideo  nec  dies  ad  meditandum  soficii, 
ipsorum  regiones,  ipsorum  provincias  et  regna,  Jesu  sed  et  nox  adjungitur.  Yos  vero  quid  facietis,  qui  bos 
fiobis.Oomino  distribuente,  capiemus.  Fuerunt  enim  solum  nocte  dormitis,  sed  et  tota  die  aut  occapaiioai- 
Illi  aliquando  angeli,  luerunt  in  regno  Dei  magnifici,  bussaeculi,  aut  camis  deliciis  deservitis,  et  vix  raro aJ 
Aniion  legimus  quod  Ibaias  dicit  de  uno  ex  ipsis  ** : ecclesiam  diebus  solemnibus  convenitis?  Aliqui  a·· 

c Quomodo  cecidit  LuciTer  qui  mane  oriebatur  (64)?>  lo>n  vobis  etiam  venientes  non  veniunt,  quia  ve- 
Lucifer  iste  sine  dubio  sedem  habebat  in  coelis  : nieotes  non  verbo  Dei,  sed  fabulis 400  vacant  (71'. 

postea  vero  quam  factus  est  angelus  refuga,  si  eum  Propter  quod  dicit  ad  vos  sermo  divinas  : c Ex 
vincere  potuero  et  subjicere  pedibus  meis,  si  me-  surge  qui  dormis,  et  exsurge  a mortuis  et  contiageb 
ruero  ut  Dominus  meus  iesiis  conterat  Satanain  sub  Christum  (7i).  i Exsurge  enim  a mortuis,  didur 
pedibus  meis,  consequenter  iocuin  Luciferi  accipere  lis  qui  in  operibus  permanent  mortuis,  in  ImmaDdi- 
merebor  in  coelis.  Sic  ergo  inteliigimus  (65)  pro-  tiis  suis  et  sceleribus  (73)  perdurantes:  qiue  licet  b»- 
mitU  nobis  ab  Jesu  Domino  nostro,  quod  omnis  minibus  non  sint  manifesta,  Deo  tamen  soutcogai- 
locus  quem  subdiderimus  vestigiis  |>edutn  nostro-  G 1^·  poenitudinem  agile,  et  eooveni- 

rum,  noster  erit.  Sed  non  putemus  (66)  quia  in  mini  ad  Deum  ex  loto  corde  vestro,  vacate  oniio- 
banc  iiaerediuiem  per  otium  et  negligeiiliain  osci-  nibus,  vacate  verbo  Dei.  Quid  prodest  si  Jejananii 
tanies  et  dormitantes  intrare  possimus.  Ira  suae  pro  peccatis,  et  Iterum  peccata  committimus  ? Quid 
gentis  angelum  habet.  Hanc  nisi  viceris  (67)  in  te  prodest  lavisse  et  in  coeno  denuo  volutari?  J^- 
meiipso,  et  abscideris  abs  te  omnes  motus  iraciin-  nasti  aliquanto  tempore?  Tale  est  quale  si  interii· 
di«  ac  furoris,  locum  quem  aliquando  habuit  ille  ex  iEgyplo  discesseris.  Transisti  mare  Rttbπι■^ 
angelus,  capere  in  baereditate  (68)  non  poteris,  pro  secutus  es  Moysen,  praecepta  scilicet  et  mandau 
eo  quod  desidia  tua  nequaquam  eum  de  terra  repro-  legis  observans  (74) : sed  jam  te  a Hoseo  suscepit 
missionis  eipuleris.  Similiter  et  superbiae  et  zeli,  Jesus,  qui  te  etiam  circumcidat  secundo,  in  locoqii 
ei  avaritiae  ac  libidinissunt  aliqui  incentores  angeli,  dicitor  collis  praeputiorum.  Circumcidendos  igitor 
et  instinctores  horum  malorum , quorum  nisi  vitia  tibi  est  non  solum  idolorum  cultus,  quem  in  ioitib 
in  temelipso  viceris,  atque  ea  de  tua  terra  quae  Jam  abjecisti,  sed  denuo  tibi  etiam  avaritia  circnmd- 
per  gratiam  baptismi  sanctificata  est  exterininave-  denda  est,  quae  est  (75)  idolorum  subtilior  cultu, 
ris,  nullo  modo  plenitudinem  repromissae, haeredi ta-  Denique  Jesus  secunda  dreunietsione  populum  dr- 
tis  accipies.  ^ cumcidens  (70)  sic  dixit  : c Hodie  abstuli  a vobu 

«Jos.  1.3.  ■·  Isai.  XIV,  1Ϊ.  «‘Jos.  xi,23.  ··  Psal.  i,  i.  «Epb.  v,  14.  «^Jos.  v,  9. 

(64)  Codex  Gemetlcensls,  f quomodo  cecidisti , (72)  Et  continges  Christum,  Ita  codex  Gemetieea- 

Lucifer,  qui  mane  oriebaris?  > Sic  etiam  babetuiius  sis.  Libri  autem  antea  editi,  c ut  contingas  Ckn- 
EI>roicensi8.  sium. » Textus  Graecus  boc  loco  ferebat,  xal 

(65)  Unus  Ebroicends,  c intelligamus.  i σεις  του  Χρίστου.  Sed  alia  plura  Epistolae  ad  Lpbe- 

(66)  Omnes  mss.  f Sed  non  palemus,  i Libb.  sios  exemplaria  habebant,  xa\  έπιφαύσει  σοι  ό Xscr 

editi,  <Si  non  putemus,  i στός.  Vide  Millii  nolam  ad  Ephes.  v,  14.  Hox  codex 

(67)  Codex  Sangerm.,  < hunc  nisi  viceris.  » Geiiieiicensis  cum  uno  Ebroicensi , pro  c exsorfe 

(68) )  Codex  Gemeticensis  cum  uno  Ebroicensi , enim  a mortuis,  i habent  c exsurgere  enim  a mur- 

i in  baereditatein,  i tuis,  i 

(69)  Intra  nos  sunt  Ckananmi.  Haec  desunt  In  an-  (75)  Codex  Gemeticensis,  c perdurant.  » 

tea  editis,  sed  habentur  in  omnibus  mss,  (74)  Idem  cum  uno  Ebroicensi,  c observasti.  » 

(70)  Codex  Gemeticensis  cum  uno  Ebroic.,  c ani·  (75)  Mss.,  c quae  est. » Libb.  editi,  f id  esL  s 

innin  tuum  ad  praelium  concitat. i Libb.  editi,  cani-  (76)  Mss.,  c secunda  circumcisione populam «r- 

tuos  tuos  ad  pneliuiu  concitans.  » cumcidens.  i Libb.  editi , c secundo  circumciMua 

(71)  Udem  mss.,  c ex  vobis  venientes  non  verbo  populum  circumcideus.  i 
Uci  fabulis  Viicani.  i 


851 


IN  LfBRUM  JESU  NAVE  IIOMILIA II. 


iprobrium  iEgypli.  i Donec  peccamus , donec 
gnant  in  nobis  vilia  passionum,  etiamsi  relictis 
Dulacris  abscessise  videamur  ex  iEgypio,  oppro- 
iuro  tamen  iOgypti  ablatum  non  est  a nobis.  Si 
go  secundam  hanc  circumcisionem  acceperis  vi- 
trum, el  abscideris  a te  omAe  vitium  irae,  super- 
e,  invidis,  libidinis,  avaritiae,  iniquitatis,  caelero- 
mi]ue similium,  tunc  a te  iEgypti  abstergentur  (77) 
probria,  et  translatus  in  terram  repromissionis 
!rediiatem  regni  coelestis  accipies,  per  verum  Je- 
[11  Christum  Dominum  et  Salvatorem  nostrum, 
i est  gloria  in  saecula  saeculorum.  Arnen. 

HOMiLIA  II. 

eo  quod  ecriplum  est : f Motes  famulus  meus 
defunctus  est»  > 

I.  El  Moysei  obitum  (78;  oportet  nos  enarrare  ; 

I enim  iniellexerimus  qiiotnf>do  moritur  Moyses, 

I poterimus  advertere  quomodo  regnat  Jesiis.  Si 
0 consideres  Jerusalem  subversam,  altare  desti- 
Jin,  nusquam  sacrificia,  nec  holocausta  (79),  nec 
imina,  nusquam  sacerdotes,  nusquam  pontifices, 
quam  ministeria  Levitarum,  cum  liaec  omnia 
ss  cessare,  dicito  quia  Moysee  famulus  Dei  de- 
ctus  est.  Si  videris  neminem  ter  in  anno  venire 
conspectum  (80)  Domini,  nec  offerre  munera  in 
pJo,  nec  jugulare  pascha,  nec  azyma  edere,  nec 
rre  primitias,  nec  primogenita  consecrare,  cum 
[ omnia  non  vides  celebrari  (81),  dicito  quia 
^ses  famulus  Dei  defunctus  est.  Cum  vero  vide- 
iniroire  gentes  ad  fidem,  Ecclesias  exstrui, 
ria  (82)  non  cruore  pecudum  respergi,  sed  pre- 
0 Christi  sanguine  consecrari  (85) ; cum  videris 
irdoies  et  Levitas  non  sanguinem  hircorum  et 

ioan.  1, 13.  Jos.  i,  i,  2. 

7)  Codex  Sangenn.,  f absorbentur,  i 

8)  El  Moysei  obitum,  etc.  Sic  incipit  haec  ho- 
a in  omnibus  iiiss.,  in  libris  vero  editis  lioc 

0 . c Nisi  moriatur  Moyses,  non  poterimus  ad- 
ere,  > etC. 

9)  Codex  Sangerm.,  c holocausta.  i Libb.  editi, 
alias.  > 

0)  lilein  cum  unoEbroicensi,f  ad  conspectum·; 
ecJiii,  t ante  conspectum.  > 

1)  Codex  Sangerm.,  < celebrari.  i Gemetieen- 
el  uiiue  Ebroicensis,  c celebrare. i Libb.  editi, 
nsecrari.  » 

2)  Omnes  mss.,  c ad  fidem.  Ecclesias  exstrui, 
ia,  etc.  > Libb.  editi,  c ad  finem  Ecclesiae,  ex- 

1 altaria,  » eic· 

5)  Omnes  uiss. , c consecrari,  i Libb·  editi , 
mparari.  > 

4)  Denique  et  in  libello  quodam,  etc.  Hunc  libel- 
verisiinile  est  fuisse  άνάοασιν  sive  άvd^ηψιv  Μω0· 
, de  qua  Origeiies  ΠβρΙάρχών  lib.  iii,  cap.  2, 
Jubilat  Ilugo  Grotius  ad  S.  Judae  Epist.  9,  quin 
ieiii  sit  desumpta  narratio  fere  similis  quae  est 
1 Clementem  Alexandrinum  Stromat,  vi,bisver- 
Είχ^τως  &ρα  χα\  xbv  ΜωΟσέα  άναλαμβανόμενον 
►V  είδεν  Ίΐ)σοΰς  ό του  Ναυή  · κα\  τ6ν  μέν,  μετ’ 
λων  * τ6ν  δε  έπΙ  τά  δρη  πζρ\  τάς  φάραγγας  κη- 
άςιού^ενον.  Είδεν  δέ  Ίησοΰς  τήν  θέαν  ταύτην 
>,  ^ευματι  έπαρθείς  συν  κα\  τφ  Χαλέβ.  Άλλ’ 
·μο£α>ς  &μφω  θεώνται*  &λλ’  ό μέν,  χα\  θέίττον  χατ- 
V , πολύ  τδ  Ρρίθον  έπαγδ μένος  · ό δέ  έπικατελ- 
υχεερον  τήν  δόξαν  διηγείτο  ήν  έθε^το,  διαθρή- 


taurorum,  sed  verbum  Dei  per  Spiritus  saneli  gra- 
tiam ministrantes,  tunc  dicito  quia  Jesus  post  Moy- 
sen  suscepit  et  obtinuit  principatum,  non  Ille  Jesus 
filius  Nave,  sed  Jesus  Filius  Dei.  Cum  videris  qniia 
pascha  nostrum  immolatus  e.st  Christus  el  azyma 
edimus  sinceritatis  et  veVilalis:  cum  videris  fructus 
terrae  bonae  in  Ecclesia  tricesimos,  sexagesimos,  et 
centesimos,  id  esi,  viduas,  et  virgines,  et  martyres : 
cum  videris  multiplicari  semen  Israel  ex  iis  c qui 
non  exsanguiiiibue,  neque  ex  voluntate  viri,  neque 
ex  voluntate  carnis,  sed  ex  Deo  nati  sunt**,i  et  cum 
videris  filios  Dei  qui  dispersi  erant,  congregari  in 
unum : cum  videris  sabbatizare populu  m Dei,  non  otium 
gerentem  a conversatione  communi,  sed  otium  geren- 
tem ab  operatione  peccati;  cum  baecomnia  vides, dicito 
quia  Moyses  iainulus  Dei  defunctus  est,  et  Jesus  Filius 
Dei  obtinet  principatum.  Denique  (84)  et  in  libello 
401  quodam,  licet  in  canone  non  habeatur,  myste- 
rii tamen  hujus  figura  describitur.  Refbrlur  enim 
quia 'duo  Moyses  videbantur  : unus  vivus  in  spiri- 
tu, alius  mortuus  in  corpore.  In  quo  hoc  est  nimi- 
rum (85)  quod  adumbratur  (86),  quia  si  intuearis 
litteram  legis  inanem,  et  vacuam  ab  iis  omnibus  quae 
superius  memoravimus,  ipse  est  Moyses  mortuus  in 
corpore.  Si  vero  poles  removere  legis  velamen,  et 
inielligere  quia  lex  spiritalis  est,  iste  est  Moyses 
qui  vivit  in  spiritu. 

2.  c El  dixit,  inquit  Dominus  ad  Jesum  filiimi 
Nave  ministrum  Mosei : Moyses  famulus  meus  de- 
functus est.  Nunc  ergo  exsurgens  transi  Jordanem 
bunc  tu  el  omnis  populus  hic  hi  terram  quam  do 
vobis.  » Requires  fortasse  quomodo  ro'nister  Mosei 
fuerit  etiam  Domiiius  noster  Jesus  Christus  (87) 

σαι  δυνηθε\ς  α^Ιλλον  θατέρου , &τε  χα\  χαθαρώτερος 
γενόμενος  * δηΛούσης  οίμαι  τής  Ιστορίας,  jxJj  πάντιην 
είναι  τήν  γνώσιν  * επε\  οΐ  μέν  τδ  σώμα  των  Γραφών 
τάς  λέξεις  χαΐ  τά  όνόματα,  χαΟάπερ  τδ  σώμα  τδ 
ΜωΟσέως  προσβλέπουσιν  · οΐ  δέ,  τάς  διανοίας  χα\  τά 
ύχδ  των  όνομάτων  δηλούμενα  διορώσι,  τδν  μετάάγγέ- 
λωνΜωυσέα  πολυπραγμονοΰντες.  c Merito  ergo  Moy- 
seu qtioque  qui  assumebatur,  duplicem  vidii  Jesus 
filius  Nave,  et  unum  quidem  cum  angelis , aliertiin 
vero  siipia  montes,  qui  dignus  erai,  cui  in  conval- 
libus justa  fierent.  >idil  autem  Jesus  hoc  spectacu- 
lum inferius,  sublatus  spiritu,  una  cum  Chaleb : sed 
I non  vident  ambo  similiter.  Verum  hic  quidem  de- 
scendit citius,  ut  qui  mullum,  quod  gravabat,  infer- 
ret : ille  autem  cum  descendisset,  postea  narravit 
gloriam,  quam  erat  coii templa tu.s,  ut  qui  ob  majo- 
rem puritatem  magis  quam  alter,  posset  perspicere: 
significante,  ut  arbitror,  historia,  non  omniiiin  esse 
cogo  itionem·  Nam  alii  quidem  corpus  litterarum, 
nempe  dictiones  et  nomina  perinde  ac  corpus  Moysis 
respiciunt ; alit  vero  sententias,  el  quae  a nobis  signi- 
ficantur pervident,  eum  qui  est  ciiiu  angelis,  Moysen 
curiose  inquirentes,  i Vide  Joan.  Alberii  Fabrit  ii 
codicem  pseudepigraphum  Veteris  Testamciiti  ,pag. 
839,  840  et  seqq. 

(85)  Nimirum.  Ita  codex  unus  Ebroicensis.  Libri 
editi,  ( mirum,  i 

(86)  Pro  « quod  adumbrabatur,  i legitur  in  cod· 
Gemet.,  c adumbratur.  > 

(87)  Christus.  Deesi  in  libris  antea  editis,  sed  ha- 
betur in  codice  Geineticensi.  Paulo  post  codd.  &iu- 


m ORIGENI& 

Filius  Dei.  Quia  e enm  venisset  ploniliido  tempo·  A gloria  et  imperium  cum  Spiritu  sanelo  (93)  i· 


riim,  inibit  Dens  Filmm  suum  natum  (88)  ex  mu- 
liere» factum  sub  lege  i Per  hoc  ergo  quod  fa- 
ctus est  sub  lege,  Mosei  minister  elTeclus  est.  Dicit 
autem  Deus»  ut  transeant  (89)  in  terram»  non  quam 
deiiit  Moyses»  sed  « quam,  inquit,  ego  do  vobis,  i 
Vides  ergo  quia  Moseo  mortuo  Deus  dat  terram  po- 
pulo per  Jesum.  Quam  terram?  Illam  sine  dubio  de 
qua  dicit  Dominos  : < Beati  mansueti,  quia  ipsi 
baerediiate  possidebunt  terram,  i 

3.  f Oinneiii, inquit’*, locum  quemcunqiie ascen- 
deritis vestigiis  pedum  vestrorum,  vobis  dabo  eum.  · 
Quae  sunt  loca  qme  ascendimus  vestigiis  pedum 
nostrorum  ? Legis  littera  humi  posiia  csl,  et  deorsum 
jacet.  Nusquam  ergo  ascendit  qui  legis  litteram  se- 
quitur. Si  vero  potueris  a liilera  ascendere  ad  spi- 
ritum, et  ab  historia  ad  intellectum  conscendere 
celsiorem,  tunc  vere  ascendisti  locum  editum  et 
excelsum,  quem  a Deo  in  haerediiaic  percipies.  Si 
enim  in  iis  quae  scripta  sunt,  typos  inlelligas»  et  ad- 
vertas formas  esse  coelestium»  et  mente  ac  sensu 
i quae  sursum  sunt  quaeras,  ubi  Christus  est  in 
dextera  Dei  sedens  i tunc  el  illum  locum  in  b c- 
reditate  percipies,  dicente  Domino  el  Salvatore 
nostro  qnia  c ubi  ego  sum,  ibi  erit  et  minister 
mens.  > Si  ergo  iisqne  ad  Christum  sedentem  in 
dextera  Dei  perveneris  fide,  vitae  puritate  (90),  vir- 
tute, el  illis  vestigiis  pedum  tuorum  qiiic  lavil  Je* 
sus,  illum  Iorum  incesseris,  dabit  libi  enm  Dens : 
et  tunc  non  i^olum  (91)  haeres  efficieris  Dei,  sed  el 
cohaeres  Christi. 

A.  € Sicut,  inquit  ®·,  dixi  Moysi,  orcinum  et  An- 
tilibanum hunc  usque  ad  flumen  magnum»  flumen 
Kuphratem,  > eremum  Deus  subjecit  Jesu  (99)»  id 
esi  descrLi,  du  quibus  dicit  propheta  : c Laetare 
eremus  sitiens;  > et : c Multi  filii  desertae»  magis 
quam  ejus  quae  habet  virum.  » Et  iterum  non  dixit 
Libanum»  sed  Antilibanum,  quem  a Doo  accepit 
Jesiis.  Anlilibaniis  autem  dicitur  quasi  pro  Libano. 
Si  ergo  videas  priorem  populum  illum  seciindiiin 
carnem  Israel,  qui  erat  vera  oliva , ipsum  iniellige 
fuisse  Libanum  verum  : sed  cum  videris  qnia  pro 
incredulitate  sua  aufertur  ab  eo  regnum,  et  datur 
genti  facienti  friiclnm  ejus  : istum  populum  qui 
pro  illo  expulso  introducitur  in  regnum,  Aiililiba- 
iium  senti,  quae  est  Ecclesia  Dei  ex  gentibus  con- 
gregata per  Jesum  Christum  Dominum  nostrum,  cui 


smcula  saeculorum.  Arnen. 

HOMILIA  IIL 

Deduabtti  et  $emii  tribubue^  id  ett  tribu  Rmbeu^ti 
tribu  Gadt  et  semi  tribu  Manasse  (94)»  et  motem  et 
semis  tribubus, 

1.  Moyses  bxredltatcm  terne  di strihoil  trans  Jor- 
danem duahiis  ct  sentis  tribubus»  id  est»  tribui  (iSj 
Riiben,  ct  tribui  Gad,  et  dimidiae  tribui  Manasse. 
Reliquis  vero  tribubus,  non  Moyses,  sed  Jesns  di- 
vidit terram.  Pactum  tamen  initum  est  com  tlfii 
duabus  et  semis  tribubus  quae  trans  Jordanem  acce- 
perant terram,  ut  relictis  mulieribus  et  infaniib*is 
suis  in  illa  terra  trans  Jordanem»  ipsi  cuiii  fratribes 
suis  pugnent  usquequo  etiam  ipsi  coosequaniar 
haereditaiem.  Oportuit  igitur  per  obitum  Mosei»  qa 
pactum  istud  inierat,  Jesum  promissa  deposcere,  et 
commonere  eos  auxilium  pugnaturis  fratribus  ferre. 
Ilaec  quidem  historiae·  textas  enarrat  (96),  Tereu 
quia  nos  forte  jam  conversi  ad  Dominum  siimus»  qsi 
aufert  velamen  ex  lectione  Veleris  Teslamemi»  et 
donat  servis  suis  credentibus  in  se»  ut  revelata  fa- 
cie gloriam  Domini  speculentur»  Inec  omnia  qw 
flgiiraliter  illis  accidebant,  propter  nos  scripta  e-se 
sentiamus,  c in  quos  flnes  saeculorum  devenerunt*^.  · 
El  ideo,  sicut  ante  jam  diximus»  ascendere  tent^ 
miis  a littera  ad  spiriiiim»  a figuris  ad  veritaten; 
402  et  consideremus  quam  formam  teneant  iste 
duae  et  semis  tribus,  quae  per  Moysen  terram  tere 
ditatis  accipiunt  : el  quam  formam  lenean:  reliqvs 
novem  ei  semis  quae  per  Jesum  repromissioocv 
terrae  sanctae  suscipiunt.  Et  primo  omnium  poi· 
quod  impossibile  fuerit  fortuitu  accidisse»  ut  bi  qti 
per  Moysen  accipiunt  portionem»  omnes  primogeniti 
essent.  Riiben  namque  primogenitus  est  ex  Lia»  Gad 
primogenitus  ex  Gelfa»  et  Manasses  primogeniui· 
ex  Assenecli  iEgyptia  filia  Pelephrc  (97)  sacerdotis 
Heliopoleos,  quam  accepit  Joseph.  Nunquam 
milii  persuadeo  ut  fortuitu  acciderit  primogeniu» 
esse  omnes  quibus  per  Moysen  decernebatur  te- 
redilas»  sed  magis  hoc  arbitror  quod  in  iis  jam  innc 
duorum  adumbrabatur  forma  populoruiu  : oains 
quidem  qui  primogenitus  per  naturae  ordinem  viJe 
retur;  alterius  qui  per  fidem  et  gratiam,  benedictio 
nem  acciperet  haeredi  latis.  Nec  prius  illis  qui  per 
Moysen  accipiunt  liapreditalem,  id  est  qui  per  legm 
placuerunt  Deo»  requies  datur»  nisi  adjnveni  in 


” Gal.  IV,  4.  ··  Mattii,  v,  4.  ··  Jos.  i,  3.  Coloss.  iii,  i.  ·*  Joan.  xii,  96.  ··  Jos.  i»  3»  4«  te 

Liv»  t.  I Cor.  X,  li. 


germ.  et  Gemelle.,  c plenitudo  lempornm.  i Libb. 
editi,  c plenitudo  temporis.  » 

(88)  Codex  Sangerm·»  c natum.  » Libb.  editi, 
€ factum. » 

(89) *ldem  ms..cnm  codice  Gemelic.»  c transeant,  i 
Libb.  edit.»  c transeat,  i 

(90)  Gmlex  Gemeticeiisls»  c viuc  puritate,  i l4ibb. 
editi,  c vita,  puritate.  > 

(91)  Codex  Sangerm.,  c et  tunc  non  solum.  i 
Libli.  editi,  < dum  iion  solum,  i 

(99)  Idem  ms.,  c eremum  Dei  subjecit  Jesiis.  > « 

(93)  Cum  Spiritu  sancto,  Deesi  iu  codd.  Sangerm. 


el  Gemeticensi. 

(94)  Codd.  Sangerm.  ct  Gemetic.  in  boe  liialo 
omiiuinl,  c id  est»  tribu  Ruben»  el  tribu  Gad,  el  sc- 
luilribii  Manasse.  » 

(95)  Libb.  antea  editi»  c Moyses  duabus  et  senm 
tribubus  terram  partitur,  id  est,  tribui»  i eic.  Sed 
inss.,  ut  in  nostro  textu. 

(96)  Mss.,  < bisiorisp.  textus  enarrat  iLilb·  edi- 
ti, c historia  narrat,  t 

(97)  Mss.,  f Petephre.  i Libb.  editi»  « Pnli|>ba- 
ris.  > 


838 


IN  LIBRUM  JESU  NAYE  HOMILIA  ΙΠ. 


liis  fratres  suos.  Mulieres  tantum  et  infantes  j 
ipiunt  quieiem  per  Moysen  : caeieri  autem  noq 
iiiescunt,  sed  exeunt  ad  auxilium  fratrum  suo- 
I.  Yidc  mihi  hodie  laboranti  in  agone  vitae  hu- 
ec  habenti  certamen  adversos  inimicos,  id  est 
irarias potestates,  quomodo  in  auxilium  veniunt 
qui  ante  adventum  Jesu  Christi  Domini  mei  in 
justificati  sunt.  Yide  quomodo  Isaias  mihi 
stat  auxilium,  cum  me  sermonibus  suae  lectionis 
ninat.  Yide  accinctum  'et  expeditum  venientem 
miam  ad  auxilium  nostrum,  et  voluminis  sui 
lis  hostes  acerrimos,  cordis  mei  tenebras  effu- 
em.  Accingitur  et  Daniel  ad  auxilium  nostrum, 
nos  de  Christi  praesentia  ac  regno,  et  de  Anti- 
$ti  futura  fraude  instruit  et  praemonet.  Adest  et 
ihiel  sacramenta  nobis  coelestia  in  quadriformi-  ^ 
rotarum  circulis  signans,  et  rotam  concludens 
da.  Ducit  et  Osee  bissenas  prophetici  agminis 
las,  et  procedunt  omnes  succincti  lumbos  in  ve- 
e quam  pnedicant  ad  auxilium  suorum,  ut  eo- 
Toluminibbs  instructi,  diabolicas  non  ignore· 
astiitias.  Isti  ergo  qui  fortes  sunt,  armati  et 
indi  lumbos  in  veritate  exeunt  in  auxilium 
*um,  et  pugnant  nobiscum.  Infantes  autem  et 
ires  non  exeunt  ad  praelium  nostrum.  Nec  mi- 
infans  enim  dicitur  qui  non  loquitur.  Quid  me 
juvare  potuit  ille  qui  nihil  locutus  est?  cujus 
invenio  quod  legam?  cujus  me  sermo  non  in- 
,?  Mulierem  vero  dicit  apostolus  infirmun<  vas 
**·  Unde  et  consequenter  infirmam  vas  ad 
citim  non  venit,  ne  confringatur  et  pereat.  Sic 
ucet  de  Jesu  Domino  in  Evangeliis  dicitur**, 

I calamum  quassatum  non  confringet  (98).  i 
ergo  mulieres  a viris  suis  domi  doceri  juben- 
ii  magis  in  discipulorum  quam  docentium  per- 
pomintur,  ad  auxilium  meum  iioo  venit  qui 
β me  non  potest,  et  cujus  nihil  invenio  quod 
ri  debeam,  vel  tenere. 

fideamus  ergo  quid  dicunt  ad  Jesum  fsti  qui 
II l ex  illa  terra  quam  distribuit  Moyses: 
u audivimus,  aiunt  *^,  Moysen,  ita  audiemus 
> Nihil  tam  verum,  quam  quod  omnis  qui 
Moysen,  audiat  et  Jesum  Dominum  nostrum, 
sii  enim  ille  scripsit.  Unde  et  Dominus  in 
elio  arguens  eos,  quia  ex  eo  quod  sibi  non 
)l,  nec  Moseo  credant,  dicit  ** : c Si  crede- 
loysi,  crederetis  utique  et  mihi.  De  me  enim 
ripsit.  » Mihi  tamen  nec  hoc  otiosum  videtur, 
non  tres  integrae  tribus  sunt  isUn  quae  per 

II  dispensantur,  et  illae  integrae  novem  quae 
sum  baerediiate  potiuntur,  sed  duae  et  semis 

?et.  III,  7.  ··  Maith.  xii,  20.  *Wos.  i,  17. 

. 14. 

Codex  Gemeticensis,  < confringet,  i Alias, 
regit.  » 

Mss.,  € agebantur.  i Alias,  c habebantur,  i 
^liam  Dei  unigeniti  incarnationem,  iia  habet 
Gemeticensis;  libri  vero  antea  editi,  c etiam 
igciiiii  incarnatione,  i 
Codex  Gemeticensis  cum  uno  Ebroicensi, 


hic,  et  Ibi  novem  et  semis,  et  ista  una  tribue  divi- 
ditur iu  duas  paries,  per  quam  neque  hic  tertius 
numerus  integer  adimpletur,  neque  ibi  decimus 
perfecte  et  Integre  consummatur.  In  quo  arb.tror 
illud  indicari,  quod  et  illi  priores  qui  per  legem 
agebantur  (99),  contigerint  quidem  scientia  n Tri- 
nitatis, non  tamen  integre  et  perfecte,  sed  ex  parte. 
Deerat  enim  illis  in  Trinitate,  etiam  Dei  unigeniti 
incarnationem  (i)  cognoscere.  Nam  licet  de  adven- 
tu ejus  crederent,  et  de  reliquis  ejus  dispensationi- 
bus non  solum  crederent,  sed  etiam  praedicarent  : 
non  tamen  etiam  videre,  et  adipisci  ea  quae  credi- 
derant, potuerunt;  sicut  et  Dominas  discipulis  suis 
dicit  de  eis  **,  quia  c multi  prophetae  et  justi  cupie- 
runt videre  quae  vos  videtis,  et  non  viderunt,  et 
audire  quae  vos  auditis,  et  non  audierunt.  » Erat 
enim  fides  eorum  non  integra,  pro  eo  quod  nondum 
in  Christo  fuerat  dispensatio  carnis  impleta ; et  quod 
nos  nunc  factum  jam  credimus  et  impletum,  illi 
tantummodo  futurum  credebant.  Proplerea  ergo 
tribus  illae  neque  duae  sunt,  ne  patres  extra  fidem  el 
salutem  sint  Trinitatis  : neque  tres  integrae  et  per- 
fectae, ne  beatae  Trinitatis  in  illis  jam  sacramentum 
videretur  expletum.  Sed  contigerunt  quidem  tertium 
numerum,  et,  sicut  dixit  Dominus,  cupierunt  vide- 
re quae  videmus,  et  audire  quae  audimus;  sed  minime 
potuerunt,  quia  nondum  Filius  hominis  fuerat  exal- 
tatus, nec  temporum  jam  venerat  plenitudo.  Hic  me 
etiam  aliquid  amplius  movet.  Ego  puto  quod  for- 
) tassenec  in  adventu  Jesu,  et  incarnatione  ejus  ad- 
huc quod  perfectum  est  et  integrum  discimus: 
sed  nec  si  ad  crucem  ducatur  jam,  et  con- 
summetur (2)  iu  omnibus,  nec  si  a mortuis  re- 
surrexit, 403  cuncta  nobis  per  semelipsum  quae 
perfecta  sunt,  pandet.  Alio  adhuc  opus  habemus  qui 
nobis  aperiat  (3)  et  revelet  universa.  Audi  ipsum 
Dominum  iu  Evangeliis  dicentem  ^* : c Multa  adime 
habeo  quae  vobis  loquar  (4),  sed  non  potestis  illa 
modo  audire.  Yeniet  autem  Spiritus  veritatis  qui  a 
‘Patre  procedit,  i et  demeo  accipiet,  et  lll·; 
vobis  indicabit  omnia.  > Yides  quia  non  solum  apud 
Moysen  iste  tertius  numerus  non  demonstratur  im- 
pletus, sed  adhuc  et  Jesus  dicit  discipulis  suis  : 
Nondum  potestis  audire,  nisi  ille  Paracletus  veniat 
^ spiritus  veritatis  : quia  per  ipsum,  et  in  ipso  adim- 
pletur perfectio  Trinitatis.  Nam  quod  et  novem  se- 
mis Iribus  sunt  quae  sub  Jesu  duce  agunt,  el  non 
integrae  decem,  qui  numerus  in  omnibus  consum- 
matus dicitur  et  perfectus,  eadem  sine  dubio  ratio 
invenitur,  ut  hoc  quod  a Domino  Jesu  reservari 
dicitur  Spiritui  sancto , semiplenum  videatur  ac 

*·  Joan.  v,  48.  ··  Matlh.  xiii,  17.  ^*  Joan.  xvi,  12. 

< ductas  jam  et  consummatus,  i 

(3)  Idem  mss.  t pandit,  llabel  adhuc  opus  Israel 
et  audire  quae  audivimus.  Habemus  el  nos  opus  qui 
nobis  aperiat,  i 

(4)  Qnce  vobh  loquar.  Ita  codd.  Sangerm.,  Gemetic. 
et  unus  Ebroicensis.  Libb.  autem  editi : c vobis 
loqui.  > 


859  ORIC  ENIS 

medioiD.  Quamvis  enim  per  Dominum  et  Salvato-  A susceperit,  per  quos  et  de  Interitu  tolios  ininicj: 


rem  p<enitentia  praedicetur,  et  .conversio  a malis  ad 
bona,  et  detur  omnibus  credentibus  remissio  pec- 
catorum, et  omnia  quae  ad  perfectionem  decadae 
videntur  tendere,  compleantur  : tamen  perfectio  e< 
«imma  cunctorum  bonorum  in  eo  consistit,  si  posf 
haec  omnia  sancti  Spiritus  quis  gratiam  mereatur 
au^cipere.  Alloqui  nihil  in  eo  perfectum  putabitur, 
cui  sanctus  Spiritus  deest,  per  quem  mysterium 
beatae  Trinitatis  impletur.  Tis  ut  adhuc  tibi  evi- 
dentius probem , apud  priorem  populum  illum , 
quem  Moyses  in  duabus  semis  tribubus  adumbra- 
bat, non  fuisse  omnia  integra , nec  perfecta?  decla- 
rat hoc  etiam  illa  historia  quae  in  hoc  ipso  libello 
Jesu  Nave  scripta  est,  cum  dicit  quia  altare  quidem 
verum  erat  in  illa  terra  quam  Jesus  dispensabat, 
isti  tamen  qui  erant  trans  Jordanem , id  est,  Ru- 
ben , et  Gad , et  dimidia  tribus  Manasse,  fecerunt 
sibi  altare,  sed  non  verum  altare,  sed  quod  typum 
haberet  et  formam  veri  altaris  quod  erat  apud  Je- 
sum.  Nihil  ergo  mireris  si  non  integram  scientiam 
Trinitatis  acceperant  illi,  qui  nec  integrum  nec  ve- 
rum altare  construxerant.  Ideo  denique  nec  multi 
hostes,  neque  plures  reges  contrariarum  virtutum 
ab  illis  dicuntur  esse  dejecti.  Sehon,  inquit,  tantum- 
modo regem  Amorrhaeorum,  et  Og  regem  Basan,  et 
Amalecitas  dejecerunt  trans  Jordanem.  Jesus  vero 
ubi  ducit  exercitum , nunc  quinque  reges  simul  ca- 
dunt oui  confugerant  in  sneluncas,  et  non  solum 
cudunt,  sed  et  suspenduntur  in  ligno,  nunc  viginii 
Dovem  pariter  Jugulantur,  et  immensae  muiiitudines 
adversi  exercitus  prosternuntur,  et  exterminantur 
omnes  qui  sanctam  terram  in  immunditiis  possident, 
qui  terram  fluentem  lac  et  mei  in  amaritudine  ma- 
litiae delinent. 

o.  Interea  miilunlur  ab  Jesu  exploratores  in  Je- 
riebo,  et  suscipiuntur  a meretrice  Raab.  Explora- 
tores isti  qui  mittuntur  aiite'faciem  Jesu,  possunt 
et  angeli  Dei  putari,  sicut  scriptum  est  : c Ecce 
Illitum  angelum  meum  ante  faciem  tuam  qui  prae- 
parabit vias  luas  (5).  » Quod  per  alios  quidem  invi- 
sibiliter, per  Joannem  vero  visibiliter  complebatur  : 
de  quo  et  hoc  ipsum  scriptum  esu  Denique  de  Joan- 
nis  baptismo  dicitur  a Domino,  quia  scribae  et  Pha- 
risaei  non  crediderunt  ei,  meretrices  autem  etpu-  ! 
blicant  credentes  baplixati  sunt  **·  Sic  ergo  etiam 
in  hoc  completur  quod  meretrix  Jesu  exploratores 


gentis  refertur  eicpta. 

4.  Sed  videamus  tandem  quae  sitisU  mereirii(^· 
Raab  dicitur,  Raab  vero  interpretatur  latitudo  (1\ 
Quae  est  ergo  latitudo,  nisi  Ecclesia  baec  Christi, 
quae  ex  peccatoribus  velut  ex  merciricaiiooe 
collecta  est?  Et  dicit  : c Angustus  inibi  csi  fc- 
cus,  fac  mibi  locum  ubi  habitem.  Hos  autem  nit' 
quis  enutrivit?  i El  iterum  ad  quam  dicitur**: 
c Dilata  palos  (9)  tuos,  et  extende  lenloriaiua.  i 
Isia  ergo  latitudo  est  quae  suscepit  exploratores  JeHi. 
Scio  ine  aliquando  in  quadam  Ecclesia  dispatautm 
de  duabus  meretricibus,  de  quibus  scriptum  esi^' 
in  tertio  libro  Regnorum,  quae  ad  judicium  veoerasi 
Salomonis,  quarum  una  vivum,  alia  mortuum  b- 
bebal  infantem,  discussisse  diligentius,  et  disis^ 
quia  ilia  meretrix  haec  esset  cui  Salomon  non  iifc. 
sed  hic  qui  pacem  venit  facere  eorum  quae  in  ciriii 
sunt  et  quae  in  terris,  reddi  vivum  jussit  infamem: 
illa  vero  alia  quae  mortuum  babebal  infantem,  tc 
illius  esset  prioris  populi  synagoga,  vel  eorom  qs 
in  baeresim  declinarunt.  Est  ei  alia  meretrix  quan 
in  Osee  jubetur  accipere  propheta  ”,  in  fipra 
sine  dubio  hujus  quae  ex  gentibus  congregata  est. 
Talis  ergo  et  haec  meretrix  esse  dicitor  quae  exp!»-  i 
ratores  suscepit  Jesu  : sed  haec  susceptos  eos  ins·- 
perioriluis  collocat,  atque  in  editis  et  excelsis 
constituit  sacramentis.  Nemo  enim  qui  ab  Jesu  mit- 
titur, invenitur  deorsum  el  humi  jacens,  sed  io  s«- 
perioribus  permanet : el  iioii  solum  ipse  in  wpe- 
rioribus  permanet  el  excelsis,  sed  et  ista  meretrix 
quas  eos  suscepit,  ex  meretrice  efiiciiur  jam  prt- 
phela  (10),  dicit  enim  ” : c Scio  qnia  DomiiMu 
Deus  vester  tradidit  vobis  terram  banc.  » ¥·<1α 
quomodo  illa  quae  aliquando  erat  404 
el  impia,  et  iininunda,  nunc  jam  Spiritu  sancto  le- 
pleia  est,  et  de  praeteritis  quidem  confltetv, 
praesentibus  vero  credit,  prophetat  autem  et  ριζ* 
nuncial  de  futuris.  Sic  ergo  llaab,  quae  latitudo  is- 
lerprelaiur,  dilatatur  et  prolicii,  usquequo  in  om- 
nem terram  exeat  sonus  ejus.  Japhet  etiam  simili 
modo  dilatatio  interpretatur  (11) : qui  utique  et 
ipse  formam  populi  hujus  ferebat,  qui  salvator  n 
gentibus,  et  Chanaan  puer  servus  ei  sufajicitar  i 
patre,  ei  fratri  (12)  suo  Seni,  qui  formam  gerit  eo 
ruiii  qui  ex  circumcisione  salvantur.  In  quo  admi- 
randa est  benignitas  et  providentia  Dei,  quivolc&x 


Mare,  i,  2.  **  Matlli.  xxi.  ” Isa.  xlix,  20, 2i. . 

(5)  Praeparabit  vias  tuas.  Ita  codex  Sangermanen- 

sis  cum  uno  Ebroicensi;  Gemeticensis  autem: 
I praeparabit  viam  tuam.  editi : « Praeparet 

vias  luas.  » 

(6)  Libb.  editi  : i videamus  quidem  quae  est  me- 
retrix. Raab  dicitur.  Raab  inierpreiaiur.  > Mss.  ut 
in  nostro  lexiu. 

(7)  Raab  vtro  inlerprttalur  latitudo.  A am  < dila- 

tari. » 

(8)  Godex  Gemeticensis  : i meretrice.  i 

(9)  Omnes  Mss.  c palos.  » Apud  LXX  legitur 
σίλους.  Libri  editi  habent : c pedes.  » 

(lU)  Sed  et  ista  meretrix  quteeos  suscepit^  ex  rns- 


Isa.  Liv,  2.  **  III  Reg.  iii.  ” Osee.  i.  ” ios.  u,  9. 

retrire  eficittir  jam  propheta^  elc.  Sic  sanctos  Or- 
niens  Romanus  episi.  i ad  Corinikios  in  lut 
nutn.  12. : Opdxe,  Αγαπητοί,  oO  μόνον  «{στις,  Αλλζχρβ- 
φητεία  έν  τη  γυναικί  γέγονεν.  f Videte,  uilecii ; mt 
solum  fides , sed  eliaiii  prophetia  iii  mnberr 
exstitit.  » 

(11)  Japhet  etiam  simili  modo  dilatatio  irnterprt- 
tatur.  Etyinbiogiaiii nenipe deduxerunt arViT quo. io 
Hipliil  signiticai,  « dilatavit.  » Cxlerum  libb.  edu 
lioc  loco  habeni  ; c sed  el  Japhet  similiter  dHatatis 
illic rpreiauii  »Mss.  ut  in  nostro  textu. 

(12)  Et  fratri.  Uxe  quae  in  antea  editis  perpensi 
omissa  sunt,  hodie  restituuntur  e mss. 


g&l  IN  LIBRUM  JbSU 

|iec(  alori  Gh^naan  prnesiare  remediam,  ei  conferre 
ei  sidiitem,  serruni  eum  fecil  fratribus  suis,  sicul 
fcl^au  factos  est,  oi  serviret  fratri  suo  Jacob  : non 
iiiiqtie  ut  periret,  sed  ut  salutem  melioribus  obe- 
jieitdo  conquireret.  Praestatur  enim  malis  pluri- 
iiinin,  et  peccatoribus  qui  semetipsos  recte  gerere 
lesciunt,  ut  non  sibimeiipsis  committantur,  sed  ut 
lervi  fiant  sanctorum,  et  subjaceant  melioribus,  ut 
lon  suo  sensu  malo,  sed  illorum  bono  regantur, 
ridetis  quam  multa  benignitas  Dei,  quam  abscoii* 
'it,  et  occultat  ab  auribus  vulgi,  et  quam  verbis 
i^perioribiis  tegit,  ne  forte  servusinaliis  et  ingratus 
ofiteinptor  efliciatur,  cum  nimiam  Domini  sui  in- 
elle\eril  bonitatem. 

5.  Sed  videamus  quid  egit  ciim  exploratoribus 
iia  sapiens  meretrix.  Consilium  eis  dat  mysticum 
i coeleste,  niliil  babens  terrenum,  c Per  montana, 
iqtiit^*,  abite,  » nolite  per  valles  incedere,  bu- 
lilia  ei  diqecia  refugite,  quae  excelsa  sunt  et  subiit 
lia  praedicate.  Ipsa  autem  signum  coccineum  ponit 
I domo  sua  per  quod  salvari  de  excidio  debeat  ci- 
tatis. Aliud  ntilluiii  fuit  signum  quod  acciperet, 
isi  cocciiictim,  quod  sanguinis  formam  gerebat. 
:iebai  etenim  (15)  quia  iiulli  esset  salus,  nisi  in 
nguine  Christi.  Datur  etiam  hoc  mandatum  huic 
lae  quondam  meretrix  fuit ; cOmnes,  inquit 
li  iuvcnii  fuerint  in  domo  tua,  salvabuntur.  Qui 
lem  exierint  de  domo,  immiines  sumus  nos  ab 
»c  juramento  (no.  » Si  quis  ergo  salvari  vult, 
niat  in  hanc  domum  hujus  quse  quondam  mere- 
X foli.  Etiamsi  de  illo  populo  vult  aliquis  salvari, 
hanc  doiuoui  veniat  ul  salutem  consequi  possit. 

1 hanc  veniat  domum,  in  qua  Christi  sanguis  in 
;no  redemptionis  est.  Nam  apud  illos  qiii  dixe* 
!kt  “ : c Sanguis  ejus  super  nos  (14)  et  super 
05  nostros,  > Cbrisii  sanguis  in  condemnationem 
. Positus  enim  fuerat  Jesus  iii  ruiniun  et  resur- 
iionein  multorum,  et  Ideo  contradicentibus  signo 
is  eiliciiur  sanguis  ejus  ad  poenam,  credentibus 
salutem.  Nemo  ergo  sibi  persuadeat,  nemo  se- 
lipsum  decipiat : extra  hanc  domum,  id  esi 

® ios.ii,  16.  ibid.  17,  18.  Matih.  xxvii,  et 

15)  Aliud  untlum  signum  fuit  quod  acciperet, 
i coccineum,  quod  sanguinis  formam  gerebat.  Scie· 
enim,  etc.  Clemens  Romanus  epistola  1 ad  Co< 
liiios  sub  (ineiii  num.  IU  : Ka\  προσέθεντο  αύτη 
ναι  σημεΐον,  δπως  χρεμάτη  έχ  τοΟ  οΓχου  αύνής 
xtvov  · πρόδηλον  ποιουντες,’  δτι  διά  του  αίματος 
Κυρίου  λυτρωσις  6σται  πααι  τοϊς  πιστεύουαιν  καΐ 
ίζουσιν  ίτζ\  τδν  Θεδν.  c Et  addiderunt  ut  sigiiuiu 
ei ; nempe  funiculum  coccineum  appenderet  de 
IO  siia  : iiianifesiuin  facientes,  quod  per  sangui- 
1 Domini  futura  esset  redemptio  universis  Cre- 
tibus el  sperantibus  in  Deum,  i Quot  autem  et 
litos  sulTragaiores  habeat  hnc  flgura  et  allego- 
docet  Colclerius  in  Nolis  ad  citatum  locum  Cle- 
ilis. 

14)  In  antea  editis  omissum  est  c supernos,  i 
d reperiiur  in  omnibus  mss.  Paulo  post  iidein 
..  Iiubetii  : € in  condeninalionem  est.  Positus 
II....  in  ruinam  et  resurrectionem.  » Libb.  editi: 
1‘oiiiiem natione  est.  Positus  enim....  in  ruina 
csurreciione.  » 

Patrol.  Gb.  XII. 


NAVE  HOMILIA  IV.  Aii 

A extra  Ecclesiam  nemo  salvatur.  Nam  si  quis  foras 
exierit,  mortis  suae  ipse  fll  reus.  Ilie  sanguis  est 
sigiiuin,  quia  hic  est  puri6catio,  qu£  per  sangui- 
nem constat.  Quod  :iutem  in  fenestra  dependet  hoc 
signum,  illud  arbitror  intlicari,  quia  fenestra  est 
quae  illuminat  domum,  el  per  quam  non  integrum, 
sed  tantum  quantum  oculis  et  visui  nostro  sufficiat 
luminis  capimus.  Quia  ergo  et  incarnatio  Salvatoris 
non  nobis  merum  ingessit  el  integrum  Deitatis 
aspectum,  sed  tanquam  per  fenestram  (15)  fecit  nos 
' per  incarnationem  suam  lumen  Deitatis  aspicere, 
idcirco  inibi  videtur  signum  salutis  per  fenestram 
datum  : quo  signo  salutem  consequantur  omnes, 
qui  in  domo  ejus  quae  aliquando  erat  meretrix,  fue- 
riiit  inventi,  mundati  in  aqua  el  Spiritu  sancio,  et 
B in  sanguine  Domini  et  Salvatoris  nostri  Jesu  Chri- 
sti, cui  est  gloria  et  imperium  in  saecula  saeculo- 
rum. Arnen. 

HOMILIA  IV. 

De  transitu  Jordanis  (16). 

1.  Peccatori  quidem  omnis  terra  (1*7)  hostis  est, 
sicut  de  iEgyptiis  scriptum  est : terra  eos  impa- 
guabat,  fluvius  impugnabat,  aer  ipse  impugnabat. 
Justo  vero  quae  inaccessibilia  videntur,  plana  effi· 
ciuntur  et  proclivia.  Mare  Rubrum  jugius  tanquam 
per  aridam  transii : iEgyptius  vero  si  transire  vo- 
luerit submergetur,  nec  flet  ei  aqua  murus  dextra 
Imvaquc.  Justus  etiamsi  eremum  horribilem  in- 
grediatur el  vastam,  cibus  ei  ministratur  e coe- 
lis* lla  ergo  et  in  Jordanem  arca  Testamenti  diix 
^ erat  populo  Dei  (18).  Consistit  ordo  sacerdotalis 
et  Levilicus,  el  aqnac  velut  reverentiam  quam- 
dam Dei  ministris  deferentes  (19),  cursum  suum 
405  refrenant,  et  coacervantur  in  cumulum,  iter 
Dei  populo  innoxium  concedentes.  El  ne  mireris 
cum  haec  gesta  tibi  erga  priorem  populum  referun- 
tiir,  tibi,  Ciirisliane,  qui  per  baptismi  sacra  mentum 
Jordanis  fluenta  digressus  es,  divinus  sermo  majora 
multo  et  celsiora  promittit,  iter  tibi  per  aera  ipsum 
ei  transitum  pollicetur.  Audi  etenim  Paulum  diceiw 
Icm  de  justis  :t  Rapiemur,  ίηιριίΙ^*,ίη  nubibus  (lU) 

Liic.  Π.  **  1 Tliess.  iv,  16. 

(15)  Mss.  c fenestram.  > Libb.  editi : i fenestras.» 

(16)  De  transitu  Jordanis.  Non  alium  titulum  ha- 
bent codices  mss.  Sangerman.  ct  Gemeticensis  et 
unus  Ebroiceiisis.  In  libb.  antea  editis  legitur  : c De 
eo  quod  Jordanem  transit  arca  Testamenti  Domini 
Ciim  sacerdotibus  el  Levilis  el  populo,  ubi  dicitur 
ad  Jesuin  : In  die  hac  incipio  exaltare  te  : ubi 
praecipitur  populo  ut  longe  sit  ab  arcu  Tesiamenii 
iluo  millia  cubita.  » 

(17)  Codex  Saugerm.  : c terra.  » Libb.  editi  : 
ccreaiiira. » Paulo  post  iii  iisdem  libb.  editis  dcesi: 
c fluvius  impugnabat.·.,  coelum  eos  impugnabat,  » 
sed  istud  rusiiiuiiur  auctoritate  omnium  luaiiu- 
scriploriiin. 

(18)  Libb.  editi : c lii  Jordanem  arca  Testamenti 
duxerat  populum  Dei,  » sed  omnes  mss.  ut  in  nostro 
textu. 

(19)  Codd.  Sangerm.  ct  Genietrc.  « ministris  de- 
fcreuies.  » Libb.  editi  : c mysteriis  reftireiitcs.  » 

(20)  In  nubibus.  Decsl  iii  libb.  antea  editis,  sed 
repentur  iii  omuibus  uiss* 


27 


S45 


ORIGEMS 


su 


obTiam  Christo  in  aera«  et  ita  semper  cum  Domino  A unicuique  fiJelium  lune  primum  Jmos  exilutar 


erimus. » Nihil  omnino  est  quod  metuat  justus,  om· 
nis  ei  creatura  famulatur.  Audi  denique  quomodo 
etiam  per  prophetam  promittit  ei  Deus  dicens  **  : 
« Si  transeas  per  ignem,  flamma  non  aduret  te,  quo- 
niam ego  Dominus  Deus  tuus·  > Omnis  igitur  locus 
suscipit  Justum,  et  omnis  creatura  exhibet  debitum 
famulatum,  fit  ne  existimes  (21)  quod  haec  in  prio- 
ribus quidem  gesta  sunt,  in  te  vero  qui  nunc  audi- 
tor horum  es  nihil  tale  geratur  : omnia  complentur 
in  te  secundum  mysticam  rationem.  Etenim  tu  qui 
nuper  idololatriae  tenebris  derelictis  cupis  ad  au- 
dientiam divinae  legis  accedere,  nunc  primum  ifigy- 
ptum  derelinquis  (22).  Cum  catechumenorum  aggre- 
gatus es  numero,  et  praeceptis  Ecclesiasticis  parere 


cum  ad  mysterium  baptismi  pervenitar  (29),  qgu 
sic  et  scriptum  est  quod  f exalUvit  illsio  Deus, 
et  donavit  ei  nomen,  quod  est  super  omne  nonen, 
II t in  nomine  Jesu  omne  genu  flectatur  ccebiiga 
et  terrestrium  et  infernorum.  » VeromianMn  per 
sacerdotes  deducitur  populus,  et  Iter  agit  ad  lemn 
repromissionis  magisterio  sacerdouiiu.  Et  quii  ho- 
die in  sacerdotibus  tantus  ac  talis  est,  qui  in  illo  or- 
dine mereatur  ascribi  ? Si  enim  sit  aliquis  ulίs,c^ 
dent  ei  fluenta  (50)  Jordanis,  et  ipsa  elenienure. 
rebunlur,  pars  aquarum  fluminis  retrorsam  resilie; 
ac  post  tergum  frenabitur , pars  vero  io  mare  sol* 
sum  rapido  lapsu  diffugiet  (31).  Quod  tamen  nec 
ipsum  absque  mysterii  ratione  arbitror  scriptu», 


1»  "p·  Γ 1 

coepisti,  digressus  es  mare  Rubrum,  et  in  deserti  " quod  pars  aquarum  Jordanis  mergatur  in  mare,»· 


suiioiiibus  positus,  ad  audiendam  Bei  legero,  et  in- 
tuendum Moysis  vultum  per  gloriam  Domini  revela- 
tum quotidie  vacas.  Si  vero  ad  mysticum  baptismi 
veneris  fontem,  et  consistente  sacerdotali  (23)  et 
Leviiico  ordine  initiatus  fueris  venerandis  illis  ma- 
gnifleisque  sacramentis,  qiue  norunt  illi  quos  nosse 
fas  est,  tunc  etiam  sacerdotum  ministeriis  Jordane  di- 
gresso terram  repromissionis  intrabis,  in  qua  te  post 
Moyseu  (24)  suscipit  Jesus  et  ipse  tibi  efiicitur  iiovi 
itineris  dux.  Tu  vero  tantarum  ac  talium  virtutum 
Dei  memor,  quod  tibi  mare  divisum  est,  et  quod 
aqua  fluminis  stetit,  conversus  ad  ea  dices  : i Quid 
tibi  est» mare, quod  fugisti? et  tu  Jordanis, quia  con- 
versus es  retrorsum  ? Montes,  quid  (25)  exsultastis 
sicut  arietes,  et  colles  sicut  agni  ovium  ? » Sed  re-  ^ 
spondebit  libi  sermo  divinas  et  dicet:  c A facie  Do- 
mini commota  est  terra,  a facie  Dei  Jacob,  qui  con- 
vertit petram  (26)  in  stagnum  aquae,  et  rupem  iu 
fontes  aquarum.  » 

2.  Quanta  ante  gesta  sunt!  Mare  Rubrum  pedibus 
transitum  est,  manna  de  coelo  datum  est,  fontes  in 
eremo  disrupti  sunt,  lex  per  Moysen  data  est  (27), 
signa  et  prodigia  multa  in  eremo  gesta  sunt,  et 
nusquam  dicitur  exaltatus  esse  Jesus.  Ubi  vero  Jor- 
danis iransitur,  ibi  dicitur  ad  Jesum  ** : c In  hac  die 
incipio  exaltare  te  in  conspectu  populi.  > Neque 
enim  ante  mysterium  baptismi  exaliaiur  Jesus,  sed 


que  in  amaritudinem  profluat,  pars  vero  in  dalcetiise 
perseveret·  Si  enim  omnes  qui  baptixanlor,  im· 
ptam  (52)  coelestis  gratiae  dulcedinem  custodireai, 
et  nullos  in  peccatorum  amaritudinem  vertereiar, 
non  utique  esset  scriptum  quia  pars  fluminis  uls 
maris  gurgitibus  fuisset  immersa·  Et  ideo  mihi  ri- 
detur in  his  verbis  bapiizalorom  varietas  designan, 
quam  quidem  nos  (quod  cum  dolore  commeoiort) 
saepe  videmus  accidere,  ut  hi  qui  sanctum  (33)  Io· 
ptisma  consequuntur,  cmn  se  rursum  ad  negoia 
saeculi  et  illecebras  libidinum  tradunt,  et  com  ava- 
ritias salsum  poculum  bibunt,  in  ea  aqiiaram  parte 
formentur  (54),  quas  in  mare  profluit,  atque  ii  sal- 
sis fluctibus  deperii  : pars  vero  illa  quas  eam  su- 
biiitate  permanet  et  dulcedinem  eoam  semi, 
gnet  eos  qui  acceptum  Dei  munus  indeclinabiiittr 
tenent.  Et  recte  ima  pars  est  eorum  qui  salTietv. 
quia  et  panis  unus  est,  qui  de  coelo  desceihfii,rt 
dat  boic  mundo  vitam,  et  fides  una  est,  et  >no9 
baptisma,  et  unus  spiritus  quo  omues  pouoiarii 
baptismo,  et  unus  Deus  Paler  omnium.  Interea  sa* 
cerdotalis  ordo  est  et  Leviticus,  qui  iter  osieniai 
populo  Dei,  qui  exiit  de  ^gypio.  Ipsi  enim  sont  qii 
edocent  populum  exire  de  ^gypto»  de  errorikes 
scilicet  mundi,  et  406  Iransire  per  ereninai  va- 
stam , id  est  teulatioiium  genera  diversa  tras^ 
currere,  neque  noceri  a serpenilbos,  qui  ssdi 
morsus  daemonum,  et  malarum  suggeslionas  v^ 


exaltatio  ejus  el  exaltatio  in  conspectu  populi  inde 
sumit  exordium.  Si  enim  omnes  qui  baptizantur  in  j)  nena  vitare.  Quod  si  aliquis  forte  percussas 
Christo  (28),  in  morte  ipsius  baptizantur,  mors  au-  rit  in  eremo  a 'serpente , ut  ostendant  ei  xresa 

lein  Jesu  in  crucis  exaltatione  completur,  merito  serpentem|  (53)  in  cruce  suspensum  : quen 

**  Isai.  ILII,  2,  5·  l^al.  cxiii,  5,  6,  7,  fl.  Jus.  iii,  9.  **  Philip,  ii,  9, 10. 

(21)  Codex  Geineticeusis  el  unus  Ebroicensis  : (29)  Mss·,  c pervenitur.  > Libb.  editi : « pefv«- 

f iiane  existimas.  » nerii. » 


(22)  Gemelic.  c dereliquisti.  » 

(25)  Idem  cum  iino  Ebroiceiisi  : c confitens  a sa- 
cerdotali, » etc.  Paulo  post  codd.  Sangerm.  et  Ge- 
inetic.  c ΠΠ  quos  nosse  fas  est. » Libb.  editi : c illi 
quibus  nosse  fas  est.  » 

(24)  Mss.,  c suscipit.  » Libb.  editi  : c suscepit. » 
25)  Ms.,  Gemelic.  i quid. » Libb.  editi:  c quia.» 
(26)  Gemelic.  et  unus  Ebroicensis  : i solidam 
petram·  » 


|27  i Sangerm. 


Chritto.  Deest  in  libris  antea  editis·  Sed 
habetur  iu  codice  Gemeiicensi· 


(50)  Sangerm.  et  unus  Ebroicensis  : i flocau·» 
'51)  Gemelic.  et  unus  Ebroic.  t desiliet.  > 

52)  lidem  c acceptam,  i Libb.  editi : c accepta.  i 

53)  Sangerm.  et  unus  Ebroicensis : c saiictun.» 
Libb.  editi  : c secundum.  > Paulo  post  idem 

< illecebra  libidinum.  » Libb.  editi  : i illecchn  li- 
bidinis. * 

(34)  Mss.,  c formentur. » Et  paulo  post  < in  sairJ 
fluctibus  deperii.  Libb.  editi  /IriiieitiMr,  el  pavb 
post  in  saliit  fluclibus  difluit. 

(55)  Mss.,  c aereum  serpentem, 
leremum  serpentem, » male. 


» Libb.  eiliti* 


^5  IN  LIRRIJM  JESU  NATE  HOMILU  V.  810 

nilerii,  id  eet  qui  crediderii  in  eum  cujus  figii-  A demoramur,  omnia  quae  ad  perfeciionem  perlineni. 


*am  serpens  ille  monslrahal,  diabolica  per  lioc 
lencna  diffugiet.  Sacerdotalis  et  Levilicus  ordo 
;sl,  qui  aslal  (36)  arcse  leslamenli  Domini,  in 
|iia  lex  Dei  portatur  sine  dubio,  ut  ipsi  illunii - 
tent  (57)  populum  de  mandati)  Dei,  sicut  Propheta 
licit'^M  Lucerna  pedibus  meis  Terburo  tuum.  Do* 
nine,  et  lumen  semitis  meis. » Hoc  lumen  per  sa- 
erdotes  accenditur  el  Levitas.  Quod  si  forte  aliquis 
X hoc  (38)  ordine  accensam  lucernam  posuerit  sub 
iiodio,  el  iion  super  candelabrum,  ul  luceat  omni- 
us qui  in  domo  sunt:  videat  quid  sibi  agendum  sit, 
um  Domino  lucis  reddere  coeperit  rationem  pro  iis 
ui  nihil  illiiminaiionih  a sacerdotibus  capientes  in 
snebris  ambulant,  el  peccatorum  obscuritate  cae- 
anliir.  ® 

3.  Vide  denique  quid  dicit”* : c Populus,  inquit, 

I longe  sit  ab  arca  leslamenli  duo  millia  cubitorum,  i 
acerdotes  vero  et  Levitse  proximi,  el  satis  pro- 
iini,  ita  ut  humeris  ipsorum  arca  Domini  et  le- 
islatio  divina  porleliir.  Reati  qui  merentur  proxi- 

II  esse  Deo.  Sed  memento  quod  scriptum  est : 
Qui  approximant  mihi, approximant  igni. » Si  aii- 
iinvel  argeulum  fueris,  et  igni  approiimaveris , 
lulio  per  ignem  splendidior  et  rutilanlior  effulge- 
is.  Si  vero  supra  futulamenlum  iii  te  fidei  positum 
)nsciiis  tibi  es  superaedificasse  te  ligna , fenum , 
ipulam,  cum  tali  asdificaiione  si  igni  approiiiua- 
iris,  consumeris””.  Beati  igitur  qui  proximi ount, 

. qui  ita  proximi  sunt,  ul  ignis  eos  iliuininet,  non  ( 
lurai.  Salvabitur  tamen  el  Israel,  sed  longe  posi- 
iS  salvabitur,  el  iter  aget  non  sua  virtute,  sed  admi- 
culis  el  providentia  sacerdotum. 

4.  Quando  autem  veniunt  ad  transiliim  Jordii- 
s (39)  ? riouvi  enim  et  hoc  non  sine  causa  esse 

ut  et  tempus  distingueretur,  c Decima, 
quit  mensis  primis  i Ista  ipsa  est  dies,  in  qua 
agni  mysterium  praecipiebatur  in  ^gyplo.  Deci- 
a die  mensis  primi  terram  repromissionis  Ince· 
int  : quod  mibi  valde  beatum  videtur,  ul  eadem 
die  qua  errores  quis  subterfugerit  smculi, 
ijin  terram  repromissionis  ingredi  mereatur,  id 
i in  bac  die  qua  iii  hoc  saeculo  vivimus.  Omnis 
w\  viia  nostra  praesens  in  uno  die  designatur.  Et 
to  edocemur  per  istud  mysterium,  ne  actus  iio-  ' 
os  et  opera  Justitiae  in  crastinum  differamus , 

J hodie,  id  est  donec  vivimus,  donec  in  mundo 
" Psal.  cxviii,  105.  ·”  Jos.  iii,  4.  ”·  1 Cor.  ni,t2. 
I Cor.  X,  i. 

[36)  Sangerm.  c astat.  i Libb.  editi : c adsisUt. » 

[37)  Mss.,  f ut  ipsi  ifiuminent.  » Libb.  editi : 
>t  ipsi  liluminant.  » 

[38)  Mss.,f  quod  si  forte  aliquis  ex  hoc.  i Libb. 
ili  ; f quod  si  alius  forte  ex  boc.  » 

[39)  Libb.  editi  ;t  Quando  auteni?Ad  transitum 
rdanis.  » Sed  mss.  ut  in  nostro  textu. 

[40)  Libb.  editi  : c deprelieiides  de  libris  singu- 
I Ijti  ne  nunc.  » Codex  Geineiic.  el  iiiiiis  Ebroi- 
isis  : « Deprehendes.  In  quibus  siiigutis  uti  ne 
iic.  » Sangermaneiisis  cum  allero  Ebroicensi  le- 
onem textus  nostri  exhibet 

'41)  < Secundum.  > Deest  in  libris  antea  editis,  sed 


festinemus  implere,  et  ita  demum  poterimus  decima 
die  mensis  primi  terram  repromissionis,  id  est 
beaiiludinem  perfectionis  intrare.  Sed  et  alia  quam- 
plurima  si  diligenler  observes,  in  hanc  diem  reca- 
piiulari  Scripturarum  relatione  deprehendes.  Dc 
quibus  singulis  uti  ne  7iunc  (40)  sermo  nobis  plus 
quam  volumus  dilatetur,  hoe  sentiendum  est  de  eo, 
quod  ssepius  dies  iste  repetitor : quia  licet  generalis 
nobis  sil  una  perfectio,  tamen  secundum  (41)  unam- 
quamque speciem  virtutum  quam  aggredimur  ex- 
plicare, si  eam  potuerimus  integre  perfccieque  com- 
plere, est  ipsius  virtutis  sua  quoque  perfectio  (42). 
Verbi  causa,  si  is  qui  iracundus  est,  virtutem  man- 
siieliidinis  cupiat  adipisci,  sine  dubio  primo  offen- 
dit in  multis,  donec  longa  meditatione  usum  multi 
temporis  in  naturam  convertat.  Et  cum  obtinuerit 
quod  proposuit,  adipiscitur  quidem  perfectionem 
mansuetudinis,  non  tamen  ex  boc  etiam  perfectio- 
nem virtutum  omnium  possidet.  Sic  ergo  per  sin- 
gulas virtutes  inveniuntur  innltx  perfectiones.  Per- 
fectio vero  generalis  illa  est,  quae  omnium  iii  se 
perfectionum  conliiici  summam.  Proplerea  ergo 
multa  in  hac  die  gesta  recapilulanlur,  ut  mullas  per- 
fectiones ad  unum  icndere  significent  finem,  sicut 
et  Propheta  dicit*' : c Multum  peregrinata  est  ani- 
ma nica.  I El  iterum f Dum  dicunt  mihi  per  sin- 
gulos dies  : Ubi  est  Deus  tuus  ? haec  memoratus 
sum,  el  effudi  in  me  animam  meam  : quia  perlrans- 
eain  in  locaro  tabernaculi  admirabilis  usque  (43)  ad 
domum  Dei,  in  voce  exsultationis,  et  confessionis 
sonus  epiilanlum.  » Post  labores  enim  et  tenlatlo- 
nes  quas  in  hujus  vitae  eremo  perluieriinus(4i),  post 
transitum  Rubri  maris,  post  fluenta  Jordanis,  si  di- 
gni fuerimus  terram  repromissionis  intrare,  cum 
laMiiia  et  exsultatione  perveniemus,  sequentes  sact^r* 
dotes  Domini  Christi  et  Salvatoris  nostri,  cui  est 
gloria  ct  potestas  in  saecula  saeculorum.  Arnen. 

HOMILIA  V. 

De  duabui  ac  semis  tribubus ^ gua  transierunt  Jor- 
danem, El  de  Jesu, quomodo  exaliavit  eum  Domi^ 
nus  tu  conspectu  filiorum  Israel,  Quomodo  populum 
circumcidit  cultris  petrinis  secundo, 

1.  De  iis  quidem  qui  mare  Rubrum  trans- 
ierunt, Apostolus  dicit  *',  quia  i omnes  in  407 
^ Moyse  baplizaii  sunt  in  nube  et  in  mari.  » De  iis 
vero  qui  Jordanem  transierunt  (45),  possumus 
etiam  nos  simili  modo  pronuntiare,  quia  omnes  in 
**  Jos.  II),  19.  *'  Psal.  cix,  6.  **  Psal.  xlii,  3, 4. 

repentur  iii  codice  Gemeiicensi  et  uno  Ebroicensi. 
(42)  Sangerm.  f qiua que  perfectio.  » 

(i5)  Libb.  editi  : c in  loco  tabernaculi  usque,  s 
Mss.  Sangerm.  et  Gemelle,  ul  in  nostro  texit.  Pau- 
lo post  iidem  mss.  c sonus epulaii tum. » Libb.  eJiii : 
c sonus  epulantis.  » 

(44)  Libb.  editi  : c quas  in  bujus  mundi  eremo.» 
In  codice  Gemeiicensi  deest  f bujus,  > in  Sanger- 
luanensi  pro  c mundi,»  legitur  c vitae.  » 

(45)  Codex  Sangerinaiiensis  luiin  uno  Ebroicensi, 
c iransierunt.  » Libb.  editi,  c transeunt.  » Noolrmn 
reperitur  iii  Gemeiicensi. 


8i7  ORIGENIS  m 


Jesu  liaptizali  sunl  in  Iordane:  ita  ui  ea  quae  in 
Iordane  gesia  referunliir,  formam  leneanl  sacra- 
menli,  quod  per  bapiisinam  celebratur.  Illud  vero 
quod  scriptum  esi  « Et  festinavil  populus  trans- 
ire (46)  Jordanem,  ei  factum  esi  cum  pcrlraiisissei 
omnis  populus,  transiit  et  arca  testamenti  Domini,  » 
non  mihi  otiose  additum  videtur  a Spiritu  sancio 
quod  dixit  quia  festinavit  populus  transire.  Unde  et 
ego  arbitror,  quia  nobis  quoque  venientibus  ad  ba- 
ptismum salutarem,  et  suscipientibus  sacramenta 
verbi  Dei,  non  otiose  nec  segniter  res  gerenda 
est  (47),  sed  festinandum  est  et  perurgendum  usque- 
quo  omnia  transeamus.  Transire  enim  omnia,  im- 
plere est  omnia  quse  mandantur.  Festinemus  ergo 
transire,  id  est  adimplere  primo  quod  scriptum 
est  (48) : c Beati  pauperes  spiritu  » ut  deposiu  i 
omni  arrogantia,  et  Christi  bumililate  suscepta  per- 
venire ad  repromissam  bealittidinem  mereamur. 
Sed  et  cum  haec  impleverimus,  non  nobis  standum 
est  neque  cessandum,  sed  transeunda  sunl  et  eae- 
lera  quae  sequuntur,  ut  esuriamus  et  sitiamus  justi- 
tiam. Transeundum  nobis  est  quod  sequitur,  ut  in 
boc  mundo  lugeamus.  Cito  etiam  reliqua  transeunda 
sunl,  ut  mansueti  efficiamur,  ci  lU  pacilici  manea- 
mus, ut  per  hoc  filii  Dei  vocari  possimus.  Festinati' 
dum  quoque  nobis  est,  ut  persecutionum  (49)tempiis 
virtute  paiiciiliae  transeamus.  Cumque  bxc  singula 
quae  ad  virtutis  gloriam  spectant,  non  segniter  nec 
remisse,  sed  cum  omni  instantia  ei  celeritate  con- 
quislerimus  (50)^  boc  mibi  videitir  esse  cum  festi- 
natione transire  Jordanem.  Cum  vero  transierimus,  ^ 
et  obtinere  potuerimus  quae  obtinere  debemus,  rur- 
sam  nobis  diligentiae  ei  cautelae  cura  succedit,  iie 
forte  negligeiiiius  incedentes,  improviso  aliquo  la- 
psu eiTuudanlur  gressus  nostri , sicut  et  Propheta 
«licii  **  ; c Paulomiiius  effusi  sunt  gressus  mei.  » 
Nec  remissior  nobis  sollicitudo  in  conservandis , 
quam  in  conquirendis  debet  e^se  virtutibus, 

i.  An  noo  baec  libi  designari  videntur  in  eo  quod 
dicitur  quia  c quadraginta  miiiia  virorum  accin- 
cti, > vel  c expediti  transierunt  ad  pugnam  in  con- 
spectu Domini  ad  expugnandam  Jericho  civitatem?  i 
Requiramus  qui  isti  sunt,  quos  Scriptura  dicit  ac- 
cinctos vel  expeditos.  Ego  ex  ineipso  praesumere 
aliquid  et  pronuntiare  non  audeo.  Apostoli  magis  ] 
litteris  doceamur  in  talibus.  Qui  sunl  isti  accincti 
Paulo  exponente  discamus.  Audi  ipse  quid  dicit  : 
c Estote  ergo  accincti  lumbos  vestros  in  veritate.  > 

•^Jos.iv,10,il.  ••MatilKV,  δ.  ·· Psal.  lxxiii, 2. 
* Epbes.  VI,  12.  * 1 Cor.  x,  11. 

(46)  Genieticensis  et  unus  Ebroicensis,  c transire.» 
Libb.  editi,  t et  transiit.  » 

(47)  Res  gerenda  esi*  Unus  Ebroicensis,  i geren  - 
dum  est;»  alter  Ebroicensis  cum  Gemeliceiisi,  iirans- 
eundiim  est.  » 

^ (48)  Codex  Gemeiicensis  : t Transire  ergo  om- 
nia quae  mandantur  festinemus.  Ergo  transire  est 
adimplere  primo  quod  scriptum  est.  > 

(49)  Codex  Sangerm.,  i tempus.  » Libb.  editi, 

< poiidqs.  » 

(50)  Codex  Gemeiicensis  cum  uno  Ebroicensi , 


L Vides  ergo  quia  Paulus  accinctos  novit  eos, 
praecincti  sunt  cingulo  veritatis.  Igitur  etiam  nr- 
sirum  esse  cingulum  venias  debet,  si  tamen  serrarN 
rimus  militias  bu]us  et  Ginguli  sacramenlain.  Si 
enim  veritas  est  cingulum  nostrum  quo  ad  Christi 
militiarn  cingimur,  si  quando  falsnm  loquimur,  4 
mendacium  de  ore  nostro  procedit,  discinginor 
a militia  Christi , et  balteo  veritatis  cxsolviiimr. 
Ergo  si  in  veritate  sumus,  sumus  cincti : si  vem 
in  falsitate,  discincti.  Sed  nos  imitemur  potias  ist^s 
quadraginta  millia  vi rosT accinctos  proc^eoles  (51) 
ad  bellum  in  conspectu  Domini,  et  semper  simus  to 
veritate  succincti.  Sed  ne  illud  quidem  otiose  pr»- 
tereo  quod  addit  Scriptura,  quia  accineli  prwe- 
diinl  (52)  in  conspectu  Domini.  Non  enim  sufficit  t« 

» apud  homines  videri  servare  veriialeni.  Possibie 
namque  est  fallere  bonilnes,  et  veracem  viileri,  sd 
non  ex  eo  in  veritate  succinctus  es,  nisi  et  in  coa- 
spectii  Domini  servaveris  veritatem,  id  e«i,  m 
solum  qux  voce  homines  audiunt,  sed  et  ea  qosii 
corde  perspicit  Deus,  ut  nihil  sit  in  corde  fucatos·, 
secundum  quod  Propheta  dicit  de  talibus**;  i Qii 
loquuntur  pacem  cum  proximo  suo,  mala  aoiee 
sunl  lii  cordibus  eonim.  » Absque  his  ergo  omnibit 
esse  debet  qui  vult  accinctus  in  conspectu  Doroiai 
procedere  ad  expugnandam  Jericlio,  quia  inas· 
euntes  Jordanem  fluvium  ad  pugnas  ei  belia  irsu- 
imus.  Vis  iterum  discere  qux*  nos  pugnae  poit  b>- 
pitsiniim,  quae  bella  suscipiunt?  Noli  a me.  aedib 
ipso  rursus  disce  apostolo  Paulo,  ipse  te  docet  di-  j 
cens  * : c Non  enim  nobis  pugna  est  advertas  car- 
nem et  sanguinem,  sed  adversus  principatus  ei  ad- 
versus potestates,  adversus  hujus  mundi  reclorm  | 
tenebrarum  harum,  adversus  spiritalia  neqniiheia 
coelestibus.  » Formae  sunt  et  figtine  quae  scripta  smo. 
lia  enim  dicit  Apostolus  * : < Haec  enim  omnia  i·  | 
figura  contingebant  illis : scripta  sunt  autem  pro- 
pter nos  (55),  in  quos  fines  saeculorum  detete- 
riinl.  » Si  ergo  propter  nos  scripta  suul,  age  qni^l  j 
cessas?  Exeamus  ad  bellum,  m expugnetur  a nobis 
civitas  hujus  mundi  malitiae  (54),  iil  |»eccati  suprrto 
moenia  destruavtiir.  Circumspicis  forte  quo  tibi  iti- 
nere progrediendum  sit,  qui  campas  certaminis  ei-  I 
petendus.  Novum  libi  fortasse  videbitur  quod  didi-  | 
rus  sum,  sed  tamen  verum  est,  prxier  temelips»  | 
extrinsecus  nihil  requiras.  Intra  te  est  pneliom  qool  I 
gesturus  es  : Intrinsecus  esi  mala  aedificatio,  qis 
subruenda  est : hostis  tuos,  de  luo  408  corde  pro- 
^ Jos.  IV,  15.  Ephes.  vi,  14.  ··  Psal.  xxvii,  5- 

c conqiiisierimus.  > Libb·  editi,  f conquirines-  ’ 

(51)  Libb.  editi,  c virorum  accinciomm  proce- 
denliuin,  > sed  mss.  in  in  nostro  textu. 

(52)  Procedunt.  Deesi  in  libris  antea  editis, 
reperilur  in  codice  Geineiicensi  et  uno  Ebroiccosii 

(55)  Propter  nos.  Codex  Gemeiicensis,  i ad  corΓ^  | 
ptionem  nostram.  » 

(54)  Libb.  editi : i Ut  oppugnetur  a nobis  ciniat 
prima  hujus  mundi  malitia.  » Codex  Saiigerounea· 
eis  ut  in  nostro  textu.  j 


IN  LIBRUM  JESU  NAVE  HOMILIA  V. 


849 


cetiii.  Non  mea  vox  isla,  sed  Cbrisii  est·  Audi  enim 
ipsum  dicentem  * : c De  corde  enim  procediini  cogi- 
tationes malae,  homicidia , adulteria,  fornicationes, 
furta,  falsa  testimonia,  blasphemiae.  i Vides  quan- 
tus el  qualis  exercitus  hostium  tuorum  adversum  te 
Je  luo  corde  procedit?  Isti  nobis  prima  strage  fun- 
[iendi  sunt.  Isti  prima  acie  prosternendi.  Horum  si 
nibniere  moenia  ipsosque  ad  internecionem  caedere 
)oieritnus,  ita  ut  non  relinquamus  ex  eis  qui  renun- 
iel  vel  respiret,  si  jam  nullus  ex  iis  prorsus  in  no- 
tris  cogitationibus  redivivus  eruperit,  tunc  nobis 
»er  Jesum  dabitur  itla  requies,  ut  unusquisque  re- 
iiiescat  sub  vinea  siia  et  sub  ficu  sua,  cum  jam 
iQii  sit  qui  exterreat  filios  Israel, 
δ.  Verumtamen  transeunt  Jordanem  quadraginta 
lillia  virorum  armatorum  accincti  in  conspectu 
Omini  ad  bellum,  el  tune  dicit  Scriptura  quia 
in  die  illa  exaltavit  Dominus  Jesum  in  conspectu 
ttius  generis  filiorum  Israel?  > Fuerit  quidem  isla 
ίδ)  exaltatio  filio  Nave,  ul  dux  populi  illius  apud 
)s  quos  regebat,  magnificus  liaberelur  : noster 
sro  Jesus  Dominus  meus,  dux  et  rector  populi  hu- 
s,  quomodo  exaltatur  In  conspectu  omnis  generis 
iorum  Israel,  videamus.  Ego  arbitror  quia  ipse 
mper  apud  Patrem  exaltatus  est  et  excelsus.  Sed 
opiis  est,  ut  in  conspectu  nostro  exaltet  ilium 
;ijs.  Exaltatur  autem  in  conspectu  meo,  cum  mihi 
bliiuitas  et  celsitudo  divinitatis  ejus  aperitur, 
lando  ergo  mihi  excelsa  ejus  (56)  divinitas  reve- 
la est?  tunc  profecto  cum  Jordanem  transirem, 
vari  16  sacramentorum  munimentis  futura  arma- 
r ad  praelia. 

4.  < Et  timuerunt,  inquit  *,  Jesum,  sicut  (imue- 
fU  MojTsen.  i Omnis  qui  sub  lege  est.  Umet  Hoy- 
1 : cum  vero  ad  Evangeliiim  ex  lege  transierit, 
nata  observantia  mutatur  el  limor,  sicut  Aposto- 
i dicit  · : € Ego  autem  per  legem,  legi  moriiiiis 
IU,  ut  Deo  vivam,  cum  Christo  confixus  sum 
»ci  (57).  Vivo  autem  jam  non  ego,  vivit  vero  in 
! Gbriatus.  » 

>.  Post  bmc  jubetur  filius  Nave  facere  cultros  ex 
ra,  et  sedens  circumcidere  filios  Israel  secundo, 
lleia  ego  (58)  in  boc  loco  percontari  Judaeos , 
imodo  potest  quis  secuudo  (59)  eircmucidi  ctfcum- 
ione  carnali.  Semel  enim  circumcisus  quis  ultra 
I habet  quod  secundo  possit  auferri.  A nobis 
o quibus  dicitur  quia  lex  spiritalis  est,  vide  quam 
ne  et  convenienter  isla  solvantur.  Dicimus  enim 


quia  ille  qui  in  lege  eriidilus  est,  el  per  Moysen 
edoctus  abjecit  idololatrias  errores,  simulacrorum 
superstitionem  cultumque  deposuit.  Hasc  est  circum- 
cisio prima  per  legem.  Si  vero  is  venigt  a lege  et 
prophetis  ad  evangelicam  fidem,  tunc  accipit  eiiaoi 
secundam  circumcisionem  per  petram  , qui  est 
Christus,  et  completur  hoc  quod  dixit  Dominus  ad 
Jesum  ^ : t Hodie  .'ibstuli  opprobrium  iEgypti  a filiis 
Israel.  > Sicut  autem  dixit  Apostolus  * : < Bibebant 
autem  de  spiritali  sequenti  eos  petra,  petra  vero 
erat  Christus  : » ita  etiam  nos  in  hoc  loco  compe- 
tenter possumus  dicere : Circumcisi  sunt  autem  do 
spiritali  sequenti  petra,  petra  vero  erat  Christus. 
Nisi  enim  quis  fuerit  per  Evangeliiim  secunda  cir- 
cumcisione purgatus,  non  potest  opprobrium  i£gy- 
pti,  id  est,  illecebras  corporalium  deponere  vitio- 
rum. 

6.  Videamus  tamen  quale  sit  . boc  ipsum  quod  dici- 
tur, quia  c hodie  abstuli  opprobrium  a fiiiis  Israel. » 
Omnes  homines  etiamsi  ex  lege  veniant,  etiamsi 
per  Moysen  eruditi  sint,  habent  tamen  opprobrium 
iEgypti  in  semetipsls  (60),  opprobrium  peccatorum. 
Quis  erit  similis  Paulo  etiam  secundum  legis  obser- 
vantiam? Audi  denique  ipsum  dicentem  * : c Secun- 
dum justitiam  qux  in  lege  est,  conversatus  sine 
querela.  > Ipse  tamen  (61)  pronuntiat  et  dicit  : 
c Fuimus  enim  et  nos  aliquando  insipientes,  incre- 
duli, errantes,  servientes  (6i)  desideriis  et  volupta- 
tibus variis,  in  malitia  et  invidia,  odibiles,  odien- 
tes invicem.  » Non  libi  videntur  baee  opprobria 
esse,  et  opprobria  iEgypti  ? Sed  ex  quo  venit  Chri- 
stus, et  dedit  nobis  secundam  circumcisionem  per 
baptismum  regenerationis,  el  purgavit  animas  no- 
stras, abjecimus  haec  omnia,  et  pro  iis  assumpsi- 
mus conscientiae  bonae  astipulationem  in  Domino. 
Tunc  per  secundam  circumcisionem  ablata  sunt 
nobis  opprobria  iEgypti,  el  purgata  sunt  vitia  pec- 
catorum. Nemo  ergo  st  integre  conversus  est,  si  cx 
corde  poeniiuit,  si  fideliter  Jordanis  fluenta  digres- 
sus esi,  si  secunda  per  Evangelium  circumcisione 
purgatus  est,  praeteritorum  metuat  opprobria  deli- 
ctorum. Audis  quia  hodie  abstulit  (65)  a te  oppro- 
brium iEgypti.  Hoc  et  iii  Evangeliis  significat  Do- 
minus cum  dicit  : c Remissa  sunt  tibi  peccata 
* tua,  sed  jam  nuli  peci:are,  ne  quid  deterius  libi  ac- 
cidat. » Si  enim  post  remissionem  peccatorum  ultra 
non  pecces,  vere  ablatum  est  a te  opprobrium  iEgy- 
pti. SI  vero  iterum  peccaveris,  iterum  in  te  vetera 


Mnitli.  XV,  19.  * Jos.  iv.  14,  ® Jos.  iv,  14.  · Gal.ii.  19,  20.  ^ Jos.  v,  9.  Cor.  x,  4.  ·ΡΙπ1.  iii. 


TU.  III,  3.  “ Luc.  vn,  49,  et  Joan.  v,  14, 

55)  ista.  Deesl  in  iibb.  antea  editis,  sed  restitui- 
e ntS6. 

50)  Ejns.  Deesl  etiam  in  Iibb.  editis,  sed  babeitir 
niss.  Paulo  post  niss.,  c Jordanem  transirem.  » 
h.  eititi,  c Jordanem  transierim.  · 

>7)  Mss.,  c confixus  siiin  cruci.  » Libb.  editi, 
'iiciTixiis  sum.  » 

i8)  Vellem  ego^  elc.  Sic  habent  codd.  Snnger- 
loiisis  el  Geinelicciisis  cum  uno  Ebroicensi.  Libb. 
i : 4r  Velini  ergo  in  hoc  loco  percontari  a Ju- 


dSBlS.  I 

(59)  Codex  Gemeiicensis,  ’i  circumcidi  qui  ultra 
non  habet,  i etc. 

(60)  Opprobrium  jEgypti  in  semelipm.  Haec  ne- 
sunt  in  libris  antea  editis,  sed  exstant  in  omnibus 
mss. 

(61)  Mss.,  c tamen.  » LiW).  editi,  t aulenii,  » 

(62)  Servientes,  Deest  iii  libris  antea  editis,  sed 
habetur  in  omnibus  inss. 

(65)  Gemeiicensis  ciiin  uno  Ebroicensi,  t absiuii.  i 


m ORiGENIS  C3 


ΓβτύΙνυηΙϋΓ  (64)  opprobria  eo  magis  quo  mo1U> 
majoris  criminis  est  Filium  Dei  conculcare , et 
sanguinem  teslameiili  polluiuiii  (65)  ducere , quam 
legem  Moysis  iiegligere.  Mullo  eiiiin  majoris  op- 
probrii est,  qui  posl  Evangelium,  quam  ille  qui 
sub  lege  posilus  fornicatur,  quia  Iste  tollens 
409  membra  Christi,  facit  ea  membra  meretricis. 
Yidesergo  quam  graviora  et  cumulatiora  in  te  op- 
probria, si  neglexeris,  revolvantur.  Denique  jam 
nemo  te  reum  stupri  arguit,  sed  sacrilegii  scelere 
condemnat,  quia  dicitur  ad  te  : c An  nesciiis  quia 
corpora  vestra  templum  Dei  sunt?  Si  quis  auiein 
templum  Dei  violaverii,  disperdet  ilium  Dens.  > 
Hxc  etiamsi  prius  Ignorabas,  nunc  tamen  ex  quo 
Iu  auribus  luis  ista  verba  dicuntur,  et  in  cor  tuum 
hujuscemodi  doctrina  transfunditur,  scito  te  his  au- 
ditis templum  Dei  et  membrum  Christi  esse  jam 
factum.  Vide  quantum  profeceris  ex  homunculo 
terreno  (66).  In  templum  Dei  progressus  es  sine 
dubio,  in  quo  habitare  debet  Dens  : et  qui  caro  et 
sanguis  eras,  profecisti  ut  membrum  Christi  sis. 
Sed  sicut  magnus  est  iste  profectus,  ita  et  disces- 
sos terribilis,  atque  irremediabilis  pene  (67)  la- 
psus. Jam  libi  enim  non  licet  templo  Dei  uti,  nisi  in 
sanctitate,  nec  membra  Christi  ad  indignum  revo- 
care negotium.  Et  ideo  si  quando  te  malae  concu  - 
piscentix  pulsat  illecebra,  memor  horum  quae  nunc 
audis,  bosii  illi  occurre,  qui  de  te  Ipso,  hoc  est  de 
tiio  corde  procedit,  et  resiste  ei  in  talibus  verbis, 
et  dic,  quia  non  sum  meus  : emptus  enim  sum  pre- 
tio sanguinis  Christi  et  membrum  ipsius  effectus 
sum.  Non  licet  mihi  tollere  membrum  Christi,  et 
facere  membrum  meretricis.  Dic  ei,  quia  templum 
Dei  effectus  sum,  non  mihi  licet  immundum  aliquid 
illuc  inducere,  nec  fas  est  mihi  violare  templum 
Dei  : sed  et  illud  adde,  quoniam  c qui  fornicatur, 
io  corpus  suum  peccat  : i non  in  istud  corpus 
solum,  quod  templum  Dei  effectum  est,  sed  et  in 
illud  quod  dicitur,  quia  omnis  Ecclesia  corpus 
Christi  est  ** : et  in  omnem  Ecclesiam  videtur  de- 
linquere, qui  corpus  suum  maculaverit,  quia  per 
linum  membrum  mbcula  in  omne  corpus  diffundi- 
tur. Est  et  illud  opprobrium  iEgypii,  quod,  si  ne- 
glexeris, ellam  post  Jordanis  transitum,  et  post 
baptismi  secundam  circumcisionem,  vetustae  con- 
suetudinis inuslione  suggeritur  (68),  observare  au- 
guria, requirere  stellarum  cursus,  et  eventus  ex  iis 
futurorum  rimari,  servare  somnia  caeterisque  hu- 
jusmodi superstitionibus  implicari.  Idololatriaenam- 


que  mater  est  ^gyptus,  ex  qua  certum  ea  hojvi- 
inodi  opprobria  pullulare  : quae  si  transito  jin 
Jordane  susceperis,  et  iis  te  rursus  laqueis  illip- 
veris,  lecum  sine  dubio  opprobria  ^ypti  tntiis. 
Sed  sl  quando  te  talis  curiositas  interpellat  et  de 
corde  tuo  hujusmodi  hostis  erumpit,  dicei, qiia 
Jcsurn  ducem  sequor,  in  cujus  potestate  sunt  qu 
futura  sunt.  Quid  roibi  scire  quae  futura  sqdi? 
Qumcunque  ille  vuU,  haec  futura  sunt.  Ideo  er^ » 
nt  in  nobis  vere  secunda  circumcisio  eompkaior, 
per  quam  vetera  iEgypli  opprobria  deponamos, 

Ilis  omnibus  segregati  prorsus  esse  debemus,  it 
purincati  corpore  et  corde  puras  etiam  manos 
vernus  ad  Deum,  puro  quoque  ore,  et  porgatis  b- 
biis,  ac  mente  sincera,  prece  et  actibus  glorifif^ 
mus  Deum  in  Christo  Jesu  Domino  nostro  (69),  ci- 
Jiis  est  potestas  et  imperium  in  saecula  eaecolonn. 
Anien. 

HOMIUA  VI. 

De  Pa$cha  quod  fecerunt  filii  Israel  mCelgeis^tt 
quomodo  fructus  terra!  ceperunt  e regione  pelut- 
rum.  De  principe  virtutum  militiee  Domini  (7βι, 
ubi  dicitur  ad  fetum  ** : c Solve  calceameninuit 
pedibus  tuis.  Locus  enim  in  quo  stas,  terre  tnscit 
est.  > 

I.  Qui  noii  obedienies  fuerunt  mandatis  Doaiii,  j 
incircumcisi  dicuntur.  Ex  quo  in telligitur  illos  ap- 
pellari  iiicirciimcisos,  qiii  non  obediuiit  moMblis 
Domini  (71).  Sed  tamen  et  circomcisot  et  incv^ 
cumcisos,  quia  omnem  animam  diligit  Ddos,  mi 
penitus  derelinquit.  Misit  enim  Jesum,  qui  onou 
simul  dignos  circumcideret  et  indignos,  et  m· 
flliuin  Nave  Jesum,  non  enim  vera  cl  pcrfecu  cir- 
cumcisione ille  populum  clrcnincidil,  sed  Jcsoa 
Christum  Doininiiin  et  Salvatorem  noslitmi  (7il. 
Hic  enim  est,  qui  vere  a nobis  pollalionem  alM·- 
lit  carnis  ei  abscidit  (73),  et  a corde  atque  tiina 
nostra  peccatorum  inquinamenta  purgavit.  Deni- 
que audi  quid  dicit  Scriptura  de  iis  qui  per  Knc 
Aiium  praeOgurabantur.  c Circumcisi  aoteni,  f in- 
quit c Alii  Israel  requieverunt  in  eodem  loco, 
sedentes  iii  castris  usque  dum  sanarentur,  ei  i>m 
dixit  Dominus  ad  Jesum  : Hodierno  die  absinlt  op- 
probrium ^gypti  a vobis.  » Non  enim  soficii  no- 
bis circumcidi,  sed  el  post  circumcisionem  muri, 
id  est  usquequo  etiam  cicatricem  ipsam  circoae- 
sionis  vulnus  obducat.  Quando  ergo  ckatrii  u 
vulnere  nostrae  circumcisionis  obducitur?  Egoi<> 
arbitror,  quod  circumcidi  per  Jesum  DOsiroB,hK 


« Hebr.  x,  2Q.  ··  I Cor.  vi,  19.  iii,  17,  I Cor.  vi.  18.  » Coloss.  i,  24.  *·  Jos.  v.  16.  K 


V,  8,  9, 

(64|  lidem  mss.,  < revolventur.  i 

S65)  lidem  mss.,  c polluere.  » 

66)  lidem  mss.  i terrae,  i 

67)  Pene,  Deest  in  Gemelic.  et  uno  Ebroicensi. 

(68)  lidem  mss.  c iiiusi io  te  suggerit.  i 

aDiio  Ebroicetises  : c Domiiiuiu  nostrum  Je- 
risium.  » Gemelic.  i Deum  nostrum  Jesum 
ClirisUiiii.  » Mox  codex  Sangerm.  c ciijiis  est.  i 
Libb*  antea  editi  : c cui  csi.  » Unus  EbroiceiisU 


ibidem  habet : i imperium  ciim  sancto  Spiritu.  i 

(70LPosi  vocem  i Domini,  i in  rodd.  Grrocu- 
censi  ct  Ebroicensi  uno  additur  : < et  Jericlta.  ’ 
Reliqua  desunt. 

(71)  lidem  mss.  c Sed  et  incircnmcisos,  qnk  ’ 

(72)  lidem  inss.  i Jesum  Nazarenum 
nuin.  > 

(73)  lidem  ; < pollutionem  camis  aiiscidil.  i 


IN  LIBRUM  JESU  NAVE  HOMILIA  VI. 


853 


m 


esi  villis  carere»  malas  consuetudines  et  pessima 
iHSiiiuta  deponere»  foedos  et  inconditos  mores,  et 
]uidqnid  ab  honestatis  ei  pietatis  regula  abhorret 
abscindere.  Sed  hoc  cum  in  initiis  facimus,  ipsa 
novitatis  quodammodo  diilicu Itate  constringimur, 
et  quasi  cum  labore  quodam  et  dolore  animi,  ve- 
teris consneiudinis  culpas  novella  instiiutione  mu- 
tamus. Et  ideo  est,  ut  dixi,  410  quaedam  difficul- 
tas in  initiis,  ut  vix  aegreque  amputare  possimus 
prima  (74),  et  secunda  suscipere.  Hoc  ergo  mihi 
videtur  tempus  esse,  quo  velut  in  dolore  circumci- 
sionis nostrae  dicimur  residere,  usquequo  obducta 
cicatrice  sanemur.  Obducimus  autem  cicatricem, 
cum  Jam  nova  instituta  absque  difficultate  comple- 
mus, et  In  usum  nobis  vertitur,  quod  prius  quasi 
insolitum  ac  difficile  videbatur.  Et  tunc  vere  jam 
sanati  dicimur,  cum  vitiis  carentes  virtutes  novo 
usu  vertimus  in  naturam.  El  ita  demum  merito  ad 
iios  dicit  sermo  divinus  ea  quae  sequuntur  : 
I Hodierna  die  abstuli  opprobrium  iEgypti  a vo- 
bis : » quia  posleaquam  ablatum  est  opprobrium 
iEgypii,  tunc  dicitur  : i Et  fecerunt  filii  Israel 
pascha  quarta  decima  die  mensis  primi  (75)·>Νοη 
enim  ante  circumcisionem  pascha  facere  poterant, 
sed  neque  stalim  post  circumcisionem  carnes  agni 
comedere,  antequam  sanarentur.  Sed  posleaquam 
sanati  suiit,  dicitur  quia  fecerunt  pascha  filii  Israel 
quartadecima  die  mensis.  Vides  ergo  quia  nemo 
immundus  facit  pascha,  nemo  incircumcisus,  sed 
quicunque  mundus  fuerit  et  circumcisus,  sicut  et 
Apostolus  interpretatur  dicens  ** : c Etenim  pascha 
nostrum  immolatus  est  Christus.  Itaque  diem  fe- 
stum celebremus,  non  in  fermento  veteri,  neque  in 
rermeiiio  roalitise  et  nequitiae  (76),  sed  In  axymis 
>iuceriiali8  et  veritatis.  > Sed  et  tunc  quidem 

luando  exiit  populus  de  terra  iEgypli,  portavit 
sparauia  in  vestimentis  suis.  Cum  autem  defecisset 
sparsum,  et  panes  non  haberent,  pluit  illis  Deus 
luanna.  Curo  autem  venerunt  ad  terram  sanctam, 
3i  fructus  perceperunt  provinciae  palmarum,  defe- 
cit eis  manna,  et  tunc  edere  coeperunt  de  fructibus 
lerrae.  Itaque  tria  genera  (77)  ciborum  genera- 
iier  describuntur.  Unum  quidem  quo  vescimur 
ixeiinies  de  terra  ^gypli.  sed  hoc  ad  parvum  tem- 
pus sufficit.  Fosi  hoc  autem  manna  succedit.  Ter· 
jitni  vero  jam  de  terra  sancta  capimus  fructum, 
tii  quibus  differentiis  (ut  meae  parvitatis  intellectus 
issequiinr)  illud  arbitror  indicari,  quod  primus  ci- 


bus est  quem  de  idgypto  exeuntes  noblsciiro  porta- 
vimus, parva  hacc  eruditio  saecularis  (78),  aut  etiam 
si  quis  forte  attigit  liberalium  litterarum  cognitior 
nem  (79),  quae  exiguum  aliquid  juvare  nos  potest. 
In  eremo  vero  positi,  id  est,  in  hoc  in  quo  nunc 
sumus  vitae  statu,  manna  vescimur,  per  hoc  quod 
divinae  legis  inslructionibiis  erudimur.  Qui  vero 
roemeril  terram  repromissionis  intrare,  id  est,  ea 
quae  a Salvatore  repromissa  sunt  consequi , ille 
edit  fructus  e regione  palmarum.  Vere  enim^  fru- 
ctum palmae  inveniet,  qui  devicto  hoste  ad  promissa 
pervenerit.  Genum  namque  esi,  quod  qoanlacun- 
que  illa  sunt,  quae  nunc  in  lege  Dei,  vel  divinis  lit- 
teris intelligere  possumus  aut  sentire,  mullo  subli- 
miora et  excelsiora  erunt  ilia,  quae  cessante  aeni- 
gmate facie  ad  faciem  sancti  quique  videre  mere- 
buntur, quia  quae  c oculus  non  vidit,  nec  auris 
audivit,  nec  In  cor  hominis  ascendit ‘S  i haec  c prae- 
paravit Deus  iis  qui  diligunt  eum  (80).  » Quod  si 
secundam  litteram  solam  intelligenda  sit  lex,  in- 
veniuntur (81)  sine  dubio  filii  Israel,  curo  meliori- 
bus uterentur  (manna  quippe  de  coelo  capiebant) 
ex  repromissione  deteriora  accepisse,  quibus  prius 
^gyptiacis  deficientibus  cibis^  melior  utique  suc- 
cesserat cibus  manna  de  coelo.  El  quomodo  nunc 
putabitur  meliore  cibo  cessante  successisse  deterior, 
nisi  quia  mtqor  el  verior  ratio  in  spiritali  intelli- 
gentia,  quam  in  textu  litterae  deprehenditur  ? Sed 
interim  posleaquam  introduxit  Jesus  populum  in 
terram  sanctam,  tunc  expugnatis  (82)  omnibus  ce- 
lebrat Pascha. 

3.  c El  factum  est  cum  esset  Jesus  in  Jeriebo 
respiciens  oculis  vidit  hominem  stantem  contra  se, 
et  gladius  evaginatus  erat  in  manu  ejus.  Et  acce- 
dens Jesus  dixit  el  : Noster  es,  au  adversariorum  ? 
At  ille  dixit : Ego  sum  princeps  militiae  virtutis 
Domini : nunc  adveni  (83).  > Respiciens  ergo  oculis 
videt  principem  militiae  virtutis  Domini,  tanquam 
qui  prius  non  respexerit,  sed  tunc,  cum  principem 
militiae  Domini  visurus  esset.  Quem  tamen  cum  vi- 
disset Jesus,  non  eiim  velut  communem  hominem 
vidit,  sed  intellexit  virluleni  esse  quamdam.  Non- 
dum enim  (84)  certus  est  ex  divinis  virtutibus,  an 
ei  contrariis  una  sit  quae  videtur,  et  ideo  interro- 
gat, et  perquirit  dicens  : c Noster  es,  an  adversa- 
riorum ? » At  ille  ait : c Ego  sum  princeps  militiae 
virtutis  Domini,  nunc  adveni.  » El  cum  hoc  audis- 
set  (85),  adoravit  Jesus,  et  dixit  ** : t Domine,  quid 


Jos.  V,  9.  ··  Jos.  v,  10.  ··  I Cor,  v,  7,  8.  1 Cor.  n,  9.  ··  Jos.  v,  13,  14.  ··  Jos.  v,  14. 

(74)  lidem : i in  initiis  exuere  atque  amputare  « Deus  diligentibus  se.  i 

nos  posse  prima.  » . (811  Idem : c invenientur.  i 

(75)  PrimL  Deest  iti  Sangerro.  et  Gemeticensi.  (82)  Sangerm.,  Genieiic.  et  unus  Ebroicens.  i ex- 

(76)  Mss.*f  nequitiae.  » Libb.  editi : i maligni-  pugnatis.  » Libb.  editi  : i expurgatis. » Ibid.  Saii- 

latis.  i ^ ^ germ.  c celebrant  pascha,  i 

(77)  Codex  Gemeliceusis : c tria  genera.  i Libb.  (83)  Nune  advenu  Deest  in  libb.  antea  editis, 

editi  : f tres  species.  > sed  habetur  in  oninibtis  uiss.  Mox  in  cod.  Gemeiic. 

(78)  SacvlarU.  Unus  Ebroicensis  : c schola-  deest  c respiciens.  > 

ris.  » (84)  Sangennan.  «enim.  > Libb.  edki.:  c le- 

aGcmeiic.  et  duo  Ebruicenses : i scientiam.  i men.  » 

Codox  Gemetic.  c ascendunt,  » el  paulo  post  (85)  Idem  : c dixisset.  > 


m ORIGENIS  81C 

pnRf  ipis  serro  iuo  ? » Quid  est  quod  nos  per  hoc  A de  paradI$o  iii  hujus  immdi  eisiliuni  1πκ5ΐι«  e<u 


«docet  Jesus?  Illud  sine  dubio  quod  dicit  aposio· 
Ius  : f Molile  omni  spiritui  credere,  sed  probaie 
•piritus  si  es  Deo  sunt.  » Cognovit  ergo  Jesus  i>ou 
£0«uro  quod  es  Deo  est , se<)  quia  Deus  esu  Non 
enim  adorasset,  nisi  agnovisset  Deum.  Quis  enim 
alius  est  princeps  militi»  virtutum  Domini,  nisi 
Dominus  noster  Jesus  Christus  ? Omnis  namque 
cosli  militia,  sive  angeli,  sive  archangeli,  sive  vir- 
tutes, sive  dominationes,  sive  principatus,  sive  po-' 
testates,  omnia  hxc  qu»  per  ipsum  facta  simi,  sub 
ipso  principe  militant,  qni  est  principuin  princeps, 
et  qui  largitur  principibus  principatum.  Ipse  est  enim 
qui  dicit  in  Evangelio  : c Esto  potestatem  habens 
supra  411  decem  civitates.  » Ei  alibi  : c Esto  tu 
potestatem  habens  supra  quinque  civitates.  ^ Hic  est 
qui  accepto  regno  regressus  e$t. 

3.  Sed  tiuerim  videamus  qu»  praesens  lectio  sug· 
gerit.  In  Jericho  est  Jesus,  adhuc  hostes  obtinent 
civitatem,  nondum  victi  sunt,  eljain  laiqen  dicitur 
sd  Jesnm  **  :c  Solve  calceamentum  4e  pedibus  tuis, 
locus  enim  in  quo  stas  terra  sancta  est.  > Ei  quo- 
modo Jericho  terra  sancta  esi,  quae  ab  hostibus  re- 
linetur ? Sed  no  iorlc  hoc  sil  quod  indicatur,  quia 
qiioctinque  venerit  princeps  militi»  virtutis  Do- 
mini, sanctificat  locum,  quia  nec  ipsa  Jericho  lo- 
cus erat  sauaus  : sed  quia  princeps  militi»  Domini 
venit  illuc,  locus  dicitur  sanctus.  Ego  qiiam  amplius 
aliquid  audeo  et  dico,  quia  etiam  Moyses  ubi  stabat, 
per  seipsuinnon  erat  locus  sanctus,  sedquia  Domi-  ^ 
nus  stabat  cum  Moyse,  prtesentia  Domini  sapctifica- 
verat  locum,  et  ideo  dicitur  ad  eum  : i Solve 
corrigiam  calceamenti  tui,  locus  enim  in  quo  stas 
terra  sancta  est.  Unde  et  nos  si  vita  ct  meritis 
accedamus  ad  Deum,  et  digni  efficiamur  ut  assistat 
nobis  Deus,  dicitur  etiam  ad  nos  ut  solvamus  a pe- 
dibus aniin»  noslr»,  si  quid  in  eis  vinculi  mortalis 
.Ίnnexum  est.  Isti  enim  sunt  pedes,  quos  lavat  Je- 
sus ··,  quos  nisi  laverit,  non  Iiabehiimis  pariem 
ciim  00.  Quod  si  ergo  ab  anima  nosira  et  sensibus 
omne  vinculum  cur»  niorlaiis  (80)  absolvimus,  con- 
tinuo libenter  etiam  nobis  aderit  et  assistet  Deus. 

4.  Qu»  autem  sunt  in  consequentibus  videamus. 
Circaindatur  Jericho,  expugnari  eam  nccesse  est. 
Quomodo  ergo  expugnatur  Jericho  ? Gladius  non  I 
educitur  adversus  eam,  aries  non  dirigitur,  nec  tela 
vibrantur,  tubae  solummodo  sacerdotales  adhiben- 
tor, ei  his  Jericho  muri  subruuntor.  In  figura  enim 
mundi  poni  Jericho  in  Scripturis  frequenter  inve- 
nimus. Nam  ci  iii  Evangelio  ··  quod  (ficiiur  homo 
cie  Jerusalein  in  Jericho  descendisse  el  in  latrones 
incurrisse,  forma  sine  dubio  erat  illius  Ad»,  qui 

l Joan.  IV,  I.  ” Luc.  xix,  17, 20.  « Jos.  v, 

• Mattii.  XX.  1 Cor.  XV,  52,  el  1 Tliess.  iv,  5.  ” 

··  Til.  III,  3.  I Cor.  vi,  II. 

(86)  Idem  : « mortalitatis.  » 

(87)  Sed  sanctificati  estis.  H»c  dCMiiii  in  lihris 
ed.iis,  sed  leguntur  in  tribus  mss.  Saiigenii.,  Ge- 
nit* lic..  ei  lino  Ehroiceiist. 

(88)  Post  imperium  unus  Ehroiceiisis  addit  : t cum 


Sed  et  c»ci  **  qui  erant  in  Jericho,  ad  quos  vc-oii 
Jesus  ut  faceret  eos  videre,  formam  gerebant  t-o- 
riim  qui  in  hoc  mundo  cscitale  ignoranti»  preiiN;- 
baniur,  ad  quos  venit  Filius  Dei.  H»c  ergo  Jericho, 
id  est  mundus  hic  casurus  est.  Consummatio  et- 
enim s»culi  jam  dudum sanctis  voluminibus  pervul- 
gata est.  Quomodo  ergo  ei  consummatio  dabitur* 
quibus  organis?  Vocibus,  inquit,  lularuiu.  Quaritm 
tubarum  ? Paulus  libi  secreti  hujus  prodat  arcanum. 
Audi  ipse  quid  dicat  ; c Canet,  inquit  tuba,  et 
mortui  qui  in  Christo  sunt,  resurgent  incorrupti, 
et  ipse  Dominus  in  jussu,  in  voce  arcbangeii,  ct  io 
tuba  Dei  descendet  de  coelo.  » Tunc  ergo  Jesus 
Dominus  noster  cum  tubis  vincet  Jericho  ei  pro- 
^ sternet  eam,  ita  ut  ex  ea  meretrix  sola  salvetur,  e 
omnis  domus  ejus.  Veniet,  inquit.  Dominus  noster 
Jesus,  ct  in  tubarum  voce  veniet.  Sed  jam  nuue 
oremus  11 1 veniat  el  destruat  niundiiai,  qui  iu  nis- 
ligno  positus  est  el  omnia  qu»  tn  mundo  suni, 
quia  < omne  quod  in  inundo  est,  conciipisceoiia 
carnis  est,  el  concupiscentia  oeniorum  **.»lsia  de- 
struat, isia  jamjamque  dissolvat,  salvet  autem  baoc 
solam  qu»  exploratores  ejus  suscepit,  qu»  Aposto- 
los ejus  in  fide  et  obedienlia  receptos,  in  superio- 
ribus collocavit,  el  adjungat  et  seciei  merelriceoi 
lianc  ctiin  domo  Israel.  Sed  jam  non  repetamus, 
nec  reputemus  ei  veterem  culpam.  Aliquando  me- 
retrix fuit,  nunc  autem  uni  viro  casto  virgo  casta 
copulata  est  Christo.  Audi  Apostolum  dicentem  do 
ea  : « Statui  autem  hoc  ipsum,  uni  viro  virginem 
casiam  vos  exhibere  Christo.  i Ex  ipsa  erat  ei  ille 
ipse  qui  dicebat  ^ : c Fuimus  enim  etnosaliquaihlu 
insipientes,  increduli,  errantes,  servientes  deside- 
riis ct  volupl.atibus  variis,  i Vis  adbuc  copiosius  di- 
scere, quomodo  meretrix  jain  non  sil  meretrix? 
Andi  adhuc  Paulum  dicentem  : c El  h»c  quideui 
fuistis,  sed  abluti  estis;  sed  sanciificaii  estis  (S7t 
in  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi,  et  in  Spirim 
Dei  nostri. lUt  enim  posset  evadere,  ne  cum  Jeri- 
cho interiret,  validissimum  ab  exploraloribes  si- 
gnum salillis  accepit,  spanuiii  coccineom.  Per 
Christi  nleniin  sanguinem  Ecclesia  b»c  universa 
salvatur,  in  ipso  Jesu  Christo  Domino  nostro,  cui 
est  gloria  et  imperium  (88)  in  6»cula  ssculoras. 
Amcn. 

HOMiLIA  VII. 

De  Jericho  quomodo  capta  est,  Et  uti  prateepit  ie- 
rus  fihis  Israel  f ut  de  anathemate  uou  sume- 
rent (89).  I£t  itaab  quomodo  salvata  est,  Ki  de  cit 
qui  furatus  est  ex  anathemate  Unguam  auream  (911;, 
et  (iextralia  pura, 

i.  Jericho  luliis  subruitur  sacerdotiiin.  Siatin 

. 15.  Exod.  111,5.  *‘Joan.  xiii.  **  Lmc.  x. 

1 Joaii.  V,  19.  ^ 1 Joag.  u,  16.  ^ II  Cor.  ii,  11· 

SpirilN  sancto,  i 

(89)  El  uti  prtpcepii  Jesus  /U iis  Israel,  ut  densa- 
themate  non  sumerent,  ll»c  dChideraiiiur  iit  inbus 
mss.Sangerinnii.,  GenitMic.  ct  uno  Ebroiccu:»!· 

(90)  Sangerm.  c regulum  auream.  » 


853 


557  liN  LIRRUM  JESO  NAVE  HOMILIA  VII. 


ioiin  ut  liibanini  clangor  increpuit,  nmroruni  deje- 
ctus est  afuibiUis.  Dixeramus  etiam  et  prius,  quod 
lericho  forroani  aeeculi  pnesentis  obtineat,  cujus  ro- 
)ur  et  muni  menta  sacerdotalibus  tubis  videmus  esse 
lesirucU.  Firmitas  namque  et  munimenta  quibus 
elut  muris  rotindus  iste  nitebatur  (9i),  idolorum 
iiltiis  erat,  divinationum  fallacia  arte  dminonum 
iiiiiistrata,  augurum  atque  aruspieum,  magoruni- 
ue  commenta,  quibus  omnibus  vc;|ut  muris  validis- 
imis  ambiebatur  hic  mundus.  Insuper  etiam  di- 
ersis  philosophorum  412  dogmatibus  et  emineii- 
ssirois  assertionibus  ac  disputationibus  (99),  vcliit 
roccris  quibusdam  ct  robustis  turribus  Armaba- 
ir.  Veniens  vero  Dominas  noster  Jesus  Christus, 
ijiis  iile  prior  Alius  Nave  designabat  adventum, 
itiil  sacerdotes  apostolos  suos  portantes  tubas 
ictiles,  praedicationis  magniAcam  ccelestemque 
ctrinam.  Sacerdotali  tuba  primus  in  Evangelio 
0 Matthaeus  increpuit.  Marcus  quoque,  Lucas  et 
annes  suis  singulis  tubis  sacerdotalibus  ceciiie- 
ut.  Petrus  etiam  duabus  (95)  Epistolarum  suarum 
rsonat  tubis.  Jacobus  quoque  et  indas.  Addit  ni- 
oiuinus  adhuc  et  Joannes  tuba  canere  per  Epi- 
l:is  suas  et  Apocalypstm,  ct  Lucas  apostolorum 
ita  dcscriboiis.  Novissime  autem  ille  veiuens,  qui 
:it  : € Puto  autem  nos  Deus  novissimos  apo- 
ios  oste  ndii, » et  in  quaiuordeciro  epistolarum 
inim  (uJoiiiiaiis  tubis,  muros  ieriebo,  et  omnes 
ilolatriac  machinas,  et  philosophorum  dogmata 
|ue  ad  fundamenta  dejecit.  i 

1.  Movet  Ilie  sane  etiam  illud  quod  historia  refert, 
a non  solum  sacerdotes  tubis  cecinerunt,  ut  ea- 
eni  muri  Jerieho,  sed  et  audita  voce  tubae  dici- 
tHkiversus  populus  ululasse  ululatu  magno,  vcl. 
It  io  aliis  cxemplarihus  habetur,  jubilasse  jubilo 
^no.  Et  quamvis  iste  sermo  improprie  translatus 
$ videatur,  άλαλαγμ^ς  enim  in  Graeco  scriptum 
quod  neque  jubilum,  neque  ululaluiii  proprie 
lificat,  sed  illam  magis  ostendit  vocem,  qiia  belli 
pore  exercitus  clamorem  consonum  tollens,  uiia- 
iter  s€‘se  cohortari  ad  praelium  solet ; tamen  hic 
no  in  Scripturis  jubilatio  magis  quam  ululaiio 
illevit  inscribi;  ut  ibi  : c Jubilate  Domino,  om- 
icrra.  > Et  iterum  **  : c Beatus  populus  qui 
jubilationem·  » Quod  etiam  me  permovet  di- 
ti, quid  istud  tantum  sit  operis  (94)  quod  bca- 
populuin  faciat.  Non  dixii,  quia  beatus  populus 
>cii  mysteria,  vel  qui  scit  coeli  ac  terne  et  side- 
raiionein  ; sed  c beatus,  inquit,  populus  qui 
jubilationem.  » In  aliis  timor  Dei  beatum  facit, 

ICor.  iv,9·  ”PsaI.c,l.  ** Psal.Lxxxix,  16.  * 

1)  Jsie  nitebaiar.  Unus  EhroicensU:  « iste  ute· 
Γ.  > Geinelieciisis  : c instituebatur.  » 

2)  Codex  Gemeticeiisis  cuiu  uuo  Ehroicensi  : 
»eriionibiis  disputationum,  i Mox  idem  Geme* 
f vel  ut  proceribus.  i 

>)  Duabut.  Gcineticensis  : i ex  tribus.  » 

Idem  : i tanti  sit  operis.  » 

>j  Idem  : c isti  tali·.,  clevauii  Act.  » 


, sed  unum  tantummodo  hominem  facit  beatum.  Sic 
enim  dicit  : c Beatus  vir  qui  timet  Dominum,  t 
Alibi  etiam  plures  Aunt  beati  sicut  pauperes  spi- 
ritu, vel  mansueti,  vel  paci  Aci,  vel  mundi  corde· 
Hic  autem  beatitudo  profusa  est,  et  tanta  liic  ne* 
scio  quae  causa  beatitudinis  indicatur,  ut  univer- 
sum pariter  populum  faciat  beatum,  qui  tamen 
scierit  jubilationem.  Unde  mihi  videtur  jubilatio 
ista  indicare  quemdam  concordiae  et  unanimitatis 
affectum.  Qui  si  incidat  iii  duos  vel  tres  Christi  di- 
scipulos, omnia  quaecunque  petierint  in  nomine  Sal* 
vaioris,  praestat  cis  Paler  coelestis.  Si  vero  tanta 
fuerit  beatitudo,  ut  universus  populos  concors  et 
unanimis  maneat,  ut  eadem  dicant  omnesin  eodem 
sensu  atque  in  eadem  sententia  permanentes,  isto 
tali  populo  vocem  unanimiter  elevante,  Aet  (95)  il- 
lud quod  scriptum  est  in  Actibus  apostolorum 
quia  terrae  motus  factus  est  magous,  ubi  tunc  una- 
nimes orabant  apostoli  cum  mulieribus,  et  Maria 
matre  Jesu  : et  terrae  motu  facto  destruentur,  et 
cadent  omnia  quae  terrena  sunt,  ac  mundus  ipse 
subvertetur.  Audi  denique  Dominum  et  Salvatorem 
nosiriim  ad  boc  ipsum  suos  milites  coboriantem, 
quomodo  dicit  : « ConAdiie,  ego  vici  munduui.  » 
Illo  ergo  duce  jam  nobis  vicius  esi  mundus,  et  muri 
ejus  collapsi  sunt,  quibus  homines  sxculi  niteban- 
tur. Sed  et  unusquisque  nostrum  debet  in  seniet- 
ipso  ista  complere.  Uabes  in  te  Jesum  ducem  per 
Odem,  fac  libi  tubas  ductiles,  si  sacerdos  es;  imo 
quia  sacerdos  es  (gens  enim  regalis  effectus  es,  et 
sacerdotium  sanctum  : de  te  enim  scriptum  est) 
fac  libi  tubas  ductiles  (96)  ex  Scripturis  sanctis, 
inde  duc  sensus,  inde  sermones,  propierea  enim  tu- 
bae ductiles  appellantur·  In  ipsis  cane,  id  est  iii 
psalmis  et  hymnis,  in  canticis  spiritalibus  cane,  in 
propheticis  sacramentis,  in  mysteriis  legis,  in  aposio- 
licis  dogmatibus  cane.  Et  si  in  talibus  cecineris 
tubis,  et  septies  arcam  Testamenti  circumtuleris,  id 
esi,  si  legis  mystica  praecepta  ab  evangelicis  non 
separes  tubis  : si  cliaui  Jubilationis  concentum  (97) 
de  temetipso  exigas,  id  esi  cogUaiiouum  et  sensuum 
tuorum  populus  qui  iiura  te  est,  concordem  semper 
et  consonam  proferat  vocem,  et  non  aliquando  ve- 
rum dicas,  aliquando  personae  polentis  adulatus 
mendacio  maculeris,  si  non  te  aliquando  blanduiu 
remissio  faciat,  aliquando  iracundia  truculentum,, 
si  non  arrogans  erga  modicos,  et  apud  superbos  liii- 
milis  inveniaris,  denique  si  non  pugna  intra  te  ge- 
ritur, dum  concupiscit  caro  adversus  spiritum,  et 
spiritus  adversus  carnem  : si  haec  intra  te  jam  con- 

Psal.  cxii.  1.  Malih.  v.  *·  Act.  i.  *·  Joan.  xvi,  55« 

(96)  Si  sacerdos  es,  imo  quia  sacerdos  ea,  geno  > 
enim  regalis  effectus  es,  et  sacerdotium  sanctum;  de 
te  enim  scriptum  est : Fac  tibi  tubas  dHcifles,  Haec 
omnia  desiderantur  in  libris  antea  editis,  sed  repe* 
riuiittir  in  omnibus  mss. 

(97)  Gemet,  et  unus  Ebroicensis  : c sed  etiam 
jiibiiatioiiis  ite  lomel ipso  exigas  concentum.  » Libb.. 
cdili  pro  c coiicenlmii, » habent  c consensum,  x 


ORIGENIS 


m 


»:;9 

eoiianl  ft  concordani,  vocem  iubtlalionis  eniiiie,  A Uiema  (3)  in  Ecclesias  iniroducoiit.  Qui  de  lUi». 
quoniam  libi  deslrucius  ei  dejectus  est  mundus,  rum  cursibus  viiam  hominum  et  gesta  pcrgnirs^ 
Talis,  opinor,  erat  ille,  qui  confidenter  dicebat  : qui  volatus  avium  et  extera  bujnemodi  qux  in 

i Mihi  autem  absit  gloriari,  nisi  in  cruce.  Doiiiini  culo  prius  observabantur,  inquironi,  de  Jerido 

nostri  (98)  Jesu  Clirisii,  per  quem  mihi  mundus  anathema  Inferunt  in  Ecclesiam,  et  polliiont  caiin 
crucifixus  est,  et  ego  mundo.  > Domini,  et  vinci  faciunt  popuium  Dei.  Sed  etamltt 

3.  Adime  me  tamen  movet  aliquid  in  loco,  pa-  alia  peccata  sunt  per  qu«  anathema  de  Jericfaoii. 

rum  mihi  sensisse  videor  de  jubilatione,  humilia  troducUiir  in  Ecclesiam  ; per  qu«  populus  M 

dixisse  de  magnis.  In  adventu  Jesu  muri  Jericho  vincitur  (4)  et  prosternitur  ab  inimicis.  Aut  mn  q 

subversi  sunt,  in  adventu  mei  Domini  Jesu  mundus  Apostolus  lixc  eadem  praecipit,  cum  dicit  : i M·- 

vincitur.  Quomodo  tamen  vincitur  mundus,  scire  ve-  dicum  ferinenlum  totam  massam  cornii»ptt  ? i 

lim  manifestius,  et  lucidius  inlelligereqnxdiciinlur.  Sed  videamus  jam  nunc  quae  sequuntur.  Sib- 
413  Volo  ergo  egp  ipse  qui  doceo  vos,  vobisctim  ▼ersa  Jericho,  Raab  meretrix  salvator  tob.  Sic 
pariter  discere.  Paulum,  nobis  communiter  adlii-  scriptum  est  de  ea  **  ; c Et  Raab  meretrice· 

beamus  magistrum.  Ipse  est  enim  symmystes  (99)  omnem  domum  patris  ejus  vivificavit  Jesus,  n 
Christi,  qui  nobis  possit  indicare  quomodo  Christus  sdjecta  est  ad  Israel  lisque  in  hodiemon  diem.t 

vicerit  mundam.  Audi ' ergo  ipsum  dicentem  : Vellem  requirere  a Judaeis,  et  ab  iis  qot  Cbri^iii 

c Quod  erat  contrarium  nobis,  tulit  illud  de  medio»  quidem  dicuntur,  sed  in  Scripturis  adhuc  seom 

affigens  illud  croci  sux , et  exuens  principatus  et  Judaicum  servant,  quomodo  exponant  Raab  ner^ 

potestates  transduxit , libere  triumphans  cos  in  tricem  adjectam  esse  domui  Israel  usque  in  bodicr* 

ligno  crucis,  i Ex  lils  ergo  verbis  illud  intelligo,  diem.  Quomodo  Raab  usque  in  bodienn 

quod  videntes  pugnam  Jesu  coelestes  virtutes,  prin-  adjecta  esse  dicitur  ? Hoe  enim  ScHpinu 

cipatus  et  potestates  contrarias  exutas  potestatibus  sancix  moris  est  dicere  de  iis  quae  usque  ad  fiaen 
suis,  alligalum  fortem,  et  vasa  ejus  diripi,  incre-  saeculi  permanent.  Verbi  causa,  « 

pueruiii  tubis  suis  coelestibus,  quia  alligato  prin*  Hoabitanim  usque  io  In- 
cipe hujus  mundi,  vicius  esi  mundus,  et  vocem  diemum  diem,  » quod  significat  usque  io  iaeu 

jubilationis  (I)  in  triumpho  Christi  coelestis  exerci-  saeculi.  Et  iterum  dicitur  in  Evangelio  ”,  qnia 

tos  dedit.  Vere  ergo  lieaius  est  populus  gentium,  famatus  est  sermo  hic  apud  Judaeos  usque  ia  bo· 

qui  novit  talem  hanc  jubilationem  conlestis  eierci-  diernum  diem,  id  est  usquequo  ssecoloffl  sUL 

tiis,  et  qui  mysteria  agnoscit  et  credit.  C meretrix  (5)  quomodo  aifiecu  dicitir 

4.  Sed  videamus  quid  est  quod  in  sequentibus  domui  Israel  usque  in  bodiernum  diem  ! Nniiqii>i 

indicatur.  Dicit  enim  Jesus”  : c Custodite  vos  ab  matri  successio  poslenlaiis  ascribitur,  ut  vuleiiu 

iinalliemate,  ne  forte  concupiscatis  el  tollatis  ab  in  sobolis  reparatione  servari  ? An  iUod  masbia- 

analhemate,  et  faciatis  castra  filiorum  Israel  ana-  lelligendum  est,  quod  vero  Israeli  ηφηοίχκ  m* 

tliema,  et  conteratis  nos  et  omnem  synagogam  Do-  ciata  est  usque  in  hodiernum  diem  ? Et  si  vb  m- 

mini.  > Tale  est  quod  indicatur  in  his  verbis  : Vi-  nifestius  videre  quomodo  Rabab  adjungitor  Israefi, 

dete  ne  quid  in  vobis  sxcnlare  habeatis,  r.e  sxcula-  intuere  quomodo  ramus  oleastri  iDseritur  in  radi· 

res  mores,  ne  vilia,  ne  tergiversationem  de  sxculo  cem  bonx  oUvx  ··,  et  intelliges  quomodo  ii  quii#· 

vobiscuro  ad  Ecclesiam  deferatis.  Sed  anathema  sil  serti  sunt  fidei  Abrabx  et  Isaac  et  Jacob,  recte 

vobis  omnis  conversatio  sxciilaris.  Nolite  divinis  appositi  dicuntur  et  adjecti  ad  Israel  usqix  in  bo- 

mundana  miscere,  nolite  negotia  sxculi  Ecclesix  diernum  diem  : quia  in  illorum  radicem  (6)  us 

secretis  inserere.  Hoc  est  quod  et  Joannes  Eplslo-  rami  oleastri  ex  gentibus  assumpti,  qui  nliquade 

Ix  sux  personat  tuba  dicens  : t Nolite  diligere  meretricabamur,  lignum  et  lapidem  pro  Deo  tere 

mundum,  neque  ea  qua^  In  mundo  suiii.»  Et  Paulus  (7)  colentes,  appositi  suimis  usque  in  hodienia 

similiier  ” : i Nolite,  inquit,  conformari  buic  ^ diem  : et  facti  sumus  propter  fideni  Christi  nos 
mundo,  i Qui  enim  bxc  faciunt,  accipiunt  de  ana-  sursum,  ille  autem  populus  qui  permansit  iBCτ^ 

themate.  Sed  et  illi  qui,  verbi  causa,  cum  Cbrl-  dulus  (8),  deorsum , secundum  Demerouomii 

siiani  sint,  soleinnitates  gentium  (2)  celebrant, ana-  pbeliam.  Si  quis  ergo  babet  in  se  Christun,  fi 

w.  14.  ” Coloss.  11.14, 15,16.  ”Jos.vi,18.  Joan.  ii,  15.  ”Rom.xii,S.  ”IC#r.T,i 

Jos.  VI,  25.  ” Geii.  xix,  37.  ··  Mattb.  xxvii,  8.  ®»  Roiii.  xi. 

(98)  Sangerm.  i nostri.  · LH>b.  editi  : « mei.  i (4)  In  Eecieiiam  , per  qute  populne  Dei  riwiof. 

(99)  Idem  cum  uno  Ebroicensi : c symmystes,  i Hxc  desunt  in  libb.  antea  editis,  sed  exsusi· 
Gemeiic.  i subminister.  i Libb.  editi : s ii.ini-  omnibus  ms.<t. 

ster,  f ^ (5)  Sangerin.  et  Gemeticensis ; i mulier.  i 

(1)  Gemetic.  c ex  voce  jubilationis,  i et  post  (6)  Sangerm.  c radicem.  > Libb.  editi : f rafi- 

f exercitus  i omittit  c dedit.  > ces.  > 

(2)  Sangerin.  c gentium.  i Libb.  editi  : i Genti-  (7)  Vero.  Deest  iii  libris  editis,  exstat  vero  is 

* omnibus  mss. 

(3)  Mss.,  f anathema.  » Libb.  editi  : i anaihe-  (8)  Gemetic.  ct  Sangerm.  i incredulus. 

» edid  ; f in  iiicreduDlatc»  > 


IN  LIBRUM  J£SU  NAVE  HOMILIA  VII. 


863 


m 

esi  omnium  caput,  hic  efficitur  in  caput.  IUI  enim  A net,  Christum  (16),  cujus  corporis  tu,  qui  Ecclesim 
negaverunt  Christum  Jesum,  et  eCTecii  sunt  in  cau-  pr;esides,  oculus  es,  propterea  utique  ut  omnia  cir- 
ilsin,  et  qui  erani  primi,  facti  sunt  novissimi.  cumspicias,  omnia  circumlustres·  etiam  Teiitiira 

6.  Sed  et  illud  non  otiose  (9)  transcurrendum  praevideas.  Pastor  es,  vides  oviculas  Domini  ignarae 

est,  quod  uno  peccante  ira  super  omnem  populum  periculi  ferri  ad  praecipitia , et  per  praerupta  pen- 
venii.  Hoc  quando  accidit  (10)  ? quando  sacerdotes  dere  (17),  non  occurris  ? non  revocas?  non  saltem 
qui  populo  praesunt,  erga  delinquentes  benigni  vo-  voce  cohibes  (18)  et  correptionis  clamore  deter- 
lunt  videri,  et  vereiitea  peccantium  linguas  ne  forte  res  ? Sic  immemor  es  (19)  Dominici  sacramenti 
male  de  eis  loquantur,  sacerdotalis  severitatis  im-  ut  cum  ille  derelictis  nonaginta  novem  in  coelesti· 
memores,  nolunt  implere  quod  scripturo  est  : bus,  propter  unam  oviculam  quae  erraverat,  ad 

< Peccantem  coram  omnibus  argue,  ut  caeteri  me-  terram  (30)  descenderit,  el  inveniam  vectaverit  hu· 
Ium  (II)  habeant,  i et  iterum  **  : c Auferte  malum  nieris  suis  ad  coelum,  nos  in  nullo  prorsus  in  cu* 
ex  vobis  ipsis.  > Nec  zelo  Del  succensi  (13)  imitan-  randis  oviculis  magistri  pastoris  sequamur  exem- 
lur  Apostolum  dicentem  **  : i Tradidi  hujusmodi  pbitn  ? Haec  non  ideo  dicimus,  ut  pro  levi  culpa 
hominemr  Satanae  iii  interitum  carnis,  ut  spiritus  aliquis  abscindatur  (31 ):  sed  sl  forte  commonitus 
salvus  fiat.  > Neque  iliud  evangelicum  Implere  stu-  ^ Quis  et  correptus  pro  delicio  semel  et  iterum  ac 
dent,  414  ut  si  viderint  peccantem,  primo  secrete  tertio,  nihil  emendationis  ostenderit,  utamur  me- 
conveniant,  post  etiam  duobus  vel  tribus  arbitris,  dici  disciplina.  Si  oleo  perunximus  , si  emplastris 
Quod  si  contempserit,  et  post  Ecclesiae  correptio-  mitigavimus,  si  malagmate  moliivimus,  nec  tamen 
nem  (13)  non  fuerit  emendatus,  de  Ecclesia  expui-  cedit  medicamentis  tumoris  duritia,  solum  superest 
Bum  velut  gentilem  habeant  ac  publicanum.  El  dum  remedium  desecandi.  Sic  enim  Dominus  dicit  **  : 
Ulli  parcunt,  universae  Ecclesiae  moliuntur  Interi-  € Si  dextera  manus  tua  scandalizaverit  te,  abscide 
tum  (14).  Quae  ista  bonitas  ? quae  ista  misericordia  eam,  el  projice  abs  te.  > Nunquidnam  manus  coi^ 
est,  uni  parcere,  ei  omnes  in  discrimen  adducere  ? poris  nostri  aliquando  scandalizat  nos,  ut  de  bac 
Polluitur  enim  ex  uno  peccatore  populus.  Sicut  ex  manu  corporis  Evaiigeliiim  dicat  : c Abscide  eam 
una  ove  morbida  grex  universus  inflcilur,  sic  etiam  et  projice  abs  le?  > Sed  hoc  est  (33)  quod  dicit,  ut 

iNio  vel  fornicante,  vel  aliud  quodcunque  sceleris  ego  qui  videor  tibi  manus  esse  dextera,  et  preabj· 

commitlenie (15),  plebe  universa  polluitur.  Et  ideo  ter  nominor,  et  verbum  Dei  videor  praedicare,  sl 
>bservefnu8  nos  Invicem,  et  uniuscujusque  conver-  aliquid  contra  ecclesiasticam  disciplinam  , et  Evan- 
talio  nota  sit,  maxime  sacerdotibus  et  ministris.  C gelii  regulam  gessero,  ita  ut  scandalum  tibi  el 
Vec  patent  se  recte  dicere.  Quid  hoc  ad  me  spe·  Ecclesiae  (33)  faciam,  in  uno  consensu  Ecclesia 

!tat  si  alius  male  agit  ? Hoc  est  dicere  caput  ad  pe-  universa  conspirans  excidat  me  dexteram  suam  , et 

les.  Quid  ad  me  pertinet  si  dolent  ? Si  male  habent  projiciat  a sc.  Expedit  eulin  tibi  et  Ecclesiae  (34) 

ledes  mei,  non  niea  inlerest,  dummodo  caput  io  absque  me  manu  lua,  quae  male  agendo  scandaliiiii 
anilate  perduret.  Aut  si  dicat  ociiiiis  manui.  Non  feci,  introire  in  regnum  coelorum,  quam  inecniH 
ndjgeo  opera  tua,  quid  ad  me  pertinet  si  doles  ? ire  in  gehennam.  Haec  idcirco  diximus,  quia  viile- 
u vulnerata  es  9 nanquid  ego  oculus  conturbabor  mus  in  Scripturis  sanctis  referri,  quod  propter 
X aegri ladine  manus  ? Tale  ergo  est  quod  agunt  ti  unum  peccantem  anathema  facti  sunt  filii  Israel, 
ui  Ecclesiis  praesunt,  non  cogitantes  quia  unum  ita  ut  vincerentur  ab  hostibus, 
orpus  sumus  omnes  qui  credimus,  unum  Deum  7.  Sed  videamus  et  ipsum  peccatum  ejus  quale 
abenies,  qui  nos  in  unitate  constringit  et  conti-  sit : Furatus  esi,  inqiiil  **,  liiiguaiii  auream,  et  po- 

1 Tim.  V,  30.  " I Cor.  v,  13.  « ihid.  6.  ” Lite.  iv.  ··  llatlb.  v,  30.  » Jos.  vii,  31. 


(9)  Sed  el  illud  non  olioie,  elc.  Citatur  hic  locus 
3 Jona  Anrelianensi  episcopo  lib.  i De  inuitulione 
icali,  cap.  18. 

(10)  Gemeiic.  i hoc  quando  accidit?  > Sangerm. 

Iioc  quomodo  accidit?  >Libb.  editi  : c hoc  .modo 
ci.lit.  » · * 

(11)  Mas.,  c metum.  » Libb.  editi  : i tiino- 

m.  » 

(12)  Codex  Gemeticensis  : i succensi.  » Libb. 
liti  : c succincti.» 

(13)  Omnes  niss.  i el  post  Ecclesiae  correptio- 
:in.  » Libb.  editi  : < et  post  baec  Ecclesiae  cor- 
piione*  » 

(14)  Gemeticensis:  c eidum  non  purgant  uni- 
rsa.  Ecclesiae  inoliuniur  interitura.  » 

(15)  lilem  : i sic  etiam  per  unum  vel  fornican- 
m vel  aliud  qoodeunque  sceleris  commilten- 
'11,  > 


(16)  Mss·  € Christum.  > Libb.  etliii  ; i Chri- 
stus. » 

(17)  Gemeticensis  : c ad  praerupta  pendere.  > 
Unus  Ebroicensis  : c ad  praerupia  tendere.  » 

(18)  Gemetic.  c prohibes.  » 

(19)  Omnes  mss.  c sic  immemor  es.  > Libb·  edi· 
il : c sic  memor  es.  > 

(30)  Sarfgerman.  c ad  terram.  » Libb.  editi : c ad 
terras.  » Ibidem  codex  Gemetic.  i iiivetiiam  revo· 
caverit  humeris  suis.  > 

(31)  Sangermanensis  cum  unoEbroicensi : c exci· 
datur.  » 

(^)  Libb.  antea  editi  : < an  de  hac  manu···  di· 
cit : Abscinde  eam  et  projice  abs  le  ? Hoc  est.  t 
Sed  omnes  mss.  ut  in  nostro  textu. 

(33)  Omnes  mss.  c tibi  et  Ecclesiae.  > Libb·  edi- 
ti : c tibi  Ecclesiae.  » 

(34)  Omnes  mss.  iterum  ; c tild  et  Eccleaic,  · 
Libb.  editi  ut  supra. 


ORIGENIS  ^ 

•ttU  eam  in  laberiiaculo  suo.  Non  pulo  in  illo  furio  A lur  audire  pro  eo  quod  minas  deieclabilis  eonq 
parvi  auri  laolaro  vim  fuisse  peccati,  ui  laiii  uu-  videlur  esse  narratio.  Scire  etenim  debeiis  digei 
meroaani  Domini  Ecclesiam  macularet.  Sed  videa-  quidem  esse  sancti  Spiriiiis  eloquio  quie  leganivr: 
mus  ne  forte  interioris  intcUigeiUix  sil  tanta  et  sed  ad  explananda  ea  indigemus  gratia . Spiriias 
lam  gravis  acerbitas  ista  peccati.  Mullus  decor  est  sancti,  illa  quam  dicit  Apostolus  i Alii  aoieiB 
in  verbis,  et  inulU  in  philosophorum  vel  rhetorum  per  Spiritum  datur  sermo  sapientia;,  alii  sermo 
sermonibus  pulchritudo,  qui  omnes  do  civitate  scientiae  secundum  eumdem  Spirilum.  > isu  igiinr 
sunt  Jericho,  id  esi,  hujus  mundi  homines.  St  ergo  etiam  nos  iii  locis  praesentibus  indigemus,  in  qui- 
invenias  apud  philosophos  perversa  dogmata  lucu·  bus  refertur  quod  iesus  successit  Moysi, et ip« 
lenti  sermonis  assertionibus  decoratu  , ista  est  lio-  populum  ducit,  ei  adumbratur  in  praesenti  lectione 
gua  aurea.  Sed  vide  ne  le  decipiat  fulgor  operis,  ne  talis  quaedam  historia.  Qui  habitabant  liay  ciiiij- 
le  rapiat  sermonis  aurei  pulchritudo  : memento,  tem,  primo  quidem  visi  suiit  vincere  et  veriere 

quia  Jesus  anathema  jussit  esse  omne  .nurum  quod  IHios  Israel  propter  peccatum  quod  adniiseraoL 

iii  Jericho  fuerit  inventum.  Si  poetam  legeris  mo*  Postea  vero  quam  .ablatum  esi  malum  de  niedio 
dulaiis  versibus,  et  prxfulgido  carmine  deos  deas-  ipsorum,  jubetur  a Deo  dux  populi  Jesus  iu  tlo» 
que  texentem,  ne  delecteris  eloquentias  suavitate.  ^ partes  <liviJere  populum,  ut  pars  simulet  Γορη. 
Lingua  aurea  est : si  eam  sustuleris  et  posueris  in  psrs  auiem  subsistat  in  insidiis  quibus  decipiatiir 

tabernaculo  luo  : si  introduxeris  in  cor  tuum  ea  May,  cum  praeceperit  Jesus.  Quibus  ita  dispositis, 

qum  ab  iliis  asseruntur,  pollues  omnem  Ecclesiam  rex  Ilay  videns  Jesum  et  filios  Israel  eminus,  coi' 

Damini.  Hoc  fecit  infelix  Valentinus,  et  Basilides,  citatur  adversum  eos  in  praelium,  lllisverosioii- 

boc  fecit  et  Marclon  haereticus  (*25).  Furati  sunt  isti  lanlibus  fugam,  isti  acrius  insectantor,  civelc! 
linguas  aureas  dc  Jericho,  et  philosophorum  no-  «polia  ducturi  de  hostibus,  omnes  simul  « orte 
bis  non  rectas  in  Ecclesias,  introducere  conati  sunt  procedunt,  ita  iit,  sicut  Scriptura  dicit,  reliiqi». 
sectas,  et  polluere  omnem  Ecclesiam  Domini.  Sed  reni  vacuam  civitatem.  Sed  posteaquam  In  coasti. 
nos  pra;ceden$  Patrum  sequamur  exemplum,  dis-  tutum  progressi  sunt  locum,  conversus  Jesnssignon 
cuiiamus  diligentius  ne  quis  absconditam  in  la-  dedit,  ut  exsurgerent  qui  in  insidiis  erant,  et  dorii 
bernaculo  suo  habeat  Jerichonliarn  linguam,  el*  hostium  caiderenl : et  Ha  illi  novissimi,  ei  isti  pri- 
abjiciamus  malum  ex  nobis  ipsis,  quia  etiam  si  medios  hostes  conclusos  liiterimunl  οιιΐτοηκ. 
nos  cessamus  , arguet  Deus , ita  til  ipse  sponte  "'odo  victis  iis  qui  babiubanl  ilay,  rcfen 

coiiGieuiur  el  dicat·®  : Furatus  sum  linguam  an-  q ipsorum  suspenderunt  in  ligno  gemino, 
ream  el  dexlralia  pura.  Vides  cujusmodi  furatus  Mis  auditis  verisimile  est  auditores  dieeif, 

415  est  furtum?  linguam  furatur  et  dexlralia  pii-  Quo  mihi  lixc?  quid  mihi  confert  si  cognoscam 
ra.  Pura  autem  dexlralia  sunt  opera  in  quibus  di-  qood  victi  sunt  ii  qui  habitant  Ilay,  quasi  uonsnii· 
vinum  nihil  miscetur,  sed  lotum  secundum  horni-  ciiani  polentiora  bella,  vel  gesta  sint,  fd 

«cm  geritur.  Denique  et  nostris  in  dispuiaiionibus  gerantur?  Ilacc  fuit  cura  Spiritus  sancti,  ut  relkiii 

inoris  est  dicere,  quia  Christum  non  purum  humi-  tantarum  nobilium  excidiis  urbium,  pn4m 

nem  dicimus,  sed  Deum  et  hominem  confitemur,  civitatis  Ilay  scriptum  (27)  sacris  voluminibus  mi·· 
Illud  auleni  quod  de  Jericho  furatur,  purum  esse  daretur?  Temerarium  fortasse  sii  quod  faciui>i, 
dicitur,  id  est  sine  Deo,  quae  utique  furanli  exsii-  ardua  et  lam  difficilia  Scrip lurae  sanctae  Ion 
til  causa  peccati.  Et  ideo  nos  nihil  piiniiii  et  liu-  explanare  conantep  : sed  si  nos  oraiionibes  usin» 
manum  de  Christo  sentiamus,  sed  Deum  pariter  juvetis,  non  soiutii  culpam  effogiemos  audacia, 
atque  hominem  fateamur,  quia  et  sapientia  Dei  verum  et  devotionem  nostram  amplexos  Piier 
multiplex  dicitur,  ut  per  luee  mereamur  panici-  Verbi  Deus  dabit  verbum  in  adapertione  oris  nostri, 
pium  sumere  sapientiae  Dei,  qui  est  Christus  Jesus  qwo  et  vos  aedificemini,  el  nos  non  indevoti  parca· 
Dominus  noster,  cui  est  gloria  et  imperium  in  sae-  D Orantes  ergo  et  intenti  animis  (28)  audite, 
cula  suculorum.  Arnen.  Primo  propter  peccata  victi  sunus,  et  ii  qui  babl- 

lIOMiLfA  Vili.  tabant  Hay  qiiamplurimos  ex  nobis  inierfeceraot. 

De  iit  quae  in  eversione  Hay  gesta  sunt,  et  de  rege  inierprelalnr  chaos  (29).  Cliaos  autem  tocom 
ejHt  (20),  ex  parie^  et  de  gemino  ligno,  vel  habitaculum  esse  novimus  conlrariarum  virle- 

I.  Deprecamur  vos,  o auditores  sacrorum  volu-  luni,  quarum  rex  el  princeps  diabolus  est.  Adver- 
iniuum,  uoo  cum  taedio  vel  fastidio  ea  quae  legiin-  sus  hunc  venieiis  Jesus,  in  duae  partes  dividit  ps* 

··  Jos.  vii,  2i.  ·*  I Cor.  xii,  8. 

(25)  Ebroicensts  iinits  : i h:ereliciis.  i Libb.  edi-  ceiidio  dederit  Jesu<;,  ut  non  habitetur  inaetmonu 

li : « herelici.  · Utruinque  desideratur  iii  Sanger-  (27)  Codex  Sangerm.,  i scriptum.  > Libb.  editi, 

. · inscripiuin. » 

(2b)  hetta  sunt  et  de  rege  ejUt^  elc.  Sic  codex  (28)  Idem,  c intenti  animis. » Libb.  editi,  i ieieu- 
baiigermaneiisis.  In  Gemeiicensi  deesi,  i eldc  iigno  lis  animis.  * 

f;?**i**^J  ballent,  · gesta  sunt,  et  de  (29)  tiop  inlerpretalur  ckaot.  ^ icumMlui, 

ligno  gemmo,  cl  de  rege  ejus,  vel  quomodo  eam  in  · acervus.  > 


866 


*55  IN  LIBRUM  JESU  NAVE  U0MIL1A  VllI. 

mluiu,  cl  alios  qaidem  In  primis  statuii,  alios  in  A qnia  el  hic  Apostolus  (54)  duplicem  crucis  prodidit 

tosterioribus,  qni  ex  insperato  post  terga  veniam  rationem.  Duo  cniin  sibi  cuntrariii  dixit  esse  cni- 

nliiiiconiro.  El  vide  si  non  prima  pars  esi  populi  ciftaa,  se  sanctum  et  peccatorem  mundum,  ad  li- 
lia de  qua  dicit  ·· : i Non  veni  nisi  ad  oves  perdi-  lan™  formam  sine  dubio  quam  superius  diximus 

as  domus  Israel;  » eide  qua  dici l Paulus** (30) : Christi  el  diaboli.  Nos  enim  mundo  cnicifiglmiir, 

Gratia  autem  el  pax  omni  homini  operanti  bo-  tunc  cum  veniens  princeps  hujus  mundi  in  iiohis 

iiim  ; Judxo  primum,  tunc  etiam  ct  Grxeo, » id  non  invenit  quidqiiarn.  El  nobis  mundus  cruciiigi- 

sl  gentili  posteriori.  Iste  ergo  populus  est  qni  in  cum  peccati  concupiscentiam  non  recepi- 

rimis  statuitur,  el  quasi  fugiens  cum  Jesti.  Poste-  mus  (35). 

ior  vero  populas  est,  qui  ex  gentibus  congregatur;  4.  Sed  si  quis  forte  est  attentior  auditorum,  po- 
niqueex  insperato  venientes  (quis  enim  speraret  i«^i  dicere  : Forma  quidem  rerum  gestarum  videtur 
L*nies  salvari)  acrius  post  tergum  adversarios  cje-  esse  conveniens,  sed  adhuc  illud  me  movet,  quod 
iini;  el  sic  uierque  populus  mediam  turmam  dx-  diabolus  el  exercitus  suus,  quantum  ad  historix 

lonuin  conclusam  siernli  ct  vincit.  Sed  fortasse  Aguram  ostenditur,  iiiierempius  est  : el  quomodo 

mihi,  Quomodo  ergo  qua>i  fugiens  ponitur  videmus  adhuc  et  cUabolom,  ct  contrarias  polesla- 
>puliis  prior  ? Valde  conseqiienior.  Fugere  etenim  ® les  intaiuum  valere  adversum  servos  Dei,  ut  etiam 
si  soiil  qui  sequuntur  Jesuno,  a legalibus  oneribus  opostolos  Petrus  cum  ingenti  cautela  prxmoiieai, 

prxeeptis,  ab  observatione  Sabbati,  a circum-  ®l  dicat  observandum  esse*%  quia  i adversarius 

aione  carnis,  a jugulatione  hostiarum.  Sed  Ile-  noster  diabolus,  sicut  leo  rugiens  circuii,  quxreus 

m non  fugit  qui  secutus  est  Christum,  perfectio-  quem  transvoret· » Videamus  ergo  si  el  in  hoc  di- 

;m  et  plenitudinem  legis.  gnuin  aliquid  sancti  Spiritus  eloquiis  possimus  iii- 

3.  Posi  omnia  autem,  etiam  rex  Hay  in  ligno  venire.  Adveuius  Christi  unus  qtiideui  in  humili- 

‘mino  dicitur  esse  suspensus.  Hoc  in  loco  myste-  completus  esi,  alius  vero  speratur  in  gloria  : 

im  tegitur  (31)  quainplurimos  latens  : sed  oran-  primus  adventus  in  carne  mystico  quodam 

uis  vobis  lentabimus  bxc,  non  nostris  opinioni-  sermone  in  Scripturis  sanctis  umbra  ejus  appelia- 

$,  sed  dtvinx  Scripiurx  testimoniis  aperire.  In  ^ur,  sicut  et  Jereniias  propheta  denuntiat,  dicens**: 

perioribus  diximus  regem  Hay  diabolo  posse  con-  < Spiritus  vultus  nostri  Christus  Dominus,  cui  noa 

ri : hic  quomodo  in  ligno  gemino  suspensus  (32)*  diximus  : In  umbra  ejus  vivimus  in  gentibus. » Sed 

, oper»  pretium  esi  noscere.  Crux  Domini  no-  el  Cabriel  cum  evangelixarcl  Marix  (56),  de  nati- 

vi Jesu  416  Christi  gemina  fuit.  Mirus  libi  ser-  ^ vitate  ejus  dicit  ** : i Vinus  Allissinii  obumbrabU 
> fortasse  et  novus  videtur,  qiiod  dico  crux  gemi-  tibi.»  Propter  quod  inleiligimus,  quamplurima  pri- 

fiiit  : hoc  est,  gemina  ratione  constat  et  duplici : hoc  adventu  ejus  adumbrari,  quorum  adimple- 

ia  visibiliter  quidem  Filius  Dei  in  carne  cruci-  perfectio  in  secundo  consiiniinetur  (37) 

IIS  est : invisibiliter  vero  in  ea  cruce  diabolus  adventu.  £l  apostolus  Paulus  dicit  ^*,  quia  c resu* 

n principatibus  suis  et  potestatibus  affixus  est  scitavil  nos  cum  eo,  siinuique  sedere  fecit  in  cce- 

ici.  Non  tibi  hoc  videbitur  verum,  si  libi  borum  lestibiis.  » El  utique  nondum  videmus  credentes, 

lem  produxero  apostolum  Paulum?  Audi  ergo  aut  resuscitalos  esse  jam,  aut  in  cmleslibus  consc- 
iis quid  ipse  pronuntiat ; i Quod  erat,  inquit**,  disse  : sed  adumbrata  sunt  quidem  fixc  nunc  per 

lirari um  nobis,  tulit  illud  de  medio,  affigens  cruri  fldem,  qnia  mente  et  spe  a terrenis  el  mortuis 

p,  exuens  principatus  et  potestates  iraduxii,  li-  operibus  elevamur,  et  quotidie  cor  nostrum  crigi- 

e triumphans  eas  in  ligno  crucis; » licet  in  aliis  luus  ad  coelestia  et  xierna  : implebitur  autem  hoc 

miplaribns  babe.ntur  : i triumphans  in  seiiiet-  in  secundo  ejus  adventu,  ut  ea  qux  nunc  fsde  et 

0,  > sed  apud  Crxcos  habetur,  c in  ligno.  > Er-  spe  prxsumpsiinus,  luiic  etiam  rerum  effectu  cor- 

duplcx  ratio  Dominicx  crucis : una  illa  qua  poraliter  teneamus,  lla  ergo  el  de  diabolo  Inlelll- 

ii  apostolus  Petrus**,  quod  Christus  crucifixus  D genduni  esi,  quod  victus  quidem  et  crucifixus  est, 
lis  reliquit  exemplum  : et  hxc  secunda,  qua  crux  sed  iis  qui  cum  Christo  crticiOxi  sunt,  omnibus  au- 

iropaeuiii  de  diabolo  (35)  fuit,  iii  quo  et  cni-  tein  credentibus,  el  universis  pariter  populis  tunc 

xus  esi  et  iriumphaius.  Ideo  denique  et  aposlo-  erit  crucifixus,  cum  complebitur  illud  quod  dicit 

Paulus  dicebat**  : c Mihi  autem  absit  gloriari.  Apostolus^*,  quia  i sicut  in  Adam  omnes  moriun- 

ί in  cruce  Domini  mei  Jesu  ChrUti,  per  quem  tur,  ita  et  in  Gbristo  omnes  vivificabuntur.»  Est 

ii  mundus  crucifixus  est,  ct  ego  mundo. » Vides  ergo  (58)  in  hoc  etiam  resurrectionis  fulurx  myste- 

* Malib.  XV,  24.  *»  Rom.  ιι,ΙΟ.  **  Coloss.  ii,  ii,  iS.  ··  I Peir.  ii.  22.  **  Gal.vi,  14.  *MPeir.  v,  8. 

'lireii.  iv,  20.  *·  Luc.  i,  35.  Ephes.  ii,  6.·  ICor.  xv,  22. 

50)  Idem,  f Paulus. » Libb.  editi,  i Apostolus. » texui. 

51)  Idem,  I geritur. » (56)  Codd.  Sangenn.  Cemelicensis  cum  uno 

52)  Idem,  I suspensus.»  Libb.  editi,  c crucifixus.»  Ebroicensi,  c Marix.  » Alter  Ebroicensis,  cad  Ma- 

53)  Mss··  ede  diabolo. » Libb.  editi,  i diaboli. » rtani.  » Libb.  editi,  (Mariam.  » 

54)  Sangerinao.  et  Ceiuetic.,  (Apostolus.»  Libb.  (37)  Sangerm.  et  duo  Ebroic.,  f consummetur.» 

Li,  c Paulus·»  Libb.  editi,  t cOrieummabitur.  » 

55)  Libb.  editi,  c concupiscentias  non  recepi-  (58)  Ergo.  Deesi  in  libb.  editis,  sed  habetur  in 

s.  » Codex  vero  Sangeriiiaiieiisis  ut  iii  uosiro  Saiigerm. 


Ί 


SCI 


ORIGKNIS 


Vi 


rium*  Nain  el  iunc  dividetur  populus  in  diuis  partes, 
eniiil  et  tunc  quidam  primi,  ei  alii  postremi,  qui 
cum  (59)  ad  Jesum  in  unum  conspiraverint,  jam 
tunc  ultra  omnino  non  erit  diabolus,  quia  jam  non 
erit  mors.  Vis  libi  etiam  baec  divinis  testimoniis 
comprobemus?  Audi  Apostolum  dicentem  : c lloc 
enim  vobis  dicimus  iii  verbo  Domini,  quia  nos 
qui  vivimus,  qui  reliqui  sumus,  in  adventu  Do- 
mini non  praeveniemus  eos  qui  dormierunt,  quia 
ipse  Dominus  in  jussu  et  iii  voce  archangeli  et  in 
tuba  Dei  descendet  de  coelo,  et  mortui  qui  in  Cbri- 
sto  sunt,  resurgent  primi.  Deinde  nos  qui  vivimus, 
qui  reliqui  sumus,  simul  rapiemur  cum  illis  in  nu- 
bibus obviam  Christo  in  aera,  et  sic  semper  cum  Do- 
ininoerimus.»  De  diabolo  autem  dicens,  ait^' : cNo- 
vissimus  inimicus  destruetur  mors, » quia  vere  tunc 
vincetur  mors,  cum  mortale  hoc  absorbebitur  a vita· 

5·  Sed  videamus  quae  in  posterioribus  conse- 
qniitiiur : c Et  incendit,  inquit*^,  Jesus  Hay,  et 
effecta  est  urbs  qnae  non  habitetur  in  aeternum,  i 
Vides  quia  baec  quae  sequuntur,  magis  ad  mysterii 
quam  ad  historiae  perlinent  veritatem.  Non  enim 
lam  ille  locus  terrae  inhabitabilis  est  in  aeternum, 
quam  locos  daemonum  inhabitabilis  erit,  tunc  cum 
jam  nemo  peccabit,  neque  regnabit  in  aliquo  pec- 
catum, ciim  diabolus  et  angeli  ejus  igni  tradentur 
aeterno,  Domino  nostro  Jesu  Christo  sedente  rege 
et  judico,  et  dlrenie  iis  qui  priores  et  posteriores 
vicerunt  (40)  : i Venite,  benedicti  Patris  mei, 
percipite  regnum  quod  vobis  paratum  est  a Patre 
ineo  (41). » Aliis  autem  dicet  : i Ile  in  ignem  aeter- 
num, quem  praeparavit  (42)  Deus  diabolo  et  417 
angelis  ejus,  i donec  omni  animae  quibus  ipse  no- 
vit remediis  consulat,  et  omnis  Israel  salvus  fiat. 

6.  Sed  et  aliud  milii  occurrit  in  loco  conside- 
ranti Jesutn  fugientem  a facie  exercitus  Hay.  Quid 
putas  est  quod  Jesua  fugiens  designabat  ? Videa- 
mus ue  forte  sit  aliquid  quod  fugiendo  vincamus,  et 
est  aliqua  perfecta  virtus  in  fuga.  Paulus  nos  apo- 
stolus docet  dicens  i Fugite  fornicalioiiem.  i 
Vides  ergo  esse  quemdam  spiritum  fornicationis 
quem  fugere  debemus,  quicunque  caste  et  pie  in 
Cbrislo  ac  pudice  volumus  permanere.  Ista  ergo 
fuga  est  qnae  habet  salutem,  ista  fuga  virtutis  est, 
ista  fuga  (43)  beaiiiudinein  confert.  Et  non  solum 
fornicationis  spiritus  fugiendus  est,  sed  simili  modo 
sicut  dictum  est,  c fugite  fornicationem,  » audia- 
mus dici  ad  nos:  Fugite  iram,  fugite  avaritiam, 


fugite  invidiam  et  livorem,  fugite  dclnclionetii 
maleloquia.  Quae  tamen  nescio  si  quis  effugiat, 
nescio  si  quis  evadat.  Iste  talis  erat  exercitui  llq 
quem  Jesus  fugiendum  docebat  milites  suos,  et  de 
iis  fortasse  mandat  discipulis  suis  dicens”:  «Si 
vos  persequuntur  in  hac  civitate,  fugiie  ii 
aliam  ; quod  si  in  alia , fugiie  in  aliam  (Ji;.  i 
Vult  enim  nos  fugere  ab  hujusmodi  bosiibis, 
vult  nos  longe  effici  ab  hujusmodi  malis : et  ti 
potuerimus  inierim  evadere  honim  malorum  fa- 
giendo  contagia,  tunc  videntes  devotionen,  et  pro- 
positum mentis  nostrae  sanctae  quaeque  virinies,  illa 
fortasse  de  quibus  dicit  apostolus  Paulus  (45) 
c Nonne  omnes  sunt  ministeriales  spiritus  iu  i». 
nisleriiim  missi  propter  eos  qui  bsrediutem 
piuiil  salutis  ? > qui  fortasse  sunt  sancti  augdi: 
qui  videntes  nos  insectationem  daemonum  pati,  ia- 
surgunl  adversus  eos  qui  nos  insectantur,  ei  omaes 
eos  post  tergum  caedentes  interimunt.  Jcsui  eoi· 
esi  cum  iis  qui  insectationes  patiuntur,  oagu 
quam  cum  illis  qui  persequiinlnr.  Et  merito  :qiu 
delectatur  esse  Jesus  cum  iis  qoi  lugiunl  foraio- 
lionem,  qui  fugiunt  (46)  superbiam,  qui 
dolum,  et  qui  fugiunt  mendacium.  Siergoiiaii- 
telligainus  ea  quae  scripta  sunt,  digna  fortasse  Ti< 
debiiur  lectio  stylo  Spiritus  sancti.  Nam  quidmiiii 
prodest,  si  sciam  quod  in  gemino  ligno  rexH^ 
suspensus  est  ? Si  autem  sciam  duplicem  esse  vir- 
tutem crucis,  in  qua  et  CbrisUis  in  carne  sotpei· 
ditur,  et  diabolus  cum  suo  exercita  triumpbiir, 
ex  inteiligentia  sacramenti  aedificabitur  anima  mea. 
Et  ut  magis  fortasse  adiiiic  excelsius  ampliUidineB 
mysterii  dilatemus,  in  hoc  ligno  intelligiisr  eue 
scientia  boni  et  mali,  in  quo  et  bonos  Cbrisuis,  et 
diabolus  malus  pependit : sed  malos  quidem  ot 
interiret,  bonus  vero  (47)  ut  viveret  ex  virtute, 
sicut  et  Apostolus  dicit  de  Christo  quia 
crucifixus  esL  ex  infiriiiiiaie,  sed  vivit  ei  viriiu 
Dei.  » liiiO  DOii  solum  ut  vivat,  sed  ut  et  vivikei, 
quia  ipse  est  c novissimus  Adain  (48)  in  spiritu  rin- 
ficaiue  ) Sed  haec  tropice  dici  iiiielUgeotU  »·(· 
Christus  enim  ipse  dicitur  arbor  vitae.  Sed  ιίαιΐ» 
aliis  ipse  esse  ostenditur  et  sacerdos,  et  bosi»,  ti 
altare,  et  non  ex  altera  iiilelligcmia  impediter 
altera,  sed  tropice  de  ipso  iii  suis  locis  uuu·- 
qiiodque  sentitur  : ita  etiam  nunc  in  figuris  ssen* 
mentorum  non  impediet  de  uno  atqoe  eodm 
sumpta  diversitas  person.^rum. 

7.  Sed  videamus  quid  ellam  in  conseqneiitiUi 


1 Thess.  IV,  U.  15,  16.  I Cor.  xv,  26.  Jos.  viii.  28.  " Mnlih.  xxv,  54.  »·  Hed..  41. 

" I Cor.  VI,  18.  Maiili.  x,25.  llebr.  i,  14.  ··  II  Cor.  xiii,  45.  ·*  l .Cor.  xv,  45. 


(59^  Alias,  c <|uiciinqiie.  i 

(40)  Geineiiceiisis  et  unus  Ebroicensis,  f vide- 

biiiiitir  I 

(41)  Omnes  mss.,  c a Patre  meo. » Libb.  editi, 
I ab  origine  imiiidi.  s 

(42)  Codex  Gemelic.,  cite  in  gehennam  ignis 
quem  pnepu ravit.  » 

(45)  Fuga,  Deesi  in  libb.  antea  editis  ; sed 
exstat  iii  codice  Sangerrnanensi. 

(44)  Quod  ii  tu  aiiOf  fugiie  in  aliam.  Iljec  etiam 


desunt  in  libris  editis,  sed  leguntur  in  Sangrrm* 
iiensi  el  uno  Ebroicen  i. 

(45)  Paului.  Deesi  iu  libi),  editis,  exsUt  vero  in 
Sjiigcrmaneiisi. 

(40)  Fornicationem^  qui  fugiunt,  llasc  q»«pK 
destiiil  iu  libris  editis,  sed  leguntur  in  omuiltes 
maiiiisrriptis.  ' 

(47)  Mss.  Sangenn.  et  Gemelic.,  c malam 
deiii,  ut  interiret,  bonum  vero,  i etc. 

(48)  Gcmelicensis  c in  spiritum  vivificantem· » 


m IN  LIBRUM  JESU  NATE  ROMILIA  IX.  870 


cribiiur  : c Et  percasseronl.  Inquit  eos  in  ore  i 
[laiHi,  iisqueqoo  iton  relinqueretur  ex  eis  qui 
alvus  fieret,  neque  qui  effugeret.»  Haec  cuin  legunt 
liidaei,  crudeles eflQciuniur,  et  humanum  sanguinem 
iiiunl  (49),  putantes  quia  et  sancti  ita  percusse- 
fint  eos  qui  habitabant  Haj,  ut  non  reiinqnereliir 
ib  iis  qni  salvus  fleret,  neque  qui  effugeret : non 
ntelligentes  in  iis  verbis  adumbrari  mysteria,  et 
loc  nobis  magis  indicari,  quod  ex  iis  quorum 
haos  est  habitaculum,  et  qui  regnarunt  in  abysso, 
aemonibus,  nullum  penitus  relinquere  debemus, 
ed  emnes  interimere.  Interimimus  autem  dae- 
)ones,  non  ipsam  eonim  substantiam  perimen- 
?s  : sed  quia  opus  eorum  ac  studium  hoc  est , 
l peccare  homines  faciant,  et  haec  est  illorum  vita 
i nos  peccemus,  sine  dubio  interitus  eorum  est  si 
on  peccemus.  Interficiunt  ergo  habitatores  Hay 
meli  quique,  et  perimunt,  et  non  dimittunt  ex  eis 
Ilum  : ii  sine  dubio  (50)  qui  cum  omni  diligentia 
urvant  suum  cor,  ne  de  eo  cogitationes  malae  pro- 
sdanl;  sed  et  qui  observant  os  suum,  ut  omnis 
irino  malus  non  procedat  ex  orc  eorum.  Hoc  est 
oii  relinquere  ullum  qui  effugiat,  cum  eos  nec 
irmo  effligit  malus.  Agile  ergo  el  vos,  praepa re- 
us nos  ad  hujusmodi  praelia,  percutiamus  Hay 
I ore  gladii,  el  exstinguamus  omnes  babilaiiles 
laos,  omnes  contrarias  virtutes.  Ulinani  el  ego 
odo  dum  loquor  ad  vos  verbum  Dei,  cor  perca- 
iris  pulsare  possim  t Quod  si  fecero,  certum  est 
lod  gladio  oris  mei  percutiam  foruicatioiiem , | 
Tcutiam  malitiam,  reprimam  furorem,  et  si  qua 
ia  sunt  mala  in  ore  gladii,  id  est  oris  mei,  oris 
ei  sermone  exstinguam  (5i),  et  non  relinquam  ox 
I qui  salvus  fiat,  neque  qui  effugiat.  Si  enim 
luies  bos  bosies  nostros  exstinxerimus,  tunc  vere 
cm  festum  celebrabimus  Deo,  et  devictis  adver- 
riis  la;ta  solcninilale  gaudebimus.  Tale  aliquid 
illi  videtur  418  etiam  a sancto  Propheta  in 
•almis  designari,  ubi  dicit  de  se  **,  quia  < in 
atuiinis  interficiebam  omnes  peccatores  lerra^, 
disperdam  de  civitate  Domini  oiniies  qui  ope- 
niur  iniquitatem.  » Sive  enim  civitas  Domini 
iclesia  Dei  viventis  accipitur,  ejiciunt  doclorcs  de 
clesia,  et  interliciuni  eos  qui  operantur  iniqui- 
ieii),  contrarios  daemones  adversariasque  virtutes  1 
i cogunt  homines  ad  peccatum*  docendo,  insli- 
mdo,  et  occultata  in  divinis  lilieris  ex  locis 
ibus  in  qualibus  nunc  sumus,  mysteria  rese- 

” Jos.  VIII,  22.  *■  Psal.  ci,  8.  **  Psal.  lxiii,  6, 7. 
lleg.  XVIII,  17. 

(49)  Codex  Sangerm.  i sitiunt.  » Libb.  editi  : 
Mtieiiles.  » 

(50)  Mss,  c Π sine  dubio.  » Libb.  editi : i si 
le  dubio.  » 

(51)  Codex  Sangerm.  i exstinguam.  > Libb. 
ili  c resliiigiiain. » 

(5i)  Mss.  I interficit iLibb.  editi,  c interficiet.  > 
^55;  Sangerm.  i meditabar. » Libb.  editi,  c me- 
abor. » 

(54)  Idem,  i nullis  penitos  hostibus.  » Libb. 


rando;  sive  civitatem  Domini  uniuscujusque  no» 
sirum  animam  inielligamng,  quae  aedificatur  a Do- 
mino ex  lapidibus  vivis,  id  est  ex  virtutibus  variis 
el  diversis  : de  ipsa  quoque  civitate  saiiciiis 
quisque  el  diligens  ejicit  peccatores  : Id  est  cofi- 
lationes  pessimas,  et  cupiditates  pravas  interficit 

(52)  in  maliiiino.  Justus  enim  dicit  : i In  maiu- 
linis  meditabar  (55)  in  le,  quia  fuisti  adjutor 
meus.  > Quod  est  istud  matutinum,  nisi  Dominus 
noster  Jesos  Christus,  qui  est  lux  vera,  et  exoriens 
in  cordibus  nostris,  atque  illuminans  ignorantiae 
nostrae  tenebras,  et  hujusmodi  nobis  mysteria  re- 
velans, facit  nos  in  lumine  suo  lumen  videre  ? Si 
quando  ergo  legis  in  Scripturis  sanctis  Justorum 
pugnas,  caedes  ac  strages  interemptorum,  el  quia 
sancti  nullis  penitus  hostibus  (54)  parcniit,  quiiiimo 
et  si  pepercerint,  reputari  eis  in  fieccatum,  sicut 
reputatum  est  Sauli,  qui  vivum  reservaverat  Agag 
regem  Amalec  boc  modo  quo  supra  exposuimus, 
iniellige  bella  Justorum,  quia  haec  bella  ab  eis  ad- 
versum peccatum  geruntur.  Quomodo  autem  ma- 
nebunt justi,  si  vel  parum  aliquid  peccati  in  semel- 
ipsis  reservaverint  ? Et  ideo  dicitur  de  eis,  quia 
non  reliquerunt  nec  unum  qui  salvus  fleret,  ne 
effugeret.  Fortasse  non  mihi  credes,  quod  adver- 
sum peccatum  nobis  injungitur  pugna  : Paulo 
crede  dicenti  : i Nondum  usque  ad  sanguinem 
restitistis  adversum  peccatum.  » Vides  libi  adver- 
sum peccatum  pugnam  proponi/  et  usque  ad  san- 
guinis profusionem  istud  libi  praelium  consumman- 
dum ? Aut  non  evidenter  haec  indicat  Scriptura 
divina,  el  in  iis  in  quibus  moris  est  ei  dicere  : 
I Sanctifleate bellum ; » ei,cPugDabitis (55)  pugnam 
Domini  ? » Quid  enim  aliud  est  sanctificare  bellum, 
nisi  interemptis  omnibus  ammae  noslre  hostibus, 
qui  sunt  vilia  peccatorum,  et  mortificatis  membris 
quae  sunt  super  terram  atque  omnibus  malis  cupi- 
ditatibus amputatis,  effici  sanctum  corpore  et 
spiritu,  et  fortiter  facientem  venire  ad  conspectum 
Dei  viventis,  el  pro  palma  victoriae  virtutis  merito 
coronari  a Christo  iesu  Domino  nostro?  Cui  est 
gloria  et  imperium  in  saecula  saeculorum.  Anien. 

HOMILIA  IX. 

De  altari  quod  adi^cavU  Jeem  : ubi  icripsU  in  la^ 
pidibut  ejui  (56)  Deuteronomium,  El  quomodo  legit 
illud  in  auribus  totius  populi  stantis  in  Garizin  et 
Gebal : et  quomodo  (57)  convenerunt  reges  Amor 
rhosorum  adversus  Jesum. 

1.  Posteaquam  subvertit  Jesus  Hay$  id  est  cbaos, 

“ 1 Reg.  XV.  ··  llebr.  xii,  4.  Joel.  iii,  9,  ci 

editi,  4 nulli  penitos  hostium.  > 

(55)  Idem,  e ei  pugnabitis.  » Libb.  editi,  i el 

expugnabilis.  > . <.  > 

(56)  Codex  Sangerm.,  c ejus.  » Libb.  editi, 
c altaris. » Paulo  post  idem  ms.,  t el  quomodo 
legit  illud  in  auribus.  > Libb.  editi,  i et  quomodo 
relegit  Jesus  Deuteronomium  in  auribus.  » 

(57)  Idem  ms·,  c et  quomodo,  i Libb·  editi, 
€ ubi.  » 


β71 


ORIGENIS 


ei  omnes  bobiistores  ejus  exemi i,  oportebat  eum  A 
dignum  aliquod  tali  tanlaque  vicioria  excelso 
omnium  Deo  (58)  munus  offerre.  Quid  ergo  istud 
est  quod  agit  post  victoriam,  videamus  : c 
civit,  inquit  Jesus  altare  Domino  Deo  Israel  in 
monte  Gebal,  et  fecit  illud  sicut  praecepi  t Moyses 
famulus  Domini  filiis  Israel.  Scriptum  est  autem  in 
lege  Moysis,  altare  fieri  ex  lapidibus  integris,  in 
quibus  non  est  injectum  ferrum.  » Et  posteaquara 
fecit  altare  Jesus,  c imposuit  ibi  holocausta  Do· 
Illino,  et  immolavit  sacrificium  salutaris  (59),  * et 
post  sacrificium  i scripsit  in  lapidibus  Jesus  Deu-  ' 
leroiiomium,  legem  Moysi,  et  scripsit  eam  coram 
filiis  Israel : et  omnes  seniores  Israel,  et  judices,  et 
scribar  eorum  praecedebant  hine  et  illinc  arcam 
testamenti  Domini.  » Videamus  ergo  quid  in  his  ^ 
omnibus  indicetur,  et  quid  praesens  lectio  nobis 
aedificationis  acquirat.  Oiimes  qui  in  Jesum  Chri- 
stum credimus,  lapides  vivi  esse  dicimur,  secuudum 
quod  Scriptura  pronuntiat,  dicens  ** : i Vos  autem 
estis  Japides  vivi,  aedificati  domus  spiritalis  in  sa- 
cerdotio sancto,  ut  offeratis  spiritales  hostias, 
accepiabiles  Deo  per  Jesum  Christum. » Sicut  autem 
in  istis  terrenis  lapidibus  observari  novimus,  ut  bi 
quidem  lapides  qui  validiores  sunt  et  potentiores, 
primi  in  fundamenta  jaciantur,  m ipsis  credi  et 
superponi  possit  totius  aedificii  pondus  : alii  vero 
qui  sequentes  sunt,  id  est  paulo  iliis  inferiores, 
proximi  iliis  qui  in  fundamento  sunt,  ordinentur; 
qui  vero  pius  inferiores  suut,  paulo  superius  a q 
fundamentis ; tum  deinde  in  comparatione  lapidum 
qui  infirmiores  sunt,  in  superioribus,  et  prope 
ipsa  jam  tecti  fastigia  collocentur;  ita  nunc  in- 
lellige  etiam  de  lapidibus  vivis  esse  aliquos  in  fun- 
damentis biijus  spiritalis  aedificii.  Qui  autem  siiiit  isti 
qui  in  fundamentis  collocantur  t Apostoli  ei  pro- 
phetae. Sic  enim  dicit  Paulus,  haec  ipse  doeens  : 
c ABdiOcati,  inquit,  supra  fundamentum  aposto- 
lorum et  prophetarum,  ipso  summo  angulari  (60) 
ftl9  lapide  Christo  Jesu  Domino  nostro. » Ut  au- 
tem promptiorem  te  praepares,  o auditor,  ad  hujus 
aedificii  constructionem,  ut  lapis  aliquis  inveniaris 
vicinior  fundamento,  disce  quia  et  ipse  Clirisius  bii· 
jus  quod  nunc  descripsimus  (61),  aedificii  fundamen* 
tum  est.  Sic  enim  dicit  apostolus  Paulus  (62)  ; L> 
c Fundamentum  enim  aliud  nemo  potest  ponere, 
praeter  id  quod  positum  est,  quod  est  Christus  Jesus.» 
Beati  ergo  qui  supra  istud  tam  nobile  fundamenUim 
aedificia  religiosa  et  sancta  construxerint.  Sed  in 
boc  aedificio  Ecclesiae  oportet  esse  et  altare.  Unde 

Jos.  VIII,  50,  51 , 52,  55.  I Pel.  ii,  5.  ·· 

·*  Act.  1,  24.  Rmn.  viii,  26. 

(58)  Deo,  Deest  in  libris  antea  editis,  sed  exstat 
in  iiiaiiuscrlpiis.  Paulo  post  codex  Sangerrnaiiciisis, 
c quod  ali  post  victoriam.  » 

(59)  Codex  Snngermanensis,  i salutis.  » Atque 
Itu  bal)(4  Gcmeticensis. 

(60)  Gemciic.  et  duo  Ebroic.,  c ipso  summo  an- 
gulari. > In  libris  editis  deesl,  i summo.  > 

(fi*)  Cod.  Sang.,  c Christus  Jesus  quem  nunc  de- 


87i 

ego  arbitror,  quod  quicunqiie  ex  vobis  lapidilmi 
vivis  apti  sunt,  in  hoc  prompti,  ut  orationibus  vi> 
cent,  et  ut  die  noctiiqiie  obsecrationes  offerant  Deo, 
el  supplicationum  victimas  immolent,  ipsi  sunt  cx 
quibus  Jesus  aedificat  altare.  | 

2.  Sed  intuere  quid  laudis  ipsis  lapidibus  altaris 
ascribitur,  c Sicut  dixit,  inquit  legislator  Koj. 
ses,  aedificari  altare  ex  lapidibus  integris  quibus  ' 
ferrum  non  est  injectum. » Qui  putas  sunt  isti  ioto  ! 
gri  lapides?  Nuvii  uniuscujusque  conscientia  qiis 
sit  integer,  quis  sit  incorruptus,  impollutus,  imna- 
ciliatus  in  carne  et  in  spiritu  : quis  sit  ille  cui  ία- 
riim  injectum  non  est,  id  est  qui  jacula  maligm 
ignita  concupiscentiae  non  recepit,  sed  scuto  ea  fi- 
dei exstinxit  et  repulit  : vel  quis  est  ille,  qui  fer- 
rum pugnae,  ferrum  belli,  ferrum  litium  nunqiiaa 
recepit,  sed  semper  pacificus  fuit,  seniper  quietas 
rt  mitis,  ex  Christi  liumilitate  formatus  (63).  kii 
sunt  ergo  lapides  vivi,  ex  quibus  Jesus  Dominoi 
noster  altare  construxit  ex  lapidibus  integris,  qti- 
biis  ferrum  non  est  injectum,  ut  offerat  supereas 
liolocaiisia  et  sacrificium  salutis.  Ego  puto  qnod 
forte  isti  tales  lapides  integri  el  iiiconiaininali,  san- 
cti apostoli  esse  possint,  omnes  simul  altare  umm 
facientes  propter  iinanimitaieiri  atque  concordiam. 

Sic  enim  refermilur  omnes  simul  iiiiaoiniiter  oran- 
tes, el  aperientes  os  suum  dixisse  **  : c Tu,  Domine, 
qui  corda  omnium  nosti. » Isti  ergo  qiii  poteram 
unanimes,  una  voce  atque  uno  spiritu  orare,  ipsi 
fortasse  digni  sunt  qui  debeant  omnes  simul  umi· 
alure  construere,  super  quod  Jesus  sacrificiom  of- 
ferat Patri.  Tamen  el  nos  lentemus  dare  operam, 
lit  eadem  dicamus  omnes  unanimiter  (64)  unum  sen- 
tientes : nihil  per  contentionem,  neque  per  inaBcoi 
gloriam  gerentes,  sed  in  uno  sensu,  atque  in  eadem 
sententia  permanentes,  ei  forte  possimus  etiam  n» 
apti  effici  lapides  ad  altare.  Non  enim  deserit  uo» 
Jesus  Dominus  noster  ; sed  quamvis  nos  vacantes 
orationi,  c quid  oremus  secundum  quod  oportet 
sciamus,  ipse  tamen  spiritus  interpellat  pro  nolis 
gemitibus  inenarrabilibus  *\  » Dominus  autem  spi- 
ritus esi.  Si  ergo  orationes  nostras  spiritus  affjo- 
vel,  et  offerat  eas  Patri  omnium  Deo  gemitibus  qui- 
bus nos  explicare  non  possumus,  certum  esi  quia 
et  altaris  constructionem  sollicite  requirat  a no- 
bis. 

5.  Sed  nondiini  plenus  altaris  ornatus  est,  eciain- 
si  ex  integris  lapidibus  construatur,  etiamsi  ferma 
eis  et  jaculum  maligni  non  inveniatur  injettiim, 
sed  adhuc  deesl  aliquid,  et  adbuc  esi  quod  his 

Ephes.  II,  20.  **lCor.  iii,  11,  **  Jos.  viii,  51. 

scripsimus. » 

(62)  Paulus.  Decst  in  libris  editis,  sed  exstat  in 
omnibus  inss. 

(65)  Cudex  Sangermanensls  cum  uno  Ebroicensi, 

< ex  Christi  htiiiiililale  formatus.  » Alter  EOrokeiH 
sis,  f et  Ciirisli  humilitate  informatus. » Libb.  editi, 

« et  Ciirisli  liumiliiali  coiiformaius.  » 

(01)  Codex  Sangerm.,  i unanimes. » 


g7S  IN  LIBRUM  JESU  NAVE  U0M1L1A  IX.  S74 

omnibus  adjiciat  lesus.  Qniil  lllttd  est?  tScriμ8it,  A Deuceronoinliiin  scribat,  ut  secundam  legem  In  oor- 
inquit**,  Jesos  super  lapides  altaris  Deuterono-  dibus  credeniium  flgai,  atque  in  eorum  mentibus 
miuin,  legem  Mosei,  et  scripsit  eam  in  conspectu  qui  ad  altaris  constructionem  digni  sunt  eligi,  le- 
Dliorum  Israel. » Scrip  erit  qiiomo«lo  potuerit  tunc  gem  spiritus  signet  Statim  namque  ni  quis  credi- 
dlius  Nave  super  lapides  akaris  legem  describere^  derii  Jesii  Cbrislo,  et  lex  Evangelii  in  ejus  corde 
st  prout  valuit  adumbraverit  typos,  nos  inierim  vi*  descripta  est,  et  in  conspectu  diorum  Israel  de- 
leamus quomodo  noster  Jesus  in  lapidibu ; vivis  et  scripta.  Aderant  enim  tunc  cum  libi  sacranienium 
iitegris  scripsit  Deuteronomium,  quod  quasi  secun^  fidei  tradebatur,  coelestes  virtutes,  ministeria  ange· 
ia  legislatio  dicitur.  Si  ergo  vis  videre  quomodo  lorum.  Ecclesia  primitivorum.  Si  enim  recte  iniel- 
>riina  lege  infirmata  secundam  legem  scribat  Jesus»  ligamus  Israelein  dici  mente  Dciim  videntem,  re- 
mdi  eum  in  Evangeliis  dicentem  **  : c Dictum  est  ctissime  hoc  de  ministris  angelis  magis  dicitur,  se- 
inliquis  : Non  occides.  Ego  autem  dico  vobis,  quia  eundum  Domini  sententiam,  dicentis  de  iiiraniilms, 
(mnis  qui  irascitur  fratri  suo,  homicida  est.»  Et  quod  et  lu  fuisti  infans  in  baptismo,  qnia  «angeli 
leriim  **  : « Dictum  est  antiquis  : Non  moechaberis,  eorum  semper  vident  faciem  Patris  mei  qui  in  coe- 
‘go  autem  dico  vobis.  Si  quis  aspexerit  mulierem  iis  est*.»  Coram  istis  igitur  filiis  Israel,  qui  ad- 
d concupiscendam  eam,  jam  mcechaius  est  eam  B erant  illo  in  tempore,  cum  tibi  fidei  sacramenta  tra- 
n corde  suo.  » Ei** : «Dictum  est  antiquis  : Non  debanlur,  videntibus  faciem  Dei,  Jesus  in  corde 
erjurabis.  Ego  autem  dico  vobis  : Nolite  jurare  luo  Deuteronomium  scripsit.  Vis  libi  adhuc  eviden- 
nmino·»  Vides  Deuteronomium  quod  scripsit  Je-  tiiis  b^ec  de  Scripturis  sanctis  probemus,  quia  eo- 
us in  lapidibus  vivis  et  iniegris,  non  in  tabulis  Ia-  ram  filiis  Israel  legem  secundam  scribat  Jesus? 
ideis,  sed  in  tabulis  cordis  carnalibus,  non  atra-  Apostolus  ad  Hebraeos  manifeste  designat,  dicens  *: 
leiilo,  sed  Spiritu  Dei  vivi  **.  Si  autem  vis  eviden-  < ^on  enim  accessistis  ad  sonum  lubx,  et  ad  mon- 
iis  no^cere,  in  quibus  cordibus  Jesus  scripserit  tem  ardentem,  sed  accessistis  ad  montem  Sion,  et 
gem,  et  in  quibus  non  scripserit,  etiam  hoc  libi  civitatem  Dei  viventis  Jerusalem  coelestem,  et  Ec- 
K Scripturarum  auctoritate  patefaciam,  ut  conso-  clesiain  primitivorum  ascriptam  in  coelis,  et  muiii- 
iiionem  capias  lu  qui  ex  gentibus  vocatus  es,  nec  tudinem  angelorum  collaudantium  Deum. » Vides 
irearis  eorum  jactantiam,  qui  legem  Mosei  tabulis  ergo  quia  coram  iis  omnibus,  qui  ex  eo  quoii  sem- 
:1  chartulis  scriptam  se  accepisse  gloriantur.  Audi  per  Deum  vident,  et  merito  filii  Israel  appellantur, 
go  in  quorum  cordibus  Dominus  Jesus  scripserit  Jesus  legem  suam  in  cordibus  credentium  scribil* 
gem.  Paulus  dicit  * : c Cum  enim  gentes  quae  le-  ^ Sed  et  nunc  per  li:ec  quae  loquimur,  Jesus  Deulerb- 
iin  non  habent,  naturaliter  quae  legis  suiil  faciunt,  iiomium  scribit  in  eorum  cordibus  qui  integra  fi· 
jjusmodi  non  babeules  legem,  ipsi  sibi  sunt  lex.  de,  et  loto  animo  quae  dicuntur  accipiunt,  qui  iii- 
ui  oslenduQl  opus  legis  scriptum  in  cordibus  suis,  legro  auditu,  aique  integro  corde,  et  non  corrupto 
siimonluin  reddente  eis  conscientia. » Si  ergo  vi-  sensu  ac  reprobo  circa  fidem,  audiunt  et  rotineiii 
ias  gentes  ad  Jesum  venire  et  credere  ei,  et  opus  quae  dicuntur,  quia  necesse  est  Deuteronomium  in 
gis  implere,  quod  illi  qui  legem  acceperant,  im-  iniegris  lapidibus  scribi. 

ere  iion  possunt,  non  dubites  de  eis  dicere,  quia  5.  Post  baec  dicit ; « Et  omnis»  inquit^,  Israel  et 
isus  in  istis  lapidibus  integris  Deuteronomium  presbyteri  et  judices,  et  scribae  praecedebant  bine  ci 
ripsil.  illinc  arcam  testamenti  Domini. » Arca  leslamenii 

Movet  me  sane,  quod  addidit  in  consequenti»  Domini  est,  in  qua  tabulae  legis  manu  Dei  scriptae 
8 Scriptura.  « Et  scripsit,  inquit  *,  Jesus  super  servantur.  Et  circa  hanc  arcam  tesiameiiii,  omnis 
pides  Deuteronomium  coram  filiis  Israel. » Quo-  qui  vere  Israel  esi,  incedit,  et  non  est  longe  ab  ea. 
f)do  potuerit  tam  magnum  librum,  vel  assistenti-  Leviiae  vero  et  sacerdotes  etiam  in  humeris  suis 
s et  permanentibus  ibi  filiis  Israel  describere,  eam  porunl.  Etenim  quicunque  sacerdotali  religio- 
I ut  non  discederent  usquequo  scriptura  tot  ver-  D ne  et  sanctitate  vivunt,  non  solum  ii  qui  sedere  vi- 
um  finiretur  : vel  etiam  'quemodo  potuerint  la»  dentur  in  consessu  sacerdotali,  sed  ii  magis  qui  sa- 
les altaris  ferre  420  magni  libri  continen-  cerdotali ter  agunt,  quorum  pars  est  Domious,  nec 
m,  dicant  mihi  isti  assertores  lilterm  Judaei,  qui  ulla  eis  portio  habetur  in  terris,  ipsi  sunt  vere  sa- 
iriium  legis  ignorant.  Quomodo  In  boc  hisiorise  cerdotes  et  Levitm  Domini,  qui  in  bii meris  suis  le- 
rilas  demonstratur?  Sed  apud  illos  « usque  in  ho-  gem  Dei  portant,  agendo  videlicet,  et  implendo  per 
inium  diem  cum  legitur  Moyses,  velamen  esi  po·  opus  ea  quae  scripta  sunt  in  lege, 

um  super  cor  eorum  ·. » Nobis  vero  conversis  ad  fi.  « Sed  et  proselytus,  inquit*,  et  indigena  simul, 
minum  Jesum,  aufertur  velamen,  quia  c ubi  Spl·  et  erant  (65)  dimidii  juxta  montem  Garizin,  ei  di- 
us Domini,  ibi  libertas»  intelligentiae *.  Noster  midii  joxla  montem  Gebal. » Quomodo  etiam  isU 
10  Jesus  Dominus  non  indiget  multo  tempore  ut  explicabimus?  Vere  adjiiiorio  Dei  opus  est,  ut  pos- 

»·  Jos.  VIII,  52.  *«  Mare.  v,2 1,22.  ibid.  27, 28.  »*  ibid.  53,  54.  **  II  Cor.  iii,  5.  ' Rom.  ii,  U,  15. 

as.  viii,  52.  * II  Cor.  iii,  15-17.  *lbid.  17.  · Mailb.  xvai,  10·  * Hebr·  xii,  18-25.  Wos.  viii, 

, *ibid. 

^65)  Idem  cum  uno  Ebrolcensi,  « erant.  » Alii,  < erunt·  t 
Pataol.  Gr.  XII. 


28 


875 


ORIGENIS 


simas  Terbis  nostris  verba  divina  disserere,  et  ex-  A 
planare  qin  sunt  dimidii  qui  incedebant  juxta  mon- 
tem Garizin,  et  qui  sunt  dimidii  qui  licet  et  ipsi 
salventur,  non  tamen  potuerunt  juxta  montem  Ga- 
rizin  incedere,  sed  incedant  juxta  montem  Gebal. 
Mons  Garizin  benedictiones  babet,  mons  autem  Ge- 
bal maledictiones,  quae  peccatoribus  imminent. 
Statuerunt  etenim,  sicut  scriptum  est  in  Deutero- 
nomio, sex  tribus  ad  benedicendum  in  monte  Gari- 
zin, et  ipsas  tribus  quae  nobiliores  sunt  et  eximiae, 
id  est,  Simeon,  Levi,  Juda,  Issachar,  Josepb  et 
Benjamin ; alias  vero  sex  ignobiliores  (66)  ad  male- 
dicendum : in  quibus  et  Rubea,  qui  ascendit  cubile 
patris  et  torum  maculavit  paternam,  et  Zabulon, 
qui  est  ultimus  fliius  Liae  (67;. 

7.  H»!C  quidem  veterum  historiae  referunt  gesta,  ^ 
sed  quomodo  nos  hanc  historiae  narrationem  ad 
mysticam  intelligenliam  referemus,  ut  ostendamus 
qui  sint  isti  qui  incedunt  juxta  montem  Garizin,  et 
qui  sint  isti  qui  incedunt  juxta  montem  Gebal? 
Ego  sic  video,  duas  esse  species  eorum,  qui  per 
fidem  festinant  et  properant  ad  salutem.  Unam 
eorum  qui  promissionum  coelestium  cupiditate  suc- 
censi, summo  studio  diligentiaque  nituntur,  ne  una 
saltem  minima  eos  beatitudo  praetereat,  habentes 
desiderium  non  solum  benedictionis  capiendm,  et 
effici  in  parte  sortis  sanctorum,  sed 'etiam  assistere 
in  conspectu  Dei,  et  semper  esse  cum  Domino. 
Alii  vero  sunt,  qui  et  ipsi  tendunt  ad  salutem,  sed 
non  tam  amore  benedictionum  et  desideriis  in-  q 
flammantur,  quam  hoc  magis  habent  in  prospectu, 
ut  dicant  (68),  Sufficit  mihi  non  Ire  in  gehennam, 
sufficit  mihi  non  mitti  in  ignem  aeternum,  sufficit 
mihi  non  expelli  in  tenebras  exteriores.  Cum 
ergo  in  singulis  quibusque  fidelium  talis  sit  pro- 
positi varietas,  hoc  mihi  designari  videtur  in 
hoc  loco,  quod  dimidii  illi  qui  juxta  montem 
Garizin  incedunt,  illum  qui  ad  benedictiones, 
4ai  electus  est,  istos  singulariter  indicent,  qui 
uon  metu  poenae,  sed  benedictionum  et  repromis- 
aionuro  desiderio  veniunt  ad  salutem.  Illi  vero  di- 
midii, qui  juxta  montem  Gebal  incedunt  in  qno 
maledictiones  prolatae  sunt,  istos  alios  indicent,  qui 
malorum  metu  et  suppliciorum  timore  complentes 
quae  in  lege  scripta  sunt,  perveniunt  ad  salutem.  D 
Hic  jam  Dei  solius  est  nosse  ex  omnibus  nobis  filiis 
Israel,  quis  est  qui  boni  Ipsius  desiderio  succensus 
facit  quod  bonum  est,  quis  vero  nostrum  metu 
gehennae,  et  aeterni  ignis  terrore  tendit  ad  bonum, 
et  studet  ac  festinat  implere  quae  scripta  sunt.  Cer- 

• Jos.  VIII,  34,  36.  Deut.  xxv,  4,  et  I Cor.  ix,  9. 
XXIV,  31. 

(66)  Post  € ignobiliores, » Sangermanensis  addit 
c interpungit,  i quod  in  aliis  inss.  non  exstat. 

(67)  Lite.  Deesi  in  libris  editis,  sed  habetur  In 
omnibus  mss. 

(68)  Sangerm.,  i et  desideriis  inflammantur,  quam 
hoc  magis  habent  hi  prospectu,,  dicentes. » Tres  alii 
codd.  mss.,  I vel  promissionum  desideriis  inflam- 
mantur, quam  hoc  magis  habent  in  prospectu. » 
Mox  Gemeiicensis  cum  uno  Ebroicensi  pro  c dicen- 


lum  est  enim  nobiliores  esse  illos,  qui  boni 
desiderio  et  benedictionum  amore,  quod  bonum  «t 
agiint,  quam  illos  qui  pro  mali  metu  bonam  ((9| 
sectantur.  Solus  ergo  Icsus  est,  qui  potest  ei  oumi 
populo  hujuscemodi  mentes  animosqne  discerneie, 
et  alios  quidem  statuere  in  montem  Garizin  ad  be. 
nedictiones,  alios  vero  statuere  in  montem  Gebal 
ad  maledictiones,  non  ut  maledictiones  aectpiaa4 
sed  ut  intuenlcs  praescriptas  maledictiones,  et  pol· 
nas  (70)  peccatoribus  constitutas,  incurrere  caieau 
eas. 

8.  c Post  haec  » refertur  quia  < legit  Jesos  ounta 
verba  legis,  id  est,  benedictiones  et  maledicUoae 
secundum  omnia  quae  scripta  suiit  in  libro  legis, 
ncc  fuit  ullum  verbum  ex  omnibus  qum  mandarit 
Moyses,  quod  non  legerit  Jesus,  coram  omni  eccle- 
sia filiorum  Israel  i Facilis  quidem  est  explaai- 
lio  historiae,  quomodo  filius  Nave  legerit  onob 
verba  legis  (71)  quae  scripsit  Moyses,  coram  oaii 
ecclesia  filiorum  Israel ; noster  vero  Dominos  Je- 
sus, quomodo  hoc  populo  suo  faciat,  ostendere  dm 
mihi  videtur  otiosum.  Et  ego  quidem  arbitror, 
quod  st  quando  fiobis  legitur  Moyses,  et  per  gratia· 
Domini  velamen  litterae  amovetur,  et  incipimos  ia- 
telligere,  quia  lex  spiritalis  est,  et  quia,  verbi  causa, 
dicens  lex  c Non  infrenabis  os  bovi  trituraoii,  i 
non  de  bobus  haec,  sed  de  apostolis  dixerit : etnr- 
sum  cmn  in  lege  dicitur  c quia  Abnham  dios 
filios  habuit,  unum  de  ancilla,  et  unum  de  libera,  i 
ego  in  iis  inielligo  esse  duo  tesumenia,  et  duos  pe- 
pulos  : istam  nobis  legem  quae  sic  intelligitiir 
(quam  spiritalem  nominat  Paulus),  Jesus  Domiais 
legit,  et  ipse  esi  qui  haec  in  auribus  totius  popaii 
recitat,  praecipiens  nobis  ne  sequamur  occideotea 
litteram,  sefl  teneamus  spiritum  viviflcaDiem.  Legit 
ergo  nobis  Jesus  legent,  cum  nobis  legis  revelat  ar- 
cana. vNon  enim  nos  qui  de  Ecclesia  calbolica  » 
mus,  spernimus  legem  Mosei,  sed  suscipimus  ean, 
si  tamen  Jesus  eam  nobis  legerit.  Sic  enim  recte 
poterimus  intelligere  legem,  si  eam  oobis  lega 
Jesus,  ut  ipso  legente,  nos  sensam  ejus  et  iutellh 
geniiani  capiamus.  Aut  non  est  putandum  quod  iode 
conceperat  sensam  ille,  qui  dicebat  ** : c Nos  »- 
tem  sensum  Christi  habemus,  ut  sciamus  qu  i 
Deo  donata  sunt  nobis,  quae  et  loquimur.  · Et  illi 
qui  dicebant  : c Nonne  ardens  erat  in  nobis  cir 
nostrum,  cum  nobis  aperiret  Scripturas  in  via?  i 
quando  incipiens  a lege  Moysi  usque  ad  prophetas 
legit  eis  omnia,  et  revelavit  quae  de  ipso  scripta  son 
Mira  tamen  .figura  sermonis  ostenditor  in  iis  qva 

“Gal.  IV,  22.  »·  I Cor.  ii,  12,  13.  «Loc. 

tes  » habent  c ut  dicant. » In  libris  antes  editis  nc 
legitur,  c vel  promissionum  ipsarum,  quam  bse 
magis  habentes  In  prospectu  et  dicentes.  i Paeb 
|i08t  ubi  mss.  habent,  c sufficit  mihi  non  expelli, i 
in  libris  editis  deest,  c mihi. » 

(69)  Sangerm.,  i pro  malo  etiam  bonum,  i 

(70)  Idem,  c praescriptiones  et  poenas.  > 

(71)  Idem  restituit  vocem  c legis,  i quae  deerat 
in  libris  editis. 


877 


IN  LIBRUM  JESU  NAVE  HOMILIA  IX. 


m 


scripla  sunt,  cum  dicit  : c Non  erat  sermo  ex  i 
omnibus  quae  mandavit  Moyses,  quem  non  legerit 
Jesus  in  auribus  (olius  Ecclesiae  Israel.  » Et  primo 
legisse  inauribus,  videamus  quid  indicet  (72).  Ve- 
reor ne  forte  aliquos  auditorum  sermo  noster  oflen- 
;int ; sed  tamen  dicendum  est  quod  non  omnes  qui 
audimus  legem,  de  Ecclesia  sumus  Aliorum  Israel : 
sed  non  continuo  si  est  aliqua  differentia  inter  audl· 
lores  legis  et  ecclesiam  Aliorum  Israel,  auditor  ex- 
cluditur a salute. 

9.  Attendite  ergo  diligentius  verbis  Scripliirre, 
jiceniis  : c Non  erat  ullum  verbum  ex  omnibus 
)U£  mandavit  Moyses,  quod  non  legerit  Jesus  in 
luribus  totius  ecclesiae  Aliorum  Israel.  » Et  addit 
.tiam  c mulieribus  et  infantibus,  et  proselytis,  i 
iovit  Dominas  noster  Jesus  esse  alias  aures  praeter  i 
stas  carnales,  quas  ad  audientiam  verborum  suo- 
um,  et  ad  audientiam  legis  requirit.  Unde  et  in 
ilvangelto,  posteaqiiam  de  singulis  quae  oportebat 
idocuit,  addit,  et  dicit  '* : c Qui  habet  aures  audiendi 
ludiat.  » Quod  utique  si  de  auribus  dixisset  carna- 
ibus,  superfluum  videretur.  Nemo  enim  non  ba- 
«ns  aures  ad  verba  ejus  audienda  convenerat.  Sed 
[uoniam  sciebat  in  auribus  interioris  hominis,  id 
;sl  inieilectii  cordis,  recipi  debere  quae  dicta  sunt: 
quid  enim  (75)  prodest  audire  sermonem,  si  non 
eiiiieaiur  et  servetur  in  corde?)  idcirco  auree  ab  aii- 
itoribus  exposcebat.  Hoc  ergo  etiam  nunc,  vel  cum 
•criptura  in  ecclesia  leguntur,  vel  cum  sermo  ex- 
ianalionis  profertur  ad  populum,  Scripturae  aucto-  ^ 
itatem  sequentes  dicimus.  Videte  ne  legantur  qiii- 
em  ab  Jesu  verba  legis,  sed  quamplurimis  non  le- 
anlur  ; quia  Jesus  illis  legit  legem,  qui  aures  ba- 
uerini  audiendi.  Sed  et  quod  adjunxit  ad  Ecclesiam 
•omini  etiam  mulieres,  et  infantes,  et  proselytos,  si 
uidem  eeparatim  inielligamus  mulieres  et  infantes 
i proselytos,  et  eos  vehit  sequelam  quamdam  esse 
ciiliamus  Ecclesiae,  quoniam  i in  domo  magna 
on  sunt  tantummodo  vasa  aurea  el  argentea,  sed 
i lignea  et  Actilia  » dicimus  viris  quidem  forti- 
us fortem  tradi  cibum,  illis  videlicet,  de  quibus 
postolus  dicit  : c Perfectorum  autem  est  solidus 
bds,  » ex  quibus  ipse  sibi  praeparat  i Ecclesiam 
3Π  habentem  maculam,  aut  rugam,  aut  aliquid 
orum  > eos  vero  quos  mulierum,  vel  infantium, 
ύ proselytorum  422  appellatione  secernit,  inlel- 
gamus  (74)  illos  esse,  qui  adhuc  lacte  indigent,  aut 
.iam  velut  inArnii,  ut  sunt  mulieres,  oleribus  ve- 
huntur Si  vero  simul  (75)  omnis  accipiatur  Ec- 
esia,  xfiri  quidem  inielliguntur  illi,  qui  in  omnibus 


perfecti  stare  norunt  armati  adversus  astutiae  dia- 
boli : mulieres  vero  illi,  qui  nondum  ex  semetipsis 
quse  utilia  sunt  gerunt,  sed  imitando  viros  (76),  et 
eorum  exempla  sectando.  Ex  quibus  et  caput  ha- 
bere dicuntur  : i Caput  enim  mulieris , vir  t 
Infantes  vero  erunt,  qui  Ade  nuper  suscepta  (77), 
lacte  evaiigelico  nutriuntur.  Proselyti  autem  cate- 
chumeni videbuntur,  vel  ii  qui  jam  sociari  Adelibi» 
student.  De  quibus  singulis  similia  etiam  Joannes 
sentiens  in  Epistola  sua  scribit,  et  singulis  quibus- 
que aetatibus  propria  quaeque  gesta  decernit  (78). 
Verumiamen  Jesu  vobis  recitante  legem,  et  reve- 
lante cordibus  vestris  inlelligentiam  spiritalem,  ne- 
que proselyti,  id  est  catechumeni  diutius  maneatis, 
sed  festinate  ad  percipiendam  gratiam  Dei,  ut  et 
i vos  in  Ecclesia  Aliorum  Israel  annumeremini : et 
vos,  infantes,  nolite  pueri  eflici  sensibus,  sed  malitia 
parvuli  estote,  sensibus  autem  estote  perfecti,  sicut 
et  Apostolus  ad  Hebraeos  dicit  ** : c Relinquentes 
principiorum  Christi  sermonem  (78*),  ad  perfectio- 
nem feramur.  i 8ed  et  vos,  qui  sub  mulierum  ap- 
pellatione InArmi  el  remissi  et  languidi  estis,  com- 
monemini, ut  remissas  manus  el  dissoluta  genua 
erigatis,  id  est,  ut  negligentes  et  desides  animo^ 
suscitetis,  et  virilem  constantiam  in  explendis  prae- 
ceptis legalibus  ei  evangelicis  assumatis,  atque  ad 
virorum  fortium  perfectionem  celeriter  properetis· 
Non  enim  novit  Scriptura  divina  secundum  sexum 
separationem  virorum  ac  mulierum  facere.  Etenim 
, apud  Deum  sexus  nulla  discretio  est,  sed  pro  animi 
' diversitate  vel  vir,  vel  mulier  designatur.  Quantm 
ex  mulierum  sexu  apud  Deum  in  viris  fortibus 
numerantur?  el  quanti  ex  viris  inter  remissas  et 
languidas  mulieres  reputantur  (79)  ? Annon  tibi 
videtur  inter  mulieres  existimandus  ille  vir  qui 
dicit  : Non  possum  observare  quae  scripta  sunt, 
vendere  quae  babeo  et  dare  pauperibus  non  pos- 
sum, percuiienii  maxillam  praebere  alteram  non 
possum,  maledicentem  benedicere  non  possuin', 
blasphemalus  deprecari  non  possum,  persecutionem 
patiet  sustinere  non  possuin?  Caeiera  similia  quae 
mandantur  qui  dicit  implere  non  possum,  quid  tibi 
videtur  aliud  quam  inter  mulieres,  quae  nihil  virile 
possunt,  esse  numerandus? 

^ 10«  Sed  videamus  quid  post  haec  scriptum  est : 

c El  audierunt,  inquit  **,  omnes  reges  Aiiiorrhaeo- 
riim,  et  qui  trans  Jordanem,  et  qui  in  montanis,  et 
qui  in  campis,  elqui  super  ora  maris  magni,  el  qui 
erant  in  Antilibano,  et  Ceibaei,  et  Ainorrhaei,  et 
Chananaei,  et  Pherezaei,  et  Evaei,  et  Gergesei,  et  Je- 


Jos.  viu,  55.  *·  ibid.  **  Maiih*  xiii,  9.  Π Tim.  ii,  20.  ^ Hebr.  v,  14.  **  Ephes.  v,  27.  ··  I Cor. 
L el  Roin.  xiv.  1 Cor.  xi,  5.  **  Hebr.  vl,  1.  **  Jos.  ix,  1,  2. 


(72)  Mss.,  I indicet,  i Libb.  editi,  i dicit.  » 

(73)  Mss.,  I quid  enim. » Libb.  editi,  i quia  nihil.  · 

(74)  Mss.,  t iiitelUgamus.  > Libb.  editi,  t inlelli- 

(75)  Libb.  editi,  i simul.  » Unus  codex  Ebroi- 
Biisis,  € in  illis.  > Reliqui  mss.,  t similis.  > 

(76)  Codex  Sangerman.,  i viros,  i Libb.  editi, 
meliores.  i 


(77)  Oiimes  mss.,  t suscepta.  · Libb.  editi,  i sus- 

cepH*  » . ....  .... 

(78)  Codex  Sangerman. , c secernit.  i Ibid.  libb. 
aniea  editi,  « Jesu  nobis  recitante-.··  cordibus  ne* 
siris,  » sed  omnes  mss.  ut  iii  nostro  textu 

(78‘)  Codex  Sangerm.,  t sermones.  > 

(79)  lilem,  i deputantur.  > 


m oaiGENis  m 

btisaei,  et  convenerunt  in  unum , ut  expugnarent  A quomodo  ligni  caesores , vel  aquae  gestatores  fiant 


Jesum  et  Israel  simul.  » Historia  rerum  gestarum 
manifesta  est,  nec  explanatione  indiget  quod  eviden- 
ter expletum  est ; ex  iis  tamen  quae  gesta  sunt  vi- 
sibilibus, nostri  Domini  Jesu  Salvatoris  bella  ac 
triumphos  quos  egerit,  contemplemur,  quamvis 
etiam  in  ipso  hspc  visibiliter  cernamus  expleta. 
G>nveneriint  enim  reges  lerr«,  senatus,  populusque 
et  principes  Romani,  tii  expugnarent  nomen  Jesu 
et  Israel  simul.  Decreverunt  enim  legibus  suis,  ut 
non  sint  Gbrisliani.  Omnis  civitas,  omnis  ordo 
Christiano niiii  nomen  impugnat.  Sed  sicut  tunc  om- 
nes illi  reges  convenientes  contra  Jesum  nihil  fa- 
cere potuerunt,  ita  (80)  vel  principes  vel  potestates 
istie  coiitrarise,  ut  non  Ghrisiianorum  genus  latius 
ic  profusius  propagetur  (81),  oblinere  non  valebunt. 
Scriptum  namque  est  quia  c quanto  magis  eos 
humiliabant,  tanto  magis  plures  fiebant,  et  inva· 
lescebant  valde.  » Confidimus  autem,  quia  non  so- 
lum non  nos  poterunt  oblinere  visibiles  inimici,  et 
adversarii  nostri,  verum  etiam  velociter  Jesu  Do- 
mino nostro  vincente  conteretur  Satanas  sub  pedi- 
bus servorum  ejus.  Ilio  etenim  duce  semper  vincent 
milites  sui,  ita  ut  et  nos  dicamus  sicut  in  Esdra 
scriptum  est  quia  i a te.  Domine,  est  vietori», 
et  ego  servus  tuus,  benedictus  es,  Deus  veritatis.  > 
Quem  semper  et  nos  invocemus,  ul  det  nobis  victo- 
riam in  Christo  Jesu  Domino  nostro,  cui  est  gloria 
et  imperium  in  ssecula  saeculorum.  Arnen. 

HOMILIA  X. 

De  dolo  Gabaoniiarum^  ubi  dicunt  : i Audivimus 

juanta  Jecit  Dominus  vobiscum  per  mare  Ru* 

orum.  I 

I.  c In  domo  Patris  mei  mansiones  mullae 
sani, » dicit  Verbum  Dei  Sed  et  resniTeciio  mor- 
Icorum  non  habebit  aequalem  resurgentium  gloriam, 
aed  I alia  carovulucrum,aliapecorum(82),aIia  vero 
piscium;  et  corpora  coelestia,  et  corpora  terrestria, 
sed  alia  quidem  coelestium  gloria,  alia  vero  terre- 
strium. Alia  gloria  solis,  alia  gloria  lunae,  alia  gloria 
atellaruin.  Siella  ab  stella  differt  in  gloria,  ita  et 
resurrectio  mortuorum  » Multae  ergo  eorum  qui 
ad  salutem  veniunt  differentise  designantur.  Unde  et 
Dunc  Gabaonilas  istos,  quorum  historia  recitata  (85) 
423  est,  arbitror  portiunculam  quamdam  esse  eo- 
rum , qui  salvandi  sunt , ita  tamen  ul  non  absque 
alicujus  nolae  inustione  salventur.  Vides  namque 
Exod.  I,  Ifi.  « III  Esdr.  iv,  59,  60.  Joan.  i 


et  condemnentur  (8i)  ad  obsequium  populi,  el 
altaris  Dei  ministerium,  quoniam  quidem  curo  dob 
et  calliditate  accesserunt  ad  filios  Israel,  paanis 
calceamentisque  veteribus  induti,  el  cibum  vetusti 
panis  ferentes.  Isti  ergo  veniunt  ad  Jesum  con  om- 
nibus vetustatibus  suis , el  orant  ab  eo  boc  tanlum 
ut  salventur.  In  quorum  figura  tale  mihi  aliquid 
Tidetiir  ostendi.  Sunt  quidam  in  Ecclesia  credentes 
quidem  el  habentes  fidem  in  Deum,  et  acquiescea- 
tes  (85)  omnibus  divinis  praeceptis  : quique  eiiaiB 
erga  servos  Dei  religiosi  sunt,  el  servire  eis  cupiunt, 
sed  et  ad  ornatum  Ecclesiae , vel  ministerium  satis 
prompti  paratiqiie  sunt,  in  actibus  vero  suis  et  ono- 
versatione  propria , obscenitatibus  et  vitiis  (86)  la- 
voluti,  nec  omnino  deponentes  veterem  hominem 
cum  actibus  suis,  sed  involuti  vetustis  vitiis  el  ob- 
scenitatibus suis,  sicut  et  isti  pannis  ot  calceamen- 
tis veteribus  obtecti,  praeter  hoc  quod  in  Deum  cre- 
dunt, et  erga  servos  Dei  vel  Ecclesiae  cultum  viden- 
tur esse  devoti,  nihil  adhibent  emendationis  vel  in- 
novationis in  moribus  (87).  istis  ergo  Jesus  Domi- 
nus noster  saliilem  quidem  concedit,  sed  quodam- 
modo salus  ipsa  eorum  nolam  iioii  evadit  infamiae. 
Similis  quoque  etiam  in  libello  qui  appellator  Pn- 
storis  (88),  de  his  figura  describitur.  Ait  enim,  quia 
est  arbor  quaedam,  quae  ulmus  appellatur,  quae  fra- 
ctum non  affert,  ponat  tamen  vitem  qiue  affert  pia- 
rimiim  fructum,  et  ex  eo  quod  adminiculo  esi  viti, 
quae  ejus  viribus  nitetis,  veJ  afferre,  vel  servare  po- 
test plurimum  fructum,  etiam  ulmus , quae  infru- 
ctuosa est,  necessaria  videtur  et  utilis  ex  hoc  ipso 
quod  fructiferae  (89)  deserviat  viti.  Tale  aliquid  in- 
teflige  etiam  in  Gabaonitis  qui  non  deposoeruni 
quidem  veterem  bqminem  cum  actibus  suis , mini- 
strant tamen  sanctis  et  serviunt,  et  aliquid  atiliia- 
tis  impendunt,  et  tali  quodam  ordine  ab  Jesu  salu- 
tem cum  juramenti  interpositione  susctpionL 
Ego  nolebam  in  Gabaonitarum  ordine  salu- 
tem (90)  consequi,  nec  in  ligni  caesoribus,  vd  aqnas 
gestatoribus  numenari , sed  inter  hraelitas  ca- 
pere haeredi  tatem  et  portionem  terrae  promisaHHiis 
accipere  (91). 

Observandum  sane  est , quod  solent  hsreitri 
legentes  hunc  locum  calumniam  facere , ii  qoi  Te- 
stamentum Yetus  non  recipiunt,  el  dicunt:  Yklo 
qnomodo  nihil  bumanitatis  habuit  Jesus  filius  Nave, 
r,  fi.  IGor.  xv,  39-41. 


i 801  In  eodem  deest,  i ita.  i 
81)  Idem  ms.  habet,  c propagetur.  i Libb.  ediii, 
c prorogetur. » Mox  in  eodem  codice  manuscripio 
omittitur,  c oblinere  non  valebunt.  » 
f8fi)  Omnes  mss·,  i alia  pecorum.  Γ 

(85)  Codex  Sangerm.,  c recitata  est. » Libb.  editi, 
c recitanda  esU  » 

f84|  Idem,  c fiant  et  condemnentur. » Libb.  editi, 
c fien  condemnentur.  > 

(85)  Idem,  i credentes  fide  in  Jesum  Domiuum  et 
acuuiescentes.  i 

(86)  Idem  cum  Gemeticensi , c obsceni  salis  et 
Tiliis.  » 


(87)  Idem,  i in  moribus,  i Libb.  editi , c io  rao- 
res.  » 

(88)  Similis  tjuoque  etiam  in  libello  qui  appeii^iar 
Pastoris,  etc.  Vide  Pastoris  librum  leriraro,  simili- 
tudine secunda,  el  Cotelerii  nolas  in  banc  similHc- 
dinem  vitis  el  ulmi. 

(89)  Codex  Sangerm.,  c fructiferae,  i Libb.  edld, 
i frugiferae.  » 

(90)  Salutem^  deest  in  libb.  antea  edKis,  sed  ex- 
stat in  mss. 

(91)  Libb.  editi , c cnperem  haerediutem  terne 
repromissionis  accipere , » sed  codex  Saugerm.  «t 
in  nostro  textu. 


881  IN  LIBRUM  JESU  NATE  HOMILIA  X*  882 

nl  hominibus  qui  ad  se  supplices  venerant  salutem  A precamur  vos,  fratres,  verbi  Dei  legatione  fungen· 

concedens , nolam  eis  infamiae  et  jugum  servitutis  les,  ut  dum  potestatem  adhuc  habemus  emendandi, 

infligeret.  Haec  si  anima  audiat  minus  instructa  demus  operam , ei  festinemus  abjicientes  antiquas 

Scripturis  divinis,  inflrmnri  continuo  et  periclitari  sordes  et  pannos  veteres  viliorum,  conjungi  ac  so- 

potest,  ita  ut  refugiat  catholicam  Gdem.  Non  enim  ciari  israeiiticse  Ubertati,  l^is  autem  videre  Israeli· 

iiiielligunt  (92)  eorum  subreptiones.  Jesus  enim  tarum  quanta  libertas  sit  ? In  tege  prmcipitur  ne 

mensuram  fide!  ipsorum  iniuens,  competens  erga  liceat  Hebrmum  puerum  si  forte  in  servitutem  deve- 

eos  judicium  tenuit.  Porro  autem  Raab  meretrix,  nerit,  amplius  quam  sex  annis  servire,  septimo  vero 

quae  Ude  integra  credidit  cura  omni  domo  sua  , et  anno  dimitti  eum  lex  liberum  jubet.  Tanta  apud  eos 

exploratores  Isracliiicos  plenissima  devotione  sus-  libertatis  est  cura.  Quae  utique  si  ad  spiritalem  in· 

cepit,  ex  integro  in  consortium  populi  societatem-  telligeniiam  revocemus,  etiam  si  Hebraeus  puer  es 

que  suscepta  est,  et  scriptum  est  de  ea,  quia  appo-  tu  , qui  in  servilium  decidisti  (puer  enim  est,  qui 

sita  est  ad  iilios  Israel  usque  in  hodiernum  diem  facilitate  animi  in  servitium  decidit.  Quale  servi- 
isti vero  qui  non  tam  Israeiiticac  geniis  consortia  tium  ? Scriptura  dicit  ** : i Qui  autem  peccat,  ser- 

(lilexeruni,  quam  sux»  perditionis  metu  perterriti,  vus  est  peccati,  i In  hoc  ser\ ilium  non  virilis  et 

com  calliditate  et  fraude  accesserunt  ad  Jesum,  ^ perfectus  animus  decidit,  sed  puerilis  et  facilis) ; 

quomodo  poterant  libertatem  vitae  et  regni  consor-  igitur  etiam  si  Hebraeus  puer  es,  id  est,  fidelis  etiam 

ilmii  dolis  servilibus  promereri  ? Denique  vis  nosse  cl  baptisma  in  Ecclesia  consecutus,  et  post  hoc  in 

quia  digna  erga  eos  ab  Jesu  mentis  eorum  ignobili-  peccati  servilium  decidisti,  sufficiat  libi  sexen- 

lale  (95)  conditio  dispensata  est?  Ipsi  dicunt**, quia  nil  (95)  servitus,  In  septimo  anno  observa  ne  ser- 

audiviinus  quanta  fecit  Dominus  vobis  per  ipareRu-  vias,  sed  festina  ad  liberlatem  tuam.  Septenarius 

bruin , ei  in  deserto.  Et  cum  baec  dicerent , et  au-  numerus  legem  significat  mandatorum.  Senarius 

dissese,  et  scire  de  divinis  mirabilibus  faterentur,  vero  numerus  mundi  hujus  tenet  figuram.  Donec 

nihil  tamen  fide  dignum,  nihil  tantarum  virtutum  ergo  quae  hujus  mundi  eunt  sapis,  et  in  his  exerce· 

admiratione  gesserunt.  £l  ideo  videns  Jesiis  angu-  ris  et  secundum  (96)  carnem  cogitas  , necessc  est 

stum  eorum  exiguumque  in  fide  propositum,  mode-  te  servire  peccato.  Cum  vero  ad  septenarium  nu- 

ralioiiem  erga  eos  justissimam  servat  ut  salutem  merum,  id  est  ad  legis  scientiam,  veneris,  timere* 

mererentur , qui  parum  licet  fidei  detulerant,  nec  quire  libertatem  tuam  , et  redi  ad  nobilitatem  pa- 

lainen  suromain  regni  vel  libertatis  acciperent,  pro  ♦ernam,  ne  si  permanseris  in  malis  luis,  et  perse- 
co quod  fides  eorum  nullo  operum  nobilitaretur  vera  veris  In  peccatis,  defixa  in  aure  nota,  velut  qui 

accessu,  quoniam  fidem  sine  operibus  mortuam  ba-  commonentis  le  Dei  et  ad  libertatem  pristinam  re^ 

beri  proiiuiiliat  apos:olu8  Jacobus  **.  vocantis  verba  non  audias , eris  peccati  servus  iu 

3.  Veruintainen  sciendum  est  quantum  ex  hujus-  aeternum.  Tum  deinde  requiro  (97)  ahs  te  si  liben- 

cemodi figurarum  adumbrationibus  edocemur, quod  ter  velis  ex  palrefamilias  et  nobili  viro,  in  hoc 

si  qui  tales  suol  in  nobis  , quordm  fides  hoc  taii-  mundo  servus  effici ; abnuis  (98)  sine  dubio,  quippe 

Inininodo  habet,  ut  ad  Ecclesiam  veniant,  et  Indi-  cum  etiam  ex  conditione  servili  videamus  quainplu- 

nent  caput  suum  , sacerdotibus  officia  exhibeant,  rimos  ad  libertatem  feS^Uuare,  et  in  quantum  pos- 

servos  Dei  honorent , ad  ornatum  quoque  altaris  eunt  cupere  etiam  divites  fieri,  et  .honoribus  unde- 

vel  ecclesix  aliquid' conferant , non  tamen  adhi-  cunque  quaesitis  vilitatem  genuinae  ignobilitatis  (99) 

beant  (94)  studium,  ut  etiam  mores  suos  excolani,  obtegere.  3i  ergo  in  hac  vita  nemo  esse  vult  ser- 

acius  emendent,  vitia  dtφonant,  castitatem  colant,  vus,  sed  quantum  fieri  potest  et  liber  esse,  et  dives, 

iracundiam  mitigent , avaritiam  reprimant,  rapaci-  et  nobilis  tupit,  ut  non  solum  (I)  sibi  sufficiat,  sed 

latera  refrenent,  maleloquia  et  stultiloquia  vel  scur-  et  aliis  largiatur  , in  illis  aeternis  rebus , ac  nullo 

rilitaiem  et  obtrectationum  venena  ex  ore  suo  non  fine  mutandis  indifferenter  tolerabimus  serviiuleiii, 

adimant : sciapt  sibi  qui  tales  sunt,  qui  emendare  D et  parum  (2)  nobis  videtur,  si  in  ligni  caesoribus,  et 

se  nolunt,  sed  in  bis  usque  in  senectutem  uliimam  aquae  gestatoribus  deputemur?  Propierea  ergo  dum 

perseverant,  partem  sortemque  ab  Jesu  Domino  cum  dies  est,  operemur  quod  bonum  est,  et  emendationi 

424  Gabaoniiis  esse  tribuendam.  Sed  potius  de-  nostrae  operam  demus , ut  ex  actibus  et  conversar 

*®  ios.  VI,  23.  ··  los.  IX,  24.  lac.  ii.  Exod.  xxi.  ··  loan.  viii,  34. 

(92)  Idem  mss.,  € inlelligent.  » Paulo  post  idem,  annis. » ^ 

f lesus  enim  mensuram· fidei  ipsorum  imuens,  com-  (96)  Codex  Sangerm. , c et  in  bis  exerceris  , el 
petens.  * Libb.  editi,  c Jesus  enim  secundum  inen-  secundum.  · Gemeiic. , i et  in  his  exercere  te 

suram  fidei  ipsorum  competens.  » secundum.  » Libb.  editi , c etiam  iis  exerceri  se- 

(93)  Unus  Ebroicensis,  c pro  mentis  eorum  igiio-  eundum.  » ..... 

biliiate , » alter  vero  cum  Gemeiic.  el  Sangerma-  (97)  Mss.  c requiro.  > Libb.  edili,  i require,  » 

nensi,  c meritis  eorum  ignobililalis.  s (98)  Codex  Sangerm.,  i non  vis.  > , . 

(94)  Codex  Sangerm.,  i ailiibeant.  » Libb.  editi,  (99)  Idem  , t vilitatem  genuiiw  ignobilitatis,  i 

c adhibent.  » Libb.  edili,  i iililitalem  genuinx  nobilitatis,  i 

(95)  Idem  nis.,  t sexennii.  » Gemeticensis  cum  (1)  Idem  lOS.,  i unde  iion  solum,  i. 

uno  Ebroicensi,  « sex  annorum,  i Libb.  edili,  i sex  (2)  Idem,  i et  parvum-  x 


8S5  OKIGENIS  SS4 


lione  Dostra  a^  moribus  nobilUari  mereamur  et  di- 
gni (3)  eificiaroiir  spiritum  accipere  adoptionis, 
ut  inter  Dei  potius  filios  habeamur , per  unicum  et 
verum  (4)  Filium  ejus  Jesum  Christum  Dominum 
nostrum,  cui  est  gloria  et  imperium  in  saecula  saecu- 
lorum, Amen. 

HOMILIA  XI. 

0$  atualiU  Jetu  quibiis  juvit  Gabaonitas  ; et  quo· 
modo  iolem  fecit  stare  et  lunam  (5). 

f . His  qui  sociaverint  se  ad  filios  Israel , omnes 
qui  prius  amici  erant , post  amicitias  et  ramiliari· 
talem  filiorum  Israel,  inimici  fiunt.  Gabaonitas, 
qui  a filiis  Israel  foedus  pacis  acceperant,  Jebusxus 
rex  Jerusalem,  invitatis  secum  aliis  qiiatuor  regi- 
bus, aggreditur  expugnare.  Sed  Gabaonitae  videntes 
quinque  reges  adversum  se  in  praelium  conspirasse, 
nequaquam  propriis  viribus  copiisqne  confidunt, 
sed  mittunt  ad  Jesum  auxilia  postulantes.  At  ille 
divino  permissu  adest  Gabaonilis,  laturus  auxilium. 
Hic  autem  mirabilia  ccelilus  ostenduntur.  Dominus 
desuper  saxa  grandinis  piuit,^  et  quinque  regum  qui 
adversum  Jesum  pugnabant,  exercitum  vastat.  Tunc 
yeroJesus  videns  divinam  secum  dexteram  prae- 
miantem, et  prosperis  successibus  cuncta  procedere, 
novam  quamdam  et  miram  orationem^extollit  adcce- 
luin,  diceos  ** ; c Stet  sol  super  (6)  Gabaon,  et  luna 
super  vallem  ^.loro,  donec  expugnem  populum  istum, 
^t  stetit  sol  et  luna  in  loco  suo,  donec  pervinceret 
Dominqs  inimicos  eorum.  Et  stetit  boi  in  medio  coelo, 
et  non  est  progressus  a.d  occasum  In  finem  unius  ( 
diei.  Non  fuit  dies  talis  ante  hoc,  nec  ita  exaudivit 
Deqs  hominem , quia  Dominus  pugnabat  (7)  pro 
Israel.  £l  fugerunt  illi  quinque  reges,  ei  absconde- 
rant se  in  spelunca  In  Hageda.  » H^c  secundum 
historiam  quidem  gesta,  miracula  divinae  virtutis 
universis  saeculis  praedicant,  nec  interpretatione  ex- 
trinsecus  indigent  in  quibus  gestorum  lumen  coru- 
scat. Quid  tamen  in  iis  spiritalis  intellectus  conti- 
neat, requiramua. 

% Cura  anima  humana  Verbo  Dei  se  sociaverit, 
dubitare  non  debet  staiim  se  inimicos  habituram, 
et  eos  quos  ante  habuerat  amicos , in  adversarios 
esse  vertendos  : idque  non  solum  pati  se  ab  homi- 
nibus speret,  verum  etiam  de  contrariis  virtutibus  et 
spirilalibug  nequitiis  id  sibi  imminere  pro  certo  sciat.  I 
Et  ita  fit,  ut  qui  amicitias  expetit  Jesu,  mulierum 
425  sibi  sciat  inimicitias  tolerandas.  Audi  aposto- 

··  Jos,  X,  12-1 7.  II  Tim.  iii,  12.  « Eccli.  ii.  I . 
Π.  »·  Psal.  n,  8. 

(3)  Omnes  inss. , < et  digni,  i Libb.  editi , c iil 
digni.  » 

(4)  Et  verum,  deesl  in  libb.  editis , sed  exstat  in 
omnibus  msfi, 

(5)  Et  quomodo  spiem  fecit  stare  et  lunam^  haec 
desunt  in  lil^ris  antea  editis,  sed  leguntur  in  codice 
Sangermaneiisi  et  uno  Ebroicensi. 

(6)  Sangerni.,  c super.  » Libb.  editi,  i supra.  » 

(7)  Idein  ms.,  c pugnavit,  i. 

(8)  Audi  apostolttm  paulum  hwc  eadem  confirman· 
tem,  cum  dicit.  il:ec  desiderantur  in  libris  antea  edi- 
tis, sed  exstant  in  omnibus  mss. 

(9)  In  nobis  eX  hoc  praicipere.  Uxe  etiam  dcsqiil 


V Ium  Paulum  haec  eadem  conii rmantem,  cum  di- 
cit*^ (8) ; c Omnes  qui  pie  voloni  vivere  in  Christo, 
persecutionem  patientur,  i Sed  et  Salomon  similia 
dicit  : c Fili,  inquit  **,  accedens  ad  servUulem  Do- 
mini, praepara  animam  tuam  ad  tentationem.  i Op- 
pugnantur ergo  etiam  nunc  Gabaonitae  ciquscooque 
modi  sint  propter  amicitias  Jesu,  et  ligni  licet  sint 
caesores,  et  aquae  gestatores,  id  est,  licet  ultimi 
meriti  sis  in  Ecclesia,  tamen  hoc  ipso  quia  ad  ie- 
sum  pertines,  impugnaberis  a quinque  regibus.  Sed 
tamen  nec  Gabaonitae  dereiitiquunlur,  vel  spernun- 
tur ab  Jesu,  vel  ab  ducibus  ac  presbyteris  Israeli- 
tarum,  sed  liifirinilati  eorum  auxilium  feroiit.  An- 
non  tibi  videtur  boc  agero  in  nobis  el  hoc  praeci- 
pere (9)  illud  Apostoli  mandaturo,  quo  dicit  ** ; 
^ « Consolamini  pusillanimes,  sustinete  infirmos,  pa- 
tientes esioie  ad  omnes? » Et  iterum  ** : c Vos  as- 
tem poleiiliores,  imbecillitates  infirmorum  susti- 
nete. i Hoc  ergo  modo  Jesus  curo  ducibus  et  prin- 
cipibus suis,  adest  iis  qui  pro  nomine  suo  n contra- 
riis virtutibus  oppugnantur,  et  non  solum  auxilium 
praestat  in  bello,  verum  et  producit  tempus  did,  ei 
spatia  lucis  protelans  adventum  discutit  ooclis. 

3.  Volumus  ergo  (iO),  si  possumus,  ostendere 
quomodo  Dominus  noster  Jesus  protela  verti  luceis, 
el  majorem  fecerit  diem,  vel  pro  salute  hominan, 
vel  pro  interitu  contrariarum  virtutum.  Ex  quo  ad- 
vepil  Salvator,  fiiiis  erat  jam  mundi.  Denique  ipse 
dicebat  : c Poenitentiam  agite,  appropinquavit  (Π) 
enim  regnum  coelorum.  » Sed  retinuit  et  repressit 
diem  consummationis,  et  adesse  prohibuit.  Videns 
enim  Deus  Pater  salutem  geiuluin  per  ipsum  so- 
lum (12)  posse  constare,  dicit  ad  eum  **  : · Pete  a 
me,  et  dabo  tibi  gentes  bxrediiatem  tuam,  el  pos- 
sessionem luam  terminos  terrae.  » Donec  ergo  pater- 
na pollicilaiio  compleatur,  et  Ecclesiae  ex  diversis 
nationibus  crescant,  atque  introeat  toti  gentiom 
plenitudo,  ut  tunc  (i3)  demum  omnis  bra«l  salve- 
tur, dies  producitur,  ei  differtur  occasus,  nec  un- 
quam sol  occumbit;  sed sem|>er  exoritur,  dum  cre- 
deiillum  cordibus  sol  jusiiiiae  lumen  Terilaiis  in- 
fundit. Cum  vero  repleta  fuerit  mensura  credeoiium, 
et  deterior  |am  ac  decolor  astas  ultimae  generatio- 
nis advenerit  (14),  cum  increscente  iniqoiute  re- 
frigescet cliariias  multorum,  et  perpauci  remaose- 
rint  in  quibus  fides  inveniatur,  tunc  jam  abbrevia- 
buntur dies.  Idem  igitur  atque  ipse  Dominus  novit, 
“ 1 Thess.  V,  14.  ” Rom.  xv,  i.  · Matth.  iv, 

iii  libris  antea  editis,  sed  leguntur  m ms.  Sanger- 
inatiensi,  iiecnon  uno  Ebroicensi. 

(10)  ErgOy  alias  deest,  sed  legitur  in  omnibus 
mss. 

(11)  liss.,  f appropinquavit.  i Libb.  edili,  c ap- 
propinquabit. I 

(12)  Solum  ^ deest  in  libris  antea  edius,  sed  ex- 
stat in  Sangeniiatiensi  ei  uno  Ebroicensi. 

(13)  idem  ms.,  c iii  tunc, » et  paulo  post,  c pro- 
ducitur el  differtur,  i Libri  editi,  c el  Ione—  pro- 
ducitur, differtur.  » 

(14)  Uiius  codex  Ebroicensis,  c et  ad  deteriores  ae 
decoloratas  ullituae  geiieratiouis  nationes  advenerit. a 


IN  LIBRUM  JESU  NAYE  HOHIUA  XIL  8SA 

fO  cum  SftluUe  est  tempus,  et  bro-  A Assident  etenim  etiam  his  ipsis,  quos  diiimos,  cor* 
am  tribulationis  et  perditionis  est  poralibus  sensibus  hominum  malignas  virtutes,  qua 
en  dum  habemus  diem,  et  produci·  eos  ad  malas  concupiscentias  et  42β  ^®da  mini* 

13  lucis,  I sicut  in  die  honeste  am-  steria  anima  prabenda  sollicitent.  Qdas  malignas 

opera  lucis  operemur.  virtutes  sl  Odes  (19)  Christi  superaverit,  et  in  ligno 

ud  videamus  quid  est  qitmi  dicit,  crucis  ejus  fuerint  suspensa,  ut  et  de  ipsis  iiium- 

sse,  et  lios  in  speluncas  fugisse  (|5).  phet  in  ligno  crucis  sua,  interemptis  iis,  regnoqoe 
(>1icem  esse Gbristianoruin  pugnam,  depulsis,  tunc  efficitur  anima  in  parte  Dei,  tunc  Ιο- 
ί  et  talibus  qualis  erat  Paulus  et  rusalem  regnum  Dei  efficitur,  et  templum  in  ea  Do- 

se  Paulus  (16)  dicit  c non  est  mino  construitur  (20).  Annon  hoc  de  semetipso  sen* 

carnem  et  sanguinem,  sed  adversus  tiebat  ille  qui  dicebat  quia  c eramus  aliquando 

>iestates,  adversum  mundi  hujus  et  nos  insensati,  increduli,  errantes,  servientes  de- 
am harum,  adversas  spiritalia  (17)  sideriis  et  voluptatibus  variis 7 s Non  enim  aliud  est 

libus.  » Inferioribus  vero,  et  non-  Imc  quod  Jerusalem  aliquando  fuisse  sub  rege  Ado· 

gna  adhuc  adversus  carnem  et  nibezec  scribitur,  vel  ali»  civitates  sub  aliis 
r,  iis  qui  adhuc  carnalibus  vitiis  et  ^ 9.  Sed  inierim  Jesus  interfecit  inimicos,  non 

ignantur;  quod  etiam  in  hoc  loco  crudelitatem  docens  per  hoc,  sieut  haeretici  putant, 

enim  Gabaoniils  indictum  esse  a sed  futurar  in  his  quae  geruntur  sacramenta  des!· 

diximus  bellum,  qiioriiro  figuram  gnans  (21) : ut  cum  interemerit  eos  reges,  qui  re- 

^ ii  imperfecti  sunt.  Isii  ergo  a quin·  gnum  peccati  tenent  in  nobis,  possimus  illud  ira· 

regibus  impugnantur.  Quinque  autem  reges  l>lere  quod  dixit  Apostolus  : < Sicut  exhibuistis 

quinque  sensus  corporeos  indicant,  visum,  auditum,  membra  vestra  servire  iniquitati  ad  iniquitatem,  ita 

gustum,  tactum  et  odoratum.  Per  aliquem  enim  nunc  exhibeamus  membra  nostra  servire  justitiae  in 

horum,  unumquemque  necesse  est  decidere  in  pec*  justificationem  (22).  i Quid  ergo  est,  quod  ab  eis 

eatum.  Qui  quinque  sensus  illis  quinque  regibus  hoclocovelut crudele  culpatur?  Hoc,  inquit^*,  quod 

comparantur,  qui  Gabaonitas,  id  est  qui  carnales  scriptum  est  : c Ponite  pedes  vestros  super  collum 

homines  expugnant.  Quod  aiilem  dieuntur  in  spe^  eorum,  el  interficite  eos.  » Quid  quod  haec  non 

hincas  confugisse,  poie.st  hoc  fortasse  Indicari,  quia  crudelitas,  sed  humanitas  et  benignitas  inveniturt 

spelunca  locus  est  in  profundum  terrae  defossus.  Utinam  et  tu  talis  esses,  qui  poneres  pedes  tuos 

Igitur  etiam  isti  quos  supra  diximus  sensus  ciini  se  q super  serpentes  et  scorpiones,  et  supra  omnem 
terrenis  actibus  in  corpore  positi  demerserint,  et  virtutem  inimici,  et  conculcares  draconem  et  basi- 

nihil  ad  opus  Del,  sed  totum  ad  intnisierlum  corpo·  liscum,  id  est  ;regulum,  qui  aliquando  regnavit  in 

ris  egerint,  in  speluncas  confugisse  dicuntur.  te,  et  tenuit  in  te  regmim  peccati : ut  illis  omnibus 

5.  Sciendam  tamen  quod  ista  ipsa  regna,  quorum  interemptis,  qui  in  te  regnabant  opere  peccati,  so- 
nunc  reges  vincuntur  ab  Jesu,  et  confugiunt  ad  spe·  Ius  in  te  regnet  Christus  Jesus  Dominus  noster, 
hincas,  postinodiim  in  sortem  veniunt  sanctorum  el  cui  est  gloria  et  imperium  (23)  in  smcula  saeculorum» 

pars  Domini  appellantur,  sicut  regnum  Jerusalein,  Arnen. 

Ycl  Lacbis,  vel  Chebron.  In  quo  lioc  arbitror  indi-  HOMILIA  XIL 

carty  qood  etiam  isti  quinque  sensus,  quos  supra  spiritaliter  intelligi  debeant  bella  quae 

exposuimus,  in  corpore  positi,  cum  per  Jesum  fue-  gestit  Jesus,  et  quod  regressus  populus  post  vicio-^ 
riiil  devicti.  Ita  ui  infidelitas  ab  eis  et  incredulitas  mwiuiii  in  lingua  sua  (24). 

depellatur,  et  cura  moriuntur  peccato  in  eo  quod  i.  Si  eaquseper  Moysen  do  tabernaculo,  velsa- 
desinunt  amrnisterio  peccati ; istis  ipsis  postmodum  crificiis  et  omni  illo  cultu  adumbrabantur,  typus  et 

ministris  utelur  anima  ad  operandam  justitiam  umbra  dicuutur  esse  coelestium,  sine  dubio  et  bella 

Bei  (f  8),  et  ita  fit  ut  Jerusalem,  in  qua  prius  rex  j)  quae  per  Jesum  geruntur,  ei  regum  atque  hostium 

nequam  regnabat  ct  pessimus,  postmodum  in  ea  re-  strages,  coeleslitim  rerum  (25)  umbra  et  typus  esse 

giiei  David  potens  manu,  vel  pacificus  Salomon,  dicenda  sunt,  eorum  duntaxat  beilorum,  quas  Do- 

'·  Roin.  XIII,  13.  Ephes.  vi,  12.  ^*Tit.  iii,  3^  Jjad.  i.  Rom.  vi,  19.  Jos.  x,  24. 

(15)  Codex  Sangerm.  qum  uno  Ebroicensi,  c con-  (21)  Libb.  editi,  c futura  sacramenta  desiffoana 

fύgisse.  » de  iis  quae  gerebantur ; » sed  omnes  mas.  ulin  no- 

(16)  Idem,  c Apostolus.  > Ibidem  duo  Ebroicen-  stro  textu. 

ses,  c non  est  pugna.  i Libri  editi,  * non  erat  pu-  (22)  Codex  Sangerman.,  c juslificalioDem.  » Libri 
giia.  » ediii,  c sanctificalioDein.  i 

(17)  fdem,c  adversus  spiritalia.  i Libri  editi,  i et  (23)  Unus  Ebroiceiisis  post  c imperium  i addit» 

npiriiaUa. » c cum  Spiritu  sancto.  % 

(18)  Dei,  deesiin  antea  editis,  sed  exstat  in  om-  (2i)  Et  quod  regressus  populus  post  victoriam  fion 

dUiiis  mss.  mutivit  in  lingua  sua.  Haec  desunt  in  libris  antea  edi- 

(19)  Codex  Sangerm.  cum  uno  Ebroicensi,  i si  lis,  setl  luuntur  \h  codice  ms.  Sangerm.  et  uno 

fides·  » Libb.  editi,  c cum  fides.  i Ebroicensi. 

(^0)  Omnes  ross.,  i construitur.  i Libb*  editi,  (25)  Rerum,  deest  in  libris  ediris,  sed  exstat  iit 
€.  cousiruetux.  x eodiee  ms.  Sangeni. 


m ORlGENiS  M 

nlnug  noftter  letus  eum  eno  exerciln,  et  magielra-  Λ per  speculum  el  iii  senigmale  aliqoa  ex  parte  coe- 
tibus, id  esi  credenlivro  populis,  atque  eorum  duci-  tueri  et  inspicere  liguras,  plenius  nobis  reserare, 

bos  contra  dfaboliim  et  ejua  angelos  prteliatur.  Ipse  et  perfectius  dignaretur  aperire  : Tideres  quomode 

enim  est,  qui  in  Paulo  et  in  Ephesiis  pugnat  ad-  nobis  claresceret  cujus  potissimum  ex  spiritalibus 

irersus  principatus  et  potestates  et  rectores  tenebra-  hostibus,  iis  qui  noiic  impugnant  Israel  apiritaicaii, 

rtim  harum,  adversus  spiritalia  nequIliaB  in  coale-  figuram  tenuit  iste  princeps  de  Uageda,  ei  ilk  de 

siibus^.Ei  vide,  ingrate  httretice,  quomodo  ex  in  te-  Lachis,  et  ille  de  Lebna  : aut  cujus  intra  temei· 

gro  veteribus  nova  concordant.  Promissum  eat  ipsum  vitii,  vel  erroris  quibus  anima  implieatiir, 
veteribus  regnum  terne  sanctae,  terrae  fiuentis  lac  formam  tenent  singuli  quique  boruni , quos  icsa 
et  mei,  quas  terra  tunc  a peccatoribus  el  pessimis  duce  interfecit  populus  Domini,  ii  videlicet  qui  sa- 
incoiis  ac  regibus  tenebatur.  Venit  in  istam  terram  dhiiil  mandata  ejus,  el  praecepta  custodiuiil,  quibas 
Jesus  cum  exercitu  Domini,  et  Israelilicis  ducibus,  ipse  tribuit  facuitatem  calcandi  super  serpentes  et 
expugnat  omnes,  interimit,  obtinet,  et  ob  victorias  scorpiones,  et  super  omnem  potestatem  ioimici. 
meritum  accipit  eorum  regna  quos  vicit.  Tibi  per  Oremus  ergo  ut  et  nostri  pedes  laies  sint,  lam  spe- 
Evangeiia  non  promiltuniur  regna  terras  (26),  sed  ciosi,  tam  validi,  qui  possint  calcare  cervices  iui- 
promittuntur  regna  ccslorum.  Sed  liacc  regna  non  B micorum,  qui  possint  ita  caput  calcare  serpentis, 
sunt  vacua,  nec  inania,  habent  habitatores  suos  ut  calcaneum  nostrum  mordere  non  possit.  Qui 
peccatores  el  nequam  spiritus,  angelos  refugas.  Ibi  enim  pugnat  sub  Jcsu  duce  adversum  ooninnas 
habitant  illi,  adversum  quos  te  apostolica  personans  potestates,  debet  etiam  illud  promereri,  quod  da 
tuba  Paulus  cohortatur  ad  praelium,  ei  sicut  ibi  di-  prioribus  bellatoribus  scribitur  : c Et  reversos 
cebat  (27)  Jesus,  quia  bellum  erit  vobis  adversum  iuquii  universus  populus  ad  Jesum  iiicolumis, 
^morrhaoos  et  Pberezaeos,  et  £v:eos,  et  Jebusaeos  : ei  iioti  mulivit  quisqtiain  de  filiia  Israel  in  lingua 

similiter  libi  etiam  hic  Paulus  denuntiat  dicens.  Non  sua.  i Vides  ergo  quia  qui  sub  Jcsu  inilitat,  i»co- 
cril  vobis  pugna  adversus  carnem  et  sanguinem  , lumis  debet  redire  de  praelio,  nec  usqiiani  debet  ex 
id  est  non  sic  pugnabimus  sicut  pugnaverant  anti-  jac  ulis  maligni  ignitis  vulnus  accipere,  non  in  corda 
qui,  nec  in  terris  nobis  adversus  homines  habenda  poilui,  non  in  cogitatione  maculari,  non  per  iram, 
sunt  praeiia,  sed  adversus  principatus,  el  adversus  non  per  cupiditatem,  non  per  aliam  quamlibet  oc- 
potestates,  adversus  mundi  hujus  rectores  tenebra-  casioneiii  dsenioniaris  (50)  vulneribus  locum  dare, 
rum.  Jam  utique  intelligis  in  quibus  locis  hujusce·  Quod  autem  addidit  (5i),  quia  nullus  mulivit  ia 

modi  sint  libi  movenda  certamina.  Aut  si  tibi  non  lingua  sua,  boc  mihi  videtur  ostendi,  quia  deviclon 

sufficit  intellectus,  nisi  etiam  loca  ipsa  (2S)  manife-  ^ ria  nemo  sc  jactavit  (32),  nemo  suae  virtuti  quia 
Sta  tibi  VQce  signentur,  audi  in  conseqneiitibua  ^ : superavit  ascripsit  (55)  : sed  scientes  quia  Jesus  est 

c Adversum  spiritalia,  inquit  (29),  nequitiae  in  coe-  qui  victoriam  tribuit,  ipsi  in  lingua  sua  uoa  mo- 
lestibus.  » Audisti  qiii  sini  illi,  qui  libi  bello  et  vi  tlunt.  Quod  bene  inielligena  Apostolus  dicebat**: 
de  coelestibus  expellendi  sunt,  ui  tii  possis  loca  illa  c Non  autem  ego,  sed  gratia  Dei , quae  in  nie  csi. » 

regni  coelorum  baereditatis  sorte  suscipere.  Sed  et  Puto  autem  quia  ad  hoc  respicit  et  illud  Domiai 

Dominus  in  Evangelio  nonne  evidenter  haec  indicat  mandatum  quod  ait  ** : c Cum  autem  feceritis  obh 
eum  dicit  **  : c A diebus  Joannis  regnum  coelorum  nia  baac,  dicite  quia  servi  inutiles  suu!us  : quod 

Tim  patitur, et  vim  facientes  diripiunt  illud?  » debuimus  lacere,  fecimus,  » Et  io  boc  cdiui  mwiU 

2.  Quid  ergo  cessas,  o haeretice,  etiam  Domino  modo  rerum  prospere  gestarum  videtor  prohibere 
et  Salvatori  nostro  calumniam  facere,  qui  regnum  jactantiam. 

coelorum,  quod  credentibus  in  se  promiserat,  per  3.  Sed  Marcion,  et  Valeutinus,  el  Basilides,  cae- 

vim  diripi  jubet?  £t  utique  ai  Adhibenda  vis  est,  lerique  cum  ipsis  haeretici,  dum  haec  nolunt  stcni 

eeriuin  est  quod  possidentibus  adbibenda  esi.  Vim  sancto  Spiritu  dignum  est  inteiligere,  declinaveraat 

enim  facere,  hoc  est  expellere  possidentem,  pos-  x Ude,  el  inseruerunt  se  impietatibus  mullis  (54), 
sessi(memque  diripere.  Dicite  ergo,  quid  aliud  ^ alium,  Deum  legis,  ot  mundi  creatorem  ac  judicem 
esi  quod  accusatis  fecisse  Jesum  successorem  proferenies,  velut  per  haec  quae  scripta  sunt , cru- 

Uosei  ? Atque  utinam  digni  essemus  quibus  Do-  deliiatem  quamdam  docentem , qnod  calcare  be· 

minus  Jesus  sapientiae  suae  aulam  panderet  el  intro-  siiunt  cervices  jubentur,  atque  in  ligno  suspendere 
duceret  nas  ititra  thesauros  scientiae  su<e,  et  ea  de  reges  terrae  illius,  quam  violenter  iiiVAdunt.  Aiqne 
AVJ  (|mbu$  nunc  pedetenlim  conamur  laiiqnam  utinam  Dominus  meus  Jesus  Filius  Dei  mihi  isiad 

*·  Ephes.  VI,  12.  Levit,  x^.  « Ephes.  vi  12.  ibid.  ··  |laub.  xi,  12.  ■*  Jos.  x,  %L  " I 

Cor.  XV,  10.  « Liic.  XVII,  10. 

(26)  Codex  Sangerm,  i terrena.  » ^0)  Codex  Sangerin.,  ( daemonicis.» 

(27)  Idem,  i ei  sicut  per  tubam  dicehal.  i (31)  Idem,  i addit. » 

(28)  /p»fl,  deest  in  libris  editis,  sed  exstat  iii  ms.  (52)  Omnes  mss.,  f jacuviti  » Libb.  edfli,  · ja- 

Saiigerni.  clai.  » 

(29)  deest  etiam  in  libris  editis,  verum  (53)  Omnes  oiss. , i ascripsit·  » Libb.  edili· 
exstat  iii  ins.  Sangerin.  Paulo  post  omnes  iiiss.  rceie  c ascribit,  i 

liabent,  c bello  et  vi  de  coelestibus.  » in  Ubh.  eililis  (5J)  Codex  Saiigerm..  c doloribus  multis. » 
desideratur,  c vi.  » ^ . 


m 


IN  LIBKUM  JESU  NAY£  HOMILIA  Xlll.  m 


concedat , et  jubeat  me  pedibus  meis  conculcare 
spiriium  fornica lionls,  ei  calcare  super  cervices 
spiritus  iracundiae  ei  furoris,  calcare  avaritiae  dae- 
monem, calcare  jactantiam,  conterere  pedibus  su* 
perbiae  spiritum  : ei  cum  baec  fecero,  operis  gesti 
suinroam,  non  mibi,  sed  cruci  ejus  appendere,  se* 
quenii  Paulum  dicentem  quia  per  ipsum  i mihi 
mundus  crucinaiis  est,  i et  ea  quae  jam  superius 
memora vlinus  quod  aii  ** : i Non  autem  ego , sed 
gratia  Dei,  quae  in  me  est.  » Quod  si  ita  facere  me- 
mero,  beatus  ero,  et  dicetur  etiam  mihi,  quod  dicit 
antiquis  Jesiis  ··  : i Ymliier  agite,  et  confortamini, 
non  timeatis  , nee  vereamini  a facie  eorum  ^ quia 
Dominus  Deus  tradidit  vobis  omnes  inimicos  vestros 
In  manus. » Haec  si  spiritaliter  inteiligamus,  et  hu- 
juscemodi bella  spiritaliter  procuremus,  et  expella- 
mus omnia  illa  spiritalia  nequitiae  de  coelestibus,  ita 
demum  poterimus  etiam  loca  et  regna  ipsorum  quae 
snnl  ccBlonim  regna  (55)  ab  Jcsu  hsereditatis  sorte 
suscipere,  praestante  Domino  et  Salvatore  nostro 
iesu  Christo,  cui  est  gloria  et  imperium  (56)  in 
saecula  saeculortim.  Arnen. 

HOMILIA  Xlll. 

Di  LachU^  et  Lebna,  et  de  Chebron  ehitatibuif  quae 
ceperunt  (57)  filii  IsraeL 

t.  « Haec  omnia,  quae  figiiraUter  accidebant  illis, 
scripta  sunt  autem  propter  nos  in  quos  fines  saecu- 
lorum (58)  devenerunt  » Cum  legit  is  qui  in  ma- 
nifesto Judaeus  est , et  qui  manifestam  habet  in 
carne  circumcisionem,  nesciens  quid  sil  In  occulto 
esse  Judaeum  in  circumcisione  cordis,  nihil  aliud 
putat  esse  nisi  bella  descripta,  cl  interitus  hostium, 
et  Israeliias  duce  Jesu  vincentes,  et  diripientes 
geiilium  regna.  Qui  vero  in  occulto  Judaeus  est,  id 
esi  Clirislianus,  qui  Jesum  non  tam  filium  Nave 
quam  Filiam  Dei  sequitur,  haec  omnia  mysteria 
iiuelligit  esse  regni  coelorum,  et  dicit  quia  etiam 
nunc  Dominiis  meus  Jesiis  Cbrislus  bellat  adver- 
sum virtutes  contrarias,  et  ejicit  eas  de  civitatibus 
quas  possidebant,  id  est  de  aniinabus  nostris;  el 
interficit  reges  qui  regnabant  in  animabus  nostris, 
ne  ultra  regnet  in  nobis  peccatum  : ui  po8iea<|iiam 
interemerit  regem  peccati  de  civitate  animae  no- 
strae, fiat  anima  nostra  civitas  Dei,  et  regnet  in  ea 
Deus,  el  dicatur  ad  nos  quia  c ecce  regnum  Dei 
intra  vos  est.  > Est  ergo  opus  summae  misericordiae 
boc  quod  haeretici  crudelitatis  accusant,  quod  Do^ 
mimis  Jesus  adumbratum  prius  a filio  Nave  per 

Gal.  VI.  U.  «I  Cor.  xv , 10.  ··  Jos.  x,  25. 

··  llebr.  xii,  15.  “ 11  Cor.  xi,  2. 

(55)  Quw  eunt  ccelorum  regna.  Haec  desunt  in  li- 
bris antea  editis,  sed  leguntur  in  omnibus  niss. 

(56/  Unus  codex  Ebroic.  post  c imperium  » addit, 
t cum  Spiritu  sancto,  i 

(57)  Codex  Sangerm. , i ceperunt. » Libb.  editi, 
c receperunt.  i 

<58)  Idem  ms.,  i saeculi,  i 

(59)  Omnes  rnss.,  < Dei.  > Libb.  editi,  c fidei.  i 

(40)  Uiius  Ebroiceiisis,  < ut  isti  omnes  qtii  ante 
Jesum  et  regem  Gai  et  regem  Lebiia  sub  regibus 
pcbsiiuis.  I 


I. singulae  quasque  civitates,  nunc  in  veritate  per 
siftgnias  quasque  animas  credentium  complet : «t 
qu»  428  possidebantur  a malis  et  pessimis  jregi- 
biis  secundum  principem  aeris  mundi  hujus,  spi* 
ritus  qui  nunc  operatur  in  filios  difiidentiae,  ex- 
pulsis iis  et  peremptis , facere  eas  dignetur  habita- 
culum Dei  (59) , et  sancti  Spiritus  templum  : oi 
membra  quae  servierant  sub  rege  iniquo  iniquitati 
ad  immunditiam,  none  serviant  jusiiiise  ad  sancti- 
ficaiionem.  Sic  ergo  imellige  quod  interfecit  Jesus 
regem  Jeriebo,  ei  regem  Hai,  ei  regem  Lebua,  el 
regem  Lachis,  el  regem  Chebron,  ut  istas  omnes 
animae  quae  ante  sub  regibus  pessimis  (40)  peccati 
legem  colebant,  nunc  sub  Dei  legibus  agant. 

2,  Sed  et  de  ipsis  inierpreiaiionibus  nominum,  sf 
^curiosius  ac  diligentius  perscrutemur,  invenietur 
significatio  (41)  nominum  niinc  ad  mali  regni,  nunc 
eiiam  ad  boni  intelligeniiam  posse  conferri.  Utputa 
Lebiia  candor  interpretatur  (42).  Candor  autem  di* 
verse  inteliigitur.  Est  enim  candor  leprae,  est  el 
candor  lucis.  Possibile  ergo  est  etiam  nominis  ipsius 
iiiierpretatione,  ulriusque  status  differentias  indi- 
cari, lU  candorem  quidem  leprae  habuerit  Lebnt 
80 b regibus  malis  : quo  destructo  atque  everso , 
cum  ad  Israeliticum  regnum  pervenit  Lebua , cao- 
dorein  lucis  acceperit,  quia  candor  in  Scripturis  el 
laudabilis  et  culpabilis  ponitur.  £t  iterum  Laebis 
interpretatur  iter  (45).  Iter  autem  et  Jaodabile  et 
culpabile  in  Scripturis  habetur.  Quod  difficile  non 
• est  probare,  sicut  dicitur  in  Psalmis  : c Et  iter 
impiorum  peribit.  » El  alibi  econirario  **  : * Iter 
reciiiin  facile  pedibus  vestris. » Potest  ergo  inielligi 
etiam  hic,  quod  iter  impiorum  fuerit  primo  civitas 
Lachis  : quo  destructo  atque  subverso,  posiniodum 
Israeliiis  regnantibus  ad  iter  perducta  sil  rectum. 
Similiter  autem  et  Chebron,  quam  inlerpreiari  di- 
cunt conjunctionem  vel  conjugium  (44).  Conjunctio 
vero  animae  nostrae  fuit  primo  cum  malo  viro,  et 
marito  pessimo  diabolo  : quo  destructo  el  exstincto, 
liberata  est  anima  (45)  a lege  prioris  et  pessimi 
viri,  et  conjuncta  est  viro  bono  et  legitimo,  illi,  de 
quo  dicit  apostolus  Paulus  : c Statui  autem  vos 
uni  viro  virginem  castam  exhibere  Christo.  » Sic 
ergo  etiam  nominum  ipsorum  inlelligentia  ad  ge- 
> minum  hunc  uniuscujusque  civitatis  consonat  sta- 
tum. 

5.  Ego  puto  quod  sic  melius  est  inielligi  bella 
Israelitica,  el  quod  sic  melius  praelia ri  Jesus  pulc- 

I Cor.  X,  il.  wLuc.  XVII,  21.  ··  Psal.  i,  6· 

(41)  Codex  Sangerm.,  c significatio. » Libb.  editi, 
c significa  lilia,  i 

(42)  Lebna  candor  interpretatur.  A pb  c album 
esse.  · 

(i3)  Lachie  interpretatur  ilee.  Ab  ^ c iter  fecit,  i 

(44)  Chebrontquam  interpretari  dicunt  ^conjunctior 
nem  vel  conjugium.  Ab  Ί3Π  « conjunctus,  sociatus 
est.  > 

(45)  Anima,  deest  in  libb.  editis  , sed  legitur  in 
ms.  Sangeriuanensi . 


MI  ORIGENtS  89! 

tur,  et  destruere  urbes,  ac  regna  subrerlere.  Sic  A sirum « ei  muros  elationis  eislruxerat  (5^  : baee 
enim  et  illud  dictum  religiosius  et  clementius  (46)  sermo  Dei  subvenit  et  subruit,  ut  merito  secon· 
apparebit,  quod  dicitur  ita  subvertisse  et  vastasse  dum  Apostolum  ^ efficiamur  · Dei  ealtora,  et  Dei 
singulas  quasque  urbes,  ut  nihil  in  cis  relinqueretur  asdificatio,  supra  fundamentum  apostolorum  ei 

quod  spiraret,  neque  qui  salvus  fieret,  neque  qui  prophetarum  positi  ab  ipso  (53)  summo  angahri 

effugeret.  Utinam  enim  Dominus  de  animabus  cre-  429  lapide  Christo  Jesu,  ex  quo  junctura  aedificii 
dentibus  sibi,  et  quas  suo  vindicat  regno,  et  de  mea  crescat  in  templum  Dei  in  spiritu , i et  ita  demmi 

ipsius  anima  ita  ejiciat  et  exstinguat  omnia  priora  effici  mereamur  in  liaereditate  terrae  sanctae  in  parte 

mala,  ut  nullus  in  me  malitiae  sensus  ultra  respiret,  Israclitica,  exstinctis  omnibus  et  peremptis  beeti* 

nullus  irae,  nullus  concupiscentiae  alicujus  malae  in  bus  nostris  ; ita  ut  nou  relinquatur  ex  eis  qui  re· 

ine  salvetur  affectus,  nullus  supersit  qui  effugiat  spiret  in  nobis,  sed  solus  in  nobis  respiret  Spiritai 

sermo  malus  de  ore  meo.  Sic  enim  potero  Jesu  Christi  per  ora,  et  sermones,  et  inielligenltam  spi- 

duce  purgatus  ab  omnibus  prioribus  malis,  effici  in  rilalem,  secundum  doctrinam  Jesu  Christi  Doniini 

civitatibus  filiorum  Israel,  de  quibus  scriptum  nostri,  cui  est  (54)  virtus  et  potestas  in  saecolai»- 

est  ** : c i£dificabunlur  civitates  Judae  (47),  et  ha-  culorum.  Amen« 

bitabunt  in  eis.  i Etenim  nunc  uniuscujusque  no*  ^ fiOMILlA  XIV. 

etrum  (48)  animam  Jesus  destruit  et  aedificat  : et  Deiabinrege  Asot,  et  de  c^Bleris  regibuSfqme&ugn· 
sicut  dicebamus  tunc  cum  Jereniiam  dissereremus  9^^*  advertum  IsraeU 

quia  (49)  acceperat  Ycrba  in  os  suum  quibus  sub-  I·  Das  easdem  Scripturas  ante  adveniam  quidea 

▼erteret  et  aedificaret,  evelleret  et  plantaret ; iu  Domini  nostri  Jesu  Christi  cum  legeret  Israel  iUe 

etiam  nunc  in  bis  qiiae  habemus  in  manibus  Intel-  secundum  carnem  est,  nihil  aliud  io  iis  nisibelU 
ligendum  puto , non  secundum  haereticos,  vel  se-  effusionem  sanguinis  inielligebat,  ex  quo  eiiaa 

eundum  Judaeos ; sed  sicut  ibi  ad  ieremiam  dictum  ad  nimiam  ferocitatem  acuebantur  animi  eorum,  et 

est  : c £cce  constitui  ic  hodie  super  gentes  et  semper  bellis  ac  seditionibus  pascebantur.  Postea 

regna,  eradicare,  et  subvertere,  et  perditum  dare,  ^aro  quam  praesentia  Domini  mei  Jesu  Christi  bo- 
et post  haec  aedificare,  et  plantare ; i ita  et  de  iis  manis  cordibus  placidum  scientiae  lumen  infiidit, 

qu.T  per  Jesum  scribuntur  gesu  credendgin  est : quippe  cum  secundum  Apostolum  **  ipse  sit  c pai 

imo  potius  de  iis  quae  per  nostrum  Dominum  Je-  nostra,  i pacem  nos  docet  ex  ipsa  lectione  beJlo- 

sum  etiam  nunc  geruntur  in  nobis.  Primum  namque  Pax  enim  redditur  animae,  si  ab  ea  hostes  sui 

opus  Verln  Dei  est , eradicare  praecedentia  mala  , peccata  ac  vitia  propellantur.  Et  ideo  secondoa 

•pinas  ac  tribulos  viliorum.  Dum  enim  istae  malae  traditionem  Domini  nostri  Jesu  Cbrislit  cum  am 

radices  occupatam  delinent  terram  , non  potest  se-  legimus  ista,  armamur  quidem  etiam  noe,  eleoiicit> 

mina  bona  et  sancta  suscipere.  miir  ad  praelium,  sed  adversus  illos  liosies  qiii  de 

4.  Necessarium  ergo  et  primum  boc  opus  Verbi  nostro  corde  procedunt,  cogitationes  scilicet  nislas 

Dei  est,  plantam  (50) eradicare  peccati,  et  oinuem  furta,  falsa  testimonia,  blaspheroias,  caeleroeqoe ns 

plantam  quam  non  plantavit  Pater  coelestis,  evel-  similes  adversarios  animae  nostrae : de  qoa  ooaa- 

lere,  igniqiie  consumere.  Secundi  jam  operis  est  mur,  secundum  quod  haec  scriptura  referi,  si  fieri 

plantare.  Quid  est  quod  plantat  Deus  ? Moyses  di-  potest,  non  relinquere  ullum  qui  salvus  fiat,  neque 

cii,  quia  paradisum  plantavit  Deus.  Sed  et  nunc  qui  respiret.  Si  enim  hos  hostes  obtinuerimus,  cow- 

plantai  Deus  (51) ; el  quotidie  plantat  in  animabus  peienter  obtinebimus  etiam  aereas  potestates,  et 

credentium.  In  anima  enim  de  qua  excidit  iram,  regno  suo  eas,  quod  intra  nos  supra  vitiorum  sedet 

mansuetudinem  plantat;  et  de  qua  excidit  super-  collocaverant,  depellemus.  Iri  prioribus  lectionibie 

biam,  plantat  humilitaiein ; et  de  qua  eradicat  Jasci-  rex  Jeru salem  congregaverat  secum  alios  qnatuar 

viam,  pudicitiam  plantat ; et  de  qua  exstirpat  igno-  reges  adversum  Jesum  et  adversum  filios  Israd, 

ranllam , inserit  scientiam·  Nou  tibi  videtur  talis  D nunc  autem  jam  non  unus  quaiuor  congregat,  aoi 

esse  debere  plantatio  quam  plantat  Deus,  magis  quinque,  sed  vide  unus  quantam  mulliiudiiiemcon- 

qitam  sensibilium  lerrenoriimque  lignorum?  Est  gregat : c Ut  autem  audivit,  inquU**,  Jabin  rex  isor, 

item  in  primis  opus  Verbi  Dei  , destruere  aedi-  misit  ad  Jobab  regem  Amoribaeoruiii,  et  ad  regem 

ficia  diabolica,  qux  in  anima  construxit  humana.  Symeon,  et  ad  regem  Zif  (55),  et  ad  reges  qui  eraat 

Ille  etenim  turres  superbiae  in  unoquoque  no-  circa  Sidonem  magnam,  el  per  montana,  et  i· 

··  Amos  IX,  14.  ·*  Jcrem.  i,  10.  I Cor.  iii,  9,  el  Eplies.  ii,  20.  Epbes.  ii,  14.  ··  ios.  xi,  l-l·. 

U6)  Codex  Sangerm.  c rectius  et  dementius.  i (52)  Codex  Sangerm. , c exstruxerat.  i Libb. 

(47)  Idem,  i Juiiac:c.  i editi.  i exstruxit.  · 

(48)  Idem,  i vestrum. » (.S5)  Idem,  c positi  ab  ipso,  s Libb.  editi,  f posito 

(49)  Idem  cum  iino  Ebroicensi  : i dissereremus  , ipso*  i 

quia.  I Libb.  editi,  c disserebamus,  qui. » ^ (54)  Idem,  < ciii  est.  i Libb.  editi,  f cujos  est. » 

. (50)  Idem,  c plantas,  i Ibidem  post  c potestas  i codex  unus  Ebroicensis  ad- 

(51)  Sed  et  nunc  plantat  Deu$,  Haec  desunt  in  Ii-  dit  : * cum  Spiritu  sancto,  i 
bris  editis,  sed  leguntur  in  Sangerm.  ms.  et  uno  (55)  Zi^.  Alter  Ebroicensis  : < Aaix,  i alter  c Ase- 
ISbroicensi*.  Igb.et·  i 


»99  IN  LIBRUM  JESU  NAVE  ROMILIA  llT.  S9I 

Araba  (56),  qaaB  esi  conlra  Ceneroib^et  ad  campos,  A caeteros,  ei  ad  conjurationem  sceleris  inrilaHS.Xabin 
elinFaneandor,etadChanaDaeos,qui  eraniin  mari-  nominatur,  qui  eral  rex  Asor.  Ipse  enim  esi  qui 
timisaborienle,  et  ad  Amorrbaeosqui  erani  in  mariti-  dicitur  etiam  caeteros  conTOcasse.  Jabin  autem  ia- 

mis(57),  etadCeihaeos,ei  ad  Pberezaeos,etad  Jcbu-  terpretatur scimus, sive  prudentia  (59).  (^isergoesl 

s£0s,  qui  erant  in  montanis,  et  £Taeos,quf  erant  sub  iste  sensus,  sive  prudentia,  nUi  ille  quem  dicit 

deserto  Masecma,  et  exierunt  ipsi  et  reges  eorum  cum  Isaias  propheta  sensum  magnum?  Ait  enim^’ : cEt 

Ipsis,  sicut  est  arena  maris  in  multitudine,  et  equi,  inducam  super  430  eensom  magnum  principem 

et  quadrigae  multae  nimis.  Et  convenerunt  omnes  Assyriorum  qui  dixit : Mea  virtute  faciam,  et  sa- 

reges  isti,  et  coierunt  in  unum  ad  aquam  Maron  pieutia  sensus  mei  auferam  Gnes  gentium,  et  virtu- 

pugnare  contra  Israel.  Dixit  autem  Dominus  ad  Je-  *iem  eorum  depraedabor.  » Iste  ergo  est  qui  ibi  qui- 
suiD  : Non  verearis  a facie  illorum,  quia  crastina  dem  dicitur  sensos  magnus  rex  Assyriorum,  hic  au- 

die  ad  hanc  horam  ego  tradam  eos  sauciatos  ante  tem  iabin,  sensus  vel  prudentia.  Etenim  serpens 

faciem  Drael.  Equos  eorum  subnervabis,  et  currus  fuisse  in  paradiso  scribitur  prodeiitior  omnium  be* 

eorum  igni  exures.  Et  venit  Jesus,  et  omnis  populus  siiarum  quae  erant  super  terram.  Sed  et  viliicon 

bellatorum  cum  eo  super  ipsos  ad  aquam  Maron,  et  iniquitatis  prudenter  fecisse  dicitur  illa  quae  fecit, 

subito  irruit  super  eos  iii  monte,  et  tradidit  eos  ^ Hic  igitur  Jabin,  rex  est  Asor.  Interpretatur  autem 


Dominus  in  manus  Israel,  et  caedentes  eos  persecuti 
sunt  usque  ad  Sidonem  magnam,  et  usque  in  Ma- 
sefoih  ad  aquam,  et  usque  ad  campos  Masfre  con- 
tra Orientem,  et  trucidaverunt  eos  usqueqiio  non  su· 
peresset  ex  eis  qui  evaderet.  Et  fecit  eis  Jesiis 
sicut  praecepit  ei  Dominus,  et  equos  eorum  subner- 
vavit, et  currus  eorum  exussit  igni.  Et  conversus 
est  Jesus  in  ipso  tempore,  et  occupavit  Asor,  et 
regem  ejus  interfecit  gladio.  » Vides  quanta  adver- 
sum Jesuiu  et  Israeliticum  exercitum,  contrariarum 
virtutum  et  pessimorum  daemonum  examina  conci- 
tentur? Isti  omnes  daemones  ante  adventum  Domini 
et  Salvatoris  nostri,  quieti  et  securi  humanas  ani- 
mas possidenies,  in  earum  mentibus  corporibusque 
regnabant.  Sed  ut  in  terris  apparuit  gratia  et  mi- 
sericordia Salvatoris  nostri  Dei,  edocens  nos  ut  pie 
et  sancte  in  hoc  mundo , et  segregati  ab  omni  con- 
tagione peccati  vivamus,  ut  libertatem  suam  atque 
imaginem  Dei,  In  qua  ex  initio  creata  est,  anima 
unaquaeque  recipiat,  ista  de  causa  ab  illis  iniquis 
veteribus  possessoribus  earum  pugnae  exoriuntur  et 
praelia.  El  si  opprimantur  primi  , inulto  pliires  ex- 
surgunt postmodum  atque  in  unum  coeunt,  et  con- 
spirant in  malum,  qui  semper  dissident  a bono.  Et 
si  secundo  victi  fuerint,  iterum  tertio  aliae  virtutes 
nequiores  exsurgunt.  Et  fortassis  quanto  magis 
augetur  populus  Dei,  el  multo  plus  crescit  et  mui· 
lip.icalur,  tanto  illi  plures  ad  oppugnandum  conspi- 
rant. 

2.  Sed  lentemus  (58),  prout  Deus  dederit,  discu- 
tere singulos  quosque  adversi  exercitus  reges,  et  pro 
signifleantiis  nominum  uniuscujusque  etiam  opus 
quod  gerit  in  malitia  contemplari.  Primus  omnium, 
qui  el  auctor  belli  hujus  nominatus  est,  congregans 

hai.  X,  i2,  13.  ·*  Matlh.  xii.  Prov.  v,  A. 

(56)  Codex  Sangerm.  i Arabia.  » 

(57)  Idem,  c maritimi.  i 

(58)  Idem , c tentemus.  > Libb  editi,  c tempus 
est.  » 

(59)  Jabin  autem  interpretatur  semus  sive  pruden- 
tia. A ra  « inteiligere.  * 

(i&Qy  Interpretatur  autem  Asor  aula.  Ab  qtiod 
est  c atrium,  aula,  i 

(61)  Jobab  quidem  interpretatur  inmiciticBf  Maron 


Asor  aula  (60).  Est  ergo  omnis  terra  aula  hujus 
regis,  qui  totius  terrae  velui  aulae  unius  oblinet  prin- 
cipatum, qui  est  diabolus.  Vis  amem  videre  quoniam 
aula  ipsius  est  terra?  In  Evangeliis**  scriptum  est, 
quia  fortis  in  aula  sua  securus  dormii,  usquequo 
ventat  fortior  qui  et  ipsum  alliget,  et  quae  possidet 
auferat.  Est  ergo  rex  auUe,  princeps  mundi  bujus  : 
iste  miuit  ad  Jobab  : ipse  est  enim  qui  mittit  id 
omnes  gentes,  et  invitat  ad  praelium.  Mittit  et  ad 
regem  Maron.  Jobab  quidem  interpretatur  inimici· 
Maron  autem  amaritudines  (61).  Mittit  ^rgo  dia» 
bolus  ad  aliam  virtutem  inimicam  ex  angelis  sino 
dubio  refugis,  quae  virtus  amaritudinum  rex  est : quo 
auctore  scilicet  et  operam  dante,  omnes  quae  in  lioe 
mundo  amaritudines  el  asperitates  miseris  morla- 
^libns  infliguntur  (69),  eveniunt.  Sunt  autem  ista 
diversa  genera  peccati.  Neque  enim  aliquid  amarius 
potest  esse  peccato,  etiamsi  quaedam  dulcia  videan- 
tur in  primis,  sicut  Salomon  scribit  ” : i Sed  in 
novissimis,  inquit,  amarius  felle  invenies  quod  dulce 
in  initiis  videbatur,  el  acutius  acie  gladii.  > Justitiae 
vero  natura  contraria  est,  in  Initiis  videtur  ama- 
rior, in  novissimis  vero  meile,  dulcior  invenitur, 
cum  virtutis  (65)  frqctus  atluleriL  Misit  igitur  dia- 
bolus ad  Jobab  inimicum  amaritudinis  regem.  Mittit 
autem  etiam  ad  regem  Symeon,  qui  interpretatur 
exauditio  (64).  Sed  duplex  videtur  esse  exauditio· 
Aliquando  quidem  cum  exaudit  (65)  hominem  Deus 
y secundum  quod  el  Symeon  unus  ex  patriarchis  no- 
men accepit,  quoniam  quidem  exaudieral  Deus 
precem  matris  ejus.  Dicitur  etiam  exauditio,  qua 
quis  exaudit  praeceptum  diaboli.  Solet  enim  dicaro 
diabolus  : c Si  procidens  adoraveris  me,  libi  dabo 
baec  omnia.  » Sed  tu  si  Jesum  sequeris , dicis  ei : 

’·  Matlh.  IV,  9. 

autem  amaritudines.  Jobab  ab  yn  i inimicus  full;s 
Maron  autem  a miQ  < amarum,  esse.  i 

(62)  Mss.,  c iiilliguiilur.  » Libb.  editi , c inOgun- 
tur.  I 

(63)  Mss.,  f virtutis.  · Libb.  editi,  i yirliis.i 

(64)  Symeothqui  interpretatur  exauditio.  A yCB? 

i audire,  exaudire,  i . 

(05)  Mss.,  € exaudit,  s Libb.  editi  f exaudivit·  > 


895 


ORIGENIS 


83C 


Dominum  Denm  adorabo,  cl  Ipsi  aoli  serviam.  Au> 
diiinl  auiem  illum,  qui  sunl  ex  pane  ejus,  siciil  et 
nunc  fecit  iste  Syiiieon , illum  audiens  venit  ad 
pugnam  contra  Jesum.  Mittit  autem  et  ad  regem 
ΖίΓ.  Zif  autem  interpretatur  quomodo  fiuii ! (66)  velul 
admiraiitis  sermone  : quia  et  revera  mirandum  est, 
quomodo  fluunt  omnia  qum  sunt  hujus  mundi  carna* 
lia,  et  quomodo  Ouxa  sunt  et  caduca,  qux  apud  Infi- 
deles homines  permanentia  deputantur  et  perpetua. 
Qui  autem  rerum  considerat  rationem,  et  vitm  hu* 
jus  quae  putantur  bona,  contuetur,  quomodo  semper 
inntentiir  et  transeant,  iste  dicit, Quomodo  fluit! 
Yocat  autem  contra  Olios  Israel  diabolos  etiam  eos 
qni  circa  Sidonem  magnam  sunt.  Kgo  quidem  cum 
in  locis  Sidonis  aliquoties  demoratus  sim,  nunquam 
comperi  duas  esse  Sidonas,  unam  magnam,  et  aliam 
parvam,  quantum  ad  terrenum  pertinet  locum.  Sed 
si  ad  Inlerpretationem  nominis  redeam,  quod  sigiii- 
fleat  venatricem,  vei  venatores  (67),  video  quod 
adversariarum  viriutuin,  iii  quibus  mullae  sum  dif- 
ferentiae, quidam  siiiit  venatores  in  parvis,  et  qui- 
dam venatores  in  magnis;  id  est,  quod  alii  por 
parva  peccata  animas,  alii  per  magna  decipiunt. 
Verbi  gratia,  cum  in  voluplaiibiis  saeculi  et  carnis 
deliciis  anima  decipitur,  in  parvo  capta  dicenda  est. 
Cum  vero  aut  Providentiam  negat,  aut  daemones 
quasi  Denm  colit,  haec  in  magno  putanda  est  esse 
decepta.  Et  ideo  nunc  miiiilad  Sidonem  magnam  (68) 
qui  quasi  ad  venationem  magnam  conveniant  contra 
flilos  Israel.  Mittit  et  ad  montana.  Montana  intelli- 
genda  sunt  omnis  sensas  qui  extollit  se  et  erigit 
adversus  scientiam  Dei.  Mittit  et  in  Araba.  Inter- 
pretatur autem  Araba  insidiai  (69).  Invitat  ergo  vir- 
tutes insidiatrices,  quae  humanas  animas  non  vi,  nec 
apertis  impugnationibus  (70),  sed  improvisis  insidiis 
caliidisque  decipiant : forte  quales  sunl  et  illi , de 
quibus  Propheta  dicit  : i Insidiatur  in  occulto 
sicut  leo  in  cubili  suo,  insidiatur  ut  rapiat  paupe- 
rem. » Sed  si  quis  talis  est  qualis  Paulus,  confidenter 
dicit  : c Non  enim  ignoramus  astutiae  ejus.  » 
Mittit  et  in  Cenerolb,  Interpretatur  autem  Generoih 
quasi  iucernte  (1\),  Non  lucernae,  sed  quasi  lucernae. 
Aliud  est  enim  lucerna,  aliud  quasi  lucerna.  Joan- 
nes  c lucerna  erat  ardens  i quia  erat  angelus 
lucis.  Quasi  lucerna  autem  est  ille  qui  transfigu- 
rat se  in  angeinin  lucis.  Et  si  vis  adhuc  cvideii-' 
tius  noscere  differentias  lucernarum,  ct  quasi  In- 
cernaruni,  quae  iti  Generoih  sunt,  audi  Salvatorem 

Psaim.ix.  ” II  Cor.  ii,  11.  ” Joan.  v,  55.  ’ 
XXV,  41. 

(66)  Zif  autem  interpretatur,  quomodo  finit  l A 
STt  vel  f fluere.  i 

(67)  Quod  significat  venatricem,  vel  venatores,  A 
TO  « venari.  » 

(68)  Magnam,  Deest  in  libi»,  editis,  sed  legitur  in 
Gemcticeiisi. 

(69j  Interpretatur  autem  Araba  insidite.  Ab  :ΐΊΜ 
c insidialus  est.  i 

(70)  Codex  Sangerrn.,  i impugnaloribus.  » Libb. 
editi,  c expugnatoribus. » 

(71)  Interpretatur  nutem  Ceneroth  quati  tucernee. 
Ex  I quati  i cl  Ίβ  i lucerna.  i 


i dicentem  ad  discipulos  suos  : c Sint  lumbi  vestri 
praecincti,  et  lucernae  vestrae  ardentes,  i Sunt  erga 
eorum  qui  in  Ecclesia  fidem  catholicam  docent, 
et  plebem  Dei  verbo  veritatis  illuminant , lacerue 
ardentes.  Ii  vero  qui  haeretica  dogmau  ex  431 
Scripturae  sanctae  testimoniis  falsis  assertioni- 
bus docent,  pro  eo  quod  Scripturas  legunt,  vi- 
dentor accendere  lucernas  : sed  quia  falsis  asser- 
tionibus utuntur,  non  sunt  lucernae,  sed  quasi  lacer· 
‘ nae.  Misit  etiam  ad  campos;  necesse  enim  erat,  ct 
fn  societatem  suam  vocaret  etiam  eos  qui  ίηΌχη»ρ:χ 
sunt,  et  humilia  sapiunt  ac  terrena.  Ilisii  ei  ia 
Faiieandor,  qui  inlerprelalur  conversio  (7i).  Ei 
conversio  duplex  inlelligitur.  Est  enim  conversio^ 
qua  quis  ad  Deum  convertitur,  vel  a Deo  est  coa- 
* versus  ad  bona.  Est  autem  et  alia  (75)  conversio, 
qua  rex  Jabin,  id  est  diabolus,  ad  se  animas  eoo· 
vertit,  sicut  et  de  Symeone  supra  exposaiiuas  : 
qualis  pulanda  est  et  illa  conversio,  quae  Galatis 
acciderat,  de  qua  dicit  Apostolus  : c Currebatis 
bene,  quis  vos  impedivit,  » hoc  esi  convertit  a 
cursu  bono  et  itinere  recto?  Mittit  et  ad  eos,qti( 
erant  in  maritimis  locis,  ad  vicinos  fliicinam  Chs- 
nanaeos,  qui  iiilerpretanlur  velut  commoli  (74),  id 
est  qui  semper  niolionibus  cl  fluctibus  pertuoveai 
cuncta,  el  ad  maritimos  Amorrhsos.  Aniorrbzi 
interpretantur  amarescentes  (75) , qui  sunl  similrs 
illis,  de  quibus  superius  disseruimus.  Talis  igitur 
est  catalogus  totius  militiae  invisibiliuin  bosiimi 
qui  congregantur  per  regem  Jabin,  ut  espngDeat 
nos  qui  sequimur  ducem  Jesum  el  Salvatoree 
nostrum.  Sed  quid  dicit  Dominus?  c Ne  verearis 
inquit  a facie  eorum,  quia  crastina  die  bac  bon 
tradam  eos  in  manus  luas.  i Video  quod  hodie  noo 
possumus  illos  omnes  opprimere,  nec  cunctos  ia- 
terficerc,  sed  crastino  perimentur,  iJ  est  p<»t 
consummationem  hujus  saeculi.  Tunc  etenim  onnis 
virtus  contraria  destruetur,  el  tunc  penitus  vince- 
tur, cum  videris  iis  qui  a sinistris  sunl  dici  ^ : 
cite  in  ignem  aeternum,  quem  praeparavit  Deis 
diabolo  et  angelis  ejus,  i Tunc  enim  et  nos  si  viee· 
rinius,  et  oblinere  poterimus,  sequentes  iesam  du- 
cem, percipiemus  regnum  quod  praeparavit  Deos 
Pater  sanctis  suis,  et  iis  qui  mandata  ejus  et  jusli- 
^ lias  impleverunt,  per  ipsum  Dominum  nostras 
Jesum  Gbristiim,  cui  est  gloria  et  imperium  io  se- 
cula saeculorum.  Arnen. 

Lnc.  xu,  55.  « Gal.  v,  7.  »·  Jos.  xi.  6.  "Maiili. 

(7^)  Faneandor,  qui  interpretatur  concarno.  Me- 
lius iiiterprelarelnr  c conversio  generationis  > a ncS 
c convertit  i ei  ITT  « generaiio.  > 

(75)  Mss.  c alia,  i Libb.  editi : c illa.  » 

(74)  ChanancBOS,  qui  interpretantur  vdu  com- 

moii.  Exdc  sicut  letyD  emoveri,  commoveri.»  Gs- 
terum  procvelul  commoli  iqnod  legitur  in  inss.,  libri 
euiti  habent  c velut  coiiiiiiolio.  » Ibidem  libb.  editi: 
c qui  semper  in  inotionibos  el  fluctibus  pennament, 
el  ad  maritimos, » sed  mss.  ut  in  nostro  lexiu. 

(75)  Amorrhtei  interpretantur  amarsisenies,  Ams 
c antarum  esse.  » 


897 


IN  LIBRUM  JESU  NAYE  H0M1LIA  XV.  m 


HOMILIA  XV. 

/n  ea  quee  consequuntur  post  Jabin,  c Ei  fecit  Jesus^ 
inquit,  sicut  praeceperat  ei  Dominus»  i 

1.  Nisi  bella  isia  carnalia  Oguram  bellorum  epiri- 
laliiim  gererent»  nuoquam»  opinor»  Judaicarum 
historiarum  libri  discipulia  Christi»  qui  venit  pacem 
docere»  legendi  in  ecclesiis  fuissent  ab  apostolis 
traditi.  Qno  enim  eis  bellorum  proficeret  ista  de- 
scriptio» quibus  dicitur  ab  Jesu  : c Pacem  meam 
do  vobis » pacem  meam  relinquo  vobis  ? » Et  qui- 
bus per  Aposioluiii  jubetur  et  dicitur  ; i Non 
vosinetipsos  vindicantes  » » et  : t Magis  Injuriam 
accipite»  » et : c Magis  fraudem  patimini  ? » Unde 
denique  sciens  Apostolus  nulla  nobis  jam  ultra 
bella  esse  carnaliter  peragenda»  sed  animae  certa- 
mina contra  spiritales  adversarios  desudanda » 
veiut  magister  militiae  praeceptum  dat  militibus 
Christi  dicens  : « Induite  vos  arma  Dei » ut  pos- 
sitis stare  adversus  astuiias  (76)  diaboli.  » Et  ut 
horum  spiritalium  bellorum  ex  veterum  gestis 
babere  possimus  exempla » istas  nebis  rerum  gesta- 
rum narrationes  in  ecclesia  voluit  recitari»  ut  nos» 
si  spiritales  sumus,  audientes  quia  ici  spiritalis  est, 
in  iis  quae  audimus  (77)  spiritalibus  spiritalia 
comparemus»  et  contemplemur  ex  iis  gentibus  quae 
carnalem  Israel  visibiliter  oppugnarunl»  quantae 
sint  gentes  contrariarum  virtutum  ex  spiritalibus, 
quae  dicuntur  spiritales  nequitiae  In  coelestibus»  quae 
adversus  Ecclesiam  Domini»  quae  est  verus  Israel» 
suscitent  bella.  Moabilae  veniunt  et  Aminoiiitae,  et  i 
omnes  illi  reges»  et  gentes  invisibiles » quas  supe- 
rius memoravimus»  adversum  nos  veniunt  pugna- 
turae (78),  ad  boc  ut  peccare  nos  faciant.  Quia  sicut 
corpus  accepto  ferri  vulnere  moritur»  ita  et  anima 
accepto  peccati  vulnere  moritur.  Et  puto  quod 
eadem  frequentius  dicere  nobis  quidem  pigrum  esse 
debeat,  vobis  tamen  necessarium  sil.  Utiiiam  enim 
vel  frequentiae  dicta  haec  animis  vestris  crebro 
inculcata  teneatis,  ut  non  haec  legentes»  vel  Judai- 
cum in  eis  sensum  teneatis,  vel  haereticum.  Sed 
posteaquam  generaliter  commonuimus,  non  erit 
superfluum  etiam  speciatim  de  iis  quae  lecta  sunt» 
pauca  disserere.  Repetentes  igitur  ea  quae  in  supe- 
rioribus omissa  fuerant»  disseramus. 

2.  c Et  fecit » inquit  eis  Jesus » sicut  praecepe- 
rat ei  Dominus.  Equos  eorum  subnervavit»  ei  cur- 
rus eorum  exussit  igni.  Et  conversus  Jcsns  in  illo 
tempore  occupavit  Asor  et  regem  ejus  occidit  gla- 
dio, et  interfecit  omnem  qui  spirabat  in  ea  in  orc 
gladii,  et  exterminati  sunt  omnes,  iia  ut  non  relin- 
quereiur  Io  ea  qui  respiraret·»  Mandatum  dicitur  a 
Deo  datum  ad  Jesuro»  ut  posteaquam  eipugnassei 
hostes  superius  memoratos»  nulli  parceret»  sed 
equos  eorum  subnervaret.  Unde  veiut  mandatum 

« Joan.  XIV.  27.  'f*  I Cor.  vi»  7.  ··  Ephes.  ^ 
XXI,  3.  Zacli.  ix,  10. 

(’6)  Duo  mss.  Ebroicenses»  « insidias.  » 

(77)  Codex  Sangerm.  f audimus. » Libb.  editi  : 
« audivimus. » 


Dei  implens  Jesus»  fecit  sicut  praecepit  ei  Dominus. 
In  quo  primo  omnium  dicimus  ad  eos»  qui  volunt 
secundum  litteram  tantum  baec  432  inielligi,  quia 
si  quidem  supertuissent  aliqui  ex  hostibus,  conse- 
quens videbatur  equos  subnervari»  ne  uli  eis  quis 
posset  ad  fugam.  Nunc  vero  cum  dicatur  nullus 
relictus  esse  qui  spiraret  in  bosiibus,  cur  etiam 
equi  subnervari  jubentur»  qui  utique  uaui  ac  mi- 
nisterio poterant  esse  victoribus?  Vis  autem  scire 
quia  soleant  Israelitae  hujus  rei  et  utilitatis  babere 
curam»  et  devictis  hostibus  ad  suos  usus  reservare 
jumenia?  In  Numeris  legimus  scriptum  quia 
cum  ex  praecepto  Dei  processissent  pugnare  adver- 
sum Madianitas»  devictis  hostibus  aliquot  luiilia 
asinorum  de  praeda  hostium  reservarunt  suis  usi- 
* bus  profuturos»  nec  omnino  refertur  ibi  quia  inter- 
fecerint asinos  hostibus  superatis. 

5.  Nos  ergo  Scripturam  sanctam  sibimelipsi 
conferentes,  et  spiritalibus  spiritalia  comparantes» 
requiramus  quid  est  quod  de  asinis  quidem  non  est 
scriptum  quia  subiiervati  sunt , nec  Madianiiarum 
spolia  vel  animalia  interempta  dicantur»  sed  pro- 
fuisse Israelilicis  usibus  : de  istis  autem  qui  non 
habebant  asinos»  sed  equos  » praecepit  ipse  Domi- 
nus» et  dixit, Equos  eorum  subnervabitis  : quod  et 
Jesus  sicut  a Domino  mandatur»  explevit.  Pulamus 
baec  accidisse  fortuitu»  ut  equi  hostiles  interimts 
renlur»  et  asini  servarentur»  ct  iii  praeceptis  Dei 
fortuita  aliqua  arbitramur  incidere?  An  dignius 
videtur  iil  putemus  magis  in  iis  Scripturam  mysti- 
cum aliquid  indicare?  Denique  et  filii  Israel  nun- 
quam equis  usi  esse  referuntur,  et  lex  nibll  de 
equis,  sed  de  asinis  mandat,  utpote  de  animalibus 
quae  ad  biimanos  labores  juvandos,  et  ad  onera 
eorum  portanda  videntur  exsistere,  equi  vero  magis 
ad  hominum  perditionem  : hoc  enim  est,  quod  per 
eos  in  praeliis  geritur.  Lascivi  motus  animal»  et 
superbae  cervicis  accipitur.  Sunt  ergo  asini  fre- 
quenter a Scriptura  in  typo  gentium  posHi  : sicut 
et  Salvator  ostenditur  supra  asinum  sedens»  nun- 
quam auiein  equo  sedens  referiur.  Sed  et  cum  disci- 
pulos mittit  ad  solvendam  asinam»  et  pullum  asi* 
lue»  dit.it  eis  : c Si  quis  vos  interrogaverit»  dicite 
quia  Dominus  eis  opus  habet. » Et  sedens  super 
1 eum  ingreditur  Jerusalem»  ei  nunquam  equo  sedens 
ingressus  esse  dicitur.  Sed  et  propheta  de  ipso  iia 
praenuntiaverat  quod  sedens  asino  veniret  ad  Je- 
rusaiem»  dicens  : c Ecce  rex  tuus  mansuetus 
sedens  super  subjugalem  et  polium  asinae  novellum· 
Et  exterminabit  currus  Epbrem,  et  equum  ex  Jeru- 
saletn.  » Vides  ergo  quia  (79),  secundum  prophetae 
sententiam»  qui  super  asinum  sedet,  exterminabit 
currus  Epbrem,  et  equum  de  Jerusalem.  Et  ideo 
videntur  mihi  asini  quidem,  ut  diximus,  figuram 
, 11.  ®‘Jos.  XI,  9-11.  ·*  Num.  xxxi.  ·*  Malili. 

(78)  Idem»  c pugualune.  » Libb.  ediii,  € pugna- 
turi. » 

(79)  Mss.  c quia. » Libb.  editi»  c quomodo.  » 


89»  ORIGEMS  W 

lervare  eorum  qui  ex  gentibus  credunt,  super  quos  A quis  equini  generis  de  spoliis  hostium  capta  sob- 

(80)  sedisse  scribitur  Dominus ; equi  vero  qui  exter-  nervet.  Quorum  autem  equi  subnervantur?  Est  eiiau 

minantur,  et  currus,  figuram  tenere  illorum , qui  in  hoc  operae  pretium  quaerere.  Equos,  inquit**,  Jabi· 

coelestibus  positi,  per  lasciviam  et  superbiam  deci-  433 ***hnervandos.Jabin  autem  prtidentia  interpre- 

deruiit,  quando  vel  ad  filias  hominum  concupiscen-  tatur  vel  icnsiu.  Quae  est  ista  prudentia,  vd  qdi 

das,  semeiipsos  inceniores  (8!)  praebuerunt,  vel  sensus,  cujus  subnervandus  est  currus ? lllios si- 

secuii  sunt  illum,  qui  dixit  ··  : c Ponam  super  mirum,  de  qua  dicit  Apostolus  ·*,  quia  i pmdeniu 

nubes  sedem  meam,  et  ero  similis  Altissiino.  i carnis  inimica  est  Deo : » et  ille  sensos , de  qio 

Inde  fortassis  est  quod  et  Propheta  dicit  **  : c Fal-  dicit  **,  c inflati  sensu  carnis  suae,  i Jabio  rero 

sus  equus  ad  salutem,  i Et  iterum  dicit  de  iis  qui  rex  Asor.  Asor  autem  aula  iiiterpretaior.  HaKefl 

in  daemonibus  confidebant  : c Hi  in  curribus , et  Asor  quae  omnium  horum  regnorum  oblinere  dici· 

ii  in  equis,  nos  autem  in  nomine  Dei  nostri  invo-  tur  principatum  ; qui  intelligitur  princeps  fanjl· 

qabimus  (82).  i Neque  enim  currus  et  equos  Deo  mundi  regnans  in  aula  , id  est , super  terram,  rei 

contulisset  quantum  ad  invocandum  spectat  : sed  quod  majus  est , in  vitiis  carnis.  Sed  et  omoiaa 

utique  hoc  ostendit,  quia  sicut  nos  invocamus  illorum  regum,  quorum  vim  secundam  nomitir. 

Deum  verum,  ita  illi  invocant  currus  et  equos,  id  ^ suorum  interpretationem  jam  ante  exposnimos,  cqii 
est  daemones,  quos  invocabant  gentes  illae,  quae  ab  Jesu  dicuntur  interfici.  Quorum  nos  si  recte snb 

adversus  fsrael  bellum  gerebant.  Sed  et  iEgypiio-  Jesu  duce  militamus , debemus  iti  nobisroeiip» 

rum  equos  commemorat  Scriptura  , et  istos  ipsos  abscindere  vitia,  et  accepto  spiriuli  gladio tobier- 

quos  nunc  interimi  jubet.  Unde  hoc  inteliigi  da-  vare  omnem  istum  equitatum  pessimum  vitiom. 

tur  (83),  quod  in  typo  quidem  asinorum  gentes  quae  Sed  et  currus  debemus  incendere,  id  e8t,omr>efli 

ad  credulitatem  veniunt,  merito  reservantur  : in  nobis  arrogantiae  et  elationis  spiritum  resecare,  n 

typo  vero  equorum,  et  curruum  , daemones  qui  ultra  noii  in  equis  neque  Iu  armis  , sed  in  ηοηίκ 

humanae  saluti  adversarii  sunt,  et  inimici,  merito  Domini  Dei  nostri  invocemus.  Quomodo  antem  » 

perimantur.  Sed  et  si  passiones  corporis , id  est , nobismelipsis  complebimus  et  iioc  quod  dieit,  at 

libidinem,  lasciviam,  vel  superbiam,  ac  levitatem,  non  remittatur  ullus  qui  respiret?  ¥ide:;dom est 

quibus  infelix  anima  velut  equitans  vectatur,  et  quis  sit  qui  nec  respirare  quidem  per  prscepioa 

fertur  ad  praecipitia,  equos  nunc  dici  et  currus  Domini  jubetur.  Verbi  causa  , si  ira  ascenderit  ii 

inteiiigamus,  et  ipsos  esse  qui  ex  praecepto  Dei  cor  meum  , potest  fieri  ut  opera  quidem  iracoDiia 

subnervari  jubentur,  non  erit  rationi  nostrae  con- non  impleam,  vel  metu  deterritus,  vel  etiam  foieri 
Iraria  intelligentia.  Subnervatur  equus  quippe  judicii  timore  cohibitus  : sed  non,  inquit,  boc 

quando  jejuniis  et  vigiliis,  et  omni  abstinentiae  ficlt,  agendum  tibi  potius  est,  quatenus  ne ipiaqui- 

afllictiotie  corpus  humiliatur.  Et  currus  Igni  exu-  dem  commotio  Iracundiae  locum  babeat  intra  te.  Si 

runtur,  cum  in  nobis  completur  sermo  Domini  enim  eifervescil  animus  et  conturbatur, etiamsi  bou 

dicentis  Ignem  veni  mittere  in  terram,  et  quam  impleverit  opus  , ipsa  tamen  perturbatio  iodeeeu 

volo  ut  accendatur,  i Quo  igne  jam  se  illi  ardere  est  ei  qui  sub  Jesu  militat  duce.  Similiter  et  ce 

confessi  sunt,  qui  dicebant  **:c  Nonne  cor  nosiruin  concupiscentiae  vitio  , et  de  tristitix,  cxierisqee 

erat  ardens  intra  nos,  cuin  adaperiret  nobis  Seri-  omnibus  sentiendum  est.  De  quibus  cunctis  ita agn- 

pturas?  » Ideo  ergo  et  falsus  equus  dicitur  ad  sala-  dum  est  discipulo  Jesu,  ut  nihil  omnino  borun  ii 

tein,  si  molas  corporis  nostri  ferri  permittamus  ejus  corde  respiret : ne  forte  si  parvi  alicuJosritH 

infrenes,  nec  abstiiieuiix  jugo  lasciva  carnis  (84)  aut  consuetudo  aut  cogitatio  relinquatur  io  corde, 

ei  superba  colla  subdamus.  Sedet  nunc  si  quis  processu  temporis  convalescat,  et  paolatiio  vires  ia- 

larte  ex  his  qux  dicimus  Dei  verbis  stimulatur  o titaiido  conquirat , atque  ad  uliinium  revocet  nes 
atque  compungitur,  et  is  qui  hesterno  die  pronus  et  ad  vomitum  nostrum,  et  fiant  c hominis  illiosicsi 

fervidus  tanquain  equus  in  libidinem  ferebatur,  boc  acciderit,  c novissima  pejora  prioribus  **. i 

hodie  si  his  auditis  poenitet,  convertitur,  ac  secun-  Hoc  erat  quod  et  Propheta  prospiciens  in  Psalob 

dum  prophetam  a timore  Dei  confixus  refrenat  se,  prxmoiiet  dicens  **:  c Beatus  qui  tenet  et  sllKft 

et  revocat  a peccato,  et  pudicam  dehinc  castamque  parvulos  tuos  ad  petram ; i Babylonis  sciUcei|ur' 

diligit  vitam , videbimur  etiam  nos  gladio  verbi  vulos,  qui  nulli  alii  inlelliguntur,  nisi  cogiuiioni 

Dei  evaginato  subnervasse  equos  : et  magis  per  maix  qux  cor  nostrum  confundunt  et  coniorbut. 

hoc  digne  impletur  praeceptam  Dei,  quam  si  animalia  Hoc  enim  interpretator  Babylon  (85).  Qox 

··  Isai.  XIV,  14.  ” Psal.  xxxii,  17.  Psal.  xx,  7.  “ Lue.  xii,  49.  ··  Luc.xxiv,  32.  ··  Jus.  xi,  6· 

·*  Rom.  VIII,  7.  ··  Coloss.  ii,  18.  *·  Natth.  xii,  45.  Psal.  cxxxvi,  9. 

(80)  Mss.  € super  quos.  i Editi,  c super  qui-  (83)  Mss. . c inteliigi  datur.  » Libb.  editi, 

bus.  I ligatur.  » 

(81)  Mss.  c incentores.  I Libb.  eiliti.  c incesta-  (84)  Ltbb.  editi,  i fieri  permittamus  iiifrenc^ 

tores.  » nec  abstiiieiilix  jugo  lasciviam  carnis.  » Sed  codex 

(82)  Mss.  € invocabimus,  i Libb.  editi  c magni-  Saiigenii  an  ensis  ui  in  noslro  lex^u. 

ficabtiiiur.  * Mox  codex  Sangerm.  i nequo  enim  interpreialurBabylon.iCom 

currus  et  equos  Deo  coniuieris,  sed  utique,  > ete·  Babylon  iiiterprelaiur  a Hti  < confudit. » 


901  IN  LIBRUM  JESU  NAYE  HOMILIA  XV.  901 

tiones  dum  adhuc  parvulae  sunt,  et  initia  habent,  A Potest  autem  etiam  de  ipso  Domino  et  Salvatore 
tenendae  sunt,  et  allidendae  ad  petram,  qui  est  Chri-  nostro  dici,  quia  quae  praecepit  Moyses  in  lege,  fe- 
stus, et  ipso  jubente  jugulanda  , ut  nihil  m nobis  cit  Jesus,  et  non  est  transgressus  quidquam:  quo- 
lesideat  quod  respiret·  Sicul  ergo  ibi  beatum  est»  niam  quidem  dicit  Apostolus  quia  c cum  venisset 
Babylonis  parvulos  tenere,  et  allidere  ad  petram»  plenitudo  temporis  (88)  misit  Deus  Filium  suum  fa- 
et  cogitationes  malas  statim  in  initiis  necare  : ita  et  ^lum  ex  muliere,  factum  sub  lege,  i Si  ergo  factus 
hic  beatum  intelligendum  est  et  perrectum,  si  ni-  est  sub  lege,  cum  sub  lege  esset  (89),  omnia  quae 
bil  relinquatur  in  nobis  quod  possit  gentiliter  re-  lex  mandabat  implevit,  at  nos  redimeret  a maledi- 
spirare.  cto  legis.  Sed  et  ipse  de  se  dicit  *,  quia  c non  veni 

4.  € Et  omnes,  inquit  reges  eorum  interfecit  legem  solvere,  sed  adimplere.  > 

Jesus  in  ore  gladii.  i In  omnibus  nobis  regnavit  5.  i Et  accepit,  inquit \ Jesus  omnes  in  bello, 

peccatum  · et  in  omnibus  nobis  vilia  regnaverunt,  et  quia  per  Dominum  factum  est  ut  confortaretur 

fuit  in  nobis  omnibus  regnum  generale  peccati,  sicut  ' 434  eorum,  et  occurrerent  in  praelium  contra 
et  Apostolus  dicit  : c Omnes  enim  peccaverunt » Israel.»  Non  dixit  quia  aliquos  accepit  Jesus  ία 
et  egent  gloria  Dei.  » Unusquisque  tamen  habuit  bello  , et  aliquos  non  accepit , sed  omnes  accepit » 
in  se  aliquem  specialem  regem,  qui  in  eo  regnabat,  ^ id  est,  cepit  omnes,  peremit  omnes.  Etenim  species 
et  dominabatur  ei.  Verbi  causa,  iu  alio  regnum  te-  peccati  purgavit  Dominus  Jesus,  omnesque  desiru- 
nebat  avaritia,  in  alio  superbia,  in  alio  mendacium  xit.  Cuncti  namque  c eramus  insensati , increduli , 
regnabat , in  alio  libido  dominabatur  , el  alius  re-  errantes,  servientes  desideriis  variis,  in  malitia  et 
gem  patiebatur  furorem.  Qtiod  autem  haec  ita  sint,  invidia  agentes,  odibiles  , odientes  invicem  *,  > el 
ei  in  unoquoque  nostrum  regnet  peccatum,  apostolo  omne  quodcunque  illud  est  peccati  genus,  quod  in- 
Paulo  crede  dicenti.  Ait  enim  : c Non  ergo  regnet  venitur  in  hominibus  antequam  credant.  Bene  ergo 
peccatum  in  vestro  mortali  corpore  ad  obediendum  dicit,  quia  omnes  occidit  Jdsus  qui  exierunt  ad  bel- 
ei.  » Erat  ergo  regnum  peccati  in  unoquoque  no-  Ium.  Nulla  enim  species  peccati  tanta  est,  qua  non 
strum  antequam  crederemus.  Postea  vero  quam  ve-  sit  superior  Jesus,  qui  est  Verbum  et  sapientia  Dei. 
nit  Jesus,  et  occidit  omnes  reges,  qui  in  nobis  te-  Omnia  enim  superat  et  vincit.  Annon  ita  credimus, 
nebant  regna  peccati , praecepit  nobis  inieriicere  quia  omne  genus  peccati  cum  ad  salutare  lavacrnin 
omnes  istos  reges,  ei  nullum  ex  eis  relinquere.  St  venimus  auferiiir  ? Hoc  enim  et  apostolus  Paulus 
quis  enim  aliquem  horum  in  semetipso  servaverit  designat : qui  cum  universa  peccatorum  genera  di- 
vivum  , iii  exercitu  Jesu  esse  non  poterit.  Si  ergo  ^ numerasset,  addit  post  omnia,  el  dicit  · : c Et  haec 
regnet  adhuc  (86)  in  te  avaritia , si  jaclanlia  , si  quidem  fuistis,  sed  abluti  estis , sed  sanctiQcali 
superbia,  si  libido,  non  eris  Israelilicus  miles,  nec  estis,  sed  JustiGcatl  estis  (90)  in  nomine  Domini 
imples  praoceplum  quod  dedit  Dominus  ad  Jesum.  nostri  Jesu  Christi.  » Hoc  ergo  modo  omnes  cepisse 
I Sicul  constituit , inquit  ·*,  ei  Moyses  puer  Domi-  in  praelio  dicitur , el  omnes  peremisse,  c quia  per 
ni.  » Hic  puer  Domini  Moyses  , sermo  ipse  legis  Dominum  facium  est  ut  invalesceret  cor  eorum,  et 
appellatur,  sicut  et  in  Evangelio  dicit  »· : * Habent  occurrerent  in  praelium  contra  Israel,  ut  exterml- 
Moysen  et  prophetas , audiant  illos.  » Lex  ergo  narentur.  » Duro  enim  non  veniunt  inimicae  virm- 
praecepit  nobis  interficere  omnes  reges  peccati,  qui  tes  , quae  peccata  operantur  in  nobis , nec  provo- 
nos  provocant  ad  peccatum,  t Sic  fecit  Jesus , el  cani  nos  ad  peccandum,  nec  lacessunt  ad  dimican- 
non  est  transgressus  quidquam  ab  omnibus  quae  dura , interfici  non  possunt , nec  exterminari.  Ideo 
constituit  el  Moysee*.  » Diximus  quidem  secundum  ergo  Deus  dicitur  permittere,  imo  el  incitare  pro· 
priorem  expositionis  (87;  ordinem,  quia  quaecun-  peinodiim  adversarias  virtutes  exire  adversum  nos 
que  lex  Del,  qui  nunc  Moyses  appellatur,  constituit,  in  praelium  , ut  et  nos  victoriam  capiamus,  el  illae 
implet  Jesus  in  nobis:  et  ipse  est  qui  interimit  in  interitum  consequantur.  Unde  mihi  videluresse  in- 
nobis  vilia,  et  nequissima  peccati  regna  subvertit.  D linitus  quidam  numerus  contrariarum  virtutum  (91), 

·»  Jos.  XI,  12.  ·«  Rom.  iii,  23.  ·’  Rom.  vi,  12.  **  Jos.  xi,  12.  ·»  Luc.  xvi,  29.  ‘ Jos.  xi,  15. 

•Gid.  iv,  4.  · Mallli.  v,  17.  * Jos.  ii,  18,  17.  · Tit.  ni,  3.  · 1 Cor.  vi,  11. 


(86)  Adhuc,  Deest  in  libb.  editis,  sed  exstat  io 
mss. 

(87)  Uterque  Ebroicensis:  t priorem  expositio- 
nis. » Sangermanensis , c priorem  expositionum.  » 
Libb.  editi , c prioris  expositionis.  » 

(88)  Codex  Saugerm.,  c temporum.  » 

(89)  Libb.  edili,  c cum  sub  lege  non  esset. » Sed 
mss.  c cum  sub  lege  esset.  > 

(90)  la  ros.  Sangerm.  deest  c sed  justificati 
estis.  » 

(91)  Unde  mihi  videiur  eae  infinitus  quidam  nu- 
merus contrariarum  virtutum , elc.  Hunc  locum 
ex  oarte  imitatur  Hierou vinus  ad  llabac.  iii,  14. 


Idem  Origenes  ad  Joannis  iii,  49  : i Convenit  Juxta 
Scripturas,  peccantes  multa  facere  praeter  rationem; 
non  ob  aliud,  nisi  quia  facti  fuerint  capaces  opera- 
tionis mali  spiritus,  velvulunlaits  immundi  daemonis. 
Non  dubitarunt  igitur  vel  ea  quae  existimantur  esse 
levia  peccata  daemoniis  tribuere  , illi  qui  dixerunt 
repentinam  iram,  siiuiliierque  detractionem  daemo- 
nium esse.  > Aperte  respicit  ad  Hermae  lib.  ii» 
mandato 2,  ubi  < detractio  idicitiir  «inconstans  dae- 
monium. » liem  lib.  iii,  simii.  9,  cap.  22,  c magnum 
daemonium  est,  audacia  et  conlidenlia  inanis ; » et 
cap.  23,  hortatio  iii  ut  « ab  irae  daemonio  » nos  pu- 
rilicemus.  Sed  et  scriptori  Recognitionum f lib.  ii» 
cap.  ^»  Ignorantia  est  daemon  pessimus. 


m ORIGENIS  90i 

pro  eo  quod  per  singulos  pene  homines  sont  epiri-  A exteriores  tenebras « vel  quo  quisquis  ille  locas 

tus  aliqui,  diversa  in  iis  peccalonim  genera  inolien-  eis  dignus  esi,  abducantur  a justo  judice  CLn· 

les.  Verbi  causa,  esi  aliquis  rornicationis  spiritus,  sto,  agonis  hujus  vitae  mortalium  prsside.  Ei  ioic 

est  irae  spiritus  alius  : est  avaritiae  spiritus,  alius  est  quod  plurimo  daeiiionum  numero  jam  vieio,aj 

vero  superbiae.  Et  si  eveniat  (9i)  esse  aliquem  bo-  credulitatem  gentes  venire  relaxantur : qui  oUquc 

minem,  qui  bis  omnibus  malis,  aut  etiam  pluribus  nullatenus  sinerentur  (96),  si  integrae  eorum,  sicii 

agitetur,  omnes  bos,  vel  eiiam  piures  in  se  babere  prius  fuerant,  subsisterem  legiones.  Quodsiaiicu 

inimicos  putandus  est  spiritus.  Unde  et  per  singu-  difficile  videtur  esse  quod  dicimus  per  singulos qim. 

loB  piures  esse  credendi  sunt,  quia  non  singula  sin-  que  peccantium  mulla  vacare  (97)  daemonia , ag 

guli  homines  habent  vitia,  vel  peccuita  committunt,  fabulosum  hoc  putat,  redeat  ad  Evangdii  auei«. 

sed  plura  ab  unoquoque  videntur  adiiiUiu  Et  iterum  riiatera  , et  inveniet  illum  qui  in  sepulcris  b· 

non  est  putandum  quod  uiius  fornicationis  spiritus  bitabat  (98)  darnionem  patiens  , cum  imem· 

seducat  eum  qui,  verbi  gratia,  in  Britanni  is  forni*  garelur  435  u*  Salvatore,  quod  tibi  noiiicoeit, 

catur,  et  illum  qui  in  India  , vel  in  aliis  (93)  locis,  respondisse  legio,  c Multa  enim,  inquit  da 

neque  uiiuin  esse  irae  spiriloni , qui  diversis  in  lo·  nionia  sumus,  i Quid  ergo  miram  videtur,  si  |ki 

cis  diversos  homines  agitet : sed  puto  magis  piin-  ^ singula  genera  peccatorum  singuli  daciiioiies  3κη· 

cipeni  quidem  iornicationis  spiritum  unum  esse  , baiilur,  cum  scriptiiin  sit  iii  uno  lioiiiiae  imegran 

iiintiiueros  vero  esse  qui  in  boc  ei  officio  pareant,  fuisse  daeiiiouuiii  legionem?  ilemiui  autem siuib 

et  per  singulos  quosque  homines  diversi  spiritus  me  dixisse  etiam  io  iis  iocis,  in  quibus  eipoiiciu· 

sub  eo  principe  militantes,  ad  hujuscemodi  eos  pec-  nius  versiculum  psalmi  in  quo  scriptum  est  * : i j 

cala  sollicitent.  Similiter  et  iracundiae  spiritum  inaluiiiiis  iiiterflciebaui  omnes  peccatores  lerrz,  κ 

principem  anum  esse  arbitror  , innumeros  vero  disperdam  de  civitate  Domini  omnes  qui  operagor 

esse  sub  ipso  agentes,  qui  per  singulos  quosque  ho-  iniquitatem,  i Ita  denique  etiam  iii  maiiu  jusiorua 

mines  bujiisco  vitii  peccata  succendant.  Similiter  gladii  anclpites  esse  dicantur,  sine  dubia  qa 

et  avaritiae  unum  esse  principem,  sic  et  superbi»,  coiitrarlaB  virtutes  perimant.  Pulo  autem  qood  u- 

et  caeterorum  maiorum.  Et  ideo  non  unus  principa*  hementior  ad  haec  probanda  quae  diximus  apnteii 

tus  dicitur  in  contrariis  virtutibus  ab  Apostolo,  sed  Pauli  illa  proferri  possit  assertio,  cumdirU*': 

piures,  adversum  quos  pugnam  sibi  esse  et  nobis  i Deus  autem  pacis  conterat  Saianam  sub  pedilm 

omnibus  scribit.  Esse  tamen  reor  boruiii  omnium  vcsiris  velociter,  i Si  enim  unus  estJSatanas,qw- 

(94)  principem  , veliit  emiiieiiiiorem  quemdam  iii  ^ modo  potest  ipse  contritus  esse  sub  pedibus  serro- 
iieqiiiiia  , et  in  scelere  celsiorem,  qui  lotum  niuii-  ruiii  Dei,  et  iterum  operari?  Si  enim  coairims nit 

dum,  quem  isti  ad  peccata  singuli  quique  per  pec-  et  a Deo  contritus,  operari  utique  (99)  ultra  m 

catorum  species  pro  parte  solliciiani , solus  veliit  potest.  Ne  forte  ergo  tanti  e^se  putandi  siniSaiaitf, 

omnium  principuin  dux  , et  totius  nefandae  niilillae  quanti  sunt  illi,  qui  operantur  opera  Saiaoz.  lU 

nagister,  exagitet;  cujus  figuram  cum  Jabin  di^cti-  enim  mihi  videtur  indicari  et  in  Sapieoiia,  obiJ.* 

teremus , pro  parvo  iutelligentiae  nostrae  captu  in  ciiur  quia  € impius  maledicens  Saunam, 
superioribus  patefecimus.  maledicit  animam  suam.  > Sed  ei  in  aliquo  qaoiUu 

6.  Puto  sane  quia  sancti  quique  repugnan-  libello,  qui  appellatur  Teslamenium  duodeamft' 

les  adversus  istos  incentores  peccatorum  spi-  friurc/uir»m,  quamvis  non  habeatur  in  canone, 

ritus,  «t  vincentes  cos,  atque  eorum  unumqiiem·  letn  tamen  quemdam  sensum  invenimus', qnoJ 

que  superantes,  imminuant  exercitum  diemoiium  , singulos  peccantes  singuli  Satanae  inlelligi  debeasi. 

et  velut  quamplurimos  (95)  eorum  interimant.  Ver*  Evidentius  autem  et  ipsa  nominis  ejus  iuierpreb· 

bi  causa,  ut  Is  qui  caste  pudiceque  vivendo  for-  tio,  sicut  sludiosj  Hebraeorum  tradunt,  hoc  idenii- 

Dicationis  spiritum  superaverit,  non  ultra  fas  gnificare  videtur.  Satanas  namque  adpmentidici' 

sit  illum  spiritum,  qui  ab  illo  sancto  victus  est,  d tur.  Omnes  ergo  qui  adversantur  Det  τοίυοιαύ. 

impugnare  iterum  alium  hominem;  sed  sicut  Satanae  possunt  dici.  Haec  ergo  diximus  pro  eo  q!>oi 

illi  spiritus,  qui  rogabant  Jesuui  ne  in  abyssum  scriptum  est  f quia  confortavit  Dominus  cor^^ 

Illinerentur  quod  nunc  inierim  Dominus  pro  eorum  ul  exirent  ad  praelium  coiiira  Israel, 
praesenti  dispensatione  concessit ; ita  consequens  exterminarentur.  » Beatus  ergo  esi  qui  imlesioen· 

videtur,  quod  singuli  quique  nequam  spiritus  ter  spiritalem  machaeram  tenens,  non  aufert 

cum  vincuntur  a sanctis,  vel  io  abyssum  vel  in  cervicibus  horum  hostium,  de  quibus  superius 

^ Maltb.  V!ii.  · Luc.  viii,  50.  · Psal.  ct,  8.  *·  Roro.  xvi,i0.  Eccl.  xxi,  50.  “ Jos.  xi,  20. 

SMss.  f et  si  eveniat.  » Libb.  editi,  c et  si  mos.  i 

at.  > (96)  Omnes  mannscripii , t sinerenUtr.  i Ub· 

(95)  Mss.  c vel  in  aliis.  » Ltb.  editi,  t et  in  editi,  < (inireiiiur.  > 
aliis.  I (97)  Duo  Ebroiceiises,  c vagari,  i 

(94)  Libb.  editi , c pugnam  esse  nobis  omnibus  (98)  lidein,  c habiubal.  > Libb.  editi,  iliabiial  ’ 
scribit.  Tamen  reor  omniuin.  » (9^  lUique  deesl  iu  libb.  editis,  s^  ^ 

(95)  Duo  mss.  Ebroiceiises , « velui  equos  pluri*  nis·  Daiigermaneiisi. 


900 


S05  IN  LIRRCM  JESU 

monviinus,  sicul  ct  Jeremins  propbela  dicil  : 
c MiiicdicUis  lioiiio  qui  facil  opera  Domini  iiegligcn- 
ter,  el  aufert  tiiachaeram  suam  a sanguine  inimico- 
roiD.  » Hoc  si  secundum  litteram  inteliigamus,  iie- 
cesse  erit  nos  indesinenter  sanguinem  fundere. 
Quod  Judaei  putantes  qui  ex  integro  caro  sunt  et 
sanguis,  crudeles  et  implacabiles  fiunt,  dicentes 
nialedtclionein  positam  esse  iis,  qui  a sanguine  ef- 
fundendo cessaverint,  et  ideo  pedes  eorum  veloces 
simtad  ciTur.dendum  sanguinem.  Sed  illis  hujusce- 
modi inlelligentia,  quia  caro  el  sanguis  sunt,  vi- 
deatur ; mibi  autem  praestet  Dominus  nunquam 
negllgere  opera  Domini,  nec  auferre  spiritalem  gla- 
dium verbi  Dei  a sanguine  contrariarum  virlitium, 
ei  morlificaie  cas  in  unoquoque  auditorum.  Inter* 
Ociuntur  autem  in  Tobis  ita  demum,  si  his  auditis 
earum  opera  non  agatis. 

7.  Dicitur  autem  in  consequentibus  quia  c ce- 
pit Jesus  omnem  terram,  sicut  mandavit  Dominus 
Moysi.  I Ille  Jesus  filius  Nave,  non  video  quod  ce- 
perit omnem  terram.  Quantum  euim  ierr;e  cepii, 
qui  Judaeam  tenuit  solam  ? Nosicr  aulem  Dominus 
Jesus  ipse  vere  cepit  oinuein  terram,  iii  eo  quod  ci 
omni  terra,  atque  ex  omnibus  nationibus,  ad  eum 
concurrit  credentium  (i)  multitudo.  Additur  etiam 
post  haec  posleaquam  omnem  terram  cepit  Jesus  : 
c Et  requievit,  inquit  terra  a bellis.  i Hoc  quo- 
modo vere  videbitur  dici  de  filio  Nave,  quia  cessg- 
vit  terra  a bellis,  quae  nunquam  fere  temporibus 
ejus  cessavit  a l)elli8?Se(l  boc  completur  iii  solo 
l>omino  meo  Jesu  Christo.  Si  enim  consideres  te 
qui  venisti  ad  Jesum,  ei  ab  eo  per  baptismi  gra- 
tiam, remissionem  consecutus  es  peccatorum,  et 
jam  in  le  non  pugnat  caro  adversus  spiritum,  et 
spiritus  adversus  carnem,  cessavit  (2)  terra  tua  a 
bellis  : sl  tamen  rnoriein  Jesu  Christi  in  corpore 
tuo  circumferas,  ita  ut  cessantibus  in  te  omnibus 
praeliis  efficiaris  pacificus,  et  filius  Dei  voceris.  Sed 
boc  fiet  posleaquam  bella  transegeris,  et  adversa- 
rios viceris.  Tunc  libi  dabitur  requies,  ut  requiescas 
sub  vite  tua,  qui  est  Christus  Jesus,  et  sub  ficu  uia» 
qui  est  Spiritus  sanctus,  ul  ita  gratias  referas  Deo 
Patri  omnipotenti  in  ipso  Christo  Jesu  Domino  no- 
stro, cui  est  gloria  el  imperium  (5)«  in  sxcula  sae- 
culorum. Arnen. 

HOM1L1A  XVI. 

De  eo  quod  scripium  Et  Jesus  erol  presbyter^  hoc 
esi  senior  el  provectus  in  diebus  suis;»el  qitomodo 
hceredilas  per  Moysen  daia  csl  duabus  semis  iri· 
bubus  (4). 

1.  Etiam  ante  nos  quidam  observantes  notarunt 
in  Scripturis,  quia  presbyteri,  vel  seniores  non  ex 

- «»  Jer.  iLvni,  10.  “Jos.  xi,  25.  ’*  ibid.  “ 

(1)  Omnes  inss.,  * credenlimn.  » Libb.  ediii, 

C gentium.  » . · i A-r 

(2)  Omnes  mss., « cessavit. » Libb.  ediii,  c ces- 

eaoii.  s . r.,  . II·. 

(5)  Post  t imperium  i unus  codex  Ebroic.  addit  t 

€ cum  Spiritu  sancio.  » , . . 

(4)  Et  quomodo  hieredilas  per  Moysen  unia  est 

PxTROt.  Ga.  &U. 


NAVE  HOMILIA  XVI. 

A eo  appcltaiiiur,  qiiod  longxvam  duxerint  vitam,  sed 
pro  maiuriiale  sensus  el  gravitate  vitx  veneranda 
bac  appellatione  decorentur,  maxime  cum  additur 
ad  presbyterum  sermo  iste  qui  sequitur,  i plenus 
dierum.  » Si  enim  xvi  prolixitate  appellandus,  qui 
presbyter,  vel  senior  videretur,  quem  magis  opor- 
tebat alium  boc  nomine  censeri,  quam  primum 
Adam,  vel  certe  Mathiisalem,  aut  Noe,  qui  utique 
longe  pluribus  (5)  quam  exteri  annis  in  lioc  mundo 
vixisse  declarantur?  Sed  nunc  videamus  quod  ex 
illis  quidem  436  noHtis  refertur  a Scriptura  pre- 
sbyter aut  senior  appellatus,  sed  is  qui  longe  bre- 
vioris temporis  vitam  duxit,  primus  in  Scripturis 
sauciis  Abrabam  presbyior,  vel  senior  appellatur. 
Dictum  est  etiam  ad  Moyseu  a Domino  : c Elige 
B tibi  ab  omni  populo  presbyteros,  quos  lu  nosii  quia 
presbyteri  sum.  > Sed  observa  etiam  lu,  o auditor, 
in  omni  Scriptura,  sicubi  invenire  poles  appellatio- 
nem banc  senior  et  plenus  dienim,  positam  super 
aliquo  peccatore.  Nunc  ergo  sancti  Spiritus  vox  est 
pronuntiantis  Jesum  presbyterum,  vel  seniorem, 
ct  provectum  in  diebus.  Iia  enim  dicit  : t Jesus 
enim  erat,  inquit,  presbyter,  vel  senior  et  prove- 
^ cius  dierum,  i Quod  utique  de  peccatore  dici  non 
poterat,  quia  peccator  non  est  provectus  dierunu 
Non  enim  se  extendit  ad  ea  quae  ante  sunt  (6),  obli- 
viscens  ea  qux  retrorsum  sunt,  sed  semper  retro 
coiiverlilur,  et  ad  vomitum  suum  redit,  ei  ideo  non 
aptus  est  regno  coelorum.  Qui  aulem  semper  (7)  ad 
priora  extenditur,  et  ad  perfectionem  fertur,  isio 
^ provectus  est  in  diebus  suis.  Et  nunc  ergo  dicit 
Dominus  ad  Jesum  : c Tu  provectus  cs  in  diebus 
tuis.  I Nescio  ego  si  in  hoc  loco  illud  potest  vide- 
ri, quia  hoc  dicebat  Dominus  ad  Jesum,  quod  de 
xlate  ejus  senili  omnes  videbant,  et  omnes  nove- 
rant. El  qux  sunt  lam  magna  responsa  ista  divina, 
quae  hominibus  defeniniur,  ul  dicant  seni  homini, 
quia  senex  es,  quod  omnes  videbant,  et  omnes  nu  · 
verant?  Sed  mibi  videtur  magnum  aliquod  testi- 
monium a Domino  per  hxc  dari  (ilio  Nave,  cum  ri 
dicitur,  quia  provectus  dierum  es.  Et  quantum 
quidem  proloqui  nobis,  vel  aperire  dc  divinis  my- 
steriis fas  est,  ego  arbitror  quod  sicut  sol  iste  dies 
facit  mundo  liuic,  ita  et  sol  juslilix  faciat  aliquos 
9 dies  sptiilales,  qui  fulgore  veritatis  et  lampade  sa- 
pieiitix  illustrentur.  Si  quis  ergo  in  praeceptis  Dei 
vitam  banc  praesenicm,  qux,  sicut  Jacob  dicebat, 
paucorum  et  malorum  dieruiii  est,  iraiisegeiit,  et 
immaculatum  se  ab  hoc  mundo  custodierit,  alqiie 
omnes  adversarios  el  hostes  suos  subegerit  spirita- 
les, ab  istis  paucis  et  malis  diebus  provehitur  ct 

Num.  XI.  16.  ” Jos.  xiii,  i.  ibid. 

duabus  semis  iribubus.  Haec  desiderantur  in  libris 
antea  editis,  sed  leguntur  in  ms.  Sangermaneiisi. 

(5)  Ms.  Sangerm.,  c utique  longe  pluribus.  » 
Lii)b.  ediii,  f uirique  longe  pluribus.  » 

(6)  Ms.  Sangerm.,  c in  anie  sunt,  i 

(7)  Semper.  Deesi  in  libris  editis,  sed  IcgUuT  U) 
ms.  Sangermaneiisi. 


29 


907  ORIGENIS  IW 


promoTetur  ad  illos  dies  aeternos  et  bonos,  aeterni  i 
solis  luce  signatos.  Tali  ergo  quodam  ordine  in- 
telligendus  est  et  Jcsus  ex  divinis  responsis  prove- 
ctus dierum  pronuntiari. 

2.  Yerum  quoniam  instituimus  quae  de  Jesu  di- 
cuntur etiam  et  ad  Dominum  et  Salvatorem  nostrum 
referre,  quis  ita  presbyter  et  senior  provectus  die- 
rum intelligitur,  sicut  ipse  qui  est  principium,  pri- 
mogenitus omnis  creaturae?  Ideo  fortassis  ipse  soliis 
Tere  et  integre  presbyter  dicitur,  ante  quem  nemo 
est.  Igitur  tametsi  sunt  qui  dicantur  in  Scripturis 
presbyteri  vel  seniores,  vel  pontiflces,  tamen  Do- 
minus Jesus  sicut  in  pontificibus  pontificum  prin- 
ceps est,  et  sicut  in  pastoribus  princeps  pastorum 
est,  ita  et  in  presbyteris  vel  senioribus  princeps 
presbyterorum  putandus  est,  ct  in  episcopis  prin-  ^ 
cepe  episcoporum,  et  omne  quodcunque  honorabile 
nomen  est,  primum  in  hoc,  et  principem  esse  cre- 
dendum est  Salvatorem,  quia  ipse  est  omnium  caput. 

3.  Addit  autem  adhuc  responsum  divinum  et  di- 
cit : c Tu  provectus  es  in  diebus,  et  terra  relicta 
est  multa  valde.  » In  superioribus  dicebatur,  sicut 
observavimus,  quia  cessavit  terra  a bellis,  et  quia 
Jesus  cepit  omnem  terram  : et  bic  modo  scriptum 
est  (8),  quia  terra  relicta  est  mulla  valde.  Putasne 
contraria  sibi  Scriptura  contineat?  Hoc  nec  leviter 
auspicandum  est.  Sed  redeamus  ad  inielligentiam 
spiritalem,  et  in  ea  nihil  invenies  esse  contrarium. 
Intuere  Domini  et  Salvatoris  nostri  primo  quidem 
adventu  cum  venit  seminare  verbum  suum  in  or- 
bem terne,  quomodo  cepit  omnem  terram  solo  se- 
minis jactu,  et  quomodo  adversarias  potestates  ex 
ea  et  angelos  refugas,  qui  gentilium  mentes  obsede- 
rant, effugavit,  et  inierim  seminavit  verbum  atque 
Ecclesias  propagavit.  Haec  est  prima  ejus  totius 
terne  possessio.  Sequere  autem  me,  o auditor,  per 
subtiles  lineas  verbi,  et  ostendam  tibi  quomodo 
etiam  secundo  capiat  terram  hanc,  quas  nunc  dici- 
tur ad  Jesum  mulla  esse  derelicta.  Audi  de  eo 
Paulum  dicentem  : c Oportet  enim  eum  regnare, 
donec  ponat  omi>es  inimicos  suos  scabellum  pedum 
suorum.  » Hxc  ergo  est  terra,  quae  nunc  multa  di- 
citur esse  derelicta,  donec  omnes  omnino  subdan- 
tur sub  pedibus  ejus,  et  per  haec  haereditaie  capiat 
universos,  c £l  hacc  est,  inquit  terra,  quae  de- 
relicta est,  omnes  fines  Philisthiim,  » et  alia  quam- 
plurima  quae  sequuntur.  Multa  adhuc  supersunt 
quantum  ad  nostra  tempora  spectat,  quae  videmus 
nondum  pedibus  Jesu  esse  subjecta,  qncin  necesse 
est  (9)  utique  omnia  obtinere.  Neque  enim  finis  esse 
poterit  rerum,  nisi  fuerint  ei  prius  cuncta  subjecta. 
Sic  enim  et  Propheta  dicit  quia  c omnes  gentes 
servient  ei ; i et  : c A finibus  fluminum  usque 

*·  Jos.  XIII,  1.  ■·  l Cor.  xv,  25.  “ Jos.  xiii,  2. 

Jos.  xiii , 6.  ··  Psal.  lvii  , 6,  ” Hebr.  xi , 39, 

(8)  Mss.,  c scriptum  est.  > Libb.  editi,  i dictum 
est.  I 

(9)  Mss.,  c quem  necesse  est.  i Libb.  editi, 

« quae  necesse  est.  » 


ad  fines  orbis  terrarum  in  conspectu  ejus  pron  ori 
iEtliiopes;  ’ et  : c De  trans  ripas  flomianm 
iEihiopiae  offerent  sacrificia.  > Unde  constat  quoJ 
in  secundo  adventu  banc  terram  mullam  qux  so- 
peresi,  obtinebit  Jesus  : sed  beati  sunt  illi,  quin 
primo  ejus  adventu  obtenti  sunt.  Isti  enim  veie 
grati  erunt,  qui,  multis  adversariis  resislenlilMis, « 
mullis  hostibus  impugnantibus,  bello  et  armis  h*· 
retii talem  terrae  repromissionis  accipiunt.  Cun 
vero  ex  necessitate  quis  fuerit  subjectus,  ib»c 
quando  etiam  novissimum  inimiciini  destrui  !ι^ 
cesse  est,  scilicet  mortem,  non  erit  jaio  gratia  ih 
qui  subjiciuntur. 

4.  Post  haec  cum  enumerasset  plurimas  gentes, 
437  de  Sidoniis  solis  dixit  : c Et  omnes  Sid»· 
nios  ego  exterminabo  a facie  filiorum  Israel.  i No- 
minati sunt  Cliananaei , nominati  sunt  el  ii  qoi 
contra  faciem  iEgypli  sunt,  el  ii  qui  sunt  ei  fi- 
nibus Accaron , et  sinistris  partibus  fliiminmn,  et 
aliae  quamplurimae  gentes,  et  de  solis  Sidoniis  dkii 
Dominus  quod  eos  eversurus  sit.  Sidonii  dicunur 
autem,  sicut  ante  jam  diximus,  «eneiorca.  Qui  ergo 
inlelliguiilur  isti  mali  venatores  quos  Dominus  ei· 
terminat,  nisi  illae  virtutes  contraria  de  quibjs 
dicit  Propheta  *·,  quia  c laqueos  paraverunt  p^ 
dibus  meis?»  quibus  scilicet  venenltir  el  dccipiatit 
animas  ad  peccatum.  Istos  ergo  Dominas  eilenai· 
nat ; quia,  si  isti  tales  interierint  venatores,  m 
jam  nemo  fuerit  qui  laqueos  tendat  el  retia,  ui  de- 
cipiat animas  in  peccato,  tunc  requiescet  bois· 
quisque  sub  vite  sua,  et  sub  ficu  sua. 

5-  Sed  et  illud  nobis  hodie  lectum  est,  qB*a 
Moyses  dederit  harediiatem  quibusdam  : post  h« 
Tero  legitur,  quia  el  Jesus  secundum  priecepun 
Domini  distribuit  hicredilateiii.  Primos  ergo  Moysei 
haeredilatem  distribuit,  secundus  autem  iesas. 
Nunc  Moysen  legem  intellige.  Hi  ergo  qui  swbb· 
dum  legem  Tixcrunl,  primi  accepenint  hxrediu- 
tem,  sed  extra  terram  repromissionis.  Tum  deinde 
cum  accepissent  terram  hmrediiatis,  non  eam  p<u* 
sident  neque  dividunt  inter  se,  sed  exspeeiaot 
nsqueqtio  eis  per  Jesum  distribuatur  in  sorte. 
Nonne  evidenter  hoc  est  qnod  Apostolus  dicit  id 
Hebrseos,  scribens  de  prioribus  patribus,  qae> 
O dixit  fide  placuisse  Deo?  El  addit  dicens 
auiem  omnes  testimonium  habentes  per  fidem  dob- 
diim  consecuti  sunt  repromissiones,  Deo  pro  nobis 
melius  (10)  aliquid  providente,  uli  ne  sine  nobis 
perfecti  efficerentur. » Habent  igitur  jam  reprom-s· 
sioiiem  suam,  el  requieverunt  (H),  et  digni  judi- 
cati sunt  per  Moysen  capere  haeredilatem : veru®' 
tamen  adhuc  et  ipsi  pugnant,  el  iii  certamine  siiat 
pro  iis  qui  sub  Jesu  militant.  Sed  requiris  qoi  wd 

··  Psal.  Lxxii,  41.  “ibid.,  8,  9.  Sophon,  m,  Λ 
40. 

(10)  Melius.  Deesl  in  libb.  editis,  sed  l^ior  * 
uno  ins.  Ebroicensi. 

(11)  Mss.,  € requieverunt. » Libb.  edili : 
quiruiil. » 


m IN  LIBRUM  JE5U  M 

ieii  qui  pugnant,  et  quae  est  illa  pugna  quam  iUi 
gerunt.  Ego  sic  arbitror  quod  omnes  illi  qui  dor- 
mierunt ante  nos  patres,  pugnent  nobiscum  et 
adjuvent  nos  oraiioidbus  suis.'  lia  namque  etiam 
quemdam  de  senioribus  magistris  audivi  dicentem 
in  eo  loco,  in  quo  scriptum  est  in  Numeris  quia 
cablinget  synagoga  illa  i hanc  synagogam,  c sicut 
ablingit  vitulus  herbam  viridem  in  canipo.>  Dicebat 
ergo  : Quare  hujusmodi  similitudo  assumpta  esi, 
nisi  quia  boc  est  quod  inielligendum  est  in  boc 
loco,  quod  synagoga  Domini,  quse  nos  praecessit  in 
sanctis,  ore  et  lingua  consumit  adversariam  syna- 
gogam, id  est,  orationibus  et  precibus  adversarios 
nostros  absumit?  Non  ergo  armis  pugnandum  est 
nobis  adversum  hostes  nostros  invisibiles,  sed 
orationibus,  et  verbi  Dei  mediiaiionibus,  et  operi- 
bus, ac  sensibus  rectis.  Sic  enim  armabantur  et 
patres,  iide  et  operibus  vincentes.  Yide  denique 
quia  sic  scriptum  esi  de  eis:  i Crediderunt,  in· 
quit  Deo,  et  Moysi  famulo  ejus. » Et  tunc  can- 
tavit Moyses  canticum  hoc  et  dixit  : c Gaiilemus 
Domino,  gloriose  enim  lioiiorificaius  est.  i ha  ergo 
et  nos  fidem  plenam  et  opera  (i 2)  perfecta,  inde- 
sinentes orationes,  meditationem  verbi  divini,  in- 
teliigentiam  spiritalem  colentes,  et  in  bis  omnibus 
velut  armis  Dei  munili,  stemus  adversus  astu- 
lias  (Ιδ)  diaboli,  invocantes  Deum  adjutorem  no- 
strum in  Christo  Jesu  Domino  nostro,  cui  est  gloria 
et  imperium  in  sxcula  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  XVlf. 

De  eo  quod  Leelim  non  acceperunt  in  hcereditatem 
terram  (ii), 

1.  Sicut  umbrae  et  exemplari  deserviunt  coele- 
stium ii,  qui  legem  suscipiunt,  quae  est  illius  verae 
legis  umbra,  ita  exemplar  et  umbram  sequuntur 
divisioDis  coelestis  ii,  qui  in  Jud.^ea  haerediiaie  di- 
vidunt terram.  Erat  ergo  in  coelis  veritas,  umbra 
vero  et  exemplar  (15)  veritatis  in  terris.  Et  donec 
umbra  haec  constabat  in  terris,  erat  Jerusalem  ter- 
restris erat  templum,  erat  altare,  erat  et  visibilis 
cultus,  erant  pontifices  et  sacerdotes,  constabant 
etiam  civitates  et  vici  Judaeae,  et  omnia  haec  quae 
nunc  in  hoc  libro  descripta  recitantur.  Cuin  vero 
in  adventu  Salvatoris  nostri  Dei  e coelis  descen- 
dens € veritas  de  terra  orta  est,  et  justitia  de  cusio 
prospexit  umbrae  et  exemplaria  ceciderunt. (^Ce- 
cidit enim  Jerusalem,  cecidit  templum,  altare  sub- 
latum est)  uti  jam  neque  in  moiile  Garizini,  neque 
in  Jerosolymis  sit  locus  ubi  oportet  adorare,  sed 
veri  adoratores  qui  adorant  Patrem,  in  spiritu  et 

··  Num.  XXII , 4.  ■·  Exod.  xiv,  31.  ·*  Exod. 
29.  Cal.  IV.  Ilebr.  v. 

(12)  Mss..  c fidem  plenam  et  opera.»  Libb.  editi : 
c fidei  plena  opera.  > 

(15)  Unus  Ebroicensis  : i insidias. » 

(14)  Codex  Sangerin.,  f baereditatem  terr».  i 

(15)  Idem  : · exemplaria. » 

(16)  Mss.,  c cessam.  > 

(17)  Et  nequidquam  tot  steculii  jugulatus.  Haec 
desunt  in  libb.  editis,  sed  leguntur  in  omnibus 


VE  HOMILIA  XVII.  ^ 910 

veritate  adorent  **.  }Sic  ergo  praesente  veritate, 
typus  et  umbra  cessavit  :'et  cum  adesset  templum, 
quod  per  Spiritum  Dei  et  virtutem  Aliissimt  in 
utero  virginis  fabricatum  est,  dirutum  est  templum 
ex  lapidibus  fabricatum.  Aderat  pontifex  futuro- 
rum bonorum.  Cessaverunt  (16)  pontifices  lauro- 
rum et  hircorum.  Venit  Agnus  Dei,  qui  tollit  pec- 
ca iiim  mundi  , destitit  agnus  ex  pecudibus  as- 

sumptus et  nequidquam  tot  saeculis  jugulatus  (17). 
Igitur  si  hacc  omnia  quae  in  umbra  prioribus  daia 
fuerant,  praesente  et  assistente  veritate  cessarunt, 
consequens  sine  dubio  erat  ut,  haereditate  regni 
coelorum  patefacta , haereditas  terrena  cessaret. 
Ratio  autem  qua  haec  cuncta  desinerent,  illa  438 
est,  ut  omne  os  obstruatur,  et  subditus  fiat  omniis 
mundus  Deo,  ne  qui  forte  ex  incredulo  populo, 
occasiones  suae  infidelitatis  acciperent,  et  habentes 
umbras  antiquitus  sibi  traditas,  vel  templi,  vel  al- 
taris, vel  pontificum,  vel  sacerdotum  (18),  vide- 
rentur sibi  permanente  antiqui  cultus  statu  prae- 
varicari religionis  ordinem  si  transirent  ad  fidem# 
Propterea  ergo  auferri  haec  omnia  quae  iii  terris 
duduin  fuerant  adumbrata,  divina  providentia  dis^ 
pensavit,  ut  viam  quodammodo  accipiant  requi- 
rendae veritatis  cessantibus  typis.  Si  ergo  veniens 
ad  lerusalem  civitatem  terrenam,  o Judaee,  inve- 
nies eam  subversam  et  in  cineres  ac  favillas  re- 
dactam, noli  flere,  sicut  nunc  facilis  tanquam  pueri 
sensibus,  noli  lamentari,  sed  pro  terrena  require 
coelestem.  Sursum  respice,  et  ibi  invenies  Jerusa- 
lem coelestem,  quae  est  omnium  mater  Si  altare 
videris  destitutum,  nolo  contristeris.  Si  pontificem 
non  invenias,  nolo  desperes.  Est  in  coelis  altare, 
et  assistit  ei  pontifex  futurorum  bonorum  secun- 
dum ordinem  Melchisedecli  electus  a Deo  *”·  Sie 
ergo  vobis  pietate  et  misericordia  Dei  etiam  haere- 
diias  terrena  sublata  est,  ut  baereditatem  quaeratis 
in  coelis. 

2.  Verumlamen  videamus  quid  est  quod  per 
umbram  describitur,  quia  in  umbra  legis  veritas 
deformatur  (19).  Refertur  ergo  prima  et  secunda 
baeredilalis  facta  divisio.  Prima  quidem  per  Moy- 
sen ; secunda  vero,  quae  potentior  est,  per  Jesum 
facta  describitur.  Et  Moyses  trans  Jordanem  tribui 
I Ruben,  et  tribui  Gad,  et  dimidiae  tribui  Manasse 
possessionem  decernit ; caeteri  vero  omnes  per  Je- 
suin  suscipiunt  baereditatem.  Diximus  de  his  jam 
prius,  quomodo  ii  qui  per  legem  placuerunt  Deo, 
praecedentes  tempore  eos  qui  per  fidem  Jesu  ad 
rc*proinissa  perveniunt , nondum  quae  perfecta 

1.  ·*  Psal.  Lxxxv,  11.  ··  Joan.  iv.  *·  Joan·  1, 

mss. 

(18)  Vel  templi  f vel  altaris^  vel  pontificum,  vel 
sacerdotum,  lii  libb.  editis  deest,  c vel  templi  vei 
altaris,»  et  legitur  : c vel  pontificii,  vel  sacer- 
dotii. » 

(19)  Mss.,  I deformatur. » Libb.  editi,  c refor- 
matur. » 


0il  (IRIGENIS 

e> 


8uni  (20)  consequuntur,  exspectantes  eos  qiii  po-  A 
steriores  diverso  quidem  tempore  sed  una  fide 
placebant,  sicut  Apostolus  dicit  c lUi  ne  sine 
nobis  perrectioneni  consequerentur. » Interea  Le» 
vitis  neque  Moyses  dedit  haerediiatem,  neque  Je- 
8U8,  quia  Dominus  Deus  ipse  est  haereditas  eorum. 

In  qua  re  quid  aliud  sentiendum  est,  nisi  quod  sint 
in  Ecclesia  Domini  quidam , qui  virtute  animi  et 
meritorum  gratia  exteros  omnes  prxeediint , 
quibus  ipse  Dominus  hxreditas  esse  dicitur?  Et  si 
fas  est  audere  in  talibus,  et  arcani  reconditi  aliquid 
•perire,  videamus  iie  forte  illud  sit,  quod  sacerdo- 
tum vel  Levitarum  figuram  latenter  ostendit,  quia 
in  omni  populo  (eorum  dico  qui  salvantur)  major 
sine  dubio  pars  est,  et  longe  numerosior  eorum, 
qui  simpliciter  credentes  in  timore  Dei,  per  opera  ^ 
bona,  ei  per  honestos  mores,  ei  actus  probabiles 
Domino  placent.  Pauci  vero  sunt,  et  valde  rari, 
qui  sapieniix  ac  scientix  operam  dantes,  et  men- 
tem suam  mundam  puramqiie  servantes,  atque 
omnibus  prxclaris  vinutibus  suas  animas  exco- 
lentes, exteris  simplicioribus  per  doclrinx  gra- 
tiam illuminant  iter  quo  gradiuntur,  et  veniunt  ad 
salutem,  li  fortassis  nunc  sub  Levitarum  et  sacer- 
dotum nomine  designantur,  quorum  bxrediias  Ipse 
Dominus,  qui  est  sapientia,  quam  prx  exteris  om- 
nibus dilexeruiit,  esse  perhibetur.  Invenio  tamen 
aliquam  diiTereiiliam  in  iis  qux  Moyses  distribuit, 
et  in  iis  qux  Jesus.  Moyses  namque  duabus  et 
scinis  tribulms  terram  distribuens  ultra  Jordanem, 
non  dedit  Levitis  habitaculi  portionem  qux  eos 
contingebat : Jesus  autem  dedit,  non  solum  in  iis 
tribubus  quas  ipse  dispensat,  verum  et  in  iliis  qux 
a Moyse  trans  Jordanem  fuerunt  collocalx.  Habi- 
tacula etenim  Levitis  in  singulis  tribubus  decer- 
nuntur, ut  per  hoc  multo  magnificentius  myste- 
rium nosceremus  (21).  Iste  enim  ordo  Leviiicus 
vel  sacerdotalis,  qui  Dei  sapieniix  et  scientix  ope- 
ram impendit,  non  potuit  a Moyse  sortem  babiia- 
lionis  accipere;  quia  non  eral  Moyses  veritatis, 
sed  uiiibrx  ei  exemplaris  minister.  Jesus  vero  Do- 
miiiu.s  noster,  qni  erat  sopientia  Dei,  ipse  habita- 
cula sapientibus  prxbet.  Non  enim  potuit  dicere 
Moyses  : c Vade,  vende  omnia  tua  qux  habes  et 
da  pauperibus,  et  liabeliis  thesaurum  in  coelo,  D 
et  veni,  sequere  me. » Hoc  est  enim  partem  dare 
Levitis.  Nec  potuit  dicere  Moyses  ·®,  qiiia  c qui 
non  renuntiaverit  omnibus  qux  possidet,  non  po- 
test esse  meus  discipulus,  i Nec  potuit  dicere  Moy- 
ses ** : c Omnis  qui  non  oderit  patrem  vel  malrein, 
et  fratres  et  sorores  ei  filios,  insuper  etiam  et  ani- 
mam suam,  non  potest  meus  esse  discipulus. » iloc 

··  Hebr.  xi,  40.  " Mattb.  xix,  21.  **  Luc.  xiv, 

11  Cor.  VIII,  15.  ibid.  14. 

(20)  Libb.  editi,  c repromissionem  veniunt,  non 
per  illam  qux  perfecta  sunt.  i Mss.  ut  in  nostro 
lexin. 

(21)  Mss.,  c nosceremus. I Libb.  editi,  «cerne- 
remus. I 

(2i)  Codex  Sangerm.,  « ipse. » 


Moysee  dicere  non  potuit,  idcirco  ipsa  (22)  habi- 
tacula sacerdotum  et  Levitarum  dispensare  ooo 
potuit.  Beatus  ergo,  est  qui  se  talem  exhibet,  et  ia 
istis  omnibus  qux  prxeepit  Jesus,  invenitor  esse 
perfectus,  ul  ab  Jesu  sortem  cxlestis  mansionis 
accipiat  in  futuro.  De  quo  dicit  ipse  Dominus  Je- 
sus : « Pater,  volo  ut  ubi  ego  sum , et  isti  sint 
mecum ; i et  : « Sicut  ego  in  te,  et  lo  in  uie 
unum  sumus,  ut  et  isti  in  nobis  uniim  sinu  i 

5.  Quod  si  audiens  perfectorum  et  emineniio- 
rum  lixreditatem  Dominum  dici,  ignoras  ei  am- 
bigis quid  illud  sit  quod  sub  hoc  nomine  desi- 
gnatur, audi  quia  Dominus  sapientia  est.  Cni  ergo 
dicitur  hxreditas  esse  (23)  Dominus,  isie  here- 
ditatem sapieniix  capiet.  Dominus  justitia  dici- 
tur. Cui  ergo  hxreditas  Dominus  est,  iste  hsre- 
dilaiem  juslilix  coiiseqncliir.  Dominus  pax  est, 
Dominus  redeiniitio  est,  Dominus  salus  esi,  is 
439  Domino  sunt  tliesauii  snpieiilix  et  seiemia 
absconditi.  Uxe  omnia  in  iixredilalem  percipiet, 
cujus  hxreditas  Dominus  fuerit.  Veriimlaiiieo  ei 
isti  quibus  sapientia  Dei,  et  Verbum  Dei  et  veritH 
ei  justitia  hxreditas  esse  dicitur,  liabiiationeni  in- 
ierim cum  Illis  accipiunt,  quorum  hxreditas  bab^ 
tiir  in  terris  : ui  ex  ipsorum  consortio  ii,  qai  per 
semeiipsos  nondum  valent,  per  illos  participes  el- 
ciantiir  sapiciitix  et  scientix  Dei,  et  veritatis  ejn 
ac  Verbi.  Et  ita  etiam  ad  minimos  quosque  dispea· 
satio  divina  pertendit,  iil  qui  principaliter  ooopa^ 
sunt  divinx  gratix  capaces  exsistere,  ilhiininari  ei 
istorum  consortio  mereantur,  et  coinpleator  liliid, 
quod  scriptum  est  : « Qui  multum,  non  abnoda- 
vii;  et  qui  minimum,  non  minoratus  est.» Sed  et  il- 
lud quod  Apostolus  ad  Corinthios  dicit  de  sanctis 
Jerosolymitis  : « Ut  vestra,  inquit  abundaniia 
fiat  ad  illorum  inopiam,  et  illorum  abundantia  (ial 
ad  vesirain  inopiam.  » lia  ergo* et  nunc  cohaUiare 
jiibeiiliir  Levita  et  sacenios  qui  non  babeni  lerrais, 
Israelitx  qui  habet  terram , ut  percipiant  ab  Isne· 
lite  sacerdos  et  Levita  terrena  qux  non  habent; 
et  rursus  Israelites  percipiat  (24)  a sacerdote  et 
Levita  coelestia  et  divina  qux  non  habet.  Lexeoin 
Dei  sacerdotibus  commissa  est  et  Levitis,  et  hsic 
soli  operam  tribuant,  et  verbo  Dei  absque  ulla  soh 
liciludine  vacent.  Sed  inierim  ut  vacare  possim, 
laicorum  uti  ministeriis  debent.  Si  enim  laicus  qua 
necessaria  sunt  iion  prxbuerit  sacerdotibus  et  In- 
vitis, occupati  illi  in  talibus,  id  est  corporalibus 
curis,  minus  legi  Dei  vacabunt.  Illis  autem  nos  vi- 
caiUibus,  neque  operam  dantibus  legi  Dei,  la  pe- 
riclitaris. Obscurabitur  enim  lux  scientix,  qux  i" 
illis  est,  te  non  submiuistrante  oleum  luceriix,  et 

33.  ibid.,  26.  Joan.  xvii,  24.  ” ibid.  ii- 

(23)  Ene.  Deest  in  libb.  editis,  sed  exstat  in 
mss. 

(24)  Ab  Israelite  tacerdot  ei  levita  terrena 
non  habent ; el  runus  Israelites  percipiat,  11«  de- 
sideraiilrir  in  libris  antea  editis,  sed  leguntur  iooA' 
nibus  mss. 


913 


IN  LIBRUM  JESU  NAVE  HOMILIA  XVIII. 


m 


culpa  (ua  illud  eveniet,  quod  dixit  Dominus  quia 
icaecus  caeco  ducatum  praebens,  ambo  in  foveam 
cadent.  » Sed  et  illud  in  te  complebitur  quod  Domi- 
nus dixit  ^ : I Si  enim  lux  quae  in  te  est,  tenebrae 
sunt,  ipsae  tenebrae  quantae  sunt?  i Ut  ergo  lux 
scientiae  in  sacerdotibus  fulgeat,  et  lucerna  eorum 
sit  semper  accensa,  tu  imple  officium  tuum,  com- 
ple mandatuiif  Dei  erga  obsequia  sacerdotum.  Quod 
si  forte  susceptis  a te  quae  necessaria  sunt,  et  sic 
non  quasi  avaritia  sed  quasi  benedictione  (25),  illi 
neglexerint  eruditioni  operam  dare,  et  verbo  Dei 
vacare,  et  in  tege  Dei  meditari  die  ac  nocte,  ipsi 
videbunt  quomodo  pro  animabus  vestris  reddant 
Domino  rationem.  Sed  deprecemur  potius  Dei  (26) 
omnipotentis  misericordiam,  ut  suo  lumine,  sua 
veritate,  suo  splendore,  omnes  nos  illuminare  di- 
gnetur et  dare  lucernam  pedibus  nostris  verbum 
suum,  et  lumen  semitis  nostris,  ipsum  Dominum 
nostrum  Jesum  Christum,  qui  est  vera  lux  mundi, 
cui  e»t  gloria  et  imperium  (27)  In  saecula  saeculo- 
rum. Arnen. 

HOMILIA  XVllI. 

De  initio  divisionis  terra ^ qitce  divisa  est  ab  Jesu,  et 

quomodo  accessit  ad  Jesum  Caleb,  et  petiit  ab  eo 

Chebron* 

1.  Discamus  ex  lege  quam  necessarie  descripta 
'est  terrae  divisio,  quae  prhno  per  Mosen,  secundo 
etiam  (28)  per  Jesum  dicitur  facta,  non  ut  iilram- 
que  servemus,  sed  rationem  utriusque  discentes 
illam  solam  teneamus,  quae  ab  Jesu  nostro  Domino 
traditur.  Igitur  illam  terram,  quae  est  trans  Jorda- 
nem, Moyses  distribuit  : banc  auiem  quae  est  terra 
sancta  el  terra  (29)  bona,  distribuit  Jesiis  et  princi- 
pes tribuum  Israel.  Vides  ergo  quia,  cum  coeperit 
vera  illa  liaereditas  terrae  sanctae  a Salvatore  distri- 
bui, assumentur  (30)  etiam  principes  tribuum  veri 
ei  spiritalis  Israel.  Quos  autem  putamus  esse  prin- 
cipes tribuum  nostrarum,  vel  Ecclesiae  principes, 
nisi  sanctos  apostolos,  ad  quos  dicit  Salvator 
quia  I sedebitis  el  vos  super  duodecim  thronos,  ju- 
dicantes duodecim  tribus  Israel  ? i Assumitur  ta- 
men ad  divisionem  etiam  sacerdos,  qui  est  arcanus 
et  mysticus  sermo  Dei.  Sic  enim  dicit,  quia  conve- 
nerint Jesus  el  Eleazar  simul  ad  dividendam  ter- 
ram (31). 

2.  El  videamus  quis  est,  qui  primus  accepit  hac- 
reditatem  ab  Jesu.  · Gatcb,  iiiquil  filius  Jeffbne.» 
Hic  enim  primus  petit,  et  petii  certis  quibusdam 
rationibus  el  verbis,  quae  descripta  sunt,  quae  verba 

^ Mattii.  XV,  14.  Maith.  vi,  23.  Mattii,  xix, 
XIV,  6.  ‘^Joaii.  V,  46.  ·*  Jos.  xiv,  11.  ··  Ibid., 


etiam  possnni  nos  instruere  ad  salutem.  Primo  om- 
nium Caleb  interpretatur  quasi  cor  (32).  Quis  ergo 
est  quasi  cor,  nisi  is  qui  in  omnibus  intellectui  ope- 
ram tribuit,  qui  non  aliquod  membrum  corporis 
Ecclesiae  esse  dicitur,  nisi  illud  quod  est  in  nobis 
praeclarius  cor : id  est,  qui  omnia  cum  ratione  et 
prudentia  gerit,  et  ita  cuncta  dispensat  quasi  non 
sil  aliud,  nisi  cor?  Interpretatur  autem  et  Jeffone 
pater  ejus  conversio  (33).  Hic  ergo  Gateb  fltius  est 
conversionis.  Quid  nisi  quia  ad  Deum  conversus, 
talem  ex  se  frucuiin  proferret,  ut  cor  filium  gene- 
raret? Est  ergo  omnis  qui  divinis  sensibus  vacat, 
et  prudenter  cuncta  ac  rationabiliter  agit,  Caleb. 
Hic  primo  quidem  erudHus  a Mose,  secundo  vero  ab 
Jesu,  cui  assistebat,  dicit  : c Tu  nosti  verbum 
quod  loculus  est  Dominus  ad  Mosen  hominem  Dei. 
Tu  440  verbum  quod  loculus  est  Dominus.  > 
Quis  enim  alius  nosse  potest  verbum  quod  locutus  est 
Dominus  ad  Mo^^en,  nisi  Jesus  solus?  Nemo  Sic  in- 
tellexit legem  sicut  docuit  Jesus.  Ipse  enim  omnia 
docuit,  et  aperuit,  ipse  revelavit  Paulo,  quia  c lex 
spiritalis  est  Sicut  locutus  est,  Inquit  de  me 
et  de  te.  i De  me,  inquit,  et  de  te  locutus  est  Mo- 
ses. De  te  quidem,  lioc  est  quod  dixit  Dominus  , 
quia  iSi  crederetis  Mosi,  crederetis  utique  et  mihi, 
de  me  enim  ille  scripsit.  » De  me  vero  quod  dixit, 
hoc  est  de  Caleb,  qui  cor  est,  certum  est  quia  de 
corde  scripserit  Moses,  quippe  qui  omnia  pruden- 
ter sapienierquc  conscripserit.  Ait  ergo  : i Hodie 

Q valeo  sicut  valebam  tunc,  i Sanctus  quippe  simi- 
liter valet  et  in  praesentibus  et  in  praeteritis,  el  in 
novis  el  in  veteribus,  el  in  Evangeliis  et  in  lege. 
Hoc  esi  ergo  quod  dicit,  valere  se  bodie  sub  Jesu 
sicut  tunc  sub  Mose,  quia  in  utriusQue  lesiainenti 
mysteriis  cof  vigilans  valet. 

5.  Sed  videamus  etiam  petitionem  ejus  quam 
primam  poposcit  ab  Jesu  Caleb  filius  Jeffone.  c Peio 
a te  montem  hunc,  inquit  **,  sicut  dixit  Dominus 
in  die  illa.  » Nihil  bumile,  vel  dejectum  sanctus  re- 
quirit, nihil  quod  in  demersis  convallibus  jaceal, 
sed  montem  quaerit  excelsum,  sed  montem  in  quo 
civitates  magnae  el  munitae  sunt.  Scripliiin  est 
enim  quia  i ibi  sunt  Maelii,  civitates  magnae  et 
munitae.  I Et  Itaec  poscebat,  quia  noverat  belligerari, 

D sicut  scriptum  est  : c Civitates  munitas  occupa- 
bit sapiens,  et  destruet  munitionem  in  qua  conli- 
dcbani  impii,  i Putas  cum  hnec  diceret  Salomon, 
hoc  nos  volebat  docere,  quia  sapiens  caperet  civi- 
tates et  munitiones  destrueret  ex  lapidibus  conslrti- 

28.  ‘Wos.  xtv , 6.  « ibid.  « Rom.  vii,  14.  »·  Jos. 

2.  ibid.  ··  Prov.  xxi,  22. 


(25)  Libb.  editi,  f avaritiam,  sed  quasi  beneili- 
clioiiem,  f Ms.  Sangerman.  ut  iii  nostro  textu. 

i26)  Codex  Sangerm.  c setl  potius  oremus  Dei.  > 

(27)  Unus  Ebroicensis  post  c imperium  » addit  : 
c cum  Spiritu  sancto.  » 

(28)  Kiiam.  Abest  a libb.  editis,  sed  reperitur  in 
ms.  Sai^erm. 

(29)  Terra,  Decst  in  libb.  editis,  sed  exstat  in 
eodiMn  ms.  Sangerm. 

(50)  idem  ms.  c assumentur,  i*  Libb.  editi  : i as- 


sumuntur. I 

(31)  Idem  ms.  c primus  accepit,  i Libb.  editi  : 
4 primum  cepit.  i 

(52)  Unus  codex  Ebroicensis  : c Primus  omnium 
Caleb.  Caleb  interpretatus  dicitur  quasi  cor. » Porro 
Caleb  iiilerprelaiur  f quasi  cor » a 3 c quasi  > et 
n i cor.  I 

(33)  Interpretatur  autem  et  Jeffone  pater  eyis 
conversio,  A rW  < converti l.  i 


ORIGENIS 

etaef  An  Illud  polius  indicat,  qnod  ciTiialee  et  A 


915 


911 


muri  eunt  impiorum  dogmau,  cl  syllogismi  philo- 
sophorum, quibus  asiruniit  impia  qumqueei  divin» 
legi  contraria,  qn»  apud  paganos  vel  barbaros  ob- 
serTanlnr?  Sed  et  Ilia  in  his  deputanda  sunt  el  ci-· 
vilates  muniue  esse,  atque  in  montibus  collocatx, 
quas  bxretici  In  Scripturarum  assertionibus,  Teluti 
in  altis  montibus,  collocant.  Istas  ergo  civiutes  sa- 
piens quisque  verbum  prmdicans  destruxit,  el  urbes 
mendacii  veritatis  ariete  subvertit,  sicut  apostolus 
Paulus  dicebat  ** : « Cogitationes  destruentes,  et 
omnem  alliludinero  qu®  se  extollit  adversus  scien- 
tiam Dei.  >Ita  ergo  etiam  nunc  hic  sapientissimus 
Galeb  assistit  ante  Jesum,  el  promitiii  valere  se 
•d  beliuro,  et  prompturo  esse  ad  prmiiuin ; et  ideo 


ROMILIA  XIX. 

De  fintbue  hcereditalit  triiui  Juda. 

1.  Distribuit  Moses  hmreditatem,  distribuit  h««. 
ditatcm  et  Jesus.  Sed  non  est  scriptum  in  distrili. 
lione  hmreditatis  Moysi, quia  cessavit  terra  a bellis; 
in  distributione  vero  Jesu  ipsa  verbi  prxfatiosicia* 
cipil : « El  cessavit.  Inquit  *·,  terra  a bellis.  i Si 
ergo  tu  dignus  vis  effici  qui  harediutem  conseqia- 
ris  ab  Jesu,  el  sumere  ab  eo  portionem,  oportet  te 
prius  omnia  bella  Unire,  et  in  pace  consistere,  el 
etiam  de  tu®  carnis  terra  dicatur,  ouia  cessaiil 
terra  a bellis. 

2.  Tunc  deinde  cum  consuetudo  sil  sancte  Scri- 
ptura quaiuor  partes  orbis  terra,  quas  vel  ues 
vel  plagas  nominant  (56),  appellare,  in  descriplioie 


•d  beliuro.  et  prompturo  esse  au  pranun·  , iuc«  .v.  r-o—  — — - · 

deposcit  permitti  sibi  velut  disputandi  facultatem,  » Πηΐιιιη  iribus  Juda,  du®  tantummodo  nomiMnlej 

r ^ * j Gremmliann  Amm  βίΛ  fiSi.  ( U 


ut  congrediatur  cum  dialecticis  sacuU,  cum  iis  qui 
pro  veris  falsa  confirmant,  ut  eos  confutet  et  supe- 
ret, el  subverUt  omnia,  qua  illi  falsis  assertio- 
nibus construxerunt.  Ideo  denique  videns  alacrita- 
tem ejus,  € benedicit,  inquit  ",  eum,  » scilicet 
quod  talia  deposcat,  el  audeat.  Sed  el  tu  si  vis  dare 
operam  studiis,  et  legem  Dei  prudenter  meditari  et 
effici  cor  In  lege  Del,  potes  Istas  magnas  et  muni- 
tas urbes,  id  est  assertiones  subvertere  falsitalis, 
ut  et  tu  merearis  benedici  ab  Jesu,  el  accipere  ab 
eo  Chebron.  Interpretatur  autem  Chebron  « con- 
junctio, vel  conjugium (54).»Perquod  potest  fortasse 
iilnd  ostendi,  quod  spelunca  duplex  comparau  ab 


dua  reticentur.  Scriptum  enim  sic  est  ·· : « D 
facti  sunt  flues  Iribus  fliiorura  Juda  secundos 
plebes  eorum,  a finibus  Idumaa,  a deserto  Sio, 
ad  occidentem. >El  cum  descripsisset  fiaessbu· 
cidenie,  tunc  deinde  dicit  ··  ‘.  « Et  ab  oriente 
441  omne , inquit , mare  salsum  : » et  alias  do» 
partes  reticuit,  id  est  septentrionis,  vel  maidiani 
Vide  ergo  si  non  repleta  sunt  ista  mysteriis.  Lite 
nos  singula  vel  sentire , vel  explicare  nequeaMi, 
umen  prout  Dominus  prabere  dignatur,  et  aos  ea· 
pere  valemus  (57) , discutere  singula  quaque  lenia· 
bimus.  0 Facti  sunt,  inquit,  fines  Juda  secunduni|il^ 
bes  eorum  a finibus  idumaa  a deserto  Sin  ad  oed- 


Abraham  patriarcha  in  ea  est,  in  qua  conjugia  pa-  q dentem 


trum  et  reliquiae  eorum  jacent,  id  e$t  Abraham 
cum  Sara,  Isaac  cum  Rebecca,  Jacob  cum  Lia.  Me- 
ruit ergo  Caleb  patrum  reliquias  in  hsereditatem 
suscipere,  sine  dubio  quia  per  sapientiam  qu»  in 
eo  erat,  qua  vigebat  et  sub  Mose  et  sub  Jesu,  in- 
tellexerat conjunctionis  ipsius  rationem,  et  per- 
spexerat quid  esset  causae,  qnod  cum  Abraham  sola 
Sara  ibi  jaceret,  et  neque  Agar,  neque  Gelbura  ei 
meruisset  adjungi  : vel  quid  esset  causae  quod  cum 
Jacob  sola  Lia  jacere  videretur,  el  neque  Raciiel, 
quae  amplius  fuerat  dilecta,  neque  aliqua  ex  con- 
cubinis in  sepulcro  ei  fuerat  copulata.  Ipse  ergo  in 
memoriis  patrum  haeredi tatem  capit  prudens  et  sa- 
piens Galeb.  Ipsi  Jesus  Eiiachiiarum  geniis  metro- 


maeae.  Idumaea  vero,  sicut  saepe  jam  diximus,  inier· 
prelatiir  ierrena  (38).  Post  terrenam  ergo  suii· 
consequuntur  lines  Judaeae.  Sed  et  a deserto,  iDqeii. 
Sin.  Interpretatur  autem  Sin  tentatione$  (59). 
tentaiiones  ergo  consequuntur  fines  haerediiaiis  Ji- 
dieae.  Occidens  et  oriens  nominatur,  el  vidMkw 
ea  quae  supra  diximus,  imo  confinia.  Sed  elTiCt 
iEgypii  vicina  occidentalibus  partibus  desigoai»· 
quae  est  a deserto  ad  occidentem  i ab  oriente  wit 
cinguntur  fines  mari  salso. 

3.  Post  hoc , € a collibus,  inquit  , q«i  i»*®· 
lur  ad  occidentem,  el  inde  ascenditur  ab  oeddeat* 
usque  Gades  Barne , » et  sic  pertenditur  ab  oeci- 
denie  ad  occidentem  Gades.  Et  hi  sunt  fines  eore® 


polim  tribuit  Ghebron,  el  efficitur  ci  sors  usque  in  D ab  Africo,  et  inde  perrexit  usque  ad  vallem  ^gypti· 

/liAm  ITlinAvVt  text  mi  Ixi  florAiiip  e/\rc  Ahra.  WAaa  minmAitA  in  nrriilf^ntis  DaftibUS  6t  AfriCO® 


hodiernum  diem.  Uiinam  et  milii  daretur  sors  Abra- 
bam,  et  Isaac,  et  Jacob,  et  efficeretur  meus  Reus 
meus  (35)  sicut  effectus  est  Deus  Abraham,  et  Deus 
Isaac,  et  Deus  Jacob,  in  Gbrislo  Jesu  Domino  nostro, 
cui  est  gloria  el  imperium  in  saecula  saeculoninu 
Arnen·' 


1^ 

Vides  quomodo  in  occidentis  partibus  el  Africo®  f 
iEgyptuin  nominat  el  occasum?  Sine  dubio,  οΐΙιΛ 
omnia  sciat  sibi  unusquisque  evadenda  esse  et  trans- 
eunda, ut  ita  demum  possit  ad  tribum  regiawpef* 
venire , de  qua  dicit  Apostolus  ··  : « Cerium  est 
autem  quod  cx  Juda  ortus  est  Dominus  noster. » J 


»·  II  Gor.  X,  4, 5.  ” Jos.  XIV,  13. 
vj , 14. 

(34)  Jnferpretalur  aviem  Chebron  conjunctio  vel 
e^jnjugium.  Ab  nan  < conjunctus,  sociatus  est. » 

(53)  Godex  Sangerman.,  c efficeretur  meus  Deus 
mens,  i LIbb.  editi : c efficeretur  Deus  meus,  i 

(56)  Godex  Sangerinaiieiisis,  c nominant,  i Libb. 
edHi : i nominat·  i 


'Jos.  XIV,  19.  "Jos.  XV,  1.  ··  ibid.  5.  •^ibid.  9.  “ 


(37)  Idem  : valemus.  Libb*.  editi,  valeamM. 

(38)  Idumcea  vero..,,  inierpretalur  terrm.  i» 

nOTfcl  terra.  . . α-ρι 

(39)  Interpretatur  autem  Sm  ienlattonet. 
lentavit. 


917  IN  LIBRUM  JESU 

finibus  autem  Idumaeae  est  desertum.  Paulo  ante , 
diximus  de  deserto  Sin , quod  tentationes  significa- 
ret, et  ideo  necesse  est  nos  transire  eremum  tenta- 
lionum,  ut  sic  possimus  pervenire  in  baerediiatem 
filiorum  Juda.  Sed  et  ascendere  nos  oportet  ascen- 
sum collium  Acrabin,  quod  interpretatur  $eor· 
pione$  (40).  Transeundi  ergo  nobis  sunt  et  calcandi 
etiam  scorpiones,  illi  sine  dubio  de  quibus  Salvator 
ait  ** : c Ecce  dedi  vobis  potestatemT  calcandi  super 
serpentes,  et  scorpiones,  i Qui  ergo  vult , et  deside- 
rat ingredi  in  baerediiatem  tribus  Judae,  oportet  eum 
ascendere  ascensiones  istas,  et  calcare  atque  evadere 
scorpiones  qui  obsistunt.  Unde  arbitror  quod  istud 
iter  agenti  Ezecbieli  prophetae  dicebat  Dominus  : 

« Fili  hominis,  in  medio  scorpionum  tu  habitas. » — 

« El  sunt,  I inquit  ·®,  c fines  usque  Cades,  i Cades 
interpretatur  sanctum  vel  sanctificatio  (41).  Fines 
ergo  Judae  usque  ad  sanctificationem  perveniunt. 

4.  Sed  videamus  etiam  qui  sint  fines  ex  partibus 
orientalibus.  Non  quo  velim  nuiic  locorum  catalo- 
gum facere , sed  ut  mysteriorum  qusc  per  haec  si- 
gnificantur, contueamur  (4i)  imagiues.  Dicitur  ergo 
ab  orientis  partibus  tribus  Judae  mare  esse  salsum, 
et  post  hoc  in  parte  ejus  nominatur  fons  solis,  el 
civitas  solis,  et  in  eadem  tribu  esse  etiam  civitas 
litterarum.  Oportet  igitur  omnem  qui  vult  introire 
in  pariem  filiorum  Juda,  transire  prius  mare  sal- 
sum, vitae  scilicet  hujus  undas  et  turbines  superare, 
et  evadere  omnia  quae  in  hoc  mundo  pro  incerto  sui 
et  lubrico  marinis  fluctibus  comparantur , ut  possit 
ad  Jud:e  terram  pervenire,  et  ad  fontem  solis  acce-  < 
dere.  Quis  autem  est  fons  solis,  vel  cujus  solis?  illius 
sine  dubio , de  quo  scriptura  est  **  : t Timentibus 
amem  nomen  meum  orietur  sol  justitiae.  i Hujus 
iTgo  solis,  si  prius  evaseris  mare  salsum,  fontem 
invenies  iii  terra  Judae.  Quem  fontem?  Illum  pro- 


NAVE  HOMILIA  XX.  OtR 

i fecto , de  quo  dicebfit  Jesus  i Qui  autem  bi- 
berit de  aqua  quam  ego  do  el , fiet  in  eo  fons  aquae 
salientis  in  vitam  aeternam.  i Hujus  igitur  solis  ciim 
talem  qualem  diximus  inveneris  fontem,  invenies 
etiam  civitatem  ejus,  c Est  enim,  inquit  ibi  et  ci- 
vitas solis.  I Dicitur  et  in  ^gypto  civitas  solis.  Sed 
ista  civitas  quae  in  ASgypto  est,  hujus  soiis  nomen 
accepit,  quem  Paler  coelestis  jubet  oriri  super  bo- 
nos et  malos.  Illa  vero  civitas  quae  in  Judaea  est, 
sanctorum  tantummodo  efficitur,  quia  civitas  Dei 
est.  El  fons  ille  de  quo  superius  diximus,  fluvius 
effectus  est  laetificans  (43)  civitatem  Dei.  Sed  et  tu 
si  ex  omni  parte  muniius  sis,  et  conlinenliae  muro 
circumdatus , si  sapientiae  et  magnanimitatis  turri- 
bus confirmatus  es , etiam  tu  efficieris  civitas  Dei. 
Si  vero  ad  liaec  omnia  adjecens  tibi  scientiae  lu- 
men , sicut  dixit  Isaias  ** : i Illuminate  vobis  lumen 
scientiae,  » el  sol  te  justitiae  radiaverit , efficieris 
etiam  tu  civitas  solis,  vel  civitatem  solis  sorte  bae- 
reditatis  accipies.  Sed  et  si  te  tradideris  legi  Dei, 
et  in  ipsa  meditaberis  (44)  dic  ac  nocte,  ut  non 
recedat  Uber  legis  de  manu  tua , sicut  dicitur  ad 
Jesum , et  si  memor  sis  praecepti  Salvatoris  in  qio 
ait  : € Scrutamini  Scripturas  (45) ; » si  ergo  talibus  te 
studiis  mancipaveris,  et  eruditionem  legis  divinae, 
vel  legendo , vel  audiendo  obtinueris , tuae  portioni· 
efficietur  civitas  liiierarum.  Et  haec  quidem  nos  pro 
possibilitate  sensus  nostri , vel  etiam  pro  veslri  au- 
ditus capacitate  discussimus  : summa  vero  scientiae, 
et  profundior  ac  lucidior  bprum  intelligenlia  apud 
illos  erit,  qui  veram  haereditatem  veri  et  unigeniti 
Filii  Dei,  qu%  repromissa  est  ifs , qui  eum  perfecte 
dilexerint , consequi  merebuntur  in  Christo  Jesu 
Domino  nostro,  cui  est  gloria  et  imperium  in  sae- 
cula saeculorum.  Amen. 


Έλ  Ώριγέτονς  είς  τόν  Ίησονν  τόν  Νανή, 

— της  κ*  όμϋίίας  τωτ  είς  τύν  Ίησονν  tvr 

Navfiy  κε^.  ιε\ 

Ή ρών  &χρα  ώφέλεια  των  τοιούτων  άναγνω- 
σμάτων  (46)  τψ  δυναμένψ  νοησαι  τήν  άληθή  κληρο- 
δοσίαν άπδ  Ίησοΰ  μεριζομένην  τοις  υίοις  Ισραήλ 
γίνεται,  χαΐ  τφ  ο?φ  τε  γενομένφ  άναβήναι  έπΙ  την  ^ 
γην  την  Αγίαν,  τήν  Αληθινήν,  τήν  δντως  Αγαθήν,  καΐ 
έφαρμδσας  έκ  τής  όνομασίας  των  είρημένων  τή  διά- 
φορά των  κληρονομούντων  τΑ  κατά  τους  τόπους  λε- 

*·  Liic,  X,  19.  ·*ΕζβοΙι.  ιι,  6.  Jos.  χν,  1.  ” 
·’  Osco.  X,  12. 

(40)  Acrabin^  quod  interpretatur  scorpiones.  Ab 
npy  scorpio. 

^41)  Cades  interpretatur  sanctum  vel  sanctificatio. 

A ttnp  sanctum  esse. 

(i2)  Mss.  contueamur.  Libb.  editi  : contueantur. 

(45)  Uterque  Ebroicensis  : effectus  Iteiiltcat. 

(44)  Unus  Ebroic.  mediteris. 

^5)  In  quo  ait  : Scrutamini  Scripturas,  liaec  in 
libb.  editis  omissa  supplet  uiius  codex  Ebroicensis. 

(46)  'Aad  τώτ  τοωύτωτ  άναγτωσμάτωτ.  El 
mox  : Βουλόμεθα  πσραμυθήσασθαι  τους  Ακούοντας 


442  Εχ  Origenh  commentariis  in  Jesum  Nave.  — Ex 
homilia  20  in  Jesum  Nave,  cap,  15. 

Summa  uiiliias  ab  ejusmodi  lectione  ad  eum  per- 
venit, qui  veram  terrae  distributionem  a Jesu  Nave 
fuctam  fiiiis  Israel  iiitelligere  potest , et  ad  eiinr  qui 
potuit  ascendere  in  terram  sanctam , veram , et 
vere  bonam,  et  ex  appellatione  eorum  quae  dicuntur, 
diversis  sonieiuibiis,  quae  de  singulis  Jocis  memo- 
rantur, acconitnodare.  Sed  quoniam  difficile  est  in  * 

Malach.  iv,  2.  Joan.  iv,  15,  14.  ··  Jos.  iv,  10. 

μή  έκκακεΤν  έπ\  ταίς  Αναγνώσεσι.  Τίς  ούν  ή παρα- 
μυθία ύπέρ  του  μή  έκκακειν  τδν  Ακούοντατών  τοιού- 
των Αναγνωσμάτων,  λεκτέον.  Εΐ  s:epc  lectiouis  Scri- 
pturae nieniionem  facit  hoc  capite  : priscae  enim 
Ecclesiae  ea  consuetudo  fuit,  ut  populo  ad  sacra 
coacto  partes  quasdam  Scripturae  praelegi,  el  a coii· 
cioiiatore  exponi  curaret  episcopus.  Huetius.  — 
Vide  insuper  notas  ad  Origenis  hoiniliam  de  Pytho 
nissa  1 Reg.  xxviii.  Mox  Philocatin  ms.  recte  ha- 
bet τω  δυναμένφ  '/οήσαι.  Libri  editi , των  δυναμένω\ 
νοήσαι. 


919  ORIGENIS 


Teiiire , qui  ianium  capiat  utilUaiis « adhortari  vo- 
lumus audientes,  iie  aniinum  inter  legendum  de* 
spondeant.  Quodnain  igitur  solatitiin  sit,  ne  suc- 
oiiinbal,  qui  ei  lectioni  interest,  diceiiduin.  Qtiein- 
aditiodum  igitur  carmina  viin  quamdam  habent 
insitam,  utque  imprudens  aliquid  a carmine  accipit, 
qui  incantatur,  ea  nimirum  est  natura  sonorum  car· 
Illinis,  sive  in  damnum , sive  ad  sanitatem  corporis 
vel  animi  sui  : sic  velim  existimes  omni  carmine 
lioteiitioreoi  esse  signiflcationein  nominum  diviuse 
Scripturtt.  Sunt  enim  quaedam  in  nobis  virtutes, 
quarum  quae  meliores  sunt,  per  haec  veluti  car- 
mina, quibas  cum  cognatae  atque  affines  sini,  alun- 
tur, nobis  non  percipientibus  virtutes  ititelligcnies 
eaqu»  dicuntur,  poientiores  in  nobis  fieri  ad  vitae 
nostrae  subsidium  atque  adjumentum.  Esse  quippe 
in  nobis,  quae  non  videantur,  eaque  inulta,  indi- 
cabit psalmus  qui  dicit  : c Benedic,  anirna  mea, 
Domino,  et  omnia  quae  intra  me  sunt  nomini  sancio 
ejus.  > Sunt  igitur  in  nobis  plurimae  virtutes,  quae 
veluti  sortitione  animas  nostras  ei  corpora  possi- 
dent, quae,  si  sanctae  sint,  lectione  Scripuirae  ju- 
vantur, et  validiores  fiunt;  etsi  mens  nostra  fru- 
ctum non  sentiat,  quemadmodum  scriptum  est  dc 
eo,  qui  lingua  loquitur  : c Quia  spiritus  meus  orat, 
mens  autem  mea  sine  fructu  est. » Cogita  igitur,  cum 
aliquando  mens  nostra  fruciiim  non  percipit,  vir- 
tutes quae  animo  et  menti  et  nobis  omnibus  subsidio 
aurtt , boc  rationabili,  quod  a sacris  litteris  et  nomi- 
nibus est,  nutrimento  educari,  et  educatas  fieri  ad  nos 
juvandos  poientiores.  Ut  igitur  meliores  virtutes  veluti  ^ 
permulcentur  et  juvantur,  fiuiiiqiie  per  ejusmodi  Iit- 
443  teras  et  nomina  poientiores;  sic  adversariae 
in  nobis  virtutes  divinis  carminibus  deducuntur, 
iit  ita  dicam,  et  vincuntur,  et  victae  sopiuntur  : et 
si  quis  unquam  nostrum  vidit  carminibus  sopitam 
aspidem,  aui  aliud  e venenatis,  illud  assumat  ad 
Scripturam  exemplum  : quae  si  legatur  ncc  intelli- 
gatur,  interdum  languescit  et  succiiiiibil  auditor; 
ei  credat  quae  in  se  suiit  aspides,  ei  quae  iii  se  vi- 
perae, imbecilliores  fieri  medicamenlis  curantium, 
quemadmodum  a sapiente  Mose,  a sapiente  Jesii,  a 
bapieiilibus  sanctis  prophetis.  Non  igitur  animo 
langueamus,  cum  audimus  Scripturas  quas  noii  in- 
telligimus,  sed  fiat  nobis  secundum  fidem  nostram,  ^ 
qua  et  credimus  quia  c omnis  Scriptura  divinitus 
inspirata  utilis  est  Alterum  enim  e duobus  admit- 
tere te  oportet  in  iis  Scripturis,  vel  non  esse  divi- 
nitus datas,  siquidem  utiles  non  sunt,  ut  suspicetur 
aliquis  infidelis  : vel  ut  fidelis  admitte,  quia  utiles 
sunt,  divinitus  esse  datas. Sciendum  est  igitur  nobis 
nec  sentientibus  persaepe  uiililaiem  venire,  quem- 
admodum saepe  cibum  aliquem  sumere  jubemur 
acuendis  oculis,  necdum  tamen  in  eo  sumendo  le- 

Psal.  CII,  1.  I Cor.  xiv,  14.  II  Tiin.  iit, 


, γόμενα  * έπεί  βέ  βύσχολόν  εστιν  εύρεΤν  ο5τωςώ9(ι· 
λούμενον,  βουλόμεΟα  ΐΐαραμυΟήσχσΟαι  τους  άχούον- 
τας  μή  έκχακεΤν  έπΙ  ταΤς  άναγνώσεσι.  Τ£ς  ojv  ή 
τυαραμυΟία  ύπέρ  του  μή  έκκαχεΤν  τ6ν  άκοΰοντι  ιϋ', 
τοιούτων  άναγνωσμάτων,  λεχτέον  ώττιερ  τοίννν  ιΙ 
έπψδα\  ούναμίν  τινα  εχουσ:  φυσικήν,  και  μή  νοων  ό 
κατζπαδόμενος  λαμβάνει  τι  έκ  τής  έτπρδής,  κάτι  ττν 
φύσιν  των  φθδγγων  τής  έπψδής,  είτε  είς  βλάβην,  εΓτ» 
είς  Γασιν  σώματος  ή ψυχής  έαυτοΰ,  ουτα>  μοι  νβει  τλ· 
σης  έιτωδής  δυνατωτέραν  είναι  την  σημασίαν  των  b 
ταις  θείαις  Γραφαις  δνομάτο^ν  * είσΙ  γάρ  τινες  δυνά- 
μεις έν  ήμίν  ών  α1  μ^^  κρείττονες  διά  τσ-των  των 
οίονει  έπq>δώv  τρέφονται,  συγγενείς  ούσαι  αΟταΐς, 
κα\  ήμών  μή  νοούντων  έκεΐνας  τάς  δυνάμεις  νοον- 
σας  τά  λεγύμενα  , δυνατωτέρας  έν  ήμίν  γινεΛι 
πρδς  τδ  συνεργειν  τω  ήμετέρω  βιψ  · δτι  γάρ  £3τί 
τινα  έν  ήμίν  άδρχτα,  καΐ  πολλά  γε  ταΰτα,  οψύπ: 
6 είττών  ψαλμδς*  ι Εύλόγει,  ή ψυχή  μου  , τδν  Κύ- 
ριον, κα\  πάντα  τά  έντδς  μου  τδ  δνομα  τδ  άγιβ» 
αύτοΟ.  ιΈστιν  ουν  πλήθδς  τι  έν  ήμίν  δυνάμεων  χε- 
χληρωμένων  ήμών  τάς  ψυχάς  χα\  τά  σώματα,  αΐτινες 
έάν  ώσιν  άγιαι,  τής  Γραφής-  άναγινωσκομένης  ώφ£- 
λουνται  καΐ  γίνο'/ται  Ισχυρδτεραι  · καν  ό νους  ήμύ» 
άκαρτ^ς  ή,  ώς  γέγραπται  περ\  τοΰγλώσση  λαλοΰντος, 
c"Oci  τδπνεΰμά  μου  (47)  προσεύχεται,  δ δέ  νους 
άκαρπός  έστι.  ι Νύει  ουν  μοι  δτι  ποτέ  του  έν  ήμίν  νιύ 
άχάρπου  δντος,  αΐ  δυνάμεις  αΐ  συνεργοΰσαι  τή 
χαΐ  τώ  νω,  κα\  πασιν  ήμίν,  τρέφονται  λογικ§  τή  άζέ 
των  Ιερών  γραμμάτων  κα\  τών  όνομάτων  τούτων  τρο- 
φή, καΐ  τρεφόμεναι  γίνονται  δυνατώτεραι  πρδς  τδήμί^ 
συνεργεϊν  * ώσπερ  δέ  α1  κρειττους  δυνάμεις  οΐονειχατ- 
επάδονται  καΐ  ώφελοΰνται,  καΐ  γίνονται  δυνατώτερ» 
άπδ  τών  (48)  τοιούτων  γραμμάτων  κα\  όνομάτων, 
ούτως  αί  άντιχείμεναι  τών  έν  ήμίν  δυνάριεων  ο1ονι\ 
χαθέλκονται  χα\  νιχώνται  άπδ  τών  τού  Θεού  έπωδώι. 
χα\  νικώμεναι  κοιμίζονται.  Κα\  είτιοτέ  τις 
έώραχεν  (49)  άπδ  έπφδών  άσπίδα  κοιμιζομένην,  \ 
άλλο  τι  τούτων  τών  Ιοβύλων,  έχείνο  παράδειγμα  λι- 
βέτω  είς  τήν  Γραφήν,  ής  άναγινωσκομένης  κα\  μ· 
νοουμένης,  ενίοτε  άχηδιά  κα\  έχκακεί  ό άκροατής,  χΛ 
πιστευέτω  δτι  α1  έν  αύτφ  άσπίδες,  κα\  α1  έν  αν» 
έχιδναι  άτονώτεραι  γίνονται  άπδ  τών  φαρμαχω* 
τών  φαρμακευύντων,  οΤον  παρά  σοφού  Μο>σή,  παρά 
σοφού  Ιησού,  παρά  σοφών  τών  άγιων  προφητών, 
.Μή  έκκαχώμεν  ουν  άκούοντες  Γραφών,  άς  ού  νοούμεν. 
άλλά  γενηθήτω  ήμίν  κατά  τήν  πίστιν  ήμών,  ήν  xi 
πιστεύομεν,  δτι  ιπασα  Γραφή  θεδττνευστος  ούτα, 
ώφέλιμός  έστι*  · τδ  γάρ  Εν  τών  δύο  δει  σε  παραοί* 
ξασθαι  έπ\  τούτων  των  Γραφών,  ή δτι  ούκ  είσΙ  6ξ> 
πνευστοί,  έπε\  ούκ  ε1σ\ν  ώφέλιμοι,  ώς  ύπολαμβχντ: 
άν  ό άπιστος,  ή ώς  πιστδς  παραδέξασΟαι,  δτι  έπ:: 
είσιν  ώφέλιμοι,  θεύπ'^ευστοί  είσιν  ίστέον  μέντοιγε 
δτι  κα\  άνεπαισθήτως  ήμών  πολλάχις  γίνεται  ή ωφέ- 
λεια, οΤον  πολλάχις  τροφήν  τινα  διατασσύμεθα  έσί;:; 

, 16. 


(47)  Phitocalia  ms.,  τδ  πνεύμά  μου.  Libb.  editi  : ή γλώσσα  μου. 

(48)  Philocal.  ms.  άπδ  τών.  Lil»b.  edili  : ύπδ  τών. 

(49)  Εϊ  Λιτέ  τις  έώ^ακετ,  clc.  Vide  riiuium  lib.  vni,  cap.  10,  ct  lib.  xxviji,  cap.  2 


η\ 


IN  L1£RUM  JfiSL  NAVE  HOMILIA  XX. 


9» 


όζυδερχιχήν,  χα\  ούδήπου  έν  τ({>  έσθ^ιν  αΕσθανό- 
^%sOa(50)  δτς  ώφελούμεθα  τ6ν  όφΟαλμόν,  άλλ'  ή μέρας 
διαγενομένης  δευτέρας  χαΐ  τρίτης,  ή άνάδοσις  τής 
τροφής  τής  ώφελούσης  τόν  όφθαλμδν  τιοιεί  ή μας  τή 
^ίρ^  πιστεΰσαι  2τι  τδν  οφθαλμόν  ώφελού  μέθα.  'Αλλά 
χα\  επ'  άλλων  τροφών  ώφελουσών  τινα  μέλη  του  βώ- 
ματος  Ιστι  τοϋτο  ίδειν*  ουτω  τοίνυν  πίστευε  χα\  περ\ 
τής  θείας  Γραφής,  δτι  ώφελεϊταί  σου  ή ψυχή,  χΛν 
μή  ό νους  τόν  καρπόν  λαμβάνη  τής  ώφελείας  τής 
άπό  των  γραμμάτων,  έκ  μόνης'  ψιλής  τής  άναγνώ( 
τονα  τρέφεται,  τά  βέ  χείρονα  χαταργειται. 


vari  oculam  sentimus;  sed  secunda  vel  tertia  Inter· 
jecta  die  distributio  cibi  qui  oculuin  juvat,  fadi  nt 
experti  credamus,  oculo  nos  esse  levatos  : sed  et  in 
reliquis  cibis,  quibusdam  panibus  corporis  utili- 
bus, id  intueri  licet.  Sic  igitur  et  de  divina  Scri- 
ptura certum  habe,  juvari  animum,  etsi  mens  frti· 
ctiim  non  percipiat  ejus,  quae  a ItUeris  e nuda  sola 
lectione  profluit,  utilitatis  : incantantur  enim  quae 
in  nobis  sunt,  aluntur  meliora,  pejora  irrita  fiunt, 
ος.  Τά  γάρ  έν  ήμιν  έπφδεται,  χα\  τά  μέν  κρείτ^ 


EADEM  HOMILIA  XX.  β stuporem  quemdam  sensus  infligere,  ubi  tamen 


INTERPRETE  ROFINO. 

De  dificuhate  inielligenHee^  et  de  Caleb  quomodo 
accepit  Chebron,  et  de  (Hiabui  ^ue. 

i.  Si  quibus  possibile  est  ascendere  ad  terram 
sanciam,  et  bonam  terram  viventium,  in  qua  mors 
Don  est,  si  quis  per  spiritum  meruit  ad  haec  videnda 
conscendere,  ille  potest  verius  nosse  haeredi ta· 
Ium  (51),  et  locorum  et  appellationum  quae  in  bis 
Jocis  scriptae  sunt,  differentias.  Verum  quia  difficile 
est  ita  eruditam,  vel  gratia  spiritus  repletam  inve- 
nire animam,  conabimur  nos  consolationis  commu- 
nis causa,  ne  forte  taedio  elBcialur  auditoribus  sermo 
divinus  et  lectio,  si  nihil  explanationis  accipiat, 
orantibus  vobis,  et  Domino  donante  haec  iiiterim 
de  hujuscemodi  lectionibus  perstringere,  quae  aedi- 
icare  possint  animas  nostras.  Si  qua  autem  sunt, 
quae  vel  nos  ad  praesens  sentire  non  possumus,  vel 
vos  nondum  potestis  audire,  ex  his  tamen  quae  dis- 
S4'rimiis  corrcctiores  atque  emendatiores  redditi, 
etiam  illa  quae  nunc  capere  non  possumus,  meliores 
effecti  comprehensuros  nos  sperare  debemus.  Et 
quidem  optimum  erit  haec  assequi,  dum  iii  hac  vita 
sumus,  ubi  laboris  pr;emium  justum  est : sin  minus, 
post  obitum  fortasse  innotescent  iis  qui  merebun- 
tur. Verumtamen  etiam  illud  admoneo,  non  parum 
ex  hoc  ipso  utilitatis  animae  conferri,  quod  aures 
nostras  licet  videantur (52),  penetrant. 

Si  enim  creditum  est  a gentibus,  quod  quaedam 
carmina,  quas  praecantationes  appellant , quibus  β 
istud  artis  est,  insusurrantes,  nominibus  (53)  qui- 
busdam compellatis  quae  ne  illi  quidem  qui  invo- 
cant, norunt,  ex  solo  vocis  sono  vel  sopiunt  ser- 
pentes, vel  etiam  de  cavernis  protrahunt  abstru- 
sis (54).  Saepe  autem  et  in  corporibus  humanis  tu- 
mores, vel  fervores (55),  aut  alia  hujuscemodi  voce 
sola  reprimere  dicuntur,  interdum  etiam  animae 

Mattb.  XVIII,  10.  Psal.  ciii,  1.  ’*ICor.  xiv, 

(50)  Libri  antea  editi,  έσθίειν  ούχ  αισθανόμεθα, 
sed  recte  a codicibus  mss.  abest  particula  negativa 
ούχ. 

(51)  Omnes  mss.  hmeditatum.  Libb.  editi : hm~ 
rediiatem» 

(52)  Uierqtie  Ebroicensis  codex,  i videatur  lectio 
divini  sermonis, illabitiir.  > 

(53)  Coilex  Sangerm.,  numinibus. 

(54)  Sopiunt  serpentes^  ve(  etiam  de  cavernis  pro· 


Christi  non  restiterit  fides  : quanto  magis  totius 
praecantationis,  et  carminis  validiorem  et  poteniio- 
rem  ducendam  credimus  quamcunque  illarn  Scri- 
pturas sanctae,  vcl  sermonum,  ve!  nominum  (56)  appel- 
lationem? Sicut  enim  apud  infldeles  contrariae  vir- 
tutes audientes  illavelilla  nomiiia(57)  in  carminibus, 
vel  praecantationibus,  adsniu  et  exhibent  famula* 
tum,  et  dant  operam  in  lioc,  ad  quod  invocari  se 
ex  illo  vel  ex  illo  nomine  senserint,  officii  sui  rem 
quodammodo  ac  ininisterti  cui  semetipsos  inanci- 
paverint  dependentes  : eo  magis  utique  coelestes 
virtutes  ei  angeli  Dei,  qui  nobiscum  siint,  sicut  et 
Dominus  de  parvulis  Ecclesiae  dicit**,  quia  angeli 
eorum  semper  assistunt  iii  conspectu  Domini,  vi- 
dentes faciem  ejus,  libenter  et  grate  accipiunt,  si 
semper  verba  Scripturae,  et  horum  nominum  ap- 
pellationes vehit  carmina  quaedam  et  praecantationes 
ex  nostro  ore  promamus.  Quia  etsi  nos  non  intelli- 
gimus  quae  de  ore  proferimus,  illae  tamen  virtutes 
quae  nobis  adsunt  intelligiint,  et  velul  carmine  quo- 
dam invitatae  adesse  nobis,  et  ferre  auxilium  dele- 
ctantur. Quia  autem  sunt  non  solum  circa  nos 
mullae  divinae  virtutes,  sed  etiam  intra  nos,  indicat 
Propheta  cum  dicit  in  Psalmis^*  : c Benedic,  ani-, 
ma  mea,  Dominum,  et  omnia  interiora  mea,  nomen 
sanctum  ejus. » Hoc  est  omnia  quae  intra  me  snnt. 
Constat  ergo  mullas  esse  virtutes  intra  nos,  quibus 
vel  animarum  nostrarum,  vel  corporum  cura  per- 
missa est,  quae  utique  si  sanctae  sunt,  cum  Scri- 
pturae leguntur  (58)  a nobis,  delectantur,  et  vali- 
diores erga  nostri  diligentiam  fiunt  si  iingtii.s  lo- 
quamur, et  spiritus  noster  oret,  sensus  autem 
noster  sine  fructu  sil  Dixit  enim  et  hoc  sanctus 
Apostolus,  et  mirum  quodammodo  mysterium  Im- 
manis auribus  protulit,  dicens  aliquando  fleri  posse, 
ut  spiritus  qui  in  nobis  est  oret,  et  sensus  noster 

ii. 

trahunt  abstrusis.  Sic  recte  habet  unus  Ebroicensis : 
libri  vero  editi  c sopiantur  serpentes,  vel  ellam  de 
cavernis  proirabanliir  abstrusi.  » 

(55)  Vel  fervores.  Deest  in  libris  antea  editis,  sed 
legitur  in  omnibus  inss. 

(56)  Codex  Sangerm.,  c numinum,  t 

(57)  Idem  : c numina,  i 

(58)  Libb.  editi  : < si  sauclx  Scriplurse  leguntur.· 
Mss.  ut  in  nostro  textu. 


923  ORlGENiS  921 

iine  fructu  eiu  Inlellige  ergo  ex  hoc«  quia  fit  all·  A tamen  debemus  quia  utilis  esi.  Solent  medici  prs 
quando  noster  quidem  sensus  sine  fructu  : spiritus  bere  interdum  cibum  aliquem,  interdum  etiam  pnioa 

autem,  id  est  virtutes  illae,  quae  animae  nostrae  in  dare,  verbi  gratia  ad  discutiendam  caliginem  vians: 

adjutorium  datae  sunt,  pascuntur  et  reficiuntur  445  tamen  in  edendo  ipso  cibo»  vd  in  pt- 
ex  auditu  Scripturae  sanctae,  velut  ex  divinis  et  ra-  tando  sentimus  quia  utiie  est,  et  prodest  ocnlis  : 
tionabilibus  cibis.  Quid  diro  quia  divinae  virtutes  sed  cum  transierit  dies  una  et  altera  et  tertia  (61), 
pascantur  et  epulentur  in  nobis,  si  nos  verba  di-  suo  in  tempore  per  occultos  quosdam  meatus  rehta 
vinae  Scripturae  proferamus  ex  ore?  Ipse  Dominus  ad  visum  cibi  illius  aut  poculi  virtus,  paulatim  pm^ 
noster  Jesiis  Christus  si  nos  inveniat  his  vacantes,  gai  aspectum,  et  tunc  demum  sentire  iocipimiit, 
et  hujuscemodi  studiis  et  exercitiis  operam  dantes,  quia  cibus  ille  vel  potus  profuit  oculis·  Sed  ei  ii 
non  solum  pasci  et  refici  dignatur  in  nobis,  verum  similiter  corporis  partibus  eadem  fieri  solent 

etiam  si  has  epulas  apud  nos  viderit  apparatas,  ergo  modo  credendum  est  etiam  de  ΒεΓφϋιη 

Patrem  secum  dignatur  adducere.  Sed  bsec  quia  sancta,  quia  utilis  est,  et  animae  prodest,  etiaiui 

satis  magna  et  supra  hominem  videmur,  non  meis  sensus  noster  ad  praesens  InieiligenUain  non  capit, 

tibi,  sed  ipsius  Domini  et  Salvatoris  sermonibus  quoniam,  ut  diximus,  et  bonae  virtutes  qum  nobis  ad- 
comprobenlur  dicentis^® : c Arnen  dico  vobis  quia  ^ sunt,  reficiuntur  in  his  sermonibus  et  pascanlar,  et 
ego  et  Pater  veniemus,  et  mansionem  faciemus,  et  contrariae  torpescunt  his  mediationibus,  et  effo- 
coeoabimus  apud  eum.  # Quem?  ilium  profecto  qui  gantur.  Sed  fortasse  dicitur  ab  auditoribus  (62):  Hzc 
gua  mandata  custodit.  Sed,  sicut  diximus,  quia  ex  nobis  idcirco  dicis,  ut  te  ab  ofiScio  dispniationisei· 
hujuscemodi  meditationibus,  divinarum  erga  nos  cuses  et  in  iis  finias,  neque  quidquam  prorsos  vd 
virtutum  consortia  et  officia  provocamus  : ita  e con-  ex  iis  quibus  possibile  esi,  consolationis  exhibe», 
trario  malignarum  virtutum  insidias,  et  pessimorum  neque  ut  Dominum  depreceris  praestare  grati» 
daemonum  incursiones,  ex  hujuscemodi  sermonum  suam  ad  revelanda  ca  quae  lecta  sunt,  ut  parvi· 
et  nominum  appellationibus  effugamus.  Verbi  gra-  saltem  cibum  ex  occultorum  et  secretonim  eipb- 
I ia,  ut  si  quis  vestrum  aliquando  perspexit  praecan-  natione  sumamus.  Non  ista  de  eaiisa  hxc  diii> 
talionibus  sopitum  serpentem  portari  iii  manibus,  mus,  nec  excusantes  nos  Ista  protulimus , sed  ui 
vel  protrahi  de  cavernis  nihil  valentem  nocere  ve-  osleiiderenius  in  Scripturis  sanctis  esse  vim  qoan 
nenis,  utpote  incantationis  virtute  torpentibus  : ita  dain,  quae  legenti  etiam  sioe  explanaUone  $υβ> 
etiam  lectionis  divinae  virtute,  si  quis  intra  nos  est  cial. 

contrariae  potestatis  serpens,  si  quis  ad  insiJian- ^ 3.  Nunc  vero,  quoniam  non  nobis  sofficil  tempe 

dum  coluber  latet,  si  patienter  feras,  si  non  taedio  utdc  omnibus  quae  lecta  sunt  (63)  disseramus,  vd 
fatigatus  avertas  auditum.  Scripturae  carminibus  et  pauca  saltem,  prout  Dominus  donaverit,  perstrisfe· 
divini  sermonis  assiduitate  depellitur.  mus.  Initium  distribuendae  haereditaiis  quam  Jew 

2.  Si  ergo  vides,  o auditor,  aliquando  legis  Seri-  distribuit,  incipit  a Calcb.  Data  est  etenim  hnicCaleb 
pturam  in  auribus  tuis  quam  non  inielligis,  et  sen-  portionis  suae  sors  priusquam  tribus  sua,  quae  est 
sus  ejus  tibi  videtur  obscurus,  interim  hanc  primam  liorum  Juda,  perciperet;  et  datur  ei  non  in  extremis 
suscipe  utilitatem,  quod  solo  auditu  velut  praecan-  aliquibus  partibus,  sed  iii  medio  filiorum  Juda:  etdau 
talione  quadam,  noxiarum  virtutum,  quae  te  obsi-  est  ei  porlio  non  per  sortem,  sed  per  praeceptoni  D«- 
dent  et  quae  tibi  insidiantur,  virus  depellitur  et  fu-  mini,el  dalur  ei  civitas  integra.  Quem  alium  digno· 
gatur.  Observa  lanium  ne  efficiaris  sicut  aspides  erat  talem  consequi  baereditatem,  et  faleio  percipere 
8urd:e,  et  obturantes  (59)  aures  soas^^,  ne  audiant  portionem,  nisi  Caleb,  qui  solus  salvus  eflectos  ea 
vocem  incantationis  et  veneficii,  quod  incantatur  a cum  Jcsii  Nave,  ex  sexcentis  millibus  annatoniiii,a· 
sapiente.  Verbi  causa,  est  carmen  quod  praecanta-  exierant  de  iEgyplo  7 Ipsum  oportebat  (6i)  accipere 
lur  et  canitur  (60)  a sapiente  Mose,  et  quod  prae-  metropolim.  £i  Ideo  scriptum  est^*:  c Dediiei  Jesos 
cantatur  et  canitur  a sapiente  Jesu  Nave,  et  quod  civitatem  Arboc  metropolim  Enacb,qiiaeestCbebnM, 
praecantatur  et  canitur  a sapientibus  omnibus  pro-  in  qua  erant  memoriae  patrum. » Uic  igitur  civi- 
pbetis.  Haec  autem  idcirco  diximus,  ne  fastidium  late  Arboc,  quae  erat  metropolis  Eiiach , quae  ea 
capiamus  audientes  Scripturas,  etiam  sl  non  inlel-  Chebroii,  exlerininavii  inde  tres  filios  Enacfa  (6a). 
ligimus,  sed  fiat  nobis  secundum  fidem  nostram,  Quid  puias  nobis  volens  Scriptura  ostendere 
credentibus  quia  c omnis  Scriptura  divinitus  inspi-  etiam  hoc  designavit,  quod  Caleb  accepta  poriiose 
rata  utilis  esi^*.  i Si  ergo  divinitus  inspirata  est  et  liaerediiaiis8uae,el  tres  filios  Enach  exterminavii,  et 
utilis,  etiamsi  non  sentiamus  utilitatem,  credere  nomina  eorum  descripsit,  id  est  Susui,  Acbimacb, ei 

»·  Joan.  XIV,  23.  Ps.  lviii,  4.  5.  II  Tim.  m,  16.  Jos.  xv,  13,  14. 

(59)  Codex  Sangerm.,  i obdurantes.  I torum.» 

(60>  Et  eanitur.  Deest  in  libb.  editis,  sed  legitur  (63)  lideniic  lecta  sunt.  » Libb.  editi:  c dicta  simt. 

in  omnibus  mss.  (64)  Omnes  niss.  c oportebat.  » Libb·  editi  : 

(61)  Dies  tina  et  altera  et  tertia  suo  in  tempore  per  i oportet.  » 

oeeulios quosdam  meatus  relata  nd.  Haecdesuiiliii  Ii-  (65)  Libb.  editi  : i quae  erat  (]hcbron·  el  exter- 

bris  editis,  sed  exstant  iii  omnibus  mss.  minavit  inde  tres  filios  Enacb.»Stcque  luulta  OHiii* 

(62)  Duo  mss.  Ebroiceiises : i dicit  aliquis  audi·  tuiit.  Mss.  vero  ut  in  nostro  textu. 


m 


m IN  LIBRUM  JESU  NAVE  HOMILIA  XX. 


Thalami»  generationes  Enacb  t Videamus  ergo  quid 
est  quod  nec  sufficit  ei  dicere  filios  Enach,  sed  et 
nomina  ipsorum  addidit»  et  super  omnia  adjecit 
c istae  erant  generationes  Enach.  » Sed  et  in  con· 
sequentibus  refert»  quod»  accepta  haereditaiis  sorte, 
Caleb  c ascendit  ad  eos  qui  habitabant  Dabir.  No- 
men autem  Dabfr  erat  prius  civitas  litterarum·  i 
Videndum  ergo  est  quid  est  quod  prius  erat  civitas 
litterarum»  et  postea  facta  est  Dabir. 

4.  Praeterea  refertur,  quia  et  filiam  habens  Caleb 
proposuerit  talem  quamdam  conditionem  dicens^' : 
c Quicunque  exscindere  potuerit  civitatem  littera- 
rum» et  obtinuerit  earo,  dabo  ei  Axam  filiam  meam 
Qxorem.  i Cumque  ille  hoc  proposuisset»  Gothoniel 
filius  Chenner  frater  Caleb  junior  cepit  civitatem 
litterarum.  Sed  et  ipsum  quasstiouis  locum  Scri- 
ptura sancta  posuerit,  si  tamen,  ut  diximus,  nihil 
otiose  in  his  verbis  praetereundam»  quod  Gothoniel 
frater  esse  dicitur  Caleb,  et  Caleb  filius  scribitur 
Jeffone,  et  Gothoniel  filius  Chenner.  Quomodo  ergo 
videbitur  frater  esse  Caleb»  qui  non  est  filius  Jef- 
fone»  sed  ille  dicitur  filius  Jeffone»  iste  autem  filius 
Chenner»  qui  dicitur  cepisse  divilatein  litterarum  ? 
De  quo  additur»  quia  et  junior  erat,  et  per  condi- 
tionem virtutis  merito  acceperit  Axam  filiam  Caleb 
uxorem,  quia  exscidit  et  perdidit  civitatem  Ultera- 
«um.  Exiens  autem  de  domo  patris  sui  Axa,  quae 
ei  ex  certa  conditione  nuptum  tradita  est»  sedens 
super  asinum  dicebat  viro  suo  ** : i Petam  a pa- 
tre meo  portionem  agri.  Et  exclamavit  de  monte» 
et  dixit  ei  Caleb , Quid  est  tibi  ? et  dixit  ei  : Da 
mihi  benedictionem»  quia  in  terra  austri  nuptum  me 
tradidisti·  Et  accepit  Gonetlam  superiorem,  et  Go- 
neilam  inferiorem.  i Et  conclusit  Scriptura  dicens : 
f Haec  est  haereditas  tribus  Jnda·  » Videtis  quia 
vere  auxilio  Dei  opus  est,  ut  haec  explanari  queant? 
Impossibile  prorsus  est  ullum  hominum  de  iis  dis- 
serere, nisi  illuminatus  per  Dei  gratiam  fuerit. 
Ideo  ergo  juvate  me  orationibus,  et  mecum  pariter 
laborare,  ut  Dominus  in  bis  tam  obscuris  et  abscon- 
ditis locis  lucem  veritatis  nobis  dignetur  ostendere, 
ut  et  nos  vobis  possimus  aperire  quomodo  haec  vera 
et  utilia  et  divina  sunt,  sed  pro  fragilitate  humanae 
naiurae  oblecta  sacramentis  et  involuta  mysteriis. 

5.  Primo  ergo  discutiamus  quare  metropolim  ac- 
cepit Caleb,  et  illam  quae  prima  inier  caeteras  om- 
nes in  terra  repromissionis  metropolis  nominatur» 
el  metropolim  Enacb.  Enacb  interpretatur  humi- 
litas  inanis  f vel  responsio  inanis  (C6)·  Accepit  ergo 

wJos.xv,15.  e‘ibid.»16.  «ibid.»  18»  19»  20. 

··  1 Reg.  XIII. 

(66)  Enach  interpretatur  humilitas  inanis  vel  re· 
sponsio  inanis.  Ab  ruv  < respondit,  humiliavit,» et 
vacuus,  inanis.  i 

(G7)  Ms.  ^Dgerm.,€  habitat·  > L!bb.  editi:  i ha- 
bitabat. » 

(68)  Susui^qui  interpretatur  extra  me.  Ab  γπ 
< extra  » et  pronomine  affixo  Ί· 

(69)  Achiman^  qui  interpretatur  frater  meus  extra 
consilium.  Suspicio  esi  etyiiiologistam  legisse  Achi- 


Caleb  metropolim  bnmiiitatis  inanis.  Duas  humili- 
tates esse  certum  est.  Unam  laudabilem,  de  qua  di- 
cit Salvator  **  : c Discite  a me,  quia  mitis  sum  et 
bumills  corde,  et  invenietis  requiem  animabus  ve- 
stris. I Et  de  hac  hiiiniliiate  dictum  esi^S  quia 
c omnis  qui  se  humilia i,  exaltabitur. » Et  alibi 
c Humiliamini subpotentissimamanu Dei.»  446 
autem  et  alia  humilitas  culpabilis  peccatorum,  sic- 
ut illa  quam  de  illicito  coitu  dicit  Scriptura,  quia 
luimiliavit  illam,  quod  de  Aiiimon  scriptum  est,  quia 
humiliavit  Thamar  sororem  suam  Est  ergo  hu- 
militas inanis  qnae  descendit  ex  peccato.  Hujus  igi- 
tur humilitatis  Inanis  metropolim  cepit  vel  exscidit 
Caleb,  et  interemit  tres  filios  Enach,  qui  erant  filii 
inanis  humilitatis,  et  illis  interfectis  ipse  habitat  (67) 
civitatem,  et  facU  quae  in  consequentibus  scripta 
sunt.  Qui  autem  sunt  isti  filii  inanis  humililalis 
quos  exterminavit  Caleb  ? Primus  Susui  qui  inter- 
pretatur extra  me  (68),  hoc  est  extra  sanctum,  quia 
extra  sanctum  est  filius  inanis  humililalis,  imo  et 
extra  Deutn.  Est  ei  alius  Achiroan,  qui  interpreta- 
tur frater  meus  extra  consilium  (69),velul  si  dicamus 
frater  sine  consilio.  Omnes  etenim  fratres  qui  de 
humilitate  inani  nascuntur,  certum  est  quia  et  ex- 
tra consilium  sunt.  Tertius  Thalami,  qui  interpre- 
tatur prwcipitium  vel  suspensio  (70)  : quod  designat 
nihil  in  eo  slabililaiis,  sed  vaga  omnia  et  in  prscceps 
•ruentia.  Istos  ergo  tres  filios  Enach  exterminavit  et 
interfecit  Caleb,  et  post  istos  descendit  in  Dabir. 
Nomen  erat  Dabir  prius  civiias  litterarum.  Dabir 
interpretatur  loquela  (71).  Sed  nomen  Dabir,  prius 
civiias  litterarum.  Igitur  civitatem  lillerarum  In- 
ieltige  omne  Testamenti  Veteris  instrumentum  : 
id  est  et  hanc  ipsam  quam  nunc  disserere  conamur 
Scripturam,  intelligamiis  esse  civitatem  litterarum» 
qnoi  poslmodum  efficiatur  Dabir,  quod  est  loquela· 
Haec  etenim  quae  prius  in  litteris  erat,  el  secundum 
litterarum  intelligebatur,  modo  in  Ecclesiis  Christo 
revelante  Domino,  loquela  effecta  est,  loqnentibus 
et  disserentibus  primo  sanctis  apostolis,  et  remo- 
ventibus superficiem  litterae,  proferentibus  vero  de 
ea  spiritalem  loquelam.  Sed  et  singuli  quique  do- 
ciores  Ecclesiarum  litteram  legis  loquelam,  et  dis- 
putationem evangelicam·  faciunt.  Qui  autem  suni 
tres  filii  Enach,  quos  Caleb,  in  cujus  persona  vir- 
tutem legis  ascripseramus,  interimit?  Inanis  hu- 
militas accipienda  est  illa,  quam  omnes  hujus  sae- 
culi poetae  vel  philosophi  de  divinitate  senserunt » 
quia  61  humilia  et  Deo  indigna  sunt  quae  senseruiit. 

Matlh.  XI,  29.  Luc.  xiv,  H.  « I Petr.  v»  6. 

maaz,  et  etymologiam  suam  duxisse  cx  vntt  < frater 
meus  > et  ΤΏ,  Ώ,  c praeter,  extra , » et  nSTV  « consi- 
lium. » 

(70)  Thalami,  qui  interpretatur  prcecipitium  vel  su- 
spensio. Suspensio  a nSn  € suspendii,  » praecipitium 
autem  Thalami  dici  posse  non  videturj  nisi  a sSn 
< sulcus.  » 

(71)  Dabir  interpretatur  loquela.  A*tn « loculus  est.  i 


ORIGENIS  m 

Quid  enim  tam  humile  et  quid  tam  inaniter  hu-  A num  (super  quem  asinum  ? illiim  sine  dibio  queis 
mile  quam  ligna  eC  lapides  deos  vel  astruere  vel 
putare  (72)?  Hujus  ergo  inanis  liumililaiis  filius  pri- 
inus  est  Susui,  qui  dicitur  extra  ine,  hoc  est  primus 


sensus  eorum  et  extra  veriiaiem,  et  extra  Deum  esi. 
Secundus  vero  Achiinan,  id  est  frater  sine  consilio, 
ftectum  est  vero,  quia  et  iste  frater  sit  illius  erroris  qui 
sine  consilio  geritur.  Quid  enim  tam  sine  consilio  esi, 
quam  relinquere  Deum  qui  nos  fecit,  et  sequi  eos 
quos  nos  fecimus  ? Tertius  erroris  sensus  est  Tha- 
lami, quod  est  praecipitium  vel  suspensio.  Novissi- 
ma namque  hujus  erroris  tendunt  in  praecipitium  et 
in  profundum  inferni.  Ergo  hos  gentilitatis  sensus 
taiiquam  /Ilios  Enach  vetusti  erroris  abscidit  lex, 
quae  etiam  secundum  litteram  Deum  verum  et  Crea- 
torem omnium  praedicat.  B 

6.  Sed  nunc  ascendit  Galeb  ad  istam  civitatem 
litterarum,  et  dixit  : < Quicunqiie  exsciderit  clvi- 
latem  istam  litterarum,  et  obtinuerit  eam , dabo  ei 
Axam  /Iliam  meam  uxorem.  Et  cepit  eam  Gothoniel 
filius  Ciienner.  i Gothoniel  autem  qui  accepit  civi- 
tatem litterarum,  interpretatur  responsio  Dei  (75). 
Responsio  autem  Dei  dici  potest  cui  respondet  Deus, 
hoc  est  cui  revelat  secreta,  et  pandit  arcana.  Iste 
ergo  est  qui  potest  accipere  civitatem  liiieraruni, 
et  veteris  instrumemi  exscindere  litteram  occiden- 
tem. Frater  Caleb  junior.  Ego  autem  sum  de  Ec- 
clesia frater  Galeb  junior,  qui  exscissa  ac  discussa 
legis  littera,  sensum  in  ea  spiritualem  requiro.  Ex- 


solverant discipuli  Salvatoris),  dicit  ad  pairea 
suum  : c Da  mihi  benedicUonem , pater.  Ei 
accepit  Gonetlam  superiorem,  ei  Gonetbm  ioleri«> 
rem.  447  * Quod  evidentius  Apostolus  dicit  ** : 
i Pollicitationem  habens  vitas  ejus  quas  oooc  est  et 
futuras.  I Et  ut  Salvator  repromittit  iis  qoi  ver- 
bi sui  perfectionem  sequuntur,  quia  accipiant  ces- 
tuplum  (76)  in  pnesenli  sDbciilo,  in  ΓοΙαιο  autm 
vitam  aeternam  consequantur  ·*·  Hoc  est  ergo  acce- 
pisse in  benedictione  Gonetlam  superiorem,  et  €o- 
netlain  inferiorem.  Quam  benedictionem  oremus  m 
et  nos  consequi  mereamur,  per  Christum  Domi- 
num nostrum , cui  est  gloria  et  imperium  insaecsli 
saeculorum.  Arnen. 

IIOMILIA  XX!. 

De  filiis  Juda^  qui  non  potuerunt  disperdere  /ch- 
scBos  de  Jerusalem»" 

i.  Filii  Jiida  volebant  disperdere  vel  fnleriIncrei^ 
busasos  de  Jenisalem  c et  non  potuerunt , propter 
quod  habitarunt  Jebusaei  cum  Oliis  Juda  in  Jem- 
salem  usque  iii  hodiernum  diem  » Volumus  a 
littera  incipientes  inquirere  ab  iis  qui  putant  im 
secundum  lilleram  stare  posse,  qntd  est  quod  dici- 
tur (77)  c usque  in  hodiernum  diem  : » quod  xer- 
bum  seraper  Scriptura  pro  eo  ponit  ··,  ui  aMerni- 
tatein  saeculi  per  hoc  significet,  sicut  et  dicit : i !is- 
lite  recedere  a Domino  iti  hodierno  die,  » tdesl,do> 
nec  sacculum  stat.  Ostendat  ergo  mihi  qiioniodoie- 


i — s«:cuiuiii  siai.  uMciiuai  ergo  mini  qiiouMHlo  Λ- 

I , cum  jam  non  secundum  car-  q busaeiis  donec  saeculum  stat,  habitat  cum  filiis  iuda 

nem  circiimnimr.  naniiA  ... 


nem  circumcidor,  neque  secundum  carnem  azyma 
manduco,  neque  Pascha  cum  Judaeis  observo,  ne- 
que Sabbatum  sscundum  lilleram  curo.  Promissum 
namque  mihi  est,  quia,  si  exscidero  civitatem  iiiie- 
rarum,  accepturus  sim  filiam  fratris  mei  majoris. 
Eram  namque  prius  filius  Ghenner,  qui  interpretatur 
spretio.  Quis  enim  eraUpretio  (7i),  sicut  nos  gentes 
alienati  a conversatione  Israel,  spem  non  habentes,  et 
sine  Deo  in  hoc  mundo  ? Nam  prior  ille  frater  mens, 
cujus  nunc  accipio  filiam  pro  eo  quod  exscidi  civitatem 
litterarum,  ille  filius  Jc/Tone  fuit,  qui  interpretatur 
conversio.  Dat  mihi  ergo  /iiiam  suam,  id  est  scientiam 
Dei  sui,  vel  intelligentiam  mihi  (75)  minori  /ralri 
dat  lex,  secundum  quod  scriptum  est  i Aufere- 


in  Jerusalein,  quippe  cum  tieMpsi  qtiidein  filii  Jo ia 
habitent  in  Jerusalein.  Ideo  ergo  iiec  isiud  verban 
esse  poterii,  quod  Jebusxi  cum  Judaeis  habitem  ia 
Jerusalem,  quandoquidem  ne  ipsi  quidem  habilaui 
in  ea.  Sed  nos  liiielligamus  hsc  spiriioaliter,  assa- 
mentes  Evangelii  parabolam  quae  dicit  de  zizauU** : 
c Sinite  uiiaque  crescere,  ne  foriecom  vultis 
dicare  zizania , eradicetis  simul  cuni  ipsis  eths 
trilicum.  » Sicut  ergo  in  Evaiigelio  permUumtar 
zizania  simul  cum  tritico  crescere  : eodem  oseJo 
etlum  hic  in  Jerusalem,  id  est  in  Ecclesia  saai 
quidam  JebusxM , isti  qui  ignobilem  et  degeueren 
vitam  ducunt,  qui  ct  fide,  et  actibus,  et  omni^n- 
versatione  sua  perversi  sunt.  Neque  enim  possibile 


I... « rv  · ...  sua  ^ciTciai  auiu.  iicufie  emm  possiDuc 

friipi  **’  **  i®""  facienti  D eei  ad  li((iiiduin  purgari  Ecclesiam  dum  in  lerris  es. 


fructus  ejus.  i Sciendum  tamen  est  aliud  esse  le- 
gem, cujus  nunc  personam  dedimus  Caleb,  aliud 
iitieram  Veteris  Testamenti,  quam  civitatem  figu- 
raliter diximus  litterarum.  Accepta  ergo  lilia  ejus 
ego  frater  ejus  junior  educo  eam  de  domo  patris 
sui.  Quae  cum  venerit  mccum  sedeis  super  asi 


Rx'  iV*  f ?· 

63.  *M  Ueg.  XII, 20.  *» Mallii.  XIII,  29,30, 


ila  ut  neque  impius  in  ea  quisquani,  neque  pecca- 
tor residere  videatur,  sed  sint  in  ea  omnes  saocii 
et  beati,  et  in  quibus  nulla  prorsus  peccati  marsb 
deprehendatur.  Sed  sicut  dicitur  de  zizaniis  : f » 
forte  eradicantes  zizania  simul  cum  illis  erailiGefi? 
et  trilicum ; i iia  etiam  super  iis  dici  potest  in 

··  1 Tim.  IV,  8.  Mattii,  xix,  29.  “los.  iv, 


t astruere  vel  putare?  » 

Libb.  editi,  c deos  «islruere?  i 

(73)  Gothoniel ...  interpretatur  responsio  Dei.  Ab 
Π33?  < respondit  » ei  i Deus. » 

(74)  Cnenner.qui  interpretatur  spretio.  Quis  enim 
erat  spretio,  sicut  nos,  elc.  Sic  mss.;  at  libb.  editi ; V 
€ Gheiuier,  qui inlerpreiaiur  spretio  litterarum,  sictil 


nos,  I etc.  IJmIe  aiilem  Ghenner  dici  possit  · spre- 
tio, I vel  € spreiio  litieranint,  ^ignorare  me  fateor. 

(75)  Mihi.  Restituit  codex  Sangemi· 

(76)  Idem  nis.,  f ceniupia.  » 

(17)  Mss.,  I quid  est  quod  dicitur:  · Libb.  editi, 
t quid  dicitur.  i 


929 


IN  LIBRUM  JESU  NAVE  HOMILIA  XXII. 


930 


bus  vel  dobia  vel  occiiUa  peccata  sunt.  Neque  enim 
dicimus  de  iis  qui  manifeste  el  evidenter  criminosi 
sunt  , Ili  non  de  Ecclesia  expellantur.  Audi  ergo 
Scripturam  dicentem , quia  non  potuerunt  filii  Juda 
disperdere  Jebusaeos,  sed  habitaverunt  cum  ipsis  in 
icrusalem  usque  in  hodiernum  diem.  Unde  depre- 
cor vos  qui  fideles  estis,  ul  ita  vitam  vestram  et 
conversationem  servetis,  ne  in  aliquo  vel  ipsi  scan- 
dalum patiamini,  vel  aliis  scandalum  faciatis  : sed 
sit  vobis  summi  studii,  summaeque  cautelae  ne  quis 
iii  hanc  sanctam  congregationem  vestram  polluliis 
introeat,  ne  quis  Jebusaeus  habitet  vobisenm.  Vides 
ergo  quia  dicit  Scriptura , quod  non  potuerunt  eji- 
cere filii  Juda  Jebusaeos  de  Jerusalem.  Jebusaeus 
autem  interpretatur  conculcalio{lS).  Ergo  quia  iioii 
possumus  ejicere  istos  qui  nos  conculcant  : eos 
saltem  ejiciamus  quos  possumus,  quorum  peccata 
manifesta  siinU  Ubi  enim  peccatum  nuu  est  evidens, 
ejicere  de  Ecclesia  neminem  possumus , ne  forte 
eradicantes  zizania,  eradicemus  simul  cum  ipsis 
etiam  triticum. 

2.  Movet  me  lamen  quod  dixit,  quia  non  potue- 
runt ejicere  Jebusaeos,  id  est  eos  qui  interpretan- 
tur conculcatio.  Et  ideo  videamus  qui  sunt  in  Ec- 
clesia conculcantes.  Illi  sine  dubio  de  quibus  dicit 
Dominus  in  Evangeliis  **  : c Nolite  mittere  sanctum 
canibus,  neque  margaritas  vestras  ante  porcos,  ne 
forte  conculcent  eas  pedibus  auis,  et  conversi  eli- 
dant vos.  » Iste  est  ergo  Jebusaeus,  conculcatio, 
qui  indigni  audiunt  verbum  Dei , et  cum  audierint 
neque  ut  infideles  discedunt , neque  permanent  ut 
fideles,  sed  percepta  mysteriorum  nolilia,  .fidei 
nostrae  secretioribus  scrutatis,  conversi  posimo- 
dmn  impugnant  nos , et  contradictionibus  suis  cor- 
da nostra  dirumpunt,  conculcantes  verbi  Dominici 
margaritas,  el  ornamenta  fidei  maculantes.  Dc 
istis  ergo  dicitur,  quia  non  potuerunt  filii  Judae  eji- 
cere Jebtisaeum  de  Jerusalem  usque  in  hodiernum 
diem.  Simile  autem  aliquid  scripuiin  est  el  de 
Ephrem;  ait  enim  Scriptura®·:  i Et  iioii  disperdidit 
Epbrem  Ctiananaeum  qui  habitabat  iii  Gazer,  el 
habitavit  Cliananaeus  iii  Ephrem  usque  in  hodier- 
num diem.  » Ephrem  auCein  iiilerpreialnr  fruclifi- 
catio  (79).  Qui  ergo  fructificat  et  crescit  in  fide,DOu 
potest  exterminare  Clianauaeum  semen  pessimum , 
semen  maledictum,  semen  sem per  mobile,  semen 
incertum.  Hoc  enim  interpretatur  Chaiianacus  (80). 
Et  certum  est,  quia  cum  eo  qui  fructificat  el  cre- 
scit, semper  Imbitat  Chananseus.  Nunquam  enim 
leniatiouum  motus  cessae l ab  eo.  Sed  tu  si  vere 
r:actificas  in  Deo,  el  vidCs  talem  aliquem  inquie- 
tum, turbidum , mobilem,  scilo  quia  Cbanauaeus 
tst.  Si  non  poles  eum  ejicere  de  Ecclesia,  quia  non 


, potuerunt  filii  Ephrem  difperdere  Chanansns  , illmi 
observa  quod  Apostolus  commendat  dicens  : c Siib- 
irahiie  vos  ab  omni  fraireinqiiieteambulanie  44S*  ® 
Sed  quoniam  Salomon  suadet  haec  quae  legimus  de- 
scribi in  corde  tripliciter  ·®,  etiam  praeter  illa  quae 
diximus , quod  cordi  meo  occurrit , ad  aures  vestras 
proferam : et  vos  facite  quod  scriptumest®®,ut  uno  di- 
cente omnes  (81)  examinent.  Mcergo  dicente  quod 
sentio,  vos  discernite  el  examinate  si  quid  rectum 
est  aut  minus  rectum.  De  Jerusalem  frequenter 
diximus  quod  visio  pacis  interpretalui.  Si  ergo  in 
cortie  nostro  Jerusalem  aedificata,  boc  est,  si  visio 
pacis  in  corde  nostro  fundata  est,  et  Cbrislum  sem- 
per qni  est  pax  nostra,  iniuiMnur  et  servamus  in 
corde  : siquidem  ita  fixi  el  stabiles  in  liac  visione 
' pacis,  ut  iiunquani  prorsus  ulla  cogitatio  mala,  vel 
alicujus  peccati  consilium  ascendat  in  cor  nostrum ; 
si  lioc  ita  fieri  possit,  poterimus  dicere,  quia  in  Je- 
rusalem sumus,  et  nullus  alius  habitat  noblscum  , 
nisi  soli  qui  sancti  sunt.  Nunc  vero  cum  etiam  ad 
grandem  profectum  veniamus , et  summis  nosmei- 
ipsos  studiis  excolamus,  lamen  non  puto  cuiquani 
tantum  in  corde  puritatis  evenire,  ut  nunquam  ad- 
versae cogitationis  contagione  maculetur  : certum 
est  etiam  Jebusaeos  habitare  cum  filiis  Juda  in  Je- 
rusalem. Non  lamen  ideo  baec  diximus,  quod  ne- 
gligainas  quantum  fieri  potest  ejicere  eos,  sed  satia 
agendum  nobis  est , et  lentandum  quotidie  cos  eji- 
cere de  Jerusalem  : sed , sicut  scriptum  est , non 
possumus  simul  omnes  ejicere.  Hoc  idem  aiilera 
etiam  in  iis  qui  fructificant  sentiendum  est,  qui 
Ephrem  filii  nominantur,  qui  ot  ipsi  Ghananaeos,  id 
est  vagas  et  lubricas  cogitationes  semper  debeut 
ejicere  de  animabus  suis.  Potens  est  autem  Deus , 
qui  et  Jebusaeos  et  Cbanaiiaeos  subjiciat  nobis,  sicut 
scriptum  est ':c  Subjecit  autem  Ghananaeos  filiis 
Ephrem. ilpsum  ergo  Dominum  deprecemur,  ut  eji- 
ciens a nobis  malas  cogitationes,  bonas  inferat  (8i), 
dignas  Jerusalem  civitate  coelesti,  in  quibus  nihil 
pollutum  inveuiaiur  el  sordidum,  quod  iios  in  die 
judicii  cx  conscientiae  cogitationibus  arguat,  sed 
inveniatur  in  nobis  puritas  cordis  in  Christo  Jesu 
Domino  nostro , cui  est  gloria  et  imperium  iu  sae- 
cula sacculorum.  Anien. 

HOMILIA  XXII. 

De  tribu  Ephrem  et  Chananceis. 
l.Chananaei  lertio  dicti  sunt  in  filiis  esse  Ephrem  : 
sed  observemus  qui  sil  in  singulis  ordo  dictorum , 
id  est,  quid  continet  primus  sermo  qui  dicit  Cha- 
nanaeos  esse  cum  filiis  Ephrem , et  quid  secundus 
el  tertius.  Si  enim  diligentius  observemus  qiiomoilo 
tertio  dicantur  esse  Ghanauaei  cum  filiis  Ephrem, 
et,  Domino  praestante,  poterimus  investigare  ordi- 


··  Maiilt.  VII,  6.  ··  Jos.  xvi , 10.  ·»  11  Thess.  iii,  6. 

(78)  Jebuiteut  aulem  interprelatur  eoneulealw. 
«spernere, conculcare.  i 

' (7y)  Ephrem  autem  interpretatur  fructificatio. 
λ rrc  f fruciificavil. » 

( 0;  Hoc  enim  in/erpre/afur  Chanan(pus.  Nempe 


Prov.  XXII,  20.  ··  I Cor.  xiv.  * Jo5.  xvii , 13. 

i mobile  » aulfincerlum,i  a ίΠ3  f moveri,  insia· 
bile  esse.  i 

(81)  Omnes.  Codex  Sangerm.  c caeieri.  i 

(82)  idem  ms.  « instituat.  » 


051  OftlGENIS 

oem  dictionam,  qaidin  primo,  quid  in  secundo , A ferimus , exlerminari  a nobis  dicitur  Cbaoameax 


quid  in  tertio  factum  refertur  : puto  quod  non  erri- 
inus  increduli , quia  yere  haec  non  ut  sola  nobis 
rerum  gestarum  narratio  traderetur,  scripta  sunt, 
aed  sacramentis  divinis  Deoque  dignis  repleta.  Pri- 
mo ergo  dictum  est  *,  < quia  non  perdidit  Eplirem 
Gbananaeum  qui  habitat  in  Gazer,  sed  habitat  (83) 
Chananaeus  in  Ephrein  usque  in  hodiernum  diem, 
et  factus  est  sub  tributo  servus  usquequo  ascendit 
Pharao  rex  iEgypti  et  accepit  civitatem,  et  incendit 
eam  igni,  etChananaeos,  et  Pberezapos,  et  qui  habi- 
tabant in  Gazer  trucidavit,  et  dedit  eam  Pharao  in 
dolem  filiae  suae,  i Secundo : i Et  factum  est,  inquit ', 
quoniam  invaluerunt  filii  Israel,  el  fecerunt  Chana- 
iiaeos  subjectos,  exterminatione  autem  non  extermi- 
naverunt eos.  I Tertio  , quando  contradixerunt  viri 
de  tribu  Ephrem  Jesii,  volentes  secundum  numero- 
sitatem suam,  quia  pliires  erant  et  validi,  majorem 
accipere  etiam  haeredilatis  sortem ; et  jubentur 
ascendere  in  saltum,  et  sibi  ipsis  ampliorem  locum 
capere;  et  ut  possint  latiora  spatia  occupare,  juben- 
tur exterminare  Cliananaeum 

2.  Videamus  ergo  nunc  quid  sibi  velit  (8i)  haec 
deChananaeis  tripartita  narratio.  Primo  Chananaeus 
nobiscum  est  quidem,  et  sub  tribulo  est,  non  est 
tamen  obediens  nobis , neque  servus.  Secundo 
etiam  servus  efficitur  et  obediens.  Chaiiaiiaeiim  hic 
carnem  nostram  accipiamus,  vel  ca  quae  carnis 
sunt.  Haec  primo  nobiscum  est,  hoc  est  animae 
]uncta  est,  sed  non  obediens,  nisi  tantum  quod  tri- 
buta dependet : id  est  ministerium  quidem  agendi 
aliquid  exbibet,  vel  movendi ; concupiscit  tamen 
adversus  spiritum  et  non  esi  obediens  animae,  sed 
suis  desideriis  cedit.  Si  vero  jam  aliquantum  pro- 
fecerimus, efficitur  nobis  caro  servus,  et  obediens 
ac  parens  anima?  voluntati.  El  iste  est  secundus 
animae  profectus,  cum  sibi  carnem  et  servire  fe- 
cerit et  obedire.  Tertium  vero  est,  quod  perfectum 
esu  Si  enim  jam  veniamus  ad  perfectum,  etiam 
exterminandus  nobis  dicitur  Chananaeus,  et  morti 
tradendus.  Quomodo  autem  hoc  in  nostra  carne 
completur,  audi  apostolum  Paulum  dicentem  * : 
c Mortificate  membra  vestra  quae  sunt  super  terram, 
fornicationem,  immundiliain , i el  caelera  quae  se- 
quuntur. Et  iterum  dicit  * : i Qui  autem  sum  Chri- 
sti, carnem  suam  crucifixerunt  cum  vitiis  et  con- 
cupiscentiis. I Sic  ergo  tertio,  hoc  est  cum  ad  per- 
fectionem venimus,  et  membra  nostra  mortifica- 
mus , ac  mortem  Christi  in  corpore  nostro  circum- 

* Jos.  XVI,  10.  · Jos.  XVII,  13.  ^ Ibid.,  18. 

• Jos.  XVII,  14.  » ibid.,  15.  Mallh.  vii,  17.  “ 

(85)  Libb.  editi , i habitat  in  Gazer,  sed  habilal.  i 
Ms.  Sangerm.  ulrobiqne , c habitabat.  » 

(84)  Idem  ms.  i videtur,  i 

(85)  Ga»er  autem  interpretatur  comiructio,  A 
seu  rnta  c segmentum,  excisio,  septum,  tabulatum, 
separatum  ; i uude  Gazer  quodammodo  dici  possit 
c constructio.  » 

(86)  Codex  Sangerm.  c in  haeredilalem  sor- 
tem. » 


5.  .Sed  el  illud  non  otiose  praetereundum  eti, 
quod  dicitur  Pharao  venisse  et  accepisse  civi- 
tatem 449  Gazer,  iii  qua  Chananaeus  babiutm 
cum  Ephrem,  ci  dedisse  eam  in  dotem  filLe  sus. 
Gazer  autem  interpretatur  constructio  (85).  Si  erp 
corpus  el  anima  in  una  atque  eadem  consiruciiofte 
habiienl,  id  est  conjunctae  sibi  invicem  el  sociz, 
ita  ut  corpus  carnalilcr  vivat,  et  non  festinet  aoiou 
velocius  sibi  obedienlem  et  siibdilam  facere  or- 
nem, verendum  est  ne  veniat  Pharao  ex  iεgyρt^ 
el  captivam  ducat  infelicem  animam,  ita  ul  io4<» 
tein  eam  tradat  filiae  suae.  Si  enim  consideres  ilki 
quod  dixit  Apostolus  exsurgere  aliam  l^ee  ii 
membris  nostris,  et  captivos  nos  docere  io 
peccati,  invenies  quomodo  ille  Pharao,  qui  esUb- 
cior  et  rex  peccati,  filiae  suae,  qu»  est  lex  peccia, 
animam  quae  carnaliter  vixerit,  in  dotem  eoasen- 
bit. 

4.  Post  haec  etiam  hoc  videndum  est,  qnod  iilj 
Josepb  quaestionem  movent  de  baereditale , ms^ 
rem  sortem  requirunt,  dicentes  ad  Jesum*  : cQure 
nobis  dedisti  haeredilatis  sortem  (86)  unam,  et  pe- 
daturam unam  ? Ego  autem  populus  ronltus  soa,f£ 
Dominus  benedixit  me.  » Si  ergo  et  nos  popala 
simus  multus,  et  benedicat  nos  Dominus,  audie- 
mus ab  Jesu  * : c Populus  multus  es,  aseeoda  ia 
saltum,  el  munda  tibi  ipsi,  et  para  locum  iotem. 
Expurga  Plierezaeos  et  Rapbaiin.  i Necesse  est 
ergo  nos  ejicere  Pherezaeos.  Invenimus  autem  Pbe- 
rezaeos  interpretari  fructificationem  (87).  Sed,  sic- 
ut sa^e  jam  diximus  de  aliis  nominibus,  in  b*< 
dupiex  est  ioierpretaiio.  Est  etenim  frociiieai:: 
bona  el  fructificatio  mala,  sicut  in  Evangeliis  de- 
signatur quia  c arbor  bona  bonos  fructus 
el  arbor  mala  malos  fructus  facil.  i Oponet  erp 
nos  expellere  omne  quidquid  non  bene  fructifitii. 
et  abscindere  fructum  pecccati,  et  expurgare  fri- 
ctus Injustitiae.  Sed  el  Rapbaim,  inquit,  expelie,  vt 
potius  expurga  de  te.  Rapbaiin  invenimus  ionv- 
prelatum  resoluta  mater  (88).  Est  in  anima  oosin 
virtus  quaedam,  quae  paril  sensus,  et  veiul  oaitr 
est  eorum  sensuum  vel  intellectuum,  qui  procedi: t 
e nobis,  secundum  quod  dicitur  in  sacramento 
I de  anima  quasi  de  muliere  : c Salva  aulemerUper 
filiorum  generationem,  si  permanserit  in  fide  etve- 
rllaie.  i Istae  ergo  matres,  hoc  est  ista  virtus 
inae,  illis  in  quibus  fortis  est  el  valida  ac  robu»ta. 
geuerat  sensus  validos  et  potenies,  el  qui  super^n 

* Coloss.  III,  3.  *Gal.  v,  24.  *Rom.  ni,  ΰ. 
Tim.  II,  15. 

(87)  Invenimus  autem  Pherezaos  interprOari  [ru· 
iificationem,  A ΓΓ53  < fruciificavit.  » 

(88)  Raptiaim  invenimus  interprelalam  resoteu 
mater.  Sic  alter  ex  Ebroicensibus,  libri  auteiu  ed:L 
pro  c resoluta  mater,  i habent : c resolutae  ma- 
tres. i Etymologia  ducitur  ex  ΓΟΊ  < remissum, re- 
solutum esseiet  DK  «mater. i 

(89)  In  sacramento.  Deesl  in  libb.  antea  editU, 
sed  exstat  in  omuibus  mss. 


IN  LIBRUM  JESU  NAVE  HOMILIA  XXIII. 


934 


953 


a contradicente  non  possint.  In  aliis  quidem  virtus 
ista  resoluta  est  et  remissa,  quod  indicatur  ex  sen· 
sibus  cum  languidi  quidam  proferuntur  et  inepti, 
et  nihil  in  se  foriiludinis  continentes.  Hoc  ergo  si- 
gnificatur sub  nomine  Raphaim  ut  hujuscemodi  de 
nobis  matres  remissas,  qiix  sensus  ineruditos  et 
inutiles pariunt,  expurgemus.  Elbene  servavit  spi< 
ritalis  inlelligentise  proprietatem.  Non  enim  dixit 
interminandos  Raphaim,  sed  expurgandos.  Non 
enim  ipsos  naturales  (90)  animae  motus  evertere 
atque  exterminare  praecipitur,  sed  expurgare,  id 
est  sordes  et  immunditias,  quae  eis  ex  nostra  iie- 
gligcntia  advenerunt,  purgare  atque  depellere,  ut 
naturalis  ejus  vigor  propriae  atque  ingenitae  virtu- 
tis effulgeat. 

5.  Post  haec  addunt  adhuc  filii  Ephrem,  et  di- 
cunt : « Non  sufficit  nobis  mons,  et  equus  electus, 
et  ferrum  Ghananaeo  est  qui  habitat  in  me  (91).  i 
Nunquam  invenies  qui  equum  habeat  Israeiitam, 
sed  Cliananaeus  habet  illum  eqmim,  qui  falsus  est 
ad  salutem.  Habet  et  ferrum  bellicum  Ghananaeus. 
Sed  quid  respondit  illis  Jesus  ? c Si  populus  multus 
es  tu,  el  virtutem  habens,  non  erit  tibi  sors  ona, 
quia  saltus  est  libi,  el  emundabis  eum  » Vides 
quid  ad  nos  per  spiritalem  inlelligenllam  dicitur,  ut 
ctnuiideimis  silvam  quae  in  nobis  est,  ei  exciden- 
tes inutiles  et  infructuosas  ex  iiobismetipsis  arbo- 
res, faciamus  ibi  novalia  quae  seniper  innovemus, 
et  ex  quibus  fructum  capiamus  tricesimum  et  se- 
xagesimum el  centesimum  ? Annon  eadem  nobis 
Evangelii  sermo  denuntiat,  dicens  ; < Eccejam 
securis  posita  est  ad  radicem  arboris  ? Omnis  ergo 
arbor  quas  non  affert  fructum,  excidetur,  et  in  ignem 
miuelur. » Haec  prioribus  nostris  Nave  filius  prae- 
cepit Jesus  de  infructuosis  arboribus  excidendis, 
basc  nobis  Dominus  Jesus  in  Evangeliis  mandata 
describit : et  quomodo  non  verum  est  quod  umbra 
praecessit  el  veritas  secula  est  ? 

6.  .Quid  autem  est  quod  addidit  Jesus  : < Si 
emundaveris , inquit  , silvam , erit  libi  cum 
exterminaveris  Gbananaeum?  i Diximus  jam  supe- 
rius quomodo  nobiscum,  positus  Ghananaeus,  primo 
lanium  tributa  dependet,  secundo  obediens  effici- 
tur et  subjectus,  tertio  vero  iii  membrorum  no- 
strorum nioriificaiione  etiam  exterminari  dicitur. 
Quae  si  recte  iiUelltgimus,  et  donavit  nobis  Domi- 
nus per  gratiam  suam  ita  haec  inielligere,  sit  ali- 
quid operae  pretii  baec  de  secretis  et  absconditis  in 
publicum  produxisse,  el  venisse  ad  agnitionem  no- 
stram, quae  servabantur  oblecta ; et  conemur  se- 
cundam haec  quae  diximus,  Ghananaeum  qui  nobis- 


cum  est,  citius  subjicere  nobis,  el  obedienlem  fa- 
cere, post  baec  etiam  exterminare;  quia,  si  dimitti- 
mus eum  et  negtigimus,  veniet  Pbarao  ex  iEgypio, 
et  incipiet  locum  nostrum  in  dolem  dare  filiae  suae, 
et  captivos  nos  tradere  legi  peccati.  Sed  absit  boc 
ab  fsraelilica  nobilitate,  ut  serviat  filiae  Pbaraoiiis 
Israelita,  450  quem  jam  Deus  eduxit  de  terra 
•^gypti»  iterum  serviat  illi,  qui  in  mari  Rubro  sub- 
mersus est,  Pbaraoni ! Observemus  ergo  sicut  et  bic 
dicit  Jesus,  ut  pr^valeamus  nos  contra  Chana- 
naeos  : ne  si  forte  (92)  illi  invaluerint  super  nos  et 
obtinuerint  nos,  de  Israeliticis  Chananaeos  nos  fa- 
ciant, sicut  ei  ille  effectus  est,  quem  superaverat 
carnis  illecebra,  cui  dicitur  a propheta  : t Semen 
Chanaan,  et  non  Juda,  species  seduxit  te.  > Non 
eveniat  ergo  nobis  audire  semen  Chanaan,  quia 
c maledictus  Chanaan  puer  servus  erit  fratribus 
suis  1 Nobis  autem  praestet  Dominus , ut 
filii  simus  Abraliam,  et  Isaac,  et  Jacob,  secundum 
promissionem  haeredes,  et  ob  boc  ex  lapidibus  sus- 
citati, ut  simus  filii  Abrabam  a Christo  Jesu  Do- 
mino nostro,  cui  est  gloria  el  imperium  iii  saecula 
saeculorum.  Ainen. 

HOMILIA  XXIII. 

De  ratione  sortium  ubi  septem  Iribus  capiunt 
heBredilalem. 

i.  In  consuetudine  hominum  cum  aliquid  sorto 
dividitur,  fortuitu  videtur  sors  illa  ad  illum,  vel 
alia  ad  alium  (93)  cadere  : in  Scriptura  autem 
sancta  non  ita  est.  Aliquoties  quaerebam  apud  me- 
metipsum,  si  de  re  tanta  ac  tali  (94)  patres  sancti 
sortibus  judicium  commisissent,  quod  si  esset  boc 
apud  sanctos  ita  gestum,  jam  de  aliis  hominibus 
vel  gentilibus  (95)  nihil  mirum  videretur,  si  nihil 
haberetur  eximium  in  iis,  quae  a sanctis  sorte  di- 
cuntur divisa.  Sed  videamus  si  forte  in  Scripturis 
invenimus  aliquid  positum,  quod  nobis  quid  virlu- 
Irs  contineatur  in  sortibus  manifestet.  Incipiamus 
ergo  a Levitico,  ubi  scriptum  est  : i Et  acci- 
prent , inquit , duas  sortes.  Sors  una  Domino, 
et  sors  una  apopompjeo,  i hoc  est,  transinissori· 
« Et  super  quemcunque  venerit  sors  apopotnpaei 
accipiet  hircum  illum,  et  adducet  illum  in  eremum 
vivum,  et  dimillel  illum  ibi  in  dimissione  sua.  i 
Alium  vero  hircum  immolabunt  Domino,  el  reliqu.*),· 
quae  ibi  snnt.  Quae  utique  sciunt  qui  legunt.  El 
iterum  ubi  Moyses  sorte  divisit  tribui  Ruben,  et  tri- 
bui Gad,  et  dimidiae  tribui  Manasse,  quae  poposcerant 
trans  Jordanem  accipere  terram  illam,  quam  acce- 
perunt filii  Israel.  Dedit  autem  etiam  Jesus  secun- 
dum praeceptum  Dei  Galeb  filio  Jeffone  iribus 


Jos  XVII·  16.  ibid.  17, 18.  Mattb.  iii,  10.  Jos.  xvn,  28.  ··  Dan.  xiii.  56.  Gen.  ix,  25. 


*·  Levit.  XVI,  8, 10. 

(90)  Omnes  mss.  c naturales. » Libb.  editi : < na- 
turalis. > 

(91)  Godex  Sangerm.  cum  unoEbroic.  i in  me.  · 
Libb.  editi,  c in  meridie,  i 

( 92 ) Mss.  c ne  si  forte.  1 1 Libb.  editi  : c ne 
forte.  » 


(93)  Vel  aiia  ad  alium.  Haec  desunt  in  libris  edi- 
tis, sed  exstant  in  duobus  Ebroicensibus.  ^ 

(94)  Omnes  mss.  # si  de  re  tanta  ac  tali.  » Libb. 
editi : t si  de  tamis  ac  talibus.  » 

(95)  Codex  Sangerm.  i vel  gentilibus.  » tibli. 
editi  : c vel  gentibus.  i 


935 


ORIGENtS 


Jud»i(96)  sortem.  Dedit  autem  el  tribui  Eplirein,  n A mento,  sicubi  sors  in  Cbristo  Tei  in  Ecclesia  bo- 


illi  quae  supererat , dimidia  tribui  Manasse.  Et 
post  haec  congregavit,  inquit , ecclesiam  (iliorum 
Israel,  et  dixit  ** : < Mittam  sortem,  el  proferam  in 
conspectu  Domini  sortem,  si  prius  describentes 
terram,  attuleritis  descriptionem  ejus,  i Et  ita 
post  baec  sortibus  missis  haere  ditas  populo  Dei  dis- 
tribuitur, et  agitatur  sors  ista  non  forluiiu,  sed  se- 
cundum hoc,  quod  praedestinatum  est  a Deo.  Deni- 
que Iribus  Benjamiii  prima  ibi  accepit  sortem  ubi 
erat  Jertisalem,  post  hanc  tribus  Simeon  secunda, 
post  hanc  Issacbar,  deinde  Zabulon,  deinde  Ascr, 
post  etiam  Neplitbalini,  inde  Dan.  In  quibus  novis- 
sime veniunt  tres  ilix  Iribus,  qux  cx  concubinis 
descenderant  Jacob. 


iniiialur,  vel  in  rebus  mysticis,  et  quae  ad  aaiiiia«n 
pertinere  videantur.  Invenio  Paulum  ad  Ephcsioi 
scribentem  dicere  de  Cbristo  : c In  qua,  inqRii» 
sone  vocali  sumus,  praedestinati  secuudaoi  pro- 
positum ejus,  qui  omnia  operator  secuodiun  eso- 
silium  voluntatis  451  suae,  ut  simus  in  iae- 
dem  gloriae  ejus  qui  ante  speravimus  in  Cbristo.  i 
Sed  ct  ad  Colossenses  haec  scrilientem*^  : i Gn* 
tias  agentes  Deo  Patri  qui  idoneos  nos  fecit  ia 
parte  sortis  sauciorum  in  lumine.  i Tam  ibultis 
igitur  ex  Scripturis  sanctis  de  commerooraiioae 
sortium  lestiinouiis  congregatis,  quo  ex  doI- 
torum  locorum  consideratione  virtutem  rei  pos- 
simus diligentius  apprehendere,  mihi  quideib exiit 


2.  Quae  ergo  sil  ratio  sortium  apud  memeiipsum  ^ omnibus  vel  evidens  adhuc  sensus  ad  liquidam  pi- 


requirebam,  ut  ex  inultis  testimoniis  Scripturae 
quod  latebat  agnoscerem.  Inveniebam  sane  in  Scri- 
pturis etiam  gentiles  homines  usos  esse  sortibus, 
tunc  cum  navigaret  Jonas,  et  tempestas  urgeret. 
Aiiiiil  namque  ii  qui  navigabant  : c Mittamus 
sortem,  et  videamus  cujus  causa  lixc  tanta  mali- 
tia est,  I quasi  sors  tantum  valeret,  ut  prodere  euin 
posset,  cujus  causa  periculum  navigantibus  immi- 
neret. El  quamvis  gentiles  essent,  et  alieni  a cogni- 
tione Dei,  nen  tamen  in  hac  opinione  falluntur, 
sed  quod  verum  erat,  prodidit  (97)  eis  sors.  Deni- 
que c venit , inquit  , sors  super  Jonam.  i Quae- 
rens ergo  de  iis,  invenio  et  Salomonem  in  Prover* 


tere  non  potuit , vel  etiam  de  re  tanta  eniuuiiedi 
ei  proferendi  arcani  metus  insedit,  lilod  tamen  ii 
quaiiiiim  res  patitur  contigisse  sufficiat,  quod  m- 
bis  ab  apostolis  sors  ducta  designat,  quia  uti  ex 
fide  integra  el  oratione  praemissa  sors  duciior,  n 
quae  Dei  voluntas  continet  in  occulto,  sors  boiBiai· 
bus  declarat  in  manifesto. 

3.  Secundum  interiorem  vero  inlellechim,  skit 
Paulas  videtur  indicare  cum  dicit : < In  pane  sor- 
tis sanctorum ; i et:  cSorie  vocali  in  Christo,  »τί- 
dendum  est  ne  forte  non  solum  in  hominibus,  sd 
et  in  supernis  virluiibus  sors  agatur,  ei  prasideS 
aliqua  vinus  huic  officio  , quae,  verbi  causa,  Jea 


biis  dicentem  : i Conlradictiones  cohibet  sors,  et  q (ilio  Nave  nunc  sorte  haeredi laieiii  disiriboenii 


inter  potentes  delinit,  i veluii  cessare  ostendens 
contradictiones,  ubi  mittitur  sors.  Sed  cum  baec  in 
Testamento  Veteri  iion  pauca  referri  de  sortibus 
invenirem,  converti  nie  etiam  ad  Novum  Testa- 
mentum, ut  viderem  si  forte  vel  ibi  contemnuntur 
sortes.  At  ne  ibi  quidem  earum  usus  abjicitur,  et 
invenio  quod  aliquando  cum  deessel  numero  apo- 
stolorum unus  apostolus,  el  esset  necessarium  in 
loco  Judx  alium  subrogari,  convenientes  apostoli, 
qui  uliqne  mullo  sapieiuiorcs  erant  quam  ii  qui 
none  episcopos  vei  presbyteros  vel  diaconos  ordi- 
nant, elegerunt  duos  et  statuerunt  in  medio  : nec 
tamen  de  eis  sibimelipsis  judicium  permiserunt, 
ut  illum  facerent  quem  ipsi  voluissent  (98),  sed 


ad  aliquam  gratiam , sed  secundum  quod  scit  D» 
placere,  ducatum  praebeat:  et  illi  (i)  quidem ficbi 
evenire  quae  prima  snnt,  quem  scit  apud  Deum  pri- 
mum locum  tenere:  quo  lioc  quod  in  occultis b»· 
beiur  apud  Deum  sortis  gubernatione  etiam  bmi- 
Ilibus  demonstraretur ; alium  vero  facere  secv&£ 
loci,  el  alium  tertii.  Quod  ita  gestum  esse  imm  m 
Ium  in  terris  arbitror,  verum  etiam  in  c(Blesiil«, 
et  hujusmodi  sortem  quae  apud  Deum  mcritoniu 
contemplatione  distinguitur,  etiam  illo  tempore  la- 
bitam ,c  cum  divideret  ei  constitueret  Excelsus !<«- 
tes , el  disseminaret  filios  Adam,  et  consiiioetei  I- 
nes  gentium  secundum  numerum  angelorun  IKi; 
ei  facta  est  portio  Dei  Jacob  , funiculus  bxreiiu· 


orantes,  inquit,  miserunt  sortem  ex  illis  duobus  D ejus  Israel  ■·.  > Vides  enim  quia  ct  hiepart^ 


quos  statuerant  in  conspectu  Dei,  id  est  Joseph,  qui 
vocabatur  (99)  Barnabas,  qui  cognominatus  est  Ju- 
stus, et  Maniliam,  c Et  cccidil,  inquit  **,  sors 
super  Mallhiam,  et  annumcraius  est  cum  unde- 
cim apostolis.  » Prxccdeiile  namque  oratione,  non 
jam  casu,  sed  providentia,  sors  divinum  judicium 
deferebat.  Sed  adhuc  quxrebam  in  Novo  Testa- 

Jos.  xviii.  ··  Jon.  1,9.  Prov.  xviii,t8.  *·  Aci.  i,  26.  ·*  Eohes.  i,  11,  12.  *^Col.  i,  12.  “ 
zxxii,  8,  9. 

i vocatur.  » 

(1)  Cod.  Sangcrin.,  ^ ductum  prxbeat : clin·-^ 
Diio  Ebroicenses  : c ductum  praebeat  fortis  : ti  »· 

(2)  Duo  Ebroic.  c illi  quidem.  » Libb.  editi : 
liquidum.  » 


et  funiciiluin  Israel  Domino  dicit  esse  sortium- 
ergo  fortuitu  arbitrandum  est  per  sortem 
(2)  illi  quidem  angelo  illam  gentem  suscipere, 
causa  , iEgyptiornm,  alii  autem  Idumaeorum,  eu  i 
Moabilarum , el  alii  ludiam,  vel  vuamqoawqoe  os- 
tioniim  carum  qu®  sunt  super  terram:  sed  ct 
etiamsi  secundum  numerum  angelorum  Dei  dicj!^* 


(96)  Duo  Ebroicen<^es  : c ct  tribui  Jiidx.  » 

(97)  Cod.  Sangerm.  c prodidit,  i Libb.  e«liti  : 
c prodit.  I 

(98)  Mss.  < voluissent,  i Libb.  editi  : c vole- 
bant. I 

(99)  lidem  mss.  c vocabatur.  » Libb.  editi  : 


&57  IN  LIBRUM  JESU  NAVE  HOMILIA  XXllI. 


tnr  sorie  gentes  es$e  divis»,  tamen  illa  sors»  slcot , 
in  hominibus  diximus » quia  Dei  judicium  quod  in 
occulto  est,  sors  pandit  in  publico,  talis  etiam  ibi 
fuisse  credenda  est : quia  et  merito  et  virtute  sua 
unusquisque  angelus  illam  vel  illam  gentem  in  di- 
visione susciperet.  Et  quid  dico  de  magnis  et  de 
generalibus  rebus  ? cum  ne  per  singulos  quidem 
nostrum  absque  hujusmodi  sorte  qu»  Dei  judicio 
dispensatur»  evenire  dicendum  est , verbi  causa,  ut 
alius  nostrum  talem  vel  talem  vitam  statim  a na- 
tivitate sortiatur : vel  certe  illud  quod  erga  homi- 
nes geri  ex  Scripturis  sanctis  s»pe  docuimus, quod 
et  boni  angeli  adsunt  hominibus  et  contrarii : quod 
non  utique  fortuitu  et  absque  judicio  ille  angelus 
illius  animae,  verbi  causa  , Petri  custos  esse  soni- 
tus sit , et  alius  Pauli , vel  alius  unius  infantis  de 
Ecclesia»  de  quorum  angelis  dicit  Dominus  qnia 
semper  videant  faciem  Patris  sui  qui  in  coelis  est 
De  quibus  utique  dubitandum  non  est , quod  judicio 
Dei  qui  illorum  dignitatem , vel  nostrae  animae  ad 
liquidum  perspicit  qualitatem , uniuscujusque  no- 
strum custodiam  sortiantur  sorte  quadam  mystica 
Christi  dispensatione  directa.  Ego  autem  quantum 
ad  opinionem  meam  spectat,  puto  audenter  dicen- 
dum etiam  de  iis  virtutibus  quae  mundi  bujus  mini- 
steria susceperunt,  quod  non  fortuitu  vel  casu  illa 
vrirtus  terrae  vel  arborum  germinationibus  praesit,  illa 
fontium  ac  fluminum  sufOciat  ac  sulllcicnter  exhi- 
beat, ^Ua  imbrium  , alia  ventorum , alia  marinis, 
alia  autem  terrestribus  animalibus,  vel  singulis  qui- 
busque e terra  gignentibus  praesit : et  esse  in  his 
singulis  sacramenta  ineifubilia  divinae  dispensatio- 
nis, ut  ordine  suo  cuncta  et  conipeienii  per  unam- 
quamque vlrlutem  dirimantur  oflQcio.  Sic  enim  et 
apostolus  Paulus  dicit  : i Nonne  omnes  sunt  mi- 
nistri spiritus  in  ministerium  missi,  propter  eoa 
qui  bxreditatein  capiunt  salutis ?i 

A.  Ad  horum  igitur  imitationem  credendum  est 
etiam  hic  Scripturam  referre  sortes  duci  perJesum, 
et  haeredilaiem  per  unamquamque  tribum  divina 
dispensatione  (5)  decerni , et  per  ineffabilem  provi- 
dentiam Dei , ac  praesentiam  in  his  sortibus  adum- 
brari futurae  in  coelis  haerediiatis  exemplar.  Quo- 
niam quidem  i lex  umbram  » dicitur  habere  t futuro- 
rum bonorum  ··, » et  sicuti  dicit  Apostolus  de  iis  qui 
ad  Dominum Jesum  Christum  venerunt:  qui  t acces- 
sistis ad  Sion  montem,  et  ad  civitatem  Dei  viven- 
tis Jerusalem  coelestem  **  : · est  aliqua  in  coelis  ci- 
vitas qii»  dicitur  Jerusalem  et  mons  Sion  : non  est 
utique  sine  causa  quod  Benjaminin  sorte  suaaccepii 
Jemsalem  ei  iiionicm  Sion  : nisi  quia  coelestis  il- 
lius Jerusalem  ratio  sine  dubio  hoc  exigebat,  ut 
aliqua  Benjamin  dari  deberet  Jerusalem  terrestris, 
quae  illius  coelestis  «guram  servat  ac  formam.  Si- 
iniUter  autem  de  Bethlehem  dicendum  csl,  quod 
non  sine  certa  quadam  ratione  in  Judae  sorte  de- 

··  'Matth.  XVIII,  iO.  Heb.  i,  lA.  *·  Heb.  x,  i. 
**  Luc.  .XIX. 

Codex  Sangerm.,  c sub  dispensatione.»  Paulo 
pusi  idem  : c providentiam  Dei  ac  prasciculiam·  » 

Patuol.  Ge.  Xil. 


cernitur,  vel  Hebron  vel  aliae  singuhe  civitates  sin- 
gulis quibusque  tribubus  conscribuntur,  nisi  quia, 
nt  diximus  , illa  coelestia  loca , in  quibus  et  Jerusa 
lem  et  Sion  esse  nominatur,  sine  dubio  et  caetera 
quae  iis  vicina  ve)  conjuncta  452  sunt  loca , hoc 
in  se  causae  et  rationis  continebant  in  coelis  , quod 
sorte  distributa  gubernabantur  in  terris.  Hinc  ergo 
est  quod  dispensavit  divina  sapientia  nomina  quae- 
dam locorum  scribi  in  Scripturis,  quae  mysticam 
quamdam  interpretationem  contineant,  per  quae 
indicetur  nobis,  quia  haec  certis  quibusque  ratio- 
nibus , et  non  casu  vel  fortuitu  fleri  dispensentur. 
Sient  enim  non  est  putandum  quod  fortuitu  acci- 
derit, verbi  causa,  ut  ille  angelus  Micliacl  vocare- 
tur, alius  autem  Gabriel,  alius  vero  Rapbael : et 
ut  ad  liiiinana  descendam,  sicut  non  fuit  fortuitu  ut 
ille  patriarcha  Abrabam  vocaretur,  et  ille  Isaac»  ei 
alius  Israel : sed  ne  in  feminis  quidem  casu  acci- 
dit, sed  certa  et  divina  ratione,  ut  illa  Sara  voca- 
retur ex  Sarai,  vel  ille  Israel  ex  Jacob,  vel  illa 
Abrabam  ex  Abram  : et  ut  certum  est  quod  unus- 
quisque vel  angelorum » vel  hominum  ex  iis  qn» 
sibi  injunguntur  ofiiciis  et  actibus  etiam  nomina 
sortiantur,  ita  consequens  est  etiam  loca  quaedam 
esse  coelestia  et  civitates,  sicut  Jerusalem  coelestis 
dicitur  et  Sion  : esse  etiam  alias  quarum  typum  et 
imaginem  istae  quae  in  terris  sunt  continent,  quae 
nunc  in  hac  Scriptura  mystice  nobis  per  Jesum 
filium  Nave  designantur.  Et  de  ipsis  puto  civitati- 
bus dictum  ^ : i iEdificabuniiir  civitates  Jiida,  el 
I inhabitabunt  ibi,  et  haereditabunt  eam.  » De  ipsis 
etiam  Dominus  el  Salvator  dicit,  quia  mullae  man- 
siones sunt  apud  Patrem  El  de  ipsis  credendum 
civitatibus  servo  illi  qui  bene  negotiatus  fuerat  Do- 
minum dicere,  qnia  potestatem  habebis  super  decem 
civitates,  et  alii  super  quinque  civitates  Haec  de 
divisione  sortium  terrae  Judae  proferre  ad  vos  in- 
quantum  fas  luit,  ausi  sumus  Scriptura  provocante 
quae  Jerusalem  dicit  coelestem  : et  montem  Sion» 
et  caetera  qu.»  similiter  scripta  sunt,  esse  dicti  in 
coelis  : quae  nobis  occasionem  dederunt  sentire  de 
his  omnibus»  quod  mysteria  in  iis  coelestia  de- 
scribantur. Et  ideo  dicimus»  oe  cum  fastidio  haec 
legalis»  el  potetis  vilem  aliquam  esse  Scripturam» 
pro  eo  quod  est  mullis  nominum  appellationibus 
^ consita  : quin  potius  scitote  ineffabilia  per  haec 
mysteria  contineri,  el  majora  quam  potest  vel  hu- 
ntauus  sermo  proferre,  vel  auditus  mortalis  audire; 
quae»  ut  ego  arbitror,  digne  et  integre  explanari 
non  solum  a me  minimo  npn  possunt,  sed  nec  ab 
ipsis  quidem  qui  me  rnulto  meliores  sunt.  Nescio 
autem  si  vel  ab  ipsis  sanctis  apostolis  plene  el  inte- 
gre proferuntur.  Non  dixi  quod  non  plene  sciantur» 
sed  Dou  plene  proferantur.  Genum  csl  enini^co- 
gniia  esse  haec , et  Integre  apprehensa  illi  qui 
« Heb.  XII,  22.  Psal.  lxix,  δ5.  Joan.  xiv,  2. 

Unus  Ebrolcensis:  < Dispensationem  Dei  ac  pr®* 
sentiam. » 

30 


939 


ORIGENIS 


Μ 


raptus  est  usque  ad  tertium  coelum , qui  utique  in 
coelo  positus  vidit  coelestia,  vidit  Jerusalem  veram 
ciTitatem  Dei,  vidit  ibi  et  Sion  montem  quocunque 
loci  est,  vidit  et  Hebron,  vidit  et  omnia  ista  quse 
scribuntur  sorte  divisa  : et  non  solum  vidit,  sed  et 
rationes  eorum  in  spiritu  comprehendit,  quia  ipse 
conCtetur  se  audisse  verba  et  traditiones  (4).  Sed 
qii;e  verba?  c Ineffabilia,  inquit  ”,  et  quae  non  licet 
homini  loqui,  i Yides  ergo  quia  sic  omnia  Paulus 
comprehendit  (5)  in  spiritu,  sed  non  licebat  ei  ho- 
minibus ista  proferre.  Quibus  hominibus  ? illis  sine 
dubio  de  quibus  culpabiliter  dicebat  ” : < Nonne 
homines  estis,  et  secundum  hominem  ambulatis  ? » 
Sed  dicebat  fortassis  illis  qui  jam  non  secundum 
hominem  ambulabant.  Dicebat  haec  Timotheo,  di« 
cebal  Lucae  et  caeleris  discipuirs  quos  sciebat  capa- 
ces esse  ineffabilium  sacramentorum.  Denique  et 
in  mysterio  tale  (6)  aliquid  Timotheum  commone- 
bat dicens  ” : i Memor  esto  verborum  quae  a me 
' audisti,  quae  commenda  fidelibus  hominibus  et  iis 
qui  idonei  sunt  alios  docere. » Sic  ergo  divina  haec 
esse  credentes  et  mystica  , dignos  nos  et  aptos  ad 
eorum  capacitatem  vitae  actibus  ac  meritis  praepa- 
remus, ut  cum  digne  a nobis  fuerint  intellecta, 
etiam  haereditate  ea  In  coelis  consequi  mereamur, 
in  Christo  iesu  Domino  nostro,  cui  est  gloria  et  im- 
perium in  saecula  saeculorum.  Arnen. 


453  amaritudinis  turma  veniens  obsideat  ali· 
cujus  corpus,  perturbet  ac  decipiat  ineniem,  adhi- 
beantur autem  multae  orationes,  multa  j^oaia, 
multae  eiorcistaruin  invocationes,  et  ad  haec  onnia 
surdus  daemon  in  obsesso  corpore  permaneat  et  per- 
sistat, tolerabilius  ferens  exorclstaniro  poenas,  et 
adhibiiasibi  ex  Dei  nominis  invocatione  tormenu, 
quam  discedere  ab  homine  quem  impudenter  obsi- 
det et  nequiter  : ita  etiam  hic  inteiligendum  est  io 
istis  qui  dicantur  Amorrbaei,  qui  permanent  et  per- 
sistunt habitare  in  Elom  et  io  Saiamin.  El  at  vere 
ostenderet  Scriptura,  quia  perferentes  poenas  et 
flagella  persistunt,  dicit : < Et  gravis  effecta  est  sa- 
per  eos  manus  Ephreni.  i Quomodo  autem  gravis 
efficitur  manus  Ephrem  super  Amorrbaeos?  Yei 
exorcistarum,  ut  diximus,  manus  impositione  ve- 
hementius imposita  gravari  dicitur  super  iinnou- 
dos  spiritus  manus  Ephrem,  vel  quia  boni  acfnt 
vel  bona  opera  gravant  et  affligunt  daemonum  ge- 
nus, contrariasque  virtutes.  Quanto  enim  nos  me- 
liora egerimus,  et  quanto  io  optimis  conversamor, 
tanto  illis  molesta  haec  effleiuntur  et  gruTia.  Gra- 
tum vero  illis  est  et  aceeptum,  et  volopuies  eis 
quodammodo  exhibet,  qui  in  turpitodine  el  flagiiTs 
vivit.  Qui  vero  in  bonis  actibus  manum  suam  gra- 
vaverit super  eos,  etiam  si  penitus  eos  expeilere 
non  potuerit,  certe  tributarios  eos  faciet  elsnbjeciss. 


HOMIUA  XllY. 

De  Amorrhme  quomodo  habitaverunt  eum  Ephrem^ 
et  de  Je$u  quomodo  accepit  civitatem  a filiii 
Urael, 

I.  De  Jebusaeis  qui  habitabant  Jerusalem,  dudum 
dictum  est,  quomodo  eos  exterminare  non  potue- 
runt filii  Juda,  sed  et  de  Cbanansis  quos  non  po- 
tuerunt exterminare  filii  Ephrem,  habitantes  in  me- 
dio sui.  Quibus  similia  etiam  praesens  lectio  refert 
de  Amorrhaeis  dicens  ”,  quia  i permansit  Amor- 
rhaeus  habitare  in  Elom  et  in  Salamis,  et  gravis 
effecta  est  manus  Ephrem  super  eos.  i Amorrhaeus 
interpreutur  amatue  vel  amaritudo  (7).  Habitantes 
ergo  in  Elom,  quae  interpretatur  arietantes  (8),  vel 
in  Salamis,  quod  interpretatur  pacifici  (9),  perma- 
nent et  habitant  amaritudines  in  arietantibus  et  in 
pacificis.  Arietantes  sunt  ii  qui  in  agonibus  positi, 
expugnare  diabolicas  aedes  structurasque  conantur; 
pacifici  vero  qui  carnalibus  concupiscentiis  supera- 
tis pacem  animae  gerunt.  In  utrisque  tamen  perse- 
verat et  contendit  contraria  virtus  amaritudo  per- 
sistere. In  quo  tale  aliquid  intelligere  possumus, 
quia  dicit , permansit  habitare  Amorrhaeus  in 
ipsis.  Yerbi  gratia  , si  inimica  virtus  daemonis 


2.  4 Et  abierunt»  filii  Ephrem  € peragrare  icr^ 
r.nro  secundum  fines  suos”.»  Et  cum  enlmssct 
illam  bisloriam,  in  sequentibus  quantam  mausoe- 
tudinem  et  bumiliiatein  habeat  Jesus,  qui  vere  di- 
gnus erat  ferre  iioraeu  Domini  Jesu  et  Salvatoris 
nostri,  declarat.  Ait  enim  ” : i Dederunt,  loquii, 
filii  Israel  sortem  Jesu  filio  Nave  in  semeiipsis  (101 
per  praeceptum  Domini,  et  dederunt  ei  civitaieui 
quam  petivit  Thannasac  quae  est  in  monte  Ephrem, el 
aedificavit  ibi  civitatem,  et  habiuvil  in  ea.  » Ipse  esi 
qui  dedit  liaerediiatem  omnibus  filiis  Juda,  qui  dedit 
Ephrem,  et  dimidiae  tribui  Manasse : ipse  dedit  ei  ma- 
gnifico illi  Caleb  filio  Jeffoiie  haerediuiem : ipsemisk 
ternos  per  singulas  tribus,  qui  universam  terram  per- 
agrareal,  atque  describerent  in  libro,  el  redirent,  α 
ostenderent : ipse  misit  omnibus  sortes,  eise in  a«- 
vissimis  reservavit.Quare  putas  voluit  esseomniam 
novissimus  ? sine  dubio  ul  esset  omnium  primus.  Et 
nec  ipse  sibi  baereditatem  sorte  praesumpsit,  sed  a po- 
pulo accepit,  et  illi  dat  populus  haeredilaieni  a qaa 
ipse  acceperat.  Sic  enim  scriptum  est:  cEt  dedeπι■ι 
filii  Israel  sortem  Jesu  filio  Nave.»  Sed  el  haec  fig»- 
raiiter  contingebant  illis,  quae  uobis  proponereotor 
ad  formam,  ut  el  nos  servemus  praeceptum  illod 


“ 11  Cor.  XII,  4.  ”I  Cor.  iii,  34.  ” II  Tim.  ii, 


” Jos.  XIX,  47.  ” ibld.  49.  ” ibid.  49, 50. 


14)  Unus  Ebroicensis,  4 et  rationes.  » 

(5)  Duo  Ebroiceuses,  4 ouia  scit  omnia  Paulus  et 
comprehendit. » 

(6)  Codex  Sangerm.  cum  uno  Ebroicensi,  4 deni- 
que el  in  mysterio  tale.  » Libb.  editi,  4 de  quibus 
et  in  ministerio  tale.  » 

(7)  Amorrhwus  interpretatur  amarus  vei  amari· 


tudo.  A ^ΠΩ  4 amanmi  esse.  » 

(8)  Elom,  quee  interpretatur  aiietantee^  Ab  7M 

4 aries.  » ^ 

(9)  Salamis,  quod  interpretatur  pacifid.  A ϋΠΟ 
4 pacificum  esse. » 

(10)  Omnes  nianuseripti  c in  semeiipsis. » Lilb. 
editi,  4 et  semetipsos. » 


9» 


Ui  IN  LIBRUM  JESU  NAY£  HOMILIA  XXV. 


quod  isie  opere  implevit»  quod  dicitur  : i Quanto  , 
magnus  es»  tanto  magis  liumilia  le,  ei  ante  Domi- 
num invenies  gratiam. » Et  iterum  quod  scriptum 
est  ^ < Si  te  ducem  ordinaverint»  ne  extollaris» 
aed  esto  inter  eos  quasi  unus  ex  ipsis. » Vide  ergo 
quomodo  dux  erat  populi»  ipse  qui  eos  introduxe- 
rat in  terram  sanciam»  in  terram  repromissionis  : 
Ipse  erat  successor  Moysi»  et  non  ipse  sibi  permittit 
sumere  sortem  terne»  sed  exspectat  ut  accipiat 
portiunculam  a populo,  populi  dux ; et  accepta  por- 
tiuncula sua  Jesus»  dignus  h«>c  iioinioe  aedificat 
locum  ipsum  quem  accepit,  et  constituit,  ut  eum 
vere  faciat  dignum  munere  Det  et  baereditaie 
divina. 

3.  Sed  quoniam  ad  Dominum  et  Salvatorem 
nostrum  ea  quae  de  Jesu  scribuntur,  ‘referre  con- 
suevimus» fortassis  etiam  noster  omnis  hic  populus 
dat  pariem  aliquam  meo  Domino  Jesu»  ei  velui  lo- 
cum quemdam  habitationi  ejus  tribuit.  Sed  ne  in- 
juriosum esse  videatur  quod  dicitur»  requiramus 
quomodo  ei  damus  nos  servi  ejus  habitationis  lo- 
cum. Ego  si  possem  bonos  fieri,  darem  locum  Filio 
Pei  in  me»  et  acceptum  locum  a me  in  anima  mea 
Dominus  Jesus  aedificaret  eum,  et  adornaret»  et 
faceret  in  eo  muros  inexpugnabiles,  et  turres  ex- 
celsas, et  aedificaret  in  me  mansionem,  si  mererer, 
dignam  se  et  Patre,  et  ita  adornaret  animam  meamt 
ei  capacem  eam  suae  sapientiae  et  scientiae,  totiue 
sanctitatis  efficeret , in  tantum  ut  et  etiam  face- 
ret Deum  Patrem  secum  intrare , et  in  ea  facere  ^ 
mansionem»  et  coenare  etiam  apud  talem  animam 
cibos  quos  ipse  donaret.  Quod  ut  consequi  merea- 
mur, praeparemus  in  nobis  cor  mundum  quo  liben- 
ter et  grate  Dominus  Jesus  (41)  mundiim  cordis 
nostri  introire  dignetur  hospitium  : cui  est  gloria 
el  imperium  in  saecula  saeculorum,  Arnen. 

HOMILIA  XXV; 

De  cimialibut  quw  datas  sunl  LedDa,  et  tortibus  eo- 
rum, 

i.  Omnes  filii  Israel  acceperunt  sortes  suas  in 
terra,  Levitis  autem  in  haerediiate  solus  sufficit 
Deus.  Verum  quoniam  accipiunt  Levitae  decimas  ac 
primitias  de  fructibus  a filiis  Israel  per  praeceptum 
Domini,  oportebat  eos  etiam  de  terra»  ut  ita  dicam, 
et  de  habitaculis  decimas  accipere,  boc  esi  enim  ab  ^ 
omnibus  decimas  accepisse.  Ei  ideo  accedentes  pri- 
luarii  viri  qui  erant  in  filiis  Levi»  ad  Eleazarum 
sacerdotem,  et  ad  Jesiiin  filium  Nave»  et  ad  princi- 
pes tribuum  filiorum  Israel»  in  Seion  in  terra  Qia- 
naan»  dixerunt  c Dominus  praecepit  in  manu 
Moysi  dari  nobis  civitates  ad  habitandum  » el 
suburbana  earum  animalibus  nostris.»  Oportebat 
etiam  de  suburbanis  et  de  civitatibus  sortem  fieri» 
ne  454  forte  indiscrete  et  fortuitu  inter  Levitas 
celebrata  divisio  videretur.  Sicut  ergo  distributio 
sortis  quae  facta  est  in  filiis  Israel»  habuit  rationem 
··  Eccli.  111,  20.  Eccli.  xxxii,  i.  Jos.  xxi, 


qua  quis  prima  sorte  dignus  haberetur,  et  alius 
secunda,  de  qua,  prout  potuimus»  jam  ante  tracta- 
vimus : sed  et  de  iis  qui  per  Moysen  ultra  Jorda- 
nem et  ab  Jesu  in  terra  accipiunt  repromissionis» 
ubi  prima  sors  cecidit  ad  Benjamin,  et  postroodum 
ad  caeieros  in  quibus  fuit  ultimus  Daii : ita  necesse 
est  esse  et  aliquam  rationem  etiam  in  ordine  sacer- 
dotalis et  Leviticae  sortis»  ut  alii  prima,  alii  secun- 
da, alii  tertia  sors  ducatur,  per  quas  illa,  vel  illa 
loca  unicuique  decernantur.  Dicuntur  autem  filii 
esse  Levi,  Gerson  et  Cbaat  et  Merari : et  ostendi- 
tur primas  paries  tenuisse  in  honore  Cbaat,  qnia 
filii  Chaal  fuerunt  Amran»  Moyses,  Aaroii  el  Ma- 
ria. Igitur  de  Cbaat  pars  quidem,  plebis  effecta  est 
sacerdotalis,  quae  est  Aaron  et  filii  ejus.  Moyses 
autem  aut  In  sacerdotali  ordine,  aut  si  qui  etiam 
pios  a sacerdotali  esse  potest,  habendus  est.  Alia 
vero  est  ratio  de  filiis  ejus.  Cseleri  autem  ex  filiis 
Cbaat  secundum  ordinem  tenuerunt  in  tribu  Levi,» 
qui  sunt  ex  Isaar  eiChebron  et  Odiel.  Tunc  deinde 
post  hos  accipiunt  partem  post  Cbaat»  ex  filiis  Levi 
Gerson  lenio  ioco,  novissimus  vero  omnium  Me- 
rari. Haec  est  autem  differentia  primi  ordinis»  et 
secundi  et  tertii  vel  quarti  quam  primo  omnium 
observavimus  in  Numeris.  Postea  enim  quam  ordi- 
nat» fuerant  duodecim  tribus  per  qua  luor  orbis 
terrae  partes  circa  arcam  testamenti  Domini  excu- 
bias agere,  et  statutae  sunt  tres  quidem  tribus  ab 
oriente»  tres  autem  ab  Africo  vel  a meridiano,  tres 
autem  ad  mare  quod  est  ad  occidentem»  tres  vero 
ad  aquilonem»  qui  est  septentrio»  ibi  etiam  isti  per 
quaiuor orbis  terrae  paries  eodem  ordine  deputan- 
tur. Et  ab  oriente  quidem  ubi  erat  tribus  Juda» 
quae  erat  inter  caeteras  prima»  Aaron  atque  ejtia 
liiii  collocantur  ; Cbaat  vero  filiis  qui  erant  reliqui, 
arcam  testamenti  Domini  levare  in  humeris»  et  v 
tubis  canere  statuitur»  ita  ut  cum  prima  tuba  ce- 
cinisset» moverent  castra  ii  qui  erant  ab  oriente ; 
cum  vero  secunda  cecinisset,  ii  qui  erant  a meri- 
diano consurgerent;  tertia  ab  occidente»  quarta  ab 
aquilone.  Vides  quantus  ordo»  et  quanta  in  Scri- 
pturis sanctis  rerum  consequentia  custoditur  .'quo- 
modo nihil  nisi  modo  el  ratione  et  ordine  geritur. 
Intuere  diligentius,  et  in  omni  Scriptura  hscc  ita 
invenies  ordinata.  Sed  si  libi  difficile  est  per  om- 
nes libros  vigilantem  cordis  oculum  ducere,  in  hoc 
saltem  loco  diligentius  qu»  referuntur  adverte. 

2.  I Prima,  inquit^*»  sors  exiit  Cbaat,  et  facta 
est  filiis  Aaron  sacerdotis  qui  erat  in  Levitis. » 
Cujus  primam  sortem  exire  decebat?  cui  oportebat 
primatus  dari»  nisi  Aaron  primo  pontifici,  primo 
in  vitae  meritis»  primo  in  honoribus  et  virtute?  Cer- 
tum est  apud  te  nunc  saltem  quod  non  sit  sors  isu 
fortuita,  sed  adsit  virtus  superna,  gubernans  eam 
secundum  divinae  providentiae  judicium.  Ubi  ergo 
filiis  Aaron  prima  habitacula  sors  haec  justa  deeer- 

2.  ^*ibid.4 


ι 


m OKIGENIS  ut 


Ilii?  c Iti  iribu,  inquit  Jtidae»  in  tribu  Simeon,  J 
€t  in  tribu  Benjaiiiin,  per  'sortes  civiiates  trede- 
cim.  I Yides  quomodo  electis  viris  in  electis  tribu- 
bus habitacula  dispensantur.  Quos  autem  oportuit 
secundam  sortem  suscipere?  i Filios,  inquit^\ 
Chaal,  qui  reliqui  erant  post  filios  Aaron.  i Et  quas 
tribus  isti  accipiunt?  cln  tribu,  inquit,  Ephrem,  ei  in 
tribu  Dan,  et  in  dimidia  tribu  Manasse,  civitates 
decem  per  sortem.  i Qui  sunt  autem  tertii?  i Filii 
Gerson.i  Et  in  quibus  tribubus  sortiuntur?  in 
cissachar,  inquit^*,  et  Aser  et  Nephthalim,  et  in 
dimidia  tribu  Manasse,  quae  est  in  Basan,  itidem 
civitates  duodecim  (12).  i Qui  sunt  autem  ultimi  in 
Levilis?  c Filii,  inquit,  Merari.  i Isti  novissimi  in 
quibus  accipiant  tribubus,  videamus,  c Ex  tribu, 
inquit  Ruben  trans  Jordanem  et  Qad,  qui  erat  ^ 
.cum  ipso  trans  Jordanem,  et  de  tribu  Zabulon,  qui 
et  ipse  ultimos  est  inter  filios  Lix,  accipiunt  iu 
sorte  civitates  duodecim.  i 

5.  Sed  nondum  ea  qux  magis  observanda  sunt  «n 
locis  contigimus  (15) : de  quibus  etiam  si  pandere 
profundiora  noii  possumus,  saltem  summa  quxquc 
perstringere  non  pigebit  (14),  ut  ex  iis  unusquis- 
que auditorum  occasionem  capiat  inteiligentix  al- 
tioris  et  mysticx  perqoirendx.  Cum  quatuor  partes 
sint  orbis  terrae,  Ghaat  accepit  sortem  primus  in- 
ter filios  Levi  a parte  orientis  cum  illis  tribubus 
quae  et  ipsae  primatum  omnium  teiienu  Vide  ergo 
quomodo  universa  conveniunt.  In  quatuor  orbis 
partibus  certum  est  orientalem  plagam  nobiliorem  . 
videri,  in  qua  et  nobilior  omnium  reliquarum  Judx  * 
tribus  habebatur  : et  filii  Ghaat  sacerdotis  primam 
ducunt  in  priiitis  et  tribubus  et  orbis  partibus  (15) 
sortem,  cum  Gerson  et  Merari  qui  erant  primi  in- 
ter filios  Levi.  Sic  ergo  tres  filii  primi  Levi  acci- 
piunt orientalem.  Occidentem  vero  ubi  erat  Ruben 
ot  Simeon  et  Gad,  sortitur  secunda  sorte  Ghaat  ex 
tribu  Simeonis.  Merari  vero  primum  sortitur  Ru- 
ben, et  iterum  Merari  tertius  in  Numeris  ab  oriente 
accepit  Zabulon,  ut  justitia  servetur,  ut  sorte  ea 
qux  secundum  Dominum  ducitur,  et  credentium 
mentes  ad  mysteria  futuri  sxculi  dirigat  contuen- 
da. Post  bxc  eorum  qui  ad  mare  erant,  id  est 
fipbrem  et  Benjamin  et  Manasse  , Ghaat  cum 
suscepisset  secunda  sorte  Benjamin,  exteri  ex  ] 
familia  ejus  sortiti  sunt  Ephrem.  Post  hoc  eos 
qui  erant  ex  media  tribu  Manasse  quae  fuit  in 
455  terra  sancu  sortitur  Gerson,  et  .iterum  ipse 
/Gerson  sortitur  etiam  aliam  dimidiam  tribum  Ma- 
oasse·  Sed  quia  oportebat  eos  qui  erant  in  aquilone 
^ aliquid  sacerdotalis  gratiae  consequi,  ne  penitus 
. nudari  donis  caelestibus  viderentur,  in  iis  quorum 
novissimus  ordo  erat  in  aquilone,  id  est  Dan,  Ne- 
l^thalim,  Aser : rursum  Ghaat  non  quidem  inter  sa- 

w Jos.  XXI,  4.  ^ ibid.  5.  ibid.  6.  ibid.  7. 

(12)  Codex  Sangerm.,  i duodecim,  i Libb.  editi, 
«decem. I Septuaginta  interpretes  hodie  babenl 
4εχατρεΙς. 

(15)  Godex Sangerm.,  «contigimus. > Libb.  editi, 


cerdotes,  sed  inter  caeteros  primam  tsneo  accqiit 
sortem  in  Dan,  secundam  vero  Gerson  in  Aser, 
et  tertiam  idem  Gerson  in  Nephthalim. 

4.  Quis  potest  assequi  haec  omnia  et  comprelKn- 
dere?  Quis  meminisse  saltem  et  observare  ordine· 
ipsum  ministeriorum  valet?  Quod  si  secundon  lit- 
teram solum  difficile  textus  ipse  narrationis  eipli- 
cari  potest,  et  permislio  vel  locorum,  vel  persoaa- 
ruro,  qux  in  historia  continentur,  evolvi;  qnid di- 
cimus de  iis  sacramentis,  quae  per  haec  describoi· 
tur  et  in  quibus  distributiones  futurae  haeredUails 
adumbrantur,  et  per  quae  sanctae  lerrae  quam  man- 
sueti hxredilate  suscipient,  divisio  celebrabilor! 
Quis  castrorum  sedes  diversas  explicet,  qnontoda 
haec  in  ressurrectione  per  singulos  quosque  sanet»· 
rum  sacerdotali  vei  Levitico  ordine  habenda  sii  dii- 
iribuiio,  ut,  quemadmodum  dicit  Aposloltts,  in  re- 
surrectione non  confuse  agantur  omnia,  se<i  veniat 
«unusquisque  in  suo  ordine,  initium  Ctirisins 
deinde  ii  qui  sunt  Christi,  qui  in  adventa  ejos  cre- 
diderunt, cum  tradiderit  regnum  Deo  et  Patri,  cun 
subjecerit  ei  omnem  principatum,  el  potestatem 
Ibi  sine  dubio  tales  quaedam  castrorum  obserraiio- 
nes,  et  sacerdotales  distributiones,  et  ordines,  x 
tubarum  significationes  erunt : fortassis  enim  sic· 
ordinavit  Deus  stellas  coeli,  et  rationibus  eas  qui- 
busdam mirandis  et  ineffabilibus  collocavit,  ct  alias 
quidem  ipsarum  statuit  in  axe  aquilonis,  alias  in 
partibus  orientis,  alias  vero  in  australi  parte  con- 
vexa, atque  alias  in  occasu  : ita  credo  qaod  et 
eos  qui  ex  resurrectione  mortuorum  tales  ernnt,  si^ 
ut  steilx  coeli  in  multitudine  et  claritate,  venien- 
tes scilicet  ex  semine  Abraham,  ordinabit  Deus  ii 
regno  coelorum,  secundum  ordinem  stellarum  et 
partium  coeli  : et  dabit  aliis  sortem  ad  oriente·, 
aliis  ad  occidentem,  ad  austrum  aliis,  etqoosipse 
novit  statuet  ad  aquilonem  : quoniam  quidem  ciuol· 
ti  venient  ab  oriente  et  occidente, » ex  qoaiuor  or- 
bis partibus,  « et  recumbent  cum  Abraham  el  Isxc 
et  Jacob  in  regno  coelorum  i per  gratiam  Doni» 
nostri  Jesu  Christi,  cui  est  gloria  et  imperium  ii 
saecula  sacculorum.  Arnen. 

flOMlUA  XXVI. 

De  eo  quod  eepuUm  eunt  petrina  macAmrm,  · Jr 

ara  quam  exstruxerunt  dua  et  semie  Irt4u,  φιο 

sunt  trans  Jordanem. 

1.  In  superioribus  quidem  dictam  est,  quia  filii 
Israel  dederunt  sortem  Jesu  in  monte  Ephrem,  · 
quia  accepta  sorte  Jesus  xdiQcaverit  ibi  civitate·, 
et  inhabitaverit  in  ea.  Nunc  autem  eadem  dem· 
repetii  Scriptura,  ut  addat  hoc  quod  machmras  la- 
trinas, id  est  cultros  e saxo  quibus  circooeidii 
Jesus  filios  Israel  in  eremo,  recondiderit  io  ea  civi- 
tate quam  xdificaverat,  et  in  qua  babiiabau  Dode 

1 Cor.  XV,  25,  24.  Matth.  viii,  H. 

« contingimus.  i 

(14)  God..Sangerm.,  «pigebit.  i Libb.  ediUe 
geat.  I 

(15)  Unus  Ebroiccosis, « ex  tribps  orbis  pardhas.» 


015  IN  LIBRUM  JESU  NAVE  HOHILTA  XXVI.  916 


denuo  et  noDis  repetenda  expositio  esi,  et  quod  ad-  Ji 
fectum  est  explanandum,  ut  Deo  donante  sensus 
gcripturae  integer  expleatur.  Diximus  enim  in  supe- 
rioribus, quia  et  Dominus  noster  Jesiis  Christus 
(46)  petat  a nobis  locum  quem  aedificet,  et  in  quo 
habitet : et  quia  debemus  tales  effici,  tam  mundi 
corde,  tam  simplices  mente,  tam  sancti  corpore  et 
spiritu,  ut  el  in  anima  nostrum  locum  dignetur  ac- 
cipere, et  aedificare  eum,  et  habitare  in  eo  (17).  Et 
qui  putas  sunt  in  omni  populo  ita  acceptabiles  Deo, 
qui  ad  hoc  eligi  digni  sunt?  Aul  forte  nec  singuli 
ad  boc  capaces  esse  possunt,  sed  universus  popu- 
lus et  cuncta  simul  Ecclesia  vix  capax  esse  potest, 
ut  recipiat  in  se  Dominum  Jesum,  et  habitet  in  ea  ? 
Videamus  ergo  quis  sit  iste  locus,  in  quo  habitare 
debet  Jesus  : « In  monte,  inquit  Epbrem,  i hoc  ^ 
est  in  monte  fructifero.  Qui  putas  siint  in  nobis 
montes  fructiferi  in  quibus  habitet  Jesus?  Illi  pro- 
fecto in  quibus  sunt  fructus  spiritus,  gaudium,  pax, 
patientia;  chariias,  eic.  Isti  ergo  sunt  montes  fru- 
ctiferi, qui  fructum  Gbristi  afferunt,  et  mente  ac 
spe  semper  excelsi  sunt.  Et  licet  pauci  esse  possint 
lales,  tamen  si  vel  pauci  fuerint,  in  ipsis  habitans 
Dominas  Deus,  qui  est  lux  vera,  emittet  (18)  radios 
lucis  sua  etiam  super  reliquos  omnes,  quos  non- 
dum dignos  (19)  suo  habitaculo  principaliter  judi- 
carit. 

Nunc  autem  videamus  quae  sunt  machaerae  pe- 
trina, quibus  circumcidit  Jesus  filios  Israel.  Si 
oretis  pro  nobis  ut  sermo  noster  vivens  sit  et  effi- 
eacior,  et  acutior  super  omnem  m*acbaeram,  prae- 
stabit et  nobis  Dominus  Jesus,  ut  verbum  Dei  quod 
loquimur  (20)  ad  vos,  circumcidat  omnem  immun- 
ditiam, resecet  impuritates,  abscindat  vitia  de  audi- 
toribus, et  amputet  omne  quo  vis  mentis  et  effica- 
cia naturalis  obtegitur : et  sic  per  verbum  Dei  quod 
nunc  machaera  petrina  dicitur,  45β  circumcidemi- 
ni ei  vos  ab  Jesu  et  audietis,  quia  abstulit  oppro- 
brium iEgypti  a vobis  hodie.  Quid  enim  nobis  pro- 
dest exisse  de  iEgypto,  et  nobiscum  opprobria 
iEgypti  circumferre?  Quid  prodest  ambulare  per 
eremum,  boc  esi,  quid  nos  juvat  in  baptismo  sae- 
culo renuntiasse,  et  morum  nostrorum  pristinas 
sordes  ac  vitiorum  carnalium  immunditias  retine- 
re ? Oportet  ergo  post  digressionem  Rubri  maris, 
id  est,  post  gratiam  baptismi,  auferri  a nobis  etiam 
carnalia  veteris  consuetudinis  vitia  per  Jesum  Chri- 
8 um  Dominum  nostrum,  ut  iu  demum  iEgyptiacis 
carere  possimus  opprobriis.  Ponuntur  ergo  illae 
ipsae  maebaerae  petriuae,  et  cultri  lapidei,  quibus 
secundo  circumcisi  sumus  ab  Jesu,  in  eo  loco  quem 

♦•Joe.  XIX,  50.  ··  Hebr.  ii. 

(16)  Christui·  Deesl  in  libb.  antea  editis,  sed  le- 
gitur in  ms.  Sangerm. 

(17)  Omnes  mss.  c aedificare  eum  et  habitare  in 
eo.  » Libb.  editi,  i aedificare  illam  et  habitare  in 

ea,  » 

(18)  Codex  Sangerm.  c emittet.  ) Libb.  edib, 
c iiiiitet.  I 

(19)  Omnes  manuscripti  4 nondum  dignos,  i Libb. 
edici,  4 non  dignos.  i 


petit  Jesus  (21)  et  accepit;  in  loco  quem  possidet 
in  anima  justi,  in  ipso  recondit  et  machaeras.  Saepe 
ostendimus  machaeram  verbum  Dei  dictum,  quo 
verbo  abscinduntur  et  purgantur  peccata  de  animis 
audientium.  Haec  ergo  virtus  verbi  divini  recondi- 
tur in  eo  loco  cui  datur  sermo  scientiae  et  sermo 
sapientiae,  ut  opportuno  tempore  anima  illa  quae 
per  donum  spiritus  repleta  est  verbo  sapientiae, 
verbo  scientiae,  proferat  istas  machaeras  in  Eccle- 
sia, et  circumcidat  secundo  (22)  eos  qui  secunda 
indigent  circumcisione.  Quod  autem  dicit  pelrinasi 
machaeras,  boc  est,  e saxo  cultros,  et  non  e ferro 
artificis  opera  fabricatos  : illud  ostendit  quod  ser- 
mo hic  Dei  qui  circumcidere  de  animis  auditorum 
immunditias  potest,  non  est  ex  arte  grammatica 
vel  rhetorica  veniens,  neque  doctorum  malleis  edo- 
mitus, aut  studiorum  incudibus  elimatus  (23),  sed 
ex  illa  petra  descendens,  quae  de  monte  sine  mani- 
bus abscissa  esi,  et  orbem  terrae  complevit,  ac  do- 
na spiritalia  credentibus  tribuit.  Post  haec  Jesus 
convocat  filios  Ruben  et  filios  Gad,  et  dimidiam 
tribum  Manasse,  qui  secum  militaverunt  ad  Itosies 
Israeliticos  superandos  : et  dimittit  eos  ad  baeredi- 
tatem  suam,  datis  iis  etiam  muneribus  quibusdam, 
sicut  scriptum  est.  In  quo  videtur  illud  indicare 
mysterium,  quod  cum  plenitudo  gentium  introie- 
rit, et  quae  repromissa  sunt  eis  a Domino  Jesu  per- 
ceperint illi  qui  per  Moysen  eruditi  et  instructi 
fuerant,  et  qui  nobis  in  certamine  positis  auxilia 
» orationibus  et  precibus  detulerunt,  quia  nondum 
repromissiones  consecuti  sunt,  exspectantes  ut 
etiam  vacatio  nostra  compleretur,  sicut  dicit  Apo- 
stolus nunc  demum  perfectionem  quas  ab  eis  di- 
lata fuerat,  consequantur  cum  muneribus  que 
accipiunt  ab  Jesu,  ut  unusquisque  habitet  in  pace, 
omni  bello  atque  omni  impugnatione  cessante. 

5.  Post  hxc  lectum  est  nobis,  quia  filii  Rubeo, 
el  filii  Gad,  el  dimidia  tribus  Manasse  qui  erant 
trans  Jordanem,  edificassent  aram  ingentem  ; filii 
vero  Israel  reliqui  ignorantes,  quare  hscara  fuisset 
exstructa, mittuntPhineem  filium  Eleazari  filii  Aaron, 
cum  decem  viris  de  singulis  tribubus  electis  : si 
forte  tanquam  discedentes  a Deo  boc  fecissent,  vel 
y aposUlici  effecti  (2J),  et  contra  mandatum  Dei  ge- 
rentes, expugnarentur  a reliquis  filiis  Israel ; sin 
aliter,  ut  cognoscerent  causam.  Alii  vero  satisfa- 
ciunt de  ara,  et  dicunt : Scimus  quia  altare  verum 
est  apud  vos,  ubi  Jesus  habitat;  nos  autem  fecimus 
hoc  altare  ad  simUitudinem  Illius  altaris,  quod  apud 
vos  exstructum  est,  ut  el  apud  nos  figura  et  imago 

(20)  Omnes  mss.  i loauimur. » Libb.  editi,  c lo- 
quitur. · . . , 

(21)  Jetui.  Deesl  in  libb.  editis,  sed  legitor  ia 
omniljus  manuscriptis. 

(22)  Mss.  t secundo. ) Libb.  editi,  i secundum.  i 

(23)  Godex  Sangerm.  4 aut  historicorum  cordibus 

elimatus.  > Unus  Ebreicensis  4 aut  studiorum  coti- 
bus. » . ^ . 

(24)  Unus  codex  Ebroic.  « vel  aposialm  offecti.  % 


\ 


U7 

veri  aliaris  habeatur,  ne  forte  crastino,  inquit, 
placeat  vobia  dicere,  quia  Jordanis  finitimus  est 
inter  nos  et  vos,  et  ipse  determinat  et  ideo  non 
habetis  portionem  in  aliari  nostro.  Haec  illi  re- 
sponsa miserunt.  Sed  videamus  nos  quid  facti  hujus 
contineat  sacramentum.  Prior  populus  circumci- 
sionis in  Ruben  qui  fuerat  primogenitus,  designatur; 
sed  et  In  Gad,  qui  et  ipse  primogenitus  est  ex  Lia, 
et  Manasse  nihilominus  primogenitus.  Quod  autem 
dico  primogenitos,  secundum  tempus  loquor.  Haec 
ergo  dicuntor,  ne  inter  nos  et  illos  qui  ante  adven- 
tum Christi  fuerunt  justi,  divisio  aliqua  ac  separatio 
videretur  : sed  ut  ostenderent  se  etiamsi  ante  ad- 
ventum Christi  fuerant,  fratres  tamen  nostros  esse. 
Licet  enim  habuerint  altare  tunc  ante  adventum 
Salvatoris  nostri,  sciebant  tamen  ei  sentiebant, 
quia  non  esset  illud  altare  verum,  sed  quia  forma 
et  figura  erat  futuri  et  veri  hujus  altaris.  Noverant 
illi  hme,  quia  verae  hostiae,  et  quae  possent  auferre 
peccata,  non  in  illo  altari  offerebantur,  quod  habe- 
bat primogenitus  populus,  sed  in  isto  ubi  erat  Je- 
sus,  hic  coelestes  hostiae,  hic  vera  sacrificia  coiisiin- 
inantur.  Fit  ergo  unus  grex  et  unus  pastor,  illi 
priores  justi,  et  qui  nunc  sunt  Christiani.  Yok>  au- 
tem ad  horum  probationem  memoriam  facere  etiam 
historiae  cujusdam,  si  tamen  Dominus  donare  digne- 
tur, ut  explanationem  ipsius  spiritalem  invenire 
possimus.  Cadebat  aliquando  populus  in  deserto  et 
moriebatur.  Venit'Aaron  pontifex,  et  stetit  in  me- 
dio eorum  qui  moriebantur,  et  eorum  qui  vivebant, 
tie  ulterius  vastaiio  mortis  proficeret  jam  in  caeie- 
roi.  Venit  et  nunc  verus  pontifex  meus  Dominus, 


m 

et  intercessit  medius  inter  morienies  et  vivos,  id 
est  inter  eos  qui  ex  Judaeis  suam  praRseiilian  sus- 
ceperunt, et  inter  eos  qui  non  soliim  non  snsrepe- 
runi,  sed  seineiipsos  magis  quam  illuoi  occidernui. 
dicentes  : c Sanguis  illius  super  nos  er  super  filios 
nostros  > Unde  et  i omnis  sanguis  justus  qd 
effusus  est  super  terram  a sanguine  Abel  justi  us- 
que ad  sanguinem  Zaebarix  filii  Baracbiae,  quem  i 
occiderunt  t inter  xdein  et  altare  reqaireinr 
a generatione  > illa  qux  dixit  : c Sanguis  eju 
457  super  iios  et  super  filios  nostros.  » Sunt  ergo 
isti  pars  populi  mortui  (25) , quia  neque  azyma, 
neque  dies  festos  competenter  agunt,  sed  ςοηνεηΐ 
sunt  dies  festi  eoruiu  in  luctum,  et  cantica  eoruui 
in  laiiien talionem  ; qui  etiamsi  velint  non  potenmi 
® diem  festum  celebrare  in  eo  loco  quem  elegit  Domi- 
nus Deus.  Et  nos  quidem  non  diximus  ad  illos,  qun 
non  erit  vobis  pars  in  boo  altari,  vel  in  bxrediuie 
Domini,  sed  ipsi  sponte  sua  aliace  venira>ei  cele- 
stem  pontificem  refutarunt,  et  eo  usque  iiifeliciutis 
adducti  sunt,  ut  et  imaginem  perderent,  et  non  sus- 
ciperent veritatem , et  ideo  dicitur  ad  eos  " : 
c Ecce  relinquetur  vobis  domus  vestra  deserta.  · 
Translata  est  enim  ad  gentes  gratia  Spiritus  saocii, 
translalx  sunt  solemnilates  ad  nos,  quia  transiit  ad 
nos  et  pontifex  non  imaginarius,  sed  verus,  secua- 
dum  ordinem  Melchisedecb  electus  : ei  necesse  ctt 
eum  veras  hostias,  id  est  spiritales,  offerre  apud 
nos,  ubi  xdificatur  tempium  Dei  ex  lapidibus  vivis, 
Q qux  eM  Ecclesia  Dei  viventis,  et  ubi  est  veros  Und, 
in  Christo  Jesu  Domino  nostro,  cui  est  gleria  d 
imperium  in  sxcula  saeculorum.  Arnen. 


EX  ORIGENE 
A 


Matili.  xxvii,  25.  **  Matth.  xxiii,  35.  ” Luc.  xiii,  35. 

(25)  Mss.,  I soiitergo  isti  pars  populi  mortui,  i Libb.  editi,  i sunt  ergo  populi  pars  niorlni.  a 


MONITUM 

AD  ORIGENIS  ΕΞΗΓΗΤΙΚΑ  IN  LIBRUM  JUDICUM. 


Ηηβηη9  in  peroratione  eubjuncta  Commentariis  Origenis  in  Epistolam  ad  Romanos  teslatnr  se  qua 
transtulit  homilias  in  Jesum  iNave,  eadem  Latiae  vertisse  έξηγητιχά  in  librum  Judicum  : c Nam  et  illa^  tu- 
qail,  auce  in  Jesu  Nave  et  in  Judicum  Hbrum  scripsimus^  simpliciter  expressimus  ut  invenimus,  » Roeem  m 
Hunc  librum  homilias  Origenis  commemorat  Cassiodorus  Insiit.  cap.  1.  /Vouem  hodie  habemus , gnarum  seM 
canticum  Deborai  explanat,  uti  promiserat  ipse  Origenes  in  prologo  Commentariorum  in  Canticum  camticcrum 
kfs  verbU  : c Verum  et  de  his  plenius  in  illis  oratiunculis  quas  de  libello  Judicum  edidimus,  disserta  repe· 
ries,  I Verisimile,  ergo  est  has  ipsas  homilias  designari  ab  Origene,  proindeque  ante  annum  240  fuisse  ab 
■ipso  editas.  Verum  haud  scio  an  (quemadmodum  opinatur  Huetius  Origenian.  lib,  iii,  sut,  2,  nvm.  2),  ps- 
riter  inde  concludi  possit,  ipsas  non  fuisse  ex  tempore  conceptas  et  recitatas.  Certe  homilia  prima  nnm,  2, 
locus  est  quem  ipse  Origenes  testatur  sibi  solum  in  mentem  venisse,  cum  condonaretur : t Sed  et  illud,  imquii, 
quod  dicentibus  nobis  occurrit,  et  utinam  Domino  suggerente  occurrerit,  preetereundum  non  est,  » eU,  lilas, 
postquam  pronuntiatas  sunt,  potuit  litteris  mandare  aut  recognoscere, 

Prater  homilias,  an  aliua  quidpiam  data  opera  in  librum  Judicum  scripserit  Origenes,  incertum  est,  Fe- 
rumtamen  catena  manuscriptas  aliquot  sub  ejus  nomine  fragmenta  Graea  exhibent,  qua  nos  hamiUarum 
fronti  prasfigimus. 


949 


SELECTA  !N  JUDICES. 


990 


ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ  ΕΚΑΟΓΑΙ 

EE  TOYS  KPITAS. 

£X  ORIGENE  SELECTA  IN  JUDICES. 


KaX  εϋζατο  l8$Si0de  sύχiιr  τφ  Κνριφ.  EI  Πνευ-  . 
μα  Κυρίου  έπ’  αύτ^ν,  πώς  εδχεται  & μή  προσήχεκ ; 
*£νην  γάρ  χαΐ  χύνα  άπαντήσαι  έπανι^ντι  τφ  Τεφθάε. 
"Αρ’  ουν  έσφάλη  zh  Πνεύμα ; ούδαμώς*  άλλ(λ  τ6  μίν 
Πνεύμα  βοηΟεΙν  παραγέγονεν,  ούχ  ύποβάλλειν  τήν 
Ατοπον  εύχήν*  αύτδς  64  σφάλλεται  άπερισχέπτως 
όποσχόμενος. 

ΚαΙ  sJxar  αύτφ  · Elxdr  στάχνς.  ΟΙ  64  έλεγον 

€Ττάχνς·  σημαίνει  σέβτιΛα^  δπερ  έστ\ν  άσταχνς»  ΟΕ 
54  ΕλεγΤ>ν  (ΤεβήΛω  χα\  ούχ  46ύναντο  τρανώς  είπεΖν 
<τ46ϊΐΛα.  ΕΕ  γάρ  κα\  Εβραίοι  έτύγχανον,  άλλά  χατά 
συμμετρίαν  βραχύτητι  παρήλλασσον  έν  τί)  τής  6ιαλέ- 
ξεως  προφορά.  Τ6  ουν  σύνθεμα  ήν  σέβηΛα^  δττερ  οΕ 
έπερωτώμενοι  λέγοντες  σεβήΛω^  ήλέγχοντο  ούχ 
5ντες  των  οΕχείων  του  Ίεφθάε,  άλλά  των  4πανα- 
στάντων. 

Καί  γντή  αύτον  στείρα  καϊ  οϋκ  ^εκετ.  Ούχ  άπύ 
τής  φύσεως,άλλ’  άπ6  τής  διακονίας  έπ\  του  παρόντος 
στείρα^  χαλεί. 

• Σίδηρος  οϋκ  άνέδη  kxl  ti\r  κεφαΧί^τ  μου  δτί 
ΝαζίροΛος  του  Θεόν  έγώ  είμι.  Δι’  δλης  τής  περ\  τδν 
Σαμψών  Ιστορίας  αΐ  τρίχες  φαίνονται  τήν  πάσαν  αύ- 
τω  περιποιείν  Ισχύν» 

Τον  αύτον.  Ναζιράίον  τδ  πεφυλαγμένον  κατά  τήν 
Σύρων  φωνήν  όνομάζει,  Μή  έξαχολουθείν  64  τή  τάξει 
των  'Ισραηλιτών  τδν  Σαμψών  ό θεδς  προστάσάει, 
κατ’  έχείνο  καιρού  τήν  κεφαλήν  ξυρωμένων  6ιά  τδ 
εύσήμους  φαι  πρδς  πάντας. 

Καϊ  έχοίησετ  Έ^ώδ  καϊ  Βεραφείτ.  Έφώδ  ^ 
Οφασμα  ήν  Ιερατιχδν,  δπερ  περιχειμένφ  τφ  Ιερεί 
έφοίτα  τοΰ  άγίου  Πνεύματος  ή χάρις,  Τδ  64  θεραφεΐν 
τοιοΰτο  μέντοι,  ού  θείχδν  64,  άλλ’  είδωλιχδν,  ώς  έν 
τα?ς  βασιλείαις  δείχνυται. 

Καϊ  έξηΛθοτ  οΐ  υΙοϊ  Βενιαμίν.  Τίνος  ένεχεν  ήτ^ 
τώνται  δικαίως  έπελθδντες ; Ή δήλον  δτι  6ιά  προλα- 
βούσης  αΙτίας.  Κα\  ό ψαλμύς  φησιν*  < *Όταν  λάβω . 
χαιρδν,  έγώ  εύθύτητας  κρίνω.  > Εΐτα  χα\  μετά  τδ 
ήττηθήναι,  χα\  μίαν  χαΐ  δευτέραν,  μετήλθεν  όργή 
άπΙ  τους  ήδιχηχύτας,  χα\  νιχώσι  δίχαιαν  νίκην. 


^ Et  vovU  Jephte  votum  Domino  Si  Spiritus  Do* 
mini  erat  super  illum,  cur  vovet  qu»  vovere  non 
aequum  erat  ? Fieri  enim  poterat  ut  etiam  canis  oc- 
curreret revertenti  458  Jephte.  Nunquid  deceptus 
est  Spiritus?  minime.  Sed  Spiritus  in  auxilium  ad- 
erat, non  vero  ut  absurdum  hoc  votum  suaderet. 
Ipse  vero  Jephte  erravit,  inconsiderate  promit- 
tens. 

Et  dixerunt  ei  : Dic  nunc  spica  **.  Alii  dicebant , 
spica.'  Id  est  sebeia,  quod  est  spica.  Alii  dicebant  se· 
belo,  nec  clare  poterant  dicere  sebeia.  Quanquani 
enim  Hebraei  erant,  at  ex  dialecti  suae  vitio  hujus 
vocis  mensuram  pronuntiando  corripiebant.  Tessera 
ergo  erat  sebeia,  pro  qua  cum  interrogati  dicerent 
sebelo,  arguebantur  non  esse  ex  cognatis  Jephte.  sed 
1 ex  numero  rebellium. 

■ Et  uxor  ejus  sterilis,  et  non  pariebat  **.  Nor 
ex  natura,  sed  ex  ministerio  nuiic  sterilem  vo- 
cat. 

Ferrum  non  ascendit  super  caput  meum  quo· 
niam  Naxirceus  Dei  ego  sum  Per  totam  Sam- 
sonis  historiam  fortitudo  ejus  videtur  in  caoillis 
sita. 

Ejusdem.  Syrorum  lingua  Naziraeum  custoditum 
vocat.  Praecipit  autem  Deus  iit  Samson  non  se- 
quatur morem  Israelitarum  qui  tunc  temporis 
radebantur,  ut  facile  ab  omnibus  agnosci  pos- 
sent. 

Et  fecit  Ephod  et  Teraphim  Ephod  vestis 
erat  sacerdotalis  qua  indutus  sacerdos  Spiritus 
sancti  gratiam  recipiebat.  Theraphim  autem  tale 
qiiippiam  erat  quod  non  Deum,  sed  idolum  ali- 
quod repraesentaret,  ut  in  libris  Regnorum  osten- 
ditur. 

Et  exierunt  filii  Benjamin  Cur  vincuntur  qui 
juste  aggressi  erant?  Liquet  id  accidisse ob praece- 
dentem cansamdn  psalmo  dicitur  ^ : iCuro  accepero 
tempus,  ego  justitias  judicabo.  » Deinde  postquam 
semel  et  iterum  victi  sunt,  in  auctores  malorum 
ira  Dei  supervenit,  et  justa  de  eis  reportator  vi- 
ctoria.^ 


Jud.  XI,  50.  »■  Jud.  x|i,  6.  ··  Jod.  xiif, 

^ Psal.  Lxxiv,  5. 


Jud.  XVI,  17.  Jud.  XVII,  5.  ··  Jud.  xx,  ZU. 


esi 


ORIGEMS 


1 


95! 


OBIGENIS  IN  LIBRUM  JUDICUM 


. HOMILI^ 


IIOUILU  ΡηΐΜΛ. 

De  eo  quod  scriptum  est  : t servivit  populus 
Domino  omnibus  diebus  Jesu,  et  seniorum  qui  vide- 
runt omnia  opera  Domini  magna  qute  fecit  cum 
Israel  i 

I . Lector  quidem  prxsen lis  lectionis  ita  legebat: 
c Et  timuit  populus  Dominum  omnibus  diebus  Jesu.i 
Nos  autem  liabemus : c Et  servivit  populus  Domi* 
no  omnibus  diebus  icsu,  et  omnibus  diebus  senio- 
rum eorum  qui  longiorum  dierum  fuerunt  post  Je- 
sum.  I Oportet  ergo  scire  quia  unusquisque  nostrum 
ipse  sibi  praestat,  ut  in  nobis  diebus  sit  aut  iii  lua- 
lis,  et  ut  dies  (27)  babeal  Jesu,  vel  dies  justorum, 
aut  dies  habeat  impiorum.  Si  enim  inielligamus 
I lumen  verum  quod  illuminat  omnem  hominem 
venientem  in  hunc  mundum  > et  praebea- 
mus ei  ad  illuminandum  animas  nostras,  aut  si 
459  oriatur  nobis  sol  Justitiae,  et  mundum  animae 
nostrae  (28)  habemus  hospitium,  habemus  et  nos 
dies  Jesu  Christi,  dies  salutis*  Si  quis  vero  animam 
suam  praebuerit  ad  recipiendam  lucem  illam  quae 
exstinguetur,  lucem  contrariam  veritati,  et  ab  ea 
fuerit  illuminatus,  habebit  et  ipse  dies,  sed  malos, 
et  non  erit  in  diebus  Jesu,  sed  erit  in  diebus  Ma- 
nasse, vel  io  diebus  Pbaraonis,  vel  In  alterius  cu- 
juscunque  diebus  pessimis.  Propierea  denique  in 
diebus  Acbab  regis  iniqui  et  pessimi  non  potuit 
Isaias  videre  visum,  non  potuit  videre  Dominum 
Sabaoth  sedentem  super  thronum  excelsum  et  ele- 
vaturo. Sed  ex  quo  mortuus  est  rei  nequam,  cujus 
erant  dies  mali,  tum  potuit  videre  propheta  visio- 
nem Dei  Et  vis  nosse  quia  dies  isti  cum  dicuntur 
in  Scripturis  illius,  vel  illius,  non  significent  tem- 
pus vitae  illius  de  quo  dicitur,  vel  praesentiae  cor- 
poralis ? Audi  quid  de  diebus  Domini  nostri  Jesu 
Christi  Propheta  praedixerit : i Exorietur,  inquit 
in  diebus  ^us  Justitia,  et  abundantia  pacis  nsquequo 
extollatur  luna.  » Hoc  si  ita  accipiamus,  quod  die- 
bus quibus  Salvator  demorabatur  in  terris,  dies 
erant  justitiae,  et  dies  pacis,  quomodo  probabimus 
dies  justitiae  exortos  esse  iis  qui  eum  crucifixe- 
runt^ et  qui  adventum  et  fidem  ejus  (29)  non  rece- 
perunt? Aut  quomodo  multitudo  pacis  in  diebus 


ejus  fuisse  videbitur  apud  eos,  qui  eum  in  mnm 
falsis  criminationibus  tradiderunt  ? Quomodo  Kiis 
videbuntur  dies  justitiae  et  dies  pacis  exorti,  ii 
quorum  mentibus  iniquitatis  et  furoris  tenebra 
versabantur?  et  rursum  si  ad  illos  dies  qoos  Sal- 
vator exegit  in  carne,  referatur  hoc  quod  scripina 
est : i Orietur**  In  diebus  ejus  justitia,  et  moliitods 
pacis,  > nunc  quoniam  non  sunt  Illi  dies,  ergo  sm  I 
oritur  justitia  ejus,  nec  muilitudo  pacis  Christi  I 
apud  fideles  et  religiosos  invenitur.  Magis  rm  \ 
unusquisque  pro  actibus  suis  el  conversatione  viix, 
dies  sibi  vel  iniquitatis  et  belli,  vel  josiilbe  el 
pacis  acquirit.  Audi  denique  prophetam  dieenien: 
c Timentibus,  inquit  **,  nomen  tuum,  orietur  sol 
justitiae,  » sine  dubio  nt  faciat  eis  dies  jiisiitia, 
dies  Jesu.  De  impiis  dicit,  quia  occidet  eis  sol  jo- 
stitiae,  sine  dubio  illis  in  quibus  justitia  dormit  ia 
eis,  et  tenebrae  eis  iniquitatis  exortae  sunt.  7is  ‘ 
autem  similiter  a Propheta  discere  qui  sint  qui  ba-  i 
beant  inuUitudinem  pacis  ? Audi  quomodo  dicit  io  j 
Psalmis  ** : c Pax  mulla  diligentibus  nomen  taun, 
et  non  est  Illis  scandalum.  I Dies  ergo  jtsiitis  rt 
multitudo  pacis  exorietur  diligentibus  nomen  Do-  I 
mini.  Sed  habent  et  irnpii  lucem  suam,  ex  qna  tioe 
dubio  exoriuntur  eis  dies  mali.  Vis  autem  et  boc 
libi  de  Scripturis  probari?  Audi  quid  scriplomesi: 

1 Lux,  inquit  **,  justis  semper,  lox  autem  impioru 
exstinguetur.  · Vides  ergo  quia  est  propria  quxd:a 
lux  impiorum,  quae  exstinguitur,  el  lux  justoruD, 
quae  permanet  in  aeternum.  El  nescio  si  tam  iiepie 
quis  inlelltgat,  ut  putet  esse  aliquam  subsUntiako 
lucem,  aliam  quae  impiorum  dicatur,  et  aliam  qos 
justorum.  Quod  utique  nullo  modo  fieri  potest. 
Una  enim  est  lux  mundi  a Deo  facta  (31),  qox 
omnibus  communiter  et  aequaliter  lucet.  Sed  bec 
modo  quod  superius  exposuimus,  inielligend» 
est,  quod  anima  nostra  aut  vero  lumine  illoai* 
natur,  quod  nunquam  exstinguetur·  qui  est  Chri- 
stus ; aui  si  non  habet  in  se  istud  lumen  quo^ 
aeternum  est,  temporali  sine  dubio  et  exsiiogiiibili 
lumine  illuminatur  ab  Illo  qui  transfigurat  te  it 
angelum  lucis,  et  falsa  luce  illuminat  cor  pecca- 
toris, ut  videantur  ei  illa  esse  bona  et  prmcbia, 


·*  Jiid.  II,  7.  Joan.  i,  9.  ··  Isai.  v.  ·*  Pgal.  Lxxii  7.  ··  Malacii.  iv,  2. 

” Prov.  XIII,  9 ; Job.  xviii,  5. 


··  Psal.  αιχ,ΙΛ 


(26)  Gollatae  sunt  sequentes  bomiliae  cnm  tribus 
mss·,  uno  Sangermanensi  et  duobus  Ebroicensibus. 

(27)  Mss.,  i et  ut  dies,  i lii  iibb.  antea  editis 
f'eest  c et  ut.  i Paulo  post  Iibb.  editi  habent,  c id 
est  dies  Justorum.  » Mss.,  < vel  dies  justorum,  i 

(28)  Mss.,  c animae  nostrae. ) Libb.  editi,  c animae 


nostram,  i 

(29)  Mss.,  c adventum  et  fidem  ejus.  i Io  aatea 
editis  deest  f et  fidem.  » 

(30)  Mss.,  < oritur,  i Libb.  editi,  c orietur,  i 

(31)  Mss., « facta.  ) Libb.  editi,  « facti.  i 


m 


m 


951 


IN  LIBRUM  JUDICUM  IIOMILIA  1. 

quae  sunt  praesentia  et  caduca.  Isto  lumine  iilumi-  A et  praeceptis  suis  illuminant  corda  nostra,  ei  fa- 
nantur illi  qui  summum  bonum  voluptatem  pu·  ciunt  etiam  ipsi  dies  quosdam  in  nobis  ex  illa  luce 
laiit.  Isto  lumine  illuminantur  illi  qui  divitias  et  quam  ipsi  ex  vera  iuce  participati  snivt,  venientes? 
Jionores  (52)  saeculi  ei  terrenam  gloriam,  quasi  Qui  ergo  illuminatur  et  instruitur  ex  apostolorum 
aeternitatis  memoriam  quaerunt.  Sunt  ergo  isti  in  praeceptis,  et  ad  servilium  Domini  apostolicis  re- 
diebns  lucis  ejus  quae  exstinguetur.  Omnia  haec  gulis  instruitur,  iste  est  qui  servire  dicitur  Domino 
quae  agunt  et  quae  desiderant  et  cupiunt,  exstin-  in  diebus  seniorum  qui  fuerunt  post  Jesum.  Yis 
giiiintor.  Hoc  lumine  illuminantur  et  haeretici,  falsi  autem  videre  quia  sicut  Salvator  f erat  lux  vera, 
nominis  scientiam  praedicantes.  Hinc  Marcion  Hlu-  qtne  illuminat  omnem  hominem  venieiitero  In  bnne 
minatus,  Deum  legis  justum,  sed  non  bonum  dicit,  mundum  i ita  et  apostoli  lux  erant  mundi  ? In 
Si  ergo  recte  intelleximus  qui  sint  qui  a Domino  Evangelio  scriptum  est,  dicente  Domino  ad  eos  : 
nostro  Jesu  Christo  vero  lumine  illuminantur,  et  i Yos  estis  lux  mundi,  i Quod  si  etiam  apostoli 
qui  sint  dies  qui  ab  illo  illuminantur,  qui  se  trans-  lux  sunt  mundi,  sine  dubio  per  praecepta  et  man- 
figurat  In  angelum  lucis  , et  cujus  lumen  exstin-  data  sua  illuminant  nobis  dies,  in  .quibus  Domino 
guiiur,  competenter  inteliigere  possumus  etiam  serviamus. 

istos  Jesu  Domini,  de  quibus  dicitur  quod  < servivit  ^ 5.  Quod  autem  dixit : c Omnibus  diebus  senio- 

populus  Domino  omnibus  diebus  Jesu  ; i certum  rum,  qui  longiorum  dierum  fuerunt  post  Jesum,  » 
namque  est  quod  qui  habet  in  se  dies  Jesu,  serviat  nec  hoc  mihi  otiose  dictum  videtur,  quod  longaevi 
Domino : nec  fieri  potest,  ut  habens  in  se  aliquis  vel  longiorum  dierum  dicuntur  esse  seniores,  qui 
dies  Jesi:  et  lumen  Christi  serviat  Zabulo,  aut  ser-  post  Jesum  fuerunt.  Et  quidem  Dei  est  solius  nosse 
viat  avaritiae : nec  potest  fieri  ut  illuminetur  qiiis  post  Jesum  quis  fuerit  inter  seniores  qiii  longiorem 
lumine  veritatis  et  serviat  mendacio : nec  peiest  diem  fecerit,  id  est,  qui  majorem  ex  se  emiserit 
iliuminaius  lumine  saiiciificaiionis,  libidini  et  im-  lucem,  utrum  Petrus,  an^aulus,  Barliiolomaeus, 
munditiae  deservire.  Denique  sic  et  Apostolos  an  Joannes  : verumtamen  longiorum  dicuntur 
dicit  ** : I Quae  enim  participatio  est  justitiae  cum  dierum  sanctu  Econtrario  vero  tunc,  quando  iste 
iniquitate?  Aut  quae  societas  luci  ad  tenebras?  Quae  mundus  malis  replebitur  (54),  quando  c incres- 
autem  cousonaniia  Christo  cuin  Belial  ? Aul  quae  cente  iniquitate  refrigescet  charitas  mullorum 
pars  fideli  cum  Infideli  ? i Oremus  ergo  ut  semper  et  quando  veniens  Filius  hominis,  difficile  fidem 
in  nobis  Christus  qui  est  iiix  vera,  faciat  dies  inveniet  super  terram  **,iiunc  non  dicuntur  futuri 
bonos,  nec  unquam  de  Zabolo  nos  illuminante  (55)  ς·  longi  dies,  sed  magis  abbreviari  dicuntur,  sicut 
habeamus  in  nobis  dies  malos,  de  quibus  dicit  dixit  Dominus  quia < nisi  abbreviat!  fuissent  dies 
Apostolos  ** : i Redimentes  tempus,  quoniam  dies  iHi,  non  fleret  salva  ulla  caro,  i Mali  ergo  dies 
mali  sunt.  » Dies  enim  malos  habemus,  quando  breviari  dicuntur : longaevi  autem  sunt,  et  multi 
carnalia  pro  spiritalibus  quaerimus,  terrena  pro  temporis  et  grandis  quodammodo  spatii  dies  boni, 
coelestibus,  pro  aeternis  caduca,  praesentia  pro  fu-  1»  quibus  Domino  servimus.  Yide  tamen  quia  et 
furis.  Si  quando  ergo  liujoscemodi  in  te  desideria  boc  designavit  in  Evangelio  quod  c propter 
videris  exoriri,  scito  te  in  diebus  malis  et  pessimis  electos  breviabuntur  dies  illi.  i Electis  ergo  bre- 
460  positum  : et  ideo  insiste  orationibus  ut  libe-  viabuntur  dies  mali,  dies  iniquitatis  et  scandali : 
reris  a die  illo,  et,  sicut  dicit  Apostolus  eri-  et  ut  ego  arbitror,  cum  semel  electis  dies  mali 
piaris  f de  praesenti  saeculo  malo  ; » hoc  enim  coeperint  breviari,  semper  breviantur  et  minuun- 
roodo,  quod  superius  diximus,  non  solum  dies  tur  (55),  usque  dum  ad  nihilum  redigantur,  et  pe- 
flurii  mali , sed  et  saeculum  efficitur  malum.  nilus  exolescant  atque  ad  ultimum  pereant.  Ex 

2.  f Servivit  ergo  populus  Domino,  omnibus  quibus  unus,  puto,  erat  et  ille  qui  dicebat 
diebus  Jesu,  et  omnibus  seniorum  diebus  qui  fue-  < Pereat  illa  dies  in  qua  natus  sum.  » Sic  ergo 
riiii  post  Jesum  » Beatus  est  qui  in  diebus  D electis  dies  mali  breviantur  et  pereunt  : dies  vero 
Jesu  servii  Domino,  qui  verbo  et  sapientia  ejus  seniorum  sanctorum  longaevi  sunt  et  prolixi.  Sed 
illaminaiiir,  qui  praeceptis  ejus  illustratur,  qui  ex  et  illud  quod  dicentibus  nobis  occurrit,  et  utinam 
doctrina  ejus  accipit  lumen  scientiae.  Secundo  Domino  suggerente  occurrerit  (56),  praetereundum 
autem  loco,  et  ille  post  hunc  est  beatus,  qui  iu  non  est,  quod  dixit ^*,  quia  i servivit  populus  po- 
diebus  seriioruni  qui  fuerunt  post  Jesum,  Domino  mino  omnibus  diebus  Jesu  ; » non  dixit  unum  diem 
servit.  Seniores  qui  vel  cum  Jesu,  vel  post  Jesum  fuisse  Jesu,  sed  mulli  sunt  dies  Jesu·  Quos  ergo 
fuerunt,  qui  sunt  nisi  apostoli,  qui  et  ipsi  scriptis  (57)  mullos  ponimus  dies  secundum  hunc  ordinem 

··  II.  Cor.  VI,  14, 15.  ·»  Eplies.  v,l6.  »*Gal.  i,  ♦.  Jiid.  ii,  7.  Joan.  i,  9.  Mattb.  v,  14· 

Maith.  XXIV,  12.  Luc.  xviii,  8.  Malili.  xxiv,  22.  ^Mbid.  Job  iii,  5.  **  Jud.  ii,  7. 

(52)  Unus  codex  Ebroicensis,  c qiil  divitias  et  replebitur,  i 
volupialesf  pessimas  et  honores.  » (55)  Unus  ms.,  i breviabiinliir  et  minuentur.  » 

(55)  Mss.,  c illuminante,  i Libb.  editi,  c illu-  (56)  Unusms.,  c occurrerit.  i Libb.  editi,  c oe* 
minalf.  » curreret.  » 

(54)  Unus  codex,  c nuiic  cum  scandalis  mundus  (57)  Unus  ms.,  f quod  ergo.  > 


955  ORIGENIS  9|S 

quem  eiposuimus  ? Ego  sic  arbitror  quod  dies  A qtia$  fecit  in  Israel?  i Quid  enim ? Sunt  aliqasopen 
unus  ipsius  est  justitia,  alius  sanciiAcalio,  aliiis  Domini  parva,  ad  quorum  distinctionem  luecmaigna 
prudentia,  alius  misericordia,  et  sic  per  singula  dicantur?  Ego  arbitror  quod  omne  quidem  Dd 
virtutum  dona  dies  computantur  Jesu , in  quibus  opus  est  magnum,  quod  pro  capacitate  eorum  qii 
Domino  servitur,  quia  in  his  virtutibus  animi  Do-  operantur,  si  sibi  invicem  comparentur,  vel  magia 
mino  placetur.  Sed  et  patientiam  computato  diem,  opera  Domini  dicuntur  esse,  vel  parva.  Yerbi  cas- 
et mansuetudinem,  et  pietatem,  et  bonitatem,  et  sa,  eduiit  filios  Israel  de  AEgypto  in  manu  forti  et 
omne  quod  ad  virtutem  pertinet,  ipsius  dicito  diem,  brachio  excelso,  ^gypto  prodigiis  coelestibus  veiw 
Et  sic  in  omnibus  diebus  Jesu  Domino  servies,  id  berala,  viam  fecit  in  mari,  manna  in  deserto  po> 
est  in  omnibus  bis  virtutibus.  Non  enim  vult  Seri-  pulo  dedit,  de  coelo  locutus  est  ad  Hosen,  legea 
pturae  sanctae  institutio,  ut  aliquas  ex  bis  virtu-  conscriptam  in  tabulis  lapideis  dedit.  Nonne  lac 

tibus  habeas  in  le,  et  alias  negligas,  sed  ut  omni-  magna  sunt  opera  Dei?  Sed  si  illud  his  compa· 

bus  bis  virtutibus  adornatus,  et  in  earum  actibus  res*^,  quod  c ita  dilexil  Deus  bunc  mundum,  ut 

positus  servias  Domino.  Eodem  modo  quis  etiam  Filium  suum  unigenitum  daret » pro  salute  mvodi, 

seniorum  dies  habet  in  se,  et  in  diebus  eorum  invenies  omnia  illa  parva  esse  a J hujus  operis  ma- 
servlt  Domino,  implens  illud  quod  dicit  apostolus  ^ gnitudinem.  Quod  opus  etiam  nos  et  cognoscere 
Pamiis  : i Imitatores  mei  estote,  sicut  et  ego  debemus,  ct  credere,  et  operari  opera  DouinL 
Christi,  i Non  ergo  negligenier,  sed  fideliter  et  attente,  at 

4.  c In  diebus,  inquit  seniorum  eorum  , qui  inveniamur  ci  nos  in  diebus  Jesu  Christi,  et  m 
cognoverunt  omnia  opera  Domini,  i Quis  est  qui  diebus  sanctorum  seniorum  ejus  apostolorum, can 
cognoscit  omnia  opera  Domini,  nisi  qui  facit  ea?  quibus  et  societatem  coelestis  bxreditatis  meres- 
Sicut  enim  dictum  est  de  filiis  Heli  quia  essent  mnr  accipere,  per  ipsum  Dominuoi  uoslnim  Jesarn 
c filii  pestilentiae,  nescientes  Dominum,  i non  quod  Christum,  cui  est  gloria  et  imperium  in  saccola  sx- 
ignorarent  Dominum,  qui  utique  et  doctores  erant  culorum.  Arnen. 

caeterorum,  sed  quia  sic  agebant  ut  ajgunt  illi,  qui  HOMILIA  II. 

nesciunt  Dominum  : hoc  modo  etiam  hic  seniien-  De  eo  quod  scriptum  e$t  : t Et  defunctus  estJem 

dum  est  quod  dicit,  c qui  cognoverunt  omne  opus  Nave. » 

Domini.  » Et  (58)  non  solum,  inquit,  cognoverunt  Recitatus  est  nobis  etiam  Jesu  obitus.  El  ille 

opus  Domini,  sed  addidit,  c qui  omne  opus  cogno-  quidem  filius  Nave  quod  defunctus  est,  nihil  lai- 

verum  Domini ; i id  esi,  qui  cognoverunt  et  ju-  rum.  Nalurae  namque  quod  debebatur  eisolviLfe- 

stiiise  opus  Domini,  et  sanclificationis  opus,  et  pa-  ^ nim  quoniam  institueramus  hsec  quae  de  filio  Nare 
tienliae,  et  mansuetudinis,  el  pietatis.  Et  omne  legebantur,  ad  Dominum  nostrum  Jesum  Cbristas 

quidquid  ex  mandaiisDei  venit,  opus  Domini  di-  referre,  videndum  est  quomodo  eliam  de  ipso  did 

citiir.  Sed  sicut  esi  opus  Domini,  -est  sine  du-  conveniat  quia  defunctus  est  Jesus.  Ego  arbiiror 

bio  buic  contrarium  opus  Zabuli.  Certum  est  secundum  Scripturae  auctoritatem  hoc  loqQesi, 

enim,  quia  sicut  justitia  esi  opus  Dei,  ita  et  quod  in  quibusdam  vivit  Jesus,  in  quibusdam  ven 

injustitia  opus  Zabuli : el  sicut  mansuetudo  opus  defuncius  esi.  In  Paulo  vivit  Jesus,  et  io  Petro,  rt 

Dei  est,  ita  et  ira  et  furor  opus  sit  Zabuli.  Go«  in  illis  omnibus  qui  merito  possunt  dicere . i Yim 

gnovisse  ergo  dicuntur  opus  Dei,  illi  qui  faciunt  autem  jam  non  ego,  vivit  vero  in  me  Cbrislos  > 

opus  ejus.  Ut  autem  hoc  amplius  cx  Scriptura-  Rt  iterum  dicit  : f Mihi  autem  vivere  Christus 

rum  auctoritate  clarescat,  quomodo  soleat  dicere  est,.el  mori  lucrum. i In  istis  ergo  talibus  Jesosfi· 

Scriptura,  cognoscere,  vel  nescire,  vide  quomodo  vere  merito  dicitur.  In  quibus  autem  defunctus  est 

k61  etiam  alibi  scriptum  est  : cQui  custodit, in-  Jesus?  In  illis  sine  dubio,  qui  saepe  poenitendo  el 

quit,  mandatum,  nesciet  verbum  malum. >Qui  autem  iterum  delinquendo,  velul  insultare  morti  Jesu  di* 

mandatam  custodit,  potest  fleri  ut  nesciat  verba  p cuntur.  De  quibus  scribens  ad  Hebraeos  dicit  Ape- 
niala?  Scit  quidem,  sed  nescire  pro  eo  dicitur,  slolus  ** : c Rursum  crucifigentes  sibimeiipsis  Fi* 

quod  ea  cavet  et  vUat.  Sic  de  eodem  ipso  Domino  lium  Dei,  et  ostentui  habentes. » Vides  ergo  quia  in 

et  Salvatore  quod  oletum  est·*,  «non  novit  pec-  peccantibus  non  solum  defungi  dicilurJesns,Te- 

catum,  icertum esiquia ignorasse  dicitur  peccatum,  rum  et  crucifigi  ab  eis  asseritur  et  illudi.  Sedet 

pro  eo  quod  non  egit  opus  peccati.  Hoc  ergo  modo  tu  ipse  considera  apud  le,  si  quando  de  avariiii 

el  ille  dicitur  cognoscere  opera  Domini,  qui  opera  cogitas  el  cupis  aliena  diripere,  nunquid  poiadi- 

Dominl  facit.  Ignorat  autem  opus  Dei,  qui  non  agit  cere,  quia  vivit  Christus  in  me?  Aut  si  de  stopre 

opus  Dei.  cogitas,  si  furore  exagitaris,  si  livore  succendcriii 

5.  Sed  et  illud  quomodo  praeierimus  quod  addi-  si  invidia  stimularis,  si  temulentia  debaccharis,» 

dii“:  < Qui  cognoverunt  opera  Domini  magna (59),  superbia  extolleris,  si  crudelitate  grassaris,  a»a- 

··  I Cor.  IV,  16.  « Jud.  u,  7.  ··  I Reg.  i/,  12.  Eccle.  viii,  5.  II  Cor.  v,  21.  ··  Jud.  n,7* 

··  Joan.  111, 16.  ” Jud.  ii,  8.  Gal.  ii.  20.  *»  Philip,  i,  21.  Heb.  vi,  6. 

(58)  Mss·,  « qui  cognoverunt  omne  opus  Do-  (59)  Mss.,  «qui  cognoverunt  opere  Domini  ma- 
mini.  El.  i Libb.  editi,  < qui  cognovit  omne  opus.  gna.  t Libb.  editi , < qui  cognoverit  opus  Donini 

* magna,  i 


957  IN  LfBRUM  JUDICUM  HOMILIA  11.  95S 

qiifd  poles  in  his  omnibus  dicere,  quia  Christus  A tam  magni  operis,  quod  surreiit  a morluU » fieri 
vivii  in  me?  Sic  ergo  in  peccantibus  defungitur  posset  oblivio,  si  generatio  peccatrix  oriretur  in 

Christus,  pro  eo  quod  nihil  in  eis  justitia,  nihil  pa-  corde.  Fecit  ergo  malignum  coram  Deo  generatio 

lieiilia , nihil  veritas  el  omnia  illa  quae  Christus  adultera,  quae  nescivit  Jesum , neque  presbyteros· 
est,  operantur.  A sanctis  vero  quaecunque  fiunt , 5.  c Et  servivit,  inquit  **,  Baalim  , et  derelique- 

Christus  ea  dicitur  operari,  sicut  et  Apostolus  di-  runt  Dominum  Deum  patrum  suorum.i  Haec  quideui 

cii  : < Omnia  possum  in  eo  qui  me  confortat  i fecerunt  antiqui  : sed  quoniam  quae  scripta  sunt, 

Christus.  Sed  el  Ipse  Dominus  in  Evangeiiis  de  hoc  non  propter  illos,  sed  propter  nos  scripta  dicun- 

distinctionem  pulcherrimam  dedit,  cum  dicit**:  tiir  **,  i in  quos  fines  saeculorum  devenerunt, » vi- 

c ^Quicunque  confessus  me  fuerit  coram  horni-  deamus  ne  majore  ex  parte  de  nobis  haec , quaiu 

nibus,  confitebor  et  ego  eum  coram  Patre  meo  qui  de  illis  dicta  videantur.  Vis  videre  quia  (il)  non 

est  in  ccelis.  Qui  autem  negaverit  me  coram  ho-  per  me,  sed  per  Apostolum  de  nobis  esse  ista  expo* 

minibus,  et  ego  negabo  eum  coram  Patre  meo.i  nuntur?  Audi  ipse  quid  dicat i In  Helia  autem  quid 

Vidisti  quia  coiifitentes  in  semetipso  dixit  confiteri,  dicit  Scriptura?  Quomodo  Interpellat  Deum  adver- 
et  quasi  qui  Ipse  in  eis  vivat  et  operetur  opera  sum  Israel?  Domine,  prophetas  tuos  occiderunt,  al- 
iritae.  In  iis  autem  qui  negant,  non  tenuit  eamdem  ^ Lua  demoliti  sunt,  et  ego  relictus  sum  solua 
▼erbi  similitudinem,  ut  diceret  quia  qui  negaverit  et  qu»runt  animam  meam,  ^d  quid  dicit  illi  re- 
in  me,  et  ego  negabo  in  eum  : sed  c qui  negaverit  sponsum  divinum?  Reliqui  mihi  septem  millia  viro- 
ine  coram  hominibus  el  ego  negabo  eum  coram  rum,  qui  non  curvaverunt  genua  Baalim,  i et  addit: 
Patre  meo , i ut  ostenderet  quia  qui  negat  quidem  < Sic  ergo,  inquit,  et  in  hoc  tempore  reliquijs  secun- 
se,  extra  Ipsum  est ; qui  autem  confitetur,  in  ipso  dum  electionem  gratiae  salvae  factae  sunt. » Vides 
est.  Propierea  ergo  et  hic  Scriptura  dicit  ··,  quia  ergo  quia  illos  qui  curvaverunt  genua  Baalim,  et 
cum  defunctus  esset  Jesus,  i exsurrexit  generatio  qui  non  curvaverunt,  in  reliquiis  credentium  et  in 
alia  post  eos,  qui  non  scieruqt  Jesum , et  opera  multitudine  tion  credentium  interpretatur.  El 
quae  fecit  in  Israel.»  hoc  (42)  ostendit,  quia  illi  qui  in  tempore  Salvato- 

2.  i El  fecerunt  filii  Israel  malum  ante  Deum  *\»  t\s  increduli  exstiterunt  et  impii,  genua  curvaverunt 
Omnipotens  dominator  Deus  nunquam  accidat  no-  Baalim,  et  adoraverunt  simulacra.  Hi  vero  qui  cre- 
bis  , ut  Jesus  Christus  posteaquam  resurrexit  a dunt,  et  implent  opera  Odei,  non  curvaverunt  ge- 
mortuis,  rursum  moriatur  in  nobis.  Quid  enim  nua  Baalim.  Neque  enim  usquam  refertur  in  histo- 
inibi  prodest  si  in  aiiis  vivat  ex  virtute,  el  in  me  c evangelicis,  vel  in  aliis  quibuslibet  Seri· 

moriatur  ex  infirmitate  peccati?  Quid  mihi  prodest  pluris  quod  aliquis  tempore  Salvatoris  genua  flexe- 
si  in  me  et  in  meo  corde  non  vivit , et  si  in  me  rH  simulacris,  sed  de  illis  utique  hoc  dicitur,  qui 
opera  vitae  non  perficit?  Quid  mihi  prodest  si  apud  peccatis  suis  astricti,  velut  compediti  tenebantur· 
alium  ex  bonis  studiis,  ex  bona  fide,  ex  bonis  ope-  Unde  constat  quia  ei  nos  quoliescunqtie  peccamus» 
ribos  nascitur  et  reficitur  (40) : apud  me  autem  et  cum  captivi  ducimur  in  lege  peccati,  genua  nostra 
iii  meo  corde  per  malas  cogitationes  el  desideria  curvamus  Baslinu  Sed  non  in  hoc  vocali  sumus  · 
nefanda,  per  studia  pessima  suffocatur  quodam-  becadhoccredidimus,utiterum  serviamuspec« 
modo  et  necatur?  Vide  enim  quid  addit  Scriptura,  cato,  et  iterum  genua  flectamus  diabolo,  sed  ut 
462  quia  c surrexit,  inquit  **,  generatio  alia  quae  flectamus  genua  in  nomine  Domini  Jesu  : quia  « in 
non  cognovit  Jesnm,  el  opera  quae  fecit  magna. » nomine  Jesu  omne  genu  flectitur  coelestium,  et  ter· 
Generatio  illa  quae  non  cognovit  Dominum  Jesum,  restrium,  et  infernorum  * ; > et  ut  flectamus  < ge· 
ista  est  malarum  cogitationum,  et  pessimarum  cu·  nua  ad  Patrem  Domini  nostri  Jesu  Christi,  ex  quo 
piditatum,  quae  procedunt  ex  corde.  Ista  est  gene-  omnis  paternitas  in  coelum  et  in  terra  nomina- 
ratio  qnse  non  recognoscit  Dominum  Jesum,  neque  tur  *·  i Sed  quid  mihi  prodest  si  genua  corporis 
opus  magnum  qood  fecit  in  Israel.  Vides  quia  pec-  D mei  ad  orationem  veniens  flectam  Deo,  et  genua 
calores  eo  usque  perveniunt,  nl  et  opus  illud  ina-  cordis  mei  flectam  diabolo?  Si  enim  non  stetero  fir- 
gnam  et  praeclarum  quod  fecit  Dominus,  obliviscan-  mus  adversum  astutias  diaboli , flexi  genua  mea 
tur , quod  crucifixus  est  i pro  peccatis  nostris,  et  diabolo.  Et  si  non  constanter  stetero  adversum 
resurrexit  propter  justificationem  nostram**.»  Unde  iram,  flexi  genua  mea  irae.  Similiter  el  si  non  con- 
credo quod  propter  hanc  oblivionem  metuens  Apo-  stanter  libidini  restitero,  flexi  libidini  geiiua  mei 
stoius  dicebat  discipulo  suo  Timotheo , quem  prae-  cordis.  Et  in  singulis  quibusque  quae  contraria 
cipuum  habebat*':  c Memor  esto  Christum  Jesum  sunt  Deo,  hoc  facere  videbor,  nisi  constanter  et 
resurrexisse  a mortuis.  » Sciebat  enim  quia  hujus  fortiter  stetero,  sicut  et  illi  fecerunt  quia  coiuo- 

·*  Phil.  IV,  13.  **Mauh.  x,  32.  35.  *»  Jud.  ii,  10.  ·*  ibid.  H.  **  Jud.  ii.  10.  ·«  Rom.  iv,  25. 

*·  Jud.  II,  11,  12.  **  I Cor.  x,  11.  ‘ Rom.  xi,  2,  3,  4,  5.  * Philipp.  ii,  10.  · Eph. 

ti  1 , 14, 15· 

(40)  Mas.,  c et  reficitur. » Libb.  editi,  « el  perfi-  vis  verum  est  quia. » 

ciiiir. » Paulo  post  mss.,  i per  malas  cogitationes.»  (42)  Sic  mss.  Libri  autem  editi,  c interpretater· 
Lihb.  editi,  c per  mullas. » Quod  hoc.  > 

(41)  Mss.,i  Vis  videre,  quia.»  Lihb.  editi,  iquam- 


I H59  OfUGENIS  MI 

, rcnl  Baaliin,  et  dereliquerant  .Deum  patrum  suo-  A uUua  omnino  praescientiae  amor  per  ea  quae  mm 
rum  qui  eduxit  illos  de  terra  ^gypti.  Non  igitur 
potemus,  quia  videmur  simulacra  non  colere,  pro- 
pterea  haec  non  et  ad  nostrum  aliquos  perlinere· 

Unusquisque  quod  prae  caeleris  colit,  quod  super 
omnia  miratur  et  diligit,  hoc  ei  deus  est.  Denique 
hoc  csi  quod  ante  omnia,  et  super  omnia  per  man- 
datum suum  Deus  deposcit  ab  homine  : c Diliges , 
inquit  ^ , Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo, 
et  ex  tota  anima  tua,  et  ex  lotis  viribus  tuis ; » prae- 
occupare quodammodo  erga  se  cupiens  bos  humanae 
mentis  affectas , et  sciens  quia  quod  ex  toto  corde 
dilexerit  quis,  et  ex  tota  anima,  atque  viribus  totis, 
hoc  ei  deus  est.  Discutiat  nunc  unusquisque  semet- 
fpsum,  et  tacitus  ex  suo  corde  recenseat,  quae  in 
eo  potissimum  el  super  caetera 
amoris  exaestuet,  quis  sibi  ardeniior  caeteris  fovea- 
tur affectus.  Vos  ipsi  de  his  habetote  judicium,  et 
iii  siatera  haec  vestri  examinis  appendite,  et  si  quid 
est  quod  in  dilectionis  lance  praeponderat,  hoc  (ibi 
deus  esu  Sed  vereor  ne  apud  quamplurimos  prae- 
ponderet amor  auri,  et  avaritiae  pondus  pressa  satis 
lance  devergat.  Et  utique  dicitur  ad  hunc  ” : < Non 
poles  Deo  et  Mammonae  (id  est  avaritiae)  servire.  » 

Vereor  et  in  aliis  ne  libidinis  et  voluptatis  amor 
in  tantum  praeponderet,  ut  usque  ad  terram  dever- 
gat, in  aliis  amor  gloriae  saecularis,  et  humanae  di- 
gnitatis cupiditas  super  omnia  praegravet , et 
valde  paucos  esse  arbitror,  qiii  intra  semelipsos 
inelientes  (45)  affectas  suos , et  in  staterae  eos  G 
aequalitate  pensantes  invenient  quod  dilectionis 
Del  pondus  super  omnia  caetera  quae  sunt  buroa- 
ua  praeponderet·  Scio  ego  eum , qui  et  apud 
semetipsuin  summa  examinatione  pensaverat , et 
nim  invenisset  quia  omnes  qui  intra  se  erant 
affectus  in  illam  partem  ubi  Dei  erat  charitas 
vergerent , cum  omni  conGdentia  dicebat  · : 
c Quia  neque  mors,  neque  vita,  neque  angeli, 
neque  virtutes  , neque  praesentia , neque  futura  , 
neque  altitudo , neque  profandum , neque  crea- 
tura alia  poterit  nos  separare  a cbariiate  Dei , 

4β8  qu*  est  in  Christo  Jesu  Domino  nostro·  a 
Sed  Paulus  bic  est  qui  haec  ita  potuit  dicere,  quia 


licet  inquisitae  poterit  nos  separare  a cbarilaie  Dd, 
quae  est  in  Christo  Jesu  Domino  nostro.  Annoo  to- 
liiis  gentilitatis  error  hinc  accepit  exordium,  doa 
ea  quae  mullum  diligunt  homines,  deos  esse  voluot, 
et  humanis  quibusque  vitiis  et  cupiditatibus  divimioi 
nomen  ascribunt?  Pecuniae  namque  cupidi,  elan- 
riliae  amore  flagrantes,  Mammonem  quidem  apad 
Syros  deum  cupiditatis  istius  dicunt;  libidinis  tt 
voluptatis  amatores  Venerem  deam  sibi  vili:  bojis 
qno  agitantur  ascribunt.  Similiter  et  in  caeteris  vi- 
tiis, hunc  ipsum  qno  urgentur  affectum  deum  sibiΓ^ 
ceruut.  Unde  et  Apostolus  eadem  dicit.  Ait  enim’: 
€ Et  avaritia  quod  est  idolorum  cultus.  » Vides  ergo 
^ quia  non  solum  adorare  simuiacraro,  sed  quia  ava- 
omnia  flamma  ® studere,  idolorum  cultus  et  servitus  repuutiir. 

Sic  ergo  et  nos  cum  aliquibus  vitiis  ita  dediti  si- 
mus, ut  ea  ex  toto  corde,  et  tota  anima,  atque  ex 
tolis  viribus  diligamus,  adorare  idola  et  abiissepist 
deos  alienos  dicimur. 

4.  c Et  adoraverunt,  inquit  deos  alienos,  deos 
geiitiuin,  qiiae  in  circuitu  ipsorum  erant,  et  ad  in- 
cundiain  concitaverunt  Deum.  » Vides  quanloi»  6· 
ciant  peccata,  ut  peccantes  illum  in  quo  noo  solo· 
irae  nullus  affectus  est,  sed  nec  alius  quidem  passi- 
bilis motus,  nos  ad  iracundiam  provocare  dicaoir. 
Verum  ille  permanet  immutabilis  in  sua  natura,  nec 
unquam  irae  turbatur  affectibus  : ego  autem  per  es 
quae  delinquo,  iram  mihi  ipse  conscisco,  sicut  didt 
Apostolus  baec  ipse  docens  (45) : c Secundunt  dori- 
tiam  tuam  autem  el  cor  iropoeniieos  ibesaorixss, 
inquit  % tibi  ipsi  iram  in  die  irae  revelationis  jisd 
judicii  Dei,  qui  reddet  unicuique  secundum  opera 
sua.  » 

5.  c Irritaverniil  ergo  Dominum  ad  iraeoodia·, 
et  dereliquerunt  Dominum,  coluerunt  Baalini  et 
Astarten,  et  iratas  est  furore  Dominus  in  Israel,  el 
tradidit  eos  in  manos  diripientium  » Quaidii 
quis  Deo  servit,  non  traditur  in  manos  diripiei- 
lium.  Gum  autem  dereliquerunt  Dominum,  et  ser- 
vire coppenint  passionibus  suis,  tnne  dicitur  de  e», 
quia  c tradidit  eos  Deus  in  passiones  ignominiae,  i 
Et  iterum  : c Tradidit  eos  Deus  io  reprobo· 
sensam,  nt  faciant  ea  quae  non  con veni unLs^are? 

neqol· 

tia,  fornicatione,  avaritia,  » et  caeteris 
quae  dicuntur,  sicut  et  hic  modo,  c Qui  serviermi, 
inquit^*,  et  adoraverunt  Baaiim  et  Asurten,  tra- 
didit illos  Deus  in  inanns  diripientium,  et  faai  sost 
tn  manibus  inimicorum  eoorum.  » Haec  eoim,  ot 
saepe  jam  dixi,  Judaei  tanqiiam  histonas  ren»  ge- 
starum el  praeteritarum  legunt.  Nos  autem  propter 
quos  haec  scripta  dicuntur,  scire  debemus,  quia  si 
peccaverimus  Domino,  et  animi  nostri  volnpuies, 
ac  desideria  carnis  velul  Deum  colamus,  iradimar 
etiam  nos,  etapostolica  auctoritate  in  manus  Zaboli 
* Jud.  II,  12.  * Bom.  ii,  5, 6. 


neque  praesentia,  neque  futura,  neque  creatura  alia  repleti  sunt,  inquit,  c omni  iniquitate, 

eum  separare  potest  a charitaie  Dei.  Nos  autem 
etque  utinam  vel  hoc  dicamus,  quia  neque  aurum, 
neque  argentum,  neque  voluptas  carnis,  neque  glo- 
ria saeculi,  el  caduca  ct  temporalis  dignitas,  vel 
deliciae  corporales,  neque  liberorum  vel  conjugis 
gratia  poterit  nos  separare  a cbaritaie  Dei.  Gerie 
vel  illud  liceat  a nobis  confidenter  dici,  quia  neque 
saecularis  litteraturae  amor,  neque  philosophorum 
sophismata,  neque  mathematicorum  deceptiones  et 
astrorum  simulati  cursus,  neque  divinationes  subre- 
ptilia  daemonum  fallacia  commendatae  (44),  neque 

N VIII,  58,  59.  » ColoBS.  iii,  5. 

··  Jud.  II,  12, 15, 14.  “ Rom.  i,  2b  et  28.  « Jud.  ii,  14. 

i ul  ‘ · Ediit.,  I scientes.  · (45)  Libb.  editi.,  c Apostolus  el  ita  docens.  iMss. 

(W)  Unus  codex  ms.,  t commentatae.  » ut  in  nostro  textu. 


961  IN  LIBRUM  JUDXUM  HOMILIA  IIL  961 

concedimur·  Audi  denique  ipsum  dicentem  de  eo  A Dei,  ei  obliU  sunt  Boroini  Dei  sui,  ae  reliii· 

qui  peccaverat : c Tradidi , inquit  hujusmodi  quentes  eum  servierunt  Buatim,  et  iucis  gentium , 
hominem  Saiaiiae  in  interitum  carnis,  ut  spiritus  tuiic  tliesaurizanles  sibi  ipsis  iram  traditi  suut  justo 
salvos  6al.  » Vides  ergo  quia  non  solum  per  apo·  Dei  judicio  in  manus  inimicorum,  secundum  haec  quae 
siolos  suos  Deus  tradidit  delinquentes  in  manus  praesens  lectio  declaravit,  in  manus  Cbusarsaion 
Inimicorum,  sed  et  per  eos  qui  Ecclesiae  praesi-  regis  Mesopotamiae.  Interpretator  Cbursarsaion 
dent,  ei  potestatem  babent  noii  solum  solvendi,  sed  haimi/talto  eorum  (46).  Traditi  sunt  ergo  in  manus 
et  ligandi,  traduntur  peccatores  iii  inieriiuin  car·  ejus  qui  humiliaret  eos.  Et  quia  ipsi  in  excelsis 
nis,  cum  pro  delictis  suis  a Gbrisli  corpore  sepa·  inoiuium  impie  agebant  in  Altissimum,  propierea 
ranlur.  El,  ut  mibi  videtur,  dupliciter  etiam  nunc  ab  ipso  in  humilitatem  traduntur.  Sed  nolo  putes 
traduntur  homines  de  Ecclesia  in  poleslatein  Za-  quia  erga  antiquos  solummodo  erat  haec  divina  pro- 
buli : uno  modo  quo  superius  diximus,  cum  delictum  videntia,  ut  eos  qui  impie  exaliabantor,  traderet 
ejus  manifestum  6t  Ecclesiae,  et  per  sacerdotes  de  humiliandos,  ut  salubri  medicinae  ratione,  contraria 
Ecclesia  pellitur,  ut  notatus  ab  omnibus  erubescat,  contrariis  curarentur.  Nam  et  nuiic  omnipotenti 
et  converso  eveniat  illi  quod  sequitur  c ut  spi-  Deo  erga  Ecclesiam  suam  de  hujusmodi  salubritate 
riiqs  salvus  flat  in  die  Domini  nostri  Jesu  Christi  ;i  B providentia  est.  Eliam  nunc  esi  Gliiisarsalon  cex 
alio  autem  modo  quis  traditur  Zabulo,  ciim  pecca-  Mesopotamiae,  coi  traduntor  humiliandae  el  affli- 
lum  ejus  manifestum  non  fitbominibus;  Deus  autem  gendae  animae,  quae  Christiana  homiliiale  contempla 
qui  videt  in  occulto,  perspiciens  ejus  mentem,  et  in  superbiam  se  atque  arrogantiam  dederunt.  Odio- 
animam  vitiis  ac  passionibus  servientem,  el  in  sum  salis  est  in  conspectu  Dei  superbiae  vilium  : 
corde  ejus  non  solum  amorem  saeculi,  sed  aut  ava·  quia,  sicut  Scriptura  dicit  i initium  discedendi 
ritiam,  aut  libidinem,  aut  Jactantiam,  ve)  alia  hujus-  a Deo,  superbia.  > Et  iterum  alibi  Scriptura  dicit  : 
modi,  istum  talem  ipse  Dominus  tradit  Satanae.  Quo-  < Deus  superbis  resistit,  humilibus  autem  dat  gra- 
inodo  eum  tradit  Satanae?  Discedit  a mente  ejus,  et  tiam.  » Si  quis  igitur  Christi  bumiliute  contempta, 
avertit  se,  el  refugit  a cogitationibus  ejus  malis,  et  qui  propter  nos,  cum  Deus  esset,  homo  factus  est, 
desideriis  indignis,  el  derelinquit  domum  cordis  et  humiliavit  se  usque  ad  mortem,  extollitur  et 
ejus  vacuam.  Et  tunc  complebitur  in  illo  homine  effertur,  et  ad  potestates  et  dignitates  saeculi  pro- 
qood  scriptum  est  : c Cum  autem  iinnuiudus  silit,  et  artes  quibus  bsec  assequi  nititur,  etiamsi 
spiritus  exi  erit  ab  homine,  Circuit  loca  arida : etsi  contra  fidem  et  religionem  sint,  non  refugii,  nec 
non  invenerit  requiem,  redit  ad  domum  suam  : et  ^ horrescit,  dummodo  quod  cupit  obtineat  faciatque 
inveniens  eam  vacantem  et  mundatam,  assumit  se-  ^ malignum  in  conspectu  Domini : postquam  indeptus 
cum  septem  alios  spiritus  nequiores  se,  et  intrans  fuerit  summas  infulas  potestatum,  et  ad  ipsa  super- 
habitat  in  domo  illa,  et  tunc  fient  hominis  illius  biae  fastigia  summa  conscenderit,  inde  dejectus  tra- 
no vissima  pejora  prioribus.  » Hoc  ergo  modo  iuiel-  ditur  huic  Ghusarsaton,  uni  scilicet  ex  aereis  prin- 
llgendum  est,  Deum  tradere  quos  tradit,  non  quia  cipibus,  ut  humiliet  eum  qui  nimis  fuerat  exaltatus, 
ipse  tradat  aliquem,  sed  eo  quod  derelinquit,  indi-  aflfiigat,  ut  conterat,  donec  resipiscat  et  quaerat 
gnos  eos  scilicet  judicans,  qui  se  non  ita  excolunt  Dominum  : quia  cum  esset  in  superbia  el  elatione 
el  a vitiis  purgant,  ut  libenter  in  eis  habitet  Deos,  consiiluius,  ignorabat  Dominum. 

Ipso  refugiente,  atque  avertente  se  ab  anima,  quae  9.  Nunc  ergo  il  qui  traduntur  pro  peccato,  in  tri- 
in  immunditia  ae  vitiis  *posifa  est,  tradita  dicitur  biilatione  positi , videamus  quid  faciunt.  Illud  pro- 
464  ex  eo  quod  Deo  vacua  invenitur,  et  invadi-  fecto  quod  scriptum  est  : < Et  clamaverunt  aii 
lur  ab  spiritu  nequam.  Et  ideo  nos  summo  studio  Dominum  cum  tribularentur,  et  de  necessitatibus 
vigilemus,  et  festinemus  purgari  a vitiis  et  concu-  eorum  liberavit  eos.  Et  eduxit  eos  de  tenebris  el 
pisceutiis  malis,  ut  Deum  intra  nos  tenere  possimus,  umbra  mortis,  et  vincula  eorum  disrupit.  i Sed  uiius- 
et  ut  habitare  dignetur  in  nobis,  dum  delectatur  et  D quisque  nostrum,  etiamsi  parvus  sit,  et  etiamsi  mi- 
aciibus  et  sermonibus  el  cogitationibus  nostris,  si  ntrous,  etiamsi  nulla  sit  usus  in  Ecclesia  digniute, 
secundum  ipsius  voluntatem  geramus  cuncta  qu»  potest  superbiae  vitio  laborare  : et  nihil  repertas 
gerimus,  ut  sive  manducamus,  sive  bibimus,  sive  tam  foedum,  neque  exsecrabile,  sicut  Scriptura 
aliud  quid  facimus,  omnia  in  nomine  faciamus  dicit  ^*,quamc  pauperem  superbum,  el  divitem  luen- 
Doroini  nostri,  cui  est  gloria  et  imperium  in  saecula  dacem. » Nonnunquam  autem  morbus  iste  superbiae 
saeculorum.  Arnen.  penetrat  non  solum  pauperes  plebis , verum  etiam 

HOMILIA  111.  sacerdotalem  et  leviticiim  ordinem  pulsat.  Invenies 

De  eo  ifuod  tndiU  ««n<  /MU  lerael  in  manne  inimi-  '“‘«'•‘•oin  eU«m  in  nobis  aliquos,  qui  sd  exemplum 

eorum,  et  de  Gothomele,  et  Aioth,  humilitatis  positi  sumus,  el  in  altaris  circulo  velut 

I.  Quando  fecerunt  filii  Israel  malignum  in  con-  specula  quaedam  iniuenilbus  collocait  (47),  in  qiii- 

» I Cor.  V,  5.  ibid.  *·  Matih.  xii,  43,  44, 45.  ··  Eccli.  x,  15.  «1  Pet.  v,  5.  *®Psal.  cvii,  6 el  14. 
«Eccli.  xxv,4. 

(46)  Interftreiatur  Chueanaton  humiliatio  eorumo  (47)  Quadam  inluenlibut  collocatu  Haec  deside- 
Alienissima  est  haec  etymologia.  Forte  venit  a raiitur  is  libris  antea  editis,  sed  habentur  in  mss. 

ϊΤΓβηη  c compedes  t et  affixo  tertiae  personae. 


m 


ORIGENIS 


r.\ 


l>ttg  arrogantiae  vitium  fetet,  el  de  altari  Domini , 
quod  deberet  incensi  suavitate  fragrare,  odor  te- 
terrimos  superbiae  et  elationis  renidet.  Sed  abjicia- 
tur, quaeso,  ab  omni  hac  sancta  Ecclesia,  et  praeci- 
pue ab  iis  qui  ministrant  in  sanctis,  odor  iste  teter- 
rimus  : ut  possimus,  sicut  Paulus  dicebat  eOici 
« bonus  odor  Christi : i ne  forte  irascatur  Domi- 
nus, et  ad  iracundiam  provocemus  sanctum  Israel 
et  tradat  nos  in  manus  Chusarsaton,  et  bumiiitatem 
quam  in  scientia  Christi  docere  debuimus,  in  cor- 
reptionis nostrae  tribulatione  discamus.  Sed  vide 
benignum  Dominum,  misericordiam  cum  severitate 
miscentem, . et  ipsius  poenae  modum  justa  et  cle- 
menti libratione  pensantem.  Non  in  perpetuum 
tradit  delinquentes,  sed  quanto,  inquit,  tempore 
servierunt  Baalim,  tanto  etiam  serviunt  Chusarsa- 
ton ; hoc  est,  octo  annis.  Disce  haec  et  tu,  o audi- 
tor, quisquis  ille  es , qui  tibi  conscius  es  alicujus 
erroris.  Et  quanto  (48)  tempore  deliquisti,  tanto 
nihilominus  tempore  humilia  teipsum  Deo,  et  sa- 
tisfacito ei  in  confessione  poenitentiae.  Non  exspe- 
ctes ut  hnmiliei  te  Chusarsaton,  et  invito  necessi- 
tas extorqueat  poenitentiam , sed  ipse  praeveni  tor- 
toris istius  manus  : quia  si  te  ipse  emendaveris,  si' 
te  Ipse  correxeris,  pius  est  Deus  et  misericors,  qui 
vindicum  temperet  ab  eo  qui  illam  poenitendo  prae- 
venit. Sed  illud  consideremus , quia  donec  servie- 
runt (49)  Chusarsaton  ϋ qui  traditi  fuerant  pro 
delictis,  et  non  clamaverunt  ad  Dominum,  nemo 
susciUtus  est  qui  salvare  eos  posset.  Cum  autem 
clamaverunt  ad  Dominum,  465  tunc  sosciuvii  Do- 
minus Salvatorem  Israel,  et  salvavit  eos. 

3.  Salvatorem  autem  dicit  Goilioniel  (50),  qui 
interpretatur  temput  mihi  Deus,  Per  hunc  ergo 
Gothoniel  prior  ille  populus  de  servitute  humili- 
tatis ereptus  est,  et  reddita  est  pax  populo,  quam 
superbia  dudum,  et  diversa  plebis  facinora  fuga- 
vere. Yerum  quoniam  diximus  spiritalem  quemdam 
Inlelligi  posse  Chusarsaton , regem  et  unum  de 
adversariis  et  aereis  potestatibus  principem  ; ita 
consequens  mihi  videtur  etiam  Gothonielem  istum, 
qui  ad  liberandum  populum  suscitatus  est,  esse 
unum  aliquem  de  militia  coelesti  et  archangelicis 
turmis,  qui  ad  adminiculum  mittuntur  eorum,  qui 
liaereditatem  capiunt  salutis , et  sunt  angeli  Salva- 
toris, qui  vei  Goihonielis  vel  Aioth  specie  designan- 
tur , quia  sicut  sxpe  ostendimus , non  solum  a con- 
trariis virtutibus  impugnamur,  sed  et  divinae  bo- 
naeque  virtutes  ad  auxilium  nostrum  mittuntur  a 
Domiuo.  Videamus  tamen  quis  fuerit  iste  Gotho- 
niel, cujus  familise,  cujus  nobilitatis.  Filius^  iiiquit*^ 

••liCor.  1, 15.  Jud.  III,  9.  *■  ibid.  19. 

(48)  Inquit f tempore  servierunt  Baalim^  tanto 
aliam  serviunt  Chusarsaton;  hoc  est  octo  annis.  Disce 
ktec  et  Itt,  0 auditor^  quisquis  ille  es,  qui  tibi  conscius 
es  alicujus  erroris.  Et  quanto.  Haec  etiam  desiderantur 
in  Jihris  editis,  sed  exstant  in  mss. 

(49)  Mss.,  « servierunt.  > Editi.,  c serviunt.  > 

(50)  Gothoniel,  etc.  Ex  rv  tempus^  ) affixo  pri- 
mae personae  et  Deus. 


i Ceneph,  frater  Calepk  : itliiis  laadabilis  et  adm- 
randi  viri  Calepb , qui  fuil  comes  ei  aodn  Jn· 
Nave  : de  quo,  prout  potuimus,  ia^nis  locis,  qn 
visa  sunt , disseruimus.  Qaid  e^o  dicit  Scriptm 
de  isto  Gothoniel  ? Posieaquam  dixii  quia  cbu> 
verunt  filii  Israel  ad  Dominum, «feclas  est,  inquit”, 
Spiritus  Domini  super  Gothonielem , et  judicavit 
Israel,  v Putas  est  in  nobis  aliquis,  qui  iu  validm 
et  ita  justum  clamorem  mittat  ad  Domionm,  st 
dignus  sil  exaudiri,  et  mereatur  populus  ardpere 
judicem  et  judicem  talem  quem  Spiritus  Dei  Γ^ 
pleat , ut  possit  (51)  rectum  tenere  judicium?  Cade 
et  liber  ipse  Judicum  dicitur  , et  descrihantur  ii 
eo  judices,  qui  judicaverunt  populum.  Sicut  csm 
alii  libri  Regum  dicuntur,  vel  Regnomin,  io  qailw 
I describitur  unusquisque  regum  quomodo  rcgm· 
verit , vel  quid  egerit  : ita  et  in  hoc  libello  gesta 
judicum  referuntur,  et  describitur  doh  soloaii 
quid  ab  eis  recte  et  utiliter  gestum  est,  venus  et  si 
quid  culpabiliter  admissum  est  (52).  Cur  laaua 
utromque  descriptum  sit  si  requiris , prolecto  « 
nunc  Ecclesiae  principes  vel  Judices  pervideales  ca 
quae  ab  eis  laudabiliter  gesta  sunt,  priorum  sequa- 
tur exempla  : si  qua  vero  in  iliis  colpsntur,  « 
isti  caveant  et  declinent.  Magna  ergo  bos  prin 
hujus  judicis  Gothoniel  refertur , quod  Spiritos  9d 
factus  est  super  eum  , ei  per  Spiritum  Dombl  )·- 
dicabat  Israel;  quod  ego  de  alio  quovis  dictosi  loa 
valde  memini.  Sunt  eigo  omnium  hodie  Ecdesiafv· 
, quae  sunt  sub  coelo,  quainplorimi  judices,  qsibi 
' judicium  non  solum  rerum  gesunira  datum  est, 
et  animarum.  Verum  nescio  si  qui  tales  Ecde» 
judices  sunt  quos  dignos  (53)  faciet  f>eiis  Spinu 
sancto  repleri,  ut  sicut  Gothoniel  iste  testimonio  Scr- 
pturae  decoratus  est,  iu  etiam  ipsi  de  quibas  bc 
optamus.  Dei  testimonium  mereantur.  Aii  ergo 
c Et  factus  est  super  eum  Spiritus  Domini , et  ja- 
dicavit  Israel,  et  exiit  ad  bellum,  et  tradidit  Do- 
minus in  manus  ejus  Chusarsaton  regem,  i Qtare 
hoc?  Quia  Spiritus  Domini  erat  in  eo , cl  coufar· 
tata  est  manus  ejus  per  Cbosarsatoo  regesDu  L· 
post  baec  dicii  , quia  quievit  terra  sub  eo  jodk^c 
quadraginta  annis.  Vides  quam  larga  est  divina  de- 
mentia. Octo  annis  filii  Israel  servierant  pro  aiil- 
p torum  delictis,  quadraginta  annis  per  unias  jasii- 
tinin  in  pace  perdurant. 

4.  Sed  quid  dicitur  post  haec?  c Et  defuDCtas  est, 
Inquil,  Gothoniel  filius  Ceuelh.  i Rem  video  pcnci< 
losam.  Defunctus  est  Gothoniel.  Quare  (54;?  qv* 
jam  indignus  erat  populus,  qui  haberet  jodiceiu  u- 
lem.  Denique  in  consequentibus  dicit.  Illo  dcfoi:ct> 

ibid.  ibid.  il. 

(51)  Editi,  c judicem  quem  Spiritos  De» repleat,  et 
possii.  » Mss.  ut  iu  nostro  textu.  Infra  ids>.  · leciect 
militer  gestum  est.  » Editt.  i recte  et  bum.Utrf 
gestum  est.  » 

(52)  Mss.  f admissum. » Editi,  c emissum.  » 

(53)  Editi.,  c Si  quis  talis  Ecclesiae  judex  est, 
quem  dignum.  i Mss.  ut  iu  nostro  texta. 


m IN  LIBRUM  JUDICUM  IlOMILIA  III.  960 

c adjecerunt , inquit  ” , filii  hrael  facere  mali-  A Qnod  si  licet  in  talibus  ex  simili  praesumere , puto 
gnum  in  conspectu  Domini,  et  confortaTit  Dominus  quod  secundum  spiritalem  inlelligenliam,  el  sancti 
Eglon  regem  Moab  adversum  Israel.  i Considera  omnes  ambidextri  dicantur. : et  econtrario  Zabulus, 
quia  pro  eo  quod  indigui  erant  jam  habere  prin-  et  principes  ejus,  si  dici  potest,  ambisinislri  dl· 
cipem  talem , propterea  aufertur  ab  eis  bonus  ju-  cunlur.  Totum  enim  quod  agunt,  sinistrum  est, 
dei.  Et  fecerunt  filii  Israel  malignum  in  conspectu  totum  perversum,  totum  igni  aeterno,  cum  iis  qui  a 
Domini,  el  excitatur  eis  hostis  pessimus  Eglon  rex  sinistris  sunt,  deputatum· 

Moab.  Vides  quia  peccata  vires  hostibus  praebent,  *6.  Sed  videamus  quid  agit  hic  ambidexler  judex, 
ei  quando  nos  facimus  malignum  in  conspectu  Do-  · Miserunt,  inquit  ”,  filii  Israel  munera  ad  Eglon 

mini,  et  delinquimus,  tunc  confortantur  a Domino  regem  MoabiUrum  per  manum  Aioih , et  fecit  sibi 

inimici  nostri,  lunc  vires  contrariis  virtutibus  dan»·  Aiolli  gladium  ex  utraque  parte  acutum  palmae  ex- 
liir.  Hoc  sive  secundum  litteram  quaeras, ita  iiive-  tensae  longitudine,  et  alligavit  sibi  eum  Aioth  ad 

nies,  quia  non  invalescerent  nisi  eis  delicta  nostra  femur  dextrum.  i Vides  quia  dextrum  esi  omne 

vires  conferrent  : sive  in  spiritalibus  consideres,  quod  agit  Aioth  hic  ambidexler,  el  inanibus  dexter 
similiter  contrariae  virtutes  noii  invalescerent  ad-  est,  et  ih  pedibus  dexter  est.  In  femore  enim  dextro 
\er$uoi  DOS»  nec  ipse  Zabulus  in  nobis  aliquid  pr»-  ^ gladium  porial,  u(  veniat  ad  regem  et  interficiat 
valeret,  nisi  ei  vires  ex  nostris  vitiis  praeberemus;  eum.  Dixeramus  in  superioribus  quod  isti  quos  ad 
valde  infirmus  esset  adversum  nos,  nisi  nos  eum  salutem  populi,  et  ad  liberandos  filios  Israel  suscl- 
fortem  peccando  faceremus,  nisi  per  peccata  no-  lare  dicitur  Deus  salvatores,  vel  judices,  imaginem 
sira  locum  introeundi  el  dominandi  inveniret  in  ferant  aliquorum  principum  ex  ccelesli  militia , et 
nobis.  Propterea  et  Apostolus  denique  praemonet  supernarum  virtutum , quas  ad  subsidium  Deus 
dicens  : € Nolite  locum  dare  Zabulo,  » sicut  et  emittat  eorum,  qui  ad  se  toto  corde  clamaverint , 
hic  modo  legimus,  quia  posteaquam  fecerunt  filii  ei  per  conversionem  peenitentiae  divinaro  erga  se 
Israel  malignunl  in  conspectu  Domini , locum  de-  clementiam  flexerint.  Sed  hoc  ut  ne  praesumptum 
derunt  Zabulo.  c Confortavit  enim  Dominus  Eglon  apud  auditores  videatur  a nobis , debemus  ex  Scri- 
regein  Moab,  et  adjunxit  ei  omnes  filios  Ainmon  pitirariim  auctoritate  firmare.  Scripiunr  esi  in 
et  Amalec”.  » Non  solum,  inquit,  Ipse  confor-  Exodo,  quia  patres  nostri  filii  Israel  cum  mulio lem- 
Uiluft  est  ex  peccatis  filiorum  Israel,  sed  adjun-  pore  ifigypiiis  et  Pharaoni  regi  durissimo  in  luti  et 
gunlur  ei  socii  nequam  ex  filiis  Ammon  el  Amalec,  lateris  confectione  servissent , damaveruni  ad  Do- 
qni  curo  ipso  pariter  impugnent  Israel.  q minum,  inquit , ita  ut  ipse  Dominus  diceret  ** : 

5.  c £t  servierunt,  inquit**,  fiiii  Israel  Eglon  c Clamor  filiorum  Israel  (50)  ascendit  ad  me,  > et 
regi  Moab,  decem  et  octo  annis,  i Observa  quia  misso  quidem  Moseo,  visibiliter  eduxit  eos.  Refert 
etiam  mensuras  poenae  indicat  Scriptura  divina  cum  autem  Scriptura  quod  angelus  exterminator  missus 
nnie  octo  annos,  et  hic  decem  ei  octo  dicit.  Certum  sit,  qui  vastaret  quidem  omnia  primogenita  ^gy- 
est  autem  quod  secundam  4ββ  peccali  modum  et  p i iorum,  Israelitarum  vero  neminem  tangeret.  Et  sic 
conversionis  nostrae  moram , etiam  castigationis  declaratur  virtutem  fuisse  coelestem  quae  vasuiis 
tempora  temperantur.  Transierunt  enim  et  isti  de-  ^gypiiis  et  prostratis,  filios  Israel  dejugo  servi- 
cem  et  octo  anni  servitutis,  et  non  refertur  qui  i tutis  eduxit.  Simile  quoque  etiam  illud  refertur  in 

clamaverunt  ad  Dominum,  vel  conversi  sunt  ama-  historiis, quod  sub  rege  Assyriorum  Sennacherib, 

litia  sua  : sed  post  decem  et  octo  annos  iterum  di-  angelus  Domini  miiiiiur , qui  caesis  sub  una  nocte 

citur  (55)  **,  quia  < clamaverunt  filji  Israel  ad  Do-  et  prostratis  centum  octoginta  quinque  millibus 

minum,  et  suscitavit  eis  Dominus  Deus  Salvatorem  hostium,  et  urbem  de  obsidione , et  populum  de 

Aioth  filiam  Gera,  filii  Gemini,  virum  ambidex-  imminenti  liberaret  interitu  **.  Ita  ergo  etiam  nunc 

trum.  I Ecce  qualis  est  iste  qui  suscitatur  ad  sal-  eadem  consequentia  debemus  advertere,  ut  si 
vandum  Israel ; nihil  habet  in  se  sinistrum . sed  d quando  pro  peccatis  nostris  in  caplivilaiem  tradi- 
utramque  manum  dextram  habet.  Hoc  est  enim  mur,  clamemus  ad  Dominom.  Clamemus  autem  non 
quod  dicitur  ambidexler.  Dignus  vero  populi  prin-  ore,  sed  mente,  ita  ut  dolor  cordis  fontem  lacry- 
cep8,  et  Ecclesiae  judex  qui  nibil  agat  sinistrum,  marum  producat  ex  oculis,  sicut  ille  qui  dicebat  **  : 
cujus  quid  agit  dextera,  nesciat  sinistra  sua,  in  < Lavabo  per  singulas  noctes  lectum  meum,  lacry- 
otrnque  parte  dexter  est,  in  fide  dexter  est,  in  ac-  ■ niis  meis  stratum  meum  rigabo,  i Si  ita  converli- 
tibiis  dexter  est,  nihil  habet  de  illis  qui  collocantur  mur  a malis,  ul  ultra  non  contingamus  mala,  si  ita 
a sinistris , quibus  dicitur  **  : c Discedite  a me,  desinamus  a superbia , ul  ultra  nihil  superbum, 
operarii  iniquitatis,  nescio  vos , ite  in  ignem  aeter-  nihil  arrogans  sapiamus , mittet  etiam  Dominus  vir- 
Duin  quem  praeparavit  Deus  Zabulo  el  angelis  ejus,  i tutem  suam  coelestem  , per  quam  liberemur  a jugo 

••Jud·  111,12.  ··  Ephes.  IV,  27.  *Wud.  iii,  12  15.  ··  ibid.  14.  ··  ibid.  15  Luc.  xiii,  17  ; 

Maiib.  XXV,  41.  Jud.  Jii,  15,  16,  17.  *·  Exod.  iiil4,  9.  ·*  IV  Reg,  xix.  Psal.  vi,  7. 

(54)  Quare?  Deest  m antea  editt.,  exstat  vero  in  (55)  Mss.  < dicitur.  i Libb.  editi,  « dixit.  i 
manuscriptis,  (56)  hraeL  Deest  in  editt.^  sed  liabelur  in  mss. 


967  ORIGENIS  U 

gervilolis  Zabulico)  : quie  virtus  omnia  pro  nobis  A video·  Iste  in  aratro  pugnat,  Aioth  pogasbai  b 
agat  dextra  et  prospera , quae  faciat  nos  relinquere  gladio.  Iste  in  aratro  vincit.  Vincit  lameii  etbic,et 

▼iam  (57)  sinistram,  qu;e  ducit  in  perditionem , et  superat,  et  prosternit  Allopbyios.  Potest  ergo  fieri, 

revocet  nos  ad  veram  viam  , illum  qui  dicit  ^ : ut  Ecclesiae  judex  non  seinper  gladium  proferat,  U 

f Ego  sum  via,  veritas,  et  vita,  > Jesuin  Christum  est,  non  semper  austeritate  verbi  et  acumine  cor· 

Dominum  nostrum,  cui  est  gloria  et  itiiperium  in  reptionis  utatur,  sed  aliquando  etiam  imitetur 

soecula  sacculorum.  Arnen·  colam  , ei  velut  aratro  sulcans  animm  terram,  ae 

IIOMILIA  IV.  saepius  eam  elementi  commotione  rescindens,  apun 

DeSetnegar,  et  Jabin,  et  Sisara,  et  cwterie  judi·  eam  suscipieiulis  seminibus  paret.  Inierfitiepier 
Cibus,  ergo  etiam  sic  Allophyli , cum  noii  argumeoiis  et 

I.  Conjungitur  principatui  Aioth  ambidexiri,  acumine  contra  adversarios  utimur  , sed  agresti  et 

principatus  Semegadi.  Sed  videamus  qualiter  Aioth  simplici  commonitione  de  aiiiin:s  auditorum  \ΐιίκι 

qui  interpretatur  laus  (58),  concluserit  principatum  peccata  propellimus.  Sed  et  tu  ipse,  o auditor,  ene 

siium.  Historia  nos  edocuit  ea  quae  de  Eglon  rege  agricola  animae  tuae,  utere  hoc  aratro  quo  uitsr 

scripta  sunt , quomodo  sapientissimus  hic  Aioth  Semegar.  Sed  cum  miseris  manum  tuam  in  aniw, 

arte  quadam,  ei,  ut  ita  dicam,  callida,  sed  lauda-  "ol*  respicere··:  id  est  postquam  tuleris cru* 

bili  usus  deceptione  interemerit  Eglon  tyrannum , cem  tuam  , et  secutus  fueris  Christum  , poslqo»ii 

qui  interpretatur  ro/nrus  vel  orbita  (59).  Oportet  saeculo  renuntiasti  et  iis  quae  in  saeculo  sunt , itc i 
ergo  tales  esse  et  nostri  populi  judices,  qualis  fuit  feiro  respicere,  noli  requirere  quae  propter  Cbri- 

Aioth  iste  qui  interpreiaiur  laus , ut  omnes  volu-  stum  duxeras  ul  stercora : quia  si  in  isto  arair·! 

biles  motus  et  orbitas  mali  itineris  excidant,  et  manum  semper  habueris,  ita  ut  confidenter  dicas 

perimant  Moabilarum  regem.  Moabitae  autem  iitler-  c Milii  autem  absit  gloriari  nisi  io  cruce  Dorairi 

pretantur  fluxus  vel  effusio  (60).  Hujus  igitur  fluxae  nostri  Jesu  Christi,  per  quem  mihi  mundus  emb- 

et  dissolutae  gentis  princeps  vel  dux  qui  potest  videri  fixus  est,  et  ego  mundo;  i haec  tibi  dicenti  c cadat 

alius,  vel  intelligi,  nisi  sermo  illius  philosophi,  qui  o dextris  tuis  decem  millia,  et  a sinistris  tuis  niille, 

• summum  bonum  judicat  voluplaletii?Quem  inlerficul  td  te  vero  non  appropinquabunt  i Sed  et  Imc 
et  perimat  evangelicus  sermo, qui  gladio  comparatur : ipsum  quod  dixit,  in  sexcentis  viris  Allopbyios  pei^ 

et  467  s^rmo  propheiictis  ipse  in  ventre  eorum,  at-  cuesisse  Semegar,  non  milii  videtor  oUose  diciai.. 
que  in  imis  praecordiis  ambidextrl  docloris  dispu-  Quid  enim  opus  erat  designare  etism  nomeriMi ! 
lationibus  concludatur : ut  veritatis  assertione  eos  (]  Nisi  forte  evidentius  in  ipso  numero  es  de  qaibu 

concludens , exstinguat  omnem  pravi  dogmatis  et  superius  diximus,  indicavit.  Namque  senarius  m- 

crassae  iiitelligeiitiae  sensum , qui  se  extollit,  et  eri-  merus,  qui  multiplicatus  venit  in  sexcentos,  mnsa 
git  adversum  spiriialeiii  scientiam  Christi : ut  haec  hujus  figuram  tenet  qui  in  sex  diebus  dicitur  cot- 
ila faciens , et  in  verbo  Dei  dimicans  unusquisque  summatus.  Sexcentos  ergo  iii  aratro  dicitur  per- 

Ecclesiae  judex,  fiat  ellam  ipse  laudabilis  Aioth,  de  cussisse  ille , qui  per  crucem  Domini  crodixos  est 
quo  dicat  Doinimis  ·· : « Euge,  serve  bone  et  fide-  mundo. 

lis,  quia  super  pauca  fuisti  fidelis,  supra  multa  te  3.  Sed  quid  post  haec  additur?  c Et  adjeceruai, 
constituam,  i inquit  ··,  filii  Israel  facere  malignum  in  coB«peeia 

2.  Verum  breviter  istis  a nobis  de  priori  lectione.  Domini,  el  Aioth  mortuus  est.  » Servatur  niiuirBiu 

id  esi,  de  Aioth  fine  repetitis,  videamus  nunc  quale  in  his  etiam  ilia  observatio , quam  in  superioribes 

sit  etiam  principium  Semegar,  qui  interpretatur  designavimus,  quia  pro  peccatis  populi  moritur  bo- 

ibi  advena  (6i).  Verum  est  enim , quia  omnes  qui  nus  populi  dux.  Cum  enim  indigni  foerinl  eflecii,  n 

sunt  homines  Del,  advenae  sum  in  lioc  mundo  , et  fecerint  malignum  in  conspectu  Domini , aufereisr 

incolae  iii  terra,  sicut  et  ille,  qui  dicebat  ··,  quoniam  ab  eis  homo  Dei.  Sed  dicit  fortasse  populos  nosier: 

lineola  ego  sum  apud  te  in  terra  et  peregrinus  Quando  Ecclesia  Dei  sine  judice  est?  Eiiamai  prier 

sicut  omnes  patres  mei. » Ei  hunc  ergo  Semeg.ir  defecerit , alter  adhibetur.  Audacter  fortassis  ab- 

sanctus  Spiritus  ibi  incolam  dicit,  id  est  hic.  Quod  quid  dicimus,  tamen  quod  scriptam  esi  dldmos. 

enim  sancto  Spiritui  qui  in  coelis  est,  ibi  est,  nobis  Noii  semper  princeps  populi  et  Ecclesiae  jndex  per 

hic  est.  Quid  ergo  dicitur  de  Semegar?  i Percussit,  Dei  arbitrium  datur,  sed  prout  merita  nosira  depo- 

iqquit  ··,  Allopbyios  iit  sexcentis  viris  , in  stiva , scunt.  Si  mali  suiu  actos  nostri,  el  operanar  aia- 

vel  pede  aratri. » Aliud  genus  laudis  in  Semegar  lignum  in  conspectu  Domini , dantur  nobis  priac>- 

··  Joan.  XIV,  6.  ··  Malili.  xxv,  21.  ··  Psal.  cxix,  19;  Psal.  xxxix,  13.  ··  Jud.  rri,  3t.  · Lee.  ii, 

62;  ^ Gal  VI,  14.  Psal.  xci,  7.  *·  Jud.  iv,  1. 

(57)  Mss.  c viam,  i Libb.  editi,  < vitam,  i (60)  Sic  mss.  Libri  autem  ediu.,  i Madianium 

(58)  Aioth, qui  interpretatur  laus,  lii  Hebraeo  seri·  r^eiii.  Madianitae  autem  iiiterpreiaiitur  Onxns  xei 

pium  est  ΤΠΚ » quod  nomen  quomodo  interpretari  eflusio.  i Quomodo  Moabitae  aut  Madianiim  red* 

possit  < laus,  1 non  video.  possint  fluxus  vel  effusio,  non  video. 

(59)  Eglon  tyrannum,  qui  interpretatur  rotatus  vel  (6t)  Semegar, qui  interpretatur  ihi  advena.  Ex  rc 

orbita.  Ex  VcBI  i rotundus,  · aut  nSjy  * plaustrum,  · » el  na  « ailveua. » 

rota,  orbita.  » 


9β9  IN  LIBRUM  ΧίΆβΟΛ  HOMILIA  Υ.  970 

fvee  seciindnni  cor  nosirum,  et  lioc  libi  de  Scriptu-  A Hii  qu»  clamaveril  ad  Dominum,  suscitetur  pro- 
ris probabo.  Audi  namque  quod  Dominus  dixii  : pbelia  quae  est  in  figura  Debborae , et  secundum 

€ Fecerunt  sibi  regem,  et  non  per  me,  et  principem,  prophetiae  gratiam  > et  inteliigeiitiani,  vel  Ecclesiae 

et  non  per  consilium  meum.  i Et  hoc  dictum  vide-  populus  gubernetur,  vel  etiam  sensus  uniuscujusque 

tur  de  Saiil  illo,  quem  utique  ipse  Dominus  eiege-  mentis  et  animae  regatur,  per  Jesum  Christum  Do- 

rai,  cl  regem  fieri  Jusserat : sed  quoniam  non  se-  minum  nostrum , cui  est  gloria  et  imperium  in  sae- 

cundom  voluntatem  Dei,  sed  secundum  peccatoris  cula  saeculorum.  Arnen, 
populi  meritum  fuerat  electus,  negat  eum  cum  sua  HOMILIA  Y. 

voluiiiale  , vel  consilio  constitutum.  Tale  ergo  ali-  De  Debbora,  et  Barach,  et  Jahel,  ei  Sitara. 
quid  inielliganius  etiam  in  Ecclesiis  fleri,  quia  pro  J.  De  quaestionibus  ad  qusstiones  , et  de  sacra- 

mcritis  populi , aul  in  verbo  el  opere  potens  a Deo  mentis  ad  sacramenta  transimus:  et  cum  vix  ac 

tribuitur  rector  Ecclesiae  , aul  si  malignum  faciat  difficulter  prima  quaeque  explanamus  , difficilibus 
populus  in  conspectu  Domini , talis  Ecclesiae  judex  difficiliora  succedunt,  quae  non  tam  ingenii  facun- 

datur,  sub  quo  famem  el  sitim  populus  patiatur,  dia  indigeant,  quam  divinae  gratiae  aspiralioneoi 

f non  famem  panis,  neque  sitim  aquae,  sed  famem  requirant.  Sine  dubio  enim  requirit  auditorem, 
audiendi  verbum  Domini  i Ita  ergo  nos  agamus,  " quoniam  quidem  sententia  est  apostoli  Pauli , quae 
el  ita  oremus,  ne  unquam  nos  divina  indignatio  in  dicit  *·  : i Omnis  scriptura  divinitus  inspirata , uti- 
verbi  fame  condemnet  ac  sili,  ne  unquam  aufera-  lis  est  ad  docendum,  ad  increpandum  , ad  doctri- 
liir  a nobis,  qui  nos  verbo  el  opere  liislrual,  qui  in  nam  qu«  est  in  justitia.  » Quid  ergo  habeat  in  sese 
moribus,  ct  lionesiaie  , qui  patientiae  ac  mansuetu-  isia  Scriptura,  quam  sine  dubio  et  ips;im  inspiratam 
diiiis  perfectum  de  se  populis  praestet  exemplum,  divinitus  confitemur,  quod  nubis  ad  doctrinam  ce- 
Nam  si  nos  fecerimus  malignum  in  conspectu  Domini,  dat,  quod  ad  increpationem,  quod  ani  disciplinam, 
id  est,  si  male  egerimus  , si  voluntatem  nostram  ei  quod  ad  Justitiam , diligentius  est  inquirendum, 
non  Dei  facimus , moritur  et  nobis  Aiolb,  aufertur  Quid  enim  nobis  ex  hoc  confertur,  si  legamus  hoc 
et  Seiiiegar,  et  obscuratur  laus  nostra,  tradimur  in  quod  recitatum  est,  id  est,  quod  c Debbora,  inquit 
manus  Jabin  regis  Cbanaan.  Jabiii  autem  inlerpre-  mulier  prophetissa,  Axor  Lapbidolb,  ipsa  judicabat 
talur  sensttt  sive  prudentia  (62).  Si  ergo  nos  c non  Israei  illo  tempore,  et  ipsa,  inquit,  Debbora  sede- 
probavcriinus  Deum  habere  iii  notitia,  i tradit  nos  bai  sub  palma  inter  medium  Rama,  et  inter  me- 
Deus  I in  reprobum  sensum,  repletos  iniquitate,  dium  Betliel,  in  monte  Epbrem,  et  ascendebant  ad 
nequitia,  fornicatione,  avaritia,  plenos  invidia,  bo-  q eam  filii  Israel,  ut  judicarentur? » Tum  deinde  quid 
inicidiis,  contentione,  dolo,  susurratores,  deira-  nobis  eruditionis,  aut  doctrinae,  aut  justitiae  ea 
ctores,  Deo  odibiles,  contumeliosos,  superbos,  eia-  conferunt  quae  sequuntur , vel  de  Baradi , vel  de 
tos,  parentibus  non  obedienies,  incompositos,  sine  iahel,  vel  etiam  de  Sisara  duce  militiae  J ibin? 
affectu,  sine  misericordia  i Vides  qui  sini  et  qua-  Yideamus  ergo  ne  forte  per  liosc  dignum  ali- 

les  qui  traduntur  in  reprobum  sensum,  qui  tradun-  quid  sicut  et  Scripluri.s  caeleris,  de  sacramentis  se- 

lur  Jabin  principi  Cliananaeorum.  crelioribiis  doceamur.  Primo  hoc  Ipsum,  quod  cum 

468  4.  I £i  princeps  , inquit  militiae  Jabin  plurimi  judices  viri  in  Israel  fuisse  referuntur,  de 
erat  Sisara,  el  ipse  habitabat  in  Arisoili  gentium,  oullo  illorum  dicitur,  quia  propheta  fuerit,  nisi  de 
cl  erani  ei  nongenti  currus  ferrei.  Et  claiiiavenint  Debbora  muliere.  Praestat  et  in  hoc  non  iniifiroaro 
ad  Dominum  filii  Israel,  i Eliam  et  iii  boc  similiter  consolationem  mulierum  sexui  etiam  prima  ipsius 
illa  quam  superius  designavimus,  observatio  cii-  litterae  facies , et  provocat  eas  uti  nequaquam  pro 
atodilur,  quia  nesciunt  clamare  ad  Dominum  (ilii  Is-  infirmitate  sexus  desperent  etiam  prophetiae  gratiae 
rael  nisi  cuin  traditi  fuerint  in  manus  Jabin , vel  capaces  se  fieri  posse,  sed  inlelligant , et  credant 
cum  alllicti  per  ejus  militia:  principem  Sisarain  , quod  meretur  hanc  gratiam  puritas  mentis , non 
c cui  erant,  inquit,  nongenti  currus  ferrei, » quibus  ^ diversitas  sexus.  Sed  videamus  quid  etiam  iiiterio- 
sciiicet  afiligerelur  populus  dura:  cervicis.  Sisara  ris  iiilelligentia:  respirat  arcaiitiin.  Debbora  apU 
autem  interpretatur  viiio  equi  (65).  Uie  est  enim  iiiierpreuiur  sive  loquela  (64).  Sed  jam  el  in  su- 
aiiimalis , non  spiritalis,  qui  non  viilet  nisi  ea  quae  perioribus  diximus  quod  Debbora  iii  propbt'ii<e  for- 
aniinaiis  sunt.  Ipse  est  ejus  visio,  ipse  semper  intui-  ma  accipienda  sit , quse  est  apis.  Certum  namque 
tu8.  El  ideo  semper  animalis  iioino  » et  is  qui  se-  est  quod  omnis  prophetia  suaves  coelestis  doctrinm 
ciiiidum  carnem  est,  persequitur  eum  qui  secundum  favos  , et  dulcia  divini  eloquii  mella  componat, 
spiritum  est,  donec  spiritalis  intelligal , el  exaini-  Unde  el  David  canebat  dicens  ··:  t Quam  dulcia 
net  omnia  ^^,el  intelligal  unde  sibi  sil  auxilium  de-  faucibus  meis  eloquia  tua,  super  inel  el  favum  ori 
ooscendum  , el  clamet  ad  Dominum  : donec  animae  meo.  i El  iterum  aiibi  dicit  judicia  Dei  i pretiosa 

^ Ose.  VIII,  4.  Amos  VIII,  II.  Roin.  i , 28-51.  *·  Jud.  iv,  2,  5,  1 Cor.  ii,  15. 

« 11  Tim.  III,  16.  Jud.  iv,  4,  5.  ··  Psal.  cxix,  103.  Psal.  xix,  11. 

(62)  Jabin  autem  interpretatur  sensui  sive  pru-  t vidit » el  DTD  « equus.  » 
dentia.  A pai « iiUelligere,  sentire.  » (64)  Debbora  opis  interpretatur  sive  loquela.  Apis 

(65)  Sisara  autem  interorelatur  vhio  equi.  A Λ iTtlT,  loiiuela  a Ί21  « locutus  est.  > 

pATROL.  Gr.  XII. 


r 


971  ORIGENIS  979 


esse  super  aurum  , et  lapidem  pretiosum  multum  , i 
et  dulciora  super  mei  et  favum.  » 

5.  Sed  et  illud  consideremus,  ubi  residere  dicitur 
propbelia,  et  ubi  locus  ejus  esse  describitur,  c Sub 
palma,  inquit  inter  medium  Rama,  et  inler  me- 
dium Bethel.  > Sub  palma  sedem  babet  propbetia  , 
quia  f justus,  inquit  David  sicut  palma  florebit,  i 
per  boc  quod  suis  institutionibus  eruditum  propbe- 
tia perducit  ad  palmam  supernae  vocationis  Dei,  in 
Gliristo  Jesu  Domino  nostro.  Inter  medium  nutem 
Rama,  et  inler  medium  Bethel  sedere  dicitur.  Ra- 
ma interpretatur  r.rfg/ifl,Beibel  dom««  Dei  (65).  Vi- 
dete in  quibus  locis  residere  dicitur  prophetia,  inter 
excelsa  et  domum  Dei.  Mihil  enim  humile , nihil 
dejectum,  nihil  vile  erga  prophetiae  sedem  reperiri 
potest : sicut  et  Salomon  nihilominus  sapientiae  se-  I 
dem  describens  , dicit  de  ea,  quod  vel  in  portis  ci- 
vitatum assistat,  vel  in  murorum  moenibus  habitet, 
vel  in  altis  turribus  libere  agat.  Hoc  ergo  modo 
prophetia,  quae  nunc  in  Debbora  describitur,  inler 
domum  Dei,  et  inter  excelsa  dicitur  habitare.  Non 
enim  nos  docet  quae  super  terram  sunt  quaerere , 
sed  quae  in  coelis  sunt  et  in  excelsis,  < ubi  Christus 
est  in  dextra  Dei  sedens  : i illuc  nos  prophetia 
hortatur  ascendere,  illuc  discipulos  molitur  im- 
ponere. 

5.  Haec  ergo  primo  omnium,  inquit  **,  c misit, 
et  vocavit  ad  se  Barach.  i Barach  interpretatur 
coruscaiio  (66).  Coruscatio  vero  est  quae  habet  qui- 
dem lucem,  sed  non  manentem.  Ad  modicum 
469  enim  temporis  resplendet  et  desinit.  Hic  ^ 
ergo  Barach  mihi  videtur  formam  gerere  populi 
prioris,  qui  primo  omnium  per  prophetiam  vocatus 
est,  et  invitatur  ad  audienda  eloquia  Dei,  et  divinae 
legis  munera  capienda,  qui  refulsit  quidem , et  ad 
legis  splendorem  ad  breve  tempus  coruscavit,  sed 
non  diu  permansit,  nec  continuum  lucis  potuit 
oblinere  fulgorem.  Cum  ergo  dixisset  Debbora  ad 
Barach,  id  est  prophetia  ad  priorem  populum,  quia 
€ tibi^lpraecepit  Dominus  Deus  Israel , et  tu  ascende 
in  montem  Thabor,  et  accipe  decem  millia  (67) 
virorum  *·,  > et  reliqua  quae  scripta  sunt , quid 
responderit  Barach  ex  persona  populi  ad  prophe- 
tiam videamus : c Non  , inquit  *’,  ascendam,  nisi 
tu  ascenderis  mecum,  quia  nescio  diem  in  qua  mit- 
tet Dominus  angelum  suum  mecum.  i Vides  ergo  ^ 
quomodo  illis  prioribus  prophetia  detulit  eloquia 
Dei,  et  illis  dicit  daia  esse  praecepta  ut  ascendant 
in  monlem  : sed  excusant  et  dicunt.  Non  ascendam, 
nisi  ascenderis  et  tu  mecum.  Et  de  excusatione 
quidem  verum  est,  sed  de  repromissione  falsum 
est.  Quod  enim  non  ascenderunt  in  montem  Dei, 
verum  est;  quod  autem  pollicemur  se  ascensuros 

Jud.  IV,  5.  »*  Psal.  xcii,  12.  Coloss.  iii,  1, 2 

··  Psal.xxxii,  9.  Matth.  vii,  14. 

(65)  Dama  interpretatur  excelsa ; Bethel  domus 
Dei,  Rama  excelsa  a πατ;  Bethel  autem  domus  Dei 
a quod  esi,  i domus, » et  Sk  < Deus.  i 

(66)  Barach  inierprelalur  coruscatio,  A mx  quod 

idem  csi.  ^ 


cum  prophetia  falsum  est.  Non  enim  secuti  sunt 
prophetiam,  ut  crederent  ei  de  quo  omnis  propbelia 
praescripta  est  a Christo.  Propterea  ergo  dicit  ad 
eum  Debbora  : « Ibo  tecuin.  VeruniUmen  scito, 
quia  non  erit  primatus  tuus  in  via  hae  quam  ince- 
dis, sed  in  manu  mulieris  tradet  Dominus  Sisaram.  > 
Evidenter  ostendit  quia  non  erit  apud  illuni  popu- 
lum primatus,  nec  permanebit  apud  eum  victorix 
palma,  sed  in  manu  mulieris,  cui  nomen  JahW, 
tradetur  Sisara.  Describitur  autem  quod  secundum 
commonitionem  Debboroe,  id  est  prophetiae,  inse- 
queretur Barach  principem  Allophylonim  Sisaram: 
et  ipse  quidem  eum  comprehendere  non  potuit,  sed 
occurrit  ei  fugienti  mulier  alienigena  Jabel , qus 
mulier  prius  cum  eo  amicitiarum  foedus  habuerat. 
Ad  quam  ille  cum  declinasset  latendi  graUa,  aquam 
poposcit  ut  biberet,  sed  ab  illa  lacte  potatus  est. 
Et  cum  eum  in  latebris  collocasset,  ac  pellibus 
adoperuisset , post  haec  palum  malleo  adacturo  per 
ejus  malas  vel  maxillas  defixit.  Et  tunc  occurrero 
insectanti  Barach  mortuum  jam  et  prostrataoi 
ostendit  Sisaram. 

5.  Quid  ergo  nobis  sacramenti  omnis  iste  histo- 
riae textus  ostendit?  Jahel  mulier  alienigena,  de 
qua  prophetia  dixit  quod  in  manu  mulieris  liet  victo- 
ria, figuram  tenet  Ecclesiae,  quae  ex  alienis  geoiibos 
congregata  est.  Interpretatur  autem  Jahel  osrai- 
sie  (68) : quia  revera  non  esi  alia  ascensio  qu 
ascendatur  ad  coelum,  nisi  per  Ecclesiam  muliiior- 
inis  sapientiae  Dei.  Ipsa  est  ergo,  quae  diim  a cor- 
poralibus ad  spiritalia  , et  a terrenis  asceadU  ad 
coelestia,  interfecit  Sisaram  , de  quo  jam  superius 
diximus,  quod  carnalium  viliorum,  ei  animalis,  vd 
stolidi  (69)  hominis  tenet  figuram  , quia  Sisara 
visio  equi  interpretatur.  De  quo  Scriptura  dtdl  **: 
< Nolite  fieri  sicut  equus  et  mulus , quibus  non  est 
intellectus,  i Palo  ergo  eum  interfecit,  id  csi  ligui 
erneis  acumine,  et  virtute  eum  prosiemll.  Et  non 
sine  causa  maxillam  ejus  palo  transverberasse 
describitur.  Illud  enim  os , quod  de  carnalibus 
loquebatur,  et  illa  doctrina  quae  carnis  gloriaai 
praeferebat,. quia  in  deliciis  et  voluptate  vivctidum 
sapientibus  saeculi  persuadebat,  ei  humanum  geoos 
luxuriae  adulatione  deceperat : illud , inquam  , os 
ligno  crucis  confoditur  et  terebratur,  quia  illaa 
viam,  quam  philosophia  latam  et  spatiosam  praedi- 
caverat voluptatis,  hanc  Christus  arctam  et  au- 
gustam nobis  viam  salutis  ostendit  **·  Sic  ergo 
Jahel,  id  est  Ecclesia,  vitiorum  principem  Sisanm 
obtectum  pellibus , id  est  membrorum  mortiffea- 
tione  sopitum,  aeterno  tradit  somno.  Occurrit  taroeu 
Jahel,  id  est  Ecclesia,  post  hoc  et  priori  populo 
insectanli  Sisaram.  Insectabatur  enim  Israd 
••Jud.  IV,  5.  •«Jud.iv,  6.  ”ibid.S.  ••iWd.i. 

(67)  Mss.  I decem  millia,  i Libb.  editi,  i duo- 
decim millia.  » 

(68)  Interpretatur  autem  Jahel  ascensio.  Ab  ·Τ9 
I ascendii.  i 

(69)  Yel  stolidi.  Unus  codex  ms.  i vel  choici·  · 


973 


IN  LIBRUM  JUDICUM  HOMlLll  VI.  974 

legem  juslitiae,  sed  in  legem  non  pervenit.  Occurrit  A et  cartera  quae  sanctus  Apostolus  enumerat 
ergo  Ecclesia  etiam  ipsi,  et  ostendit  ei  opus  suum,  Sisarain  in  semetipso  videbitur  peremisse , ut  li«c 

ostendit  victoriam  consummatam  9 atque  in  socie-  non  solum  in  persona  Ecclesiae  consummari,  verum 

taieiu  eum  prostrati  hostis  invitat.  Verum  est  etiam  unusquisque  iii  sua  anima  ostendat  impleri  ; 

enim  illud,  quod  Apostolus  iii  novissimo  tempore  quia , sicut  diximus,  coeptus  est  quidem  Sisara 

dicit  futurum,  quia  cum  plenitudo  gentium  subin-  insectari  a populo  priori,  interemptus  autem  a mu· 
troierit,  tunc  omnis  Israel  salvus  fiet  Fit  ergo  licre  ac  Ecclesia  gentium , et  in  manu  ejus  data  est 
quidem  primatus  in  manu  mulieris  alienigenae,  non  palma  victoriae.  In  consummatione  omnium,  id  est 
tamen  excluditur  a consortio  gloriae  etiam  Baracli , in  fine  saeculi,  etiam  canticum  Domino  cantabitur 
qui  prior  quidem  coeperat,  sed  novissimus  pervenit  per  Debboram,  in  quo  primatus  quidem  dabitur 

ad  finem·  Imo  dum  ille  pervenit,  Jabel  alienigena  Jahei  Ecclesiae  gentium  : nec  tamen  Debborae  laus 

praetereuntem  quodammodo  victoriam  rapit.  Eadem  silebitur  : sed  et  primis  et  novissimis  victoriae  prae- 
forma praecessit  etiam  in  Esau  et  Jacob  fratribus,  mium  dabitur,  per  Jesum  Clirisiuin  Dominum' 

Dum  enim  Esau  sectatur  agrestia,  dum  moratur  in  nostrum,  cui  est  gloria  et  iioperiuin  in  saecula 

saltibus,  praeveniens  Jacob,  et  mulieris  consiliis,  id  saeculorum.  Arnen, 

est  matris,  compositos  patri  offerens  cibos,  bene·  ^ HOMILIA  VI. 

dictionis  primatus  accepit.  Sic  et  in  Evangelio  per-  De  caiUico  quod  caniavit  Debbora, 

gente  Domino  ^d  filiam  principis  synagogae  susci-  i·  Sisara  cum  exercitu  suo  et  curribus  ferreis 
laiidain , praeveniens  mulier  quae  fluxu  sanguinis  quibus  impugnat  populum  Dei,  superatus  est,  quod 

laborabat,  fideli  uctu  prior  cousequiiur  saniia-  ito  futurum  prophetia  praececinit  per  Debboram. 

teiii.  Et  posteaqiiain  in  manu  mulieris  facta  victoria  est, 

6.  Quod  si  etiam  inde  requirendum  aliquid  vide-  canticum  istud  Debbora  , velut  victoriae  ipsius  lau- 
tura  diligentibus  auditoribus,  quod  lacte  eum  po-  <lem,  cecinisse  praescribitur.  Verum  si  meminimus 

lasse  dicitur,  cum  ilie  aquam  poposcisset,  videa-  eorum  quae  in  superioribus  dicta  sunt  secundum 

mus  ne  forte  secundum  mysticas  vel  allegoricas  mysticam  formam,  quae  est  figura  Debborae » qum 

legis  interpretationes,  tale  aliquid  etiam  de  boc  etiam  Baracb,  quid  imaginis  teneat  Jabel  mulier, 

possit  ostendi.  Lactis  cibus  esse  dicitur  in  Scriptu-  q»se  adversarium  populi  Dei  sola  dejecit,  quae  etiam 

ris  sanctis  prima  haec  moralis  institutio,  quae  imago  sil  Sisarae  ipsius,  qui  a muliere  alienigena 

incipientibus  velut  parvulis  traditur.  Non  eiiiin  iignr  virtute  prostratus  est : intelligimus  haec  ora- 

lii  initiis sialim  discipulis  de  profundis  et  secretio-  q nia  sacramenta  esse,  quae  in  novissimis  tempori- 

ribiis  tradendum  est  sacramentis,  sed  morum  cor-  l>us,  et  in  fine  s^eeuH  per  Ecclesiam  consuminan- 

reptio , eiuendaim*  disciplinae,  religiosae  conversa-  tiir,  et  in  cantico  boc  velut  epinicia  ejus,  id  est 

tiouis,  et  simplicis  fidei  prima  eis  elemenla  iradun-  victoriae  laudem  esse  descriptam,  illius  scilicet 

lur.  Istud  est  Ecclesiae  lac,  haec  incipientibus  par-  temporis  cum  c novissimus  iiiimieus  destruetur 

vuloruiti  prima  sunt  elementa·  Sed  iste  cibus  iis  nmrs  . 1 Tunc  enim  exsultabit  Debbora,  id  est 

4^70  quidem  qui  ad  bonum  proficiendi  propositum  exsultabit  gloria  prophetiae  , quia  quae  praedixit, 

gerunt,  vitam  tribuit  et  salutem  : iis  vero  quibus  impleta  sunt.  Tuiic  Jabel , id  est  Ecclesia  (70) 

contraria  placent,  quibus  luxuria,  libido,  avaritia,  hostem  communem  omnium  superabit : et  postea- 

et  omnis  impietas  cordi  est,  hujusmodi  doctrina  quam  plenitudo  gentium  introierit,  tunc  et  Baracb, 

necem  et  interitum  praestat.  Sic  ergo  fit,  ut  ex  liis,  id  est  reliquus  Israel , salvus  fiet  **  et  in  societatem 

atque  iisdem  cibis  quibus  aluntur  boni,  suffoceiiliir  victoriae  recipietur.  Tunc  ergo,  si  digni  fuerimus, 

mali;  et  in  quo  piis  vita  est,  ibi  sit  impiis  mors,  etiam  nos  caiiiabimus  caiuicum  istud  refertum 

Denique  ut  exemplo  res  quam  dicimus  planior  (lai,  mysticis  et  propheticis  sacramentis,  ex  quibus  per 

€ vinum  I sanos  et  commade  degentes  juvat,  et  singula  discutere  cuncta  temporis  non  est.  Brevi- 

sicat  Scriptura  dicit  t cor  hominis  » duntaxal  ^ tatem  namque  auditores  Ecclesiae  diligunt.  Pauca 
c laetificat,  1 febricitantibus  vero,  si  sumpserint , tamen  vel  de  principiis  ejus  disserentes,  veisparsiin 

perniciem  continuo  et  inieriluin  parit.  lia  fit  ut  ex  eo  flosculos  eligentes,  consolationis  aliquid  audi- 

eadem  res  eodem  modo  sumpia,  uni  quidem  vitam,  loribus  afferre  lenlabiions , vel  nosmetipsos  exer- 

alii  autem  conferat  mortem,  ^ic  ergo  inlelligcndum  cere,  et  meditari  ut  apti  efficiamur  ad  Debborae 

est  et  Sisaram  istum  animalem  hominem , et  vitio-  canticum  decaniaiidum. 

rum  principem,  per  doctrinam  Ecclestm,  quam  non  2.  c In  incipiendo,  principes  in  Israel,  in  volunia- 
ex  fide  suscepit,  exstinctum.  Sed  et  unaquaeque  tibus,  populi,  benedicite  Dominum  Benedictio, 

anima  satis  agat  lacte  evangelico  atque  apostolico  inqiiii,  qua  benedicimus  Dominum,  sit  in  exordio 

sopire  in  semetipso  et  exstinguere  Sisaram.  Si  enim  principum  in  Israci,  tum  deinde  et  in  voluntatibus 

per  haec  edoctus  quis  mortificaverit  membra  sua  populi.  Verbi  gratia  : cum  primum  incipimus  venire 

<|uae  sunt  super  terram,  avaritiam,  fornicationem,  ad  Dei  cultum,  cum  iniltuiu  verbi  Dei  et  doctrinas 

Rom.  XI,  26.  ··  1 Cor.  iii,  2.  Psal.  civ,  15·  Coi.  iii,  B.  *·  I Cor.  xv,  26.  ··  Bom.  xi,  26, 

Jud.  V,  2. 

(70)  Mss.  4 Tunc  Jabel,  id  est  Ecclesia,  i Libb.  editi,  c tunc  itaque  Ecclesia.  1 


r 


975  OAIGENIS  976 

cocIesUs  acciplmue,  a principibus  Israel  ista  nobis  A cliaritatls,  c et  galeam  i nihilominus  c salutis  aeci- ' 
initia  capessenda  sunt.  Principes  autem  Israel , id  pile,  sed  et  gladium,  inquit,  spiritus,  » et  super  om-, 
est  populi  Cbrisliani,  angelos  accipiendos  puto,  nia  c scutum  fidei,  in  quo  possitis,  ait,  omnia  jacala 

quos  adesse  Dominos  dicit  unicuique  minimo  in  maligni  ignea  exstinguere.  > Vides  ergo  quomodo 

Ecclesia,  qui  etiam  semper  ridere  dicuntur  faciem  omnia  per  ordinem  fiunt,  et  nihil  confusum  in  po- 

Patris  qui  iii  coelis  est  Ipsi  ergo  sunt  principes,  pulo  Dei,  nihil  iiicomposiium  aut  praeposterum  go· 

el  ab  ipsis  nobis  sunt  sumenda  principia.  Verbi  ritor.  In  incipiendo  principes  jurant : cum  aiQutua 

gratia  : si  eat  quis  puer  ad  scholas,  a magistro  fueris , et  a principibus  eruditus,  jam  libi  ipse 

quidem  suscipilur,  et  efficitur  illius  docioris  disci-  sponte  et  voluntate  tua,  quae  didicisti  n principi- 

pulus,  sed  non  staiim  discendi  ab  ipso  praeceptore  bus,  gere.  Recte  enim  decoctis  principiis,  deposi- 

sumit  exordium  : sed  cum  ab  eo  prima  tantum  tisque  rudimentis  nostrae  committimur  volnnuii, 

elementasusceperit,  traditur  aliis  erudiendos,  ut  ita  ut  vel  laus  meriti  sit,  quae  nostra  virtute  quaesita 

dicam,  scholae  ipsius  principibus  : ul  cum  ab  iliis  est,  vel  culpa  jure  sit  nostra,  quae  per  nostran 

quantum  in  illis  est  fuerit  edoctus,  el  cum  prima  venit  ignaviam.  Haec  pro  eo  quod  scriptum  est^^ : 

apud  eos  deposuerit  rudimenta , tum  demum  ipsius  i In  incipiendo,  principes  in  Israel,  iu  voliuiutibos, 

docioris  perfectiora  praecepta  suscipiat,  lia  ergo  ^ populi,  benedicite  Dominum.  » 
etiam  nunc  iiisliiutionum  nostrarum  initia  repetens  3.  Post  haec  autem  dicit  : f Audite,  reges,  H 
prophetia  dicit,  quod  curo  a principibus  coeperi-  auribus  percipite,  satrapae.  Domino  cantabo,  psal- 
mus (71),  vel  principes  coeperint  operari  in  nobis,  lani  Deo  Israel.  » Audite,  inquit,  reges.  Reges  ap- 

deinde  nos  voluntate  et  proposito  subsequamur  : et  pullat  eos  qui  convocantur  ad  audiendum  verbos 

aucti  profectibus,  sic  ad  benedicendum  jam  ipsum  Dei.  Exsulta,  popule  Del,  audiens  tum  nobiiiuits 

Dominum  veniamus.  Sed  videamus  quid  dicit : i In  insignia.  Tu  vocaris  ad  audiendum  veibum  Dei,  et 

incipiendo,  inquit  **,  principes  in  Israel.i  Initia  ju-  non  ut  plebs,  sed  ut  rex  vocaris.  Tibi  enim  dictui· 

vari  a principibus  dicuntur:  post  haec  vero  jam  volun-  est  : i Genus  regale  et  sacerdoi  ale : populos  i· 

tate  propria  et  proposito  nitendum  est , ut  benedi-  acquisitionem,  i Ideo  quia  vos  reges  eelis,  merito 

cere  Dominum  mereamur.  Nam  et  populus  Israel  cum  rex  noster  Christus  Dominus  < rex  » dicitur  **cie- 

inciperet  exire  dei£gypto,el  transire  mare  Rubrum,  gnm,  et  Dominus  dominantium,  i Sed  sicut  exsob 

nihil  ipsius  proprio  labore,  sed  totum  per  principes,  tatis  de  nobilitatis  vestrae  titulo,  ita  discere  debetis 

id  est  per  angelos  agebatur.  Denique  sic  dicit  Moyses  quid  agendo  unusquisque  vestrum  fi:it  rex.  Q«od 

ad  471  populum  : < Vos,  inquit^*,  tacebitis,  et  Do-  ^ vobis  ita  breviter  definiam.  Regem  tc  omnium  esse* 
mious  pugnabit  pro  vobis,  i Aperte  enim  angelus  ^ facit,  si  regnet  Christus  in  te.  Rex  naiiiaiie  a re- 

vasiaior  pro  eis  pugnasse  describitur  qui  iEgy-  gendo  dictus  esi.  Si  ergo  et  in  ie  aiiiinus  regnat,  et 

ptiorum  quidem  primogenita  interemit  :israelitarum  corpus  obtemperat,  si  concupiscentias  carnis  mb 

vero  nec  pecus  quidem  mulire  fecit.  Verum  non  jugum  imperii  tui  mittas,  si  villorum  gemes  sobrie- 

semper  exspectandum  est  ut  angeli  pro  nobis  pu-  talis  tuae  frenis  arctioribus  premas , lueriio  rex  ifi- 

gneiu,  sed  in  incipiendo  tantummodo,  id  est  in  ceris,  qui  te  recte  agere  noveris.  Cum  ergo  talis 

initiis  nostris,  a principibus  angelis  adjuvamur,  fueris  effectus,  digne  ut  rex  ad  audienda  divina 

Cacierum  processu  temporis  oportet  etiam  nos  ipsos  verba  vocaberis,  lloc  vero  quod  subsequitur,  magis 

exire  armatos  ad  praelia.  Ante  enim  quam  bella  corporeum  aliquid  indicat,  quod  dicit : < Auribes 

discamus,  antequam  pugnas  Domini  parare  medi-  percipite,  omnes  satrapae.  i Sicut  enim  iiiferioret 

teiiiur,  a principibus  angelis  sublevamur;  ante-  sunt  regibus  satrapa:,  ita  et  auribus  percipere  mfe- 

quam  panis  coelestis  consequamur  annonam,  et  rius  viiielur  esse  quam  audire.  Audire  namque  ad 

carnibus  Agni  immaculati  satiemur,  antequam  veree  interiorem  pertinet  boininein,  sicut  el  Dominos  di- 

vitis quae  ascendit  de  radice  David  sanguine  in-  cebai  ; i Qui  habet  aures  audiendi,  audiat.  »Aii- 
ebriemur,  donec  parvuli  sumus,  et  lacte  alimur,  ribus  vero  percipere,  ad  exteriorem  et  corporalem 

et  initiorum  Christi  sermonem  tenemus,  tanquam  pertinet  auditum.  Ideo  ergo  el  hic  illi  qui  audire 

parvuli  sub  procuratoribus  agimus,  et  actoribus  an-  deberent  reges  dicuntur,  qui  vero  auribus  percipere, 

gelis.  Ubi  vero  jam  militiae  cmlestis  sacramenta  satrapae  appellantur,  c Ego  Domino  cantabo,  psal- 

gustaviitius,  et  pane  vitae  refecti  sumus,  audi  quo-  lam  Deo  Israel,  i Beati  sunt  qui  possunt  caniire 

modo  per  aposiolicam  tubam  suscitamur  ad  pnclia.  canticum  Domino.  Cum  redimus  ad  Scripturas, 

Ingenti  namque  voce  Paulus  clamat  ad  nos  dicens  : mulla  cantica  sacris  mandata  voiominibus  iiiveui- 

f Induite  vos  arma  Dei,  ui  possitis  stare  adversus  mus.  Habemus  integrum  volumen  de  Canticis  caa- 

astutiaro  diaboli.  i Non  iios  ultra  patitur  velut  sub  ticorum  scriptum.  Ecce  el  in  boc  libro  Judiraji 

alis  lactantium  (72)  latitare,  invitat  nos  ad  certa-  habemus  canticum , et  in  Numeris  caniicum  scri- 

Diinum campos ; « induite, » inquit  vos  € loricam  » pium  est,  et  in  Deuteronomio,  et  in  Exodo,  ci  ia 

••Maith.  xvni,  iO.  ··  Jud.  v,  2.  ’·  Exod.  xiv,  i5.  Exod.  xii.  Epbes.  vi,  H.  ibid·  15-1·* 

Jud.  V,  2.  ibid.  5.  I Pet.  ii,  9.  ” Apoc.  xix,  16.  Matlli.  xi,  15. 

(71)  Cceperimut.  Decst  in  libb.  editis,  exslat  in  (72)  Velul  sub  alis  lactantium,  lla:c  dosiilcraulur 
uibs.  in  libris  antea  editis,  sed  exstant  in  iitss. 


»77 


IN  LIBRUM  JUDICUM  ROMILIA  VII. 


978 


primo  Regnorum  libro.  In  primo  eliam  Paralipo-  A sedens  super  asinam  resplendenlem  Dominum  bene- 

■■a  An/\n  aS  Sn  Ii  I ·_· · .·  ··  .. 


iiienon»  et  in  aliis  mullis  locis  invenies  cantica 
divina  esse  descripta.  Ait  ergo  haec  vox  justi : « Ego 
Domino  cantabo,  psallam  Deo  Israel.  » Quis  pu- 
tas ita  canorae  vocis  esi,  et  ita  spiritus  puri  men- 
lisqiie  sincerae,  ut  (73)  cantilena  ejus  divinum  dele- 
ctare possit  auditum?  Ille  profecto  est,  qui  nullum 
raucum  babet  in  se  peccati  sonum,  qui  nibil  offen- 
sionis in  lingua,  nibil  crassitudinis  in  spiritu  gerit, 
ille  potest  dicere : i Ego  Domino  cantabo,  psallam 
Deo  Israel.  > 

4.  Verum  quia  continuationem  cantici  per  singula 
non  occurrimus  explicare,  intenmlando  saltem  se- 
riem lectionis,  videamus  quid  est  quod  dicit  : 
€ Gor  meum  ad  ea  quae  disposita  sunt  huic  Israel.  i 


dicere,  et  in  medio  laetantium  laudare  Deum,  c Ibi 
dabunt  Justitias  Domino  ®·.  i Sacrificium  Domino 
illud  est  acceptabile,  quod  in  Justitia  offertur  Do- 
mino et  aequitate.  Et  ideo  dicitur®^ : c /usti  con- 
fortati sunt  fn  Israel.  · In  aliis  quidem  gentibus,  qui 
corporis  robore  fortiores  sunt,  illi  potentes  dicuntur 
in  praelio  : in  Israel  vero  qui  justiores  sunt,  ipsi  po 
lentiores  dicuntur  in  bellis  ; quia  justitia  etiamsi 
viribus  infirma  sit,  vincit : injustitia  vero,  etsi  mul- 
tos et  validos  pugnatores  liabeat,  superatur.  Sic 
Igitur  in  hac  gente  nostra,  id  est  iii  populo  Dei,  per 
justitiam  superamus,  aut  per  injustitiam  vinci- 
mur. 

6.  i Exsurge,  Debbora  , exsurge  et  suscita  den.i 


^ .uciim  au  1»  qujc  uisposiia  suni  nuic  israei.  i o. « Kxsurge,  Uebbora  , exsurge  et  suscita  den.i 
Hoc  modo  videtur  quod  dicit : Cor  meum,  et  animus  ® millia  populi “.iProplielia  quando  exsurgit? Profecto 


meus,  et  sensus  meus,  et  iota  mens  mea  ad  illnd  in- 
lendity  et  illud  prospicit  quod  dispositam  est,  et 
quod  prjpparatum  est  Israel : illud  lota  mente  pro- 
spicio quod  futurum  est.  Si  enim  ad  illud  intendero 
animum,  omnia  quae  in  hoc  mundo  sunt,  ducam 
• ut  stercora,  ul  Cbrisluiii  lucrifaciam  *·,  » qui 
praeparavit  illa  omnia  quae  f oculus  non  vidit,  nec 
auris  audivit,  nec  in  cor  boininis  ascendit,  iis  qui 
diligunt  eum  » Cor  ergo,  inquit , meum  ad  illa 
extenditur.  Non  enim  adliuc  humanum  cor  gero, 
neque  quae  cogito,  secundum  hominem  cogito;  sed 
quia  secundum  Scripturam  ii  ad  quos  sermo  Dei 
fit,  dii  sunt,  nec  ego  haec  liumana,  sed  diviua  mente 
prospicio. 

472  5.  € Potentes  populi,  benedicite  Domi- 
num, qiii  ascendistis  super  jumenta  » Quid  est 
ascendisse  super  jumentum?  Corpus  lioc  meum  ju- 
mentum est : ad  adjumentum  enim  el  ad  ministc- 
riiim  datum  est : ego  autem  sum,  id  est  interior 
iiomo,  qui  ascendi  super  jumentum  hoc,  cui  dici- 
tur, ul  benedicam  Dominum.  Si  ergo  vere  ascen- 
disti supra  corpus,  et  superior  effectus  corporalibus 
desideriis,  et  motus  οοηιοπβ  tui  freno  mentis  et 
inlerioris  hominis  moderamine  gubernantur,  de 
tc  dicitur,  quia  ascendisti  super  jumentum  hoc,  cui 
dicifur,  ul  benedicas  Dominum.  Quid  autem  est 
quod  sequitur?  % Super  vehicula,  inquit  ·■,  seden- 
tes, et  super  asinas  refulgentes,  i Quid  sibi  viden- 


in  adventu  Domini  : et  non  solum  ipsa  exsurgit,  sed 
et  populos  suscitat  ad  credendum,  c Captivam  du- 
cito captivitatem,  fili  Abinoein®*.»  Abinoem  responsio 
patris  inierpreialur  (74).  Hujus  filius  est  Baracli. 
Captivitatem  de  hostibus  capiet,  qui  coelestis  Patris 
responsa  servaverit.  i Domine,  humilia  milit  fortio- 
res me  I Vox  ista  fidelium  est,  confiteiitlum  sim- 
pliciter fortiores  esse  inimicos  suos,  adversum  quos 
nobis  pugna  et  certamen  est  : quia  non  est  nobis 
pugna  adversus  carnem  et  sanguinem.  Alioquiti  non 
esset  nobis  fortior  adversarius.  Sed  quoniam  adver- 
sum principatus  et  potestates,  et  adversum  mundi 
bujus  rectores  tenebrarum,  et  adversum  spiritalia 
Q nequiit»  est  luctamen , idcirco  dicit  propheta  : 
f Domine,  humilia  mlbi  fortiores  me.  i Quomodo 
enim  non  haec  lania  spirituum  vis,  longe  sit  humana 
fragilitate  vehementlor?  Sed  in  eo  Deus  adjuvat 
iiifirmiiatem  nostram,  in  quo  dicit  Apostolus®*  : 
f Omnia  possum  in  eo  qui  me  confortat,  i Christo. 
Sunt  istae  quidem  virtutes  fortiores  nobis : sed  ite- 
rum qui  in  nobis  est  Christus,  et  confortat  nos,  est 
omnium  fortior;  cui  est  gloria  et  impeder?  in  sx- 
cuia  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  VII. 

De  eo  quod  translati  sunt  filii  Israel  in  manus 
" . Madian. 

I.  Quiescit  terra  donec  quiescit  peccatum.  Moveri 
autem  dicitur  terra,  hoc  est,  ii  qui  habitant  terram. 


, » - - o — — · - IC—·»-  ammrt  T MU»CUI  UlUllUa  kVIIO,  M «..>1  ■«■■■·, 

tur  esse  asin»  refulgentes?  Dicit  enim  Scriptura,  ^ cum  animas  hominum  movere  coeperint , et  periur- 


— I 

quia  oporteat  benedicere  Dominum  eos  qui  sedent 
super  vehicula  et  super  asinas  refulgentes.  Mihi 
velut  in  locis  ita  difficilibus  tale  aliquid  videtur  ; 
cum  jttroenuim  boc,  id  est  corpus  meum,  sub  jugo 
▼enerit  verbi  Dei,  tunc  vehiculum  corporis  mei  re- 
splendere incipiet;  et  asina  haec,  est  caro  mea, 
tunc  refulgere  dicetur,  cum  castitatis  ac  pudicitiae 
fuerit  splendore  decorata.  Ci  ita  recte  diei*ur  anima 


bare  peccata.  Et  ideo  scriptum  est  boc  quod  nunc 
praesens  lectio  continet,  c Et  quievit,  inquit®’,  terra 
quadraginta  annis.  El  fecerunt  filii  Israel  malignum 
in  conspectu  Domini,  et  tradidit  eos  in  manus  Ma- 
dian  annis  septem,  et  invaluit  Madinn  super  Is- 
rael ®®.  I Dum  esset  ergo  justitia  in  terra,  id  est 
in  iis  qui  habitant  terram,  quievisse  dicitur  terra ; 
cum  vero  increvit  iniquitas,  et  fecerunt  (75)  niali- 


Jod.  v,9.  ®’Pliil.iii,8.  *»ICor.ii,9.  ®*Jiid.v,  9,  i 
··  ibid.  ®·  ibid.  13.  ·»  Philip,  iv,  13.  ®’  4ud.  v,  32.  ®* , 


10.  ibid.  10.  ®®lbid.ll.  ®’ibid.  « ibid.  12. 

‘ Jud.vi,  1. 

(73)  Sic  mra.  Libri  vero  editi,  c ita  spiritus  pur»  # amceniias,  » ei  < paler.  i 

ineniis,  qui  sincere  canat,  ut.  i (75)  Ms.,  c increvit fecerunt.  · Libb.  edlll,. 

(74)  Abinoem  responsio  patris  interpretatur.  Me-  ' mcreveril..*.  fecerint., 
lius  verteretur,  c amoenitas  patris,  » ab 


m ORIGENIS  m 

^ gniim  in  conspcclu  Domini,  c tunc  tradidit,  inquit,  A libenter  ascendat,  depereunt  omnia  qus  prius  foe- 

eos  Dominus  in  manus  Madian  annis  septem·  i ranl  In  horreo  conscientiae  congregata.  Proplcrea 

I Nec  dicuntur  invaluisse  Madianitac  super  populum  ergo  Scripturae  sanctae  nobis  servanda  commonitio 

Diiminl,  donec  praecepta  Domini  populus  custodi-  est  dicentis  ** : c Omni  custodia  serra  iiiom  cor.  i 
rit.  Cum  rero  negligere  coepit  mandata  divina,  ro-  Custodiendum  est  igitur  cor  ab  omni  peccato,  et 
- buslior  et  validior  effecta  est  adversos  eum  liostium  praecipue  in  tempore  persecutionis.  Si  coi  enin 
manus.  Et  adversum  quidem  illum  priorem  popu-  accidat,  ut  in  aliquo  quidem  tempore  congrega 
Ium  corporales  insurgebant  liostes,  cum  deliquiS'  fractus  justitiae,  conquirat  opera  virtutum,  et  ora- 
set ; adversum  nos  autem,  qui  Israel  secundum  spi-  nlbus  se  probatissimis  excolat  disciplinis,  in  per· 
ritum  (76)  dicimur,  spiritalis  sine  dubio  bosiis  secutionis  vero  tempore  deneget  fidem,  iste  coo- 
Insurgit,  et  cum  mandata  Dei  negligimiis , cum  dita  omnia  evacuavit , ex  omnibus  faculuiibvs 
Christum  contemnimus,  validior  adversum  nos  ma-  suis  nudus  repente  et  inanis  effectos  est,  quia  dis 
nus  darmonum  efficitur  ; et  tradimur  etiam  nos  ini-  quaesitas , et  multo  vix  labore  collectus , subiis 
micis,  cum  deserimur  a gratia.  omnis  effusus  est  labor : et  sicut  dicit  propheta 

i.  Sed  videamus  quid  accidit  eis,  qui  traditi  sunt  ^ < omnes  justitiae  ejus  quas  fecit,  non  comniensor»· 
pro  peccatis  suis,  c Et  fugerunt,  inquit*^,  filii  Is-  " buntiir. » Propterea  ergo, fratres, deprecemor  Do· 
rael  a facie  Madian  per  septa  in  montibus,  et  in  spe-  minum  confltentes  ci  infirmitatem  nostram,  ne  no· 
luncis,et  in  munitionibus ; et  efficiebatur  cum  semi-  tradat  in  manus  Madian,  ne  tradat  bestiis  aniniaa 
nasset  vir  Israel,  ascendebant  Madian  ct  Amalec,  et  confiientem  sibi,  ne  nos  tradat  in  manus  poteotan 
filii  Orientis  super  eos,  et  superveniebant  eis,  el  ex-  eorum  qui  dicunt,  Quando  veniet  tempus  ut  deur 
terminabant  omnes  fructus  terrae,  usqueqiio  perveni-  nobis  potestas  adversus  Christianos,  quando  in- 
reiiir  in  Gazam. » Haccquidem  patiebatur  ille,  qui  erat  dentur  In  manus  nostras  isti  qui  se  dicunt  habere, 
secundum  carnem  Israel.  Seminabat  terram,  sed  vel  nosse  Deum?  Quod  et  si  tradamur,  et  accepe- 
quoniam  pro  peccatis  suis  traditus  erat  insurgentibus  rinl  potestatem  nostri,  oremus  accipere  a Deo  vir· 
Inimicis , pro  frugibus  corruptionem  metebat.  No*  tutem,  ut  sustinere  possimus  : nl  et  fides  nostra  ia 
bis  vero  qui  secundum  spiritum  Israel  nominamur,  pressuris  el  tribulationibus  clarior  fiat,  tU  |»er  pa> 
quid  tale  accidere  potest  consideremus.  Est  quando  lienliam  nostram  illorum  superetur  impudentia,  et, 
478  seminamus,  el  nen  possunt  inimici  corrum-  sicut  dixit  Dominus,  in  nostra  patientia  acqoiraoias 
pere  semina  qme  seminamus,  non  possunt  apri  in-  animas  nostras  **  : quia  c tribulatio  patientiaia 
sidiari  culturae  nostrae : est  autem  quando  semi-  G operatur,  paiieniia  vero  probationem,  probatio  si- 
namus et  corrumpuntur  quae  seminamus.  Paulus  tein  spem  **·  i Pertendit  enim  nostra  probatio  uoa 
•108  apostolus  de  liac  seminandi  doceat  differentia,  usque  ad  verbera  solum,  sed  usque  ad  profosiooe· 
Audi  ergo  ipse  quid  dicit : i Qui  seminat,  inquit  sanguinis  pervenit : quia  el  Cbrisius  quem  seqw- 
in  carne,  de  carne  metet  corruptionem.  El  qui  se·  mur,  pro  redemptione  nostra  effudit  siinguincra 
minat  in  spiritu,  de  spiritu  metet  vitam  aeternam.  i suum,  ut  inde  exeamus  loti  sanguine  nostro.  Ba- 
Isli  sunt  ergo,  quorum  semina  Madianllae  corruni-  piisma  enim  sanguinis  solum  est  quod  nos  puriorei 
puni,  qui  in  carne  seminani.  Isti  sunt  quorum  reddat,  quam  aquae  baptismus  reddidit.  Ei  boc 
fructus  exterminantur,  el  pereuni.  Illa  autem  se-  ego  non  praesumo,  sed  Scriptura  refert,  diceair 
mina,  quae  in  spiritu  seminantur,  non  possunt  Ma-  Domino  ad  discipulos  ' : c Raplismum  babeo  bapii- 
dianitae  cornimpere.  Non  enim  possunt  adversariae  zare  quod  vos  nescitis.  El  quomodo  urgeor  nl  per- 
polestaies  ascendere  ad  spiritales  campos,  et  no-  ficialur?  i Vides  ergo  quia  profusionem  sanguinis 
valia  spiritus  temerare  eorum  qui  non  sentinant  sui  baptisma  nominavit.  Et  ne  ista  dicens , offen- 
siiper  spinas,  sed  innovant  sibi  novalia  : sed  ei  dani,  vereor  ne  istud  baptisma  eminentius  sil  iUo 
illud  addendum  esi : volo  enim  el  meipsum  vobis-  baptismate  quod  per  aquam  traditor.  Ilio  enim  ae- 
cum pariter  commonere  de  cautela  seminum,  et  ^ cepto,  valde  pauci  sunt  ita  beati,  qui  id  immacab- 
spirllalium  fructuum  diligentia.  Frequenter  accidit,  tum  usque  ad  exitum  vii»  servare  potuerint.  Ree 
ut  aliquis  in  opere  spiritali  multum  desudans,  vero  baptismo  qui  baplizaius  fueric,  peccare  jam 
fructus  quamplurimos  fecerit,  et  repleverit  horrea  ultra  non  potest.  Et  si  temerarium  non  est  in  rebos 
sua  justitiae  frugibus,  et  multa  bona  opera  recon-  talibus  audere  aliquid,  possumus  dicere,  quod  per 
dideril  in  conscientiae  suae  conclavi  : postea  vero  illud  baptisma  praeterita  peccata  purgantor:  per  istud 
si  negligat,  et  post  laborem  proclivius  ad  volu-  vero  etiam  futura  perimantur.  Ibi  peccata  dimissa 
piales  et  luxurias  vergat,  omnia  ei  bonorum  se-  sunt,  hic  exclusa.  Mihi  si  concederet  Deus  at  pro- 
mina, fructus  sancti  operis  dominante  libidine  prio  sanguine  diluerer,  ut  baptismum  secundam 
corrumpuntur.  Cum  enim  subiniroierii  peccatum , morte  pro  Gbristo  suscepta  perciperem,  securos  ex 
et  captivaverit  hominis  sensum,  ut  jam  non  re-  isto  saeculo  discederem : ul  veniens  ad  animaro  meam 
ipldai  ad  mandata  Dei,  nec  arduam  virtutis  viam  de  hac  vita  exeuntem  princeps  hujus  mundi  nuo 

Jud.  VI,  2,  5,  4,  ·«  GaK  vi,  8.  ··  Prov.  iv,  25.  ” Ezech.  iii,  20.  ··  Luc.  xxi,  19.  ··  Rom.  v,  I. 

' Lue.  XII.  5· 

(76)  Libb.  antea  editi,  i qui  Israel  sumus  secundum  carnem,  i Hss.  ut  in  nostro  textu. 


•982 


981  IN  LIBRUM  JUDICUM  HOMILIA  VIII. 

inveniret  quidqiiam,  quin  potius  et  sanguinis  mei  A Christi,  filius  efficitur  Orientis.  Sic  enim  scriptum 
profusione  sopiretur,  nec  auderet  in  aliquo  crimi-  esi  de  Christo  * : i Ecce  vir.  Oriens  nomen  est  ilii.» 
nari  animam  criiore  suo  dilutam,  morte  sua  clarifl-  Quisquis  ergo  Christi  suscipit  nomen,  filius  esse  di* 
catam,  sanguine  suo  lotam.  Post  istud  baptisma  nec  citur  Orientis  : sed  non  semper  qui  nomen  Christi 
Madianitte  ultra  irruerent  ad  disperdendos  et  exter-  accipiunt,  etiam  in  Ecciesia  permanent  Christi.  Si 
fninnndos  animae  fructus.  Quis  enim  sequi  possit  ergo  videas  haereticos  Christi  quidem  nomine  cen- 
animam  martyris,  quae  supergressa  omnes  aerias  seri : expugnare  autem  Ecclesiam  Christi,  et  arma 
potestates,  ad  coeleste  tendit  altare?  Ibi  enim  sub  conferre  adversum  Christi  fidem,  et  impugnare  po- 
altare  Dei  animae  martyrum  positae  dicuntur  die-  pulum  Domini,  bella  suscitare  adversum  caiholi- 
bus  ac  noctibus  proclamare  dicentes  * : « Quousque,  cam  fidem  ; nolo  dubites  de  iis  dicere,  quod  isti 
Domine,  qui  justus  et  verus  es,  non  vindicas  san-  sunt  quidem  filii  Orientis,  sed  cum  Madianrtis  et 
guinem  nostrum  de  iis  qui  habitant  terram?  » Ibi  cum  Amalec  expugnare  veniunt  populum  Dei,  quia 
enim  positae  divinis  assistunt  sacrificiis.  Sed  beati  cum  paganis  et  cum  Judaeis  Ecclesiam  Dei  etiam 
sunt  qui  haec  merentur.  Beati  sunt  quorum  cor  cum  haeretici  persequuntur.  Et  Ipsos  esse  opinor,  qui  de^ 
de  saeculo  recedunt,  non  trepidat  pro  peccato,  quos  signantur  In  filiis  Orientis, 
pergentes  ad  Dominum  delictorum  formido  non  ter-  B 2.  c Omnes  ergo,  inquit  % Madianilae,  et  Amalec, 
ret.  Beata  Illa  anima  quae  occurrentes  sibi  aerias  et  filii  Orientis  convenerunt  simul,  et  ascenderunt, 
daemonum  turmas  profusi  in  martyrio  sanguinis  et  supervenerunt  eis,  et  castra  posuerunt  in  valle 
cruore  deturbat.  Beatus  est  de  quo  eunte  ad  coelum  Jezrael.  » Isti  qui  impugnare  volunt  populum  Dei, 
dicunt  angeli  illam  propheticam  vocem  * : i Quis  est  castra  in  vallibus  collocant,  in  dejectis  et  humilibus 
iste  qui  ascendit  ex  Bosor,  » hoc  est  qui  de  carne  locis,  in  valle,  inquit,  Jezrael.  Invenimus  autem  in- 
ad  coelum  ascendit?  i Quis  est  iste  qui  ascendit  ex  terpretari  Jezrael  semen  Dei  (79).  Vides  ubi  coilo- 
Bosor,  rubor  vestimentorum  eJus?  » in  rubore  vesti-  eant  castra  adversarii?  Non  sunt  ausi  ire  illuc,  ubi 
mentorum  cruorem  sanguinis  designantes.  Beatae  videntur  jam  nati  esse  fructus  spiritus,  sed  ubi  ad- 
sunt ergo  animae  quae  sic  Christum  sequuntur,  quo-  huc  semen  Dei  jacet,  ubi  nondum  fructus  ascendit, 
modo  eas  Christus  praecessit.  Et  ideo  quia  sic  se-  Qui  enim  exiit  seminare  semen,  seminat  super  om- 
qiiuntur,  usque  ad  ipsum  Dei  altare  perveniunt : nem  Jocum.  Sed  audi  ipsum  Dominum  dicentem  quid 

474  ubi  est  ipse  Dominus  Jesua  Christus  pontifex  pati  soleat  semen  Del.  i Aliud,  inquit  cecidit  se- 
futurorum  bonorum,  cui  est  gloria  et  potestas  iii  cusviam,  et  venientes  aves  cceii  diripiunt  illud.  » 
eaeciila  saeculorum.  Arnen.  Quod  ipse  in  posterioribus  interpretatus  dixit  * : 

* HOMILIA  VIIL  ^ c Qui  autem  secus  viam  seminali  sum,  ii  sunt  qoi 

De  filiis  Orieniis^  ei  de  (iedeon  ex  parte.  audiunt  verbum  et  cum  laetitia  accipiiini : venit  au- 

I.  Esto,  convenerint  adversum  Israel  Madiaiiitae,  Zabulus,  et  tollit  de  corde  eorum  quod  semina- 

qui  interpretantur  extra  judicium  (77).  Esto,  illi  con-  lunt  est. » Sic  ergo  ei  isti  tunc  veniunt  ad  semen  Dei, 
ΎΡηοπηΐ  adversum  Israel,  qui  extra  judicium  Dei  et  volunt  illud  tollere  de  corde  eorum  in  quibus  se- 
sunt,  et  € qui  extra  legem  peccaverunt,  et  extra  le-  minatum  est,  quia  inveniunt  eos  in  vallibus  positos, 
gem  peribunt  \ » Esto,  convenerit  et  Amalec,  qui  et  quaeque  sectantes.  De  illis  sunt  enim  qui  hu- 

ipse  interpretatur  (78).  Esto,  et  haec  roHiter  et  indigne,  et,  ut  ita  dicam,  Judaico  inlelle- 

itatio  terrena,  et  ventri  et  gulae  dedita,  impugnare  ciu  suscipiunt  verbum  Dei,  et  ideo  possunt  illud  ra- 
Tenerit  Israel  carnalem.  Quid  est  hoc  quod  etiam  pere  daemones  de  corde  eorum.  Qui  auicm  ab  humi- 
filii  Orientis  bis  admiscentur,  et  cum  ipsis  ad  im-  litate  litierm  ad  spiritus  excelsa  couscendii,  et  in- 
pugnandum  Israel  venire  dicuntur?  Dic  enim  mibi  lelligeniiam  refugiens  carnalem,  sectatur  in  aliiori- 
aiidilor:  Si  scriptum  esset  quia  filii  Occidentis  conve-  .bus  quae  sunt  Spiritus  Dei,  de  isto  nihil  possunt 
nerunt  cum  ipsis,  nihil  quaererem  : diceres  enim  Capere  Madianitae  neque  Amalecitae,  sed  ne  ipsi  qui- 
inihi  allegoricis  sensibus,  quia  filii  Occidentis  sunt  dem  Orientis  filii  depraedari  eum  poterunt  (80), 
filii  tenebrarum  et  ipsi  junguntur  illis  gentibus,  vel  in  excelso  intelligeniiae  spiritalis  vertice  consii- 
qiiae  extra  judicium  Dei  sunt,  vel  quae  ventri  de·  tutum. 

diiae  impugnant  cos  qui  mente  Deum  videre  con-  5.  Illi  ergo  castra  in  vallibus  collocant.  < Sed 
tendunt.  Nunc  autem  cum  dicatur  quia  filii  Orien-  spiritus,  inquit  Del  confortavit  Gedeon,  et  tuba 
tis  venerunt  cum  Madianitis  et  Amalec,  quomodo  cecinit,  et  vocavit  post  se  Abiezer. » Coniiiieuiia  qui- 
lisec  possunt  competenter  exponi?  Videamus  ergo  si  dem  explanationis  alium  ordinem  requirebat,  verum 
possumus  in  tam  difficilibus  Scripturae  locis  dignum  quia  nos  non  tam  Scripturas  commentanles  nunc 
^«liqiiem  in  his  sensum  divinis  paginis  invenire,  loquimur,  quam  populum  de  iis  quae  recitata  sunt, 
Omnis  qui  super  se  quoquo  modo  nomen  suscipit  consolantes  , sparsim  quae  occurrunt  de  singulis 

• Apoc.  VI,  10.  · Isa.  Lxm,  i.  * Rom.  ii,  12.  · Zacli.  vi,  12,  * Jud.  vi,  δδ.  ' Luc.  viii,  5.  ' · ibid. 
12,  1δ.  » Jud.  VI,  δ4. 

(Π)  MadianitaSf  qui  interpretantur  extra  judicium.  (79)  Invenimus  autem  interpretari  Jezrael  semen 
A I pra*ier.  extra, » et  « judicium.  » Dei,  A c semen,  > el  « Deus.  » 

(78)  Amalec^quietipseinterpretaiiir  populus  ablin·  (80)  Mss.,  c poterunt.  » Editi,  < potuerunt.  > 
gens.  Ab  US  t populus,  » et  pDq  c linxit. » 


ORlGENfS 


9^4 


985 

qiiiboeque  tractamus.  « Vocavit,  im|uH,  post  se  Λ autem  maneat  siccitas,  i cujus  rei  talis  qo^dam 
Abiezer  : » qui  lUique  nusquam  erat·  Interpretatur  ratio  deprehcmiitiir.  Vide  omnem  biinc  populma 

autem  Abiezer  patris  mei  auxilium  (81).  Non  er[|^o  qui  per  omnem  terram  ex  gentibus  congregatos 
hominem  aliquem,  sed  patris  sui  Gedeon  invocasse  est,  haiientem  nunc  in  se  rorem  diTinuni·  VMe 

, videtur  auxilium.  Mittit  interea,  et  auxilia  convo-  eum  Moysi  rore  infundi , prophetarum  litteris  ir- 

cat.  Conveniunt  populi,  et  omnes  ad  Gedeon  exer-  rorari.  Vide  enm  etiam  in  evangelico  et  aposio- 

citus  congregantur.  lico  biiinore  viridantem;  illud  autem  vellus,  id  est 

4.  c £t  tunc,  inquit  Gedeon  dixit  ad  Deum  : Judaicum  populum,  siccitatem  el  aridiucem  veris 

Si  salvum  facis  in  manu  mea  Israel , qiiemadmo-  patientem , secundum  quod  scriptum  esi  ”,  quia 
dam  locutus  es,  ecce  ego  soniam,  et  ponam  vellus  « erunt  Glii  Israel  multo  tempore  sine  rege,  sine 

lanas  in  area  : et  siquidem  ros  ceciderit  snper  vel-  propheta , non  eril  altare , neque  iioslia , neque  sa- 
lus, et  super  omnem  terram  siccitas  fuerit,  agno-  criQcium.  » Intueris  quanta  apud  illos  siccitas  per- 

scam  quoniam  saivum  facies  in  manu  mea  Israel  sicut  manet , quanla  eis  ariditas  divini  sermonis  evenit, 

locutus  es.  Et  facium  cslsic.iCum  tam  multa  sint  et  Ha^c  quidem  nobis , sicut  fateri  decet,  ex  majornn 
fnniiincra  signa  vel  prodigia,  quae  petere  potuisset  a labore  coliala  sunt,  verum  quoniam  etiam  ex  au 
Deo  Gedeon  ad  cotiiirmaiidam  pollicita lionein  Dei,  ^ dito  verbo  a sapientibus,  sicut  scripluiii  est,  col· 
475  quid  ei  visum  est  post  angelicam  vocem  ac  laudare  debemus,  et  adjicere  ad  illud,  videaonc 
pollicitationem  coelestem  petere  istud  lam  novum  quid  etiam  superaedificare  possimus  in  talibns.  Cuia 
signum  a Deo?  Ait  enim  : f Ponam  vellus  lanae  in  septuagesimum  primum  psalmum  apud  memeiipsusi 
area , et  si  fuerit  supra  vellus  solummodo  ros,  et  saepe  discuterem,  movit  me  in  hanc  rem,  quod 
super  omnem  terram  siccitas,  ero  confidens  quo-  cuiu  adventum  Christi  in  eo  describeret,  in  ipso 
niam  tu  salvum  facias  Israel  in  manu  mea.  i Et  etiam  hoc  asserit  eventarum  : i Et  descendet , ia- 
cum  poposcisset  Gedeon  a Deo  signum  istud,  me-  quit  sicut  pluvia  in  vellus,  et  sicut  stillantia  si- 
niit  effeci um.  Sed  esto,  impetraveris  hoc,  o Ge-  per  terram,  i Vellus  iiic  nominatur,  vellos  et  ia 
deon  (82)  : quid  et  accipis  vellus  lanae  in  area , et  Psalmis  describitur.  Descendit  enim  sicut  plovia, 
exprimis  in  pelvim?  Quid  te  permovit  hoc  facere?  inquit  , super  vellus.  Descendit  ergo  in  illnd  vellas 
Sed  esto,  impetraveris  primum  signum,  quid  ut  populi  circumcisionis,  et  sicut  stillicidia  stiIhoCs 
secundum  etiam  signum  permutato  ac  perverso  super  terram  : hoc  est  snper  reliquam  lerraiiide- 
ordine  posceres?  Fortassis  enim  dicit  aliquis  ex  scendit  Dominus  noster  Jesus  Ghrisitis,  sitlbRS 
iis,  qui  attentius  audiunt  quae  leguntor,  quia  non  q etiam  super  nos,  et  guttas  nobis  quoque  afferei.s 
videntur  convenire  baec  ad  istud  quod  scriptum  ^ roris  caleslis , ut  ei  nos  bibamus  qui  eramus  super 
est  ** : 4 Non  lentabis  Dominum  Deum  tuum,  i quod  omnem  terram  jugi  ariditate  siccati.  Hunc  igitor 
lex  praecepit.  Sed  exitus  rei  docet  non  esse  conira  mysterii  ordinem  Gedeon  sanctus  proplieiico  spi- 
roandatiim  factum.  Neque  enim  exaudiret  Deus  pe-  ritu  contuens,  non  solum  primum  signum  p<)posctt 
titionem  contra  legem  aliquid  deposcentem.  Nunc  n Deo , sed  et  secundum  converso  ordine  repetk. 
autem  cum  videamus  quia  et  in  primo  signo  ros  Sciebat  enim  rorem  divinum , qui  est  adventas  Filii 
cecidit  super  vellus  lanse,  in  omni  autem  terra  Dei,  non  solum  Judaeis,  sed  et  postmodum  eiiasi 
facta  est  siccitas,  et  in  secundo  super  omnem  ter-  gentibus  esse  venturum , quoniam  quidem  ex  in- 
ram  cecidit  ros  : siccitas  autem  fuit  in  vellere,  in  credulilale  Israel  salus  fit  gentibus.  El  hoc  esi  quod 
quo  et  fiduciam  accipit  Gedeon  quia  Dominus  iii  pro  ariditate  velleris  universa  terra  gratia  diriai 
manu  ejus  salvum  faceret  (85)  Israel,  videnda  est  roris  infunditur.  Sed  el  illud  in  hoc  facto  viri  fiJe- 
bujus  mysterii  ratio,  de  qua  memini  etiam  quem-  lissimi  Gedeonis  prtetereundum  minime  puto,  qued 
dam  ex  praedecessoribus  nostris  in  libellis  suis,  vel-  nobis  ad  formam  potest  cautelae  spiritalis  accedere. 
Ius  lanae  populum  dixisse  Israel,  reliquam  autem  Angelum  vidit , sed  vir  eruditus  et  habens  jam  Jesu 
terram  reliquas  gentes  posuisse,  et  rorem  qui  ce-  d praecessoris  exemplum,  cautius  agit.  Sciebat  enim 
cidil  snper  vellus , verbum  Dei  esse , quod  ilii  soli  possibile  esse  etiam  angelos  tenebranim  iransfiga- 
populo  coelitus  fuisset  indultum.  Supra  solum  nam-  rare  se  in  angelos  lucis  ” : et  ideo  examinatioiie 
que  Israel  ros  divinae  legis  advenerat.  Siccitatem  cautissima,  volo,  inquit  probare  spiritum  si  a Deo 
autem  babe^nt  omnes  gentes  : quia  nullus  ei  liu-  est”,  quia  c spiritalis  examinat  omnia  i Sw 
mor  divini  infundebatur  eloquii.  Secundi  vero  ratio  namque  praecessor  ejus  fecerat  Jesu  Nave  ”,  coiu 
signi  in  contrarium  permutatur,  in  quo  ait  ” : c Ut  principem  militiae  coelestis  vidisset : inquirit  ctdis- 
aupra  oiiineiii  terram  ros  descendat,  supra  vellus  cutii,  si  noster  sit,  an  adversariorum,  lloc  ukhIo 

” Jiid.  VI,  56,  57.  ” Deui,  vi,  16.  » Jud.  vi,  39.  ” Ose.  iii , 4.  ” Psal.  xx,  6.  ” II  Cor.  xxi,  U. 

” 1 Joan.  IV,  i.  ” l Cor.  ii,  15.  ” Jos.  v,  13. 

(81)  Interprelatur  autem  Abiezer  patris  mei  auxi·  sed  patris  sui.  i 
lium.  Ex  c paler  meus,  i el  -?TV  i auxilium,  i (82)  Mss.  « impetraveris  efficaciam  signi,  o Ge- 
Ibidem  mss.,  c non  ergo  hominem  aliquem,  sed  pa·  deon.  i 

Iris  summi.  i Editi,  t iion  ergo  liuinilein  aliquem,  (85)  Mss.  c faceret.  » Editi,  i faciat.  · 


m 


IN  LIBRUM  iUBIGUM  ROMILIA  IX. 


986 


eiiain  snnclissiinus  Gedeoti  discutit  angelicam  vi- 
sionem, diversitate  et  iinmulalione  signorum. 

5.  Sed  et  illud  quod  ait  Gcdcon , Ponam  vel· 
Ius  noii  ubicunque,  noii  iii  campo  , neque  in 
saltu,  sed  in  area,  quale  libi  videtur?  In  area  ubi 
messi:·  est:  c Messis  quidem  imiUa,  operarii  autem 
pauci  Ponam  , inquit  vellus  ubi  messis  est.  i 
Quid  moverat  sanctum  virum  Gedeon,  vel  quid  ei 
visum  lucrat  ut  hoc  faceret?  Praevidebat  enim  per 
spiritum , quia  Christus  iii  aream  suam  populum 
suum  Congregat  et  ibi  eum  expurgat,  tenens  ven- 
tilabrum in  manu  sua,  et  ibi  paleas  separat  a frti* 
mento  Non  ergo  sine  causa  vir  tantus  ei  talis , 
cujus  et  sanctus  Apostolus  ad  Hebraeos  scribens 
facit  in  prophetarum  catalogo  mentionem  aream 
elegit,  ad  vellus  ponendum  : nec  sine  causa  expres- 
sit vellus  in  pelvim,  quando  et  replevit  cain  aqua. 
Requiramus  et  de  hoc  in  Scripturis  sanctis,  si  qu;e 
nobis  etiam  hujus  intelligentise  praestatur  occasio. 
Yeniamus  ad  Evangelium.  Invenimus  ibi  **  Domi- 
num et  Salvatorem  nostrum  exuentem  vestimenta 
sua,  et  linteo  praecinctum  mittere  476  s>^iunm  in 
pelvim , lavare  pedes  discipulorum  suorum.  Vides 
ergo  quia  hsec  adumbrabant  propLelae,  quae  erant  in 
novissimis  temporibus  implenda  per  Dominum,  llki 
ergo  aqua  quam  iiiiuebat  Jesus  io  pelvim  ros  erat 
gratiae  coelestis  ex  quo  lavabat  pedes  discipulorum 
suorum.  Unde  et  merito  dicebat  ad  eos  : c Vos 
autem  mundi  estis  propter  verbum  quod  loculus 
suin  ad  vos.  > Sed  hoc  nos  modo  si  praebeamus 
pedes  nostros,  paratus  est  Dominus  Jesus  lavaro 
pedes  animae  nostrae , et  purgare  eos  rore  coelestis 
gratiae  Spiritus  sancti,  verbo  doctrinae.  Non  enim 
solos  apostolos  mundos  esse  voluit , sed  omnes  qui 
credunt  per  verbum  illius.  Et  oimiibus  credentibus 
dicit  illud  quod  et  Petro  dixit  : c Nisi  lavero  te, 
non  habebis  partem  inecum.  » Certum  esi  eiiini 
quia  nemo  babel  pariem  cum  Christo  nisi  fuerit 
lotus  et  mundus.  Veni,  precor,  Domine  Jesu  fili 
David,  exue  le  vestimenta  qu;e  tu,  Domine,  in- 
duisti propter  me,  et  accingere  propter  me,  et 
Illine  aquam  in  pelvim,  ei  lava  pedes  servorum 
tuorum,  et  dilue  sordes  filiorum  et  filiarum  tua- 
rum. Lava  pedes  animae  nostrae,  ut  nos  le  iinilaiiles 
et  sedantes  exuamus  nos  vetera  vestimenta,  et  dica- 
mus **  : < Nocte  exui  me  vestiinenlum  meum, 
quomodo  induam  illud?  i Et  iterum  dicamus  : 
c Lavi  pedes  meos,  quomodo  sordidabo  eos?  » Sla- 
tsiii  namque  ut  laveris  pedes  meos , etiam  reciim- 
tiere  me  facias  tecuiii  ut  audiam  abs  le  : t Vos 
vocalis  me  magister  et  Domine,  et  recte  dicitis  : 
SII  III  eieniin.  Si  ergo  ego  Dominus  et  magister  lavi 
l>edes  vestros,  et  vos  alterutrum  pedes  lavate.  i 
Volo  ergo  et  ego  lavare  peiies  fratrum  meorum , 
lavare  pedes  condiscipulorum  meorum.  Ei  propierea 


A accipio  aquam  et  iiaurio  de  fontibus  Israel,  quam 
exprimo  de  Israeliiico  vellere.  Exprimo  enim  modo 
aquam  e vellere  libri  Judicum,  et  alio  tempore 
aquam  de  vellere  Regnorum , et  aquatu  de  vellere 
Isaiae,  vcl  Jereiniae : et  mitto  eam  in  pelvim  ani- 
mae , concipiens  sensum  in  corde  meo  : et  accipio 
pedes  eorum  qui  se  praebent  et  praeparant  ad  coe- 
nandum , et  inquantuin  praevaleo,  lavare  cupio  pe- 
des fratrum  meorum  et  complere  mandatum  Do- 
mini : ut  in  verbo  doctrinae  purgentur  auditores  a 
sordibus  peccatorum , et  abjiciant  a se  omnem  im- 
munditiam viliorum,  et  mundos  habeant  pedes  qui- 
bus recte  ingrediantur  ad  praeparationem  Evaiige- 
Iii  pacis  : ut  omnes  simul  in  Christo  Jesu  puri- 
ficati per  verbum,  non  abjiciamur  de  thalamo  sponsi 
^ pro  sordidis  indumentis;  sed  candidis  vestibus, 
lotis  pedibus , mundi  corde,  recumbamus  in  convi- 
vio sponsi  ipsius  Domini  nostri  Jesu  Clirisii,  cui  est 
gloria  et  imperium  In  sjectila  sacculorum.  Arnen. 

ilOMILlA  IX. 

De  praelio  quod  Cedeon  cum  trecenlU  viris  eleciU 
gessit. 

i.  Ingens  erat  multilndo  qu.%  adversum  Israel  con- 
gregata est,  ita  ut  locustis  pne  multitudine  confer- 
rentur. I Et  cameli,  inquit*^,  eorum  sicut  arena 
quae  est  ad  oram  maris  innumerabilis,  i Quomodo 
ergo  baec  potuerit  tarn  iiinumera  muliiuido  hosiiuirt 
superari,  videaiiiiis  : Exierunt,  inquit,  duo  et  iri- 
Q ginla  millia  armatorum  ex  filiis  Israel  cum  Gedeone 
adversus  omnem  istam  niuitiiudinem  pugnare.  Etr 
Deus  responsa  dedit  ad  Gedeon  dicens  ** : < Gran- 
dis multitudo  est  lecuin.  i Et  quid  si  grandis  est 
muiliUido?  Nonne  iii  bellis  iiiimerosior  exercitus 
tutiora  praestat  subsidia  (84)?  Nequaquam  , inquit, 
quia  non  sunt  humana  pnelia  : non  enim  sicut  hu- 
iiiana,  ita  et  divina  praelia  peraguntur.  Non  effi- 
citur clarum  divinae  virtutis  opus , si  humanis  ad- 
miniculis fulciatur,  quia  c non  fit  salvus  rex  in 
niulliiudinc  virtutis  suae  > Ne  forte  ergo  gloria- 
retur Israel  et  jaetanila  victoriae  pariem  praesume- 
ret , propierea  dicit  Dominus  ad  Gedeon  : c Mul- 
tus est  populus  teeum  : non  tradam  Madian  in  ma- 
nus eorum , ne  forte  exsultet  adversum  ine  Israel 
D dicens,  quia  manus  mea  salvum  ino  fecit.  Propierea 
loquere  in  auribus  populi,  dicens  : Qui  timidus 
est  et  formidolosus  corde,  revertatur.  Et  reversi 
sunt  de  monte  Galaad  de  populo  vigiuii  duo  luillia 
viri,  et  remanserunt  decem  millia,  i Videamus 
ergo  primo  quid  est  quod  dicit  : c Timidus  et  Ci>r- 
inidolusus  corde;  » duo  enim  dicta  sunt  humanae 
fragilitatis  indicia  , quibus  arguitur  humana  fragi- 
litas, id  esi  timidi  et  formidulosi  corde.  Tintidiia 
potest  videri  et  ille  qui  primo  aspectu  trepidat  ad 
congressum,  non  tamen  toto  corde  terretur,  sed 


‘·  Matth.  IX,  57.  Jud.  vi,  57.  Matlh.  iii,  12.  »»  Heb.  xi,  52.  »»  Joaii.  xiii.  Joaii.  xv.  > 

··  Joan.  xjii,  8.  Cani,  v,  5.  « Joaii.  xiii,15, 14.  Jud.  vi,  5.  ” Jud.  vii,  2.  Psal.  xxxii,  Ui. 
Jud.  VII.  2,  3. 


\84)  Libb.  editi,  t exercitus  praestat  ct  e$l  tutior  ad  subsidia.  i Mss·  ul  in  nostro  textu. 


987  0B1GENIS  988 

reparari  et  aniinari  denuo  potest·  Formidolosus  est  A in  his  qui  militant  veritati,  sed  ei  qui  miliiani  Ueo, 
autem  qui  jam  quasi  inolescente  vitio,  etiam  ante-  non  corporis,  sed  animi  fortitudo  requiritor  : qaia 

quam  videat  mala , sola  cogitatione  terretur,  geli-  non  jaculis  ferreis,  sed  orationum  telis  victoria 

dam  per  membra  formidinem  volvens,  ita  ut  non  quaeritur,  et  fides  est  quae  in  certamine  tolerantiaii 

tain  conspectu  malorum  , quam  Ipso  auditu  et  ex-  praebet.  Unde  et  sanctus  Apostolus  ad  hujuscensodi 

spectatione  solvatur,  et  ideo  addidit : i Formido-  bella  armis  convenientibus  instruit  milites  Dei  di- 

losus  corde·  > in  corde  enim  jam  Iioc  et  in  liiterio-  cens  ** ; c State  ergo  induti  loricaro  justitiae,  et 

ribiis  animi  delixum  vitium  manet·  Nuni  ergo  (85)  succincti  lumbos  vestros  in  veritate,  sed  et  galea· 

dicimus  quia  tunc  tantummodo  Gedeon  dicebat  ad  salutis  accipite,  et  gladium  spiritus  : super  onnia 

populum  : Si  quis  est  timidus  et  formidolosus  corde,  autem  scutum  lidei  assumite,  in  quo  possitis  jacsla 

discedat  ex  populis , bella  deserat,  certamina  viro-  maligni  ignita  exstinguere,  sed  et  calceati  pedes  ra 

rum  fortium  derelinquat?  Nam  et  liodie  princeps  praeparatione  Gvangelii  pacis;  i et  boc  modo  arma- 

militiae  nostrae  Dominus  et  Salvator  Jesus  Christus  ios  tollere  vexillum  crucis  Christi,  ei  sequi  eon. 

clamat  ad  milites  suos  (86)  et  dicit : Si  quis  timi-  Licet  tamen  etiam  hoc  in  militia  Christi,  ut  si  forte 

diis  et  formidolosus  corde  est,  ad  mea  bella  non  aliquando  inferiorem  te  viribus  senseris  io  pene- 

477  veniat,  iloe  enim  est  quod  quidem  aliis  ver-  ^ cutionibus,  et  non  seqiiiim  tibi  adversum  crodeliu- 
his  eodem  tamen  sensu  in  Evangelio  dicit*·  : c Qui  tenr tyranni  per  fragilitatem  corporis  videris  esse 

non  tollit  crucem  stiam  et  sequitur  me,  non  est  me  certamen,  dare  locum  irae,  et  fugere  de  loco  ad  Io- 

dignus;  » et  : c Qui  non  oderit  patrem  suum  et  cum  : nec  tibi  in  hoc  ascribitur  militare  commissm·. 

matrem  et  fratres  suos  et  sorores,  insuper  et  ani-  Designatur  hoc  etiam  in  legibus  Christi  dieeniis*^: 

roam  suam,  non  est  rue  dignus.  i Et  iterum : c Qui  < Si  vos  persecuti  fuerint  iu  hac  civitate,  fagiie  ia 

non  renuntiaverit  omnibus  quae  possidet,  non  po-  aliam,  i Summa  namque  rei  est,  Jesum  quem  semel 

Cest  meus  esse  discipulus·  i Nonne  in  bis  verbis  confessus  es,  non  negare.  Certum  est  enim  quod 

evidenter  timidos  et  formidolosos  e castris  suis  Christum  confitetur  ille,  qui  proplerea  fugit,  ae 

Christus  separat  et  secernit?  Omnes  igitur  qui  mi-  neget.  Si  quis  ergo  timidus  est  et  formidolosH 

litiain  Christi  sequi  vultis,  qui  in  castris  ipsius  esse  corde,  discedat  a castris,  revertatur  domam  suam, 

desideratis,  procul  a vobis  timorem  mentis,  prooul  ne  exemplum  timoris  et  formidinis  exteris  praebeat, 

cordis  expellite  formidinem,  ut  cum  confidentia  dicat  Vis  autem  videre  quanti  criminis  sil  timidus  et  for- 

miles  Christi  **:  f Si  consistant  adversum  ine  castra,  midolosus?  In  Apocalypsi  ubi  enumerantur  ii  qai  ia 

tion  timebit  cor  meum.  Si  exsurgat  in  me  prxlium,  ^ stagnum  ignis  mittendi  sunt  **,  ibi  ante  omnes  ti- 

in  boc  ego  sperabo.  > Confidenter  dicat  *^ : c Domi-  midos  et  formidolosos  ponit,  cum  quibus  et  infideks 

Uus  iliuminaiio  mea  et  salus  mea,  quem  timebo?  et  fornicatores  et  vinarios  deputat.  Sic  inter  ingea- 

Dominus  protector  vilx  mex,  a quo  trepidabo?  i lia  et  nefanda  crimina  timoris  et  formidinis  crines 

Sed  ne  nos  deterreat  talis  ista  militia,  nihil  in  se  ponitur.  Ilxc  autem  diximus  propter  eos  qui  prino 

difficile,  nihil  arduum,  aut  impossibile  continet.  Vis  vclut  timidi  et  formidolosi  corde  diinitlauliir  de 

scire  quam  facile  sit  implere  bxc  in  fide  militanti-  castris. 

bus?  Solent  in  istis  castris  sxpe  etiam  mulieres  2.  Sed  posteaqiiam  ista  viginti  duo  millia  disceS' 

vincere,  quia  non  corporis  robore,  sed  fidei  virtute  serunt,  addit  adhuc  sermo  divinas,  et  dicii  ad  6e- 

pugnatur.  In  superioribus  in  boc  ipso  libello  /udi-  deon  : < Adhuc,  inquit  **,  populus  inultus  est,  de- 

ruin  legimus  de  Debborae  mulieris  triumphis,  nec  pone  eos  ad  aquam  et  ibi  eos  probabo  tibi.  > Ut  fi- 

fcmiiicam  mentem  muliebris  (87)  formido  turba-  deo,  illi  qui  primi  reprobati  sunt,  nec  in  aqua» 

vii.  Quid  ego  illam  magnificam  et  omnium  femi-  descenderant,  sed  adhuc  se  catechumenos  desigia- 

narum  nobilissimam  memorem  Juditb  ? quae  jam  bant,  et  intaiitum  formidinis  vitio  deterriti  snat,  ·ι 

perditis  pene  rebus  non  dubitavit  sola  succurrere,  nec  ad  lavacrum  salutare  descenderent : illi  ergo 

seque  suiimque  caput  immanissimi  Holopbernis  neci  D sic  reprobati  sunt.  Isti  vero  secundi  ad  aquam  «e- 
fiola  subjicere,  et  processit  ad  bellum  non  in  armis,  iiiiini,  ut  ibi  probentur.  Ei  quomodo  probeoiar,  vi* 

neque  iii  equis  bellicis,  aut  in  subsidiis  militaribus  deamus  : c Et  dixit,  inquit  Dominus  ad  Gedeoo 
freta,  sed  virtute  animi,  et  confidentia  fidei,  consi-  Omnem  qiiicunque  Iambei  aquam  in  lingna,  sicet 

lio  simul  et  audacia  hostem  perimit  **:  et  quam  viri  lambit  canis,  statues  eum  seorsum  : et  omnem  qai 

perdiderant,  femina  reddidit  libertatem  patrix.  Et  curvaverit  genua  sua  ut  bibat,  transferes  eam.  £t 

quid  lam  longe  nobis  aiuiqiiorum  exempla  revolvi-  factus  est,  inquit,  numerus  eorum  qui  laroberoDl  ta 

mus?  In  oculis  nostris  sxpe  vidimus  mulieres  et  manu  aquam  vel  lingua,  trecenti  viri.  Cxteri  tutem 

virgines  primx  adhuc  xtatis  pro  martyrio  tyrannica  omnes  curvaverunt  genua  sua,  ut  biberent  aquam  : 

pertulisse  tormenta,  quibus  ad  infirmitatem  sexus  et  dixit  Dominus  ad  Gedeon  : In  trecentis  viris  istis 

Bovelix  adliuc  vitx  fragilitas  addebatur.  Sic  ergo  qui  lamberuiit  iii  manu  aquam,  salvos  vos  faciam, 

··  Liic.  XIV,  26,  27,  55·  ··  Psal.  xxvi,  5.  *^  ibid.,  I.  ·*  Juditb  xiii.  ·*  Epbes.  vi,  14, 15,16- 

^ MatUi.  X,  23.  *®  Apoc.  xix.  ··  Jud.  vii,  4.  Jud.  vii,  5,  6,  7. 

(85)  Mss.  duo,  · quid  ergo,  i Hoc  enim  est.  i Mss.  ut  in  nostro  textu. 

(8ti)  Libb.  editi , 4 ad  milites  suos  ut  veniant.  (87)  MuliebrU,  Unus  codex  ins.,  4 iufidclU.  i 


0S9  IN  LinilUM  JUDICUM  IIOMILIA  VIII.  090 


cl  IradaiD  Madian  in  manum  luam.  > In  omnibus 
pene  veterum  gestis  mysteria  designantur  ingentia, 
aicQt  etiam  in  hoc  loco  fieri  videmus,  quia  ii  qui 
descendunt  ad  nqunni,  id  esi  qui  ad  baptismi  gra- 
tiam veniiinl,  non  de,beni  procidere  in  lerram,  nec 
flectere  genua  sua,  el  cedere  tenlalionibus  venluris, 
sed  slarc  firmiter  el  constanter,  sicut  et  propheta 
dicebat  : c Demissas  manus,  el  dissoluta  genua 
eitigile;  > et  : c Gressum  rectum  facite  semitis 
vestris.  » Venisti  ad  aquam  baptismi,  illud  est  cer- 
taminis el  pugnas  spiritalis  initium,  hinc  libi  adver- 
sum Zabulum  nascitur  pugnae  principium.  Si  remis- 
sior fueris,  si  flecti  facile  potueris,  quomodo  pugna- 
bis? Quomodo  stabis  adversus  astulias  Zabiili? 
Propterea  el  Apostolus  clamat  : c State  ergo,  et 
nolite  478  iterum  jugo  servitutis  haerere.  i Ei 
iterum  dicit  : c State  in  Domino.  > Et  tertio  di- 
cit t Quoniam  tunc  vivimus,  si  vos  statis  inv  Do- 
mino. I Ille  igitur  probabilis,  ille  electus  est,  qui 
posteaqiiam  ad  aquas  baptismi  ventum  est,  flecti  ad 
necessitates  terrenas  et  corporeas  nescii,  qui  vitiis 
non  indulget,  neqne  ob  peccati  sitim  sternitur  pro- 
niie.  Sed  el  quod  dicit  eos  manu,  vel  lingua  aquam 
lambere,  non  absque  sacramenti  quadam  signifi- 
cantia hoc  mihi  videtur  scriptum,  scilicet  quod  et 
manu  et  lingua  operari  debent  milites  Christi,  boc 
est  opere  el  verbo  : quia  i qui  docet  el  facit,  bic 
magnus  vocabitur  in  regno  coelorum  i Quod 
autem  etiam  similitudinem  canis  lambentis  Scriptu- 
ra posuit,  videtur  mihi  istud  animal  boc  in  loco 
propterea  nominatum,  quod  super  omnia  cselera 
animalia  amorem  dicitur  proprii  domini  servare, 
nec  tempore,  nec  injuriis  oblitterari  in  eo  fertur  af- 
fectus. Trecenti  ergo  soli,  qiii  sacramenti  biijus 
imaginem  prseformabant,  isti  electi,  isti  probati, 
isti  ad  victoriam  consecrati,  qui  ex  ipso  numeri 
sacramento  oblinere  adversarios  possunt.  Trecenti 
etenim  sunt,  qui  tertio  centena  multiplicant,  el 
perfectse  Trinitatis  numerum  ferunt,  sub  quo  nume- 
ro omnis  Christi  censetur  exercitus.  In  quo  opta- 


mus (88)  iil  etiam  nos  mereamur  ascribi.  Quomodo 
tamen  isti  pugnant?  Hydrias,  inquit,  portant  et 
lampadas  el  bucetnas  corneas  in  manibus  suis,  et 
sic,  inquit,  veniuutad  illas  innumeras  mulliliidines 
hostium,  in  quibus  erant  cameli  sicut  arena  maris. 
El  cum  venissent  ad  bellum,  buccinis,  inquit,  cor- 
neis insonuerunt.  Et  demiserunt,  inquit,  hydrias  de 
manibus,  et  conlril»  sunt.  Tunc  vero  arreptis  lam- 
padibus proruunt  in  adversarios,  simul  el  buccinis 
concrepant.  Vide  quia  electi  roilites  Dei  cum  lam- 
padibus pugnant.  Sic  enim  eos  Christus  armaverat 
dxens  : c Sint  lumbi  vestri  praecincti,  et  lucernae 
vestrae  ardentes.  » El  iterum  : c Sic  fulgeat  lux 
vostra  coram  hominibus,  ut  videant  opera  vestra 
bona,  el  glorificent  Patrem  vestrum  qui  in  coelis 
est.  1 Talibus  ergo  lampadibus  accensis , pugnare 
decet  milites  Christi , luce  operum  refulgentes,  ei 
splendore  gestorum.  Quae  sunt  autem  buccinae  cor- 
neae, ex  quibus  tuba  canunt?  Qui  de  coelestibus  lo- 
quitur, qui  de  spiritalibus  disserit,  qui  mysteria  re- 
gni coelorum  revelat,  ille^buccina  concinit,  ille  de 
tuba  loquitur,  qui  de  magnis  et  maximis  loquitur, 
qui  scientiam  Christi  humanis  auribus  pandit.  Sed 
cur  et  cornea  dicitur  bticcina?  Quia  el  de  sancto 
dicitur^*  : i Cornu  ejus  exaltabitur  in  gloria.  » 
Unde  et  uniuscujusque  buccina  dicitur  cornea , in 
eo  quod  multiplicem  scientiam  Christi , et  crucis 
ejus,  quae  in  cornu  designatur,  disserit  sacramenta. 
Cum  hac  ergo  buccina  militantes,  et  cum  hac  pu-. 
gnantes,  vincimus  alienigenas,  et  hostes  in  fugam 
vertimus,  etiamsi  fuerit  multitudo  eorum  sicut  lo- 
custae. Locustis  enim  comparata  esi  daemonum  mul- 
titudo, quibus  neque  in  coelo,  neque  in  terris  est 
sedes.  Praecedat  ergo  et  nos  boc  bello  operum  lux, 
scientiae  virtus,  divini  verbi  praedicatio.  Pugnemus 
et  nos  in  hymnis  el  psalmis  el  canticis  spiritalibus 
concinentes  et  clamantes  ad  Deum,  ul  ab  Ipso  vi- 
ctoriam consequi  mereamur  in  Christo  Jesu  Domi- 
no nostro,  cui  est  gloria  el  imperium  in  saecula 
saeculorum.  Arnen. 


ΡΟΥΘ 


RUTH. 


(89)  Kcd  δτομα  rf}  δευτέρφ  "Ρούθ.  *Ρουθ  τύπον 
φέρει  των  έθνών  * ήτις  κατέλιπε  τά  πάτρια,  κα\  ήνιί)- 
Οη  τξ  Ίσραηλιτιχζ  ϋξει . Ζητητέον  βέ  πως,  τοΟ  νύμου 
άτεαγορεύοντος  μή  είσελθειν  Μοαβίτην  εις  Εκκλη- 
σίαν θεού,  ή *Ρουθ  Μοαβιτις  οΰσα  είσήλθε.  Κα\  τούτο 
ξητών  τψ·  ι Δικαΐφ  δέ  νόμος  ού  κείται,  Αλλά 

άδίκοις  και  άνυποτάκτοις.  ι 

Isa.  XXXV,  δ.  Ilebr.  χιι,  Ιδ.  ^ Gal.  ν,  1. 

Luc.  XII,  δ5.  Mallii,  ν,  16.  Psal.  exn,  9. 


) Κι  nomen  eerundee  Rulh  Gentium  figuram 

gerit  ltulh,quae  relictis  patriis,  Israelilicae  genti  in- 
serta est.  Quaerendum  est  autem  cur  lege  velante 
ne  Moabiies  ingrediatur  in  Ecclesiam  Dei,  UOlU 
Moabilis  intrarit.  Hoc  inquirens  utere  bis  verbis  “ : 
€ Justo  lex  non  est  posita,  sed  injustis  non  sub- 
ditis. 1 

Philip.  IV,  i.  I Thess.  iii,  8.  Mallii,  v.  19. 
•®  Rulli  1,4.  ·*1Τίω.ι,9. 


(88)  Mes.,  € optamus.  i Libb.  editi,  € obtinemus,  i 

(89)  E schedis  Gombefisii  desumpiuni  est  boc  fragmentum. 


£Χ  ORIGENE 


W 


479  MONITUM 

AD  OR1GENIS  ΕΞΗΓΗΤΙΚΑ  IN  LIBROS  REGUM. 


17 mea  lanium  hodie  $upere$t  Latine  Ortpftih  homilia  in  initium  libri  primi  Regum,  Interpretem  lupi. 
eatur  Uuefius  Rufinum^  auctorem  vero  Origenem  prortue  negavit  Rivetus  Grilic.  eae.  lib.  ii , proptern 
quod  in  ilia  mentio  est  Alexandri  papae,  4 Quis^  inquit,  ille  Alexander  papa  ? si  primus  episcopus  Rommt 
ejus  nominis^  multo  antiquior  est;  sin  vero  episcopus  Alexandrinus,  multo  recentior.  > Quasi  veroeaaitu 
non  floruerit  sanctus  Alexander  eviscopus  J erosolymitanus  de  quo  Euubius  Historiae  ecclesiasUcs /tK  ii, 
cap.  ii,  e/  alibi. 

Alteram  in  ejusdem  primi  libri  caput  28  de  Engastrimytho  e codice  manuscripto  Graeco  Vaticano  mii. 
Latine  vertit,  et  Lugduni  ann,  1629  Graece  simul  et  Latine  in  lucem  primus  edidit  Leo  Allatins,  CiUtu  ei 
Eustathio  locus  in  ea  reperilur,  nec  ex  stylo  dubitandi  locus  est  quin  Origenis  sit  genuinus  fetus.  I 

Praeter  duas  hasce  oratiunculas  quae  sotae  hodie  supersunt,  Cassiodorus  liisliiut.  cap.  2,  quatuor  eouut  \ 

morat  Adamantii  nostri  homilias  in  librum  primum  Regum,  unam  in  secundum,  item  alteram  proHism  ii 
librum  secundum  Paralipomenon,  et  ibidem  cap,  6,  ait  se  c in  Esdrae  libris  duobus  Graeco  sermone  iMftffit  ^ 

homilias  expositas  Origenis  invenisse,  quae  Bellatoris  labore  translatae  sunt,  s Ipsemet  Origenes  homilis  lerth  | 

f*n  Jesum  Nave  monet  se  c aliquando  in  quadam  ecclesia  disputasH  de  duabus  meretricibus  de  quibus  uri- 
ptum  esi  in  tertio  Regum,  i Verum  injuria  temporum  hme  omnia  perierunt,  nisi  forte  illorum  potu  fsaiti 
paucula  illa  fragmenta  quae  e Catenis  Graecis  Regiis  eruit  Combefisius  in  cujus  schedis  asservantur^ 
nos  in  hanc  editionem  nostram  transferimus. 


ΩΡΙΙΈΝΟΥΣ 

ΕΚΑΟΓΑΙ  ΕΙΣ  THN  ΠΡΩΤΗΝ  ΤΩΝ  ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ. 

EX  ORIGENE 


SELECTA  IN  LIBRUM 


Ptenitei  me  quod  constituerim  Saul  regem  Qiicm- 
admoiluin  hominum  quidem  inanug,  pes,  oculus, 
caeteraque  membra  noiiiinanUir,  in  Deo  vero  ma* 
Illis,  id  est  facultas  creandi,  pes,  id  esi  praesentia, 
Ofuiiis  autem,  id  est  vigilantia  : sic  et  ira  Dei,  con- 
tra delinquentes  correptio  dicitur,  poenitentia  vero, 
ca  quae  ab  una  re  ad  aliam  rem  flt  mutatio.  Ex  iis 
quae  in  nobis  sunt,  necesse  erat  prophetas  suum  ad 
gravissimos  mente  sermonem  accommodare,  ut  com- 
prehenderetur. Et  rursus  si  cuncta  praevidit  Deus, 
non  ob  ea  quae  praevidit,  irascitur,  aut  ipsum  poe- 
nilet.  Non  affectus  est  Ira  Dei,  vel  poenitentia,  sed 
Irae  480  opus  est  vindicta,  poeniientiae  vero  opus, 
ab  una  re  defectio,  et  ad  aliam  translatio.  Vel  sic: 
indignum  se  regno  fecerat  Saul,  ita  ul  si  naturam 
habuisset  pienitenlem,  ipsum  illius  poeni luisset. 
Perspicere  debuit  quod  una  stilla  divinae  bonitatis 
omnem  hominum  bonitatem  vincit.  At  vero  Deo 
vindictam  praecipiente  miserius  est.  Non  lam  ipsum 
condemnavit  illicita  erga  Agag  misericordia,  quam 

··  i Reg.  XV,  11. 


PRIMUM  REGNORUM. 


A ΠαρακέκΛημίΗ  Sri  ΟασΙΛετΗΤα  rdr  lacbJ  ei; 
ficurUia.  "Ησικερ  έπ*  άνθρώπων  μίν  χεΙρ,  xst 
χαΐ  όφθαλμ6ς,  χαΐ  τ'  Αλλα  όνομάζεται  * iid  (k 
χε\ρ  μέν,  τδ  δημιουργικόν*  «)υς,  τδ  της  irapoujli;· 
όφθαλ(χδς  δέ,  τδ  έποπτιχόν*  ουτω  χα\  Ουρδς  θε&λ  ·* 
χατά  πταιόντων  παιδεία  λέγεται  * μεταμέλεια  St,  ς 
άπδ  πράγματος  είς  πράγμα  μετάΟεαις.  Έχ  των 
ήμϊν,  έδει  συγκαταβατιχώτερον  όμιλειν  τους τιρογτπ; 
βαρυτάτοις  τδν  νουν,  Γνα  χωρηΟζ.  Κα\  πάλιν  εί  τίν- 
τα προειδεν  ό βεδς,  ούχ  άφ’  δν  προειδε  Ουμο/:α:.  ? 
μεταμελείται.  Ού  πάθος  έοτ\  θεού  θυμδς,  ή μετιμΙ· 
λεία,  άλλά  του  Ουμου  έργον  ή χόλααις  * καί  % π; 
μεταμελείας,  άπόστασις  μδν  του  προτέρου,  μετάθεΓ.; 
δδ  είς  άλλο.  ΤΙ  ουτιος  * άνάξιον  έαυτδν  έποίηαε  ΣανΙ) 
τής  βασιλείας,  ώστε  εΐ  φύσιν  εΤχεν  μετανοοΟααν.  μετ* 
έγνων  άν  έπ'  αύτψ.  Έδει  δδ  αύτδν  συνιδειν,  ώς  p 
σταγών  τής  θείας  φιλανθρωπίας  πάσαν  τήνέγα^ί- 
τητα  των  άνθρώπων  νιχ^.  '0  δδ  του  θεοΟ  χοϋΛ* 
χελεύσαντος,  ψκτειρε.  ϋύ  τοσουτον  μδν  γάρ 
χατέκρινεν  δ παράνομος  Ιλεος  του  Άγάγ,  όσον  π,; 


995  SELECTA  IN 

άπληστες  χα\  φΐλοχ(>ηματ(ας  τδ  πάθος.  Τά  πίονα 
γάρ  των  ποιμνίων  περιεποιήτατο  έαυτφ. 

ΚαΙ  αύνός  χυ^^άχης·  Ό μέν  ουν  Ήσαυ  € 
χης  ?|v,  ώσε\  βοράν  βααύς  * ι τήν  έξ  Αμαρτίας  £χων 
νεχρότητα,  χαΐ  φβνον  χατά  του  Ταχώβ.  Ό βέ  Δαυ\β 
C πυ^ράχης  μετά  χάλλους  βφθαλμών,  χα\.  άγαθβς  τ^ 
όράσει  Κυρίου,  > tva  τβ  βιορατιχβν  βηλώση  του 
Δαυίβ. 

ΚαΙ  rvr  εϊ  slelr  ϋπδ  τήν  χβζρά  σου  Λέττε  άρ- 
τοι. Προύβήλου  βΐ  χα\  βτι  ή βασιλική  φυλή  χαΐ  ή 
Ιερατική  έμελλε  συνάπτεσθαι  έν  Χριατφ  τφ  ΙερεΙ 
όμου  χα\  βασιλει. 

Ούκ  slelr  άρτοι  βέβτιΛοι.  Βεβήλους,  ού  τους  Ακα- 
θάρτους λέγει,  άλλά  τους  ο6χ  Αγίους  · χα\,  ώς  Άκύ- 
λας  έξέβωχε,  λαϊκούς  * ούχ  βτι  βέβηλοι  οί  μή  Αγιοι, 
άλλ’  βτι  πρβς  τβ  Αγιον  συγχρινόμενοι.  *Εξ  δέ  Αρτους 
εΤχεν  ή τράπεζα  άε\  άλλασσομένοος  υπέρ  των  δώδεκα 
φυλών,  ους  ένωπίους  έχάλουν  * ώς  Ιχαστον  έχ  δύο  φυ- 
λών προσφέρεσθαι.  Τ6  γάρ  έχ  τούτου  χαλεϊν,  τβ  τάς 
φυλάς  Ισραήλ  είς  όμύνοιαν  συνάπτεσθαι,  Προεση- 
{χαίνετο  βέ  χαΐ  τ6,  άνά  δύο  πέμπεσθαι  τους  μαθητάς 
ύτΛ  Χριστού  κηρύσσειν  έν  ταΤς  φυλαις  Ισραήλ  · εΤ- 
vaC  τε  Αμα  των  δώδεκα  μαθητών  άριθμύν. 

Καί  έκεΐ  ir  τώτ  αοιιδΰφίωτ»  Δηλοϊ  βτι  διά  νβ- 
σον,  ή δι’  Αμαρτίαν  παρέμεινε  Δωήχ  δ Ίβουμαΐος 
ένώπιον  Κυρίου  θεραπευδμενος  και  έξομολογού μέ- 
νος ’ ή δαιμόνων,  ώς  ό Χαουλ,  οδ  τάς  ήμιδνους  έβο- 
σκε ν. 

Καί  ΣίΖοϋΛ  έχάθητο  έτ  ζφ  βοννφ.  Ό Σαούλ  του 
πονηρού  πνεύματος  τύπον  φέρει,  Αρξαντος  του  Ισ- 
ραήλ, τότε  είπδντος  · ι Ούκ  έχομεν  βασιλέα.  ι Κα\ 
γάρ  ό πάλαι  λαδς  έξουβενώσας  τβν  Δαυίδ  βασιλεύοντα 
αυτού,  ήτησε  τ6ν  Χαουλ  Αρχοντα  αύτώ  δοθήναι. 

τώτ  Ώριγέτονς  είς  r^r  δεντέρατ  τώτ  Βασίτ 
Λειώτ» 

"Ότι  άττέσνησατ  οΐ  τνιρΛοϊ  καί  οΐ  χωΛοί.  Ίε- 
βουσαίοι  φιλβπτωχον  τδν  Δαυίδ  ύπέβαλον  Απβ  τού  τεί- 
χους ύβρίζειν  αύτδν  τούς  χωλούς  κα\  τυφλούς.  Ό δέ 
κρατήσας  τήν  Ιερουσαλήμ,  ού  μόνον  ούκ  έχάχωσεν 
αυτούς·  άλλ’  έννομον  έθετο.τοΓς  αύτού  στρατιώταις* 
€ ΕΓ  τις  Ανέλοι  τυφλόν  Ίεβουσαϊον,  ή χωλόν,  άπτέ- 
σθω  έν  παραξιφίδι  · » ήγουν  e Αναιρείσθω.  > Εί  γάρ 
χα\  έ μισούν  τήν  ψυχήν  Δαυίδ,  άλλά  φείδους  Ιτυχον. 

*Εκ  τώτ  Ώριγέτονς  είς  τήτ  τρίττιτ  τώτ  Βασι- 
λειών. 

ΚαΙ  σφύρα  καΧ  χέΛεκνς  καί  αάτ  σκεύος  σιδή- 
ρου· Οίκος  δέ  ή Εκκλησία  τού  θεού-  έν  fj  ού  δεϊ  άχου- 
σΟήναι  σφυράν.  Χφύρα  δέ  πάσης  γης,  6 διάβολος*  Χα\ 
Αστιν  ό μή  φροντίζων  αύτής,  οΐονεί  τις  Ολη  τυπτο- 
|Λένη  παρ’  αΰτης  κα\  μή  ΐξάσχουσα.  ι Ιδού  γάρ,  φη- 
σ\ν  ’Αμώς,  άνήρ  έστηκώς  έπ\  τείχους  Αδαμαντίνου, 
χαΐ  έν  τ^  χειρΊ  αύτού  άδάμας*  ι δς  Αδάμας  ύπ’ού- 
€^μιας  συντριβήσεται  σφύρας.  ΚΑν  έφεστήκει  γούν 
ό διάβολος  σφύρα,  και  ύποκείμενος  δ δράκων  ώσπερ 
5χμων  άνήλατος,  ούδέν  δ έν  τή  χειρ\  Κυρίου  χα\  ύπό 


L1B.  ι RCGUM.  99Δ 

Α insadabiiM  avaritiae  affectas.  Qiiidqnid  enim  pingue 
enit  iii  gregibus  ovium,  illud  sibi  reservavit. 

Et  ipse  rufns  Esau  quidem  t rufus  erat,  sicut 
pellis  pilosos, » babebat  quippe  ex  peccato  mortali- 
tatem et  caedem  contra  Jacob.  David  autem  c rufus 
cum  pulchritudine  oculorum,  et  bonus  aspectu  Do- 
mino, * ut  perspicacia  Davidis  ostenderetur. 

Et  nunc  st  sunt  sub  manu  quinque  panes  Prae· 
significi^ibat  regiam  tribum  et  sacerdotalem  coaK·· 
turas  esse  in  Christo  sacerdote  simul  el  rege. 

Non  sunt  panes  profani  **·  Profanos,  non  immun- 
dos dicit,  sed  non  sanctos,  et  ut  Aquila  vertit,  lai- 
cos  : noii  quod  profani,  qui  non  sancti,  sed  quod 
B cum  sancio  comparati.  Sex  autem  panes  habuit 
mensa  qui  semper  mutabantur,  quos  et  vocabant  ex 
adverso  positos  pro  duodecim  tribubus ; ita  ut  unus- 
quisque a duabus  tribubus  offerretur,  inde  enim 
iliis  nomen,  quod  tribus  Israel  in  eamdeni  animi 
sententiam  .convenirent.  Praesignificatur  etiam  fore 
ut  bini  et  bini  a Christo  discipuli  mitterentur  ad 
tribus  Israel  et  simul,  esset  duodecim  apostolorum 
numerus. 

Et  ibi  erat  unus  puerorum  Significat  propter 
peccatum  vel  ob  morbum  remansisse  Doeg  Idu- 
maeum ut  serviret  et  confiteretur  coram  Domino, 
vel  coram  daemonibus,  queinadinodum  Saul  cujus 
mulos  pascebat. 

El  Savl  sedebat  in  colie  Saul  typum  fert  mali- 
gni spiritus  qui  dominatui  est  Israel  dicenti  : c Non 
habemus  regem.  » Nam  priscus  populus  contemplo 
Davide  rege  suo  petiit  Saulem  regem  sibi  dari. 

Ex  eommentariii  Origenis  in  librum  secundum  Re- 
gnorum. 

Quia  adversati  sunt  ca*ci  et  claudi  Jebusxi 
pauperum  amatorem  David  a muro  commonuerunt 
conviciari  ipsi  caecos  et  claudos.  Hic  autem  captis 
Jerosolymis  non  solum  nihil  eis  mali  rependit,  sed 
militibus  hanc  legem  tulit®·  : e Si  quis  interfecerit 
caecum  Jelmsaeum,  vel  claudum,  tangatur  pugione,  s 
hoc  est  € occidatur.  i Quamvis  euiiu  odio  haberent 
animam  David,  eis  parcitum  esU 

' 481  Ex  commentariis  Origenis  i»  librum  tertium 
liegnorum. 

El  malleus  et  securis  ei  omne  vas  ferreum  **.  Do- 
mus, est  Ecclesia  Dei,  in  qua  non  audiendus  est 
malleus.  Luiversae  autem  terrae  malleus  est  diabo- 
lus : de  quo  qui  non  curat,  est  veluii  materia  quae- 
dam qu«  ab  ipso  percutitur  el  nibil  paliiur  : t Ecco 
enim,  inquit  Amos®*,  vir  stabat  super  murum  ado- 
nianlinam  : el  in  manu  ejus  adamas;  > qui  adamas 
a nullo  malleo  conteretur.  Quamvis  igitur  instet 
diabolus  malleus,  el  subjectus  draco  lanquam  incus 
indomita,  qui  in  manu  Dei  est  el  sub  providentia 


lUog.  XVI.12.  »MBeg.  xxi,3.  »» ibni.  4.  »®  ibiil.  7.  ®M  Ri*g.  xxn,  6.  ®®llReg.  v.6.  ibid.  3. 


»*  I Rog.  XVI,  12.  ®M  Reg.  xxi 
• IH  Rcg.  VI,  7.  «*  Amos  vn,  7 


995  ORIGENIS  996 


ejoft  adamas,  non  cadet.  Murus  enim  adama ni imis  , 
qui  in  manu  Dei  iinperlurbalus  mnnel,  est  sanctus, 
licet  medius  apprehendatur  inter  malleum  et  dra- 
conem, Quanto  amplius  verberator,  taiilu  clarior 
virtus  ejus  evadit.  Diabolus  enim  ut  qui  lapidum 
ignorat  naturam,  multis  ictibus  probat  eum  qui  est 
ceu  adamas  et  cujus  solus  Deus  naturam  novit. 

Ex  commentarih  OrigenU  in  librum  quartum 
Regnorum. 

Ecce  autem  cum  vuerU  tuh  quinquaginta  viru 
filii  virtutis  Christus  virtus,  diei  filios  facit,  et  si 
quis  est  vir  virtutis,  filius  Christi  est.  Accidit  autem 
ut  quas  sub  Christo  sunt  virtutes  filios  nequeant 
facere ; si  autem  faciunt,  at  solum  infantes. 


τήν  Επισκοπήν  αύτοΰ  άβάμας  πεσεΤται.  Τείχος  γλρ 
6 άγιος  άδαμάντινον,  χα\  έν,χειρί  Κυρ{οιυ  μένον  ατα· 
θές,  χ&ν  μέσος  ληφθ{)  της  τε  σφυράς  χα\  τοΟ  dpdbcov- 
τος.  *Όσφ  τυτιτεται,  λαμπροτέραν  αύτου  τήν  άρβ· 
τήν  έπιδείχνυσι.  '0  γάρ  διάβολος  οΓά  τις  λ16ο>ν  άγνο^ 
φύσιν,  διά  πολλών  δοκιμάζει  πληγών,  τδν  οΐον  a2a> 
μαντα,  θεοΰ  μόνου  τήν  τούτου  φύσιν  εΐβότος, 

^Εκ  των  Ώριγέτονς  εΙς  τΙ\γ  τετάρτητ  τώτ  Bact- 
Jisiior. 

Ίδον  dk  μετά  τώγ  χαίδων  σου  ν'  δτδρες  lici 
δννάμεως.  Χριστός  δύναμις,  ήμέρας  υίους  ποι::* 
χα\  ει  τις  έστίν  άνήρ  δυνάμεως,  έστίν  υιός  Χριστοί. 
Ποτέ  δέ  υΙοΙ>ς  ttoieiv  αΐ  ύπό  Χριστόν  δυνάμεις  ού  δ> 
νανται.  Ει  δέ  χα\  ποιου σιν,  άλλά  νηπιους. 


OBIGENIS  HOMILI^  ΙΝ  LIBRUM  REGNORUM. 


m.lUA  PRIUA. 

DeBetchana  ft  Phenenna,  et  Anna  et  Samuele, 
Heli,  ei  Ophni  et  Phineet. 

i.  Non  tunc  tantummodo  Deus  plantavit  paradi- 
sum, sed  donec  stat  vita  mortalium,  donec  salus 
liomiouin  divinis  institutionibus  procuratur , sem- 
per  fiunt  ea  quae  justi  vox  orat  in  Psalmis,  cum 
dicit  ** : c Inducens  planta  eos  in  monte  haeredita- 
tis  tuae·»  Unde  et  omnes  oramus  esse  plantatio  Dei : 
quia  si  quis  non  fuerit  plantatio  Dei,  sententia  semel 
a judice  omnium  Salvatore  nostro  lata  est  di- 
cens : c Omnis  plantatio  quam  non  plantavit  Pa- 
ler meus  coelestis,  eradicabitur.  » Deus  ergo  plan- 
tat, et  est  quaedam  propria  Dei  agricultura,  et  ne- 
cesse  est  quod  ager  ille  quem  Deus  colit  et  plantat, 
non  unam  habeat  arborum  speciem,  sed  tanquain 
rus  divitis  et  polentis  agricolae  de  omnium  sit  vir- 
gultorum genere  refertum.  Quomodo  autem  omnia 
habeantur  in  agro  Dei,  consideremus  ex  hujus  ter- 
rae agris  quos  homines  colunt.  Nunquid  in  agro  suo 
paterfamilias  agricola  totum  vineas  habet , aut  to- 
tum ficus,  aut  totum  mala,  vel  palmas?  Sed  qui  di- 
ligens et  industrius  est  colonus,  ex  his  omnibus 
agrum  consitum  habet  et  refertum.  Sic  ergo  intelli- 
gainus  et  in  eo  agro  quem  Deus  plantat,  quia  non 
una  sola  arborum  species  est,  quae  tantum  dulcia 
ferat  poma,  sed  aliqua  dulcia,  aliqua  austera,  suae 
tamen  unumquodque  utilitatis  et  gratiae  (90).  Nolite 
ergo  in  nobis  illud  requirere,  quod  in  papa  482 
Alexandro  (91)  habetis.  Fatemur  enim  quod  omnes  . 
nos  superat  in  gratia  lenitatis.  Cujus  gratiae  non 
solus  ego  praedicator  exsisto,  sed  vos  omnes  ex- 
perti cognoscitis  et  probatis  Et  ideo  ejusdem  quidem 

“ IV  Reg.if,  40.  ··  £xod.  xv,  17.  Matth.  xv, 

(90)  Unus  codex  mss.,  c sua  tamen  unumquod- 
que utiliiaie  et  gratia.  > 

{9\)  Alexandro.  Alexandrum  iiitellige  Jcrosolymi- 
tanum  episcopum,  Origeiiis  amicum,  de  quo  Euse- 


agri  plantas  case  poasuiiitts  et  optamus,  non  uscb 
eumdem  saporem  reddere·  In  frudibus  quid» 
confitemur  nos  habere  aiiquid  amariladiais  in  sa- 
pore, aut  forte  quod  videtur  (99)  magis  qoan  at 
amarum  : quia  sermo  correptionis  amarus  quidea 
videtur  esse  dum  corripit,  dulcis  autem  eflicitir 
cum  emendat.  Vide  etiam  ipsius  Domini  ei  Salvato- 
ris nostri  sermones,  quia  non  omnes  benUiodioM 
continent,  nec  omnes  de  venia  et  indulgentia  pto- 
testantur,  sed  sunt  in  verbis  etiam  quaedam  auste- 
ra et  tristia.  Sicut  enim  dicit ; Beati  qui  haec  et  lixe 
agunt,  ita  dicit,  Vae  illis  qui  haec  et  haec  egeraoi. 
Ego  hoc  etiam  in  prophetis  perscrutatus  sum,  et  ia- 
veni  paucis  propheta nim  istud  esse  concessum,  ot 
nunquam  aliquid  populis  amanim  aut  triste  loqM- 
^ renlur,  sed  dulcia  seinper  et  lenia.  Observatum  ij- 
men  est  a prioribus  nostris  , quod  in  Psalmis  ua- 
tuinmodo  illis  qui  attitulantur  c Filiis  Chore , » ia 
ipsis  solis  nihil  amaritudinis  vel  austeritatis  vale- 
tur inferri,  sed  hoc  eis  quasi  divino  munere  conces- 
sum est,  ut  nominis  eorum  Psalmi  semper  lata 
quaeque  contineant.  Est  ergo  etiam  in  ipsb  pro- 
phetis inulta  diversitas.  Alii  tristia,  alii  laeta  demm- 
tiant.  Sed  et  ipse  apostolus  Paulus,  qui  imiutor 
est  Christi,  habere  se  dicit  virgam  , ad  eos  utiqoc 
qiii  indigent  disciplina  : et  in  spiritu  mansueiadiuis 
venire  se  dicit,  ad  eos  profecto,  quorum  vita  ccl 
pis  carebat.  Et  ita  invenitur  in  una  eadeniqae  cjas 
Epistola  sermo  et  amarus  et  dulcis·  Sicut  et 
Corinthios  in  prima  parte  prioris  Epistolae  dicit 
^ quia  c in  omnibus  divites  facti  estis  in  ipso,  in  omoi 
verbo , et  in  omni  scientia , sicut  testimonioa 
Christi  confirmatum  est  in  vobis,  ita  ut  niliil  vobis 

13.  ··  1 Cor.  i,,5,  6,  7. 

bius  Histori/e  ecclesiasti ece  lib·  vi,  cap.  8 et  27. 
Hinc  etiam  collige  hanc  hoiniliaiii  habium  esse 
Jerosolymis 

(99)  Mss.,  c videtur. » Editi,  i judicatur. » 


m 


IN  LIBRUM  REGUM  HOMIUA  1. 


m 

desit  in  ulla  gratia  eispeolanlibus  revelaiionem  Do- A posuimus  indicetur.  Fortassis  enim  dicet  nobi^ 


mini  nostri  Jesu  Christi,  i Et  paulo  post  gradiens, 
vide  qualiter  sermo  ejus  exasperatur  cum  dicit  **  : 
f Omnino  auditur  in  vobis  fornicatio,  et  talis  forni- 
catio qualis  nec  inter  gentes,  ita  ut  uxorem  patris 
aliquis  habeat.  Et  vos  inflati  estis,  et  non  magis 
luxistis,  ut  tollatur  de  medio  vestrum  qui  hoc  opus 
fecit.  I Hoc  autem  ideo  scribebat,  quia  non  omnes 
ad  quos  sermo  ejus  dirigebatur,  laude  digni  erani, 
neque  omnes  confutari  vel  corripi  merebantur  : 
et  ideo  amara  dulcibus  miscet,  ut  laus  ad  optimos 
quosque,  correptio  vero  referatur  ad  pessimos.  Haec 
idcirco  diximus  in  praefatione,  quia  scio  vos  consue- 
visse lenissimi  patris  dulces  semper  audire  sermo- 
nes, nostrae  vero  plantationis  arbuscula  habet  ali- 
quid austeritatis  in  gustu,  quod  tamen  orantibus 
vobis  flet  medicamentum  salutis  : quia  et  medica- 
menta quaedam  sunt  dulcia,  quaedam  vero  austera, 
nonnunquain  et  amara,  et  tamen  in  suis  quaeque 
locis  remedia  tribuunt,  si  cum  mensura  et  temporis 
opportunitate  sumantur. 

Historia  nobis  recitata  est  de  primo  libro 
Regnorum,  quae  ita  videtur  difDcilis,  ut  absque  di- 
vinae virtutis  gratia  explanatio  ejus  non  possit  ex- 
poni. Refertur  ergo  ibi  ” : c Erat  vir  unus  ex  Ra- 
maihaiin  Sophia  de  monte  Epbrairo,  et  nomen 
ejas  Helchana.  i Et  cum  enumerasset  omnem  ge- 
nerationem ejus,  dicit : f Et  huic  erant,  inquit,  dus 
uxores,  nomen  uni  Anna,  et  nomen  secundae  Piie- 
nenna  : et  nati  suut  Plienennae  filii,  et  Annae  non  , 
erat  filius.  Et  ascendebat  vir  ille  de  civiiate  soa  a 
diebus  in  dies,  ut  adoraret  et  immolaret  Domino 
virtutum  in  Silo,  ibi  erant  Heli  et  duo  fiiii  ejus, 
Oplini  et  Pbinees,  sacerdotes  Domini.  Et  facta  est  dies 
in  qua  immolavit  Helchana,  et  dedit  Phenennae  uxo- 
ri suae,  et  omnibus  filiis  ejus  et  filiabus  paries  : 
Annae  autem  dedit  unam  partem.  Noo  enim  habebat 
filios,  quia  concluserat  Dominus  vulvam  ejus.  » 
Tum  deinde  refert  Scriptura,  quia  coiitrisuta  est 
Anna,  quod  cum  acceperit  Pbeoen na  plurimas  por- 
tiones cum  filiis,  ipsa  unam  solam  acceperit  par- 
iem, et  quia  hoc  dolore  perculsa  templum  Domini 
ingressa  defleverit  ei  oraverit  cum  silentio  , ita  ut 
non  audiretur  vox  ejus  : et  quia  putans  eam  Heli 
sacerdos  esse  ebriam,  increpaverit  eam,  ipsa  vero 
cum  bumiiitaie  respondens  saiisfecerit  sacerdoti, 
oraverit  (95)  autem  ad  Dominum,  ut  conciperet 
filium,  promittens  se  Deo  cousecra luram  quodcun- 
que genuisset.  Et  cum  ex  repromissione  filium 
suscepisset,  referiur  quod  a lacte  depulsum  obtule- 
rit eum  Domino.  Non  enim  poterat  ofierre  Domino 
prius  eum  quam  a lacte  depelleret.  Offert  ergo  eum 
in  oratione  quadam  propheticis  distincta  mysteriis. 
Abbreviavimus  quantum  potuimus  continentiam 
lectionis. 

5.  Videamus  nunc  quid  etiam  per  bsec  qua*  pro- 

··  I Cor.  V,  1, 2.  « I Reg.  i,  1,-5.  ··  l Cor.  vii, 

(93)  Unus  codex,  c oravit.  i 


aliquis  ad  audientiam  legis  nostrae  nuper  acce- 
dens : Christiana  religio  pudieltiani  profitetor,  in- 
tantom  ui,  si  fieri  potest,  nec  contingamus  omnino 
mulierem.  Sic  enim  dicit  Apostolus  **  ; c Bonum 
est  homini  non  tangere  mulierem.  > Iste  autem  ju- 
stus tuus  Helchana  qui  nobis  a Scriptura  proponi  - 
lur  ad  exemplum  , duas  simul  uxores  habuisse 
describitur  : ex  quibus  illa  quae  prior  nominatur, 
non  habet  filium,  id  est,  Anna  ; Phenenna  autem 
et  multos  habere  filios  dicitor  et  multas  acce- 
pisse portiones.  Illa  autem  prior  unam  solam  , 
quia  ipsa  sola  est,  accepit  partem,  et  de  sterill- 
taie  conqueritur.  Nunquidnain  et  nos  contristari 
debemus  quia  filios  non  habemus,  et  virgines  4ιβ3 
nostrae  contristari  debent  quod  sine  filiis  vivunt? 
Haec  dixi  assumens  personam  eorum,  qui  nondum 
plene  instructi  de  his  qua;  in  Seriptoris  veteribus 
recitantur , moveri  scrupulosius  solent.  Deprecor 
autem  vos  omnes , ut  quoniam  sensum  lain  diffici- 
lium rerum  conamur  aperire , ei  ea  quae  velamine 
oblecta  sunt  Ecclesiae  auribus  pandere  (in  lectione 
enim  Veteris  Testamenti , sicut  dicit  Apostolus 
velamen  est  positum)  preeibus  a Domino  postuletis, 
ut  dignetur  nobis  ad  se  conversis  auferre  velamen 
etiam  de  bac  lectione  quam  habemus  in  manibus,  et 
plenius  nobis  reserare  quae  tecta  sunt,  ut  et  nos 
possimus  revelata  facie  in  bis  quae  tecta  sunt  gln- 
riam  Domini  speculari. 

4.  c Erat,  inquit,  vir  unus  de  Ramatlia  de  monte 
Ephraiin.  i Non  me  latet  primo  loco  quod  in  ali- 
quibus exemplaribus  hdbeiur  : c F<ral  vir  quidam,  » 
sed  in  his  exemplaribus  quae  emendatiora  probavi- 
mus ita  habetur : c Erat  vir  onus,  i In  quo  nobis 
etiam  Hebraei,  qui  coulradicunt  in  caeteris,  acquie- 
scunt. Erat  ergo  vir  unos.  Vide  si  non  boo  ipsum 
pertinet  ad  laudem  justi  quod  dicitur  deeo  : i Erat 
vir  unos,  i Nos  qui  adhuc  peccatores  sumus  non 
possumus  istum  titulum  laudis  acquirere,  quia  unus- 
quisque nostrum  non  est  unus,  sed  est  multi.  In- 
tuere namque  aiicujus  valtiim  nunc  irati,  nunc  ite- 
rum tristis,  paulo  post  rursum  gaudentis,  et  iterum 
turbati,  et  rursum  lenis,  in  alio  tempore  Je  rebus 
divinis  et  vUae  aeternae  actibus  consulentis , paulo 
post  vero  vel  quae  ad  avaritiam,  vel  quae  ad  gloriam 
saeculi  perlinent  molientis.  Vides  quomodo  ille  qui 
putatur  unus  esse,  non  est  unus,  sed  tot  in  eo  per- 
sonae videntur  esse  quot  mores , quia  et  secundum 
Scripturas  c insipiens  sicut  tuua  mutatur  » Unde 
et  luna  cum  videatur  una  esse  per  substantiae  im- 
mutationem , tamen  semper  a semetipsa  alta  est 
semperque  diversa  : et  sic  etiam  in  ipsa  constat 
quod  una  multae  sint.  Sic  ergo  et  nos  qui  adhuc  in- 
sipientes sumus  et  imperfecti , quia  semper  muta- 
mus sententias,  et  semper  diversa  cupimus  et  sen- 
timus, unus  non  possumus  dici.  De  justis  autem 

. ·»  II  Cor.  III.  Eccli.  xsvii,  12. 


m ORIGENIS  IM» 

noD  solttin  per  siagnlo»  unus  dicilur,  teruni  el  om-  A collibus  quidem.  De  roonie » iiiqnll  · est.  De 


nes  compelenler  unus  dicuntur.  El  cur  non  omnes 
uiius  dicaiilur»  quorum  cor  et  anima  uiia  esse  de« 
scribitur  ? Uiiam  semper  omnes  sapieniiam  medi- 
laiilur,  linum  sapiunt,  unum  sentiunt,  uiiuin  Deum 
venerantur , unum  Dominum  Jesum  Ciirisliiiii  con- 
fitentur, uno  Spiritu  Dei  replentur.  Unde  merito  et 
ipsi  omnes,  non  solum  unum,  sed  et  unus  dicuniiir, 
sicut  el  Apostolus  designavit , dicens  # Omnes 
quidem  currunt,  sed  unus  accipit  palmam.  i Vides 
manifeste  quia  oiiiiies  justi»  unus  est  qui  aeeipil  pal- 
mam. Vere  enim  imitatur  justus  qui  talis  est  unum 
Dominum.  Nam  ul  ego  arbitror , et  illud  quod  per 
prophetaro  dicilur  : c Audi,  Israel,  Dominus  Deus 
tuus  Deus  unus  est,  » njn  tantum  numero  unus 
designator , qui  utique  supra  omnem  numenain 
esse  credendus  esi  : sed  per  lioc  magis  unus  dici 
inielligendus  est,  quod  nunquam  a semeiipso  alter 
efficitur,  hoc  est,  nunquam  mutatur,  nunquam  in 
aliud  vertitur,  sicut  et  de  eo  David  proieslatur  di- 
cens : c Tu  amem  idem  Ipse  es,  et  anni  tui  non 
deficient,  i Sed  et  illud  in  hunc  sensum  respicit 
quod  ecripiiim  est  : c Ego  sum  Dominus  Deus 
vester,  et  non  immutor.  i Immutabilis  ergo  est 
Deus  : et  per  hoc  unus  dicilur  , quod  non  miila- 
lur.  Sic  ergo  et  nniiator  Del  justus  qui  ad  imagi- 
nem Dei  factus  est  uous  et  ipse  cum  ad  perfe- 
ctum venerit  appellatur,  quia  et  ipse  cum  in  virtutis 
summa  coiistiicril , non  mutatur,  sed  unus  perma- 
nat semper.  Nam  dum  iii  malitia  est  unusquisque, 
per  multa  dividitur  et  in  diversa  dispergitur  : eidum  q 
in  multis  est  inalUi»  generibus,  dici  non  potest  unus. 
Igitur  quia  secundum  mirabilem  hanc  uiiiiaiem 
unus  est  justos,  imo  et  plures  justi  unus  suiil , ideo 
et  sanctus  Aposiolus  omnem  eoboriaiur  Ecclesiam 
dicens^* : c Ut  idem  dicatis  omnes,  ei  non  sini  in 
vobis  schismata,  silis  autem  perfecti  in  eodem  sensu 
et  in  eadem  scientia. » Proptere.a  et  in  Actibus  apo- 
•lolorura  cor  et  anima  credentium  una  esse  dici- 
tur Si  autem  el  subtilius  aliquid  considerare 
velimus , invenire  possumus  et  aliam  unitatem. 
Verbi  gratia , si  ita  mortifieavero  membra  niea,  ut 
jam  non  concupiscat  caro  adversus  spiritum,  neque 
spiritus  adversus  carnem,  si  jam  non  sit  alia  Icx  in 
membris  meis  qum  pugnet  legi  mentis  meae , et  ca- 
ptivum me  ducat  in  legem  peccati,  si  omnia  quae  in-  I 
ira  me  sunt  in  uno  atque  in  eodem  sensu  perfecta 
sint,  et  una  atque  eadem  sententia  moveantur,  tunc 
ero  et  ego  vir  tfnus. 

5.  Hic  igitur  laudabilis  duarum  uxorum  vir  primo 
omnium  unde  sit  videamus:  c De  monte,  inquit, 
Epbraim.  » Ergo  non  Justus  de  vallibus , nec  de 
campis,  nec  dd  ullis  inferioribus  locis,  sed  nec  de 

I Cor,  IX,  24.  Deut.  vi,  4.  ” Psal.  cii , 28. 

iieg.  XX,  1^.  ” Gen.  xvi  et  xxi.  ’·  Epbes.  ii,  8. 

(84)  Ephraim^  qui  interpretatur  fructificatio.  A 
•TTSj  frudi licavit.  i 

(95)  Hetehanot  quod  interpretatur  po$se$iio  Dei. 

A πφ  < posseditoiei 


monte?  De  monte  Epbraim , qui  inierpretaiur  fn. 
etificalio  (94).  Ergo  de  monte  fructifero,  ei  Uh 
ens  ejus  fructifer.  Vide  el  Scripturam , quam  hi- 
dem  montibus  dicit : « Deus,  inquit  Deos  noS' 
tinni  est,  et  non  est  convallium.  » Sed  et  dchk· 
jusii  hujus  est  Helcbaiia  (95),  quod  inlerpreutir 
poitesiio  Dei,  Certum  bst  quia  ille  de  quo  ditie· 
est  quod  unus  esset  vir,  possessio  Dei  esi  et  im« 
possessio  daemonum.  Quem  enim  daemones  pmsi· 
dent,  non  est  unus,  sed  multi  : sicut  el  ipsi  «la- 
niones de  eo  quem  possidebam  respoodeniot  ά- 
cenles,  quia  legio  nomen  est  ei.  Unus  vero  est  Ilei· 
chana , qui  est  possessio  Dei , qui  el  babet  patrua 
montem  Epliraim,  montem  fructiferam.  484  ^ 
ergo  tam  laudabilis  vir  babuii  duas  uxores.  Mom 
uni  Anna,  et  nomen  eecund<e  Plieneiina.  Habsitu· 
lem  filios  de  secunda  Pbeneniia  : sterilis  axor  ent 
prior  illa,  quae  et  nobilior  erat.  Similia  inveaieset 
in  Genesi.  Cognata  quippe  est  sibi  Scripivra  dirno. 
Invenies  ibi  primam  uxorem  Abraliae  Sarani  neb·· 
liorein , secundam  vero  ^gypiiam  Agar  igneWm 
fnisse,  el  ante  patrem  effectum  Abraham  deig*^ 
bili,  quam  de  nobili  Fit  autem  posUnodum  eiiaa 
de  nobili  coojtige  pater·  Ita  ergo  et  nuoc  Helcba» 
bic  qiii  est  possessio  Dei,  prius  de  secotida 
efficitur  pater , quoniam  quidem  concluserat  Dm» 
vulvam  Sar.e.  Post  plurimos  vero  partus  Pbcfect- 
nae,  el  Annae  vulva  orationibus  et  precibus  afierit^rr, 
et  efficitur  et  ipsa  lnate^  filii  ejus  quem  obml:t 
Deo.  Quid  ergo  liaec  in  se  sacramenti  coaiiocjei, 
videamus  : Phefieniia  iiiierprelalur  eoneertic  ΐΚ. 
Anna  autem  interpretatur  gratia  (97).  Unnsqnis^ 
ergo  nostrum  qui  vult  effici  possessio  Det,  istas  sftt 
duas  jungat  uxores,  et  cum  ipsis  sibi  nuptias  cele- 
bret. Primam  sibi  jungat,  quae  nobilior  est  etgeae- 
rosior,  gratiam.  Haec  nobis  per  fidem  prima  coaje- 
gitur,  sicut  el  Apostolus  dicit  t Gratia  salvi 
cti  estis  per  fidem,  i Secundae  vero  conjungaier 
Pfaeneiiiix,  id  est,  conversioni  : qoia  postgnia· 
credulitatis  emendatio  fit  morum  el  viui  converiiA. 
Sed  cum  iste  sit  ordo  iiupiiarutii , alius  ordo 
creationis  efficitur.  Prima  namque  nobis  parit  fili») 
Plieneiina,  quia  primos  frueiusde  convenioae  pro- 
ferimus. et  prima  juslilite  germina  de  actibus  λ 
operibus  procreamus.  Primum  namque  jasiiitc 
opus  est  converti  a peccatis  : quia  nisi  anie  oro 
vertamur  el  dedineinus  a malo , nec  de  Anna  dki 
patres , nec  de  gratia  poierimns  fiiioe  gencrarv. 
Videamus  ergo  nunc  uniuscujusque  difimniias. 
Filios  habet  Plieneiina,  sed  qui  non  assisiiini  Dr» 
Neque  enim  tales  esse  possunt  filii  eonversieaii  bi 
assistant  et  adhxreant  Deo.  Nec  umen  inanes  « 

Malacb.  iii,  6.  " I Cor.  u 10.  "·  Aci.  it. 

(96)  Phenenna  interpretatur  eoneenio.  A ΠΕ 

f aspexit,  vertit,  converti l.  i ^ 

(97)  Anna  autem  interpretatur  gretia.  Ab  7^ 

I gratia.  » 


1082 


1001  IN  LIBRUM  REGUM  HOMILIA  I. 

penilus  alieni  sunt  a rebus  Dei.  Accipiunt  namque  A rctnr  in  Jerusalem.  In  lioc  ergo  loco  qiii  appellatur 

paries  de  sacrlilciis  divinis,  et  edant  de  hostiis  Dei.  Silo,  hostiae  pro  peccatis  olTerebaniur,  ei  ibi  flebat 

Unusquisque  ergo  nostrum  primo  convertilur  a purgatio  peccatorum.  Silo  autem  interpretatur 

peccato,  et  ex  conversione  generat  opera  justitiap.  avulsio  vel  excatceaiio  (99),  hoc  est  calceamenti  re* 

Postea  vero  excitata  in*nobis  Anna  per  zelum  et  solutio,  et  uterque  sensus  convenienter  aptatur, 

aemulationem  boni,  precem  fundit  ad  Deum , ut  et  Locus  enim  in  quo  peccata  purgantur,  recte  avulsio 

ipsa  filios  generet.  Quales  ergo  Anna,  quae  est  gra-  nominatur,  ubi  avellitur  cor  lapideum,  et  inseritur 

lia,  fllios  generat?  Qui  assideant  Deo.  «Gratia enim  cor  carneum  : vel  excalceatio,  quia  omnes  donec 

cl  veritas  per  Jesum  Christum  facta  est  i Ilie  ad  sanctum  locum  veniamus , excalceati  sumus : 

«rgo  est  filius  gratiae,  qui  Deo  vacat  et  verbo  Dei.  cum  autem  pervenerimus  nd  eum,  discalceari  jubc- 

Yis  autem  evidenliorem  tibi  ostendam  et  in  Evange-  mur.  Sic  dicitur  ad  Mosen  **  : c Solve  corrigiam 
liis  hujusmodi  inlelligenitae  formam,  qnae  in  lege  calceamenti  lui.  Locus  enim  in  quo  lu  stas , lerra 
quidem  adumbratur  per  uxores,  in  Evangeliis  vero  sancta  est.  i Et  quid  puiamus  quod  in  his  non 
jam  praesens  describitur  per  sorores?  Vide  Marlbam  aliquid  mysterii  obtectum  sit,  sed  quia  Deus 
et  Mariam·^ : ex  quibus  quidem  Marlha  conturba·  485  exsecrabatur  calceamenta  Mosi  corporalia  , 
tur,  et  satagit  circa  multum  ministerium,  et  explet  B ideo  haec  jubebamur?  Aut  illud  tnagis  putandum 
opera  conversionis,  et  per  baec  velul  conversionis  est,  quod  cum  exiret  de  terra  iEgypti , habebat 

IHios  generat.  Maria  vero,  secus  pedes  Verbi  Dei  calceamenta  de  pellibus  mortuis,  ei  erat  velui  qua· 

intenta,  optimam  partem  elegisse  dicitur,  et  per  dammortalitateconstrictus:cum  vero  coepit  proficere 

li«c  inielligiiiir  velul  gratiae  germina  procreare.  Sic  ad  virtutem  et  ascendere  montem  Dei,  atque  ibi  iiu- 
ergo  et  nunc  Anna  generat  filium.  Quem  filiiiin  ? mortalibus  ministrare  mysteriis,  tunc  dicit  ad  eiin> 
Saniiielcm,  inquit,  qui  Deo  assistit,  de  quo  in  Psul'·  ut  indicia  mortalitatis  abjiceret,  quae  in  calcea· 

mi$  dicitur  ··  : « Moses  et  Aaron  tn  satterdoiibus  mentis  pelliceis  designantur.  Ego  puto  quod  pro- 

ejufl,  el  Saniue!  in  bis  qui  invocant  nomen  ejus.  i pierea  et  apostolis  suis  Salvator  praecepit,  ne  lia· 

Sed  el  Jeremias  dicit  ; « Si  sleierini  Moses  et  berent  calceamenta  in  pedibus  suis,  ut  ipsorum 

Sainuel  iti  conspectu  meo,  non  dimittam  eis.  » Si  pedes  qui  currebant  ad  anuunliandum  vitam  aeter· 

ergo  tantus  et  talis  est  filius  gratiae,  el  nos  festine-  nam,  omni  carerent  morlalilatis  indicio  : quippe 

mus  quidem  ad  Annae  nuptias,  sed  patienter  aga-  qui  illam  viam  incederent,  quae  dicit  : c F^go 

mus  ut  prius  nobis  filii  de  conversione  nascantur:  sum  via,  veritas  et  vita.  i Nemo  enim  viam  vitae 

prius  hi  bonis  operibus  placeamus,  tunc  deinde  et  ^ cum  mortalitatis  indicio  incedit.  Talis  ergo  est  locus 
<le  gratia,  et  dono  spiritus  filium  procreemus.  El  iste  similiter  ubi  est  lldi  vir  minus  laudabilis.  Pro 
qualem  filium  ? Qualis  hic  filius  esi,  Samnel,  inquit,  peccato  enim  retrorsum  corruens  exspiravit» Et  non 

qui  interpretatur  Ibi  ipse  Deus  (98).  Vides  quales  putemus  quod  iste  solus  retrorsum  corruens  eispi- 

iilios  generat  gratia?  Sic  enim  scriptum  est  de  bis  raverit,  sed  et  nunc  si  quis  retrorsum  corruit,  si 
ςιιι  spiritus  gratiam  consecuti  sunt , dicente  Apo-  quis  retro  convertitur  a fido  ct  veritate,  nccesse 
stolo  : c Si  vero  propheta  intret,  aut  imperitus,  est  ut  cadat,  el  ut  continuo  moriatur.  Sed  et  io  Deu· 
utji  idiota,  in  conventum  vestrum , discernitur  ah  fmnomto  comiiiinalio  peccatoribus  intentatur,  cum 
omntbus,occuiia  quoque  cordis  ejus  inanifesia  fient:  dicitur  : « El  opistholonus  insanabilis. » OpisiliO'· 

Cl  liinc  cadens  in  faciem  adorabit  Deum,  dicens  tonus  autem  tergi  aegritudinem  ct  posteriorum  par· 

quia  vere  Deus  in  vobis  est.  i iloc  est  ergo  quod  tium  significat,  et  utique  non  sine  causa,  cum  tot 

interpretatur  Samaei,  ibi  ipse  Deus.  Ubi  eoim  spi·  genera  languoris  habeantur  Immani,  boc  polis. i· 

ritus  gratiae,  ibi  ipse  esse  dicitur  Deus.  Sed  iste  inum  genus  languoris  ascribitur  peccatori.  Nam  et 

nobis  talis  filius  non  potest  nasci,  nisi  prxees-  in  Genesi  uxor  Lol,  qute  retro  conversa  est,  divi- 
serint prius  filii  Phenennac  ; nisi  enim  praece-  niim  dicitur  transgressa  praeceptum,  quo  el  manda- 

daiii  opera  conversionis,  non  meremur  gratiam  χ>  tum  fuerat  ne  retrorsum  respiceret,  neve  staret 
spiritus,  nec  ex  rpsa  possumus  donum  spiritus  gc-  in  omni  regione,  et  ideo  effecta  est  staticulum  saK 
nerare.  lis  Dominus  quoque  et  Salvator  noster  In  Evan- 

6.  Videamus  autem  et  ad  quem  locum  convenie-  gelio  : « Nemo,  inquit  **,  mittens  manum  suam  in 

bai  Helchana  cum  uxoribus  suis.  « Immolare,  in-  aratrum,  et  retro  respiciens  apiiip  est  regno  Dei. » 

quii”.  Domino  in  Silo.  Erant  autem  , inquit,  lleli  instiper  quoque  cum  de  pluribus  docuisset,  addit  vi 

ibi  , et  duo  filii  ejus  Ophni  et  Pliinees,  sacerdotes  hoc,  dicens  **  : « Memores  estote  uxoris  Lot.  > Op- 

Oomiiii.  > Silo  nomen  est  loci , in  quo  sacrificia  limnm  igitur  est  oblivisci  priora,  oblivisci  pr;eUT- 

Ooinino  oflerebaiitur , priusquam  templum  xdifica*  ita,  uti  ne  comprehendat  nos  opistholonus,  insaiia- 

■·  Joanii.  I,  17.  ” Luc.  x.  Psal.  ic , 6.  ··  Jerein.  xv,  i.  **  ί Corinth·  xiv , 24,  25.  “IRcfr. 
1,  5.  ” Exod.  III,  5.  « Joan.  xiv,  6.  “ Deui,  xxviii.  ” Gen.  xix.  ··  Luc.  ix,  62.  ·»  Luc.  xvii,  32. 

(98)  Semae/..·.  qui  inierpreiatur  Ibi  ipse  Deus.  lio.  A SbT3  « avulsit,  detraxit,  discalceavit,  si  jun- 

' Ah  DW  « ibi,»  >nn  « ipse,  » el^  « Deus. » cum  calceo.  » 

(99j  Silo  autem  interpretatur  amitto  vel  excalcea· 

Patrol.  Gr.  XII. 


32 


«083 


ORIGENIS 


10  Λ 


Itilis  languor,  neqne  cadamus  relrorsmn  eicul  llelt,  A lioc  dicimus,  quod  is  qui  Deo  offertur  puer,  aoie 

offerri  non  poluli,  quam  depelleretur  a lacie.  Io  qw. 
osieiidilur  consecrari  Deo  neminem  posse  qai  aJkic 
lacie  alitur,  et  puer  esi  sensibus,  alqiie  eipers  eM 
sermonis  jusliliae,  nec  sacerdolalia  fiotesi  procurare 
sacramenta  nisi  desistat  a piierilibiis,  et  in  maj^s 
ascendal  ab  bis  quibus  Aposioiiis  dfeit  : f Lir 
Tobis  potum  dedi,  non  escam.  Nondum  eidm  poif- 
ratis·  1 Alioquin  secuiiduiii  litteram  quid  vidrtor 
operae  pretii  puerulum  nuper  a lacte  depulsuro  Dro 
offerri,  ubi  non  mater  intererit,  non  nuiticesb»Tf. 
buni,  neque  educandi  pueri  aderunt  ulla  sub^iuis? 
Sed  ride  quia  Scripturae  sermo  ita  apiiis  est,  ut  S- 
giiraliier  dmreat  quod  omnis  qui  primo  ad  IiU-q 


et  moriamur. 

7.  Ibi  amem  erant  duo  filii  Hcli.  Heli  (I)  inter- 
pretatur Arabs^  sive  exlrariu$.  Extrarius  quippe  a 
Deo  est  qui  non  tenet  disciplinam,  qni  delinqnen- 
icm  filium  non  castigat,  non  corripit,  ul  emendet : 
qui  indulgel  viliis,  qni  delicta  non  punit,  sicut  et 
Apostolus  dicit  : fQuod  si  extra  disciplinam  estis, 
cujus  participes  faci!  sunt  omnes,  ergo  adulterini, 
et  non  filii  estis.  > Isie  est  ergo  Meli,  qni  propter 
bnpc  punitur  a Deo.  Videamus  autem  qui  sunt  el 
iilii  cjns.  Opimi,  inquit,  et  Pliinces.  Inlerpretnlnr 
autem  Opimi  excenvs  conversionis  (2).  De  Phenenna 
autem  paulo  ante  diximus  quod  esset  conversio  : 


liic  autem  qui  excedit,  el  longe  elTiciliir  ab  emen-  convenitur,  lacie  et  non  cibo  forii  alitur,  de  quibus 
datione,  nec  converti  vult  ad  Dominum , propicrea  " in  allero  loco  dicitur  ·' : < Et  effecti  4g0  erUs  q«i 

lacic  indigetis,  el  non  cibo  forii.  Quoniam  oiDLis 


impius  permanet.  Sed  el  quicunqne  ille  est , quem 
didemus  post  peccatum  non  conveni  ad  Dominum, 
et  agere  poenitentiam,  nec  recipere  meritum  Γηΐιιπ 
Judicii,  et  verbi  divini  praecipientis  : i Nnnquid  qni 
cadit,  non  adjiciet  nt  resurgat?  Aut  qui  conversus 
est,  non  reverielnr?  > recieeide  ipso  dicimus  quia 
sil  Opbni,  et  excedens  a conversione.  Sed  et  ntins 
filius  ejus  dicitur  Pbinees.  Duos  novimus  in  Scri- 
pturis boc  nomine  appellatos,  Pbineem  illum  jiislnm 
Aaroii  filium,  et  hunc  injustum  filium  Heli.  Unde 
et  competenter  duas  hujus  nominis  interpretationes 
invenitmis.  Significat  enim  Ptiinecs  in  lingua  no- 
stra, oris  obturaiiOf  vel  ori  parcens  (5).  Peccator 


qni  lacte  alitur,  alienus  est  a sermoDe  justlix. 
Parvulus  est  enim.  Perfectorum  est  cibus  solidu<, 
qni  pro  possibilitate  sniiiendi  exercllnlos  haLeii 
sensus  ad  discretionem  boni  ac  mali.  i Igitur  qai- 
cunque  a lacte  nondum  depellitur,  sed  parvulus  est. 
non  potest  ascendere  ad  templum  Domioi,  η<·3 
polest  ascendere  ad  ministeria  sacerdotum,  nec  sa- 
crificiis inieresse,  sed  ne  mater  quidem  ejus  ascec- 
dit,  cum  possit  ascendere.  Gratia  est  enim  mater 
ejus  Anna  , quae  servat  el  custodit  eum  ct  enoirii 
eiim,  ul  tempore  opportuno  pnriier  cum  ipso  a>cea- 
dat.  Quae  cum  viderit  ipsi  adesse  tempus,  ut  jaia 


ergo  el  qui  duriliam  non  liabet , ad  loquendum  c recedens  a lacie  solidis  el  foriibus  cibis  ataiar  «i 

. ^ · 


obturatum  habet  os  : justus  vero  parcit  ori  suo. 
Hodleqiie  in  sacerdotibus  Domini  habetur  ulerque 
Pbinees,  habetur  el  Cleaznr,  qui  in  Scripturis  pri- 
mus episcopus  nominatus  est , sicut  in  Numeris 
scriptum  est.  Sunt  ergo  hodieqne  in  sacerdotibus 
quicunque  parcunt  ori  suo,  et  omnis  sermo  malus 
nequaquam  de  ore  eorum  procedit.  Sunt  sacerdo- 
tes ex  quorum  ore  nullum  scandalum,  nullum  men- 
dacium, nullus  dolus,  neque  falsilas  ulla  depromi- 
tur, el  isti  merito  Pbinees  ilii  Aaron  filio  compa- 
rantur. Sunt  autem  aliqui  et  secundum  istum  Phi- 
neem  Heli  fiflum  sacerdotes,  qui  obturatum  os  ha- 
bent,.sive  imperilijs  vitio,  sive  conscientia  pecca- 
torum. Sed  boc  est  quod  deprecor,  ul  si  quis  est 


possit  et  sacerdotibus  interesse,  et  de  al.aris  edere 
sacrificiis,  tunc  etim  Deo  consecraL  Yide  si  in  ale 
loco  in  Scripturis  sanctis  invenis  significari  aliqneai 
a lacte  depulsum.  Ego  tamen,  quantum  ad  prrsros 
memoria  suggerit,  Isaac  memini : de  quo  scripiaa 
est  quod  convivium  magnum  fecit  Abrab  im  α 
die  qua  a lacte  depulsus  est  Isaac  filius  suus.  Apsd 
homines  quidem  saeculi  hujus  parentes  solem  na- 
talem diem  celebrare  filiorum  : Abraliani  vero  noa 
celebrat  natalem  diem  Isaac  filii  sui,  sed  illuni  liieia 
festum  agit,  el  laetitiae  deputat,  el  convivia  cele- 
brat, cum  eum  a lacte  depellit,  et  ad  cibos  fortes 
el  soiidos  applicat, quasi  si  per  haec  diceret  Isaac  **: 
c Cum  factus  sum  vir,  deposui  quae  erant  parvuli.  · 


qui  in  sacerdotalem  ordinem  se  ascitum  videt,  ^Oportet  ergo  talem  esse  hunc  qui  offertur  Deoot 
saiisagal  eruditioni  el  emendationi  operam  dare,  ct 
festinet  effici  de  illo  numero  beatorum,  ne  forte 
inveniatur  ex  istis  sacerdotibus  qui  et  reprobantur 
et  puniuntur  a Dgo. 

8.  Sed  tempus  est  jam  el  de  oratione  Amtie,  quam 
profudit  offerens  Deo  Samuelem,  quem  a lacte  de- 
pulerat, pauca  memorare.  In  qua  primo  quidem 


Ilebr.  iii,  8.  ” ! Cor.  iii,  2. 

XI,  18.  »*lReg.  I.  11. 

(1)  Heli,  eic.  Hebraice  scribitur  : unde  quo- 
modo erui  possit  i arabs*  sive  c extrarius  , i non 
vid^o. 

(x)  Interpretatur  aut^m  Ophni  oxeessus  conner· 
iionis.  Forte  ab  D^n  « culor,  sestus,  cxce$:»us,  > el  ΠΰΒ 


habitet  in  sanctis,  qui  possit  vesci  carnibus  &iDciis 
de  quibus  scriptum  est  : f Sanctificamini  ul  man- 
ducetis carnes. » 

9.  Sed  videamus  quali  cum  prece  Annn , id  est 
gratia  , consecrat  Deo.  Novum  quippe  aliquid  ia 
principiis  ipsis  observabimus.  Alt  enim  : c El 
oravit  Anna,  el  dixit,  i Et  nusquam  eam  quasi  ad 


Heb.  V,  12, 15,  14.  ·*  Gen.  xxi.  ··!  Cor.  xiii,  11.  Num. 


c respexit,  convertit.  i 

(5)  Significat  enim  Phinees  in  lingua  nostra  * orit 
obturatio,  vel  ori  parcens,  A rS  < os  » elDCSn  < obtii- 
ravii,  » vel  DUl  < pepercit· » 


i005  m UBRUM  REGUM  HOMILIA  I.  i006 

Deum  orantem  invenio,  vel  loqoeotem , nisi  per  A slerium  docebatur  , cum,  Moyse  elevante  manus  , 
duo  lanium  verba,  ubi  dicil··;  c Lactala  sum  in  vincebat  Israel  demittente  vero  el  dejiciente 

salutari  tuo,  · el  aliud  : c Quia  non  esi  prmler  le.»  deorsum  , vincebat  Amalec  ? Et  si  c omnia  ha:c  fl- 

Initium  autem  sic  habel  ; t Exsullavll  cor  meum  guraliler  contingebant  illis,  scripta  sunl  vero  propler 
in  Domino.  > Non  dixit,  Exsultavit  cor  meum  in  te.  fines  sxculorum  dcvenonini  ·.»  Quare 

Si  enim  esset  oratio,  ita  dici  consequens  erat:  Ex-  inlelligere  debemus,  quia  donec  famulus  Dei  ele- 

suliavii  cor  meum  in  le.  Ei  iterum  in  sequenti  versu  actus  suos  ad  Deum,  vincit  gens  Dei : cum  au- 
ejus  dicit  : c Exaltatum  est  cornu  meum  in  Deo.  i · dejecerit  et  demiserit  manus,  id  est , aolns 

Non  dixit  : Exaltatum  est  cornu  meum  in  le,  sed  in  suos,  vincit  Amalcc  inimicus  Dei.  Aut  quid  vide- 

Doo%  «Dilalatiira  est  os  meum  super  inimicos,  quia  (volo  enim  paululum  immorari  cum  his  qui 

betata  sum  in  salutari  tuo.  i Unus,  ut  dixi,  sermo  nolunt  hsec  spiritaliter , sed  secundum  lilierum 
orationem  continet:  cLnstata  sum  in  salutari  tuo,  i intelligi,)  nunquidnain  putandum  est  , quod  oin- 
et  in  consequentibus  non  dicit  quia  non  est  sanctus  nipotens  Deus  ad  manus  respiceret  Bfoysi , el  si- 

nisi  tu,  sed,  € Non  est  sanctus  ut  est  Dominus,  » et,  qwidem  videret  eas  sursum  elevatas,  Israel  vi- 

€ Non  est  praeter  le.  » Hic  sermo  non  videtur  ser-  cloriam  daret:  si  vero  deorsum  dejectas,  Ama- 
vasse  orationis  ordinem.  In  novissimis  autem  longae  ^ ^ SIccine  dignum  est  de  sancti  Spiritus 

supplicationis  specie,  etiam  commotiones  quasdam  sentire  sermonibus  ? An  illud  potius  putandum 
Introducit,  dicens*:  c Nolite  multiplicare  loqui  i«tura  in  his  mysteria  praeformabat? 

mala , neque  exeat  maliloquacitas  de  ore  vestro,  Quae  quidem  de  crucis  sacramenio  et  afiixioue 

quia  fortis  in  scientia  Dominus.  i In  quo  nec  vide-  nianuum  Salvatoris  intelligi  tritum  jam , et  a 

tur  Jam  ad  Dominum  loqui.  Quid  ergo  dicemus  de  487 >i*uUissaepe  dissertum  est.  Sed  quoniam  innova- 
bis? Ego  cum  legerem  aliquando  apud  Apostolum  risemperjubetiiris,qui  secundum  Evaugelium  vivit, 

quod  dixit·  ; c Sine  intermissione  orate,  · quaere-  Novum  Tcslameniuro  semper  debet  novis  seiisi- 
bani  si  praeceptum  hoc  possibile  esset  impleri.  Quis  illustrari,  et  cantare  Domino  jubemur  canii- 

enim  potest  nunquam  desinere  ab  oratione,  ita  ut  novum,  et  interior  homo  noster  non  dixit 

neque  cibum  , neque  polum  sumendi  tempus  ha-  Paulus  quia  renovatur  et  stetit,  sed  c renovatur  de 

beat?  quippe  cum  si  bacc  fiant,  intermiuend.i  vide-  die  in  diem*;  i oportebat  etiam  nos  et  de  orationis 

tiir  oratio.  Sed  ncc  dormiendi  aut  aliquid  .'lUud  qualiter  sine  intermissione  orandum  sit,  et 

liQinani  usus  agendi  veniam  secundum  istud  prae-  dc  elevatione  manuum,  quod  sacrificium  dicitur 

cepium  oratio  communiter  intellecta  concedit.  Vi-  q vespertinum,  non  solum  usitatis  et  aitriiis,  sed  et 
deamns  ergo  ne  forte  omnes  actus  ejus  qui  in  divino  aliquantulum  innovatis  dissertionibus  explanare, 

versatur  ofiicio,  el  omnia  gesta  vel  dicta  quae  se-  Videamus  ergo  quid  sibi,  vult  ratio  ista  ora- 

ctiiidum  Deum  gerit  el  dicit,  ad  orationem  repor-  tionis  Annae,  quam  si  didicerimus,  similiter  for- 

leiitur.  Si  enim  oratio  lioc  solum  intelligalur  quod  tassis  einos  orare  poterimus,  t Exsultavit,  inquit^, 
communiter  scimus,  neque  Anna  in  his  verbis  nieuni  in  Domino.»  Necessario  addidit:  clu 

orasse  videbitur,  et  nunquam  ullus  justorum  secun-  Domino. » Est  enim  exsultatio  quae  non  est  in  Do' 
fluin  Apostoli  praeceptum  sine  intermissione  orare  mino, sicut  et  illud  dicitur^ : c Gaudete  in  Domino.» 
potest.  Si  vero  omnis  actus  justi , quem  secun-  Potest  enim  quis  gaudere  in  carnalibus,  et  non  in 

dum  Deum  agit  et  secundum  mandatum  divinum , Domino.  Si  enim  gaudeam  quod  inveni  lliesaurum 

oratio  repuialur,  quia  justus  sine  intermissione  visibilem,  istud  gaudium  carnis  est,  et  non  in  Do- 
qiiae  justa  sunt  agit,  per  hoc  sino  intermissione  mino.  Si  gaudeam  quod  nie  bomfbes  laudant,  et 

justus  orabit,  nec  unquam  ab  oratione  cessabit : P**®  merito,  non  est  hoc  gaudere  iii  Do- 

nis! justus  esse  desistat.  Cum  enim  injustum  ali-  mino.  Si  gaudeam  In  rebus  fragilibus  et  caducis, 
quid  agimus  aut  deliiiquimus,  certam  est  quod  eo  omnia  non  habent  laudabile  gaudium.  Si  vero 

tempore  etiam  ab  oratione  cessamus.  Puto  quod  D gaudeam  quoniam  dignus  babiUis  sum  pro  nomine 

hoc  edocemur  cl  in  Psalmis  cum  dicitur* : t Eleva-  Domini  injuriam  pali·,  istud  gaudium  in  Domino 

tio  manuum  mearum  sacrificium  vespertinum.»  Non  ®sl,  quia  ipse  dixit  super  his*· : t Gaudete  et  exsul- 

enim  puto  quod  si  quis  elevaverit  vel  extenderit  lale,  quia  merces  vestra  multa  est  in  coelis. » Si 

manus  ad  coeluni  (ut  liabilus  orantium  esse  solet),  gaudeam  cum  odia  in  me  exercentur  injusta,  si 

continuo  sacrificium  obtulerit  Deo.  Sed  videamus  ne  gaudeam  cum  impugnor  propler  verbum  Dei,  si 

forte  boc  sil  quod  ibi  indicat  sermo  Det,  quia  per  gaudeam  cum  castigor  in  languoribus,  in  persccu- 

manus  opera  inteUigunliir.  Elevat  manus  ille,  qui  tionibus,  in  angustiis,  si  lixc  omnia  Isetiis  exci- 

elevat  actus  suos  a terra,  el  conversatio  ejus  adhuc  piam,  istud  gaudium  in  Domino  est.  Et  ideo  nos 

in  terra  ambulantis  in  coelis  est.  Excelsi  ergo  actus  docet  Scriptura,  ut  abjicientes  gaudia  terrena,  fra- 

et  siibiimcs,  quos  videntes  homines  magnificant  giiia  et  caduca,  de  selernis  gaudiis  exsultemus  in 

Patrem  coelestem,  elevaiip  manuum  dicitur,  et  sa-  Domino,  ut  merito  dicamus  quod  Anna  dixit : 

crificium  vespertinum.  Annon  et  in  lege  id  per  my-  c Exsultavit  cor  meum  in  Domino. » El  quoniam, 

··  1 Deg.  II,  1,2.  * ibid.  5.  · I Thess.v,  17.  * Psal.  cxli,  2.  *Exod,  xvii.  *1  Cor.  x,  II· 

• II.  Cor.  IV,  10.  Π Reg.  ii,  1.  *Pliilip.  iv,  4.  ·Αοΐ.  v.  *·  Matth.  v,  42. 


1007  ORIGEMS 


cum  haic  dicunlur»  qaidain  de  astnnlibus  repletus 
est  spirilu  immundOt  el  exclamavit  ita  ul  ilertt 
populi  concursus,  dicamus  et  nos  cum  Anna  di- 
cente : c Exsultavit  cor  meum  in  Domino,  i Gonira- 
rius  spiritus  exsultationem  nostram  in  Domino 
ferre  non  potuit,  sed  vult  eam  mutare,  ut  ablata  ca 
introducat  tristitiam,  et  prohibeat  nos  dicere  : 
c Exsultavit  eor  meum* in  Doiniiio.i  Verum  ne  nos 
impediamur,  sed  majtis  ac  magis  dicamus  ; c Exsul- 
tavit cor  meum  in  Domino  : i et  pro  hoc  ipso  quod 
videmus  immundos  spiritus  flagellari,  gaudeamus  : 
quia  et  per  haec  multi  convertuntur  ad  Dominum, 
nulli  emendantur,  inulti  ad  fidem  veniunt,  el  nihil 
est  quod  sine  causa  faciat  Dominus,  nec  aliquid 
fleri  frustra  permittit.  Nam  quoniam  multi  sunt 
qui  verbo  non  credunt,  nec  rationem  doctrinae  sns< 
cipiiint,  in  his  cum  daemon  insilierit,  tunc  conver- 
tuntur, ut  ubi  abundavit  del/ctuin,  superabundet 
gratia  : et  ubi  maligna  virtus  operata  est,  ibi  plus 
postmodiim  Domini  gratia  operetur  : quia  cum  ex- 
pulerit Doiniui  gratia  malignum  spiritum,  introdu- 
cit Spiritum  sanctum  :ei  anima  quae  repleta  fuerit 
spiritu  immundo,  repletur  postmodiim  Spiritu  san- 
cto. Ideo  pro  his  omnibus  dicamus : c Exsultavit 
cor  meum  in  Domino.  El  exaltatum  est  cornu  meum 
in  Deo  meo.  > Sunt  quaedam  cornua  justorum  qui- 
bus utuntur  vel  agentes  aliquid  vel  loquenles,  siciil 
cum  dicunt  **  : c lii  te  inimicos'  nosiros  venlilabi- 
inus  cornu. » In  Graeco  χερ^νίσομεν  dicitur, quod 
est  cornu  petemus,  vel  ventilabimus.  Sed  et  alibi  < 
dicitur*' : c exaltabuntur  cornua  justi. » Oportet 
tTgo  nos  habere  ista  cornua,  quae  justis  de  causis 
apicibus  Christi  crucis  conferuntur,  ul  in  his  de- 
struamus et  dejiciamus  adversarias  virtutes  deaniina 
nostra,  quibus  prostratis  et  expulsis  possit  iii  nobis 
plantari  vinea,  quia  c vinea  facta  est  dilecto  iii  cor- 
nu, in  loco  uberi*'.»  Exaltatum  est  ergo  cornu  ct 
hujus  justae  gratiae,  et  omnis  justi  iii  Domino,  c Di- 
latatum est  os  meum  super  inimicos  meos*'.»  Scri- 
ptum est*' : c Dilata  os  tuum,  el  adimplebo  illud,» 
ct  nunc  dicit  haec  justa  : c Dilatatum  est  os  meum.» 
Si  idoneus  el  fortis  fuero  in  verbo  eflectus,  et  va- 
lidus in  sapientia,  ita  ut  non  angustis  assertionibus, 
sed  dilatatis  et  affluentibus  confutare  possim  oiiinein 
scientiam  extollentem  se  adversum  fidem  el  verita-  1 
teiii  Christi ; vel  cum  incredulilalem  vel  perfidiam 
arguens  Judaeorum  ex  lege  et  ex  prophetis  deprom- 
ptam, ostendero  esse  Christum  Jesum,  et  in  omni- 
bus potero  redarguere  veritatis  inimicos  : tunc  di- 
gne possum  etiam  ego  dicere : c Dilatatum  est  os 
meum  super  inimicos  meos. » Si  mihi  certamen 
moveat  Basilides,  et  eum  vehementer  obtrivero  : si 
'Valentini  discipulus  occurrat  ei  nie  quaestionibus 
ventilet,  et  de  hoc  certamine  victor  exiero : si  bis 
prostratis,  Marcton  occurrat,  et  discesserit  etiam 
ipse  superatus  : c Dilatatum  est  os  meum  super  ini- 


i  micos  meos,  i Si  istis  confutatis  occorrant  philosophi 
insultantes  simplicitati  fidei  nostrae,  el  idiotas  no» 
imperitosque  clamitantes,  et'  convertar  etiam  a4 
ipsos,  et  verae  sapientiae  viribus  falsae  ac  facaix 
sapientiae  nebulam  obturbavero,  ei  non  solam  hs- 
jus  mundi,  sed  et  principiim  hujus  mundi  sapies· 
tiain  destruxero,  tunc  plenius  dilatatam  est  os  mea· 
super  iiiiiiiicos  meos,  ilancti  esi  ergo  vox  ista  et 
perfecti,  qui  rebus  ipsis  et  veritate  subnixum  bs- 
juscemodi  sermonem  possit  proferre  et  dicere; 
c Dilatatum  est  os  meum  super  inimicos  meos  » 
Oportet  ergo  nos  primo  os  nostrum  dilatare,  at 
impleat  illud  Deus.  Quomodo  autem  os  primo  diU- 
iamus?  per  meditationem  verbi  divini·  utpossiams 
eo  usque  proficere,  ut  a dilatatione  oris  eiiaoi  aJ 
' cordis  dilataiioiiem  veniamus,  et  cum  Apostolo  di- 
cere *' : c Cor  meum  dilatatum  est  ad  vos,  o Coris- 
tliii. » Ex  latitudine  enim  cordis  abuodautia  ori  sa- 
pienti ministratur. 

II.  c Quia  laetata  sum  iii  salolari  tuo.'^·  Si  Ixia- 
tus  fuero  iii  salutari  Dei,  tunc  diUlatum  est  os 
meum  super  inimicos  meos,  c Non  esi  488 
ctus  sicut  Dominus". » Si  scriptum  esset.  Non  est 
sanctus  nisi  Dominus,  consequens  erat  omnes  wh 
renuntiare  nobismelipsis  ab  hac  spe  ul  sancti  effi- 
ceremur : nuiic  autem  necessaria  distinciiooe  tli- 
turei  dicit  :c  Non  tbi  sanctus  sicut  Dominus;» 
Iioc  est,  etsi  sint  multi  sancti,  sed  nullus  ita  saa- 
ctus  est  ul  Dominus.  Possunt  ergo  luulti  saacii 
fieri,  sicut  et  mandatum  Dei  dicit** : c Sancti  esioie, 
quoniam  el  ego  &anctus  sum. » Sed  quantomcuiiqHe 
quis  in  saiiclilale  proficiat,  qiiantumlibet  puriUii» 
el  sinceritatis  acquirat,  ita  esse  sanctas  homo  nca 
potest  sicut  Dominus;  quia  ille  iai^itor  sanciiiaus 
csi,  iste  susceptor;  ille  sanctitatis  fons  est,  bieai- 
tem  sancti  fontis  potator;  ille  sancliutis  lux  evi, 
liic  sanclse  lucis  inspector ; et  ideo  · non  est  sanctas 
sicut  Dominus,  et  non  est  prtster  te. » Quid  est  quud 
dicit,  ciion  est  prxter  te,»  non  plaue  capio.  Si 
dixisset,  non  est  Deus  prseter  le,  vel  non  est  crea- 
tor pneier  le,  aut  tale  aliquid  addidisset,  uibil  re- 
quirendum videbatur,  nunc  autem  quia  dicit,  i noa 
est  praeter  le, » mihi  hoc  videtur  in  loco  designari, 
nihil  eorum  quae  sunt,  hoc  ipsum  quod  sunt  nata- 
raliter  habere.  Tu  solus  es,  cui  quod  es,  a nalio 
datum  est.  Nos  eitim  omnes,  id  est  universa  crea- 
tura, non  eramus  antequam  crearemur,  et  Idcoqnod 
sumus,  voluntas  est  Creatoris.  El  quia  aliquando  nw 
fuimus,  non  est  integrum  si  dicatur  de  nobis  qoia 
sumus,  quantum  ad  illud  spectat  cum  non  essena*. 
Sed  solus  est  Deus,  qui  quod  est  semper  habuit,  et 
non  accepit  ul  ei^sel  ioitiuni.  Denique  Ifojses  cimi 
discere  vellet  a Deo  quod  ei  nomen  esset,  docei» 
eum  Deus  dixit** : c Ego  sum  qui  sum,  el  boe  mibi 
nomen  est.  » Si  ergo  aliud  aliquid  in  creaturis  hfic 
nomine  vel  hae  significantia  appellari  posset,  aoa- 


*‘Ps:il.  XLiv,  5.  *■  Psal.  Lxxv,  10.  ‘*lsai.  v,  1.  *'  1 Reg.  ii,  I.  " Psal.  xviii,  10.  "II  Cuf. 

VI,  IL  *’  1 Reg.  11,  1.  " ibid.  J.  **  Levii,  xx,  Ϊ6,  " 1 Ueg.  ii,  2,  ·*  Exod.  iii,  U. 


1009 


IN  LIBRUM  REGUM  ΗΟΜΠ.ΙΑ  I.  fOfO 


quam  diceret  Dominos  lioc  sibi  esse  nomen.  Sciebat 
enim  se  solum  esse,  creaiiirns  vero  a se  accepisse 
ut  essent.  Nam  el  umbra  ad  comparationem  corporis 
non  est,  et  Γυιιιιιβ  ad  comparationem  ignis  non  est. 
Sic  ergo  et  qum  in  coelis  sunt  et  quae  in  terra,  vi- 
sibilia et  invisibilia,  quaniam  ad  naturam  Dei  per- 
tinet, non  sunt,  quantum  ad  voluntatem  Creatoris, 
sunt  hoc  quod  ea  esse  voluit  ille  qui  fecit.  Ideo 
ergo  dicitur,  quia  c praeter  le,  non  est.  i 

12.  c Non  est  potens  sicut  Deus,  Deus  noster  > 
Simile  est  hoc  illi  quod  superius  dictum  est,  quia 
non  est  sanctus  sicut  Dominus.  Sicut  enim  ibi  non 
dixit,  quia  non  est  sanctus  qiiisqtiam,  sed  non  est 
sanctus  sicut  Dominus,  ut  ostenderet  quia  etsi  sunt 
sancti,  tamen  nemo  ita  est  sanctus  ut  est  Dominus : 
ita  el  in  hoc  loco  etsi  sil  aliquis  potens,  i non  est, 
inquit,  potens  sicut  Deus  noster. » 

15.  «Nolite  raulliplicare  loqui  excels.a.**»  Cur 
non  dixit:  Nolite  loqui  excelsa?  Ergo  licet  inibi 
aliqua  loqui  excelsa,  multiplicare  autem  excelsa  et 
ardua  non  mibi  licet,  hoc  enim  videtur  designari 
per  id  quod  dictum  est : «Nolite  multiplicare  loqui 
excelsa.  > Quid  ergo  per  hoc  indicetur,  considere- 
mus. Non  permitiitur  humanae  naturae  multa  excelsa 
loqui,  neque  multa  excelsa  intelligcre.  Nam  et  Sa- 
lomon dicit·* ; « Altiora  te  ne  quaesieris,  et  fortiora 
te  ne  scrulere,  sed  de  quibus  tibi  praeceptum  est, 
haec  intellige.  > Ergo  et  in  hoc  loco  dicitur  «excel· 
83,1  non  ut  omnino  non  quaeras,  sed  ne  de  his  mul- 
tiplices quaestiones.  Respicienti  quippe  ad  imbecil-  ( 
lilateai  conditionis  humanae,  sufficiat  tibi  ea  de 
excelsis  et  arduis  vel  inquisisse  vel  proloqui,  quae 
vitam  vel  inquirentibus  vel  loquentibus  tribuant. 
Quae  autem  sunt  in  quibus  excelsa  me  loqui  iiecesse 
est?  Quando  de  omnipotentia  Dei  loquor,  de  invi- 
sibilitate et  sempiternitate  ejus,  excelsa  loquor. 
Quando  de  Unigeniti  ejus  coaeternitate  caeterisqne 
ejus  mysteriis  pronuntio,  excelsa  loquor.  Quando 
de  sancti  Spiritus  magnificentia  dissero,  excelsa 
loquor.  In  liis  tantum  nobis  conceditur  loqui  ex- 
celsa. Post  haec  tria  jam  nihil  loquaris  excelsum. 
Omnia  enim  bumilia  sunt  el  dejecta,  quantum  ad 
Trinitatis  liujus  celsitudinem  spectat.  Nolite  ergo 
niuliiplicare  ioqni  excelsa,  nisi  de  Patre  et  Filio  el 
Spiritu  sancio.  Et  ut  plenius  manifestum  fiat  quod  ^ 
loquimur,  utamur  adhuc,  si  videtur,  exemplis: 
verbi  gratia  gentes  multos  introducunt  deos,  istae 
iiiultipllcanl  loqui  excelsa.  Haereticorum  quidam, 
derelinquentes  ereatorem  mundi,  et  Filium  ejus, 
fingunt  sibi  alium  nescio  quem  excelsiorem  deum, 
el  alios  similiter  introducunt,  sive  quos  αΙώνας,  sive 
qaos  deos  appellant.  Et  isti  ergo  muliiplicani  lo- 
«|iii  excelsa· 

44.  c Non  exeal  magniloquium  de  ore  vestro  ··. » 
Vide  quid  dictum  est  ab  Apostolo··  i « Miser  ego 


i homo,  quis  me  liberabit  de  corpore  mortis  hujus  ?t 
Convenit  hoc  drei  de  omni  homine.  Miserum  nam- 
que est  mortalium  genus : siquidem  non  solum  in 
malis,  sed  et  in  bonis  periclitamur.  Verbi  gratia, 
visiones  quasdam  vidi  bonas,  factae  sunt  mihi  ela- 
tioni. Signa  el  prodigia  per  me  impleta  sunt,  super- 
bus effectus  sum  Iu  bonis.  Servavi  Justitiam,  con<- 
linentiain,  virlulein,  sed  in  liis  periclitor.  Quando 
enim  nihil  aliud  fecerit  Zubulus,  pro  bis  oinnibua 
suscitat  milii  superbiam,  ita  ut  postea  habeam  an- 
gelum Satanae  qui  me  colaphizet,  uti  ne  extollar  et 
exeal  magniloquium  de  ore  ineo*%  id  est,  ne  inngn.a 
de  meipso  loquar,  quoniam  quidem  extcrminal 
Dominus  iabia  dolosa,  et  linguam  inagniloquani 
eorum  qui  dixerunt·· : « Linguam  nostram  magni- 
^ ficavimus.  Non  ergo  exeal  magniloquium  de  ore 
vestro,  quia  fortis  scientiarum  Dominus.  > 

15.  c El  non  emeirdavenml  excusantes;  > sicut 
et  ibi  dictum  est·*:  «Non  declinet  cor  luuin  in 
verba  mala  ad  excusandas  excusationes  in  pec- 
catis cum  hominibus  operantibus  iniquitatem,  r 
El  in  Proverbiis  dicitur·· : < Occasiones  accipit  pi- 
ger el  dicit  : Leo  est  in  via  , in  plateis  aulciii 
bomicid.T.  » Invenimus  ergo  taies  esse  pecca lores, 
489  accusantes  omnia  magis  quam  semetipsos,  el 
occasiones  sibimci  excusationum  fingentes,  cum 
dicunt : Zabuhis  me  supplantavit,  mulier  me  se- 
duxit, ille  mibi  occasionem  prarsiitit  ul  peccarem» 
cum  uiiqne  oporteret  meminisse  prxcepli  dicen- 
tis·';! Dic  tu  peccata  tua  prior  ut  justificeris : > non^ 
enim  emendant  excusationes,  neque  bic,  neque  in 
futuro,  si  male  fecerimus.  Sed  et  illud  iii  excursu 
contingere  necessarium  videtur.  Mirum  quippe  con- 
tinet sensum,  quia  scriptum  est  ·· : «Justus  ipse  sui 
accusator  Ot  iii  principio  sermonis  sui,  i cum  tameiv 
injustus  non  sit  sui  accusator  , sed  aliorum.  Sicul 
el  Zabulus  accusator  quidem  est,  accusator  autem 
non  sui,  sed  fratrum.  Inierim  omnes  necesse  est· 
accusari : sed  si  quidem  justus  fuero,  non  exspecta 
ut  alius  me  accuset,  sed  ipse  mei  accusator  exsisto. 
Plenius  tamen  velim  discutere,  quomodo  potesl 
justus  sui  accusator  esse.  Certum  esi  quia  donec 
quis  peccat  et  permanet  in  deliciis,  neque  jusiua 
est,  neque  accusator  est  sui.  Non  enim  accusat 
quod  agit.  Cum  vero  poeniiueril  a delictis,  lime 
justus  efficitur,  et  non  alterius»  sed  sui  accusator 
exsistit. 

46. « Arcus  potentium  itifirmaiue  est  ··.  · Jacula 
maligni  qum  dicuntur  ignita,  per  arcum  polcniiiim· 
emittuntur.  Potentes  autem  virtutes  dicuntur  ad- 
vers»,  de  quibus  dicitur  ·*,  « quia  ecce  peccatores 
intendeniDl  arcum,  et  in  ipso  paraverunt  vasa  mor- 
tis. » El  iterum  : « Sagittas  suas  ardentibus  effe- 
cit. » Sed  el  nunc  dicitur,  quia  « arcus  poiciiiiuin 
inft^rmaius  est.  > Si  enim  indutus  sis  armis  Dei,  sl 


·»  I Reg.  fi.  2.  « ibid.  5.  »*  Eccll.  iii,  22.  ·»  1 Rcg,  ii.  5.  ··  Rom.  vii,  24.  ·^  II  Cor.  xii,  7. 

··  Psal.  XII.  5,  4.  ··  Psal.  cxLi,  4.  ··  Prov.  xxvu  15,  ·*  Lai,  xliii,.26.  ··  Prov.  xviii,  18.  ··  1 Reg, 
II»  4·  ·*  PsaL  II,  i cl  Psal.  vu»  15w 


!ΟΙΙ  ORIGENIS  (Oli 

sculo  fidei  sit  munitus  et  galea  salutis  obtectus,  et  \ filiis  infirmata  «st.  i Patroni  litterae  Judxi  velia 


lorica  cliaritatis,  et  gladio  spiritus  accinctus*', 
arcus  contra  te  poieniiuin  pro  mimi  mentis  talibus 
infirmabitur.  Si  enim  jaculatus  fuerit  adversum  te 
unum  aliquod  jaculum  ignitum,  id  eiccptum  fidei 
scuto  continuo  restinguitur.  Jecit  et  aliud  jaculum, 
repulsum  id  quoque  a thorace  justitiae  est.  Jecit  et 
tertium,  et  id  gladio  spiritus  detruncatum  est. 
Mittit  fortassis  et  quartum,  quod  similiter  per  ga- 
leam salutis  abjectum  est.  Cumque  per  baec  omnia 
homo  Dei  petitus  invulnerabilis  manserit,  tunc  arcu 
potentium  nequaquam  tot  directis  spiculis  infirma- 
bitur. 

i7.  f Et  infirmi  accincti  sunt  fortitudine".')  SI 
▼ideamus  quomodo  c quae  stulta  sunt  mundi  elegit 
Deus,  ut  confundat  sapientes,  et  quae  infirma  mundi 
‘sunt,  ut  confundat  fortia  ",  » inlelligis  quomodo 
infirmi  accincti  sunt  fortitudine.  Infirmus  erat  gen- 
tilis populus  , quippe  qui  alienus  erat  a te^ia- 
inenlo  Dei  : hic  adeptus  est  fortitudinem.  Quam 
fortitudinem?  c Fortitudo  mea  et  laudatio  mea  Do- 
minus, et  factus  est  mihi  in  salutem  ".  > Fortitudo 
ergo  inea  ipse  est  Christus  Dominus , qua  accincti 
sumus  nos  qui  eramus  aliquando  alieni  a testamento 
Dei,  et  sine  Deo  in  hoc  mundo  ". 

48.  c Saturati  panibus  deducti  sunt  ad  servitu- 
tem". > Culpabile  ostendit  esse  saturari  panibus, 
quia  Jacob  manducavit  et  bibit,  et  repletus  est,  et  in- 
crassatus est,  et  recalcitravit  dilectus'*,  c Esurien- 
tes dereliquerunt".  > Illos  dicit  qui  saturati  fuerant 
panibu<«,quia  reliquerunt  esurientes.  Venii  fames,  non 
fames  panis,  neque  aquae  silis,  sed  audiendi  verbum 
Domini  ".  Proplerea  ergo  4 esurientes  dereliquerunt 
nsquequo  slerilis  peperit  septem,  et  fecunda  in  filiis 
infirmata  est".  Mulli  enim  filii  desertae  magis  quam 
ejus  quae  liabcl  virum  ".  » Sterilis  est  mater  nostra 
Ecclesia,  iiaec  peperit  septem,  septenarium  scilicet 
numerum,  cui  requies  ascripta  est.  c Et  fecunda  in 


videre  quomodo  asserunt  qiiod  fecunda  io  filiis  ii- 
firmatur,  et  sterilis  quomodo  peperit  septem: sed 
illorum  fabulis  spretis  nos  consideremus,  ne  forie 
unusquisque  nostrum  habeat  intra  se  sterilem  q«< 
pnperii  septem,  habeat  et  fecundam  in  filiis qn 
infirmatur.  Fecunda  in  propagine  erat  caro  aea 
habens  plurimos  carnis  fructus,  fornicationem,  io- 
munditiam,  impudicitiam,  idololatriam,  veneficu, 
inimicitias,  contentiones,  smulatioiies,  iociutio· 
nes,  dissensiones  ; hsec  erant  carnis  noslrs  doiik· 
rosae  progenies.  Sed  cum  venimus  ad  fidem  crucis 
Christi,  el  moriificalionein  Jesu,  coepimus  circon- 
ferre  in  corpore  nostro,  et  mortificare  inembn 
nostra  quae  sunt  super  terram,  et  exhibere  ea  ser- 
vire justitiae  et  sobrielali ; tunc  fecunditas  probrosa 
hujus  generationis  exclusa  est,  et  hoc  modofecmdi 
iii  filiis  infirmata  est.  Quomodo  autem  sterilis  sefUm 
pariat,  videamus.  Sterilis  erat  in  me  anima  mea, 
non  afferebat  fructus  justitiae  : nunc  .*iulem  obi  per 
fidem  Christi  meruit  gratiam  Spiritus  sancti,  et 
replevit  eam  spiritus  sapientiae  et  intellectos , qn- 
ritus  consilii  et  forliludinis,  spi ritus  jiisliltxelnii- 
scricordiai?,  et  replevit  eam  spiritus  timoris  Domi- 
ni " : certum  est  quod  slerilis  peperit  septem,  d 
fecunda  in  filiis  infirmata  est. 

49.  c Dominus  mortificat  et  vivificat  ".iQoee 
mortificat  Dominus,  et  quem  vivificat?  Meips» 
mortificat,  cum  me  mortuum  facit  esse  peccato. Et 
meipsum  vivificat,  cum  me  facit  vivere  Deo.  Pec> 
calor  eram,  et  in  delictis  vivebam  : mortifiarit 
me  a peccatis,  mori  me  fecit  vitae  priori,  et  τΙτί£- 
cabit  me  ut  in  timore  suo  vivam,  ut  in  fide  soi 
stem,  ut  ultra  non  vivam  peccata,  sed  Deo,  qoime 
a mortuis  suscitavit,  iii  in  novitate  vitae  anibalea 
in  Christo  Jesu  Domino  nostro,  cui  est  gloria  el  io* 
perium  in  ssecula  saeculorum.  Arnen. 


490  Origenis  in  primi  libri  Regum  £ 

cap.  xxviii.  — De  Engatlrimgiho. 

Quae  lecta  audivimus,  plura  sunt  : de  iis  in  duas 
paries  divisis  sermo  nobis  habendus  erit.  Quae  de 

" Ephes.  VI,  44,  16.  17.  " I Reg.  11,  4.  " 1 

" l Reg.  II,  5.  Deui,  xxxii,  45.  "1  Reg.  11,  5. 

" Isa.  XI,  2,  3.  " 1 Reg.  11,  6. 

(4)  Άναγτωσθέττα  aJUlord  έστι.  Id  moris  erat 
apud  vcieivs,  uti  in  homil.  20  iii  Jesu  Nave,  cap. 
15,  adiioiabamus,  ui  cum  ad  sacra  coiisseni,  certa 
quatdam  Scripiurae  capita  populo  praelegerentur, 
4|ii:e  fuia  postmodiim  oratione,  ad  arhiirium  epi- 
scopi, et  ad  praefinitum  tempus,  prxseiUibus  etiam 
raiechumenis  concinnator  explanaret.  Origenes 
paulo  inferius  : Τεσσάρων  ούσών  περικοπών,  ών 
έκαστη  πράγματα  ούκ  ολίγα  έχει,  άλλά  κα\  τοΤς  δυ- 
ναμένοις  εξετάζειν  δυνάμενα  άσχολήσαι  ώρας  ού  μιας 
συνάξεως , άλλά  κα\  πλειόνων,  δ τί  ποτέ  βούλεται  ό 
επίσκοπος  προτεινάτω  τών  τεσσάρων,  ?να  περί  τούτο 
άσχοληθώμεν*  ώς  τά  περντήςέγγαστρ^Αυβου,  φησιν, 
έξ.ΓαζέσΟω.  Εΐ  iib.  ιπ  contra  Ceis.:  li  τούτοις  πα- 
ραπλήσιοι πρδττομεν,  οί  κα\  δι*  άναγνο^σμάτων  κα\ 


• ^ριγέτονς  είς  τήν  ζών  ΒασιΛειώτ  χρώτηΓ,  χερ. 
κΐ}\  — Υπέρ  τής  Εγγασζρψύΰον. 

Τά  άναγνωσΟέντα  πλείονά  έστι  (1)·  χα\  έπε\ 
έπιτεμνδμενον  είπεϊν  δυσ\  περιχοπαις,  άνεγνώαδτ^  ύ 

Cor.  I,  27.  " Psal.  cxvin,  14.  *·  Ephes.  ii,  ϋ 
" Amos,  VIII,  II.  " 1 Reg.  11,  5.  " Isa.  Lir, Ι- 


διά τών  είς  τά  άναγνώσματα  διηγήσεων  πριπρέΛ** 
τες  μέν  έπ\  τήν  είς  θεδν  τών  δλων  εΟσέδειεν ; d 
homil.  12  in  Exod.  et  homil.  7 iii  Levit  et 
6el  15  in  Num.  Morem  hunc  eleganter  destribil 
Justinus  Apolog.  2.  Nec  viris  solum  Deo consecn^, 
■ed  laicis  ellam  id  muneris  aliquando  episcopi  w* 
mandabant.  Quod  in  Origene  nondum  presbyier» 
factum  ah  Alexandro  Hierosolymitano,  elTheociisw 
Caesariensi  episcopis  cum  Demetrius  Ataaadre 
episcopus  reprehenderet,  ipsi  auctores  facU  aliom* 
mullorum  exemplo  excusarunt,  ut  est  apud 
bium,  Iib.  vi  Uislor.  crc/.,  cap.  19.Concionenide· 
inum  excipiebat  precatio  : quod  discere  licet  ** 
homilia  56  Origenis  in  Lucam.  Ha:c  coiisaeia^* 
synagogis  Judaeorum  in  Ecclesias  Cbrisli  iraasui  · 


mz 


IN  LIBRUM  REGUM  HOMILIA  1Γ.  «0« 

έξης  περ\  Ναβάλ  τδν  Καρμήλιον·  εΤτα  μετά  τούτο  ή Α Nabale  Carmelo  Seriplura  narrat  *·  , legimus  ; 


Ijtopta  ή περί  του  κεκρύφΟαι  zhy  Δαυίδ  παρά  τοΓς 
ΖιφαΓοις,  καΐ  διαβεβλήσθαι  αύτδν  ύπ'  αύτών,  ίληλυ- 
Οέναι  δέ  τδν  Σαουλ  βουλδμενον  λαβεΙν  τδν  Δαυίδ,  καί 
έληλυθδτα  έπιτηρήσαι  καιρδν,  έπεληλυΟέναι  τε  τψ 
Σαουλ  τδν  Δαυίδ,  καί  είληφέναι,  κοιμωμένου  αύτοΰ 
καί  των  φερούντων  (2)  αύτδν,  τδ  δόρυ  )ΐαί  τδν  φακδν 
του  ΰδατος,  καί  μετά  τούτου  έλεγχον  προσενηνοχέναι 
τοΓς  πεπιστευμένοις  μέν  φυλάττειν  αύτδν,  άποκοιμη- 
Οειτί  δέ.  Ε!τα  τά  έξης  ή Ιστορία  ?|v  τρίτη,  δτι  κατέ- 
φυγε πρδς  ’Άχαρ  βασιλέα  Γέ6  ό Δαυίδ,  καίδσην  έδρε 
χάριν  παρ’  αύτψ  μετά  τά  πολλά  άνδραγαθήματα  6 
Δαυίδ,  πρδς  δν,  c Άρχισωματοφύλακα  θήσομαί  σε,  ι 
φησίν.  Έξης  τούτοις  ?;ν  ή ιστορία  ή διαβόητος  ύπέρ 
της  έγγαστριμύθου  καί  περί  του  Σαμουήλ*  δτι  έδοξεν 
ά'/ηνοχέναι  ή έγγαστρίμυθος  τδν  Σαμουήλ,  καί  ό Σα- 
μουήλ προφητεύει  (3)  τψ  Σαούλ.  Τεσσάρων  ούσών 
περικοπών  (4),  ών  έκάστη  πράγματα  ούκ  ολίγα  έχει, 
άλλά  καί  τοίς  δυναμένοις  έξετά^ειν  δυνάμενα  άσχο- 
λησαι  ώρας  ού  μιάς  συνάξεως,  άλλά  καί  πλειόνων, 
δ τί  ποτέ  βούλεται  ό έπίσκοπος  προτεινάτω  των  τεσ- 
σάρων, ινα  περί  τούτο  άσχοληθώμεν  ως  τά  περί  τής 
έγγαστριμύθου,  φησίν,  έξεταζέσθω.  Ένιαι  μέν  ίστο- 
ρίαι  ούχ  άπτονται  ήμών  ούτω  δ’  είπον,  ίστορίαι,  έπεί 
ούδέτιω  φθά^ομεν  έπί  τά  τής  άναγωγής,  παντί  τώ 
είδότιάνάγειν,  ή άκούειν  άναγομένων  χρήσιμα  πάσιν* 
οΤον  ώς  έπί  παραδείγματος  ή ιστορία  ή περί  τού  Αώτ 
καί  των  θυγατέρων  αυτού.  Εί  μέντοι  κατά  τήν  άνα- 
γωγήν  έχει  χρήσιμον,  θεδς  οιδε,  καί  φ άν  χαρίσηται 
τούς  λόγους  έκείνους  έξετάζειν*  εί  δέ  κατά  τήν  Ιστο- 
ρίαν ζητήσαις  άν,  τί  γάρ  δφελός  μοι  έκ  τής  ίστορίας 
τής  περί  τού  Αώτ  καί  των  θυγατέρων  αύτού  ; Όμοίως 
τί  δφελός  μοι  άπλώς  λεχθείσα  ή Ιστορία  ή περί  τδν 
Σαούλ  καί  τήν  έγγαστρί μύθον ; Πέτ^των  ατττεται  άναγ- 
καία  άλήθεια  κατά  τδν  λόγον*  τίς  γάρ,  άπαλλαγείς 
τούτου  τού  βίου,  θέλει  είναι  ύπδ  έξουσίαν  δαιμονίου ; 
"Ινα  έγγαστρίμυθος  άναγάγη  ο6  τον  τυχόντα  των  πε- 
πιστευκότων,  άλλά  Σαμουήλ  τδν  προφήτην,  περί  οδ 
φησίν  ό θεδς  διά  τού  Ίερεμίου*  c Ούδ’  άν  Μωσής 
καί  Σαμουήλ  πρδ  προσώπου  μου,  ούδέ  τούτων  είσ- 

” ϊ Rcg,  XIII.  I Reg.  χχνι.  ibid.  12.  “ I 
XV,  1.  ·■  Psal.  XCVIII,  6. 


posthsec  occultationis  Davidis  npud  Ziphieos  bisto- 
riani  illum  ab  eis  accusatum,  advenisse  Saulem 
eo  animo,  ut  Davidcm  caperet;  et  cum  advenisset 
tempus  exspectasse;  supervenisse  Sauli  Davidem» 
ilioque  ac  illius  custodibus  dormientibus , lan- 
ceam et  aqu%  lenticulam  rapuisse®®;  postea  illis 
qui  illius  custodes  erant,  revelasse.  Sequitur  tertia 
narratio  Davidem  ad  Acliar  regem  Geth  aufu- 
gisse, et  quam  invenit  gratiam  David  post  res  prae- 
clare gestas,  ad  quem,  c Corporis  mei  custodem 
constituam  te.  i inquit  ®*.  Ultima  omnium  est  ce^ 
lebris  historia  de  venlriloqua  et  Samuele  Visa 
namque  est  ventriloqua  Samiielem  evocasse ; Samuei 
Sauli  vaticinatur.  Quaelibet  harum  partium,  quae 

^ quatuor  sunt,  rerum  copia,  etiam  his  qui  hisce  rebus, 
examinandis  apti  sunt,  non  unius,  sed  plurimum  ho- 
rarum congressum  occupando,  negotium  facesset.  Ar- 
bitratu suo  partem,  quam  vult,  proponat  episcopus, 
ut  in  id  studium  nostrum  conferamus.  Qu%  de  ventri- 
loqua narrantur, ait,  examinentur.  Nonnullae  historiae 
nostra  non  intersunt,  lla  vero  locutus  sum ; quando- 
quidem ad  altiores  rerum  sensus,  subllmioresqiie 
nondum  pervenimus,  qui  omnibus  utiles  sunt,  tum 
iis  qui  illos  proferre,  tum  iis  qui  illos  audire  possunt. 
491  Exemplum  est  historia  de  Lot  et  ejus  filia- 
bus. Si  sensu  mystico,  ac  recondito,  aliquam  prao 
se  fert  utilitatem,  Deus  novit,  et  is  cui  Deus  gra 
tiam  contulit  sermones  illos  examinandi.  Si  verO' 
secundum  historiae  seriem  perquires,  cuinam  histo- 
ria Lot,  illiusque  filiarum  utilitati  mihi  est?  Simili- 
ter quodnam  mihi  jam  dicta  de  ventriloqua  et 
Sanie  historia  affert  emolumentum? Omnia  veritas, 
quae  in  sermone  est,  necessario  superat.  Quis  enim, 
praesenti  vita  deserbi,  sub  potestate  daemonis  esse 
velit?  Ut  ventriloqua  evocet  non  e fidelibus  unurn^ 
sed  Sainuelem  prophetam,  de  quo  Deus  per  Jere- 
miam  dixerat*^ : c Neque  si  Moyses  et  Samuei  an- 
te faciem  meam,  eos  exaudiam ; i de  quo  item 
Propheta  fatetur  in  hymnis®·  : € Moyses  et  Aaron 

eg.  XXVII.  ®®  I Reg.  xxvni,2.  ®®ibid.  8.  •^JereiOc 


ibi  enimer.*int  άναγνώσται,  et  ad  suos  usus  Scriptu- 
r.iin  in  sectiones  populo  praelegendas  distribuebant ; 
ct  quae  praelecta  fuerant,  exponebantur.  Quod  si 
extraneus  aliquis  dignitate,  ineritisve  praestans 
adesset,  copiam  ei  legendi  et  disserendi  faciebant. 
Fidem  his  faciunt  quae  narrat  Lucas,  cap.  fv,I6, 
17,  et  seq.,  et  Aci.  xiti,  xiv,  xv,  xxvii.  Euindetn 
igitur  dividendae  in  περικοπάς  Scripturae,  et  ad  po- 
pulum praelegendae  et  exponendae  nioreni  usurpa* 
runt  Christiani.  Quoniam  autem  aliquando  περι- 
κοπή longior,  aliquando  brevior,  quaeque  versicu- 
lum dunlaxat  unum  contineret,  populo  praelegeba- 
tur, inde  facium  ut  άνάγνωσμα  idem  sit  aHqiiaitdo 
ac  ττερικοπή,  aliquando  idem  ac  versiculus.  Ανα- 
γνώσεις seu  άναγνώσματα  Graeci  Patres,  Latini  le- 
ctiones appeliaut,  unde  hodieque  in  liturgia  missae, 
< leciio  epistolae:  » inde  etiam  lectores;  inde  ct 
L*ciinnaria.  Vide  nos  in  Joan.  ii,  12  et  scq.  Uue- 

TIIJS. 

Striben  ^um,  δορυφορούντων» 


(3)  Προφ7\τεύει..  Forte  legendum,  προφητεύειν* 
(i)  ΠερικοΛώτ,  Περικοπάς  hic  appellat,  quae  in 
nsilala  bibliorum  distiiiclione  capita  censentur. 
Qnanquam  aiia  tunc  erat  sacrorum  librorum  divisio 
atque  niinc  esi : suos  enim  versus,  sua  capitub^ 
suos  titulos  habebant  a iiostris  plano  diversos.  IJ 
veterum  Scripturae  interpretum  commentarii  satis 
probant,  qui  suis  distincti  sunt  capitibus,  a nostris 
omnino  alienis.  Vulgata,  ista  quam  usurpamus,  dis- 
tinctio recentior  est;  nec  Scripturae  solnm,  sed 
exoiiconiro  quorumdam  auctorum,  qui  olim  uno 
contextu  et  serie  descripti,  suis  nuncornal!  capitibus 
ei  titulis  videntur.  Id  ante  annos  circiter  mille  in  Ari- 
sioteleetaliiscoinpliiribusstudiosoriiin  hominum  cura 
ailentavil;  quorum  industriam  aemulati  hujus  aetaiis 
critici,  auctores  hodieque  divellunt.  Non  negamus 
tamen  scriptores  aliquos,  Agelliiim  puta,  librorum 
suorum  capitibus  titulos  praefixisse.  Sed  haec  aua 
loco  disserenda 


1015  ORIGENIS  l«!S 

in  sacerilolibus  ejus,  et  Samiiel  in  invocanlibus  A αχούσομαι*  i περ\  (Λ  φτ^σιν  6 Προφήτης  έν  υμνοις* 
ooinen  ejus:  invocabant  Dominum,  et  ipse  examlie-  c Μωσης  χα\  Άαρών  έν  το?ς  Ιερευσιν  αύτου, 
balcos,  in  columna  nubis  loquebatur  aJ  eos;  > et  Σαμουήλ  έν  τοις  έπιχαλουμένοις  τδ  όνομα  αύτοΰ*  ί^ζ- 
alio  loco  : «Si  steterint  Moyses  et  Samiiel,  et  de-  χαλοΟντοτδν  Κύριον,  χαιαύτδς  είσήχουεν  αύτώ·/,  ιν 

. precati  fuerint*  ι elc llane,  si  talis  ac  tantus  στύλφ  νεφέλης  έλάλει  πρδς  αυτούς*  » χα\  άλλα/cl· 

sub  terra  erat,  et  evocavit  illum  ventriloqua,  in  c Έάν  οτή  ΜωΟσήςχαΙ Σαμουήλ,  χα\προ7εύξω*/τ2^  i 
animam  propheticam  daemon  potestatem  habet?  xa\  τά έξης...  ^Αρ’ουν,  el0  τηλιχοΰτος  ύίΛ  τήνγτ·. 
Quid  dicemus?  Scriplane  haec  sunt?  Verane  ea  sunt,  xa\  άνήγαγεν  αύτδν  ή έγγαττρίμυΟος,  έξουσίαν  ει·: 
annon  sunt  vera  ? Certe  asserere  ea  vera  non  esse,  Iu  δαιμύνιον  ψυχής  προφητικής ; Τί  εΐπωμεν ; Γέγρτ- 
infldelitatem  inducit,  cadetque  super  dicentium  ca-  πταιταύτα;  Αληθή  έστιν,  ή ούχ  έστιν  αληθή;  Vi 
pita.  Vera  esse,  disquisitionem  dubilatioiiemqiie  μέν  μή  είναι  άληθή  λέγειν,  εις  άπιστιαν  προτρ£π;ς· 
nobis  exhibet.  Scimus  ex  nostris  fratribus  nonnuN  Χ^ρή^ϊΤ*  χεφαλάς  των  λεγύντων*  τδ  δέ  είναι  άλτ^»?, 
los  adversatos  Scripturae  dixisse,  Ventriloquae  non  ζήτησιν  και  έξαπύρησιν  ήμίν  παρέχει.  Κα\  μήνγ·:;* 
credo.  Ventriloqua  narrat  se  Samuelem  vidisse;  Γσμεν  τινάς  των  ήμετέρων άδελφών  άντιόλέψανταςττ 
mentitur;  SamueI  non  est  evocilus;  Samuel  non  Γραφή,  χα\  λέγοντας,  Ού  πΐ(Γτεύω  τή  Ιγγατϊριμύθί. ι. 
loquitur.  Sed  quemadmodum  pseudoprophetarum  ® Λέγει  ή έγγαΊτρ^μυΟος  έορταμέναι  (5)  τδν  Σαμτ-τ/ί, 
aliqui  fatentur  : « Haec  dicit  Dominus,  i et:  «Domi-  ψεύδεται*  Σαμουήλ  ούχ  άνήχθη*  Σαμουήλ  σύ  λα)^’. 
nusnon  loculus  est;  > sic  et  daemonium  hoc  mentitur,  Άλλ’  ώτπερ  ε1τ£  τινες  ψευδοπροφήται  λέγοντες* 
dum  ad  Saulis  voluntatem  pollicetur  unum  edu-  « Τάδε  λέγει  Κύριος,  > χα(*  c Κύριος  ούχ  έ/JuT· 
cere;«Quem  enim,  ait educam?  Samuel  mihi  σε'/ (6)*  i ούτω  xai  τδ  δαιμύνιον  τούτο  ψεύδετι:. 
evocetur,  ι Haec  qui  haitc  historiam  veluli  falsam  έπαγγελλύμενον  άνάγειν  τδν  ύπδ  τού  Σαούλ  προτχ?- 
oppugnant,  producunt  : Samuel  apud  inferos?  Sa-  σύμενον.  c Τίνα  γάρ  άνάγω;  > φησ(.  « Σαμουήλ ivi- 

inuel  a ventriloqua  educitur,  propbetanim  exi-  γαγέ  μοι.  > Ταύτα  λέγεται  ύπδ  των  φασχδντων  / 

inius;  ab  ipsa  nativitate  Deo  consecratus*^ , ante  Ιστορίαν  ταύτην  μή  είναι  άληθή·  Σαμουήλ  έν 
nativitatem  in  templo  futurus  denuntiatus ; ante-  Σχμουήλ  ύπδ  έγγαστριμύθου  άνάγεται,  6 έξαίριπς 

quam  a matre  ablactaretur  ephod  indutus,  et  di-  των  προφητών*  ό άπδ  τής  γενέσέως  &ναχείμε'/ίς  τύ 

ploide  amictus,  et  Domini  sacerdos,  effectus··;  θεψ*  ό πρδ  γενέσεως  έν  τφ  Εερψ  λεγδμε'/ος  έσεχ.α:* 

quem  cum  adhuc  in  pueris  esset  Deus  est  allocu-  δάματφ  άπογαλαχτισθήναι  ένδυσάμενος  έφούδ,  χσ: 

lus**?  Samuel  apud  inferos?  Samuel  in  subter-,  περιβεβλη μένος  διπλο?δα,  χα\  Ιερεύς  γενόμενος  r.i 
raneis,  qui  Beli,  propter  filiorum  scelera  et  imple-  ^ Κυρίου*  ώ παιδίφ  έτι  όντι  έχρημάτισεν  ό Κύριος >2* 
lates  a Providentia  condemnato,  successit?  Samuel  λών;  Σαμουήλ  έν^δου;  Σαμουήλ έντοιςχαταχθαΛκ;; 

upud  inferos,  quem  tempore  messis  tritici  Deus  6 διαδεξάμενος  Ήλ\,  διά  τά  των  τέκνων  άμαρτήμττχ 

exaudivit,  elargilusque  est,  υΐ  imber  de  ccelo  ca-  xa\  παρανομήματα  χαταδιχασθέντα  ύπδ  τής  Ι1ρ> 

derei*·?  Samuel  apud  inferos,  qui  beee  omnia  Π-  νοίας;  Σαμουήλ  έν  φδου,  ούδ  βεδς  έπήχουσεν  έν  ζα:- 

bere  atque  ingenue  dixit**  : « Si  desiderabile  492  ΡΦ  θερισμού  πυρών,  χα\  ύετδν  έδωχεν  έλΟειν  άπδο^ 

alienjns  accepi?»  Non  accepit  vitulum,  non  acce-  ρανού ; Σαμουήλ έν^ου,  δ τοιαύταπα^'^ηστασάμεν^ς* 

pit  bovem,  judicavit,  condemnavitqiie  populum,  et  « Ei  έπιθύμημά  τίνος  Ιλαβον;  > Ούχ  Ιλαβε  τδνμέ- 

pauper  mansit : nunquam  aliquid  a tali  tantoque  σχον,  ούχ  έλαβε  τδν  βουν,  εχρινε,  xa\  χατεδίχασε 
populo  desideravit  accipere.  ΙΙΐ  quid  Samuel  apud  λαδν,  μένων  πένης*  ούδέποτε  έπεθύμησε  λαβειν  π 
inferos  videtur?  Quis  apud  inferos  Samuelem  άπδ  τηλιχούτου  λαού χαιτοσούτου.  Σαμουήλ  Γνατίεν 

sequitur  ? Samuel  apud  inferos  ? Quare  non  et  Abra-  &δου  δράται ; Τίς  άχολουθει  τφ  Σαμουήλ  έν  ; Ia- 

liam,  et  Isaac,  et  Jacob  apud  inferos  sunt?  Sa  μουήλ  έν  άδου ; Διά  τί  ουχ\  χαΐ  'Αβραάμ,  χα\  Ίσαζχ. 

inuel  apud  inferos?  Quare  non  et  Moyses,  qui  uiia  xa\  Ίαχώβ  έν  ξίδου;  Σαμουήλ  έν  φδου;  Διά  τί  ο*ά/. 

cum  Samuelc,  ut  dictum  est,  conjungitur  ** : « Ne·  xa\  Μωσής  ό συνεζευγμένος  τφ  Σαμουήλ  χατά  τέ 
que  si  steterit  Moyses  et  Samuel,  eos  exaudiam?  » D είρημένον*  < Ούδέ  έάν  στή  Μωσής  χαι  Σαμουήλ, 
Samuel  apud  inferos?  Quare  non  et  Jeremias  apud  δέ  έχείνων  είσαχούσομαι ; > Σαμουήλ  έν  άδου;  Ίη 
inferos?  ad  quem  dictum  est:  «Antequam  forma-  τί  μή  χα\  Ιερεμίας  ένάβου;  πρδς  δν  εΓρηται*  ι Ορέ 
rem  te  in  utero,  cognovi  te,  et  anleqiiain  exires  de  τού  με  πλάσαι  σεέν  κοιλία,  έπίσταμαί  σε,  χαλπρδτ^ 
vulva,  sanctifleavi  te. » Apud  inferos  et  Isuias,  apud  σε  έξελΟεΤν  έχ  μήτρας  ήγίασά  σε*  » Έν  τα\ 
inferosei  Jeremias,  apud  inferos  denique  omnes  pro-  Ήσαΐας,  έν  άδου  χαΐ  Ιερεμίας,  έν  ξιδου  «άννες 
pbetar,apud  inferos.  Talia  quidem  diccl,  qui  Saimie-  προφήται,  έν  &δου.  Ταυτα  μέν  έρει  ό μή  βουλάμενος 
iem  revera  eductum  esse  pertendere  ac  propugna-  άγώνα  παραδέξασθαι,  ότι  Σαμουήλ  έστιν  όντ«»ς  i 
re  non  vult.  Cum  autem  oporteat  bene  esse  aflfe-  άναχθείς*  έπειδή  δεϊ  εύγνώμονα  εΐναι  έν  τω  άχούεητ 
ctom,  qui  Scripturas  intelligil,  probabiliterque  salis  τών  Γραφών,  πιθανώς  χαταπομπήσαντος  ήμας  m 
oratio  nos  deduxerit  ut  vere  nos  et  comniovore  et  λόγου,  χαΐ  άληθώς  δυναμένου  ταράξαι,  χολ  χινήσκ 

*«Ι  Reg.  XXVIII,  11.  ·Μ  Rcg.  ι.  ··  1 Rcg.  ιι,  18.  **Ι  Reg.ni,  δ.  *·  I Reg.  χιι,  17.  *«  ibid.  «Jcrca. 
XV,  1. 

(5)  Έορταριέται,  Forte  scribendum,  έωρακέναι. 

(0)  Ούχ  έΛάΛί\σετ,  Hiictio  delenda  videtur  particula,  ούχ 


f0t7 


IN  LIBRUM  REGUM  IIOMILIA  II.  1018 


ήμας,  Γδωμεν  «ότερόν  ποτ»  νενίηται  ή Γραιφή  τψ 
τοΰτο  μή  παραδεξαμένιο*  ή άτΛ  ένβόξων  μίν  έπιχει- 
ρεΖ,  έναντία  Sk  λέγει  τοΖς  γεγραμμένοις.  Τίνα  γάρ 
irst  τά  γεγραμμένβ ; ι ΚαΙ  εΐπεν  ή γυνή·  Τίνα  άνα- 
γάγω  σοι;  > Τίνος  πpόJϋJπέv  έστι  τδ  λέγον,  c Είπεν 
ή γυνή;  » ^ΑρΛ  τ6  πρόσωπον  άγιου  Πνεύματος,  έξ 
0^  πεπίστευται  άναγεγράφθαι  ή Γραφή,  ή πρύσωπον 
ά)Λου  τινύς ; Τ6  γάρ  διηγηματιχ6ν  πρύ  σωπον  παντα- 
χου,  ώς  Γσασι  χα\  οί  περ\  παντοδατιούς  γενδμενοι  λά- 
γους,  έστ\  πρόσωπον  του  συγγραφέως..  Συγγραφεύς 
δΐ  έπι  τούτων  των  λόγων  πεπίστευται  είναι  ούκ  άν- 
θρωπος, άλλά  συγγραφεΰς  τδ  Πνεύμα  τδ  άγιον,  τδ 
κίνησαν  τούς  άνθρώπους*  ούκούν  τδ  Πνεύμα  τδ  άγιον 
λέγει·  € Κα\  εΐπενήγυνή*  Τίνα  άναγάγω  σοι;  κα\ 
είπε*  Σαμουήλ  άνάγαγέ  μοι.  > Τίς  λέγει*  t Κα\  είδεν 
ή γυνή  τδν  Σαμουήλ,  κα\  έβόησεν  ή γυνή  φωνή  μεγά^ 
λ^λέγουσα;  > Έρούμεν  πρδς  έκεϊνον  τοσαύτα  ήμΤν 
χαταβομβήσαντα,  χα\  μυρία  είρηκότα,  ώς  άρα  Σα- 
μουήλ ούκ  ήν  έν  άδου.  c Είδεν  ή γυνή  Σαμουήλ,  ι ή 
διηγι^ατική  φωνή  τούτο  έφησε,  ι κα\  έβόησεν  ή γυνή 
φωνή  μεγάλη,  κα\  είπε,  Μή  φοβού,  πρδς  Σαούλ*  ίνα 
τί  παρηνοχλήσω  με,  καί  συ  ει  Σαούλ;  Κα\  είπεν  αύτή 
ό βασιλεύς·  Τί  γάρ  έστι , Μή  φοβού;  Τί  έώρακας ; 
Καί  είπεν  ή γυνή  πρδς  τδν  Σαούλ*  Θεούς  είδον  άνα- 
βαίνοντας  έκ  τής  γης.  Κα\  είπεν  αύτή*  Τί  τδ  είδος 
αυτών ; Καί  είπεν  αύτψ·  Άνήρ  πρεσβύτερος  άναβαί- 
νων,  καί  αύτδς  περιβεβλη μένος  διπλοίδα  έφούδ.  > 
Λέγει  αυτήν  έωρακέναι  καί  τδ  ίμάτιον  τδ  Ιερατικόν. 
Οίδα  δέ,  δτι  έναντίον  έκ  τού  λόγου  λέγει,  ού  θαύμα. 
Αύτδς  γάρ  δ Σατανάς  μετασχηματίζεται  εις  άγγελον  ι 
φωτός.  Ού  μέγαούν  εί  καίοΙ  διάκονοι  αύτού  μετασχη- 
ματίζονται ώ;  διάκονοι  δικαιοσύνης.  Αλλά  τί  έστιν, 
βττερ  είδεν  ή γυνή,  τού  Σαμουήλ;  Αλλά  γέγραπται, 
δτι  έγνω  Σαούλ,  δτι  Σαμουήλ  έστι,  ι Καί  έπεσεν 
έπί  πρόσω χον  έπί  τήνγήν,  καί  προσεκύνησεν.  ι Είτα 
πάλιν  τδ  πρόσωπον  τής  Γραφής*  ι Καί  είπε  Σαμουήλ 
πρδς  Σαούλ*  *Ίνα  τί  πορώργισάς  με  τού  άναγαγείν 
με;  I ιΕΐπε,ι  φησίν  ή Γραφή,  έδει  τκστεύειν,  ι είπε 
Σαμουήλ*  Ίνα  τί  παρώργισάς  με  τού  άναγαγείν  με  ;ι 
Είτα  πρδς  τούτον  άτΐοκρίνεται  Σαούλ*  c Σφόδρα  ο( 
αλλόφυλοι  πολεμοΰσιν  έν  έμοί,  καί  ό Θεδς  άπέστη 
Απ'  έμού,  καί  ούκ  άτεεκρίθη  μοι  Ιτι,  καί  γε  έν  χειρί 
των  προφητών,  καί  έν  τοΤς  ένυπνίοις  έκάλεσα,  τού 
δηλώσαί  μοι  τί  ποιήσω.  > Πάλιν  ή Γραφή,  ούκ  άλλος 
εΤ<πεν,  άλλ'  δτι  αύτδς  Σαμουήλ  Ιφη  * ι Καί  ίνα  τί 
έπερώτησάς  με;  Καί  Κύριος  άπέστη  άπδ  σού,  καί 
έγενήθη  κατά  σού,  καί  έποίησεν  άλλον  αύτψ,  δν  τρό- 
πον έλάλησεν  έν  χειρί  μου.  Καί  δια^ βήξει  τήν  βασι- 
λείαν έκ  χειρός  σου.  » Καί  δαιμόνων  προφητεύει 
περί  βασιλείοις  Ισραηλιτικής.  Τί  φησιν  ό έναντίος 
>*όγος ; Όράτε  δσος  άγών  έστιν  έν  τψ  λόγψ  τού  Θεού, 
χρείαν  έχων  καί  άκροατών  δυναμένων  άγίων  άκούειν 
λόγων  μεγάλων,  καί  άπορβήτων  τών  περί  τής  έξόδου, 
άπαπορουμένων  τε  τών  προτέρων,  ούτε  τών  δευτέρων 
σαφών  δντων.  Αλλ’  ό λόγος  Ιτι  έξετάζεται.  Λέγω 
δέ,  δτι  άναγκαία  καί  ή Ιστορία,  καί  ή έξέτασις  ή 
περί  αύτής,  ίνα  ίδωμεν  τί  ή μάς  Ιχει  μετά  τήν  εξο- 


L concutere  valeal,  videamus  utrum  recte  Scriptu- 
rns  perceperit,  qui  id  non  adiniuii,  vel  arguinenie- 
tiir  ab  illustribus,  pugnanliaquc  dical  iliis  qum 
scripta  sunt.  Nam  qu^  sunt  scripta  c Et  dixit 
mulier,  Quem  evocabo  libi? » Cujnsnam  est  persona 
illa,  qnm  dicit  : t Dixit  mulier?  i Annon  persona 
Spiritus  sancti,  a quo  divinas  litteras  scriptas  esse 
credimus,  vel  alterius  cujiispiain?  Quippe  persona 
narrans  ubique,  quemadmodum  qui  per  omnes 
orationis  modos  versati  sunt  optime  callent,  aii- 
cloria  persona  est.  At  sermonum  horum  auctor,  non 
bomo,  sed  Spiritus  sanctus,  qui  movit  homines, 
esse  creditur.  Dicit  igitur  Spiritus  sanctus  : c E| 
dixit  mulier  : Quem  educam  tibi?  et  dixit  : Samuc- 
Icm  educ  mihi,  i Quis  dicit : c Et  vidit  mulier  Sa- 
muclein,  et  clamavit  mulier  voce  magna  dicens?  » 
Dicimus  ad  illum,  qui  nostras  aures  implevit  ru- 
moribus, immodicaque  verborum  copia  Samuelem 
apud  inferos  non  fuisse  cotiicnJii.  c Vidit  mulier 
Samuelem,  > narrans  vox  dixit·*,  c et  clamavit  mu- 
lier voce  magna,  et  dixit  ad  Saiib  m : Ne  timeas ; 
ut  quid  decepisti  me, et  tu  es  Saul?  Et  dixit  ei 
rex  : Quid  id  est.  Ne  timeas? Quid  vidisti?  Et  dixit 
mulier  ad  Sani : Deos  vidi  ascendentes  e terra.  Et 
dixit  ad  eam  : Quae  est  forma  illorum?  Ei  dixit  illi: 
Vir  senior  ascendens,  et  bic  senior  diploide  ephod 
indutus.  I Fatetur  eam  vidisse  et  vestem  sacerdota- 
lem. Novi  oppositum  dicere,  quod  mirum  non  est. 
Ipse  quippe  Satanas  transformat  se  in  angelum 
Ilicis··.  Quare  magnum  non  est,  ei  et  illius  mini- 
stri In  ministros  justitiae  commutantur.  Sed  quid 
id  est,  quod  Samiielis  esse,  mulier  cognovit?  Sed 
scriptum  est  Saulein  cognovisse  illum  fuisse  Sa< 
mtielem·· : c Et  procubuit  493  faciem  suam 
super  terram,  et  adoravit.  i Rursus  item  Scriptu- 
rae anclor  : c Et  dixit  SamueI  ad  Saulem  : Ut  quid 
perliirbasil  me  faciendo  ascendere?!  c Dixit,»  inquit 
Scriptura,  Jam  credere  opus  est : f Dixit  SamueI : 
Ut  quid  in  iram  excitasti  me,  faciendo  me  ascen- 
dere?» Respondet  deinde  Sani  : f Valde  alieuigenae 
pugnant  in  me,  et  Deus  discessit  a me,  et  non  re- 
spondit milii  ultra,  licet  ipsum  in  manibus  pro· 
plietarum,  et  in  somniis  invocaverim,  ad  ηοιΐά- 
candum  mihi  quid  faciam. » Iterum  Scriptura,  nec 
alius  dixit,  ipsum  Samuelem  dixisse·^ : lUl  quid 
interrogas  nie?  Et  Dominus  discessit  a te,  et  fa- 
ctus est  contra  te,  et  fecit  alium  sibi,  sicut  locu- 
tus est  in  manu  mea.  Et  abscindet  regnum  de  ma 
nii  Uia.  > Daemonium  de  Israeliiico  regno  vaticina- 
tur. Quid  ad  haec,  qui  contrarium  asserunt?  Vide- 
tis quodnam  certamen  sil  in  verbis  Domini,  quae 
auditoribus  indigent,  qui  magna  et  ineffabilia  pos- 
sint inlelligere  de  exitu  ex  liac  vita,  ciun  prima  in 
dubium  controverianlor,  et  secunda  manifesta  non 
sint.  Sed  sermo  adhuc  in  examine  esi.  Dico  vc*o 
ncoessariaro  esse  et  historiam,  et  illius  examen,  oi 
quid  nos  post  vitae  liiijiis  exitum  exspectat,  vtdea- 


··  1 Reg,  xxviii,  il.  ·*  ibid.,  12, 13.  ··  II  Cor.  xi,  I i 


··  I Reg.  XXVIII,  14.  ·^  ibIJ.,  16,  17, 


1019 


ORIGINIS. 


m 


mus.  i Locutus  est  in  manu  mea,  et  abscindet  Do- 
mitius regnum  de  manu  tua,  et  dabit  illud  proxi- 
mo liio  David.  i DaBmoniiim  vero  regnum  David 
ne(|iiil  babere  compertum,  quod  a Deo  decretum 
erat.  Quidni?  Nonne  vocem  Domini  intellexisti? 
c Non  Tecit  indignationem  irae  siix,  in  Ainalec*'. » 
Nonne  haec  sunt  verba  Domini?  nonne  vera  sum? 
Yere  quidem  voluntatem  Domini  Saiil  exsecutus 
non  est : sed  regem  Amalec  vivum  conservabat**, 
propter  quein  et  antequam  quiesceret,  et  in  exitu 
ipsoSamiicI  Saiili  exprobravit : c Et  propter  hoe  ver- 
bniD  boc  fecit  Dominus  in  dieliac.El  tradet  Dominus 
ip  iim  Israel  in  manu  alienigenarum.  » De  universo 
Dei  populo  daemonium  potest  vaticinari  Dominum 
traditiiriiin  Israel?  i Et  tabernaculum  ipsum  Israel 
tradet  Dominus  in  manu  alienigenarum.  Et  tu,  Saul, 
cras  accelera,  tu,  et  filius  tuus  mecuin  ’*.  i Et  illud 
dicmoniuin  scire  potest,  regem  scilicet  cbrisiiiate 
prophetico  declaratum,  Saulem  cras  e vita  migralii- 
ruiii,  et  filios  illius  una  cum  eo?  iCras  tu,  et  nili 
tui  mecuin. » His  superius  scripta  confirmantur  vera 
esse,  et  in  vitam  evocatum  fuisse  Samuelem.  Quid 
igitur  hic  ventriloqua  operatur?  Quid  in  eductione 
animae  justi  ventriloqua  agit?  Qui  primae  sententiae 
est,  evitavit  ne  prae  tot  aliis  et  novum  certamen 
inire  cogeretur  ; circa  quarstionem  hujus  loci  re- 
spondet: Non  Samuel.  494  daemon  mentitur, 
cum  Ipsa  Scriptura  mentiri  non  possit.  Verba  vero 
Scripturae  sunt  : non  a daemone,  sed  ab  illius  au- 
ctore sunt  prolata  : i Et  vidit  mulier  Samuelem.  i 
Dixit  Saul  quae  locutus  fuerat  Samuel.  Quanam 
igitur  ratione,  quae  in  hoc  loco  de  ventriloqua  du- 
bitantur, solventur?  Quaero  a primae  illius  senten- 
tiae auctore  : Samuel  apud  inferos?  eic.  Respon- 
deat ad  interrogata  : quis  major,  Samuel,  an  Jesus 
Christus?  Quis  major,  prophetae,  an  Jesus  Christub? 
quis  major,  Abraham,  an  Jesus  Christus?  Sane  hic 
nemo  eorum,  qui  vel  una  vice  tantum  scire  potuit 
Jesiim  Christum  esse,  qui  a prophetis  praenuntia- 
tus est,  audebit  dicere  Christum  non  esse  majorem 
prophetis.  Cum  itaque  Christum  majorem  fateberis, 
Gliristusne  apud  inferos?  Nonne  illuc  pervenit? 
Nonne  verum  est  quod  in  Psalmis  dicitur,  et  ab 
apostolis  in  Aciibus  interpretatur^*.  Salvatorem  ad 
inleros  descendisse?  Quod  in  psalmo  decimo  quinio 
h‘giliir,  ad  ipsum  referri  scriptum  esf^·  : i-Non 
derelinques  animam  meam  in  inferno,  nec  dabis 
justum  tuum  videre  corruptionem. » Si  deinceps 
respondebit,  quia  Cbrisius  ad  inferos  descendit  : 
quid  acturus?  victurusne,  an  a morte  vincendus? 
Descendit  ad  illa  loca,  non  tanqiiam  servus  eorum 
qui  ibi  erant,  sed  tanquam  Dominus  decertaturus, 
ut  prius  dicebamus,  dum  psalmum  vigesimum  pri- 
mum explicaremus  :c Circumdederunt  me  vituli  mili- 
ti, lauri  pingues  obsederunt  me.  Aperuerunt  super 

•®  1 Reg.  xxviii,  18.  «·  I Reg.  xv,  !28.  ’*  I Reg. 

(7)  "Ori  ούχ  ίση.  Vel  scribe  δηλο?,  δτι  ούχ  §στι, 
vel  supple  οηλοϊ,  aiii  quid  simile. 

(8) E2jrwv·  tra  γάρ,  eic.  Ilueiio  legeiuiuiii  vide- 


δον.  c Αελάληχεν  έν  χειρ!  μου*  χα\  δια^Ι^ξει 
τήν  βασιλείαν  έχ  χειρός  σου,  χα\  δώσει  ^ 
πλησίον  σου  τφ  Δαυίδ.  ι Δαιμόνιον  δέ  ού  δύνατιι  ι\, 
δέναι  τήν  βασιλείαν  Δαυίδ,  τήν  ύπδ  του  Κυρ(«  jn- 
ροτονηθεϊσαν.  Καθδτι ; Ούχ  ήχουσας  τήν  9ων1;ν  νή 
Κυρίου  ; t Ούχ  έποίησεν  δργήν  θυμού  αυτού  έν  1 
μαλήχ.  > Ταυτα  ούχ  εστι  βήματα  Θεού ; ούχ  Ιστιν 
θή;  'Αληθώς  γάρ  ούχ  έποίησε  τδ  θέλημα  Κνρί% 
Σαούλ*  άλλά  περιέπει  τδν  βασιλέα  Άμαλήχ  ζύντι, 
έφ'  φ χα\  πρδ  της  χοιμήσεως  αύτου,  χαΐ  έτ\  :τς 
έξδδου  (ονείδισε  Σαμουήλ  τφ  Σαούλ*  ( Κα\διέ:ούη 
τδ  βήμα  τούτο  έποίησε  Κύριος  έν  τή  ήμέρ?  uitr. 
Και  δώσει  Κύριος  χαί  γε  τδν  Ισραήλ  έν  χειρίέ^λτ 
φύλων.  » Περί  δλου  λαού  θεού  δύναται  δαιμέ'/'.ον 
προφητεύσαι,  δτι  Κύριος  μέλλει  παραδιδέναι  τέν  1> 
Π ραήλ ; I Καί  γε  τήν  παρεμβολήν  Ισραήλ  παρα&ΜΠ 
* Κύριος  αύτήν  έν  χειρ!  άλλοφύλων.  Τάχυνον  δέ,  Σβονί, 
αύριον*  χα\  σύ,  χαΐ  δ υ16ς  σου  μετ'  έμου.  ι ΚΔ 
τούτο  δύναται  είδέναι  δαιμύνιον,  βασιλέα  χειρτην^- 
θέντα  μετά  χρίσματος  προφητικού,  δτι  αύριονέ]ΐ£Α. 
λεν  έξελέσθαι  δ Σαούλ  τδν  βίον,  χα\  οΐ  υΐοέ 
μετ'  αύτού ; ( ΑΟριον  σύ,  χαΙ  υΙοΙ  σου  μετ'  έμ»λ » 
Ταύτα  μέν  ούν,  δτι  ούχ  Ιστι  (7)  ψευδή  τά  ;ς- 
γραμμένα,  κα\  δτι  Σαμουήλ  έστιν  δ άναβεβηχώ;.  ΤΙ 
ούν  ποιεί  έγγαστρί μύθος  ένθάδε;  Τί  ποιεί  έγγαπρί- 
μύθος  περ\  τήν  Αναγωγήν  τής  ψυχής  τού  διχιία.; 
Έχείνος  έφυγεν  δ τδν  πρώτον  τδν  λδγον  εΐχών  ίνι 
γΑρ  (8)  μή  Αγώνα  Ιχειν  δοχζ  χατΑ  τοσαύτα  £ύι, 
κατά  τδν  τύπον  ζητούμενα,  κα\  λέγει*  Ούχ  Ιση  Si* 
^ μουήλ,  ψεύδεται  τδ  δαιμόνων,  έπεί  ο6  δύναται 
δεσθαι  ή Γραφή.  ΤΑ  δέ  βήματα  της  Γραφής  έπ«· 
ούχ  Ιστιν  έχ  προσώτωυ  τού  δαιμονδου  αύτού,  au  η 
προσώπου  αύτής*  ι Κα\  είδεν  ή γυνή  τδν  Σαμβυηλι 
Είπε  Σαούλ  τΑ  λελαλημένα  Απδ  τού  Σαμσυήλ(9)*:ΰς 
ούν  λυόμενα  τΑ  τής  έγγαστρί  μύθου  φανειται  τι  xri 
τδν  τότιον ; ΠυνθΑνομαι  τού  προειρηχότος  τΑπρότερβ, 
Σαμουήλ  έν  Αδου;  χα\  τΑ  έξής.  ΚαΙ  Axoxpiv»6b> 
πρδς  τδ  έπηρωτημένον.  Τί;  μείζων,  Σαμουήλ,  ?ι 
Ιησούς  δ Χριστός;  τις  μείζων,  οΐ  προφήται,  ή Ιη- 
σούς ό Χριστός;  τίς  μείζων,  ΆβραΑμ,  ή 'Ιησού; 4 
Χριστός ; ΈνθΑδε  ού  τολμήσοι  τις  των  &ί»ς  ςΛι- 
σΑντων  τδν  Κύριον  είδέναι  Ιησού ν Χριστδν τέν  ύτέ 
τών  προφητών  προκηρυχθέντα  είναι,  είπειν,  δτι  μεί- 
ζων ούχ  έστιν  δ Χριστδς  τών  προφητών.  ’Οτατί 
D δμολογήσης,  δτι  Ιησούς  Χριστδς  μείζων  έστ\ν,  Χμ· 
στδς  έν  ^υ ; "Η  ού  γέγονεν  έχει ; Ούχ  έστιν  άλη^ 
τδ  είρημένον  έν  ψαΛμοΐς^  έρμηνευθέν  ύπδ  τών  xvr 
στόλων  έν  ταϊς  Πράξεσιν  αύτών  περ\  τού  τδν  Σ»· 
τήρα  έν  ^δου  χαταβεβηχέναι ; Γέγραπται,  δτ*.  it' 
αύτδν  φέρεται  τδ  έν  πέντε  χα\  δεχΑτφ  ψαλμώ*  δη 
I Ούχ  έγχαταλείψεις  τήν  ψυχήν  μου  είς  φδου,  ουδέ 
δώσεις  τδν  δσιόν  σου  Ιδεϊν  διαφθορΑν.  » Ειταμετ* 
τούτο  έΑν  Αποχρίνηται,  δτι  Χριστδς  έν  *3.τι- 
βέβηχε,  τί  ποιείς ; νιχήσων,  ή νιχηθησόμενος  *3 
τού  θανΑτου  ; Κα\  κατελήλυθεν  είς  τΑ  χωρία  έχεΐνλ 

χχνι·ι,  19.  Aci.  II,  SI.  Psal.  χτ,  10. 

liir,  ειταυν,  ίνα  μή  Αγώνα,  etc. 

(ί))  Από  τού  ΧαμονήΛ.  Lege,  ύπδ  τού  Σαμουήλ. 


Kil 


m LIBRUM  REGUM  HOMILIA  U.  · I0S2 

ούχ  ώς  δούλος  των  έκεΐ,  άλλ’  ώς  δεσπότης  παλαίσων,  χ me  os  suiim,  sicul  leo  rapiens  cl  rngiens.  Dispersa 
ώς  πρώην  έλέγομεν  έξηγούμενοι  τδν  ψαλμδν  χα'·  sunt  omnia  ossa  mea ’·.  > Sane  reronlamur  divi- 

€ Βερκεχύχλωσάν  με  μόσχοι  πολλο).,  ταύροι  πίονες  narum  iitlcrarum,  namque  lisec  in  psalmo  vigeei· 

ττεριέσχον  με.  "Ηνοιξαν  έπ’  έμ^  τδ  στόμα  αύτών,  ώς  mo  primo  scripta  esse  memini.  Igitur  Salvator  de- 
Xiojv  άρπάζων  χα\  ώρυόμενος.  Διεσχορπίσθη  τά  όστα  sceiidii,  ut  liberaret,  descendilne  illuc  praenuniia- 
μου.  I Μεμνήμεθα,εΓγε μεμνήμεθα,  των  Ιερών γραμ  · tusa  propbelis,  annon  ? At  hic  quidem  a prophetis 
μάτων*  μέμνημαι  γάρ  αύτών  εΙρημένων  είς  τδν  χα'  praenuiilialus  est;  alio  vero  descendit  non  per  pro- 

ώαλμόν.  Ούχοΰν  δ Σωτήρ  χατελήλυθε  σώσων*  χατε-  pheias?  Moyses  ilein  ipsum  praenuntiat  pro  genere 

λήλυΟεν  έχεϊ  προκηρυχθείς  ύπδ  τών  προφητών,  ή humano  adventurum,  ita  ut  recle  a Domino  et  Sal- 

oO  ; Άλλ’  ένθάδε  μέν  προεχηρύχθη  ύπδ  τών  προφη-  valore  nostro  dicatur  : t Si  crederetis  Moysi,  cre- 

τών  άλλαχού  δδ  κατέρχεται  ού  διά  προφητών;  ΚαΙ  deretis  et  mihi  : de  me  enim  ille  scripsit.  Si  scrl- 
Μωσης  αύτδν  κηρύσσει  έπιδημήσοντα  τψ  γένει  τών  piis  illius  non  creditis,  quomodo  verbis  meis  ere- 
άνΟρώπων*  ώστε  λέγεσθαι  καλώς  ύπδ  του  Κυρίου  detis  ?ι  Et  venit  in  hanc  vitam  Christus,  et  praentin- 
xa\  Σωτηρος  ήμών*  c Ei  έπιστεύετε  Μωσ^,  έτηστεύε-  tiatur  Christus  in  hanc  vitam  adveniens.  Si  Moyses 
τε  &v  έμοί*  περ^  γάρ  έμού  έχεΤνος  έγραψεν.  ΕΙ  δέ  de  illo  hic  praenuntiat , non  vis  et  ipsum  illuc  de- 
τοΤς  έχείνου  γράμμασιν  ού  πιστεύετε,  πώς  τοιςέμοΓς  Β scendisse,  ut  Cliristiim  praediceret  cp  migraturum? 
(δήμασι  πιστεύσετε; » Κα\  έπιδεδήμηχε  τούτωτώ  βίφ  Quid  porro?  Moyses  id  egit  : reliqui  prophetae  non 
Χριστδς,  xa\  προκηρύσσεται Χριστδς  έπιδημώντούτψ  ilem?  Nonne  Samuel?  Quidnam  absurdi  est,  medi- 
τώ  βίφ.  Εΐ  δέ  Μωσης  προφητεύει  αύτδν  ένθάδε»  ού  cos  ad  male  se  habentes  descendere?  Quid  absurdi 
θέλεις  αύτδν  χάχεΖ  χαταβεδηχέναι,  ινα  προφητεύση  est  principem  medicorum  ad  aegrotantes  descen- 
Χριστδν  έλεύσεσθαι ; Τ·ί  δέ ; Μωσης  μέν,  οΐ  δέ  έξης  dere?  Illi  medici  quidem  erant,  et  sane  multi: 
προφήται  ούχί ; Σαμουήλ  δέ  ούχί ; Τι  Ατοπόν  έστι  at  Dominus  meus  et  Salvator  princeps  eorum 
τούς  Ιατρούς  χαταβαίνειν  πρδς  τούς  κακώς  έχοντας;  e.sl.  Etenim  internum  desiderium  , 495 

Τί  δέ  Ατοπόν  έστιν  ?να  χα\  ό Αρχίατρος  καταβή  πρδς  ηοη  potest  ab  aliis  curari , curat  ipse  ; quod  a 

τους  χαχώς  έχοντας  ; Εκείνοι  ίατρο\  μέν  ή σαν  πολ-  nemine  potuit  medicorum  sanari,  sanatur  a Chri- 

λοί,  δ δέ  Κύριός  μου  χαΐ  Σωτήρ  Αρχίατρός  έστι·  χαΐ  sto  Jesu.  Ne  Umeas.  Ne  mireris.  Christus  in  in- 

γάρ  τήν  ένδον  έπιΟυμίαν,  ή ού  δύναται  ύπδ  Αλλων  θε-  fernum  descendit,  et  ante  eum  prophetae,  qui 

ραπευθήναι,  αύτδς  θεραπεύει·  ήτις  ούχ  Γσχυσεν  ύπ’  ejus  adventum  praedicebant.  Addam  praeterea  et 

ούδενδς  θεραττευθήναι  τών  ιατρών,  Χριστδς  Ιησούς  aliud  nescio  quid  ex  ipsa  Scriptura.  Samuel  ascen· 

αύτήν  θεραπεύει.  Μή  φοβού.  Μή  θαμβού.  Ιησούς  είς  dit ; et  ecce  Saul  dicit  se  vidisse  animam  : non 

&δόυ  γέγονε,  χα\  οΐ  προφήται  πρδαύτού,  χα\  προχη-  C dicit  hominem  se  vidisse.  Timuit  quem  vidit  : at 

ρυσσουσι  τού  Χριστού  τήν  έπιδημίαν,  Ειτα  χα\  Αλλο  quem  vidit  ? ι Deos,  Inquit  ’·,  ego  vidi,  deos  ascen - 
τι  θέλω  είπειν  Απ’  αύτής  τής  Γραφής.  Σαμουήλ  Ανα-  dentes  e terra,  ι Et  fortasse  tunc  non  solus  ascen- 
βαίνει,  και  Ιδού  Σαούλ  λέγει  έωραχέναι  ψυχήν  · ού  dit  Samuel  Sauli  vaticinaturus.  Sed  consentaneum 

λέγει  έωραχέναι  Ανθρωπον.  Τπτηξε  τούτον  δν  είδε·  est,  quemadmodum  hic’·  : t Cum  sancto  sanctus 

τίναδρα;ι  Θεούς,  φησίν,  έγώ είδον, θεούς Αναβαίνον-  eris,  et  cum  homine  innocente  innocens  eris;  et 

τας  άπδ  τής  -(^ς.  ι Κα\  τάχα  Σαμουήλ  ού  μόνος  Ανα-  cnm  electo  electus  eris ; ι suntque  hic  sanctorum 

βέβηχε  χα\  τότε  προφητεύσων  τώ  Σαούλ*  Αλλ’  είχδς,  cum  sanctis  consuetudines;  at  non  sanctorum  cum 

ώσπερ  ένταύθα·  c Μετά  δσίου  δσιωθήση,  χα\  μετά  praevaricatoribus  : et  si  quandoque  fieri  possit,  ut 

Ανδρδς  Αθώου  Αθώος  έση,  χα\  μετά  έχλεχτού  έχλε-  sanctorum  una  cum  peccatoribus  consuetudo  sN, 

χτδς  έση·  ι χα\  είσ\ν  ένταύθα  διατρι6α\  Αγίων  μετά  ut  peccatores  salventur.  Fortasse  hac  ratione  una 

άγιων  ούχι  δέ  Αγίων  μετά  Αμαρτωλών  * χα\  εΐ  Αρα  cum  Saimiele  ascendente  ascenderunt  etiam  aliorum 

ποτέ  έστι  τών  Αγίων  διατριβή  μετά  τών  Αμαρτωλών,  prophetarum  animae  sanetse.  Forsan  quaeres , aa 

ύπέρτού  χα\  τούς  Αμαρτωλούς  σώσαι.  ΟύτωτΑχα  χα\  fuerint  angeli  super  spiritibus  eorum.  Psophela  di- 

άναβαίνοντι  τψ  Σαμουήλ  συναναβεβήχασιν  ήτοι  Αγιαι  cit”  : ι Angelus  qui  loquitur  in  me.  i Vel  angeli 

ώυχαι  Αλλων  προφητών.  Τάχα  ζητήσεις,  οΐ  Αγγελοι  erant,  qui  una  cnm  spiritibus  ascenderunt,  oinnia- 

?jaav  έπΙ  τών  πνευμάτων  αύτών ; Ό Προφήτης  λέ-  que  ad  egentium  salutem  complent  : t Et  omnes 
γει·  € Άγγελος  δ λαλών  έν  έμοί.·  "Η  Αγγελοι  ή σαν  sunt  spiritus  ministrantes,  qui  in  ministerium 

μετά  πνευμάτων  συναναβεβηχότες,  χα\  πάντα  πλη-  propter  futuros  harredes  salutis  inillutUiir  i Quid 

ρούται  (iO)  τών  δεομένων  σωτηρίας·  c ΚαΙ  πάντες  times  dicere,  omnem  locum  Jesu  Christo  indigere? 

eidi  λειτουργικά  πνεύματα  είς  διακονίαν  άποστελλό-  Neque  vero,  qui  Christo  indiget,  prophetis,  iisqite 

μένα  διά  τούς  μέλλοντας  χληρονομεΐν  σωτηρίαν,  ι Τί  qui  Christi  praesentiam  et  adventum  praeparant,  non 

φοβή  είπειν,  δτι  πας  τόπος  χρήζει  Ιησού  Χριστού  ; indigent.  Εΐ  Joannes  sane , quo  major  inter  natos 

Ουδέ  γάρ  Χριστού  μέν  χρήζει  τών  προφητών  δ χρή-*  mulierum,  Christo  ipso  teste,  nemo  fuit  ·:  i Major 
Ccjjv  τού  Χριστού.  Ουδέ  γάρ  Χριστού  μέν  χρήζει,  τών  Inter  natos  mulierum  Joanne  Baptista  nullus  fuit’·;» 
δέ  εύτρεπιζόντων  Χριστού  παρουσίαν  χαΐ  έπιδημίαν  neque  timeas  id  affirmare  : descendit  ad  inferos 

^^•Joan.  v,  46.  ’·  I Reg.  xxviii,  15.  ’·  Psal.  xvii,  26.  ”Zach.ii,5.  « ΗβΙκ 
I,  U.  ” Mallh.  XI,  H.  o , , , 

(iO)  ΠΛηρονται,  Forte,  πληρούντες. 


I0i3  OmCENIS  itfl\ 

pi^niinlians  Dominum,  ul  illum  descensurum  prae-  A ού  χρ]^ζει  * χα\  Ιωάννης,  Λ μ&{ζων  έν  γΕννιρκ; 
diceret·  Propterea,  dum  in  custodia  esset,  ac  sibi  γυvαeχώv  ούδε\ς  ήν,  κατά  τήν  του  Σωτηρος  τμώ 
Ositum  interitumque  imminere  conspiceret,  missis  μαρτυρίαν  λέγοντας*  c Μείζων  έν  γεννητοΐς 
duobus  discipulis,  quaerebat,  non:  c Tu  es  qui  ven-  Τωάννου  του  Βαπτιατοΰ  ούδείς  έστιν,  ι μή  ^ 

Ιιιηιβ  es  ? » Sciebat  enim  ; sed  : c Tu  es  qui  ven-  λέγειν,  δτι  είς  ^υ  χαταβέβηχε  χροχηρύεβυν  tb 

tiiros  es,  an  alium  expeclamus^^  ? » Gloriam  iliius  Κύριον,  Γναπροε i πηαύτδν  χατελευαέμενον*  άά τον», 

compertam  habuit; de  mira  ejus  vi  pjurima  locutus  δτε  έν  τξ  φυλακή,  χα\  fi&i  Ήρ/  £ζο8ον  {-μ 

fuit,  primiisqiie  illi  testimonium  exhibuit  : c Qui  χειμένην  αύτψ,  τιέμψας  δύο  των  μαθητώ*/ 
post  me  venit,  ante  me  factus  est.  » Vidit  illius  νέτο,  ούχί*  c Συ  εΐ  ό έρχύμενος ; » γέρ·  oui- 

gloriam,  c gloriam  quasi  Unigeniti  a Patre,  pleni  c Συ  εΤ  ό έρχύμενος,  ή άλλον  προσδοχώμεν ; 

gratiae  et  veritatis"*.  » Haec  cum  de  Christo  vidis-  αύτοΰ  τήν δόξαν,  έλάλησε  πολλά  περί  τής 

set,  piget  credere,  dubius  haeret,  nec  fatetur  : Di-  τητος  αύτοΰ*  έμαρτύρηαεναύτφ  πρώτος* c Όκί?, 

cite  ipsi.  Tu  es  Christus.  Quae  cum  non  inlellexis-  έρχόμενος  έμπροσθέν  μου  γέγονεν.  lEiSeviir 
•ent  rionnulli,  asseverarunt  Joanuein  tantum  ac  ta-  ^οΰ  τήν  δόξαν,  c δόξαν  ώς  Μονογενούς  παρέ  Πετράς, 

lem,  Christum  non  novisse,  sed  ab  eo  discessisse  πλήρης  χάριτος  χα\  άληΟείας.  » ΤηλιχαΟτα  Ιάνν  τηΐ 

Spiritum  sanctum.  Sed  sciebat  illam,  cui  antequam  ^ Χρίστου,  όχνεί  πιστεΰσαι,  άμφιβάλλει,  χα^ο!»  'ώμν 

nasceretur  testimonia  111  perhibuit,  et  pro  quo  salta-  Είπατε  αύτω*  Σΰ  εΤ  ό Χριστός,  νΰν*  μή  νοήΐχν^; 

vit,  dum  ad  ipsum  Maria  accederet,  ut  de  illo  testi-  γάρ  τινες  τά  είρημένα  λέγουσιν*  Ιωάννης  όττ/;κ> 

nioniuro  fecit 48β  verbis  "*:c  Ecce  τος  ούχ  ήδει  Χριστόν,  άλλ*  άπέστη  απ'  eCir/j 

enim  ut  facta  est  vox  salutationis  in  auribus  meis.  Πνεύμα  τό  άγιον.  Κα\  ήδει  τούτον,  ψ έμαρτ'^ρτχ 

exsilivit  in  gaudio  infans  in  utero  meo.  > Hic  itaque  πρό  γενέσεο>ς,  χαι  έφ'  φ έσχίρτησεν,  ήνίχαήλ^εαί 

Joannes,  qui  ante  nativitatem  exsilivit ; qui  dixit : ή Μαρία  πρός  αύτόν,  ώς  έμαρτύρησεν  αύτω  ήμΐ;75 

C Ilie  est  de  quo  ego  dixi  : Qui  post  me  venit,  ante  αύτοΰ  λέγουσα*  f Τδοΰ  γάρ  ώς  έγένετο  ή fc:rvi; 

me  factus  est  ; ι et  : c Qui  misit  me , dixit  άσπασμοΰ  σου  είς  τά  ώτά  μου,  άσχίρτησεν  έν  W- 

mihi : Super  quem  videris  Spiritum  descendentem  λιάσει  τό  βρέφος  έν  τζ  χοιλίφ  μου.  > Ουτο;  «λ  1 

el  manentem,  ipse  est  Filius  Dei ; » hie,  inquiunt,  σχιρτήσας  πρό  γενέσεως,  'Ιωάννης  6 εΙπών*  c 0^ 

nondum  novem iCliristiini  in  ventre.  Noverat  quippe  έστι  περ\  οΰ  έγώ  εΤια>ν*  Ό όπίσω  μου  έρχόμε^*  k- 

illum ; sed  simile  quid  Petro  passus  est  propter  gloriae  προσθέν  μου  γέγονε*  ι χαί'ΐ  Όπέμψας  είπε  μα  ΐ^' 

exsuperantiam·  Quoduam  illud  est?  Hic  magnum  δν  άν  Γδης  τό  Ηνεΰμα  χαταβαινον,  χα\  μέ«ν,  &> 

quid  de  Christo  sciebat.  Quis  siim  ? c Quem  me  di-  q '^ός  έστιν  ό ΥΙός  τοΰ  Θεοΰ*  > οΤίτος,  φααΐν, 
cuiit  filii  hominum  esse"*?»  Hic,  ait,  dicit  hoc.  {|δει  Ιησοΰν  Χριστόν  έν  χοιλίςι.  *^δει  γάρ  αΰτέν*  iijj 

Τη  vero  quid  ?ι  Τιι  es  Christus  Filius  Doi  vivi,  » δι’  ύπερβολήν  δόξης  δμοιόν  τι  τψ  Πέτρω  τειαίιμ. 

Propterea  bcalus  enuntiatur,  quoniam  c caro  et  Τίδμοιον;  ϋύτος  μέγατι  {^δει  περ\  τοΰΧρισπτΙ 
sanguis  ηοη  revelavit  » illi,  c sed  Pater  qui  in  coelis  είμι;  < Τίνα  με  λέγουσιν  οΐ  άνθρωποι  είναι; » Ό 

esu  » Cum  igitur  grandia  de  Christo  aiidissel,  et  δέ,  τόδε.  Σό  δέ  τι;  c Συ  εΐό  Χριστός  ό Τίός  πν  θκϊ 

grandia  concepisset,  auxilium  in  seinet  non  ad  mi-  του  ζώντος*  » έν  φ χα\  μαχαρίζεται,  δτι  ι αζμςχιΐ 

sit : C Ecce  ascendimus  in  Jerusalem,  et  perllcien-  α^μ^  ούχ  άπεχάλυψεν  » αύτφ,  c άλλ'  ό Πατήρ  eb 

tiir  » Et  : < Oportet  Filiam  hominis  multa  pali,  τοις  ούρανοΖς.  » ΈπεΙ  οΰν  μεγάλα  ήχουσε  περί  λμ- 

et  reprobari  a principibus  sacerdotum,  et  sacerdoti-  στοΰ,  χα\  μεγάλα  άπελάμβανε,  χα\  ού  παρεά^ 

bus,  et  occidi,  et  tertio  die  resurgere""·»  t Propitius,  *τήν  βοήθειαν  τήν  πρός  αύτόν*  ι Ιδού  άναβαίπμενιί; 

inquit"",  sis  tibi , Domine.  » Maxima  de  Christo  no-  Ιερουσαλήμ,  κα\ τελειωθήσεται* » καί*  ι Δεί-ΛνΤΙ^* 

Verat ; quod  humilius  erat  de  eo  noluit  admittere,  '^οΰ  άνθρώπου  πολλά  παθεΤν,  χα\  άποδοχιμα36τ« 

Similem  inibi  animo  pinge  Joannem,  dum  in  custo-  &πό  των  άρχιερέων  χα\  πρεσβυτέρων,  χαΐ  άποη*· 

dia  erat  : grandia  de  Christo  apprehenderat ; vidit  θήναι,καΐτή  τρίτη  ήμέρ^άναστηναι. » ♦ησίν  *Τ*£«? 

cgbIos  apertos  ; vidit  Spiriliiin  saiieturo  super  Sal-  D σοι.  Κύριε. » Μεγάλα  {δει  περ\  Χρίστου, ούχ  ήβατζ 
vatorem  descendentem,  nianenlemqiie  super  eum.  παραδέξασθαι  τό  ταπει νότε ρον  περ\  αύτοΰ. 

Similem  gloriam  dum  videt,  basret  dubius,  fortasse  μοι  νόει  χα\  τόν  Ίωάννην  έν  φυλακή*  fy  μ- 

eiiam  ηοη  credebat,  an  sic  glorifica  tus  usque  ad  γάλα  είδώς  περ'ι  Χρίστου  * εΐδεν  ούρανουςάνεω^' 

inferos,  et  abyssum  ipsum  descenderet,  quapro-  είδε  Ηνεΰμα  άγιον  έξ  ούρανοΰ  χατερχόμενον  id 

pier  dicebat  ·· ; t Tu  es  qui  venturus  es,  an  alium  Σωτήρα,  καΐ  μένον  έπ'  αύτόν  Ιδων  τήν  τηλαιίπν 

exspectamus  ? » Non  egressos  sum  a proposito,  ne-  δόξαν  άμφέβαλλε,  χα\  τάχα  ήπίστει  · διό  οντος  1«· 

que  materiae,  quae  mihi  prae  manibus  est,  oblitus  ξος  χα\  μέχρις  ^υ,  χα\  μέχριτης  άβύσσου  χατε^> 

soni.  Illud  probare  nobis  in  animo  est , si  omnes,  αεται.  Διά  τούτο  έλεγε*  c Συ  εΐ  ό έρχόμενος,  ή 5^ 

qui  ante  Cbrisiinn  in  infernum  descenderunt,  prasr  προσδοχώμεν  ; » Ού  παρεξέβην,  ούδέ  έπε^ίΐι? 

cursores  Christi,  atque  prophetae  fuere;  pari  ra-  τοΰ  προχειμένου,  άλλά  τούτο  θέλομεν  χατααχενίπι? 

lione  el  Samueleni  eo  descendisse,  non  simpliciter,  δτι,  εΐ  πάντες  είς  ^υ  χαταβεβήχασι  πρό  τον  Ιμ* 

••MMih.  χι,δ.  "‘Joan.  ι,  15.  ··  ibid.  !Δ.  "»  Lue.  »,  Δ4.  "'Joan.  ι.  51.  ··  ibid.  55.  "•MaUi 
XVI,  15.  Lue.  XVIII,  51.  ··  Luc.  tx,  22.  ··  Malth.  xvi,  2i.  ·"  MuUb.xi,  5. 


10^5  IN  LiBRilM  REGUM  HOMILIA  II.  im 


στοΰ,  πρόδρομοι  Χρίστου  οΐ  «ροφηται  Χρίστου  * οΟτω 
χαΐ  Σαμουήλ  έχεί  χαταβέβηχεν  * ού  γάρ  Απλώς,  άλλ* 
ώς  Α^ιος·  δπου  έάν  ή ό Αγιος,  6στιν  ό Αγιος.  Μήτι 
Χριστδς  ούχ  £τι  Χριστός  έστιν,  1πε\  έν  ^υ  ’ ποτέ 
ήν ; Ούχ  £τι  ήν  Τ16ς  Θεοΰ,  έπε\  έν  τψ  χαταχθονίφ 
γεγένηται  τόπφ,  ι ?να  πΑν  γόνυ  χάμψη  έν  τψ  όνό- 
ματι  Ίησου  Χρίστου,  έπουρανίων,  χα\  έπιγείων,  χα\ 
καταχθονίων  ; ι Οθτως  Χριστές  ήν,  χα\  χΑτω  ών,  ?να 
οΟτως  εΓπω,  έν  τφ  χΑτω  τόπφ  ών,  προαιρέσει  Ανω 
Ijv  · οΟτω  χα\  οΐ  προφήτοίΐ,  χαΐ  Σαμουήλ,  χΑν  χατα- 
βώσιν  δπου  αΐ  ψυχαΐ  αί  χΑτω,  χΑτω  βύνανται  εΤναι 
τόπφ,  ού  χΑτω  δέ  είσι  τή  προαιρέσει.  ΠυνθΑνομαι  δέ, 
προεφήτευσαν  τΑ  ύπερου ρΑνια ; Έγώ  δέ  ού  δύναμαι 
διδόναι  δαιμονίφ  τηλιχαύτην  δύναμιν,  δτι  προφητεύει 
περ\  Σαούλ  Σαμουήλ,  χα\  του  λαού  του  Θεού,  χα\  προ- 
φητεύει περί  βασιλείας  Δαυtδ,  δτι  μέλλει  βασιλεύειν. 
ΕΓσονται  οί  ταύτα  λέγοντες  τΑτής  Αληθείας  τηςχατΑ 
τέντόπσν,  ούχ  εύρήσουσΐ  παραστήσαι  πώς  Αν  χα\  Αγιος 
γένοιτο  ύπέρ  σωτηρίας  τών  χαχώς  έχόντων,  ΕΙς  τδν 
τόπον  τών  χαχώς  έχόντων  Ιατροί  γενέσθωσαν,  είς 
τούς  τόπους  τών  χαμνόντων  στρατιωτών,  χα\  είσίτω- 
σαν  δπου  αί  δυσωδίαι  τών  τραυμΑτων  αύτών.  Τούτο 
ύτΐοβΑλλει  ή Ιατριχή  φιλανθρωπία.  Ούτω  τούτο  ύπο- 
6έ€ληχε  τφ  Σωτήρι  6 λόγος  χατΑ(ΙΙ)τοϊς  προφήταις 
χαι  ένθΑδε  έλθειν,  χαΐ  είς  Αδου  χαταβήναι.  Κα\  τούτο 
δέ  προσθετέον  τώ  λόγφ  · δτι  Σαμουήλ  προφήτης  ήν, 
χα\  έξελθόντος,  άπέστη  Απ’  αύτού  ή προφητεία  · ούχ 
δρα  Αληθεύει  δ λέγων  Άτιόστολος  · t Άρτι  προφη- 
τεύω έχ  μέρους,  χαΐ  έχ  μέρους  γινώσχω  · δταν  δέ 
Ιλθη  τέ  τέλειον,  χα\  τότε  τδ  έχ  μέρους  χαταργηθήσε- 
τοι;  ϊ ϋύχούν  τέ  τέλειον  μετΑ  τδν  βίον  έστίν.  ΚαΙ 
et  τι  προεφήτευσεν  *flaatac,  έχ  μέρους  προεφήτευσε 
μετΑ  πΑσης  πα^βησίας*  μεμαρτύρηται  δέ  τΑ  ένθΑδε 
ό Δαυίδ  περ\  τδ  τέλειον  της  προφητείας*  ούχ  Απέλοι- 
6εν  ούν  τήν  χΑριν  τήν  προφητικήν  Σαμουήλ.  Ό δέ 
νους  μου  Αχαρπός  έστι  · καΐ  δτι  Εκκλησίαν  οίκοδο- 
μεΓ  ό γλώσση  λαλών.  Κα\  γΑρ  λέγει  ό Παύλος,  δτι 
Εκκλησίαν  οίχοδομει  δ προφητεύων,  αύταις  λέξεσι 
λέγων.  ΕΙ  δέ  προφητεύων  Εκκλησίαν  οίχοδομε?,  είχε 
χΑριν  προφητικήν  ού  γΑρ  Απολωλέχει  αύτήν  μή 
Αφθβ^ρτήσας  (12)·  μόνος  γΑρ  Απόλλυσι  χΑριν  προφη- 
τικήν, δς  μετΑ  τδ  προφητεύσαι  πεποίηχεν  ΑνΑξια  τού 
Πνεύματος  τού  Αγίου,  ώστ’  έγχαταλιπεϊν  αύτδν,  καί 
φυγεΙν  Απδ.  τού  ήγεμονιχού  αύτού·  δπερ  έφοβειτο 
τότε  χαΐ  μετΑ  τήν  Αμαρτίαν  ό Δαυίδ,  χα\  έλεγε· 

I Κα\  τδ  Πνεύμα  τδ  Αγιόν  σου  μή  Αντανέλης  Απ’ 
έμού.  » ΕΙτοίνυν  τδ  Πνεύμα  τδ  Αγιον  προφητεύει· 
τίνι;  Άγγέλοις·  c οίς  μή  Xpsiav  (Ιδ)  έχουσιν  οί 
Ισχύοντες  Ιατρών,  Αλλ*  οί  χαχώς  έχοντες.  > Δέχονται 
τίνες  της  προφητείας  (ΙΑ)  αύτού  ; Ού  γΑρ  Αργεί  χΑ^ 
ρις  προφητική  · ούδέν  χΑρισμα  Αργεί  τών  έν  Αγίφ. 
Τής  ουν  χΑριτος  της  προφητικής  αί  ψυχαΙ  τών  χοι- 
μωμένων,  τολμήσω  καΙ  είπδ,  έδέοντο.  Άλλ’  ένθΑδε 
μλν  χρείαν  Ιχεται  (15)  τού  προφήτου  Ισραήλ  · χα\  δ 

ΡΙιΐΓφρ.  II,  10.  ··  Ι Cor.  XIII,  9.  ··  1 Cor.  χιτ, 

(Η)  Κατά.  Forte,  παρΑ. 

(12)  *Α^άαρτή<τας.  Omnino  legendum  : Αμαρτή- 
αας.  Infra  :δπερ  έφοβείτο  τότε,  χα\  μετΑ  τήν 
τΙαν  ό Δαυίδ. 


Α sed  ιιΐ  sanctum ; ubi  si  esi  sanctus,  eanclus  ouimiio 
est.  Nonne  id  eiiam  de  Cbrisio  affirmamus  ? Annon 
Clirisliis  erat,  licet  aliquamlo  apud  inferos  fuerit  ? 
Annon  fuit  Filius  Del , licei  in  subterraneis  dege- 
ret locis,  c ut  omne  geno  flecteretur  in  nomine 
Jesu,  coelestium,  lerresirtum  et  infernorum  9 
Non  aliter  Christus  erat,  licet  iiiferios  esset,  ut  sic 
dicam,  et  si  in  inferiori  loco  ageret,  voluntate  sn· 
perios  erat.  Eodem  pacto  et  propbctse,  et  SarooeI, 
quamvis  eo  descendant,  ubi  sunt  animae  qu»  in  in- 
fernis, loco  quidem  inferius  siint ; at  non  inferius 
sunt  voltintale.  Et  quaero  an  supercoelestia  prophe- 
tarint.  At  ego  nusquam  daemoni  similem  potentiam 
concedam.  Nam  SarooeI  de  Saule,  et  populo  Oei« 
et  regno  David,  David  scilicet  regnaturum  vaticina- 
B tiir.  Qui  contrarium  sentiunt,  veritatem,  qii»  in  eo 
loco  esi,  confirmare  se  non  posse  animadvertent. 
Sed  quaiiam  ratione  sanctus  pro  salute  male  se  ha- 
bentium, in  locum  ubi  perroanont  deveniet  ? Iu 
497  militum  apgrotaniiuin  medici  gressum  di- 
rigant : introeant  ubi  fostor  ulcerum  eorum  male 
olet.  Hoc  suggerit 'medicorum  in  homines  amor.  Sic 
et  propheticus  sermo  Salvatori  suasit,  ut  eo  veniret, 
descenderetqiie  in  infernum.  Illud  item  orationi  ad- 
dendum : Saniuel  propheta  fuit,  eoqiie  mortuo  pre· 
phetia  ab  illo  discessit.  Annon  vera  dicit  Aposto- 
lus : I Jam  propheto  ex  parte,  et  ex  parte  co- 
gnosco : cum  vero  consummatio  venerit,  tunc  quod 
ex  parte  est,  etiam  evacuabitur?»  Consummatio  ita- 
que post  hujus  vitae  finem  est.  Et  quidquid  isaias 
C prophetavit,  ex  parte  cum  omni  libertate  vaticinatus 
est,  icsialusque  Osi  haec  omnia  de  prophetia  con- 
summatione David  : non  recepit  igitur  gratiam  pro- 
pheticam Samuel.  At  Intellectos  meus  sine  fructu 
est** : et  quod  Ecclesiam  aedificat,  qui  lingua  loqni- 
lur*^  Et  Paulus  ipse  affirmat  prophetantem  Eccle- 
siam aedificare  his  iisdem  verbis.  Porro  si  prophe- 
tans Ecclesiam  aedificat,  utique  gratiam  propheticam 
habet,  neque  enim  ipsam  amisit,  nisi  peccaverit. 
Solus  quippe  gratiam  propheticam  amittit,  qui,  posu 
quam  prophetant.  Indigna  Spiritu  sancto  operatur; 
ita  ut  ipsum  Spiritum  deserat,  fngiatque  ab  ejus  prin- 
cipe animae  facultate.  Quoti  timebat  tunc  post  pec- 
catum David,  dicebatque  : i Et  Spiritum  sanctum 
^ iimni  ne  auferas  a me.  » Iiaque  si  Spiritus  sanctus 
prophetat  : cuinam  ? Angelis  ? At : c Non  opus  est 
medicus  bene,  sed  malo  habentibus**.  » Quinam 
ejus  prophetiam  excipiunt?  Neque  enim  frustra  eat 
gratia  prophetica  , neque  ullum  charisma  eoriitii 
quae  iii  sancio  sunt  frustra  est.  Gratia  iiaque  pro- 
phetica mortuorum  animae,  audacter  dicam,  indige- 
bant. Sed  hic  quidem  necessarius  est  propheta 
Israel,  et  qui  dormit,  discessitque  ex  hac  vita,  in- 
digebat prophetis,  ut  alia  ratione  ipsi  Christi  ad- 

14.  ibuf.  4.  *·  Psal.  l,  xiii.  ••Mattb.  ix,  12. 

(Ιδ)  *ΑγγέΛοις·  οΐς  μή  χρείατ.  Scribe:  Αγγέ- 
λοις ; μή  j((kCav,  eic. 

(14)  Της  Λροφητείας.  Scribe : τάς  προφητείας 

(15)  ’Έχεται,  Scribe  : έχει  . 


mi 


EX  OfUGENE 


ventum  vaticinarentur.  Ante  Domini  mei  Jesu  Ghri- 
ali  adventam  nemini  datiim  erat  ubi  lignum-- vius 
erat  praetergredi , et  illa  transgredi  quae  viae  ligni 
vitae  custodiendae  praeposita  eeant·  Quis  viam  illam 
lentare  poterat  ? Quis  alicui  auctor  esse  poterat 
flammeum  gladium  pcrtranseundi  ? Quemadmo- 
dum nec  mare  Iransiri  poterat  sine  ope  divina,  co- 
lumnaque divina,  columna  luminis,  quae  erat  ab 
ipso  Deo  : quemadmodum  neminis  erat  Jorda- 
nem pedibus  trajicere  praeterquam  Josue  ( veri  Dei 
figura  erat  ille  Josue)  : sic  per  flammeum  gladium 
Samtiel  transire  non  poterat : non  Abrabam  ; ideo 
et  Abraham  ab  eo  qui  torquebatur,  conspicitur.  Et 
498  cum  in  tormentis  dives  esset,  elevatis  oculis 
Abrabam  conspicit,  licet  a longe  videat ; videt  ta- 
men, el  Lazarum  in  sinu  ipsius.  Exspectabant  igitur 
Domini  mei  Jesu  Obrisli  advenUiin,el  palriarcbae,  ci 
prophetae,  et  omnes,  ui  sic  viam  aperiret  :c  Ego  sum 
via  : ego  sum  porta**·  > Via  est  ad  lignum  vitae, ut 
si  per  ignem  transire  libi  contingat,  flamma  te  non 
comburat  : qualis  ignis  posuit  cberubim,  flam- 
meumque  gladium  qui  volvebatur, ut  viam  ad  lignum 
vitae  custodirent.  Ideo  beati  illic  permanebant  se 
praeparantes,  el  cum  non  possent  eo  accedere,  ubi 
erat  lignum  vitae,  paradisus  Dei,  et  Deus  agricola, 
ubi  beati,  et  electi,  et  sancti  Dei·  Nullum  ergo  in 
boc  loco  offendiculum  est  : sed  omnia  mira  qua- 
dam vi  scripta  sunt,  intelligunliirque  ab  illis  qui- 
bus Deus  revelat.  Nos  porro,  qui  in  saeculorum  con- 
summatione advenimus , babemus  quid  eximium  ^ 
ultra  caeleros·  Quid  illud  est  ? Si  cx  bac  vita  exces- 
serimus boni  et  probi , non  una  nobisciim  peccato- 
rum sarcinis  conductis,  pertransibiimis  flammeum 
gladium,  nec  tn  locum  illum,  in  quo  qui  ante  ejus 
adventum  quieverant,  Christum  exspectabant,  de- 
veniemus. Pertransi bimus  nullo  nobis  a flammeo 
illo  gladio  damno  illato,  c Uniuscujusque  vero  qualo 
opus  sit,  ignis  ipse  probabit  ^ Si  alicujus  opus 
combustum  fuerit,  damnum  conlrabel,  ipse  vero 
salvabitur  sic  quasi  per  ignem  *.  i Perlransibimus 
ergo.  Habemus  ileni  ultra  et  aliud  eximium ; non 
possumus,  si  recte  vixerimus,,  male  discedere.  Hoc 
non  dicebant  antiqui,  non  patriarchae,  non  pro* 
pbelac.  Nonne  id  nos  effari  possumus:  si  bene  vixe- 
rimus, melius  et  dissolvemur,  erimusque  cum  Cbri- 1 
sto  ? Propierea  cum  ultra  caeleros  id  babemus,  nec 
leve  sit  emolumentum,  cum  in  fine  saeculorum  de- 
venerimus, primi  denarium  accipiemus  : nam  audi 
parabolam  *:  c Incipiens  dabat  denarium  ab  ultimis. 
At  primi  existimabant  se  majus  quidpiain  habitu- 
ros. > Tu  ergo  primus,  qui  ultimus  venisti,  mercc- 
dem  a patrcfamilias  accipis  in  Gliristo  Jesu  Domi- 
no nostro,  cui  est  gloria  et  imperium  in  saecula  sae- 
culorum. Ainen. 

toO  οικοδεσπότου  έν  ΧριστψΊησου  τω  Κνρίφ  ήμών,  ψή 


χοίμι&μενος  δέ  ό άπηλλαγμένος  «δ  βίου 
των  προφητών,  ?να  πάλιν  oi  προφήτη  αοτφ 
τήν  Χρίστου  έπιδημίαν.  ·Άλλως  τε  *α\  πρβφΙίτι.; 
του  Κυρίου  μου  Τη  σου  Χρίστου  έπιδημίις 
ην  τινα  παρελθειν  δπου  τδ  ξύλον  τής  ζωής·  άδλι-Λ 
ήν  παρελθεΐν  τά  τεταγμένα  φυλάσσειν  τήν  6^ 
ξύλου  τής  ζωής.  Τίς  ήδύνατο  όδοποιήσαι; 
το  τήν  φλογίνην  (δομφαίαν  ποιήσαι  διελθείν  V.·,:; 
ΤΙσπερ  θάλασσαν  ουκ  ήν  όδοποιήσαι  fj'  τοΰ  θεοί  κ 
του  στύλου  τού  πυρίνου,  τού  στύλου  τού 
άπδ  τού  θεού  · ώσπερ  τδν  Τορδάνην  ούχ  ήν 
όδοποιήσαι  ή Ιησού*  τού  άληθινοΰ  θεού  rJno;-. 
έκεϊνος  ό Τησούς  · ούτω  διά  τής  φλόγινης 
Σαμουήλ  ούκ  ήδύνατο  διελθεΐν  ούκ  Αβραάμ-  w 
τούτο  και  'Αβραάμ  βλέπεται  ύπδ  τού  χολαζομίχ.. 
Β ΚαΙ  υπάρχων  έν  βασάνοις  ό πλούσιος  έπάρας  π.,· 
όφθαλμούς  όρ3  'Αβραάμ,  εΐ  κα\  άπδ  μαχράενό:^ 
άλλ'  όρά,  κα\  τδν  Λάζαρον  έν  τοις  κόλποις  ούτοϋ.Π:- 
ριέμενον  ουν  τήν  τοΰ  Κυρίου  μου  'Ιησού  ΧμΊτ/Λζ. 
δη  μίαν  κα\  πατριάρχαι,  καΐ  προφήιαι,  χαι  τίν:·;. 
ΐν’  ούτως  τήν  όδδν  άνοίξη  · c Έγώ  είμι  ή ioi;, 
είμι  ή θύρα.  » 'ϋδός  έστιν  έπΙ  τδ  ξύλον  τής 
Ινα  γένηται,  έάν  διέλθης  διά  πυρδς,  φλδξ  oi  η:ι 
καύσει  σε·  ποίου  πυρδς  έταξε  τά  χερο’..βΙμ,  χζ, 
τήν  φλογίνην  βομφαίαν  τήν  στρεφομένην  φνϋίκτ/ 
τήν  όδδν  τού  ξυλου  τής  ζωής·  ώστε  διά  τούτο  τε:·.- 
έμενον  οι  μακάριοι  έχει  οικονομίαν  ποιούντες, 
δυνάμενοι  δπου  τδ  ξύλον  τής  ζωής,  οπού  ό χιρίάι. 
σος  ό τού  θεού,  δπου  ό θεδς  γεωργδς,  δπου  οί  μω- 
, ριοι  κα\  έχλεκτοί,  καΐ  άγιοι  θεού,  γενέαθαι.  θκ;. 
' ούν  πρόσκομμα  κατά  τδνι  τόπον  έστίν  άλλά  τίΛΐ 
θαυμασίως  γέγραπται,  κα\  νενόηται  οΓς  άν  ό %ΐ; 
άποχαλύψη,  Περισσδν  δέ  τι  Ιχομεν  ήμεις  οΐ  έτι  τ.ν 
τελειφ  τών  αΙωνων  έληλυθότες.  Τί  περισεόν;  Χΐι 
άπαλλαγώμεν  γενόμενοι  καλοί  και  άγαθδΐ,  μήετιγ^ 
μενοι  τά  τής  άμαρτίας  φορτία,  διελευαόμεθα  χαίβ> 
τοί  τήν  φλογίνην  βομφαίαν,  καΐ  ού  χατελ£υπμ:§ι 
είς  τήν  χώραν  δπου  ττεριέμενον  τδν  Χριστδν  « ζχ 
της  παρουσίας  αύτού  χοιμώμενοι*  διελευβόμεΟι  κ 
μηδέν  βλαπτόμενοι  ύπδ  τής  φλογίνης  βομςτΙ:,'. 
€ Εκάστου  δέ  τδ  έργον  όποιον  έστι,  τδ  πύρ 
κιμάσει.  ΕΓ  τίνος  τδ  έργον  χαταχαήσεται,  ζημ«ι>6ν 
σεται,  αύτδς  δέ  σωθήσεται  ούτως  ώς  διά  πυρός. » 
ελευσόμεθα  ούν.  ΚαΙ  πλέον  έχομέν  τι,  και  οΰχι  cuvi- 
μεΟα  καλώς  βιώσαντες  κακώς  άπαλλάξαι.  Ούχ  δε- 
γον  οι  άρχ'αιοι,  ουδέ  οΐ  πατριάρχαι,  ούδέ  οι  τμςν 
ται.  Ού  δυνάμεθα  ήμείς  είπεΐν,  έάν  καλώς  βιώδ^μ^, 
κάλλιον  καΐ  άναλύσαι,  κα\  συν  Χριστερ  είναι; 
ούτως  έχοντές  τι  πλέον  χαΐ  πολύ  κέρδος  έν  τά  ίπ 
συντελεία  τών  αιώνων  έληλυθέναι,  πρώτοι  τδ  orw- 
ptov  λαμβάνομεν  άκουε  γάρ  τής  παραβολής,  1% 
€ Άρξάμβνος  έδίδου  τδ  δηνάριον  άπδ  τών  έίχά:^.. 
οι  δέ  πρώτοι  ψοντο,  δΛ  πλειον  λήψονται. » Χύ 
πρώτος,  ό έσχατος  έλθών,  λαμβάνεις  τουςμιβθούςάκ 
όςα  καέ  τδ  κράτος  είς  τούς  αΙώνας  τών  αιώνων.  'Aur. 


·’ Gei). III, 24.  ·»Εχο.Ι.  χιν,21.  Joait.  χιν, 6 ; Joan.  ι,  9.  «ICor.iii.lS.  ‘bid.15.  ·Μ.ιιΙι.η, 
(i6)  Προφήτης,  Scribendum,  πρδ  τής. 


SELIlCTA  in  job. 


laM» 


im 


MONITUM 

499  AD  ORIGENIS  ΕΞΗΓΗΤΙΚΑ  IN  JOB. 


Sna  ipse  Origenes  Εξηγητικά  tn  Job  cital  homilia  sexta  in  Ezechietem.  c Scriptum  estj  inquit ^ in  libro 
Job  de  dracone  : Yirlus  qtis  in  umbilico,  ei  fortilmlo  ejus  stiper  umbilicum  Ycnlris.  Scio  ex  his  qu<e  mihi 
gratia  divina  largita  esi  cum  pr<eseuiem  locum  exponerem , me  dixisse  quod  draco  sit  fortitudo  contrarii,  i 
Hotnilias  ipsum  edidisse  testatur  Hieronymus  epist.  56  ad  Vigilantium ^ ubi  ait  confessorem  Hilarium  c ho~ 
milios  in  Job  ex  libris  ejus^  id  est  ex  Graeo  in  Latinum  ' transtulisse,  i Proster  homilias,  sunt  qui  putant 
τόμους  seu  prolixos  tractatus  in  Job  ipsum  scripsisse,  quia  idem  Hieronymus  ibidem  Vigilantio  exprobrat 
quod  f tractatus  ejusin  Job  descriptos  » habuerit,  c in  quibus  contra  diabolum  et  de  stellis  coelorum  disputans^ 
qturdam  locutus  est  quce  Ecclesia  non  recipit;  i et  lib,  i contra  Rutinum,  pag.  351,  docet  Hilarium 
t quadraginta  ferme  millia  versuum  Origenis  in  Job  et  Psalmos  transtulisse  ; i ilemepist,  41,  ad  Pamma- 
chium;  c Nec  sumus,  inquit,  disertiores  Hilario,  nec  fideliores  Viclorino  qui  Origenis  tractatus...  transtu· 

Ierunt,  » Verum  tractatuum  nomine  Hieronymum  homilias  designasse  liquet  ex  altero  ejuUUm  doctoris  loco 

ubi  de  Origene  ait:  c Quis  nostrum  tanta  potest  legere,  quanta  ille  conscripsit?  Mitte  et  eo  amplius  tractatus 

quos  in  Ecclesia  locutus  est,  edidit : innumerabiles  praterea  Commentarios  quos  ipse  appellat  τόμους,  i Ihut 

est,  hi  tractatus  seu  homUioi  in  Job  nonnullis  erroribus  scatebant,  teste  Hieronymo  in  citata  superius  epistola 

ad  Vigilantium,  magnoque  contemptui  erant  Eustathio  qui  in  oratione  de  Engastrimijlho  contra  Origenem, 

pag.  591,  ait : Ilspl  δέ  γε  του  τη)λύτλα  προσομιλήσας  Τώβ,  άντ\  του  θαυμάσαι  τήν  ύτιομονήν,  έπαινέσαι 

τους  -κόνους,  εύφημη^σαι  τήν  άριστείαν,  άποδέξασθαι  τήν  πίστιν,  έκφράσαι  τά  τής  χαρτεροφυνίας  ύποδείγμα-  « 

τα,  προτρέ'ψασθαι  δια  τούτου  τους  νεολέχτους  είς  άρετήν  ευψυχία  χαι  ί^ώμη  φρονήσεο>ς,  όπλισαι  τους  άγω- 

νιατάς  άνδρείως  υπέρ  της  εύσεβείας  άθλεΐν,  άφέμενος  έχείνου,  μετεωρως  εις  τά  των  θυγατέρων  όρμήσας  όνόματα, 

χατετρίβη  γραωδως.  'Αλλ'  οΤα  μέν  ένλυάρησεν  είς  τδ  τής  ήμέρας  δνομα  όρμήσας,  χαΐ  χασσίας  ήτοι  χαΙ  τδ 

της  *ΑμαλΟειας  χέρας,  ούδέ  λέγειν  οΐον  τε  * χλεύης  γάρ  έστι  παντοίας  άνάπλεα.  c Porro  in  suis  de  Job, 

qui  multa  passus  est,  homiliis,  non  admiratur  tolerantiam,  non  commendat  virtutem,  non  probat  fidem,  non 

fortitudinis  animi  exempla  describit,  non  tyrones  milites  magnitudine  animi  vigoreque  prudenlice  ad  virtutem 

hortatur,  non  armat  certatores  ut  fortiter  pro  pietate  pugnent,  sed  hac  omnia  praetergressus,  sublimi  dicendi 

modo  filiarum  nominibus  exponendis  aniliter  multa  consumpsit.  Verum  quwde  diei  nomine  et  cassitB  sive 

cornucopias  nugatus  est,  hic  commemorare  difficile  est.  Multiplici  namque  scatent  futilitate.  » 

Ex  his  homiliis  nihil  hodie  superest,  nisi  forte  particula  illa  homilice  in  Job,  quam  ex  Hilario  refert  Augn· 
stinus  lib.  ii  contra  Julianam,  tom.  X,  pag.  545. 

Alia  insuper  sub  Origenis  nomine  fragmenta  Gra*ca  in  Job  exhibent  Calenae  manuscripue  Pegiiu,  nec  non 
illa  quam  ex  duobus  mss.  bibliothecce  Bodleiance  codicibus  in  lucem  edidit  et  Latine  venit  Patricius  Junius, 
sed  an  ex  homiliis  in  Job,  an  ex  aliis  Origenis  operibus  excerpta  fuerint,  imo  an  ipsummet  Origenem  cui  in 
Catenis  ascribuntur,  parentem  habeant,  certis  argumentis  afinnari  nequit. 


FRAGMENTUM 

HOMILIiE  DE  LIBRO  SANCTI  JOB. 

Interprete  beato  Hilario  Pictaviensi. 


500  Tanta  enim  et  tam  admirabilis  in  nos  miseri- 
cortlix  Dei  bonitas  est,  ul  per  quem  in  Ad»  offensa  ge- 
nerositatem primae  el  beatae  illius  creationis  amisi- 
muit,  per  eum  rursum  id  quod  amisimus,  obtinere 
mereamur.  Tunc  enim  diabolus  inYidens  nocuit, 
nunc  autem  cum  nocere  nititur,  vlncilor.  Movet  enim 
per  iiifirinitatem  carnis  nostrae  omnia  potestatis  suas 
tela,  cum  ad  lasciviam  accendit,  cum  ad  ebriela- 
lem  illicit,  cum  ad  odia  stimulat,  cum  ad  avaritiam 
provocat,  cum  ad  caedes  instruit,  cum  ad  maledicta 
exacerbat·  Sed  cum  per  Ormitatein  animi  horum  om- 
nium subrepentia  Incentiva  reprimuntur,  emunda- 
nmr  a peccato  per  hujus  viciori»  gloriam.  Didum 


enim  iu  est  Aut  quomodo  se  emundabit  natiis  cx 
muliere?  i Quia  non  exstante  hoste,  noii  erit  bel-  % 
Ium ; cessante  deinde  bello,  victoria  deerit.  Colli- 
dentium autem  adversus  nos  viliorum  victoria  non 
adepta,  noii  erit  emundatio  ulla  viliorum  : quia  his 
insidiis  corporis  nosirt  pirata  victo,  coliuctanliiini 
adversas  nos  passionum  concertatione  purgamur. 
Memores  igitur  ei  conscii,  illa  ipsa  corpora  nostra 
oninium  vitiorum  esse  materiem,  per  quam  polluti  vi 
sordidi  nihil  in  nobis  mundum,  nihil  innocens  obline- 
mus, gaudeamus  nobis  esse  hostem,  in  cujus  concer- 
tatione quodam  concertationis  nosirx  bello  diiiit- 
cemns. 


^ Job.  x*v,  4. 


1051 


EX  ORIGENE 


UZi 


ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ  ΕΚΑΟΓΑΙ 

ΕΙΣ  ΙΩβΓ 


EX  ORIGENE  SELECTA 

IN  JOB. 


. CAP.  I.  A ΚΕΦ.  A'. 

\bes.  17.  Eqwiies  fecerunt  nobii  capita  tria  et  cir·  01  ΙαΛεις  kxoir\car  4\μιγ  κεφοΛάζ  τρείς  xd 
eumdederunt  camelos.  Camelos  igilur  in  eqiiiluin  έκντίΛωσατ  τάς  καμΫ(Λονς.  Τάς  μίν  ουν  xajif 

vpolesUtem  redegit ; asinos  ac  jtiga  boum  iis  qui  ab-  π£πο{ηχε  γενέσθαι  0?c6  τους  ΙτΕτεεΙς*  τάς  9νσυς  ^ m 

duieruniy  addixit ; oves  inflammatus  odio,  iiicen-  τά  ζεύγη  των  βοών  ύπ6  τους  αίχμαλωτίζοντζς*  τί 

dio  interemit;  filiis  quoque,  cum  compararet  insi·  πρόβατα  δέ  έμίσει*  διά  τούτο  πυρ  έπ*  αύτά  χ^.Τ> 

dias»  patrandae  necis  opportunitatem  observabaL  γεν*  άλλα  κα\  τοΐς  υΙοις  έπεβούλευε,  χα\ 

Si  offendisset  eos  legentes,  domum  non  attigisset,  έζήτει  του  αύτους  άπολέααι.  Ei  εύρήχει  άναγΓ^ό- 

et  ad  inlei fidendum  locus  defuisset;  si  precantes  σχοντα;,  ουχ  &v  ήψατο  της  οίχΙας,  ούδ^  τόπον  εη^: 

invenisset,  nihil  contra  illos  efficere  potuisset : sed  του  αύτους  άποχτεΐναι*  εΐ  εύρήχει  προαευχομέ'^οο;, 

cum  opportunitatem  ιι actus  fuisset,  praevaluit.  Qua-  ούδΙν  έδύνατο  ποιησαι  χατ'  αυτών*  άλλ*  2τε  εύρο 

lis  at^ieni  occasio  et  opportunitas  fuit? potus  erat,  εύκαιρίαν,  Γσχυαε.  Ποϊος  ήν  ό καιρός  ; μέβη  ?jv, 
convivium  erat.  Eo  vero  quod  quatuor  <Ioma$  angii-  πόσιον  ήν.  Τφ  Sk  των  γωνιών  άψαοθαι  vb  πνεύχι, 

los  ventus  coniigerit,  disce  in  angulis  platearum  έπΙατηαον,  οτι  έν  ταις  τών  γωνιών  πλατείαις  (16  > si 

hypocritas  adorandum  consistere  : sed  et  unus-  ύποχριταΙέστώτες  προσεύχονται*  πάς,δέ  6 μήέπι6εδτ> 

quisque,  qui  haud  recta  incedit  via,  angulis  utitur:  ^ χώς εύθείας όδοΟ  ταΐ;  γωνίαις  χέχρηται*  πάατεΐα  «ε 
plateae  vero  angulus  est,  vehemens  atque  effusa  iiu-  γωνία  έστίν  ή πολλή  χα\  άνειμένη  χαχία. 
probitas.  * 

CAP.  XIX.  ΚΕΦ.  Ιθ'. 

Vers.  1.  Usquequo  molestiam  facietis  aninue  metel  τίτος  ίγκοΛον  ποιτισετε  “ίτνχήτ  ib- 

Qneinadmoduiii  onera  gravia  animalibus  imposita,  σώματα  βαρέα  έπιτιΟέμενα  ζώων  σώμασι  xi- 

lassitudinein  gestantibus  afferunt,  ita  graves  quidam  βαστάζοντα*  ούτως  εΐσί  τινες  Ιόγα 

et  molesti  sermones  sunt,  quos  qui  audit,  vi  verbo-  β<*ρεΙς,  οΟςάχούσας  τις,  χάμνει  ωςύπδ  βάρους  π*ε- 
riim  qua;  cum  convicio  et  acerbitate  ad  caluiiiniaii-  ζύμβνος  της  δυνάμεως  τών  λόγων,  τών  όνειδιστ.»!; 
dum  prolata  sunt,  tanquam  onere  aliquo  gravatus  χαλεπώς,  ή έπ\  λοιδορίαις  εΙρημένων*  ώς  χαι 
lassescit  : prout  Jobus  impraesentiarum  , ob  ea  Βαλδάδ  εΙρημένων,  ο1ονε\  φορτίου 

qua;  a Bnldado  dicebantur,  quasi  onus  grave  sen-  σθανθε\ς  βαρέος  ό Ιωβ  , χαμών  ψυχ5  φηση» 
tiens,  501  et  ftnimi  viribus  fractus,  inquit : t Us-  «"Εως  τίνος  έγκο^ν  ποιήσετε  τήν  ψυ^ν  jmv,  ι xai 
quequo  molestiam  facietis  anima;  meae,  i et  tan-  φορτίον  βαρύ  βαρυνειτε  κατ’  έμοΰ  τους  λόγους; 

quam  gravi  sarcina  verbis  me  onerabitis  ? Vides  G Όρ^,  δτι  τυραννικοί  είσιν  οί  του  Σαυχαίων  rjpsv- 
υΐ  Sauchaeorum  tyranni  sermones  lyrannidem  spi-  λόγοι,  ούς  άκούσοις  ό Ίώβ,  λέγεί  τά  προχείμτ». 
reni ; quibus  auditis,  Jobus  verba  quae  supra  allata  ο^τως  γάρ  καθικνεϊται  ψυχής  Ανθρώπου  δΐλβ  π, 

sunt,  protulit.  Nihil  enim  adeo  usque  ad  hominis  λόγος  σκληρός*  πολλάκις  γάρ  τις  ύπομεινας  Jaii- 
aniinam  penetrat,  ac  pungit,  ut  sermo  durus;  Sic-  σώματι  προσφερομένας,  λόγους  ούχ 

penumero  enim  qui  corporis  cruciatus  sustinuit,  μέντοιγε  τέλειος  Αθλητής,  et  καΐ  κάμ'Λίν,  άλλ 

verba  non  tulit.  Perfectus  autem  athleta,  fractus  ύπομένει  τούς  χαλεπούς  λόγους*  υβριν  γάρ  ύπίμέ- 

licet  et  fatigatus,  verba  asperiora  patienter  fert ; νειν,  μεγάλου  άνδρός  έστι*  διόπερ  έν  τοίς  άνδοχγα- 

contumeliam  vero  tolerare  magni  est  viri ; unde  θήμασιν  έαυτού  ό Απόστολος  λέγει  * ι Αο:δορουμη»τε 
Apostolus  egregia  sua  facinora  commemorans  in-  εύλογουμεν*  βλασφημούμενοι  παρακαλουμεν.  ι Εζ\ 
quit  · : I Conviciis  affecti  benedicimus,  infamati  νύν  δλ  ό Ιώβ  έστιν,  ό τών  Αθλητών  γενναιότατος,  δ 

precamur.  » Nunc  vero  4obus  qui  liaec^dicit,  athle-  ταύτα  λέγων*  ol·  κα\  τύ  βιβλίον  ούΛν  άλλο  έ^ιρέτω; 

• 1 Cor.  IV,  13. 

(16*)  Fomior  χΛατεΙαις.  Legit  interpres  γωνίαις  πλατειών,  mox  πλατείας  γωνία*  initio  οϋαηΐομ  *eq. 
legit  φορτία,  loco  σώματα  * sicque  omnino  legendum. Εηιτ.  Patrol. 


1033  SELECTA  IN  JOB.  1034 


ιτεριέχει  ή την  Ανδρείαν  αύτου  κα\τήν  ύτ«μονήν*  άλλ’ 
δμιος  αΙαθΑνεται  των  καμάτων  ών  κεκμήκει  άπό  του 
λάγου  του  σκληρού  των  έληλυθοτων  αύτδν  επισκοπή - 
σαι.  Κλ\  &τ:ειδή  ή του  λάγου  βαρύτης,  ώσπερ  τι 
φορτίον  έπιτιθέμενον  ψυχί),  χάμνειν  αυτήν  παρα- 
σκευάζει, διά  τουτδ  φησιν-  Άνθ’  δτου,  ώ φίλοι , ταΓς 
του  σώματος  άλγηδδσι  προστίΟετε  τδν  τής  ψυχής  πό- 
νον, μάλλον  κεντουντες  τοίς  ^ήμασιν  ή τά  πάθη  τδ 
σώμα ; 

ΚατΰίΛαΛέΐτέ  μον.  Πολλάκις  καταλαλεί  τις  κα^ 
χώς  ποιων*  δταν  δέ  άπερυδριάση,  είς  πρόσωπον  λέγει 
έκείνου , ούκ  έλέγχων,  ουδέ  τάληθή  λέγων,  άλλ* 
όνειδίζων  καΐ  ύβρίζων. 

Κεχράξομαι^  χαΐ  οϋ^αμον  κρίμα.  Νυν  4άν  κράζω, 
ούδαμου  τδ  κρΤμά  μου  Ιρχεται*  £τι  άΟλώ.  ΌσεΙ 
Ιλεγεν*  *Ός  τις  Αθλητής  έν  σταδίιρ  κέκραγα  , και 
ούδαμου  τδ  κρίμά  μου  έπανίσταται*  έτι  γάρ  τιαλαίω. 
Έάν  μή.  τελέσω  τδ  πάλαισμα,  ούκ  Ιρχεται  τδ  κρίμα 
του  στεφάνου.  Καίταύτά  φαμεν,  ίνα  μή  κατηγορω- 
μεν  του  θεού,  δτι  τοσαΟτα  πάσχει  ό Τώβ  , καί  ού- 
δαμου  τδ  κρίμα,  τουτέστιν  ή άπόφασις  τής  έλευθε- 
ρίας,  καί  τής  των  δεινών  άπούιλαγής. 

ΚΕΦ.  Κ'. 

^Εάτ  άτα€^  είς  οϋρανόν  αύτον  τά  δώρα.  Καί  ό 
αΓρετικδς  δταν  εύζηται,  δταν  ή Ουσία  αύτου  Αναβή 
τζ  ύψηγορία,  δταν  δοκή  κατέστη  ρίχθαι,  τότε  είς 
τέλος  ΑπολεΤται*  ή γάρ  εύχή  αύτου  λογίζεται  αύτψ 
είς  Αμαρτίαν.  Οί  δέ  είδότες  αύτου  τά  σφάλματα  < 
έχχλησιαστικοί  έρουμεν*  Που  είσιν  οί  τοιουτοι  έν- 
υπνιοζόμενοι καί Αναπλάττοντες  έαυτοϊς  σφάλματα; 
Ου  τή  Αληθείφ  τήν  διάνοιαν  έπερείδουσι  σφαλλό- 
μενοι* καί  γίνονται  ώσπερ  ένύπνιον  έκπετασΟέν,  δ 
ού  μή  εύρεθή.  Τοιοΰτόν  τι  καί  Δαυίδ  ψάλλει*  c Οί  δί 
έχθροί  του  Κυρίου  έξέλιπον.  *Αμα  τδ  δοξασΟήναι 
αύτοδς  καί  ύψωΟήναι  έκλείποντες  ώσεί  καπνδς  έξέ- 
λιπον* > καί  πάλ^ν*  c Ώσεί  ένύπνιον  έζεγειρομέ- 
νων.  » 


ΠΛοντος  άδΙκως  σνναγδμετος  έξεμ€θ.\(Τεται. 
Οίβα  καί  άλλον  πλούτον  άδίκως  συναγόμενον , τδν  έν 
τοίς  λόγοις  των  αίρετικών,  οί  Ιχουσι  μαθήματα  έν- 
αντία  τοίς  δόγμασι  τής  Αληθείας,  έγγάστρια  αύτών* 
δί  ούκ  Ιστι  γλυκέα.  Αλλά  « χολή  άσπιδος  , » τουτέστι 
πονηρά*  ώς  εΓρηται  έν  Δευτερονομίψ  έν  ιρδή  Μωυ- 
σέιας  περί  τού  οίνου  τής  διδασκαλίας  αύτών*  ι Έκ 
γάρ  Αμπέλου  Σοδόμων  ή άμπελος  αύτών.  ι 'Αλλ'  ό 
αγαθδς  θεδς  ούκ  έάσει  αυτούς  πλούτον  άδίκως  συνα- 
γάμ^νον  Ιχειν  Αεί  έν  έαυτοίς,  Αλλά  ποιήσει  αύτούς 
έξεμέσαι.  "Αγγελος  γάρ  κατ’  εύεργεσίαν  θεού  έξελ- 
κύσει  αύτούς  έπ’  αύτής  τής  κακώς  οικοδομηθείσης 
οικίας*  ήτις  έστίν  ή έκκλησία  πονηρευομένων.  Έπά- 
γει  γούν  c Έξ  οΙκίας  αύτού,  ι καί  τά  έξής. 


^ larum  slrenulssimus,  et  cujus  liber  forliltidineni 
ejus  ac  paiieniiam  praecipue  complecliiur,  labores 
nihilominus  ei  molestias  persentit,  quas  ex  duiiore 
sermone  eorum  qui  invisendi  causa  ad  ipsum  ac- 
cesserunt, pertulit.  Et  quoniam  sermonis  pondus, 
lanquam  gravi  onere  imposito,  animam  Tatigal, 
idcirco  dicit : Quamobrem,  o amici,  acrius  me  ver- 
bis vostris  pungentes  quam  dolores  corpus  stiinti· 
lant,  'animi  angorem  corporis  doloribus  superad- 
ditis ? 

Vers.  3.  Loquimini  contra  me.  Sspenumero  qui 
mala  perpetrat,  alteri  detrahit;  et  cum  frontem 
semel  periricuerit,  non  arguendo,  neque  vera  di- 
cendo, sed  conviciando  et  calumniando  in  os  lo- 
quitur. 

Yers.  7.  Clamabo  et  nusquam  judicium.  Nunc 
licet  clamavero,  nusqnam  tamen  judicium  meum 
venit,  adhuc  certo ; ac  si  dixisset : Tanquam  athleta 
in  stadio  clamavi,  judicium  tamen  meum  nequa- 
quam instat,  adhuc  enim  luctor.  Si  autem  luctae 
finem  non  imposuero,  corona  mihf  non  adjudicatur. 
Ha;c  vero  dicimus,  ne  Deuro  accusemus,  quod 
iobus  tam  gravia  pateretur,  et  nusquam  tamen 
judicium  esset,  id  est  libertatis  et  liberationis  ab 
aerumnis  sententia. 

GAP.  XX. 

Yers.  6.  Si  ascenderint  in  coelum  dona  ejus.  Et 
baereticus  cum  preces  ad  Deum  fuderit,  cum  sacri· 
ficiuni  ejus  cum  fastu  et  superbiloquentia  aliius 
ascenderit,  cum  res  suae  stabili  in  loco  esse  vide- 
buntur, tunc  funditus  interibit ; ejus  enim  preces 
illi  pro  peccato  imputabuntur.  Nos  vero  ecclesia- 
stici, quibus  ejus  errores  cogniti  sunt,  dicemus  : (Jbl 
sunt  isti  somniatores,  qui  errores  sibi  ipsis  coni- 
miniscuniur  ? Decepti  mentem  ventate  non  stabi- 
liuiir,  ac  tanquam  somnium,  quod  avolavit  et  nus- 
quam invenietur,  evadunt.  Huic  simile  David  in 
Psalmis  canit  * : c Inimici  autem  Domini  defece- 
runt. » Et  rursus  ^ : c Mox  ut  honorificail  fuerint 
et  exaltati,  deficientes  sicut  fumus  defecerunt ; » 
et  * : f Tanquam  somnium  eorum  qui  expergi- 
scuntur.  » 

Yers.  15.  508  Diviitie  inique  eongregates  evo· 
mentur.  Novi  etiam  et  aliud  injusto  comparatarum 
divitiarum  genus,  quod  in  haereticorum  sermonibus 
apparet,  qui  doctrinas  veritatis  dogmatibus  con- 
trarias In  venire  ac  visceribus  habent,  quse  gustu l 
dulces  non  sunt,  sed  c fel  aspidis,  i id  est,  vitiatae 
et  corruptae  ; quemadmodum  in  Deuteronomio  et 
cantico  Moysis  de  doctrinae  eorum  vino  dictum 
est  * : f Etenim  ex  vite  Sodomorum  vitis  eorum,  t 
Yerum  benignus  Deus  non  semper  patietur  ut  di- 
vitias per  injuriam  partas'  intus  possideant,  sed 
evomere  illas  faciet.  Angelus  enim  divina  benefi* 
centia  e domo  male  exstructa,  quae  est  improbe 
degentium  coetus,  illos  extrahet.  Quare  subjungit : 
c De  domo  ejus  extrahet  eum,  » etc. 


» Psal.  IX,  7.  ^ Psal.  xxxvi,  20.  · Psal.  lxxii,  20.  · Deui,  xxx.i,  32. 
Patkol.  Ga.  Xll. 


S3 


10^  £Χ  ORlGENfil  11» 

Vide  niilem  quot  el  quanta  homini  hxreiico  A *Όρα  τ:6σον  xal  τω  έτεροδόξω  άπόχειτζι 


propter  impia  dogmaia  recondita  sim.  Quare  ca- 
vere nobis  ipsis  debemus,  ne  hxreticae  doctrinae 
sermonis  probabilitate  spoliemur,  et  Ecclesiae  my- 
sterio excidamus. 

Veks.  17.  Non  videat  mulctram  pecorum.  Mul- 
sionem  vero  gregum  heterodoxus  non  videt ; greges 
atiiem  sunt  animae,  quae  a bono  pastore  pascuntur, 
et  pabulum  inveniunt ; dogmata  vero  quae  Deo  ad- 
versantur, nihil  dulcedinis  in  ee  habent,  sed  aspera 
et  amara  sunt. 

Vbrs.  19.  Multorum  enim  impotenlum  domoe 
fregit.  El  heterodoxus  quidem,  si  quem  in  fide  in- 
firmum et  in  sana  doctrina  imbecillum  invenerit, 
illum  depraedatur.  Et  revera  de  lieierodoxorum 
magistro  seu  haeresiarcha  dici  potest,  quod  mullo-  ^ 
rum  impotenlum  domos  confregerit,  et  laberna- 
cuhim  ejus  qui  facile  in  fraudem  inducitur,  diri- 
puerit ; nec  postea  ipsum  statuerit,  mendacium 
enim  statuere  nequii. 

Vers.  48.  Diee  irce  superveniat  eu  Qua  contra 
ipsum  ira  divina  concitatur,  sive  ex  circumcisione 
fueriiqui  contra  Deum  impie  se  gesserit,  sive  he- 
terodoxus, sive  alia  quavis  ratione  impius,  sors 
ejus  et  portio  est  quae  supra  dictis  ostensa  est. 
GAP.  XXI. 

Vers.  7.  Quare  impii  vivunt , senuerunt  autem 
ei  in  divitiis  ? Illud  autem,  < senuerunt  in  divitiis,  » 
id  est»  non  nuper  locupletes  evaserunt,  sed  ab 
ineunte  aetate  ad  senectutem  usque  in  divitiis  vitam  ^ 
iransegerunu 

Vers.  12.  Sumentes  psalterium  et  citharam.  Alia 
est  parentum  felicitas,  liberorum  laetitia,  quae 
tibiis,  citharis  et  tympanis  fit ; quorum  sono  aures 
quidem  titillantur,  et  animi  voluptates  excitantur, 
et  qui  adsunt  lasciva  melodia  deliniunlur,  quam 
impiorum  filii  petulanter  faciunt,  manus  intentis 
fidibus  admoventes,  et  musicorum  organorum  sono 
voce  sua  concinentes  et  applaudentes. 

Vers.  13.  508  Consummaverunt  autem  in  bonis 
vitam  svam.  Hoc  est,  felicitatis  eorum  tenor  non  in- 
terruptus fuit,  el  deliciis  corporeis  fruenies  vitam 
universam  traduxerunt,  exlensaque  ad  vitae  exitum 
felicitate,  idem  heatiiudinis  el  vitae  terminus 
exsliiU. 

■Et  in  reguie  inferni  dormierunt.  Id  est,  ad  mor- 
tem usque  iranquillitaie  utentes,  et  sine  aerumna 
ac  cruciatu  laetitia  fruenies,  ad  infernum  descen- 
dunt. Vel,  quia  mors  ipsa  iis  minime  acerba  Sit, 
red  sicut  somno  consopiti  moriantur.  Vel,  quia 
alii  quidem  in  viia  sua  tribulationes  el  afflictiones 
patiantur,  in  morte  vero  requiem  inveniam:  hi 
autem  de  quibus  est  sermo,  vitam  omnem  indeflexo 
tenore  in  laetitia  animi  iransigenies,  sic  ad  requiem 
quae  in  morte  est  pervenerunt. 

GAP.  XXII. 

Vers.  2.  Nonne  Dominus  est  qui  docet  ? Sanum 
tftt  hoc  dogma  quod  virpuis  magister  homo 


άσεβή  δόγματα.  Διά  τούτο  προσέχωμεν  έαντοΐς,  μή- 
ποτε  έν  πιθα^ολογιαις  συλτΟώμεν  άπδ  αΕρετ;χτ,ς 
διδασκαλίας , χα\  έκπέσωμεν  του  μυστηp{σJ  της 
Εκκλησίας. 

Μή  ϊδοι  γομάδωτ.  ΚαΙ  i έτερόδοξος  Si 

ού  βλέπει  άμελςιν  νομάδων.  Νομάδες  δέ  είσι 
νεμόμεναι  ύπδ  τψ  χαλφ  ποιμένι,  και  νομήν  εύρί- 
σχουσαι.  Κα\  τά  δόγματα  δέ  κατά  Θεόν  ούοέν  Ι|ει 
γλυκυ,  άλλά  στρυφνά  χα\  πυκνά. 

ΠοΛΜύΥ  γάρ  άδυνάτωγ  οϊχονς  ίβΧασετ.  Κα\  δ 
έτερόδοξός  σε  έάν  που  εΰρ^  άσΟενη  έν  τή  πιτκι, 
άσθενη  έν  ύγιεΐ  διδασκαλία,  τούτον  ύποσυλβΙ  Κά 
έστιν  άληθώς  περ\  του  διδασκάλου  των  έτεροδόξι»ν 
είπεϊν,  δτι  πολλών  άδυνάτων  οίκους  έθλασεν  · Αρά- 
ζει δέ  την  δίαιταν  τοΟ  εύεξαπατήτου,  χα\  μετά  ταί)τε 
ούχ  ΐστησιν  αύτήν  ουδέ  γάρ  δύναται  στήσαι  τδ^ί- 
δος. 

Έμέρα  δργης  kstiXdoi  αϋτφ.  Καθ’  ήν  ή θεία  xat 
αύτοΰ  κινείται  δίκη*  είτε  του  έκ  περιτομής  είς  Θιδ·# 
άσεβήσαντος,  εΓτε  του  έτεροδόζου,  εΓΘ’  όπως  ποτέ 
άσεβους,  αύτψ  μερίς  έστιν  ή δηλουμένη  έν  τοίς  ιερβε^ 
ρημένοις. 

ΚΕΦ.  ΚΑ'. 

Διά  τΐ  άίτεδεις  ΰόσι.  ΛΒΛαΧαΙωτ^Μ  xad  ir 
χΛούτφ  ; Τ6  μέντοι,  ι πεπαλαίτ^νται  έν  πλούτω , » 
είπεν  άντ\  του,  οΟκ  είΛ  νεόπλουτοι,  άλλ  έχ  νεότητος 
κα\  μέχρι  γήρως  πλουτοΰντες  διετέλεσαν. 

ΆγίίΧαδόγτα  ψοΛτήριογ  χαΐ  xt&dpar.  Ά}λη 
πατέρων  εύδαιμονία,  των  παίδων  ή εύφροσύνη,  τ# 
άποπληρουσιν  αύλο\  κα\  κιθάραι  χα\  τύμπανα,  \tz 
ών  αΐ  μέν  άκοαι  χαταυλοΰνται,  αΐ  δέ  τής  ψυχής  ήδ> 
να\  διεγείρονται,  χα\  οΐ  παρόντες  τή  άχολάστφ  μελ- 
(ρδίφ  χαταχηλούνται*  ήν  οΐ  των  άσεδων  παΖδες  άκλ 
γώς  έργάζονται,  ταίς  έντεταμέναις  νευραίςτάςχείρις 
αύτών  έπιβάλλοντες,  χα\  πρδς  τήν  φωνήν  των  όργά- 
νων  έπικροτούντες. 

ΣυγβζέΧεαατ  εγ  άχαθοϊς  τδγβίοτ  αύτωτ.  Τσυτ- 
έστιν,ούδέν  διάλειμμα  τής  εύπραγίας  βύτοίς  έγένετ., 
άλλ’  έν  βίω  τελείφ  τοΤς  σωματιχοις  άγαθοϊς  έντρ-- 
φωντες  διετέλεσαν  χα\  πέρας  αύτοΓς  εύδαιμσνίας  τδ 
> τής  ζωής  πέρας  έγένετο,  παραταθεισης  μέχρι  Tsii-- 
'εής  τής  εύημερίας. 

ΚαΙ  έγ  άγοααύσει  ςίδου  έχοψήθτμτατ.  ΆνΛ  τ^, 
μέχρι  θανάτου  άναπαυόμενοι  κα\  εύθυμοΰντες,  · 
σάνιστοι  είς  &δην  κατέρχονται.  *Η  , δτι  ούδέ  αυτέ;  έ 
θάνατος  πικρδς  αΟτοις  γίνεται ' άλλ’  ώσπερ 
τες , ούτως  άττοθνήσχουσιν.  , δτι  οΐ  μέν  άϋο. 
τψ  ζην  κακοπαθούσι  κα\  ταλαιπο>ρουνται,  άποθα/.»· 
τες  δέ  άνα παύονται·  οδτοι  δέ  περ\  ών  ό λόγος, 
τήν  ζωήν  έν  εύθυμία  διηνυκότες,  ούτως  είς  Φ ^ 
θανάτω  ήλθον  άνάπαυσιν. 

ΚΕΦ.  ΚΒ\ 

Πότερογ  οϋ  Κύριός  έστιν  ό διδάσχωτ  ? Γγ^  δ 
τδ  δόγμα  τούτο,  δτι  άληθινδς  διδάσκαλος  άρεττ,ς  ^ 


SELECTA  IN  JOB. 


i038 


1037 

Ούναται  εΤναι  Ανθρωπος  * ι 6 διβάΐΓχων  γάρ  άνθρωττον  Α ηοη  esse  possit ; qui  enim  ι docet  liomiriero  scien- 
γνώσιν,  » xaV  έν  ΨαλμοΙς  άναγέγραπται,  δτι  ούχ  &λ-  liain  » ut  in  Psalmis  scriptum  esi,  non  alius 
\ος  έστίν  άλλ'  ή Θεός.  Διόά(τχες  δέ  θεός , έλλάμπων  est  praeter  Deum.  Docet  amem  Deus  discipuli  sui 
t|J  ψυχ!)  του  μανθάνοντος  ύπ'  αύτοϋ,  χαΐ  τήν  διάνοιαν  animam  illustrando,  et  vero  lumine,  Terbo  scilicet 
φωτίζων  τφ  φωτ\  τω  άληΟινφ  τφ  έαυτοΰ  λ0γφ.  Ούχ-  suo,  mentem  illnpiinando.  Et  quidem  licet  homines 
ουν,  χάν  άνδρες  δίκαιοι  ή μάς  διδάσχωοτι,  διδασχαλι-  justi,  docendi  gratiam  eonsecuti,  nos  erudiant; 
)H]v  είληφότες  χάριν,  πάλιν  ό Κύριός  έστιν  δ δι'  αύ-  Deus  tamen  est  qui  per  eos  nos  instituit:  imo 
των  διδάσκων  ή μάς*  χαΐ  αύτό  δέ  τό  συνιέναι  χα\διαν-  βΐ  illud  divina  gratia  fli,  ut  inleliigamus,  et  ad  di- 
οιχθηναι  τάς  χαρδίας  ήμων  είς  τήν  των  θείων  Tinarum  doctrinarum  receptionem  corda  aperiamus· 
μαθημάτων  παραδοχήν,  κατά  τήν  θείαν  γίνεται 
χάριν. 

"Η  Λάγοτ  σου  ποιούμενος  έΛέγξει  σε  ; Πρός  YfiRS·  ά.  Aut  rationem  tui  habens  arguet  te  f Ad 
τούτο  εΓποιμεν  άν  , δτι  ού  φροντίζων  δ θεός  hoc  respondere  possumus,  hominem  impium  a Deo 
μήποτε  αύτός  τι  βλαβή , έλέγχει  τόν  άσεβή*  άλλά  argui,  ηοη  quod  sollicitus  sit  ne  damnum  aliquod 
λόγον  ποιουαενος  του  προνοουμένου  χαΐ  εύεργετών  oi  inferat,  sed  quia  quem  providentia  sua  digna- 
αύτόν.  B tur,  curam  ejus  gerat,  et  beneficentia  sua  com- 

plectatur. 

ΉνεχύραζΒς  τούς  άδεΛρούς  σου  διακενης.  Vers.  6.  Jn  pignus  autem  accepisti  fratres  tuos  in 
^Υπολαμβάνει  δέ  τυυτο  περ\  τού  Τώβ  έντεύθεν,  vanum.  Hoc  autem  de  Jobo  ei  eo  suspicator,  quia 

δτι  ήδει  αύτόν  πλούσιον , χαΐ  ύπώπτευεν  άπό  τοι-  divitem  eum  fuisse  cognoverat,  et  ejusmodi  aliqui- 

ούτων  τινων  πόρων  πλουτεΤν  αυτόν  * διό  φησιν  *<Ώνε-  bus  rationibus  locupletem  evasisse  suspicabatur: 
χύραζες  διαχενής  * » τουτέστι  μηδέν  έποφειλόμε-  idcirco,  ι Pignus,  inquit,  in  vanum  accepisti,  i Id 
νος.  ϋροσεπιτείνων  δέ  πάλιν  άλλην  αύτού  άμαρτίαν  est  fructum  nullum  inde  percipiens.  Improbitatem 
φησίν.  autem  ejus  exaggerans,  aliud  praeterea  peccatum 

ejus  addit. 

ΆμφΙασιν  dk  γνμτώτ  άφεΙΧου,  Έστι  ποτέ  λα-  Et  amictum  nudorum  abstulisti.  Fit  interdum  ul 
δεΤν  άμφιάσματα,  ού  γυμνού,  άλλά  πλουσίου,  έχοντος  indumentum  capiatur,  non  autem  nudi,  sed  divitis, 

άποχείμενα  ένδύματα  πολλά.  Έάν  μέντοιγε  χιτώνα  qui  multa  vestimenta  recondita  habet  : si  vero 

άχη  τις  fva,  χαέ  τούτον  τ0ν  χιτώνα  προφάσει  του  quis  tunicam  unicam  tantum  habeat,  et  hanc  sub 

άπαιτειν  τό  έμόν  έχδύσω  , μή  έλεήσας  έχείνον  τόν  ^ praetextu  repetendi  quod  meum  est,  nulla  nudi 

γυμνόν,  άμφίασιν  τού  γυμνού  άφειλόμην.  Πολλά  δέ  iUius  iniseratione  tactas,  detraxero,  nudi  indu- 

τοιαυτα  έν  ήμίν  γίνεται,  δταν  δανείζωμεν,  όταν  προσ-  mentum  abstuli.  Talia  autem  multa  inter  nos  eve- 

οφειλέτας  έχωμεν.  Πολλάχις  δ δφειλέτης  ήμών  εις  niunt,  cum  fenori  pecunias  exponimus,  et  cum  de- 

ύπερβολήν  πένεται,  μή  δυνάμενος  άποδούνοη*  χα\  bitoribus  negotia  habemus.  Saepenuniero  qui  nobis 

ήμεΤς,  τά  σπλάγχνα  ήμών  άποχλείσαντες,  χα\  μή  debito  obstringitur,  in  summa  est  egestate,  ita  ut 

βλότϋοντες,  δτι  γυναίκα  τρέφει,  χαΐ  τέκνα , χα\  μόλις  solvendo  omnino  non  sit  ; nos  vero  nequaquain 

τρέφεται  άπό  τών  ποριζομένων  αύτφ  δλίγων  δβολών,  considerantes  quod  conjugem  et  liberos  alendos 

Απαιτούμεν  πιχρώς , ίσθ’  δτε  χαΐ  περισσά  έχοντες  habeat,  et  paucis  504  obolis  qui  Uli  exhibentnr, 

παρ'  έαυτοίς.  Ταύτα  ούν  λέγει  έγχαλών  τφ  Τώβ,  difficulter  vitam  sustineat,  occlusis  misericordiae 

δτι,  € Άμφίασιν  γυμνών  άφείλου.  ι Πσως  δέ  χαΐ  visceribus,  cum  acerbitate  debitum  exigimus, 

τδ  μή  δούναι  τφ  γυμνφ  Ιμάτιον  άφαίρεσιν  όνομά-  idque  Interdum  cnm  ipsi  rerum  omnium  abundantia 

ζει  · άποστερητής  γάρ  έστι  χαΐ  πλεονέχτης  κα\  δ circumfluamus.  Haec  igitur  Jobum  vituperans  dicit: 

μή  ένδύων  τόν  γυυινόν  , χα\  δ μή  τρέφων  τόν  άρτου  ^ Amictum  nudorum  abstulisti,  ι Fortasse  etiam  et 

δεόμενον.  vestimentum  nudo  non  praebere,  ablationem  voeau 

1^  Qui  enim  nudum  non  induit,  et  carentem  pane 
non  alit,  fraudator  est  et  alieni  avidus· 

^ΕΟαύμασας  δέ  ηνων  πρόσωπα.  Άλλο  κα\  του-  Yers.  8·  Et  admiratus  es  quorumdam  personam, 
το  Αμάρτημα*  άμάρτη μα  γάρ  χα\  τό  θαυμάζε IV  πρόσ-  Hoc  praeterea  aliud  crimen  est·  Hominis  enim 

ωπον.  Ό δείνα,  δτι  πλούσιός  έστι,  θαυμάζω  αύτού  personam  in  admiratione  habere,  peccato  non 

τόπρόσωπον  τόν  δέ  πένητα  καταπατώ,  έπειδήπερ  caret:  hujus  personam,  quia  dives  est,  veneror 

άξίωμα  ούχ  Ιχει.  cl  admiror ; pauperem  vero,  quia  nulla  digiiiiaio 

praeditos  est,  sub  pedibus  conculco· 

"ΕσΓαι  οϋν  σοι  ό παντοκράτωρ  βοηθός.  Υγιές  Yers.  25.  Εήί  igitur  tuus  omnipotens  adjutor. 
ένθάδε  δόγμα  δ Έλιφάζ  λέγει  · οΓεται  γάρ  τόν  Τώβ  Eliphazus  hoc  loco  sanum  dogma  profert;  Jobum 

διά  τά  αμαρτήματα  πάσχειν,  χαΐ  δτι  ύπομείνας  χα-  enim  propter  peccata  pati  adversa  arbitratur,  et 

θαίρεται  δι’  αύτού  τού  πάσχειν  * χα\  χαθαιρόμενος,  quod  ipsa  malorum  toleratione  sustinendo  pur- 

ώσπερ  χρυσός  έν  χωνευτηρίψ,  δόκιμος  άποφαίνεται,  getur,  et  purgatus,  abjecto  omni  alieno,  et  liber 

πάν  τό  άλλότριον  άποθέμενος,  κα\  πάσης  χαχίας  ab  ulla  improbitatis  mistura,  tanouam  aurum  in 

*·  Psal.  xciii,  10. 


i030  EX  ORIGENB 

ioriiace  coelum,  probaluo  appareal.  Si  igitur,  in-  A γεγονώς.  Φηο\ν  oSv,  δτι,  χαΧ  συ  ύιημί- 
4|uiU  ea  quae  libi  acciderunl,  eusiinueria,  Dens,  νης  τά  συμβεβηχότα  σοι,  άποβώσει  σε  xaOapbv  ώηιρ 
laiiquam  argenlum  igne  purgatum,  purum  le  reU-  &ργυ,οον  πετευρωμένον  6 Θεός*  χα\  χαθαρδς  γενόμε- 
det ; et  purus  factus,  taiiquam  is  qui  pcccalaab-  νος,  πζ^^ησίαν  έξεις,  ώς  άποθέμενος  τά  Αμαρτή- 
jecit,  fiduciam  concipies,  et  conscientia  a condem-  ματα,  xaV  Ιλαρώ;  τ6  πρόσωττον  έπαρείς  είς  tbv9> 
uatioiie  libera  preces  fundens,  hilarem  ?ultuin  in  ρανδν,  άχαταγνώστφ  συνειδότι  τΑς  ίχετείοις  ΐ90ΐσύμε· 
ceriiim  attolles  : et  si  τοίο  triiquo  et  promisso  Deo  νος*  x&v  τι  εΟξτ^  χαΐ  ύιεότχγ)  τψ  Θεφ,  αύτός  ivijjy 
te  obstrinxeris,  ille  ut  promissa  tua  ud  exitum  σει  σε  πρ6ς  πέρας  άγαγεΙν  τάς  πρ6ς  αύτόν  ύποοχέ 

perducas,  vires  libi  suppeditabit ; ille,  enim  est  σεις  * αύτ^ς  γάρ  έστιν  ι ό ένεργών  έν  ήμΖν  χα>.  ^ 

I qui  operatur  in  nobis  et  ut  velimus,  et  ut  efli-  θέλειν  χαΐ  τ6  ένεργειν  ύπέρ  της  ευόοχ£ας.  » Άν:) 

cianius,  pro  gratuita  sua  benevolentia  » Pro  μέντοι  του  , c Δώσει  βέ  σοι  άποόοΰναι  τάς  εύχΑς,  > 

autem,  < dabit  llbt  reddere  vota,  *»  Tbeo-  Θεο^ίων,.  c KaX  όριεις  ^μα,  χα\  σταθήσεταΙ  σοι,  > 
dolio  iaierprelatus  est,  ι definies  verbum,  et  fir-  έξέδωχε*  τουτέστιν,  άπαν  δ άν  συντάξη  χα\τυτ9ώσ^;. 
B>um  erit  tibi,  » id  est,  quidquid  constitueris  et  ού  διαπεσεΐται*  χα\  Απλώς  εΙπεΙν , ^ΑπασΑν  σοι  m 
animo  formaveris,  non  intercidet  tibi  ei  evanescet,.  Αρμόζουσαν  διχαίφ  παρέξει  διαγωγήν  * χαΛ  πασαι  ιί 
sed  firmum  et  ratum  fiet.;  et  ut  verbo  dicam,  dabit  B όδοί  σου  χατευοδωθήσονται  ύπδ  του  θείου  6δηγούμι> 
libi  conversationem  in  omnibus  homine  justo  di-  ναι  φωτός*  ή χα\  αΐ  πράξεις  σου  λααπρα\  χα\  ίπ*Ζ> 
giiam,  et  viae  tuae  omnes,  divino  luiniire  iter  roon-  ξοι-  Εσονται.  . · ~ 

siranle,  prosperabuntur,  vel  etiam  actiones  tuae 
splendidae  et  boiiorificae  erunt. 

Vers.  29.  Quoniam  humiliavit  seipsum^  ei  dices  : "Ότι  έταχείποσέν  έαντότ^  χάί  έρεις  * Ύπ^Tf■ 

Elatue  esi  in  inper6tam.  Licet  Jobuiii  alloquatur,  de  φατεύσατο·  *Βς  μλν  περί  έτέρου  δοχεί  λέγειν  * 
alie  videtur  verba  facere : Propierea,  inquit,  poeni-.  δλ  τδν  Ιώβ  ό λόγος.  Διά  τούτο  , φησ\ν , Εσται  ταϋ)τι 
Unliain  agoati  baec  evenient,  quia  seipsum  humilia-  νψ  μβτανοοϋντι,  δτι  έταπείνωσεν  έαυτδν , χαΐ  ειζεν. 
vit,  el  quandoquidem  fastb  et  arrogantia  elatus,  δτιένδίχωςαύτδςύπέσττΑτιέπονθεν,έπειδΙιύπερ:;- 
eroiv  inerho*se''susiiiiuisse  dixit  ea.quae  passus  esi.  φανεύ:ατο.  . . · 

El  demissum  oculis  salvabit.  Hoc  est,  humiliter  Eal  ηύφοττα  όρθοΛμοΊς  σώσει.  Τουτέστι  τδν  τε- 
de  se  sentientem,  el  buini  oculos  figentem  propter  πεινόφρονα,  τδν  χάτω  βλέτιοντα  διΑ  τδ  δυσσυνείδητβν 
animum  mali  sibi  conscium . ac  fiduciie  expertem,  xa\  Απαββησίαστον , χαθάπερ  0 έν  τοίς  ΕύαγγελΙοι; 
quenadmodum  publicanus  iii  Evangeiiis  justificatus.  ^ διχαιωΟεΙς  τελώνης. 

GAP.  XXVll.  ΚΕΦ.ΚΖ'. 

Vers.  i.  Ad/ittc  autem  Job  adjiciens  prooemio.  '"En  dk  Λροσθεϊς  Ίώβτφ  προοιμίφ  ehier.*^ar 
di»t.  Diabolus,  potestate  acctpta,  primum  quidem  βεν  έξουτιαν  του  Ιώβ  δ διάβολος  χα\  ήτασεν  αύτδν 
extrinsecus,  deinde  plagis  corpori  inflictis,  505  νυχτδς  χα\  ήμέρας*  πρότερον  μέν  διά  τών  έχτός* 
ao  postea  per  amicos,  Jobum  dies  ei  noctes  crucia·  Οστερον  δέ  δι'  αύτου  του  σώματος*  μετά  ταντα  χι'. 
tibus  exploravit.  Postquam . enim  per  .conjugem  διά  τών  φίλων.  *Ότε  γάρ  αδτδν  έδοχίμαζε  διΑ  τής 
animum  qjus  perteptassel,  el  invictum  eum  penna-  γυναιχδς , χαΐ  οίδεν  , δτι  ού  νενίχηται  δ Ιώβ,  τρεις 
nere  cognovisset,  amicos  tres  ad  eum  adduxit,,  φίλους  ήνεγκεν,  ούκ  έχθρούς,  oOx  έπίβουλα  βόγμστε 
non  inimicos,  neque  insidiosa  dogmata  foventes,,  έχοντας*  άλλ'  άληθεΤς  μέν  λόγους,  ού  χαλώς  ονδϊ 
aed  qui  sermones  veros,  licet  miuus  apposite  ne-  ένχαιρφ  προσφερομένους  * χα\  έβούλετο  διΑ  τοΰτίΛ 
que  tempore  opportuno  prolatos  usurpaverint ; ac  ποιήσαι  τδν  δίκαιον  φΟέγξασΟαί  τι  χατΑ  της  Προ· 
per  bos  ut  justus  contra  Providentiam  aliquid  lo-  νοίας  * Ασεβήσαι  διΑ  τούς  πόνους  * έχχαχησαι  διΑ 
queretuc,  proptqr  aerumnas  et  molestias  impius^  τάς  άλγηδόνας*  άλλ'  δ στεββδς  άδάμας  οντος,  δρατί 
evaderejt,. et  doloris  acerbitate  victus  animum  dc-  λέγει  μετά  τούς  λόγους  τών  τριών,  βτε  έτέλεσε  δ 
sponderet,  enise  contendebat : verum  post  horum  q Έλιφάζ  τρεΤς  διαλέξεις  , δ ΒαλδΑδ  τρείς , δ Σοφέρ 
trium  sermoues,  postquam  Elipbazus  tres  disser-  δύο. 
lationes»  Baldadus  tres, . ct  Sopbarus  duas  absol- 
visset, vide  quHd  firmus  bic  adamas  dicat. 

YfiRS.  6.  Nec  enim  conscius  sum  mihi  commisisse  ού  γάρ  σύναζα  έμαντφ  άτοαα  χράζας.  Τοΰτο 
absurdo·  Hoc  etiam  Paulus  .postea  locutus  est,  el  χαι  Παύλος  Οστερον  έφθέγξατο,  χαλ  προσέθηχεν* 
addidit  j < Sed  non  per  hoc  Justificatus  sum.  i f Άλλ'  ούχ  έν  τούτφ  δεδιχαίωμαι.  > Πολλή  ή 
Magna  fuit  viri  justi  fiducia,  propter  vitae  ante  actae,  βησία  του  δικαίου  χα\  έπ\  τφ  προτέρω  βίευ,  χα\  έτΙ 
innocentiam,  et  ea  quae  calamitatis  tempore  gesse-  το7ς  κατά  τδν  χαιρδν  τής  περιστάσεως , ώστε  α*ύτδι 
rat,  ita  αΐ  dixerit,  Nullius  mihi  conscius  sum.  elicsTv*  Ούδέν  έμαυτώ  σύνοιδα. 

GAP.  XXIX.  ΚΕΦ.  Κθ'. 

Vers.  9.  El  potentes  cessaverunt  loqui.  Seisecua-  "Adpol  δέ  έπαύσαντο  ΛαΛούττες.  Ή χατέτή» 
dum  aliorum  interpretationem,  c principes.  > Ili  τών  λοιπών  έχδοσιν  c ot  άρχοντες.  ιΟυτοιπαρσχΜ- 


Phil.  II,  15.  I Gor.  iv,  4. 


1041 


SELECTA  IX  JOB. 


ρουντες  τφ  δικαίφ  του  λόγου,  αύτο\  αύτου  παρόντος 
&σ{γων· 

ΑάκτνΛοτ  έαιβέττες  έπϊ  τφ  στόματι.  Δόξει  μέν 
ουν  κα\.σημεϊον  εΤνας  σιωτπίς  τό,  δάκτυλον  έπιθεΤναι 
έπ\  τφ  στόματι  · τάχα  δέ  , έπε\  ή χειρ  άντ\  2ργων 
λαμβάνεται,  δηλοι,  δτι  τδ  2ργον  αύτών  έφΙμου  αύτο7ς· 
τά  χείλη,  κα\  οΙονε\  δεσμός  τις  τφ  στόματι  έπέκειτο  * 
ήσθήθησαν  γάρ,  δτι  ούκ  είσίν  άξιοι  του  λαλειν,  παρόν- 
τος του  Ίώβ,  μείζονα  2ργα  πεποιηκότος,  α0το\  όλίγα 
πεπραχότες  · ό γάρ  δάκτυλος  τήν  έλαχί(ίτην  σημαίνέΓ 
πράξιν  κα\  ένέργειαν. 

Αικξηοσύττιιτ  dk  έτδεδύκείΥ.  Καλδν  χιτώνα  Οφα- 
νεν  έαυτφ  ό Ίώβ,  ϊνα  ένδύσηται  τήν  δικαιθ(ίυνην 
άντ\  χιτώνος,  Πδε  αύτοΰ  κα\  τδ  Ιμάτιον  · δικαιοσύνη 
δ χιτών  · κρίμα  ή διπλοίς. 

ΚΕΦ . ΑΒ'. 


poieslaiem  loquendi  jiislo  concedentes,  praBsenie 
ipso,  silentium  egebant. 

Digilum  imponentes  super  os.  Porro  autem  digi- 
tus ori  impositus,  silentii  signum  videri  potest. 
Forte  etiam  ( quandoquidem  manus  pro  opere 
sumitur)  opera  eorum  labia  iis  obturasse,  et  quasi 
vinculum  ori  injecisse,  ostendit;  se  enim  qnOd 
exigua  praeslllisseut,  indignos  esse  aniniadverte-e. 
runt^  qui  coram  Jobo  os  aperirent,  qui  majora  faci- 
nora edidisset;  digitus. enim  actipnem  et  opere-^ 
tionem  minimam  signifleat. 

Yers.  14.  Justitiam  vero  indutus  sum.  Prxdsirskm 
tiiiiicam'  Jobua  sibi  contexuit , ul  jOsiiriam  .pVo 
tunica  indueret.  Vide  etiam  ejus  pallium.  Justitia,* 
tunica ; judicium,  diplois. 

CAP.  XXXIl. 


ΦοδηθβΙς  τον  ύμΧτ  άναγρεΤΛία  τή»·  έμαντον 
έχιστήμην.  Έτταγγέλλεται  μέντοι  € έπιστήμην  ι 
. ΙΙχειν  , ή , κατά  τοδς  λοιπούς  , ι γνώσιν , ι πώς  άν- 
θρωποι πάσχουσιν  έν  τφ  β£φ·  πώς  τινες  άδικοι 
εύτυχούσιν.  ΕΙδον  άδικούντας  κα\  παρανομούν  - 
«ας,  εύθηνουντας,  και  εμού  παραμικρδν  έσα- 
λεύθησαν*^ο{  πόδες,  έάν  έν  τφ  βίιρ  τούτφ  μόνη> 
ένίδω  · έάν  δδ  τδ  μέλλον  έννοήσω  , έστώτίς  είσιν  οΐ 
-τϊόδες  μου. 

Αιό  εΐαα·  Άκούοτατέ  μον.  Έτερα  άντιγραφα 
<μετά  τδ  ι Έρώ  γάρ  ύμών  άκσ^όντων,  ι 2χει^α\  τού- 
«ους  στίχους  · c Ιδού  ήκουσα  τούς  λόγους  ύμών, 
Ι^νωτισάμήν  άχρι  συνέσεως  ύμών.  ι ϋΐ  δέ  έτεροι  έρ- 
μηνευτα\  ούτως  έκδεδώκασιν  · ι Ιδού , έξεδεξάμην 
«ούς  λόγους  ύμών*  ήκροασάμην  έφ’  δσον  έφρονείτε, 
4φ’  δσον  έξητάζετε  λόγους , κα\  μέχρι  του  έφικέσΟαι 
ύμών,  ένενόουν.  ι Κατά  μέν  ούν  ταύτην  τήν  έκδοσιν 
-κα\  τά  Ιτερα  τών  Αντιγράφων , "Ωσπερ , φησίν,  έγώ 
με6’  ήσυχίας  ήκουσα  πάντων  ών  εΓπατε,  καΐ  άνέμεινα 
μέχρι  συμπεράσματος  τών  ύμετέρων  λόγων  · καΐ  2ως 
ότε  πάσαν  έαυτών  τήνφρόνησιν  κενιάσητε  · καΐ  ύμείς 
εών  έμών  άκούσατε  λόγων.  Κατά  δδ  τά  παρ’  ήμΓν 
Αντίγραφα  ό νους  οίτος  · Άκούσατέ  μου,  φησίν  · έρώ 
fAp  ούδεν  ύττέρογκον  , άλλ’  ά δύνασθε  δοκιμάσαι. 
4 ΚαΙ  μέχρις  ύμών  συνήσω,  » άντί  τού,  Ού  κενοφω- 
χρήσομαι , άλλ’  ώς  δύνασθε  συνιέναι  )χιλήσω. 
^ έκεΐνό  φησιν,  δτι,  Ού  πρότερον  παύ  -«ομαι  λαλών, 
πρ\ν  ή κα\  ύμεϊς  τούς  έμούς  δοκιμάσητε  λόγους , εί 
Χρα  χάγώ  συνιέναι  δύναμαι  ι μέχρις  ύμών  , ι τουτ- 
έστι , μέχρις  ού  καΙ  ύμε?ς  έννοησητε , ή κα\  ύπερ- 
- άάλλω  τήν  ύμετέραν  σύνεσιν. 

, ΏΧήρης  γάρ  είμι^ημάτωτ.  Καλώς  είπε  τδ,  ι πλή- 
ρης είμί  · > ό γάρ  μή  πλήρης  ών  βημάτων,  κα\  έρ- 
χόμενος  έπ\  τδ  λαλειν,  κενά  λαλήσει  ώς  κενδς,  κατά 
ςδ  είρημένον*  c Ό γάρ  μωρδς  μωρά  λαλήσει,  κα\  ή 
χαρδία  αύτοΰ  μάταια  νοήσει.  » 

^OUixei  γάρ  με  τό  πνενμα  της  γαστρός.  "Ωσπερ 
εις  έγκυος  γίνεται , καΐ  μορφωθέντος  του  γεννωμέ- 
νου  έν  αύτξ  έπΙ  ώδϊνας  έρχεται,  μέχρις  ού  άπογεν- 


Vers.  6.  Timens  in  vobis  annuntiare  meam  ipsius 
scientiam.  Profitetur  quidem  c scientiam, » vel , 
jnxta  alios,  < notitiam  i se  habere,  quomodo  horni-; 
nes  in  vita  patiantur,  et  qua  ratione  nonnulli  injusti 
prospera  fortuna  ulaniur.  Vidi  injustos  et  improbos 
felicitate  friientes,  et  pedes  mer  pene  commoti  sunt, 
si  vitam  hanc  praesentem  taninni  contempler;  st. 
vero  quod  fuiiiruin  esi  mente  cogitavero,  pedes  mei 
fixi  stant.: 

Yers.  10.  Quare  dixi:  Audite  me.  Alia  exempla-· 
ria,  post  illud,  cDicam  vobis  audientibus,,»,  hos 
versus  habent : c ficce  audivi  sermones  vestros  ,· 
auscultavi  usque  ad  intelligentiam  vestram. » GiC- 
teri  vero  interpretes  sic  reddiderunt:  t Ecce excepi 
! sermones  vestros,  auscultavi  donec  sapereiis,  donec 
exquireretis  506  sermones,  et  qiioadusque  vos  per- 
veniretis, considerabam.»  Juxta  hanc  igitur  ve rsio- 
neni  ct  reliqua  exemplaria , Uiieniadniodum  ego, 
inquit^  omnia  qnaedi;iisiis  audivi,  et  ad  finem  usque- 
vestrorum  sermonum,  ac  quoad  omnem  vestram 
sapientiam  exhauriretis , tacite  iexspectavi ; vos 
eiiatn  similiter  meis  sermonibus  aurem  praebete.* 
Juxta  aitiem  exemplaria  quibus  nos  utimur,  sensu· 
hic  esi : Auscultate  mihi , inquit,  nihil  enim  tumi« 
dum  et  elatum,  sed  quae  vos  ipsi  explorare  pote-% 
riiis,  in  medium  proferam:  i Ei  usque  ad  vos 
intelligain, » id  est , nulla  vaniloquentia  utar,  sed 
quae  assequi  valetis  loquar.  Yel  lioc  dicit  :Noit 
prius  loquendi  finem  faciam,  quam  vos  etiam  ser- 
mones meos  examinaveritis,  si  ei  ego  i ad  vos 
usque  » intelligere  possum,  id  est,  donec  vos  eiiain 
iniellexeriiis , vel  vestram  etiam  intelligentiam 
excedam. 

Yers.  18.  Plenus  enim  sum  verborum.  Recte 
dixit,  I plenus  sum ; » qui  eiiiiii  verborum  luininTe 
plenus  ad  loquendum  accesserit , tanquam  inanis 
inania  loquetur,  juxta  illud  : < Fatuus  enim  fatua 
loquetiir,  et  cor  ejus  vana  inielliget. » 

Perdii  enim  me  spiritus  veniris.  Quemadmodum 
mulier  gravida  priinuin  fit,  et  formato  fetu , donec 
coiicepium  edat,  parius  dolores  sentit ; idem  animo 


Isai.  xxxii,  6. 


1043 

discendi  cupido  accidit : sermonem  enim  concipit, 
et  enuntiatum  fingit,  et  ordine  decoro  format;  tunc 
autem  parit  ( et  donec  pariat,  gravidatur  et  dolores 
patitur)  cum  fictum  et  formatum,  perfectum  in 
lucem  ediderit. 

Veks.  Loquar  ut  requiescam  aperiens  labia» 
Qui  verbis  abundat,  et  intelligenlem  auditorem 
nactos  fuerit,  loquendo , superfluitatem  illam  quaai 
eiinaoiens  et  rejiciens,  requiescit. 


1041 

νήσ^  τ6  συλληφθέν*  κατά  ταυτα  δέχαλΜτης  φ*Λομα· 
θοΰς  ψυχής  γίνεται  · συλλαμβάνει  γάρ  xbv  λάγον.  ^ 
άπαγγελλόμενον  μορφοί , χαΐ  τυποΓ  αύτβν  τξ  τάξει  · 
δταν  μετά  τδ  τυπώσαι  χα\  μορφωσαι,  τετελειωμε- 
νον  αύτδν  παραδφ,  τότε  τίχτει  · κα\  μέχρις  αν  τέχι;, 
βαρύνεται  έν  ώδΐνι. 

ΑαΛι\σω^  Ινα  άναΛαύσωμαι  άτοίζας  τά  χεί^. 
Ό τυγχάνων  συνετου  άχροατου , χα\  ών  τΛήρης  λ6· 
γων,  λαλών  άναπαύεται,  τήν  περισσότητα  οΤον  χεν» 
σας  χα\  άποβαλών. 


ΕΧ  OR1GENE 
Α 


CAP.  XXXV.  * ΚΕΦ.  ΑΕ'. 

Vbrs.  5.  Aspice  in  ceelum»  In  coelum  suspicit,  ΆνάβΛεψον  εΙς  z0r  oi}pardr,  Άναβλέπεε  είςτδ* 
non  qui  oculos  corporeos  attollit  et  coalum  inUie-  ούρανδν  ούχ  ό τους  σωματικούς  δφθαλμους  έπάρας, 

tur;  bac  enim  ratione  canes  et  asini  suspiciunt.  xa\  Ιδών  τδν  ούρανόν  * τούτο  γάρ  τδ  άναβλέπειν  έχουτ. 

Nemo  qui  mundum  diligit,  in  coelum  suspicit , sed  ^ xa\  oi  χΰνες  χα\  ol  δνοι.  ΟύδεΙς  φιλόχοσμος  άναβα- 


qui  nec  mundum,  nec  ea  quse  in  mundo  sunt,  amat. 
Rursus  nubes  non  adeo  sublimes  sunt  el  a nobis 
remotse,  quin,  si  Moysis  vitam  et  conversationem 
qua  Deo  placuit,  roeamque  tenuiiaiem  el  bumi!ita> 
tem  contemplatus  fuero,  nubem  banc  sublimiorem 
et  remotiorem  a me  visurus  sim  : si  ad  Jesum 
filium  Nave,  et  ad  prophetarum  vitas  devenero. 
Iliorumque  res  gestas  diligenter  examinavero,  quod 
scriptum  est  tunc  adimplebo , et  nubes  quanto  me 
sublimiores  sint,  addiscam. 

Yers.  6.  Si  peccasti,  quid  ages  ? An  nosti,  Inquit, 
si  peccaveris  quid  tibi  faciendum  sil,  ut  peccatum 
diluatur?  Si  verbis  deliquisti,  verbis  sanioribus, 
507  etsi  operibus  offendisti,  factis  egregiis  teipsum 
curans,  tibi  medere ; si  vero  iniquitates  mtilt»  et 
incurabiles  fuerint,  propter  delicta  immedicabilia, 
quae  ipsi  curare  non  possumus,  de  coelis  descendit 
Jesus  Christus  ut  insanabilia  sanarentur,  illudque 
effectum  sortiretur  : c Beati  quorum  remissae  sunt 
Iniquitates  i 

Vers.  10.  Qut  distribuit  custodias  nocturnas» 
Vide  Elius  laudes  Dei  el  praeconia  persequi , cum 
de  eo  dicat  ; i Qui  distribuit  custodias  nocturnas.» 
Vis  autem  videre  quomodo  Deus  nocturnas  vigiliae 
distribuat?  Totum  hujus  vitae  tempus  nox  est  et 
tenebrae,  lux  in  posterum  tibi  reservatur;  nunc 
enim  in  speculo  vides  lucem  autem  aliquando 
visurus  es.  Nox  enimvero  hoc  saeculum  est,  et  vigi- 
tiis  dispositis  in  nocte  bac  opus  est,  ut  vigiles 
noctibus  deputati,  a latronibus,  a feris  et  hosti- 
bus, eos  qui  in  nocte  sunt,  custodiant.  Quinam  vero 
sunt  custodes?  Angeli  qui  circa  nos  tentoria  figunt 
et  castrametantur. 

Vers.  H.  Qui  separat  me  a quadrupedibus  terroe» 
Secundum  reliquos  vero,  tqui  docet  nos  super 
jumenta  terr.ie,  et  sapientes  nos  reddit  super  vola- 
tilia quae  per  aerem  volitant ; » solus  enim  homo 
ratione  ornatus  est.  Creationis  igitur  beneficio  ab 
omnibus  animalibus  distincti  sumus  ; si  autem 
peccator  el  adulter  evaseris , et  prono  affectu  ad 
terram  propenderis,  a quadrupedibus  terrae  secre- 


πει  είς  τδν  ούρανδν,  άλλ*  ό μή  άγατιών  τδν  χόσμβν, 
μηδδ  τά  δν  τφ  χόσμφ.  Πάλιν  δδ  ούχ  ούτω  %k 
νέφη  ύψηλά  άφ’  ήμων  έστιν,  ώς  έάν  Γδω  τδν  Mbr 
σέως  βίον,  χαΐ  τήν  δχείνου  πρδς  Θεδν  άρέσχειαν,  τού 
τήν  έμαυτοΰ  σμιχρότητα  χα\  ταπεινότητα,  ούτω 
πω  τδ  νέφος  ύψηλδν  άπ'  έμού  * έάν  ΙλΟω  έπΙ  Ίηιοΰν 
τδν  του  Ναυή,  έπΙ  τους  βίους  των  προφητών,  έάν  ές· 
ετάζω  αύτών  τάς  πράξεις,  τότε  τοοιώ  τ6  γεγραμ[ΐέ- 
νον,  χα\  χαταμανθάνω  πόσον  έστ\  τά  νέφη  ύψηλά 
άπ'  έμου. 

Ei  7\μςφζ8ς,  τί  πρ^^Βΐς;  ^Αρα  οδν,  φηβΙν,  οιδχς, 
εΐ  ήμαρτες,  τί  πράξεις  έπΐ  τδ  λϋσαι  τδ  ήμαρτημένον; 
Εί  ήμαρτες  λόγοις,  λόγοις  χρείττοσιν  Εασαι  * εΐ  Υ,μαρ- 
τες  έν  έργοις , Ιργοις  διαφέρουσιν  αύτ6ς  έαυτδν  16- 
μενος*  εί  δέ  τιολλαΐ  χα\  Ανίατοι  αΐ  άνομίαι,  διάτοΰοε 
έπΙ  το7ς  άνιάτοις,  οΤς  έαυτους  ίάσασύαι  ού  βυνάμεύα, 
1|λ6εν  Ιησούς  Χριστδς  έξ  ούρανών,  Γνα  τά  άνίατα  ίά- 
σηται,  χαΐ  γένηται  τδ»  c Μακάριοι  ών  άφέθηβαν  si 
άμαρτίαι.  » 

Ό κατατάσσων  ^νΛακάς  τνκτεριτάς»  Όρα  δα 
έγχώμια  τού  θεού  χαΐ  ύμνους  διεξέρχεται  δ Έλια»;, 
λέγων  περ\  αύτού,  ι *0  χατατάσσων  φυλαχάς  νυχτε- 
ρινάς.  » θέλεις  ίδείν  πώς  κατατάσσει  φυλαχάς  ν>- 
χτερινάς  ό θεός ; *Όλος  ό αΙών  ουτος  νύξ  έτη,  σκέ- 
τος έστί.  Τδ  φως  τηρεϊταί  σοι  · νύν  γάρ  δΓ  έσόπτρο- 
βλέπεις,  μέλλεις  δέ  ποτέ  βλέπειν  τδ  φως.  Ούχούν  ν^ς 
έστι  πάς  ό αΙών,  καΐ  χρεία  φυλάκων  τεταγμέ^ν  εϊ; 
νύκτα  ταύτην,ίνα  οΐ  φύλαχες,οΐ  έπ\  των  νυκτών,φρον- 
ρώσι  τούς  έν  νυξιν  άτιδ  των  ληστών,  άπδ  των  Θηρΐ6^, 
άπδ  τών  πολεμίων.  Τίνες  οί  φύλαχε^ ; Οι  παρεμβάλ' 
λοντες  άγγελοι. 

Ό ^ιορΙζ(>)τ  με  άχό  τεζρΜόδων  γης·  Κατά  δ 
τούς  λοιτιούς,  t διδάσκων  ή μάς  ύττέρ  τά  κτήνη  ττ; 
γης,  χα\  σοφίζων  ύπέρ  τά  κατά  τδν  άέρα  διιπτάμτΛ 
τυετεινά  * » μόνος  γάρ  ό άνθρωπος  λόγω  τετίμητ». 
Κατά  μέν  ούν  τδν  λόγον  της  δημιουργίας  διωρίσμεθ* 
άτΛ  πάντων  τών  ζώων  * έάν  δέ  ης  άμαρτωλδς,  πόρ- 
νος, κατωφερής,  ού  διωρίσθης  άπδ  τετραπόδων  γης, 
άλλά  παρασυνεβλήθης  τοίς  χτήνεσι,  χαΐ  έγέν»  ώς 


Psal.xxxi,  1.  ‘·  I Cor.  χιιι,  12. 


404S  SELECTA  IN  JOB.  im 

Ιππος  χα\  ήμ(ονος , οΓς  ούκ  Ιστι  σύνεσις , χα\  ίππος  Α tus  ηοιι  es  , sed  comparatus  es  jumentis,  factusque 
θηλυμανής.  equus  ei  mulus,  in  quibus  non  est  iiiiel- 

leclus  et  equus  quidem  oestro  libidinis  per- 
citus 

CAP.  XL, 

Yebs.  7.  Nequaquam , $ed  accingere  sicut  vir 
lumbum  tuum,  lis  quidem  qui  se  strenuos  athletas 
praestiterant,  praemia  praesiantissima  post  hanc 
Titam  recondita  sunt;  nihilominus  nunc  etiam  iii 
praesenti  sasculo,  iliis  gratia  Dei  pro  arrhabone  est. 
Idcirco  Jobus  cum  summum  discrimen  adiisset, 
cum  bonis  nudatus,  largitori  gloriam  detulisset ; 
cum  liberis  ornatus,  gratias  auferenti  egisset ; cum 
aegritudine  laborasset , ita  ut  vermes  e corpore 
instar  imbris  profluxerint,  molestiis  et  aerumnis 


ΚΕΦ . M'. 

Μή,  άΧΖά  ζύχται  δκΤΛερ  dri}p  τ^ν  όσφύν  σον, 

Τά  μλν  τέλεια  των  άγωνισμάταιν  τοις  χαλώς  άθλή- 
σααι  μετά  τδν  pfov  άπόκειται  τούτον  ούδέν  δέ  ήττον 
καΐ  ήδη  ή χάρις  του  Θεού  ά^^δαβωνίζεται  τους  άθλη- 
τάς.  Διά  τούτο,'  δτε  ήγωνίαατο  τά  μέγιστα  ό Ίώβ  · 
δτε,  άποβαλών  τά  ύπάρχοντα,  έδόξασε  τδν  δεδωχδτα* 
δτε,  άποθέμενος  τά  τέκνα,  ευχαρίστησε  τψ  παρειλη- 
φδτι*  δτε,  νοσήσας  ώς  σκώληκας  άνομβρειν  άπδ  του 
σώματος,  ού  νενίκηται  άπδ  των  πδνων*  προοίμια 
χαΐ  ά^ι&αβώνα  των  άθλων  δίδωσιν  αύτφ  δ θεδς,  χρη- 
ματίσας  αύτφ  διά  νέφους  και  λαίλαπος.  Άχούσας  οδν  Β superatus  non  est ; verum  Deus  e nube  et  turbine 


των  προτέρων  λόγων,  δέον  άποχρίνασθαι  πρδς  θεόν, 
σιωπά,  ώς  ούκ  Ιχων  πα^^ησίαν  · οΟπω  γάρ  ήδει  τδ, 
C Μωσης  έλάλει,  δ δέ  Θεδς  άπεκρίνατο  αύτφ  φωνή,  ι 
*0  μέντοι  θεδς  δίδωσιν  αύτφ  πα|&^3ησίαν  του  λέγειν 
χα\  τοσαύτη  έστιν  αύτοΰ  ή χρηστότης,  ώστε  άναλα- 
6είν  αύτδν  πρόσωπον  ού  κρίνοντος,  άλλά  κρινομένου 
μετά  του  ανθρώπου.  Κα\  άλλαι  τούτο  έδίδαζαν  Γρα- 
φαί·  ώς  τδ,  ι Δεύτε,  xaV  διαλεχθώμεν  · ι κα\,  c Ααός 
μου,  τί  έποίησά  σοι ; ι "Ηδη  ίθλον  δίδωσιν  αύτφ  δ 
θεδς,  δτι  άνθρωπον  έρωτά,  δτι  πυνθάνεται  αύτου, 
δτι  δίδωσιν  έξουσίαν  της  άτιβκρίσεως.  ΕΙ  μή  ήν  νενι- 
κηχώ;,  ούκ  έλάμβανεν  · εί  μή  ήν  ύπομείνας,  ούκ  άν 
ήχουσε  · c Ζώσαι  ώσττερ  άνήρ  τήν  δσφύν  σου,  ι καΐ 
μή  σιώπα  · άλλ’  άνδρίζου  πρδς  τάς  έ ρωτήσεις  · δσφ 


eum  allocutus,  praemiorum  primordium  et  arrhabo- 
nem ei  concedit.  Quandoquidem  autem  auditis 
superioribus  Dei  sermonibus,  cum  vices  respon- 
dendi ilii  incubuissent,  fiducia  loquendi  destitutus, 
silentium  egisset  (nondum  enim  illud  didicerat, 
c Moses  loquebatur,  Deus  autem  voce  ei  respondit i), 
Deus  loquendi  fiduciam  ei  impertit ; tantaque  ejus 
benignitas  est,  ut  non  judicis,  sed  cum  homine 
decernentis  personam  suscipiat : quod  aliis  Scri- 
pturae locis  ostenditur;  ut,  «Venite,  et  arguamus 
et  : « Populus  meus , quid  feci  libi  ? i Quod 
hominem  interroget,  quod  loquenlem  audiat,  et 
quod  respondendi  licentiam  concedat,  hactenus 
priemio  eum  Deus  affecit.  Si  victor  non  exstitisset , 


γάρ  δσφύς  τίνος  ούκ  έζωσται,  ούδέ  συνέσφιγχται,  άλ-  ^ 508  praemiuni  non  reporiasset ; si  animi  constan- 
λά  λέλυται,ού  δύναται  εύλόγως  άτηχρίνασθαι  τφβεφ.  tiam  non  ostendisset,  illud  utique  non  audivisset, 

Μή  πρότερον  ούν  άποχρινάσθω  τις  τφ  θεφ,  έάν  μή  « Accinge  sicut  vir  lumbum  tuum,  i noli  silentium 

άνήρ  γένηται  τέλειος  τήν  πνευματικήν  ήλικίαν  καΐ  agere,  sed  ad  respondendum  animum  virilem  indue: 

τήν  δσφυν  ζώσηται.  quatenus  enim  lumbi  alicujus  minime  accincti  et 

constricti,  sed  soluti  sunt,  is  Deo,  prout  consentaneum  est,  respondere  non  potest.  Deo  igitur  nemo 
prius  respondeat,  quam  spirituali  statura  vir  consummatus  evaserit,  et  lumbos  accinxerit. 

Μή  dxoaoiov  μου  zb  κρΊμα,  Μή  οΓου  άλόγως  κε-  Vers.  8.  Ne  repellas  judicium  meum.  Noli  existi- 
χμίσθαι  μοι  ταύτα  άπερ  ύπέμεινας,  μηδέ  άποποιού  mare  me  perperam  et  sine  ratione,  ea  quae  passus 


μου  τδ  κρίμα.  Τούτου  του  ^ητού,  ώς  χρησίμου  μνη- 
μονεύωμεν,  δταν  δ Θεδς  παθείν  τι  ήμάς  κρίνη,  τέκνον 
άποβαλειν,  άρχήν  άπολέσαι,  νοσήσαι  κατά  τδ  σώμα, 
δ τι  δήποτε  τούτων  ύποστήναι  · ούδέν  τούτων  οΤόν  τε 
«αθειν  ήμάς,  μή  κρίνοντος  τού  Θεού.  Έπε\  ούν  ούδέν 
τούτων  γίνεται  χωρίς  κρίματος  τού  θεού,  λέγεται 
πρδς  τδν  παθόντα  ■ ι Μή  άποποιού  μου  τδ  κρίμα*  » 
τουτέστι,  Μή  άπαρνού  δπερ  Ικρινα  περί  σού 
παρόντα  λέγει  χρηματισμόν. 


Οΐει  δέ  με  άΛΛως  coi  κεχρ7\μαζικέται , ή ϊνα 
όνα'^αγιχς  δίκαιος;  Άτ^λογούμαί  σοι*  δίκαιος  ής, 
άλλ’  ούκ  ής  φανερός*  ύ πομονήν  είχες*  ίδει  με 
Αφορμήν  παρασχείν  τού  λάμψαι  σου  τήν  ύ^μονήν  * 
είχες  άνδρείαν  · άλλ’  έκρύπτετο  έν  σοί*  οι  συμβεβη- 
χδτες  πόνοι  Ιδειξάν  σου  τήν  ανδρείαν.  Τούτων  μνη- 
μονεύωμεν  έν  τοίς  των  περιστάσεων  καιροίς,  καί  δόξω- 


es  judicasse,  neque  judicium  meum  defugito.  Dicti 
hujus  utilitatem  memoria  recolamus,  cum  Deus  pati 
nos  aliquid  decreverit,  si  liberorum  orbitatem  , 
dominatus  amissionem,  corporis  aegritudinem , vel 
aliquid  hujusmodi  subire  oporteat  : fieri  enim  non 
potest,  ut  sine  Dei  judicio  quidquam  lionim  patia- 
mur. Cum  itaque  absque  divino  judicio  nihil  horum 
τδν  D eveniat,  adversa  toleranti  dicitur,  < Ne  repellas 
judicium  meum,  » id  est,  quod  de  te  judicio  siauii 
(praesens  scilicet  responsum  meum)  noli  detre- 
ctare. 

Putas  autem  me  aliter  tibi  respondisse , quam  ut 
appareas  justus?  Justus  eras,  fateor,  verum  aliis 
ignotus  ; patientia  instruebaris,  sed  ut  patientia  tua 
eniteret,  occasionem  ine  prsebere  oportuit ; animo 
forti  eras,  sed  latentem  In  te  fortitudinem  aerum nm 
et  molestiae  quae  tibi  contigerunt,  perspicuam  reddi- 
derunt. Horum  recordemur,  cum  calamitates  nos 


**  Psal.  xLvni,  15,21,  xxxi,  9.  ” Jerem.  v,  8.  Isai.  i,  18.  *·  Midi,  vi,  3. 


«047  EX  ORIGENE  «018 


preiniin^  et  Deum  praesentem,  nosque  alloquen- 
leiii  aiKlire  existimemus,  c Pulasne  me  aliier  tibi 
respondisse,  i id  est,  tenlari  le  passum  esse, quam 
iit  ignorantibus  jusi  ilia  tua  manifesta  Hat? 

Yers·  10.  Anume  iibi  altitudinem.  Licet  etiam 
lioc  modo  versus  inielligere : Victus  a te  lentator 
est,  animi  tui  celsitudinem  et  vires  tuas  resunte, 
coronam  accipe,  et  decus  indue  : bellum  libi  movit 
conviciator,  tu  vero  superbiam  ejus  doinuisil,  et 
cum  cohorte  sua  procul  illum  cum  dedecore 
fugaali. 

CAP.  XLI. 

Yers.  5.  Ludes  autem  in  eo  sicut  avi  ? aut  ligabis 
eum  sicut  passerem  puero?  Magni,  strenui  et  per- 
fecti animi  gloriam  et  honorem  describit ; et  quod 
draco  illi,  ut  passer  puero,  traditus  sit,  qui  puero  ^ 
nocere  non  potest : puer  enim  eum  sibi  alligatum, 
quocunque  vult  ducit  et  circumfert  : baud  secus 
gratia  divina,  instar  passeris,  in  potestatem  infan- 
tium et  lactentium,  ex  quorum  ore  Deus  laudem 
perfecit,  Satanas  vinctus  devenit. 

Yers.  6.  Pascuntur  autem  in  eo  gentes.  Quemad- 
modum Dominus  fidelium,  ita  etiam  draco  impio- 
rum cibus  est : c Dedisti  enim  eum  escam  populis 
^tbiopibus,  i id  est  ΩΙϋβ  tenebrarum,  qui  in  igno- 
rantia versantur.  Yesciinur  enim  509  omni  ser- 
mone quem  auribus  accipimus , vel  a dracone,  si 
vana  et  futilia  audiverimus ; vel  a Christo,  si  verba 
ardiOcantia  et  utilia  acceperimus. 

Yers.  7,  Omne  navigans  conveniens  non  ferent  pellem  ^ 
unam  cauace  ejus.  Ut  clarius  dicatur,  homines  qui  cor- 
poribus tanquam  navigiis  iitunlur,  draconis  extrema 
ci  ultima  suo  marte  conficere  non  possunt ; divina 
vero  potentia  nobis  invigilante,  totum  etiam  eum 
portare  et  enecare  possumus  : singuli  autem,  quan- 
tum iii  nobis  est,  diabolum  morte  mactamus,  juxta 
illud  **  : c Dominus  Salanam  sub  pedibus  vestris 
velociter  conteret.  i 

Yers.  «3.  In  rugam  pectoris  ejus  quis  utique  in- 
grediatur? Pars  corporis  lii  qua  ratio  sedem  habet 
et  imperium  exercet,  thorax  el  pectus  appellatur. 
Thorax  ejus  simplex  non  est , versutus  el  implica- 
tus est : sanctus  autem  detegere  eum,  el  involuiunri 
esse  ostendere  potest ; viro  enim  sancio  implicatum 
non  est.  I 

Yers.  «6.  Spiritus  autem  non  transibit  eum.  Illud 
autem,  c non  transibit, » non  quod  non  pertrans- 
eat  et  percurrat,  sed  quia  niliil  ipsum  lateat 
omnesque  per  ipsum  transire  oporteat,  quare  quo- 
minus in  potestate  ejus  detineamur,  nos  ipsos  cum 
studio  accingamur. 

Yers.  18.  Et  oculi  ejus  species  Luciferi.  Ociili 
igitur  ejus  non  sunt  Luciferi , sed  c Luciferi  spe- 
cies; I transformatur  enim  in  angelum  lucis;  simulat 
•e  esse  sidus  coeleste,  et  diei  symbolum  ementitur. 

Yers.  19.  Quasi  lampades  accensa.  Ego  quidem 

• Kom.  XVI,  20. 


L μεν  του  θεοΰ  άχούειν  ποφίντος  χα\  λέγοντος  ^μΐν  · 
I ΟΓει  με  &λλως  σοι  κεχρηματιχίναι , ι zvjzizxi 
τ6ν  Ίαιρασμ^ν  συγχωρησαι,  ή ίνα  τοϊς  άγνοουΛ  cr/r 
ή σή  δικαιοσύνη  ζ ; 

'ArdJUt6e  ίή  ΰ^ος.  *Έστι  κα\  οδτω  νοηοται  τους 
στίχους*  Νενίκηκας  τδν  τΛίραστήν·  Ανάλαβέ  σου 
Οψος  * άνάλαβέ  σου  τήν  δύναμιν  * στεφάνωσαι  · Ηου 
σαι  ευπρέπειαν.  Ό ύβριστής  έστρατεύσατο  κατά  σοΰ 
σΐ)  δέ  τδν  ύπερήφανον  έταπείνωσας,  κα\  μακράν  μετ’ 
αισχύνης  άπέστρεψας  μετά  τής  αύτου  φάλαγγος- 

ΚΕΦ.  ΜΑ'. 

Παί^χΐ  δέ  έτ  αύτφ  ώσαερ  όρτέφ;  δήσεις  αΰτίτ 
ωσ^ερ  στρονθΙοτ  χαιδίφ ; Μεγάλης  και  έ^ι^ωμέντ^ 
κα\  τελείας  ψυχής  διαγράφει  τδ  τέλος,  οτι  γε  ό δρά- 
κων αΟτιρ,  ώσπερ  στρουθίον  παραδέδοται  παιδίω,  μτ- 
δ^  βλάψαι  τδ  παιδίον  δυνάμενον,  δτι  χχ\  δεδεμένον 
αύτδ  άγει  δπου  γε  βούλεται  τδ  παιδίον  χολ  περιφέρει* 
οΰτω  τή  χάριτι  του  Κυρίου,  ώς  στρουθίον  ύποχείρ*Λ», 
ό Σατανάς  δεδεμένος  γεγένηται  τοίς  νηπίοις  καΐ  θη- 
λάζουσιν,  ών  έκ  στόματος  κατηρτήσατο  αίνον  ό βε^. 

"Eycizovrrai  δέ  εν  αύτφ  έΰτη.  "Όσπερ  τΰψ 
πιστών  βρώμα  ό Κύριος,  ούτως  ό δράκων  των  ασε- 
βών * I "Εδωκας  γάρ  αύτδν  βρώμα  λαοΐςτοίς  ΑΙΘΙδψι  * ι 
τουτέστι,  τοϊς  υΙοίς  τοΟ  σκότους,  τοις  έν  άγνωσΐ».  Καθ’ 
έκαστον  γάρ  λόγον  δν  παραδεχόμεθα,  ήτοι  Ατιδ  τοΰ 
δράκοντος  έσθίομεν,.έάν  παραδεξώμεθα  άχοήν  μα- 
ταίαν,  ή άπδ  του  Χρίστου,  έάν  παραδεξώμεθα  /όγον 
οίκοδο μουντά  χα\  ώφελουντα. 

Παν  δέ  πΛωτόν  σντ&Χθόν  ούμ^  Μ^οίωα  βνρ- 
σαν  μίαν  σύρας  αύτον.  Σαφέστεροι  δδ  εΙπεΙν  * (X 
άνΟρωτΓΟί,  ο1  πλοίοις  τοΤς  σώμασι  χρώμενοι,  τά  τε- 
λευταία του  δράκοντος  κα\  τά  έσχατα  νεχρώσαι  αύτοί 
χαΟ’  έαυτους  ού  δύνανται*  θείας  δέ  δυνάμεως  έπισχο- 
πούσης,  χα\  δλον  αυτδν  χομίσαι  χα\  νεκρώααι  δυνά- 
μεθα.  Νεκροΰμεν  δέ  έκαστος,  τδ  δσον  έφ’  Ιαυτώ,  τδν 
διάβολον,  κατά  τό*  t Ό δέ  θεδς  συντρίψει  τδν  σατα- 
νάν  ύπδ  τους  πόδας  ύμών  έν  τάχει.  ι 

ΕΙς  Λτύξιν  θώραχος  αύτον  ζΐς  dr  εΙσέΛθα. 
θώραξ  κα\  στήθος  όνομάζεται,  δπου  έστ\  τδ  ήγεμονμ 
κόν.  Ούχ  άπλοΰς  έστιν  ό θώραξ  αύτου  · δό)αός  έστιν, 
έπτυγμένος  έστίν  άγιος  δέ  έλέγχειν  αύτδν  δόναται, 
καΐ  δεΐξαι,  δτι  έτετυκται  * τψ  γάρ  άγίω  ούχ  ίπτ*- 
κται. 

Πνεύμα  δέ  ού  μή  διέΧΘχ^  αύτόν.  Τδ,  € οΟ  μη 
διέλθη,  I ούχ  δτι  ού  διέρχεται  χαΐ  παρέρχεται,  άλλ’ 
δτι  ούδέν  αύτδν  λανθάνει  * πάντας  δει  δι’  αύτού  έλθείν. 
Εαυτούς  οΰν  παρασχευάσωμεν,  τού  μή  χατασχεθήνχι 
ύπ’  αύτού. 

οι  δέ  όφθοΛμοΙ  αύτού  είδος  'Εωσφόρου.  01 
δφθαλμοι  γούν  αύτού  ούκ  ε1σ\ν  Εωσφόροι,  άλλ’  ι εί- 
δος Εωσφόρου  * ι μετασχηματίζεται  γάρ  εις  άγγδ- 
λον  φωτός.  Προσποιείται  είναι  ούράνιος  άστήρ*  «ρο> 
ποιείται  σύμβολον  ήμέρας. 

Ώς  ΛαμΛάδες  καιόμεναι.  ΟΓμαι  μέν  και  πάντας 


mo 


WLECTA  JOB. 


lOSO 


τοϋς  άσεβεΤς  ΑΟέων  δογμάτων  εΙαηγητάςεΐιΜει  στόμα 
του  δμάχοντος*  εΓη  δ'  &ν  τι  κα\  τροπιχώς  νοούμενον 
ι:αρά  τούτο,  δΟεν  οΐ  λόγοι  άπολλύντες.  ΕΓποτε 
ήχου  σας  λόγου  προφάσει  Χριστιανισμού  κατήγορου  ν- 
τος  του  Δημιουργού,  φέρε  ε1πε?ν,  πρεσδεύοντος  τά 
Μαρχίωνος,  τά  Ούαλεντίνου,  τά  Βασιλείδου  · δταν 
χαχώς  λέγωσι  τδν  Ποιητήν  ούρανου  χα\  γης,  δταν  τι 
δμοιον,  δψει  δτι  έχ  στόματος  των  τοιούτων  έξέρχον- 
ται  δαλοί.  Τηρώμεν  ούν  έαυτους,  μήποτε  έχεϊναι 
λαμτιάδες  ήμάς  'χαύσωσι  * μή^ποτε  αΐ  έσχάραι  του 
χυρδς  ήμών  άψωνται. 

^Εμπροσθεν  αϋτον  τρέχει  άπώΛεια»  ΟΤον  πρό- 
δρομός τις  έστίν  αύτού  χα\  δορυφέρει  . αύτδν  ή άπι/>- 
λεια  · δπου  έάν  Ιρχηται,  πρότρέχει  ή άτζώΧεια  αυτού, 
είθ’  ούτως  αύτδς  εΙσέρχεται  . Έάν  μή  πρώτον  παρα- 
δέξητα£  τις  τήν  άπωλειαν,  ού  παραδέχεται  τδν  βρά- 
χοντα  · δταν  γάρ  άμάρτη  τις,  τότε,  χνηΟόμενος  τήν 
άχοήν,  διδασκάλους  ζητεΤ  άπολού μένος*  χαΐ  ζητών 
διδασκάλους,  μετά  τδ  άττο)έσ6αι  ευρίσκει  τδν  δρά- 
κοντα, χαΐ  παραδέχεται  τούτον  τοσούτων  χαχών  πε- 
πληρωμένον  είς  τήν  έαυτού  ψυχήν. 


onmes  iiHpioe  atlieorum  dogmatum  aiicturee  o$ 
draconis  esse  arbitror.  Verum  et  aliud  etiam  prae- 
terea per  metaphoram  inlelligi  possit,  serinonee 
scilicet  qui  enecant.  Si  quando  sermonem  qui  Opi- 
ficem coindemnet,  praetextu  Christianismi  audieris· 
Marcionis,  verbi  gratia,  Valentini,  aut  Basilidis  do- 
gmata asserentis,  cum  coeli  el  terrae  Creatorem  con- 
tumeliis prosciderint , vel  quid  simile  evomuerint , 
faces  ex  illorum  ore  erumpere  animadvertes.  Ne 
igitur  aliquando  lampades  illae  nos  adurant,  aut 
ignis  ttamina  attingat,  nobis  ipsis  diligenter  cavea- 
mus. 

Vers.  22.  Ante  eum  currit  perditio.  Perditio  Un- 
quam praecursor  ejus  est,  et  quasi  satelles  eunt 
slipal;  qiiocunque  gressus  converteritj  perditio  prae- 
currit , aique  ita  postmodum  ipse  subintrat.  Nemo 
draconem  suscipit , qui  non  prius  perditionem  sus- 
ceperit. Qui  enim  peccatum  admisit,  praeceptores 
auribus  pruriens  periturus  petit;  ac  magistros  quae- 
rens, postquam  perierit,  draconem  invenit, ipsum- 
que  tot  malis  refertum,  anima  sua  excipit. 


ΚΕΦ.  

'Έδωχβ  δέ  ό Κύριος  δυιΛα.  '0  μέν  οδν  πάντα 
πειρασμδν  ύποστάς  ^άθλα  λαμβάνει  της  ύπομονης 
αύτού  πάντα  διπλά  παρά  τά  πρότερον  * ό δδ  Κύριος 
άθλα  δίδωσιν  ούχΙ  διπλασίονα  μόνον,  άλλ*  έχατοντα- 
σ^ασίονα  * ούχ  άν  δΙ  διπλάσια  των  προτέρων  Ελαβεν, 
βΙ  μή  διπλασίονα  τήν  άρετήν  έπεδείξατο. 


. CAP.  XLI1. 

Vers.  10.  510  autem  Dominue  dupla. 

Qui  igitur  teiiiatioiiem  omnem  subiit,  pro  patientiae 
suae  praemio , respectu  priorum  dupla  omnia  sor- 
titus est  (Deus  vero  praemia  non  tantum  duplo,  sed 
centuplo  etiam  ampliora  largitur) ; non  vero  prio- 
ribus duplo  majora  accepisset,  si  animi  virtutem 
•t  fortitudinem  duplam  non  ostendisset. 


MONITUM 

AD  ORIGENIS  ΕΕΗΓϊΓΠΚΑ  IN  PSALMOS. 


Bx  epistola  74  beati  Hieronymi  ad  sanctum  Augusitnnm  discimus  Origenem  multis  voluminibus  eun· 
Ciorum  Psalmorum  explanationem  reliquisse,  t Si  obscura^  inquit , quomodo  tu  ausus  es  post  eos  disse* 
rerct  quod  illi  explanare  non  potuerunt?  Si  manifesta  , superfluum  esi  te  disserere , quod  illos  latere  non 
potuit^  maxime  in  explanatione  Psalmorum^  quos  apud  Grwcos  inierpretdti  sunt  mullis  voluminibus 
primus  Origenes,  Eusebius  Catsariensis  * ete.  Revera  ante  suum  ex  urbe  Atexandria  discessum , id  est 
ante  annum  251,  commentarios  in  primos  quinque  et  viginli  psalmos  jam  ediderat  teste  Eusebio  Hist. 
eccle^·  lib.  vi,  cap.  24.  Philocaliae  OMcforee  cap.  2,  Eusebius  tib.  vi,  cop.  25,  Pamphilus  ptartyr  in  Apo- 
lf>gia  pro  Origene,  Meihodius  apud  Epiphanium%  ei  Epiphanius  ipse  hceres.  lxiv,  varia  e tomo  in  psal· 
mum  primum  exhibent  fragmenta,  quee  suo  quaeque  loco  in  hac  editione  reffngsentantnr.  Suum  ipse  Ori- 
gines commeM/arttim  in  psalmum  secundum  citat  lib.  iv  Comment.  in  Epistolam  ad  Romanos,  his  verbis  : 
c Jra  Dei  quomodo  intelligi  debeat,  in  secundi  a nobis  psalmi  expositione  plenius  dictum  est,  et  quo- 
modo possit  impleri  quod  scriptum  est.  ut  salvi  efficiamur  fugientes  ab  ira  ventura,  et  iram  quidem  fu- 
gientes, ita  ut  non  nos  comprehendat.  sectantes  vero  justitiam,  pietatem,  fidem,  charitatem,  patientiam, 
mansuetudinem , et  cwtera  his  similia.  > Item  lib.  ii  De  Drincipiis  cap.  iv  : c De  quibus,  inquit,  se- 
cundum parvitatem  sensus  nosm  cum  secundi  psalmi  exponeremus  Uium  versiculum,  ~ Tunc  loquetur  aa 
eos  in  ira  sua,  et  in  furore  suo  conturbabit  eos,  — prout  potuimus,  qualiter  hoc  intelligi  deberet,  ostendi- 
mus. > E commentario  in  psalmum  sextum  locus  exstat  in  Apologia  Pamphili  pro  Origene,  ubt  et  altet 
profertur  e commentario  in  psalmum  decimum  quintum,  nec  non  alius  in  xviii.  VidenH  quoque  Hiero- 
nymus  Origenis  in  xv  psalmum  expositionem,  cujus  unum  locum  carpit,  epist.  45  ad  Clesiphontem  : c In 
XV,  inquit,  psalmo,  ubi  scriptum  est;  Insuper  usque  ad  noctem  erudierunt  me  renes  mei,  virum 

sanctum,  cum  ad  virtutum  venerit  summitatem,  ne  in  nocte  quidem  ea  pali,  quee  luminum  sunt,  nec 
cogitatione  viliorum  aliqua  .titillari,  9 Suam  in  psalmum  trigesimum  primum  et  alios  per  ordinem  psal- 
mos enarrationem  memoras  ipse  Origenes  tib.  iv  Comment.  in  Epistolam  ad  Ronutnos  : c Propterea  puto, 
inquit,  et  David  trigesimo  psalmo,  quem  superscripsit,  inieliectiis  David,  dedisse  istud  initium,  admo- 
nens per  ipsam  superscriptionem  altiorem  debere  requiri  intellectum  in  his  quas  dicturus  erat , quia  Beaii 
quorum  remittuntur  iniqtiitaies  ; > de  quibus,  511  prout  poftitmus,  diximus,  cum  de  psalmis  per  ordinem 


1051  EX  ORIGENE  m 

dictaremus.  Expositio  psalmorum  \LV'et  xlvii  citatur  lib.  vii  contra  Celsum  sub  finem  num. 

T6v  αύ-Λν  τρόπον  χα\  ήμεις  τά  περ\  τής  &γ{ας  χα\  άγαθής  γης  κα\  τής  έν  αύτή  πόλεως  του  Θεού,  οδ  xa-i 
την  Ινεστώσαν  νομίζοντες  εΐναι  πραγματείαν  σαφηνίσαί,ύπερτιθέμεθα  είςτά  έξηγητικάτών  προφητϋν,ί:» 
μέρους,  κατά  τ6  δυνατόν  ήμϊν,  διηγησαμενοι  περί  πολεως  θεού  έν  τοίς  πραγματευθεϊσιν  ήμιν  ε!ς  τε::ι. 
ρακοατόν  πέμπτον  ψαλμόν  κα\  τόν  τεσσαρακοστόν  έβδομον  ψαλμόν.  c Sic  et  nos  praesentis  instituti  non  eaci- 
9UUS  esse  terrw  sanctas  et  bonae  et  civitatis  Dei  qua?  in  illa  est^  explicationem  : acturi  de  illa  /«w,  eum  prt. 
pheias  enarrabimus  : praesertim  cum  jam  ex  parte  in  Commentariis  in  psalmos  \lv  et  xlvii  de  civitate  Da 
pro  viribus  sermonem  fecerimus.  > Hieronymus  lib.  i Adversus  Riiflniiin  ait  Origenem  t ociogesimumnonuu 
psalmum^  qui  scribitur  Oraiio  Moysi  hominis  Dei,  et  reliquos  undecim  qui  non  habent  titulos,  secundam 
Huilli  Judaeorum  patri archte  expositionem,  ejusdem  Moysi  putasse,  nec  dedignatum  esse  Hebraeam  scripta· 
ram  interpretantem  per  singula  loca,  quid  Hebraeis  videatur  inserere,  t Origenes  homil^  15  tii  Jesum  nate, 
suam  centesimi  psalmi  expositionem  commemorat,  c Memini  me,  inquit,  similia  dixisse  etiam  in  iis  locit,k 
quibus  exponebamus  versiculum  psalmi,  in  quo  scriptum  est : In  matutinis  interflciebani  omnes  peccator«i 
lerrse,  ut  disperdam  de  civitate  Domini  omnes  qui  operantur  iniquitatem.  > Denique  enarratio  in  psulmau 
civiii  aperte  citatur  homilia  15  in  Leviticum  his  verbis : c Memini  dudum  nos  cum  centesimi  decimi  octari 
psalmi  exponeremus  illum  versiculum,  in  quo  scriptum  est  .‘Lucerna  pedibus  meis  les  tua,  Domine,  et  Juna 
semitis  meis,  diversitatem  lucernas  et  lucis  pro  viribus  ostendisse.  Dicebamus  enim  quod  lucernam  guidea 
pedibus,  id  est  inferioribus  corporis  partibus  deputarit,  lumen  vero  semitis  dederit : quas  semitx  in  alis  Iscs 
semita  teternce  nominantur.  Quia  ergo  secundum  quamdam  mysticam  rationem  inferiores  paries  creaiara 
mundus  hic  intelligitur,  ideo  lucerna  legis  his  qui  in  hoc  mundo  tanquam  totius  creaturas  partes  sunt,  acctias 
memoratur.  Lux  autem  wterna  erit  illis  semitis  per  quas  in  futuro  sasculo  unusquisque  pro  mentis  iscdit. 
Sed  de  his  in  suo  loco  suadenter  pro  nostris  viribus  dictum  est.  > Sullus  ergo  dubitandi  locus 
Origenes  tomis  seu  prolixis  commentariis  universum  Psalmorum  corpus  illustrarit,  prtesertim  si  ad  Hierompn 
epistolam  18,  alias  attendatur,  ubi  ait:  i Beatus  Pamphilus  martyr  centesimi  vigesimi  sexti  pmaa 
commentarium  confessus  est  non  repertum;  non  quod  talis  tantusque  vir  (Adamantium  dicimus)  aligaid 
prceterierit,  sed  quod  negligentia  posterorum  ad  nostram  usque  memoriam  non  durarit.  > 

PraUer  tomos.  Enchiridion,  id  est  schotia,  sev  strictas  brecesque  in  Psalterium  adnolalionet  reliquent,  ali 
docet  auctor  Breviarii  in  Psaller.  tom.  II  Oper.  liieronym.,  pag.  {'ii.  < Proxime,  inquit,  cum  Oripnii 
Psalterium,  quod  Enchiridion  ille  vocabat,  strictis  et  necessariis  interpretationibus  adnotatum  in  coimiv 
legeremus,  simul  uterque  deprehendimus,  nonnulla  eum  vel  perstrinxisse  leviter , vel  intacta  penitu  relh 
quisse.  » 

Homilias  insuper  ipsum  in  Psalterium  edidisse  testatur  idem  auctor  cum  ait  ibidem  : t Non  quod  putem  s 
me  posse  dici  qua:  ille  proeteriit ; sed  quodeaqme  in  tomis  vel  homiliis  ipse  disseruit,  vel  ego  digm  artu 
tror  lectione,  in  hunc  angustum  commentariolum  referam.  > Nec  aliud  quam  homilias  ejus  indicare  rident 
Basilius  libro  De  Spiritu  sancio,  cap.  29,  his  verbis  : *Ήδη  δέ  καΐ  Ώριγένην  έν  πολλαις  των  εις  τούς  Tai; 
μοός  διαλέξεων  εδρομεν  βεψ  συν  τφ  άγίφ  Πνεύματι  τήν  δόξαν  άποδιδοντα,  άνδρα  ούδέ  τεάνυ  τι  ύγιείί  πεμ 
του  Πνεύματος  τά’ς  ύπολήψεις  έν  άπασιν  έχοντα.  Πλήν  άλλά  πολλαχοΰ  χαΐ  αύτος  τής  συνήθειας  τό 
δυσϋ)ΐΐούμενος,  ευσεβείς  ^νάς  άφήκε  περί  του  Πνεύματος,  t Jam  vero  et  Origenem  multis  in  sermomftuiiiii 
auos  in  Psalmos  edidit,  deprehendimus  Deo  cum  sancto  Spiritu  gloriam  deferre,  virum  qui  non  omnino  sraa 
habet  in  omnibus  de  Spiritu  opiniones.  Nihilominus  et  hic  reveritus  consuetudinis  robur,  pias  voces  emnii  de 
Spiritu.  I Trithemius  De  auctor,  ecclesiast.,  num.  30,  memorat  Origenis  in  Psalterium  tractatus 
tum  et  quinquaginta.  Tomos  ejus  seu  prolixos  commentarios  non  fuisse,  inde  suspicandi  locus  est,  qaodjsm 
Hieronymi  aetate  centesimi  vigesimi  sexti  psalmi  commentarius  non  reperiretur.  Quamobrem  ceuinm  ki  tt 
quinquaginta  tractatus  de  quibus  Trithemius  quasi  αύτόπτης  loquitur,  si  vere  Origenis  fuerunt,  inter  homilisi 
recensendi  sunt.  Utut  est,  fragmentum  genuince  Origenis  homilice  ad  populum,  qua  psalmum  octogetiuam 
secundum  exponebat,  refertur  ab  Eusebio  Historiae  ecclesiasticae  lib.  vi,  cap.  58,  de  hwresi  Helusaitaiam. 
E numero  auoqtte  homiliarum  fuisse  videntur  psalmorum  xxi.  cxxxiv  et  cxi,  explicationes  quas  citat  >i 
homilia  de  Engastrimytho,  et  homilia  8 et  18  in  Jeremiam.  Denique  ex  interpretatione  Rufini  habemns  kai.e 
quinque  homilias  in  psalmum  trigesimum  sextum,  duas  in  psalmum  trigesimum  septimum,  et  item  daa$  h 
psalmum  trigesimum  octavum.  Origenis  eas  esse  nullus  erit  dubitandi  locus,  si  prologus  eis  ab  inteψcit 
iiufino  praefixus  conferatur  eum  his  quae  ab  et  dem  scripta  sunt  in  peroratione  Commeat,  in  EpistoUaad 
Romanos:  c Nam  illa,  inquit,  quae  in  Jesu  Nave,  et  in  Judicum  librum,  et  in  trigesimum  sextum  tt  is 
trigesimum  septimum,  et  in  trigesimum  octavum  psalmum  scripsimus,  simpliciter  expressimus,  ut  istm- 
mus.  » Huc  adde  quod  Patrum  manuscriptee  in  hos  psalmos  Catenae  nonnulla  sub  nomine  Origenis  exbiinl 
fragmenta  Graeca,  quae  proximam  habent  cum  nonnullis  Rufinianas  interpretationis  locis  affinitatem:  uiirideit 
est  in  notis  nostris.  Erasmus  ergo,  in  censura  super  his  homiliis,  criticae  sme  nimium  permittit,  eatmqu 
auctorem  et  interpretem,  perperam  dubios  facit.  Vide  quemadmodum  confutatur  ab  Huetio  Origeniaoorsiu 
lib.  III,  sectione  5,  num.  6.  De  Psalmorum  illorum  expositione  ita  Rufinus  in  prologo  : t Idcirco  tibi  een, 
Aproniane  fili  charissime,  in  novem  oratiunculas,  quas  Graect  homilias  vocant,  velut  in  uno  corpore  digestem 
in  Latinum  transtuli,  i Ubi  eam  in  novem  homilias  digestam  se  transtulisse  dicit,  non  in  novetu  homiUsi  ri’ 
gessisse;  contra  quam  Erasmo  el  Sixto  Senensi  visum  est.  Certe  ex  multis  earum  locis  mani  festum  est  Origi- 
nem explicare  quos  ad  populum  lecta  erant,  el  coram  auditoribus  loqui.  Denique  haec  expositio,  ut  iptesdao- 
tavit  Rufinus,  tota  moraiis  est,  cujusmodi  sunt  omnes  aliae  Origenis  homiliae.  Homilia  prima  in  psslsuM 
xxxvi  de  imperatore  loquitur  qui  anie  triginta  annos  magno  splendore  regnaverat : t Vide  quis  im^ersTU 
ante  hos  triginta  annos  : quomodo  imperium  ejus  effioruit;  continuo  autem  sicut  fios  feni  emarcuit.  1 
probabilis  est  conjectura  hanc  homiliam  habitam  fuisse  anno  2A1,  triginta  annis  post  Severi  interitum. 
milia  prima  in  psalmum  xxxvii  quidpiam  citat  ex  eo  quod  dixerat  explicando  Mattheei  locum.  i Memiai  ne, 
inquit,  aliquando  de  illo  capitulo  EvangelH  disputantem,  in  quo  senptum  est : Spirilus*  quidem  prot»pin^ 
est ; cnro  autem  inUnna,  tale  aliquid  sensisse,  »elc.  At  Commentarii  in  Malthasum  scripti  sunt  circa  aaa  ra 
245.  Non  ergo  ista?  novem  homilia!  eodem  anno  edita!  sunt.  Homilia  sexta  qnce  est  prima  tn  psalmum  xnvii 
aperte  se  inter  senes  numerat,  t Quod  si,  inquit,  eruditio  puerorum  hujuscemodi  est,  quid  sentire  debemus 
nobis  senibus?  » Homilia  quinta  in  psalmum  trigesimum  sextum  loquitur  de  pace  qua  tunc  Ecclesia  [rtris 
tur.  t Sed  ne  securum,  inquit,  reddat  pacis  tempore  ista  talis  expositio.  » Optime  quadrat  ista  pax  cumasie 
247,  qui  erat  imperii  Dhilippi  quartus  el  vitee  Origenis  sexagesimus  secundus. 

Calena!  Patrum  Creeeorum  in  Psalmos,  lum  manuscriptee,  tum  editee  innumera  propemodum  sub  Origeats 
nomine  exhibent  fragmenta,  quee  nec  omnia  respuenda,  nec  omnia  in  hanc  editionem  admittenda  esuctasai· 
mus.  Illa  omnia  relinquenda  duximus  vel  quee  non  unanimis  Catenarum  consensus  Origeni  ascribit,  velgat 


SELECTA  IN  PSALMOS. 


1651 


Biios  9criptore$  eeeUiia$iico$,  Euiebium  puta^  Thecdareium,  aui  alios  quoslibet,  parentes  habere  deprehen· 
dimus ; caetera  vero  admittenda  visa  sunt,  non  ut  certi  atque  indubitati  Origenis  fetus,  nec  ut  qua  vel  e tornis^ 
vel  ex  Enchiridio,  aut  ex  homiliis,  si  pauca  admodum  excipias,  excerpta  esse  constet,  sed  ut  qua  certis 
argumentis  Adamantia  nostro  prorsus  abjudicare  non  potuimus.  Ea  partim  e Catenis  editis  a Balthasare 
Cordeno  et  Daniele  Barbaro,  partim  e schedis  Grabii  qui  codices  Anglicanos,  et  Combefisii  qui  codices 
Ragios  exscripsit,  partim  deniqsu  e codd.  mss.  bibliothecce  CoisliniantB,  nec  non  ex  aliis  locis  quw  suo  loco 
indicantur,  deprompta  sunt. 


EK  ΤΩΝ  ΩΡΙΓΕΝΟΥΣ 

ΕΙΣ  ΨΑΛΜΟΥΣ. 

EX  ORIGENIS 

COMMDNTARtlS  IN  PSALMOS. 


&ιά  τοίς  ΙπιγεγραμμΙνους  ψαλμοΐις  c ζΐς  τέ- 
λος, I έπελεξάμεθα  τους  δρους  αύτου,  έχ  μέν  των 
^ριστοτέλους  οδτως  έχοντας  * Τέλος  έστίν  ου  ένεχεν 
Φά  &λλα,  αύτδ  βέ  μηδενδς  Ινεχεν  * ή ούτως  * ού  Ινε- 
y^v  τά  άλλα,  αύτδ  δέ  ούκ  αύτών  Ενεκα  · ή ούτως  · δι’ 
οδ  τά  άλλα  τις  πράττει,  αύτδ  δέ  διά  μηδέν  άλλο  * έχ 

των  Ήροφίλου  περί  Στωΐχης  όνομάτων  χρήαεως 
οδτως*  Τέλος  δ’  είναι  λέγουσι  (17)  κατηγόρημα  ού 
άνεχεν  τά  λοιπά  πράττομεν,  αύτδ  δέ  ούδενδς  Ινεχεν  * 
%b  δέ  αυζυγούν  τούτω,  χαθάπερ  ή εύδαιμονία  τφ 
εύδαιμονεΐν,  αχοπόν*  δ δή  Εσχατόν  έατι  των  αίρε- 
τών· 

εΐ  δέ  χαΐ  οΕ  περ\  Θεού  δροι,  χα\  δαα  οημαΕνεται 
iy  της  θοός  «ροαηγορΕας,  χρήσιμόν  τι  ήμϊν  παρ- 
άζουσιν,  έχλεξαμένοις  άπ*  αύτών  τούς  διαφέροντας  τή 
Γραφή,  χα\  αύτδς  έπιστήσεις.  ΦησΙν  ούν  ό αύτδς 
Ήρόφιλος  * θεδν  μέν  γενιχώτατα  λέγουσι  ζώον  άθά- 
νατον,  λογικδν,  καθδ  πάσα  λογική  ψυχή  Θεός  έστιν. 
*Ά)Λως  δέ,  ζώον  άθάνατον,  λογικδν,  καθ’  αύτδ  δν·  ώς 
τάς  έν  ήμΤν  περιεχομένας  ψυχάς  μή  είναι  θεούς· 
άιπαλλαγείσας  δέ  των  σωμάτων  Εσεσθαι.  Κατ'  άλλον 
5έ  τρόπον,  Θεδν  λέγεσθαι  ζώον  άθάνατον,  λογικδν, 
σπουδαιον*  ώστε  πάσαν  άστεΕαν  ψυχήν  Θεδν  ύπάρ- 
χειν,  κάν  έν  άνθρώπψ  περιέχηται·  άλλως  δέ  λέγεσθαι 
Θεδν  τδ  καθ'  αύτδ  5ν  ζώον  άθάνατον,  σπουδαιον  * ώς 
τάς  έν  άνθρώποις  σοφοΤς  περιεχομένας  ψυχάς  μή 
ύτιάρχειν  θεούς.  ΚαΙ  Ετι  άλλως  λέγουσι  Θεόν  * Ζώον 
άθάνατον»  σπουδαΤον  , Εχον  τινά  έπιστασΕαν  έν  τφ 
χόσμφ  κατά  τήν  διοίχησιν,  δν  τρόπον  ό ήλιος  χα\  ή 
σελήνη.  "Αλλως  δέ  λέγει  Θεδν  τδν  πρώτον  διοιχητι- 
χδν  του  κόσμου.  ΈπΙ  πάσι  δέ  Θεδν  λέγουσι*  Ζώον 

(17)  ΤέΛος  6’  slrat  λέγουσι,  elc.  S.  Hilarius  pro- 
logo in  librum  Psalmorum  num.  18  : c Finis  est 
ciijtis  causa  caetera  (iunl,  ipse.aulem  nulli  alii  cau- 
saiii  suam  praestat.  Ob  finem  enim  omnia,  nihil 


513  Propterpsalmos,  c in  finem » inscriptos,  vocis 
illius  definitiones  selegimus  ex  Aristotele  sic : Fi- 
nis est  id  cujos  causa  alia,  ipsum  vero  nullius  cau- 
sa; vel  boc  modo: cujus  causa  alia,  ipsum  vero 
non  eorum  causa ; sive  hoc  pacto : propter  quod 
alia  quivis  operatur,  ipsum  vero  propter  aliud  ni* 
hil.  Ex  Herophilo  autem,  de  Stoico  nominum  uitr, 
hoc  modo : Finem  vero  dicunt  esse  calegorema, 
seu  prsedicatum,  cujus  causa  reliqua  facimus,  ipsuni 
vero  nullius  causa.  Quod  autem  huic,  scilicet  fini, 
conjungit,  veluti  beaiiludo  ei  quod  est  beatum  esse, 
scopum  appellant : quod  est  appetendorum  n\il· 
roum· 

An  vero  definitiones  Del  et  variae  hujus  vocis 
Deus  significationes,  ex  optimis  scriptoribus  se- 
lectae, aliquid  nobis  utilitatis  conferant,  conside- 
randum tibi  propono.  Ait  igitur  idem  Heropbilus  : 
Deum  quidem  generalissime  dicunt,  animal  im- 
mortale, rationale ; secundum  quam  definitionem 
omnis  anima  rationalis  est  Deus.  Alio  autem  modo  : 
Animal  rationale,  immortale,  secundum  se  exsi- 
stens ; ita  ut  animae  dum  in  nobis  continentur,  non 
sint  dii,  sed  solutae  a corpore  dii  futurae  sint.  Alio 
autem  modo  Deum  ait  dici  : Animal  immortale,  ra- 
tionale, strenuum ; ita  ut  omnis  anima  elegans  et 
urbana  Deos  sit,  etiamsi  in  homine  contineatur; 
alio  Item  modo  Deum  definiri,  quod  secundum  se 
est  animal  immortale,  strenuum ; quo  posito  ani- 
mae sapienturo  dii  non  sunt.  Insuper  alio  modo 
Deum  definiunt  : Animal  immortale,strenuum,  ha- 
bens aliquam  praefecturam  in  mundo  secundum  ad- 
minislraiionem,  quemadmodum  sol  et  luna.  Alio 

vero  aliud  post  finem.  Namque  ad  finem  tenditur , 
sed  in  fine  desinitur.  Ita  finis  et  anteriorum  perfe- 
ctio esi,  et  se  in  iiibil  aliud  protendens,  propria  ia 
semet  sui  ipse  possessio  est.  i 


{0Β5 


EX  ORIGENE 


10» 


paclo,  Deum  oicil  esse  primum  aJniinisiratorem 
mundi.  Super  omnia  autem  Deum  dicunt  esse  : 
Animat  incorruptibile  et  non  genitum,  et  primum 
Regem,  (piem  hal»et  locum  universus  mundus. 

Iii  quinque  Jibros  dividunt  Hebrtei  Psalmorum 
librum,  quorum  primus  est : i Beatus  vir  qui  noti 
abiit  in  consilio  impiorum  » usque  ad  ilnein 
quadragesimi  psalmi ; secundus  : c Quemadmodum 
desiderat  cerva**,  1 usque  ad  septuagesimum  pri- 
mam ; tertius  : i Quam  bonus  Israel  Deus  rectis 
corde**,  I usque  ad  oclogisiinum  octavum.  Quar- 
tus : € Domine,  refugium  514  factus  es  nobis  in 
generatione  et  generatione  *^,  i usquead  centesimum 
quintum;  quintus  : < Cunflieinini  Douiino**,  > usque 
ad  finem. 

Ego  vero  arbitrabar  in  libro  Psalmorum  unum 
sic  inserptum  esse  : c Oratio  Moysis  bominis 
Dei  **·  > Sed  deinde  quaestionem  de  quibusdam  Dei 
oraculis  movens  Julio  patriarchae,  et  cuidam  apud 
Judaeos  sapientis  famam  habenti,  audivi,  in  univer- 
so Psalmorum  libro  a primo  et  secundo  psalmo  eos 
qui  apud  Hebraeos  inscriptione  carent,  vel  inscri- 
ptionem quidem  habent,  sed  non  scriptoris  nomen, 
ad  eum  scriptorem  pertinere  cujus  nomen  fertur  in 
praecedenti  primo  psalmo  qui  nomen  scriptorie 
habet.  His  autem  de  rebus  verba  faciens,  primo· 
dicebat  tredeciin  esse  Moysis  psalmos.  Cum  autem' 
ex  iis  quae  audieram,  reponerem  ipsi,  undecim  tan- 
tum esse.:  pecconiatus  deinde  eum.  qui  apud  illos* 
sapiens  audiebat,  edidici  esse  revera  undecim : ^ 
quorum  octogesimi  quidem  noni  initium  erat : 
t Domine,  refugium  factus  es  nobis  in  generatione 
et  generatione;  I sequentis  vero  qui  apud  nos  no- 
nagesimus fertur,  initium  erat : c Qui  habitat  in 
adjutorio  Alii ssi mi  *^,  > quem  etiam  decebat  esse' 
Idoysis.  Imo  etiam  eum,  qui  Inscriptionem  quideiii 
habet,  sed  sam scriptoris  nomine ; nempe  nonage- 
aiimim  primum  sic  inscriptum : c Psalmus  cantici 
in  diem  Sabbati  **,  i Moysis  esse  dicebat,  cujus 
initium  : < Bonum  est  confiteri  Domiuo,  et  psallere 
nomini  tuo.  Altissime**.»  Inscriptione  autem  ca«*. 
rere  eum  qui  nonagesimus  secundus  fertur,  cujus 
initium  : < Dominus  regnavit,  decorem  indutua 
est**,  f.qtiem  et  ipsum  dicebat  esse  Moysis  : simi- 
literque  nonagesimum  lerlium  , cujus  initium  : 1 

' *‘  Psal.  I,  1.  ··  Ps.il.  xli,  % **  Psal.  lxxii,  I. 

•7  Psal.  xc,  I.  *»  Psal.  xci,  i.  *»  ibid.,  2.  **  Psal. 


άφθαρτον  xaV  άγέννητον,  κα\  πρώτον  βασιλέα, 
ξχει  χώραν  6 σύμ,πας  κόσμος. 

ΕΙς  πέντε  βιβλία  (18)  διαιρουσιν  Έβραδοιτήν  τώ» 
Ταλμων  βίβλον  · ών  τό  μλν  πρώτον  · t Μακάριος 
M^p  δς  ούκ  έπορεύΟη  έν  βουλ!}  άσεβών,  » Ιως  τώ» 
τελευταίων  του  τεσσαρακοστού·  τδβλ  δεύτερον  t“Ov 
τρόπον  έπιποθεϊ  ή έλαφος,  » Ιως  πρώτου  έββομηκο- 
στου·  τh  δέ  τρίτον  c *Ως  άγαΟδς  τφ  Ισραήλ  6 
θεός  τοίς  εύΟέσι  τί)  xap6iqji,  > Ιιος  τδ  δλ  τέταρ- 
τον - € Κύριε,  καταφυγή  έγενήΟης  ήμιν  εν  γενεά  καί 
γενεςΙ,»  Ιως  του  ρε**  τδδλ  πέμπτον  t Εξομολογείστε 
τφ  ΚΟρίφ,··»  Ισχάτων. 

Έγώ  μέν  ώμην  Ινα  εΐναι  έν  τή  βίβλφ  των  Ταλ- 
μων, δς  έπεγέγραπτο  · ι Προσευχή  του  Μωυσή  ά>- 
θρώτ;ου  τρυ  βεου  · » τδ  ύστερον  δε  άναχινούμενος 
περί  τινων  λογίων  Θεού  Ιούλλφ  τφ  πατριάρχι} , καί 
τινι  των  χρηματιζόντων  iwpA  Ίουδαίοις  σοφώ», 
ίκήκοα,  δτι  δι^  δΙης  τής  βίβλου  (19)  των  Τολμώ* 
-Απδ  των  α*  χα\  β',  οί  παρ*  Έβραίοις  ανεπίγραφοι,  ή 
έπιγραφήν  μέν  Ιχοντες,  ούχ\  δέ  τδ  βνομα  τού  γρχ|αν- 
/ τος,  έχείνοϋ  είσίν  ού  τδ  δνομα  φέρεται  έν  τώ  πρδ 
τούτων  έπιγραφήν  Ιχοντι  ψαλμώ.  Καλ  περλ  τούτιΛ 
λέγων,  πρότερον  μέν  Εφασχεν,  δτι  τρισκαίδεχΑ  εΐσιν 
ο1  τού  Μωύσέως  * ώς  δέ  έξ  ών  άχήχοα  χα\  αύτδς...  τή* 
άνέφερον  έπ’  αύτδν,  δτι  είσίν  Ινδεχα  · είτα  πυβόμε- 
νος  τού  παρ’  αύτοϊς  δοχούντος  σοφού,  έμάνθαναν, 

, εΙεν  ένδεκα,  ών  τού  μέν  πΟ'  ή άρχή  * « Κύριε  , κατβ- 
φυγή  ήμίν  έγενήΟης  έν  γενε^  χα\  γενεά  · » χα\  τού 
έξης  παρ’  ήμ?ν  ένένηχόστού  φερομένου,  ή άρχή  ήν· 
C ’Ο  κατοίκων  έν  βοηθέ  ία  τού  Ύψίατου  · » δν  *α\ 
αύτδν  έλεγεν  εΐναι  Μωύσέως.  Αλλά  κα\  τδν  έχοτ/τα 
μέν  έπιγραφήν,  ού  μετ’  όνόματος  δέ  τού  γρά^αντος 
αύτόν  · λέγω  δε  τδν  ένενηκοστδν  πρώτον  ούτως  έπι- 
γεγραμμένον,·>€Ψαλμδςώδής  είς  τήν  ήμέραν  τού  σ*β- 
βάτου, » έλεγεν  εΐναι  ΜιοΟσέως,  ού  ή άρχή  · * Άγα- 
θδν  τδ  έξομολογεΐσθαι  τω  Κυρίφ,  καί  ψάλλειν  τώ 
όνόματί  σου,  '’Τψιστβ  · » άνεπίγραφος  δέ  ήν  και  ό ώς 
ένενηκοστδς  δεύτερος  φερόμενος,  ού  ή άρχή,  « '0  Κύ- 
ριος έβασίλευσεν  ,.  εύπρέπειαν  ένεδύσατο·  > δν  χβΐ 
αύτδν  έλεγεν  εΐναι  Μωύσέως  · δμοίως  δέ  καί  τδ* 
ένενηκοστδν  τρίτον  , ού  ή άρχή  * t βεδς  έκδεκήσεω* 
) Κύριος,  » χα\  τδν  ένε'Λ^κοστδν  τέταρτον,  ού  ή άρχή  * 

Psal.  LXXXIX,  1.  *·  Psal.  cvi,  Γ.  ··  Psal.  Lxxxa^  l. 
xcii,  i. 


(i%)  ΕΙς  xirte  βί€Μα,  e\c.  S.  Hilarius  ibtdcni 
nuin.  1 buiic  locum  sic  ad  suos  iisns  accmuiuoda- 
vit  : € Varias  esse  plurimorum  de  Psalinorum  libro 
opiniones,  ex  libris  ipsis  quos  scriptos  reliquere, 
compertum  habemus.  Nam  aliqui  llebrxoruin  eoi 
in  quinque  libros  divisos  volunt  esse  4 ut  sil  usque 
Π quadragesimum  psalmum  liber  primus,  et  a qua- 
dragesimo usque  in  septuagesimum  primum  liber  sc^ 
eundus,  et  ab  eo  usque  in  ociogesimunr  oclaviim 
liber  tertius,  et  usque  in  ceiilesiniuin  quintum  libor  > 
quartus  (ob  quod  bi  omnes  psalmi  in  consumma- 
tione sua  habeant,  fiat,  fiat);  concludatur  deinde  iii 
centesimo  oninquagesimo  psalmo  liber  quinius.  » 

(19)  ’Λκηκοα,  δτι  di'  δΛης  τής  βίδΛϋν,  etc.  Hila- 
rius ibidem  iium.  3 : < De  bis  autem  qui  sine  diver-  ' 


soriim  auciorum  nominibus  sub  diversis  superscii 
piionibiis  habentur,  anliquoruin  virorum  isu  tra- 
ditio est,  quod  ex  eo  psakno,  cujus  auctor  tn  su- 
perscriptione praeponitur,  qui  deiiiceps  sine  aucto- 
rum superscriptione  succedunt , ejus  esse  existi- 
mandi sunt,  qui  anterioris  psalmi  auctor  mscribi- 
tur,  usque  in  eum  psalmum,  iii  quo  nomen  alterius 
auctoris  praeferatur : ut  si  psalmi  alicujns  super- 
scriptio talis  sit,  psalmus  David ; caeteri  qui  sioe 
iHulo  consequantur,  David  esse  credantur,  donee 
prophetae  alterius  nomen  in  superscriptione  pena- 
lur;  et  ex  eo  usque  in  atieruro  prophetam,  qui  sioe 
inscriptione  medii  sunt,  cjns  sint  qui  in  anicriurii 
psalmi  superscriptione  auctor  cuepius  sil  ante- 
ferri. » 


105? 


SELECTA  IN  PSALMOS.  4050 

t Δευ«,  άγαλλιασώμεθα  τψ  Κυρίω,  > χα\  τ6ν  Ι^ε',  ου  Α « Oeiis  nilionum  Dominus**;) et  noiingesimiim  quar- 

ή άρχή  · ι'^σατε  τψ  Κυρίψ  $σμα  χαινδν  , (}ί(Χατε  τψ  Ιϋΐη,  cujus  iiiitiiim  : < Venite,  exsultemus  Doml- 

Κυρ(ψ,  πύΐσα  ή γη  · I κα\  τδν  ένενηκοστδν  Ικτον,  ού  ή ηο··;  > et  nonagesimum  quintum,  cujua  initium  i 

άρχή·  c 0 Κύριος  έβασίλευσεν , άγαλλιάσεται  ή γή·ιΐ  c Cantate  Domino  canticum  novum,  cantate  Domf·^ 

xal  d , δς  έπεγέγραπτο  μύνον,  ιΨαλμός'ΐ  τδγάρ,  ηο,  omnis  terra  ·· ; > et  nonagesimum' sex  tum,  cii* 

•τψ  AautS,*  ώς  2χει  δν  τισιν  άντιγράφοις,  ούτε  έντψ  Jus  initium  : t Dominus  regnavit,  exsultet  terra·* ;» 

Έβραϊκψ  ήν  ούτε  έν  ταίς  λοιπαις  έκδόσεσιν  · ή δέ  et  nonagesimum  septimum,  qui  inscriptos  tantum 

άρχή  αύτοΰ  ήν  ι 'Δέσατε  τψ  *Κυρίψ  άσμα  καινδν,  erat  f psalmus**:  > nam  illud,  c Davidi,  > quod  in 

δτι  θαυμαστά  έποιησεν.  ι Κα\  ό 'ή  δέ  η'  του  αύτου  quibusdam  exemplaribus  habetur,  neque  in  He· 

έλέγετο είναι,  o5  ή άρχή·  < *ϋ  Κύριος  έβασΟευσίν^  braico,’  neque  in  reliquis  editionibus  haberi.:  bu· 

άργιζέσθωσαν  λαοί  · ι καΐ  ό ένενηκοστδς  δνατος  , δς  Jus  autem  initium  est : · Cantale  Domino  canticum 

έττεγέγραητο  · ιΨαλμδς  εΕς  έξομολδγησιν, · οδή  άρ-  novum,  quia  mirabirm  fecit**,  ι Nonagesimus  item 

χή··€  Άλαλάξατε  τψ  ΚυρΕψ,πάσα  ή γή.  I Μετά  δέ  octavus  ipsius  pariter  esse  dicebatur,  cujus  ίηί- 

τούτους  τους  ια'  έπεγέγραπτο  χα\  έν  τψ  Έβραϊκψ  lium  est : ι Dominus  regnavit,  irascantur  populi··;) 

καΐ  παράπάσιν,  · τψ  Δαυίδ  ψαλμδς,  > λα\  6 ρ'  eiiamque  xcix  inscriptus  : f Psalmus  In  confesslo- 
αΟκέτι  Μωΰσέως.  ® nem, » cujus  initium  : i Jubilate  Deo,  omnis  ter- 

ra *^.  > Post  hos  autem  nmfecim,  inscriptum  haberi 
tum  in  Hebraico,  tum  apud  omnes  : c Davidi  Psal- 
mus; I ita  ut  centesimus  non  ultra  Moysis  esset» 
Tojwuv  εΙρημένων  (20)  el{  τοϊις  515  »Ks  »a  diclis  circa  psalmos  qui  ab  Ue· 

4^  Εβραίων  άναφέρονται  eij  Μωΰαέα,  άνθυποφο-  brseis  Moysi  ascribuntur,  cum  suspicaretur  Jodxus, 
piv  ύ«*ι«μ^  ό Ιουδαίος,  Ιβηχβν  αύτ!)ν  τήν  φαι-  objectionem  sibi  opponi  posse,  hanc  ejus  dedit  so- 
νιμένην  αδτφ  λύσιν  αβτής.  Εώρα  γάρ , δ«  άντείπεν  lutionem.  Prospiciebat  enim  sibi  quempiam  posse 
»νΛΐς«ερ\τοΰμήεϊναιτδνϊνατώνια’ψαλμών,τδν  contradicere,  ac  negare  unum  ei  illis  undecim 
ΐη,Μωΰσ6ως,  έκτου·  ι Τψούτε  Κύριον  τδν  θεδν  psalmis,  videlicet  nonagesimum  octavum,  Moysis 
ήμων,  πρρσκυνειτε  τψ  ύποποδίψ  των  ποδών  esse,  ex  his  nempe  verbis»·;  · Exaltate  Dominum 
χύτου.  Άγιος  ΜωΟσης  xal  ’Ααρών  έν  τοϊς  ιερεΰσιν  Deum  nostrum,  et  adorate  scabellum  pedum  ejns. 
a^oo,  καΐ  Σαμουήλ  έν  τοϊς  έπικαλουμέγοις  τδ  δνομα  Sanctus  Moyses  et  Aaroii  in  sacerdotibus  ejus,  et 
αύτου.  Ειτεκαλουντο  τδν  Κύριον  , καΐ  αύτδς  είσή-  Satnuel  inter  eos  qui  invocant  nomen  ejus.  In vo* 
χουσεναύτών  έν  στύλψ  νεφέλης  έλάλει  «ρδς  αύ-  - cabanl  Doniiiiiiin,  et  ipse  exaudiebat  eos,  in  co- 
νους.  · Όάντιλέγων  εΤπεν  άν,  πώς  τδ  δνομα  του  ^ lumna  nubis  loquebatur  ad  eos.  ι Objici  vero  pote- 
ζ^μουήλ,  γενομένου  πλείοσιν  ύστερον  γενεαϊς,  ΜωΟ-  rat,  quomodo  nomen  Samuelis,  qui  multis  post  ge- 
σης  ΙΟηκεν  έν  τψ  έαυτοΰ  ψαλμψ.  Έλεγεν  οΰν  πρδς  ncrationibus  fuit,  Moyses  posuerit  in  ps*aImo  suo, 
νιυτο,  δτι  ούδέν  θαυμαστόν  προπεφητεύσθαι  ύπδ  Ad  baec  respondebat,  nihil  miruin  esSe  si  propbe- 
Μωϋσέως  τδ  δνομα  Σαμουήλ,  άνδρδς  Ιερού,  χαΐ  συν-  tice  pronuntia  tum  fuerit  a Moyse  uomen  Samuelis, 
αριθμηθέντος  ύπδ  Ίερεμιου  τψ  Μωϋσή  έν  τψ  · ι Ούδ’  viri  sacri  qui  a Jeremia  cum  Moyse  annumeratus 
3v  στ|1  ΜωΟσης  καΐ  Σαμουήλ,  » δτε  έν  ταΤς..Βασι-  est  Jn  iJJo*»,:  ι Neque  si  steterit  ftloy^es* et SqumicI  ;a 
λείαις  Ίωσίας  προεφητεύθη  · c θυσιαστήριον,  θυ-  quandoquidem  in  libris  Regnorum  Josias  item  pro- 
αιαστήριον,  τάδε  λέγει  Κύριος*  Ιδου  υιδς  τίκτεται  phetice  enuntiatus  est*®;  < .\ltarc,. altare, -Iisbc  di- 
Δαυίδ·  ΊωσΕας  δνομα  αύτώ.  ι clt  bominus,  Ecce  filius  nascetur  Davidi,  JoJas, 

nomeu  ejus·» 

Πολλάχις  ζητήσας  (21)  τήν  αιτίαν  του  έπιγράφε-  Sappe  quaerens  causas  cur  in  quibusdam  psalmis 
σθαι  μεταξύ  των  ψαλμών  διάψαλμά,  ύστερον  πα-  inlerponatur  diapsalma,  observavi  diligentissime 
ρατηρήσας  έντψ  Έβραϊκψ,  καΐ  συνεξετάζων  αύτψ  ^.ίη  Hebraeo,  et  curo  Graeco  contuli,  iiiveiiiqiie  quia 
Ελληνικδν,  εδρον,  δτι  δπου  τδ  ΈβραϊστΙ  ι σέλ,  ι ubi  lingua  Hebraea  c sela  (ms-  sel)>  habet,  Graeca 
Ελληνιστί  δέ  t άεΐ, » ή τι  τούτψ  ίσοδυναμοΰν,  έχει  vero  · semper,  » aut  aliquid  isiiusmodi,  ibi  Septua- 
oE  Έβδομήκοντα,  xal  Θεοδοτίων,  xal  Σύμμαχος  Εταξαν  ginla  et  Theodolion,  et  Symmachus  iransliilerunt 
r6  € διάψαλμα.  > Ού  χείρον  δέ  παραδείγματι  τδ  λε-  ι diapsalma.  » Neque  vero  nocet  exemplis  allirinare 

Psal.  xciii,  1.  »»  Psal.  xciv,  1.  »»  Psal.  xcv,  I.  ·*  Psal.  xcvi,  4.  ·*  Ps.al.  xcvii,  i.  *·ΡβαΙ.. 

xcTiii,  I.  ‘^ΡββΙ.  XCIX,  1 et  2.  »·  Psal.  xcviii,  5,  6,  7.  »» Jerem.  xv,  i.  *®  lll  Ueg.  xiii,  2. 

(20)  Τούτων  είρημένων^  etc.  Hilarius  ibidem  prophetae,  postea  licet  futuri,  nomen  ediderit : cum 
iuni.  4 : c Quod  si  forte  aliquis  per  id  inlelligentiae  iii  Uegiioriim  libro  Josiae  regis  nomen  sil,  anie- 
iiiic  lidem  detrahet , quod  iii  his.  psalmis  qui  quam  nascatur,  piOplielaiiim,  propheta  dicente:' 
^unι  psalmum,  cui  Moyses  auctor  praelatus  est,  Aharium,  aliariumy  hme  dicti  Dominus , Ecce  filius‘ 
iibsequuniiir , scriptum  sil,  id  est  in  nona-  nascetur  David^  Josias  nomen  ejus  : per  φιού  non 
[esimo  octavo  , et  Aaron  in  sacerdotes  incredibile  esse  oportere,  ul  Sainuel  a Moyse  prae- 

fus,  elSamuel  inler  eos  invocantes  nomen  ejus,  non  dictus  sil  : maxime  cum  secundum  Jerem iaiii  di- 

^osse  a Moyse  eum  prophetatum,  videri,  cum  Sa-  cenlem,  nec  si  stet  Moyses  ei  Samuel^  Moysi  conno·» 

Liuel  nomen,  qui  tanto  postea  quam  Moyses,  natus  minatus  sit  ex  merito  sanctitatis. » 
si.*  exstet  in  psalmo*:  meminerit  nulli  mirum  aut  (21)  ΠοΛΛάκις  ζητήσας,  etc.  Iiilerprelaiio  La- 
i ili cile  videri  oportere,  iil  tantus  propheta  tanti  tina  hujus  loci  usque  ad  finem  fragmenti  desumpta 


1059  EX  ORIGENE 

aiiod  dicimus·  In  septuagesimo  quarto  paalmo,  A γ^μβνον  βεβαιώσαι  · οΤον  έν  τψ  οί'  ψαλμω.  oL  ^ 
culus  principium  esi  : ι ConQiebirour  libi,  Deus,  αρχή·  t ΈξομολογησόμεΟά  <iot,  ό βεδς,  έξομολοττ,ίό. 
confllebimar  (mss.  libi)  el  invocabimus  nomen  μεθά  σοι.  καΐέπικαλεσόμεθα  τδ  διίομά  ^ · » μετέ 
tuum: » βΐ  posl  illud ; ι Ego  confirmavi  colum-  τ6,  «Έγώ  έστερέωσα  τοί»ς  στύλους  αύτης,  · lapa 
nas  ejus,  > apud  Sepluaginla,  et  Theodolioneni  el  τοΙςΈβδομήκοντα,  καΙΘεοδοτίωνι,καΙΣυμμάχφΙκ: 
Symmachum  esi,  idiapsalma;·  pro  quo  apud  c διάψαλμα.  » Άντ\  δέ  τούτου  παρά  ^ 'Ακ·7α· 
Aquilam  : ι Ponderavi  (ms.  conslilui)  columnas  c Έγώ  έσταθμισάμην  τους  στυλους  αύτης  άε£·  ι b 
ejus,  semper·!  In  quinta  autem  edilione  : « Ego  δέτή  ε'  · « Εγω  είμι  δς  ήτοίμασα  τούς  σηιλους  β> 

8UIII  qui  paravi  columnas  ejus,  semper  ; » in  sexta  τής  άε£·  · έν  δέ  τή  ς^·  t Έγώ  έστερέωσα  τούς  ατύ- 
vero  : « Ego  firmavi  columnas  ejus  jugiter. » Porro  λους  αύτής  διαπαντός,  ι Έκειτο  & έν  τψ  ΈδροΙι^ 
in  Hebraico  habet  post,  ι Amuda,  ι quod  esi,  tco-  μετά  τδ  ι Άμουδά,*  8 έστι , ι μύλους  αύτης,  ι 
lumiias  ejus,  » sela  (ms.  $£l.)  Et  rursum  in  septua-  « σέλ.  i Πάλιν  τε  αύ  έν  τψ  οε%  ου  άρχή  , € Γνι^  | 
gesimo  quinto  cujus  principium  est  « : t Notus  in  έν  τή  Ίουδαίί?  ό θεδς,ι  εύρομεν  παρά  τοίς  Έδδομή 
Judaea  Deus,  » invenimus  apud  LXX  et  Theodolio-  κοντά  καΐ  θεοδοτιωνι,  μετάτδ,  ιδπλα,  και  ^μςζ£», 
nem  post,  « scutum,  frameam  et  beUum,  > dia-  Λα\  πόλεμον,  i · παρά  δέ  Συμμάχψ,  μεΰ 

ρ$αΙηια  apud  Symmachum  post,  ι clypeum  et  ® τδ,  ι άσπ£δα  κα\  μάχαιραν  κα\  πόλεμον,  · δμ«««ς 
gladium  et  bellum,  » similiter  diap$alma  pro  « διάψαλμα.  i Άντ\  δέ  τούτου  παρά  μέν 
quo  apud  Aquilam  posl,  c clypeum  el  gladium  et  μετά  τδ,  ι θυρεδν  καΐ  πόλεμον  κα\  μάχαιραν,  ι -Α 
bellum,  > semper.  In  sexu  vero  posl,  t scutum , et  < άεί  > έν  δέ  τή  ς',  μετά  τδ,  ι δπλον  κα\  ρημψώ» 
gladium  et  bellum;  ι in  finem.  Eratque  rursum  in  καΐ  πόλεμον,  ι τδ,  t είς  τέλος.  » ^Ην  δέ  πάλιν έντ^ 
Hebraico  post ; ι Umalama,  » 516  est,  c et  Έβραΐκψ  μετά  τδ,  ι Ούμάλαμα,  · δ έστι,  ι ιύ 
bellum,  > seia  (ms.  sel.)  El  iii  eodem  psalmo  posl  πόλεμον,  > τδ  ι σέλ.  · ΚαΙ  Ιτι  έν  τψ» αύτψ  ι}αλμ&, 
illum  locum,  t ut  salvos  faceret  omnes  mites  terrae,  i μετά  τδ,  < του  σώσαι  πάντας  τούς  πραεις  τής  γής,  · 
diapsaima  *··  Apud  Symmachum  similiter  diapsai·  6 Σύμμαχος  όμοίως  « διάψαλμα.  » Παρά  δέ  τψ  '1- 
ι»ο;  €1  apud  Aquilam  semper;  necnon  et  apud  κύλςι,  μετά  τδ,  t πάντας  τούς  πραείς  τήςγής,  ·τ6 
quintam  posl  illud  : c Ad  salvandum  omnes  « άε£  · > οΟτω  δέ  κα\  έν  τή  πέμπτη,  μβτά  τδ,  ι ***- 
mansuetos  terra ; > semper.  In  sexu  vero,  posl  il-  τας  τούς  πραεΤς  τής  γής,  » τδ  ι άε£  · > έν  δέ  τζ  έχ:^ 
lud,  f ad  salvandum  miles  terra,  » in  finem.  Et  in  μετά  τδ , ι του  σώσαι  τούς  πραείς  τής  γής,ι  ύ 
Hebraico  post  ι anie  ares  (ms.  ars),  f quod  est,  i mi-  « είς  τέλος.  * Κα\  έν  τψ  Έβραΐκψ  μετά  τδ  ι 
tes  terra,  » sela  (ms.  sei) , atque  iU  cum  Ulem^  άρς,  > δέστι,  ι πραείς  τής  γής,  » τδ  € σέλ,  > χΑ 
uniuscujusque  eilitiuiiis  upi.iiionem  reperisseinut,  ούτως  άδιάπτωτον  εύρόντες  τήν  τοιαύτην  παρατήρη 
hac  adiiotaviiuus.  Utrum  auleiii  cujusdaiii  musica  σιν,  ταύτα  έσημειωσάμεθα.Πότερον  δέ  μουσικού  πνος 
cantilena,  aut  rhythmi  immutalionein  qui  interpre-  μέλους  ή (&υθμού  γινομένης  έναλλαγής  έγραψαν  τέ 
tali  sunt  c diapsaima  > senseriut,  aliudve  inlellexe-  < διάψαλμα  > oi  έρμηνεύσαντες , ή άλλως  χιιπ;έέ»- 
rint,  tuo  judicio  derelinquo.  τες,  καΐσύ  έπιστήσης. 

EX  ORIGEMS  COMMENTARIIS  IN  P5AL-  EK  TQN  ΩΡΙΓΕΝΟΫΣ  ΕΙΣ  ΨΑΑΜΟΥΣ 
MOS. 

Psalmi  c pro  torcularibus  > inscripti,  qui  tres  OE  έπιγεγραμμένοι  ψαλμο\  < ύπέρ  των  ληνών  ι 
sunt,  nempe  octavus,  octogesimus  et  octogesimus  τρείς  δντες,  δ τε  δγδοος,  καΐ  δ όγδοηκοστδς,  χα\δ07’ 

tertius,  videntur  mihi  congregationem  Ecclesia,  et  δοηχοστδς  τρίτος , δοχοϋσί  μοι  τδ  άθροισμα  τής 
luultiliidinem  conventuum  catuomque  significare  : Εκκλησίας  χα\  τδ  πλήθος  των  έπ\  τδ  αύτδ 

siquidem  ex  multis  unam  orationem,  unamque  δηλουν  καΐ  γάρ  έκ  πολλών  μίαν  εύχήν  xaX  pU» 
canticorum  modulationem  in  Ecclesiis  Deo  offerri  ^ ύμνολογίανάναπέμπεσθαιτψΘεψ  έν  ταΐς  Εκκλησία 
contingit;  quemadmodum  in  torcularibus  ex  roul·  συμβαίνει*  ώσπερ  ένταίς  ληνοίς  έκ  πολλών  και  δα> 
tis  ac  diversis  vitibus  una  vini  mistio  conficitur,  φόρων  άμπέλων  μία  κράσις  άτΐοτελείται  οΓνου.  Π> 
Olim  quidem  in  uno  Jerosolyina  loco,  unum  erat  λαι  μένουν  ένένΙ  τόπψτής  'Ιερουσαλήμ  μία  τις  ή> 
torcular,  ubi  coacti  preces  emittebant : cujus  me-  ληνδς,  ένθα  συνιόντεςτάς  αύτών  εύχάς  άνέπεμπσ»* 
minit  Isaias  his  verbis  : c Et  adificavi  turrim,  et  ής  μέμνηται  χα\  Ήσαΐας  λέγων*  c Κα\  ψχοδόμηη 
protorcular  fodi  in  illa^*.  > Turris  vero  templum  si-  πύργον,  καΐ  προλήνιον  ώρυξα  έν  αύτψ.  · Δήλοι  βέ 
gnificat : protorcular  autem  altare.  Verum  quoniam  πύργος  μέν  τδν  ναδν  (22),  προλήνιον  δέ  τδ  θυσι> 
illa  se  destructurum  comminatus  est,  et  revera  de-  στήριον.  Άλλ*  έπεί  χαθελειν  ήπείλησε , καΐ  χαθεΤλεν 
struxit,  pro  uno  postea  mulla  constituit  torcularia,  έκείνα,  πλείους  άντί  μιάς  συνεστήσατο  ληνούς,  τι: 
Ecclesias  nempe  per  totum  orbem  conditas,  ideo-  καθ’  δλης  τής  οίκουμένης  Έκχλησίαις*  διδ  εί|ρηταλ  έ» 

I Psal.  Lxxiv,  2.  ibid.,  4.  **  Psal.  lxxv,  2.  **  ibid.,  4.  ^ ibid.,  10.  **  Isai.  v,  2. 

•st  ex  epistola  Hieronymi  :id  Hai  ccllaui ; qua  exstat  tom.  II,  editionis  Vallarsii,  p.  707. 

(22)  Ναόν.  Grubius,  λαόν. 


1061 


SELECTA  IN  PSALMOS. 


I0(S 


τώ^γβόφψαλμφ  οΟτω*  ι Κύριε,  δ Κύριος  ήμών  . 
(25),  ώ;  θαυμαστήν  τδ  δνομά  σου  έν  πάση  γΐ) ! > 
Σαφώς  γίΐρ  παρέστησε  τάς  άνά  ποίσαν  τήν  οΐχουμέ- 
νην  ληνούς  τού  Θεού.  Κα\  ό όγδοηχοστδς  βέ,  χα\  αύ> 
τ6ς  έπιλήνιός  ών,  τοΐς  ΙΟνεσι  πόίσι  παραχελεύε- 
ται  τώ  βεφ  των  προφητών  άποδιδύναι  τδν  ύμνον  · 
λέγει  δέ  ούν  t Άγαλλιάσθε  τψ  θεφ  τψ  βοηθώ  ήμών 
άλαλάξατε  τφ  Θεφ  Ίαχώβ.  > ΕΤτα  έζής  ύποχατα» 
βάς,  τήν  Αποβολήν  τού  προτέρου  λαού  σημαίνει , λέ- 
γων  · cKa\  ούχ  ήχουσεν  ό λαός  μου  τής  φωνής  μου, 
χα\  Ισραήλ  ού  προσέσχε  μοι.  Κα\  έξαπέστειλα  αύ- 
τούς  χατΑ  τά  έπιτηδεύματα  τών  χαρδιών  αύτών.  > 
ΚαΙ  6 όγδοηχοστδς  τρίτος  τήν  αυτήν  Ιχων  προγρα- 
φήν, δτι  ούχ  έστιν  Εν  σκήνωμα,  ούδΕ  Εν  θυσιαστή- 
ριον Εν  Ίεροσολύμοις,  άλλά  πολλά  σκηνώματα  χα\ 
πολλά  θυσιαστήρια  παρίστησι.  Διδ  χαλ  ώς  πολλών 
ουσών  ληνών,  τούτων  αύτών  τών  σκηνωμάτων  καί 
τών  θυσιαστηρίων,  ύπΕρ  τών  ληνών  προγέγραπται · 
λέγει  δΕ  ούν  * ι Ός  άγαπητά  τά  σχηνώματά  σου.  Κύ- 
ριε τών  δυνάμεων  1 ΈπιποθεΙ  χα\  Εκλείπει  ή ,ψυχή 
μου  είς  τάς  αύλάς  τού  Κυρίου  * » χαΐ  Επιφέρει ' « Τά 
θυσιαστήριά  σου.  Κύριε  τών  δυνάμεων*  > χα\  πάλιν 
πληθυντιχώς  Επιλέγει*  ι Ύπερασπιστά  ήμών,  Γδε  6 
Θεδς,  χαΐ  Επίβλεψον  είς  τδ  πρόσωπον  τού  Χριστού 
αου  * δτι  χρείσσων  ή μέρα  μία  Εν  ταΤς  αύλαΐς  σου  ύπΕρ 
χιλιάδας,  ι Ένθα  τηρήσεις,  ώς  χα\  όνομαστί  Χριστού 
μέμνηται.  Τούς  Επιγεγ ραμμένους  ι ύπΕρ  τής  όγδύης  ι 
δύο  ψαλμούς  ήγοΰμαι  τήν  σωτήριον  τής  άναστάσεως 
ή μέραν  τού  Κυρίου  αΙνίττεσθαι.  Τήν  πρδς  θάνατον 
γούν  Αμαρτίαν  Εργασάμενος  ό Δαυίδ,  (χετεύει  χατά 
τδν  Εκτον,  μή  τού  θυμού,  μηδΕ  τής  δργής  τού  Θεού 
πβιρασθήναι.  Ελέους  δΕ  χαΧ  ίάσεως  τήν  ψυχήν  αύτού 
τυχειν  · τούτο  δΕ  Ισεσθαι  θεσπίζει  λέγων  c Έπί- 
στρεψον.  Κύριε,  βύσαι  τήν  ψυχήν  μου,  σώσύν  με 
Ενεχεν  τού  Ελέους  σου  * δτι  ούχ  Εστιν  Εν  τψ  θανάτψ 
δ μνημονεύων  σου.  Εν  δΕ  τψ  τίς  Εξομολογήσεταί 
βοι ; > μονονουχΙ  τδν  Κύριον  αύτδν  Εκ  θανάτου  βύσα- 
σθαι  αύτού  τήν  ψυχήν  Ιχετεύων,  Προΐών  δΕ  τών  εύ- 
χών  τετυχηχέναι  δηλοι  δι’  ών  φησιν  ι Είσήχουσε 
Κύριος  τής  φωνής  τού  κλαυθμού  μου*  είσήχουσε  Κύ- 
ριος τής  δεήσεώς  μου  , Κύριος  τήν  προσευχήν  μου 
προσεδέξατο.  ι Τήν  γάρ  άναβίωσιν  αύτού  τήν  Εχ  τού 
θανάτου  μετά  τής  τού  Χριστού  άναστάσεως  γενομένην 
διά  τούτων  ήνίξατο.  'Ωσαύτως  δΕ  χαΐ  ό Ενδέκατος 
C περί  τής  άγδύης  > Επιγέγραπται,  τού  Δαυίδ  τήν 
άμοίαν  Ικεσίαν  περιέχων  φάσχοντος  * c Σώσύν  με,  Κύ- 
ριε, δτι  Εχλέλοιπεν  δσιος.  > Εΐτα  τδ  Εξής  ούχ  Επιχε- 
χαλυμμένως,  άλλά  τηλαυγώς  Επιφέρει  λέγων  · ι Νύν 
άναστήσομαι,  λέγει  Κύριος*  θήσομαι  Εν  σωτηρίψ.  > 
Δι^  ήν  άνάστασιν  τού  Κύριου  τή  μετά  τδ  Σάββατον 
ήμέρφ,  ήτις  ήν  όγδύη,  γενομένην,  είς  τύπον  καινής 
^οιής,  τοιαύτης  οίμαι  προγραφής  τδν  ψαλμδν  ήξιώ- 
αΟαε.  ΕίσΕ  μΕν  πάντες  οί  Επιγεγραμμένοι  c ύπΕρ  τών 
άλλοιωθησομένων  » τδν  άριθμδν  τέσσαρες.  Τούτων  ό 
μΕν  πεντηχοστδς  έννατος  δοχεϊ  μοι  τήν  τών  Εθνών 


que  in  octavo  psalmo  dictum  est : t Domine  Domi- 
uus  noslcr,  quam  admirabile  est  nomen  tuum  iii 
universa  terra  !>  Clare  quippe  significal  torcularia 
Dei  per  totum  orbem  constituta.  Octogesimus  quo- 
que psalmus,  cum  de  torcularibus  agat,  jubet  om- 
nes gentes  prophetarum  Deo  hymnum  referre : sic 
autem  habet  : c Exsultate  Deo  adjutori  noslre» 
jubilate  Deo  Jacob.  · Deinceps  inferius,  reproba- 
tionem prioris  populi  significat,  dicens  : c Et  ncf 
audivit  populus  meus  vocem  meam,  et  Israel  non 
intendit  mihi.  Et  dimisi  eos  secundum  desideria 
cordis  eorum  » Octogesimus  item  tertius,  qui 
eamdem  habet  inscriptionem,  non  unum  habita- 
culum, neque  unum  altare  Jerosolyniis,  sed  multa 
esse  habitacula,  multa  altaria  declarat.  Quamob 
rem,  ac  si  haec  habitacula  atque  altaria,  mulla 
sint  torcularia,  f pro  torcularibus » inscribitur.  Ait 
517  itaque  : < Quam  dilecta  tabernacula  tua , 
Domine  virtutum!  Concupiscit  et  deficit  anima  mea 
in  atria  Domini:  i atque  infert c Altaria  tua,  Do- 
mine virtutum,  i Rursiimque  pluraliter  adjicit  ** : 
c Protector  noster,  aspice,  Deus,  et  respice  in  fa- 
ciem Christi  tui  : quia  melior  est  dies  una  in  atriis 
tuis  super  millia.  » Ubi  observes  illum  nominatim 
de  Christo  mentionem  fecisse.  Duos  autem  Psalmos, 
€ pro  octava,  > inscriptos,  arbitror  salutarem  resur- 
rectionis Domini  diem  adumbrare.  Cum  itaque  Da  ■ 
vid  peccatum,  quod  ad  mortem  erat,  perpetrasset, 
deprecatur  in  sexto  psalmo,  ne  furorem  et  iram  Dei 
experiatur ; sed  rogat  ut  anima  sua  misericordiam 
et  medelam  consequatur.  Illud  autem  futurum  esse 
vaticinatur  his  verbis  **  : c Convertere , Domine , 
eripe  animam  meam,  salvum  me  fac  propter  mise- 
ricordiam luam  : quoniam  non  est  in  morte  qui 
memor  sil  tui , in  inferno  autem  quis  confitebitur 
tibi?  I ac  si  Domino  ipsi  supplicet,  ut  animam  suam 
eruat  a morte.  In  sequentibus  vero  , se  vota  conse- 
cutum esse  declarat  his  verbis  : c Exaudivit  Do- 
minus vocem  fletus  mei : exaudivit  Dominus  depre- 
cationem meam , Dominus  orationem  meam  susce- 
pit. > Suum  enim  ex  morte  ad  vitam  reditum,  qui 
post  resurrectionem  Christi  contigit , his  subindi- 
cavit.  SimHiterque  undecimus  psalmus, c pro  octava, i 
inscriptus  est,  paremque  Davidis  deprecationem 
continet  dicentis  : t Salvum  me  fac.  Domine, 
quoniam  defecit  sanctus.  > Deinceps  non  obscure , 
sed  clare  ac  dilucide  subinfert,  dicens  : c Nunc 
resurgam,  dicit  Dominus  : ponam  in  salutari.  > 
Propter  quam  Domini  resurrectionem,  quse  die  Sab- 
batum subsequenie,  id  est , octava , contigit , in 
novae  vitae  typum  hujusmodi  inscriptione  dignatum 
esse  psalmum  existimo.  Sunt  porro  omnes  psalmi , 
c pro  iis  qui  immutabuntur,  > inscripti,  numero  qua- 
tuor.  Ex  liis  quinquagesimus  nonus  videtur  inibi 
immutationem  indicare  quam  passae  sunt  gentes 


Psal.  vni,  2.  *»  Psal.  nxx,2.  ibid.,  12, 13.  .·*  Ps.  lxxxiii,  5·  " ii>W·  *·  " 10, 11. 

·»  Ps·  VI,  5, 6.  ·*  ibid.  10.  *'  Ps.  u,  2.  ··  ibid.  6 


(23)  '0  Κύριος  ήμωκ.  MonteUconius , 6 Κύριάς  μον. 
i't4)  Grubius,  ύτιολήνιος. 


1063  EX  ORIGENE  1064 

dum  ei  superslitiouum  errore  ad  universorum  Dei  A άλλοίωην  ήν  πεπόνθασι  μεταβάντες  έχ  της  6εΐ9ΐ2α!. 
Cuiium  transicrunl.  Aii  ergo  ^ : c Deus  loculus  esi  μονος  πλάνης  έπΙ  την  εύσέβειαν  (25)  του  τώ·/  Ku»n 
ίη  sancio  suo, Laetabor  el  pariibor  Sichimam,  cl  βεου  σημαίνειν.  Λέγει  V ουν*  c Ό Θε6ς  έλάχητεν  έ« 
convallem  labernaciilorum  metibor.  Meus  esi  Ga·  τφ  άγΙφ  αύτου*  *Αγαλλιάσομαι  χα\  βιαμεμι»  Σέχιμτ, 
iaad  , cl  meus  est  Manasses,  et  Ephrahn  fortitudo  xa\  την  κοιλάδα  των  σκηνών  βιαμετρήσω.  Έμός  έστι 
capitis  mei.  Juda  rei  meus,  Hoab  olla  spei  mex*.  Γαλαάδ,  κα\  έμός  έστι  Μανασσης  * χαΐ  Έφpαtμ  χρα 
Ιη  Idumaeam  extendam  calceamenlurn  meum ; milii  ταίωσις  τής  κεφαλής  μου  * Ιούδας  βασιλεύς  μου. 
alienigenae  subditi  sunt,  ι Cum  Israelilicis  igitur  Μωάβ  λέβης  της  έΧπίδος  μου.  ΈπΙ  τήν  Ιδουμαΐτ# 
tribubus  Moab  quoque  el  Idumaeam  ac  alienigenas  έκτενώ  τό  ύπόδημά  μου  · έμοί  Αλλόφυλοι  ύπετάγη- 
comprehendit.  Sexagesimus  oclavtis  psalmos  simi-  crav.  i Μετά  γουν  των  ’ίσραηλιτικών  φυλών,  χαΐ  τά* 
iiler  inscriptos,  immutaiionem  illius  qui  propter  Μωάβ,  καΙ  τήν  Ίβουμαίαν,  και  τοϋς  Αλλοφύλους  περί 
nos  in  profunda  spirilalis  maris  descendit , nec-  είληφεν.  Ό δέ  έξηκοστδς  δγδοος  όμοίως  έπιγεγ-ραμ- 
ηοη  518  ea  quae  ad  passionem  ejus  perlinenl,  si-  μένος  μεταβολήν  έχει  κα\  Αλλοίωσιν  του  δι’  ήμας  είς 
gnifical  bis  verbis  : ‘i  Dederunt  in  escam  meam  νοουμένης  θαλάσσης  χατεληλυθΑτος,  χλ\ 

fel,  el  in  siti  mea  potaverunt  me  aceto;  > siniulque  πάθους  αΟτοΰ,  & χα\  δηλοΐ  διά  το3* 

eorum  qui  insidiati  sunt  in  deteriora  conversionem  ; ^ < *Έδωκαν  είς  τ6  βρώμα  μου  χολήν,  χα\  εις  τήνέ*- 
quae  ellam  ipse  exhibet,  dicens  i Obscurentur  ψαν  μου  έπότισάν  με  δξος*  ι χαΐ  τήν  τών  έπιβοο- 
oculi  eorum  ne  videant , el  dorsum  eorum  semper  λευσάντων  έπ\  τά  χείρω  τροτΗ^ν  * Α χα\  οώτδς  πι> 
Incurva,  > eic.  Et  quadragesimus  quarius  qui  est  ίσιησι  λέγων*  ι Σκοτισθήτωσαν  οί  όφθαλμο^.  αύτιϋν 
filiorum  Core,  et  inscribitur  ι pro  iis  qui  immuta-  Ρ-ή  βλέτιειν,  χαΐ  τδν  νώτον  αυτών  διβπαντίς 

bunlur,  el  pro  dilecto··,  » similiter  iimniilationem  σύγκαμψον,.  > κα\  τά  έξης.  Κα\  6 τεσσαραχοστές 
quae  circa  dilectum  Dei  accidit,  divinamque  de  eo  τέταρτος,  τών  υΙών  Κορέ  τυγχάνων,  ε'ΰπάρ  τών  ά>- 
doctrinam  continet,  el  Ecclesiae  ex  gentibus  ad  emii  λοιωθησομένων  > έπιγεγραμ μένος,  t ύπέρ  τε  του  Αγ»- 
Conversionem  ostendit  hoc  modo  ·*  : c Audi , fliia , πητοΰ,  » όμοίως  χαΐ  αυτός  τήν  περλτόν  Αγαπητόν  τ» 
et  vide,  el  inclina  aurem  luam,  » et  extera.  Se-  θεού  Αλλοίωσιν  έχει*  έν  αΟτφ  κα\  τήν  Οεολογ£αν  αύ- 
ptuagesimus  nonus  qui  est  Asaphi;  et  similiter  τού  περι)χβών,  χαΐ  τής  έξ  έθνών  Έχχλησίας  τήν 
inscriptus  est,  prioris  rursus  populi  ad  deteriora  «ρός  αύτόν  έπιστροφήν  δηλών  διά  τό*  c Άχουσν», 
conversionem  continet,  dicens  ·*  ; t Yincain  de  θύγατερ,  xa\  Γδε, xal  x>7Vov  τό  ους  σου,  i xal τά  έξης. 
i£gypto  transtulisti,  » et  ca^iera.  Quoniam  auieiw  Ό δέ  έβδομηκοστός  ένατός  έστι  μέν  του  Άσχφ, 
terrestrium  florum  decor  et  fragrantia  citius  iiiirau-  ^ όμοίως  δέ  έπίγεγραμμένος  του  προτέρου  πιΑλιν  λαού 
latur  et  in  corruptionem  vertitur,  ideo  videtur  He- τήν  έπ\  τά  χείρω  τροπήν  περιέχει  λέγων  « Άμπε- 
hraicom  c De  liliis  aut  De  floribus  > titulum  habere.'  λον  έξ  Αίγύτττου  μετήρας,  ι καΐ  τά  έξης,  ι ΚαΙ  ki- 
Quapropter  loco  c pro  iis  qui  immutabuntur,  i Aquila  χεν,  έπειδή  τών  άπδ  της  γής  άνθέων  χαΐ  χρΤ^ον  τδ 
C pro  liliis,  ι Symniaclius  ι de  floribus  ι interpretatus  ώραΤον  χαΐ  εύώδες  ΘΑττον  Α)λοιοΰται,  χα\  είς  φθοράν 
est.  Qui  inscripti  sunt  C pro  occuitls,  > occultum  quod-  μεταβάλλεται,  τούτου  χάριν  τό  ΈβραΙχδν  € Περέ 
dam  et  latens  bellum,  neciion  de  invisibilibus  etsplri-  τών  χρίνών,  Dep\  τών  άνθέων  i περιέχειν.  Αιόπερ 
lalibns  inimicis  vicloriani  Salvatoris  nostri  conti-  c άντ\  τών  άλλοιωΟησομένων,  >ό  μέν  Άχυλας  < έπΙ 
nent.  Nonus  igitur  ait  ·· : ε In  cotiverleiido  inimicum  τοϊς  χρίνοις,  > ό δέ  Σύμμαχος  ι τεερί  τών  Αν6έΐ8ν  > ήρ- 
ineunt  retrorsum,  ι et  extera  quae  subjungit,  gemitiui'  μήνευσεν.  01  έπιγεγραμμένοι  ι ύπέρ  τών  χρυφίο^ » 
vocationem  indicant  :c  Psallite  Domine  qui  bahilal  χρύφιόν  τινα  χα\  λανθάνοντα  πόλεμον,  χα\  τήν  χατά 
in  Sion,  annuntiate  inter  gentes  studia  ejus  ·\  > τών  αοράτων  xaV νοητών  έχθρών  νίχην  του  Σωτήρος 
Haec  autem  latenter  tempore  passionis  accidisse.  ήμών  περιέχουσιν · ό γουν  ένατός  φησιν  · · Έν  τφ 
ipse  titulus  psalmi  ostendit.  Inscribitur  enim  « pro  άποστραφήναι  τδν  έχθρόν  μου  είς  τά  όπίσω,  · χαέ  ά 
occultis  filii  : ι pro  quo  Symmachus  vertit  : c PrO'  έξής  τούτοις  έπιφέρει,  σημαίνει  τήν  τών  έθνών  χλή- 
inorte  lilii  ;>  Aquila  vero  f pro  juventute  ;ι  quibus  com  c Ψάλατε  τφ  Κυρίφ  τφ  χατοιχοΰντι  έν  Σιών* 

sonant  et  quae  de  resurrectione  ejus  a mone  psal·  άναγγείλατε  έν  τοις  έθνεσι  τά  έπιτηδεύματα  αύτοΰ. » 
111118  indicat  bis  verbis  ··  : c Qui  exaltas  me  de  Kal  δτι  ταΰτα  λεληθότως  χατά  τόν  χαιρδν  τού  πάθους 
portis  mortis.  > hem  quadragesimus  quintus  simi-  συνετελέσθη,  τά  τής  προγραφής  τού  φαλμού  δηλοι* 
liter  € pro  occultis  ι Inscriptus  invisibile  et  spirituale  έπιγέγραπται  γάρ  ι ύπέρ  τών  χρυφίων  τού  ΪΙοΰ'  · 
bellum  exhibet,  dicens  ·· : c Conturbatae  sunt  gentes,  άνθ’  ού  ό μέν  Σύμμαχος  ι ύπέρ  τού  θανάτου  τ^ 
οι  inclinata  sunt  regna,  ι et  caelera.  Deinde  ut  qui·  > ^ποίηκεν*  ύ δέ’Ακύλας,  c ύτιέρ  τής  νεότητος-  · 

principes  gentium  olim  conculcatores  destruxerat,  συμφωνεί  χα\τάπερ\  τής  έχ  θανάτου  Αναβιώσεε»; 
el  gentes  sibi  subditas  fecerat,  continuo  ait  ·^  :*  αύτου,  διά  τού  ψαλμου  σημαινόμενα  χατά  τό-ε  X 
C Exaltabor  in  gentibus,  exaltabor  in  terra,  i Qui  in-  ύψών  με  έχ  τών  πυλών  τού  θανάτου·  ι ΚαΙ  ό τεσσα- 

Ps.  L1X,  8,  9.  40.  W Ps.  Lxvm,  22.  ·»  ibid.  2.  ··  Ps.  xuv,  1.  ··  ibid.  41.  “ Ps.  liui,  9. 

• Ps.  IX.  A,  ··  ibid.  42.  ••ibid.  45.  ··  Ps.  xlv,  7.  ” Ibid.  14. 

(25)  Έλϊ  τήν  εύσέ€ειαν^  etc.  Ab  his  verbis  usque  usus  est  Montefalconius , aliquot  folia  qius  hk  sup- 
ad  ista  quae  longe  inferius  habemur  : Άλλ'  έπεί  plentur  e schedis  Ernesti  Grabii  cui  integrior  co 
κατά  τδν  Άχύλαν , deaiint  in  codicc  Vaticano  quo  dex  ms.  obtigerat. 


iOG5  SELECTA  IN 

ριχοστδς  πέμπτος  παf>απλησ{o)ς  περί  tcuv  κρυφτών  j 
εΙρημένος  τδν  Αόρατον  χα\  νοητόν  πόλεμον  παρίστησι 
λέγων  · € ΈταράχΟησαν  έθνη,  έκλιναν  βασιλεΐαι,  > χαΐ 
τά  έξης.  Ε!τα  ώς  πάλαι  χαταπατουντας  των  έθνών  άρ- 
χοντας χαθελών,  ύφ’  έαυτόντε  πεποιη  μένος  τά  Ιθνη 
έξης  λέγει·  ι * Γψωθήσομαι  εν  τοΓς  έθνεσιν,  ύψωθήσομαι 
έν  τ?1  γη.  » Οι  έπιγεγραμμένοι  ι είς  στηλογραφίαν  > λό- 
γους περιέχουσι  μετριότητος  χα\  ταπεινοφροσύνης. 
Διόπερ  6 μέν  Άχυλας,  άντί  τo^),σrηΛoγpap/arf  i τα- 
πεινού τελείου  > ήρμήνευσεν  ό δέ  Σύμμαχος,  ι τα- 
πεινόφρονος  χαΐάμώμου.  > ΕΓτε  γάρ  ό Δαυίδ  βασιλεύς 
ών  καΐ  άρχων  τιαντός  Ισραήλ,  μέτρια  κα\  ταπεινά 
φρονών  τοιαύτας  προήχατο  φωνάς,  εΓτβ  χα\  ό Χρι- 
στός τοΟ  Θεού  τοιαύτα  έθέσπιζε  ταπεινοφρονών  ι 
ώσπερούν  διδάσκει  διά  τού*  ι Μάθετε  άπ’  έμοΰ  , δτι 
πραός  είμι  χα\  ταπεινός  τή  χαρδι^·  > στήλης  άξιοι  ^ 
εΙεν  &ν  οΐ  λόγοι , κα\  τής  είς  τόν  σύμπαντα  αιώνα 
μνήμης·  δπερ  διά  τής  < στηλογραφιας  > παρίσταται. 
Νοήσεις  δέ  τό  είρημένον  άπό  του  πεντηκοστού  πέμ- 
πτου, δς  έπιγέγραττται  ι στηλογραφίας,·  ή ι ταπεινού 
τελείου,  » ή c ταπεινόφρονος  χα\  άμώμου,  » έν  φ εΓρη- 
ται*  € Έλέησόν  με,  ό θεός,  δτι  κατεπάτησέ  με  άν- 
θρωπος δλην  τήν  ή μέραν,  > και  τά  έξης.  ΚαΙ  ό πεν- 
τηκοστός έκτος,  τήν  Γσην  έχων  έπιγ ραφήν,  πά).ιν  των 
χαταπατούντων  αύτόν  μέμνηται  λέγων  ι Έδωκεν 
είς  όνειδος  τούς  χαταπατούντάς  με·  > χαΐ  τούς  λοι- 
πούς δέ  των  ούτως  έπιγεγραμμένων  διελθών,  τής  Γσης 
έχομένους  εύρήσεις  διανοίας.  ΟΙ  έπιγεγραμμένοι  t είς 
άνάμνησιν  τού  Δαυtδ  ι ύτιομιμνήσχειν  αύτόν  έοίκασιν 
έπι  τής  τού  Ούρίου  Αμαρτίας.  Ό δέ  τριαχοστός  έβδο-  ^ 
μος,  ούτως  έπιγεγραμμένος,  έπιλέγει  · · Ούκ  Ιστιν  εί- 
ρήνη  έν  τοϊς  όστέοις  μου  Από  προσώπου  των  Αμαρτιών 
μου , » χαΐ  τά  έξής*  καΐ  δι’  δλου  δέ  τού  ψαλμού  τήν 
έπ\  τή  πραχθείση  Αμαρτίφ  χατάστασιν  σημαίνει. 
Ωσαύτως  δέ  κα\  ό έξηχοστός  πέμπτος,  ι είς  Ανάμνη- 
σιν  I έπιγεγραμμένος,  Ικετεύει  τού  θεού  τυχείν  βοηθού, 
οι  έπιγεγραμμένοι  ιπροσευχή,»  μήποτε  ούκ  είσΙ  ψαλ- 
μο\,  ουδέ  ψδαέ  , ουδέ  ύμνοι,  Αλλ'  αύτό  τούτο  ψιλαΐ 
προσευχαΙ  τή  τών  εύξαμένων  Αρμόττουσαι  διαθέσει, 
τή  τε  περί  αύτούς  χαταστάσει  χα\  πάσι  τοις  έν  ίση 
διαθέσει  τοϊς  εΙρημένοις  τυγχάνουσιν.  Οί  έπιγεγραμ- 
μένοι  ψαλμοί , t Μή  διαφθείρης , τού  Δαυίδ,  > έφεξής 
εισι  τρεϊς·  ών  ό πεντηκοστός  έκτος  εϊρηται  έν  τψ 
αύτόν  Αποδιδράσχειν  Από  προσώπου  Σαούλ  είς  τό 
σπήλαιον.  Κα\  μή^τε  έπειδήπερ,  έν  τφ  στιηλαίω  ϊ 
χρυπταζομένου  τού  Aaot0,  έπεισήλΟε  Σαούλ  Αγνοών 
ένδον  αύτού  δντος,  καΐ  τών  έταίρων  τού  Δαυίδ  βουλο- 
μένων  Ανελεϊν  αύτόν,  εΐπεν  ό Δαυίδ  πρός  τόν  Άβισάθ, 

C Μή  διαφθείρης  » αύτόν  · δήλον  δ’  δτι  τόν  Σαούλ* 
το’ύτου  χάριν  ώς  Αποδεξαμένου  τού  Θεού  τήν  φωνήν, 
Αχρότητα  Ανεξιχαχίας  περιέχουσαν,  έν  μνήμη  τών 
ούτως  έπιγεγραμμένων  ψαλμών  παρελήφθη.  *0  δέ 
πεντηκοστός  δγδοος  περιέχων  τό,  ι Μή  διαφθείρης  , 
όπότε  Απέστειλε  Σαούλ,  κα\  έφύλαξε  τόν  οίκον  αύτού 
του  θανατώσαι  αύτόν  , ι Ιοιχε  πρόσταγμα  περιέχειν 
του  Θεού  τού  μή  συγχωρούντος  τοϊς  Απεσταλμένοις 
υπέρ  τού  διαφθεϊραι  τόν  Δαυίδ  ύπό  τού  Σαούλ.  Τάχα 
δ’  &ν  τήν  αύτήν  έχει  διάνοιαν  καί  ό έβδομηχοστός  τέ- 
"Manh.xi,29.  «Ps.lv,  2.  ’«Ps.lvi,4.  Ps. 
Pathol.  Gb,  XII. 


PSALMOS.  iOCe 

έ scripti  sunt  < in  tituli  inscriptionem,  i de  modestia  et 
humilitate  loquuntur.  Quapropter  Aquili,  pro  c in 
tituli  inscriptionem,»  vertit  c humilis  perfecti;  > Sym- 
machus vero,  € humilis  et  inculpati.  » Nam  sive  Da^ 
vid  rex  et  princeps  lotius  Israel,  prte  modestia  et 
humilitate,  ejusmodi  miserit  voces ; sive  eas  protu- 
lerit Christus  humiliter  sentiens , ut  cnm  docet  : 
519«  Discite  a me  quia  mitis  sum  ei  humilis 
. corde  «; » certe  digni  sunt  hi  sermones  qui  in  co- 
lumna sculpantur  et  memoriae  aeternae  mandentur. 
Quod  quidem  perc  tituli  inscriptionem  » significatur, 
ut  intelligere  licet  ex  quinquagesimo  quinio  psalmo 
qui  inscriptus  est,  c in  tituli  inscriptionem,  » vel 
< humilis  perfecti,  > vel  c humilis  et  inculpati  :»  in 
^ qiio  dictum  est  « : t Miserere  mei,  Deus,  quoniam 
conculcavit  me  homo  lota  die,  > et  csuiera.  Quin- 
quagesimus etiam  sextus  qui  parem  habet  titulum, 
rursus  eorum  qui  ipsum  conculcant,  meminit  di- 
cens^® : f Dedit  in  opprobrium  conculcantes  me;» 
•t  si  reliquos  qui  similiter  inscripti  sunt,  percurre- 
ris, eumdem  videbis  eos  habere  sensura.  Qui  in- 
scripti sunt  c in  rememorationem  David,  » eum  in 
peccati  Uriae  memoriam  videntur  reducere.  Trice- 
simus septimus,  qui  hunc  habet  titulum , ait  : 
c Non  est  pax  in  ossibus  meis  a facie  peccatorum 
meorum,  » et  caeiern.  Ac  per  totum  psalmum 
ostendit  quid  ob  peccatam  a se  commissum  expe- 
riretur. Sic  el  sexagesimus  quinius,  c in  remenio- 
• rationem  » inscriptus,  aiixiliinn  Dei  invocat.  Qui  in- 
scripti sunt  I oratio,  » forte  nec  psalmi,  nec  can· 
lica,  nec  hymni  sunt,  sed  nudoi  orationes  oraniiiiin 
convenientes  affectui  el  habitudini,  nccnon  omnibus 
qui  in  eodem  ac  ii  de  quibus  dicturo  est  mentis 
affectu  sunt.  Qui  inscripti  sunt,  < Ne  disperdas, 
Davidis,  » continua  serie  tres  sunt,  quorum  quin- 
quagesimus sextus  dictus  est,  cum  fugeret  a facie 
Saul  in  speluncam.  El  quoniam  latente  David  in 
spelunca  ingressus  est  Saul  ignorans  ipsum  esse 
intro,  et  cum  amici  David  vellent  eum  interficere , 
dixit  David  ad  Abisath  : c Ne  disperdas,  » nempe 
Saul  idcirco  fortasse  ejusmodi  vocis  quae  summam 
mansuetudinem  ostendebat,  et  quae' Deo  valde  acce- 
pta erat,  memoria  hac  Psalmorum  inscriptione  con- 
^ secrata  est.  Quinquagesimus  octavus  qui  titulum 
habet  : c Ne  disperdas,  quando  misit  Saul  et 
custodivit  domum  ejus  ut  eum  interficeret,  » vide- 
tur continere  praeceptum  Dei  qui  non  permisit  ut 
qui  a Saul  missi  eraul,  interficerem  David.  Eumdem 
forte  sensum  habet  et  septuagesimus  quartus  qui 
simili  modo  c Asaph  » inscriptus  est.  Nonagesimus 
primus  qui  c Sabbati  » inscriptus  est,  exhortatur  ad 
conventus  studiose  frequentandos  ubi  meditatio  fit 
divinorum  eloquiorum,  et  postea  Dei  laudes  conti- 
net. Ait  itaque  : c Ad  annuntiandum  mane  mise- 
ricordiam luam , et  veritatem  tuam  per  noctem.  » 
£l  rursus  : c Plantati  in  domo  Domini,  in  atriis 
Dei  nostri  florebunt  520  * Nonagesimus  nonus 
XIX vn,  4.  Ps.  I.V1H,  1.  ^*Ps.  xci,  3.  ^Mbid.  14. 

3V 


10C7  EX  OUlGExNE  lOGS 


qui  inscribitur  f in  confessionem , i cum  ail^*: 
c Ipse  fecit  nos  et  non  ipsi  nos,  > Tiriutem  confes- 
sionis commendat,  quod  nihil  nos  a nobis  habeamus, 
sed  quidquid  in  nobisest  boni,  id  ipse  fecerit.  Trice- 
simus tertius  psalimis  qui  inscriptus  est,  < Da  vidi,  cum 
immutavit  vultum  suum  coram  Abimelech  > vi- 
detur eum  qui  in  primo  libro  Regum  dicitur  Achi- 
melech,  vocare  Abimelech,  elementis  hebraicis 
Caph  et  Beth  mnltam  inler  se  similitudinem  servan- 
tibus, ut  nibil  a se  invicem  differant,  nisi  brevi 
admodum  calami  ductu.  Historia  sichabet^^  : c Et 
venit  David  in  Nomman  ad  Achimelcch  sacerdo- 
tem, et  obstupuit  Achimelech  ad  adventum  ejns,  et 
dixit  ei  : Quare  tu  solus,  et  nullus  est  tecum?  Et 
dixit  ei  David  : Rex  prxccpit  mihi  hodie  sermo- 
nem, et  dixit  mihi  : Nemo  sciat  rem  propter  quam 
mitto  te,  et  oujusmodi  pr.Tcepta  tibi  dederim.  Et 
pueris  significavi  in  loco  dicto  Dei  fidesy  PhUmoni 
Almoni,  Et  nunc  si  sunt  sub  manu  tua  quinque 
panes,  da  in  manum  ipcam  quod  inveneris.  Et  re- 
spondit sacerdos,  et  dixit : Non  sunt  panes  profani 
sub  manu  mea,  sed  tantum  panes  sancti  : si  pueri 
mundi  sunt  a muliere,  et  manducabunt.  Et  respon- 
dit David  sacerdoti  et  dixit  ci  : Equidem  a muliere 
continuimus  nos  ab  heri  el  nudius  tertius.  Cum 
exirem  in  viam,  facti  sunt  omnes  pueri  casti.  Sed 
hxc  via  polluta  est;  ideo  hodie  sanctiilcabitur  pro- 
pter vasa.  Et  dedit  el  Achimclecb  sacerdos  panes 
propositionis,  quia  non  erat  panis  ibi,  nisi  panes 
faciei,  qui  sublati  fuerunt  a facie  Domini,  ui  appo- 
neretur panis  calidus,  in  die  qua  accepit  eos.  > 
Atque  haec  historia.  Pro  eo  autem  quod  scriptum 
est : f In  loco  qui  dicitur  Dei  Ades  Pliilmoni  Almo- 
ni, » Aquila  vertit : < Ad  locum  liunc  vcl  illum,  hujus 
vel  alius,  i aut  absolute  < ad  locum  hunc  vel  illum ; > 
Symmachus  autem : c Ad  quempiam  locum.  » Vide- 
tur ergo  titulus  psalmi  vel  simulatum  Davidis  ser- 
monem ad  sacerdotem  indicare  bis  verbis^*:  iQiiando 
immutavit  vulltin  suum  coram  Abimelech ; > vel 
immutationem  faciei·  Quapropter  Symmachus  ait : 

< Quando  transformavit  vultum  suum  coram  Abi- 
nielech,  > Aquila  vero  : t Quando  immutavit  gustum 
suum.  I idcirco  etiam  progressus  in  psalmo  sacrum, 
ut  videtur,  cibum  indicans  ait  : c Gustate  et 
videte  quoniam  suavis  est  Dominus.  > Forte  ergo 
ad  gustandum  de  Christo  adbortans,  bis  verbis 
indicabat  corpus  ejus,  cui  inerat  legis  symbo- 
lum, cum  eucharisticum  Christi  corpus  panes 
propositionis  comprehendat.  Est  et  aiia  immuta- 
tio David  secundum  quam  immutavit  vultum 
suum  coram  Anchus  rege  Geth  alienigena,  521 
dementiam  simulans.  Sed  non  videtur  psalmus 
banc  in  prxsenli  immutationem  indicare.  Alii 
qui  nullum  habent  titulum,  id  est  qui  neque  can- 
tici, neque  hymni,  ηοφιβ  psalmi,  neque  modulatio- 
nis, neque  laudationis,  neque  orationis,  neque  alius 
cujiispiam  rei  similis  nomine  inscribuntur , utilia 


A ταρτος  xbv  δμοιον  τρδπον  c τψ  Άσάφ  ι έπιγεγραμ- 
μένος.  Ό έτκγεγραμ μένος,  c του  Σαββάτου  , ι ένε- 
νηχοττδς  πρώτος  προτροπήν  2χει  σπουδάίως  Απαντάν 
είς  τάς  συνάξεις  της  μελέτης  τών  θείων  μαθημάτων 
χα\  μετά  ταΰτα  δοξολογίαν.  Λέγει  δ*  ουν·  € Του  άνπγ- 
γέλλειν  τδ  πρωί  τδ  Ιλεδς  σου,  χα\  τήν  άλήΟειάν  σου 
χατά  νύχτα,  ι ΚαΙ  πάλιν*  ι Πεφυτευμένοι  έντώ  οΓ«ρ 
Κυρίου,  έν  ταΐς  αΟλαΤς  τού  Θεού  ήμών  εξανθήαουσιν.ι 
Ό ένενηκοστδς  εννατος  έιτ.γεγραμμένος  ι είς  έξομο- 
λύγησιν  ι διδάσκει  φάσχων  * ι Αύτδς  έποίησεν  ή μα; 
χαΐ  ούχ  ημείς*  ι τήν  δύναμιν  της  έξομολογήσεως 
παριστα  , δτι  μηδέν  ήμείς  άφ’  έαυτών  χεχτήμεθα, 
άλλ’  δ τι  ποτέ  έστι  περ\  ήμ5ς  άγαθδν,  τσύτο  α*>ςδς 
έποίησεν.  Ό τριαχοστδς  τρίτος  ψαλμδς  έπιγεγραμ- 
μένος,  f τφ  Δαυίδ,  όπδτε  ήλλοίωσε  τδ  πρόσωπο  i ιΰ- 
^ τού  έναντίον  Άβιμέλεχ,  > Ιοιχε  τδν  έν  τη  πρύττ 
τών  Βασιλειών  Άχιμέλεχ  ώνομασμένον  *Α6ιμ£λε/ 
άποχαλειν  τών  στοιχείων  παρ’  Έβραίοις,  λέγωέέ 
τού  χάφ  χαΐ  τού  βήθ,  πολλήν  όμοιδτητα  σωζόνσων, 
ώς  χατά  μηδέν  άλλήλων  διαλλάττειν,  ή βραχεία  κε- 
ραία μόνη.  "Έχει  δ’  ούν  ή Ιστορία  ούτως  * c Και  έρχε- 
ται Δαν^δ  είς  Νομμάν  πρδς  Άχιμέλεχ  τδν  Ιερέα,  χα; 
έξέστη  Άχιμέλεχ  τ^  άπαντήσει  αύτού,  χαι  είπεν 
αύτφ  * Τί  δτι  σύ  μόνος , χα\  ούδε\ς  μετά  σού ; ΚαΙ 
εΤπεν  αύτφ  Δαυίδ*  Ό βασιλεύς  έντέταλταί  μοι  σή- 
μερον βήμα,  χαΙ  εΤτιέ  μοι*  Μή  γνώτω  μηδείς  τ6  βήμα 
περί  οδ  έγώ  άποστέλλω  σε,  καΐ  περί  οδ  εγώ  έντέ- 
ταλμαί  σοι.  Κα\  τοΐς  παιδαρίοις  μεμαρτύρημαι  έν  τφ 
τόπφ  τφ  λεγομένφ  θεόν  πίστις^  Φ^Λμί^arϊ  ^ΑΛμωτί, 

» Κα\  νύν  εΐ  είσ\ν  ύπδ  τήν  χεΖρά  σου  πέντε  Αρτοι,  Λζ 
είς  χεΤρά  μου  τδ  εύρεθέν.  Κα\  άπεχρίθη  δ άρχιερτύς, 
καΐ  εΤπεν  ϋύχ  .είσ'.ν  Αρτοι  βέβηλοι  ύπδ  την  χζϊρά 
μου,  άλλ' ή Αρτοι  Αγιοι*  εί  έστι  τά  παιδάρια  πεφυ- 
λαγμένα  άττδ  γυναιχδς,  χα\  φάγεται.  Κα\  άπεχρίθη 
Δαυίδ  τφ  άρχιερεΤ,  καΐ  εΐπεν  αύτφ*  Αλλά  άπδ  γυ- 
ναιχδς  άπεσχήμεθα  χθές  χαΐ  τρίτην  ήμέραν.  Έν  τφ 
έξελθεϊν  με  είς  όδδν,  γέγονε  πάντα  παιδάρια  ήγν:- 
σμένα.  Καί  αύτή  ή όδδς  βέβηλος,  διότι  σήμερον  άγτασθή- 
σεται  διά  τά  σχεύη.  Καί  έδωχεν  αύτφ  ΆχιμέΑεχό 
Ιερεύς  τούς  Αρτους  τής  προθέσεως,  δτι  ούχ  Αρτος 
έχει,  άλλ'  ή οί  Αρτοι  τού  προσώτΰου  οΐ  άφηρημένοι  έχ 
προσώπου  Κυρίου  τού  παρατεθήναι  Αρτον  Οερμδν, 
ήμέρ^  έλαβεν  αύτούς.  > Ταύτα  μέν  ή Ιστορία*  άντί 
δέ  τού,  t έν  τφ  τόπφ  τφ  λεγομένφ  θεού  πίσης  ΦιΛ~ 

^ μωτΙ  ΆΛμωτΙ^ι  Άχύλας  φησί*  ι Πρδς  τδν  τόπον 
τόνδε  τινά  τοΟδέ  τίνος  * ι ή c τόνδε  τινά  άδέσποτον*  · ό 
δέ  Σύμμαχος  * ι Είς  τδν  δείνα  τόπον.  > Έοιχεν 
ή τού  ψαλμού  προγραφή  τήν  άλλοίωσι^  τού  λόγιυ 
Δαυίδ  τήν  πρδς  τδν  ιερέα  σημαίνειν  διά  τού  φάναι  * 

I Όπότε  ήλλοίωσε  τδ  πρόσωπον  αύτού  έναντίον  ’Αβ:- 
μέλεχ*  > ή τήν  άλλοίωσιν  τού  προσώπου*  διδ  κατά 
τδν  Σύμμαχον  είρηται*  c Όττότε  μετεμόρφο^ιε  τδ 
πρόσωπον  αύτού  έναντίον  Άβιμέλεχ*  ι ό δέ  Άχύλας* 
f «"Οτε  ήλλοίωσε  τδ  γεύμα  αύτού.  ι Διδ  καί  προΐών 
έν  τψ  ψαλμφ  τήν  Ιεράν,  ώς  έοικε , τροφήν  αΐνιττό- 
μενός  φησι*  c Γεύσασθε,  καί  Γδετε  δτι  χρήστδς  δ Κύ- 
ριος. ϊΜήποτε  ουν  αύτού  γεύ τα σθαι  τού  Χριστού  πιρ· 


Ps.  xcix,  5.  ^‘'Ps.  xxxiii,  1.  I Reg.  xxi,  1 etseqq.  ’"Ps.  xxxni, ” ibid.  9.  *·  Rtg.xxi,  Ii 


10δ9  SELECTA  IN  PSALMOS.  1070 

αίνων  τδ  σώμα  αώτου  διά  τούτων  ηνίττετο,  φ και  Α qu.nedam  videntur  habere  prxcepla,  el  sermones  ex - 


του  νύμου  ήν  σύμβολον*  τού  τής  ευχαριστίας  Χριστού 
σώματος  τους  τής  προθέσεως  Αρτους  παρειληφύτος. 
*Έστι  κα\  έτέρα  άλλοίωσις  του  Aaut6 , καθ'  ήν  ήλ- 
λοίωσε  τδ  πρύσωπον  αύτοΟ  πρδς  Άγχους  βασιλέα  Γέθ 
τδν  Αλλόφυλον,  μανίαν  ύποκρινόμενος  * άλλ'  ούκ  Soi- 
χεν  6 ψαλμδς  ταύτην  έπΙ  του  παρόντος  προσαλλοίω- 
σιν  σημαίνειν.  ΟΕ  δέ  μηδ*  έτερα  έπιγεγραμμένοι  των 
ψαλμων,  λέγωδδ,  μήτε  φδή,  μήτε  ύμνος,  μήτε  ψαλ- 
μδς,  μήτε  μελφδημα,  μήτε  αΓνεσις,  μήτε  προσευχή, 
μήτε  τι  των  τοιούτων,  ώφελίμους  τινάς  έοίκασι  διδα- 
σκαλίας περίέχειν,  καΐ  λόγους  παραινετικούς  κα\ 
προτρεπτικούς  είς  εύσεβείας  άνάληψιν  · οΓός  έστιν  6 
δέκατος,  έν  φ εΓρηται*  c Έπλ  τω  Κυρίφ  πέποιθα, 
πως  έρειτε  τή  ψυχή  μου,  ι και  τά  έξής  * καΙ  ό δέκα- 
τος τρίτος  καθ'  όμοια  λέγων  * c Εΐπεν  άφρωνέν  καρ- 
δί^  αυτού.  » ΚαΙ  οΐ  λοιπο\  δέ  παραπλησίως  λόγους 
τινάς  διδασκαλικούς  καλ  πλήρεις  ώφελείας  έπάγον- 
τα(*  ού  μήν  έν  ψαλμο?ς  καΐ  ύμνοις  ή έν  ψδα?ς  κατε- 
λέγησαν,  τφ  μή  σώζειν  τδν  όμοιον  τοΤς  είρημένοις 
τρόπον  εΐ  μή  Αρα  έγράφησαν  καλ  αύτοί  ώστε  λεχθή- 
ναι  διά  ψαλτηρίου  ή δι’  φδής,  ή ώς  τις  των  είρημέ- 
νων  * ού  συνέβη  δέ  κα\  λεχθήναι  αύτούς,  ώστε  Ιχειν 
όμοίαν  μέν  έν  τοΤς  ψαλμο?ς  κα\  ταις  ψδαΓς,  καΐ  ταις 
προσευχαΐς  δύναμιν,  μή  έπιγεγράφθαι  δέ  διά  τδ  μή 
λεχθήναι  αύτήν.  "Η  μήποτέ  τινες  μέν  διά  τήν  πρσ- 
τέραν  αΙτίαν,  τινές  δέ  τής  δευτέρας  ένεκεν  ούκ  ήξιώ- 
θησαν  προγραφής.  Ό μέν  γάρ  πεντηκοστές  πρώτος, 
•ύδέτερα  ών  των  εΙρημένων,  τά  περί  τού  Δωήκ  Απαγ- 
γέλλει λέγων  · I Τί  έγκαυχΑ  έν  κακίφ,  6 δυνατές,  » 
κα\  τά  έξης·  Απερ  διά  τδ  σκυθρωπδν  ούκ  Αν  λεχθείη 
τφ  τρότκρ  τών  ψαλμών,  ή τών  ώδών  ώς  ούδέ  ό 
πεντηκοστές  δεύτερος  κα\  ούτος  λυπηρά  περιέχων. 
'0  δέ  πεντηκοστές  τέταρτος  ού  ή άρχή  · ι Ένώτισαι, 
ό Θεές,  τήν  προσευχήν  μου,  » τρόπον  περιέχει  προσ- 
ευχής · κα\  ό είκοστές  Ικτος·  t Κύριος  φωτισμός 
μου  κα\  σωτήρ  μου,  ι ούδέν  διενήνοχε  τής  εύχής  · 
Ιμίύς  δ’  OJV  ούκ  ήξιώθησαν  προγραφής.  Διά  δέ  τήν 
δευτέραν,  ώς  εΙκές,  άΙτίαν,  τού  έβδομηκοστού  πρώ- 
του ψαλμού  έπ\  τέλει  τής  προφητείας  περιέχοντας, 
< Έξέλιπον  οΐ  ύμνοι  Δαυίδ,  υΙού  Ίεσσαί  · > έπειδή 
δέ  τινες  ύπέλαβον  τέλος  τών  τού  Δαυίδ  ύμνων  τέ  λό- 
γιου σημαίνειν,  σημειώση,  ότι  ού  τούτο  δηλοϊ  ή τού 
Εβραίου  διάνοια.  '0  γούν  Άκύλας,  άντί  τού  · ΈξέΛι· 
χοτ  οΐ  νμγοι  Aavtd,  c Έτελέσθησαν  προσευχαΙ  Δαυίδ,  > 
έχδέδωκεν  6 δέ  Σύμμαχος  · ι Έπετελέσθησαν  προσ- 
ευχαΙ Δαυίδ·  > καΐ  ή πέμπτη  έκδοσις , € Άνεκε- 
^ΰύίαιώθησαν  προσευχαλ  Δαυίδ.  > Δι'  ών  παρίσταται 
χοϊς  έντφ  ψαλμφ  περίτού  Χριστού  προφητευομένοις 
συνηφθαι  τά  είρημένα*  έπιγέγραπται  μέν  γάρ  ό 
ψαλμδς  ι είς  Σολομών, » άναφέρεται  δέτάέν  αύτφ  είς 
τε  αύτέν  Σολομώντα,  καί  τέν  έκ  σπέρματος  αύτοΰ  γε- 
νησόμε'/ον  υίέν  αύτού  · διέ  ειρηται  · c '0  Θεές,  τέ 
χρΖμά  σου  τψ  βασιλεί  δές,  καί  τήν  δικαιοσύνην  σου 
τώ  υίφ  τού  βασιλέως.  > Εΐτα  έξής  τούτοις  έπιφέρον- 
ται  λβγοι  τινές  προφητικοί  περί  τού  υΙού  βασιλέως, 
δηλαδή  έκ  σπέρματος  Σολομώντος  γεννηθησομένου, 

Psal.  X,  2.  « Psal.  χιιι,  1.  Psal.  lxi,  3. 

ibid.  8.  ibid.  17,  19. 


hortatorios  et  invitatorios  ad  pielalis  cultum·  Ejiic- 
modl  est  decimus,  in  quo  dicitur  : i In  Domino 
conHdo.  quomodo  dicitis  animae  meae,  i elc.,  et  de- 
cimus tertius  qui  similiter  ait  : c Dixit  iiisipieni 
in  corde  suo.  > Reliqui  similiter  praecepta  quaedam 
utilitate  plena  continent,  neque  tamen  psalmis, 
hymnis  aut  canticis  ascripti  sunt,  quod  eamdem  ac 
praedicti  formam  non  servent;  nisi  forte  scripti  sunt 
et  ipsi  ut  per  psalterium,  vel  cantici  more,  vel  sicut 
quispiam  e praedictis  canerentur,  hoc  autem  non 
contigit,  adeo  ut  eamdem  quidem  ac  psalmi,  can- 
tica et  orationes  vim  habeant,  inscripti  aulcin  non 
sint,  quod  dicti  non  fuerint.  Vel  forte  quidam  ob 
priorem  causam,  quidam  vero  ob  secundani  nullo 
( gaudent  titulo.  Quinquagesimus  enim  primus  cui 
nihil  commune  est  cum  praedictis,  quae  ad  Doeg  per- 
linent narrat  bis  verbis  : c Quid  gloriaris  in  ma- 
litia potciis,  > et  co:tera,  quae  quidem  ob  ainaritudi- 
nein  dici  nequeant  ad  instar  psalmorum  aut  canti- 
corum, sicut  nec  quinqiiageaimiis  secundus  qui  et 
ipse  tristia  refert.  Quinquagesimus  quartus  cujus 
principium  est lExaudi,  Deus,  orationem  roeam,i 
formam  orationis  habet ; cl  vigesimus  sextus  : 
< Dominus  illuminatio  mea  et  servator  meus,  > ni- 
hil ab  oratione  differt ; nullo  tamcii  insigniti  sunt 
titulo.  Cum  autem  propter  secundam,  ut  verisimile 
esi,  causam  septuagesimus  primus  psalmus  in  fine 
propbeliui  habeat : < Defecerunt  hymni  Davld  filii 
Jesse,  > bisqiie  verbis  quidam  opinati  sint  finem 
hymnorum  David  indicari,  observabis  non  hunc 
esse  Hebraei  textus  sensum.  Aquila  ergo  pro : c De- 
fecerunt liymiii  David,  > vertit : < Completae  sunt 
orationes  David;  > Symmachus  autem  : f Gonsum- 
malae  sunt  orat‘ones  D.tvid;  >et  quinta  editio  : c Rc· 
cognitae  sunt  orationes  David.  i Qtiibus  ostenditur, 
prophetiis  quas  habet  psalmus  de  Christo,  connexa 
esse  quae  dicta  sunt.  Inscribitur  enim  psalmus  c in 
Salomonem,  i et  quae  continet,  referuntur  tum  ad 
Salomonem,  liim  ad  eum  qui  ex  ejus  seiiiine  gene- 
randus erat , filium.  Quapropter  dictum  est  ** : 
f Deus,  judicium  luuin  regi  da,  et  justitiam  tuam 
filio  regis,  i Deinde  conseqiienlcr  subnectuntur  ser- 
mones quidam  prophetici  de  filio  regis,  generando 
I videlicet  e semine  Salomonis , qui  522  quidem 
sermones  non  in  alium  convenire  queant  quam  in 
solum  Gbrisuim  Dei.  Illud  enim  : c Dominabitur 
a mari  usque  ad  mare,  et  a fluminibus  usque  ad 
terminos  orbis  terrarum,  i et  alia  his  similia,  ne- 
que ad  Salpmonem,  neque  ad  imperii  ejus  successo- 
rem Roboam,  neque  ad  alium  ex  ejus  successoribus, 
sed  ad  solum  nostrum  Salvatorem  referri  queunt. 
Quoniam  ergo  secundum  David  per  orationem  con- 
summanda erat  e semine  ejus  generatio  Christi, 
et  quae  circa  hanc  praedicta  sunt,  e quorum  immeiO 
sunt  quae  in  proposito  habentur  psalmo,  sicut  iii 
fine  dictum  est  ^ < £l benedicentur  iii  ipso  omnes 

Psal.  Liv,  2.  *·  Psal.  xxvi,  1.  ·®Ρ8οΙ.  lxxi,2. 


1071 


EX  ORIGENE 


io:e 


geniee,  et  replebitur  majcslale  ejus  omnis  terra  ; > 
roerilo  bis  connexam  est  secundum  Aquilam : c Com- 
pletae sunt  orationes  David  ; > secundum  Symma- 
cbum  : c Consummatae  sunt  orationes  David ; » se- 
cundum quintam  edliioiicin  : t Recognitae  sunt  ora- 
tiones David.  I In  hoc  recognitae  sunt,  cum  omnes 
gentes  benedictae  sunt  per  ejus  qui  ex  semine  illius 
ortus  est,  Salvatoris  omnium  gentium  adventum.  In 
psalmis  qui  babent  diapsnlmala,  Aquila  pro  diapsal- 
roate  vertit  i Canticum,  i quinta  autem  editio  c Jugi- 
ter. > Porro  Juxta  nostra  exemplaria  et  Symma- 
cbum, quando  musicae  ciijusdam  melodiae  et  rhythmi 
flt  mutatio,  videtur  apposita  diapsalmatis  nola.  Sae- 
pissime vero  et  sensus  mutatio  est  in  diapsalmatis, 
interdum  et  personae.  Existimabit  forte  quispiam 
eos  qui  psalmorum  nomine  inscripti  sunt , pulsa- 
tione instrumenti  musici  quod  vocatur  psalterium, 
recitatos  fuisse  ; sed  quoniam  secundum  Aquilam 
per  totum  librum  in  qnibuscunque  secundum  LXX', 

€ psalmus  i inscribitur,  in  iis  c modulatio  > editur ; 
secundum  vero  Symmachum  < Ode  > vel  c Canticum, i 
idcirco  necessario  baec  adnotavimus  ne  quis  putaret 
per  mnsicum  instrumentum  omnes  qui  apud  nos  Psal- 
morum nomine  inscribuntur,  cantatos  fuisse.  Neque 
enim  rationi  consentaneum  esset,  quinquagesimum, 
verbi  gratia,  qui  inscriptus  est,  < in  finem,  psalmus 
ipsi  David,  > psalterii  organo  recitatum  fuisse  : in 
Leta  quippe  Intempestiva  est  musica  modulatio. 
Quomodo  enim  fieri  potuit,  Davidem  de  gravissimo 
scelere  verba  facientem,  cum  Deus  contra  illum  , 
haud  leviter  indignatus  minas  per  prophetam  in- 
tentasset ; quasi  laetitiae  tempore  assumpto  psalte- 
rio, gaudii  et  hilaritatis  symbola  persolvisse  ? Quid 
autem  psalterio  propriam  continent  ejus  sermones? 
.Annon  potius  ejulatus  et  fletus , quos  par  erat , 
cum  luctuoso  cantico,  non  cum  iiistrumento  re- 
citare ? Idipsuin  dicas  de  tertio  **  , qui  inscri- 
ptus est,  f Psalmus  Davidi,  quando  fugit  a*  facie 
523  Abessaloin  filii  sui,  > Consideres  velim,  num 
in  hujusmodi  calamitate  constitutus,  cum  regno  ex- 
actus a filio  pelleretur,  musicis  cantibus  vacassei. 
Certe  rationi  consonum  est  ipsum,  dum  hanc  sup- 
plica lionem  ad  Deum  emitteret,  cum  quadam  melo- 
dia  tempori  accommodata  eam  obtulisse.  Quamob- 
rem  < Melodia  let  i Canticum  i reliqui  in  horum  in-  | 
scriptioae  verterunt.  Similiterqne  de  exteris  quibus 
eadem  inscriptio  prxfigitur,  cogites  oportet.  Quot- 
quot bunc  titulum  babent,  < in  hymnis  i,  Aquila, 
i in  psalmis ; i Symmaclius  vero  c per  psalterium  » 
inscripsit ; ita  ut  secundum  eorum  interpretatio* 
nem,  hi  soli  per  musicum  instrumentum  cum  iiio- 
didatione  dicti  fuerint.  Et  quidem  e re  fuisse  vide- 
tur, ut  quartus  psalmus,  t in  hymnis  i inscriptus, 
perinstrumeninm  pulsatus  sil«  Quandoquidem  enim 

·*  Psal.  III,  1. 

(26)  άχάθί\ς,  Ilie  desinit  hiatus  codicis  Ya- 
ticaiii,  quo  usus  est  lloiilefalconlus. 

(27)  Montefaicon.,  έσημειωσάμην. 

(28i  Πάττας  τούς  aap'  ήμϊν  ψαΛμ(Α}ς 


i ο?τινες  ούχ  ίφ"  Ιτερον  άρμόζειν  6ύνανται  ή ίτΑ  ρ6- 
νον  Χριστόν  του  θεού.  Τ6  γάρ,  < Καταχυριεύσει 
θαλάσσης  ξως  θαλάσσης,  χα\  άπό  ποταμών  Ιως  περά* 
των  της  οικουμένης,  ι καί  τταραπλήσια  τούτοις  ο&τ* 
έπ*  αύτόν  άνάγοιτο  άν  τόν  Σολομώντα,  οΰο*  έπΙ  τόν 
άναδεξάμενον  αύτου  τήν  άρχήν  'Ρο6οάμ,  ούδ*  Ιφ’  έτε- 
ρον των  αύτοΰ  διαδδχων,  άλλ*  έπ\  μδ'Όν  τόν  ήμετΕρσ*/ 
Σωτηρα.  ΈπεΙ  τοίνυν  κατά  τόν  Δαυ?δ  δι’.εύχης 
έτητελεσθήναι  τήν  έκ  σπέρματος  αύτου  γένεσιν  του 
Χρίστου,  κα\  τά  έπ\  ταύτη  προφητευδμενα,  έν  οίς  ήν 
τά  έν  τψ  προκειμένω  ψαλμφ,  ώς  έπ\  τέλει  λέλεχται  · 
€ Κα\  ένευλογηθήσονται  έν  αύτψ  πάντα  τά  έθνη,  χι\ 
πληρωθήσεται  τής  δόξης  αύτου  πάσα  ή γη  * » εΙκότω; 
έπισυνήπται  τούτοις  κατά  μέν  τόν  Άχύλαν  * < Έτελέ- 
σθησαν  προσευχαΙ  Δαυ?δ·  > κατά  δέ  τόν  Σύμμαχον 
^ € Έπετελέσθησαν  προσευχαΙ  Δαυίδ  · > κατά  Sk  τήν 
πέμπτη V Ικδοσιν  · € Άνεχεφα>αιώθησαν  προσευχα: 
Δαυίδ.  > Έν  τούτοι  άνεκεφαλαιώθησαν,  έν  τώ  τιάντα 
τά  έθνη  εύλογηθήναι  διά  τής  του  έκ  σπέρματος  α> 
τοΰ  γεγενημένης  έπιφανεΐας  του  των  έθνών  Απάντων 
Σωτήρος.  Έν  οΤς  τά  διαψάλματα  φέρεται,  έν  τούτοις 
*δ  Άκύλας  άντ\  τοΰ  διαψάλματος  πεποίηχεν  ε^^αμα*· 
ή δέ  τΐέμπτη  Ικδοσις  c διά  παντός  * ι κατά  δά  τά  «αρ* 
ήμΤν  άντίγραφα  χα\  κατά  Σύμμαχον,  Ιοιχε  μουσικού 
τίνος  μέλους  ή ^υθμου  τροπής  γενομένης  ή τού  δια- 
ψάλματος  παρακεισθαι  παρασημείωσις.  Πολλάχις  Sk 
καί  διανοΐας  έναλλαγή  γίνεται  έν  τοις  διαψάλμασιν, 
ήδη  δέ  ποτέ  καΙ  προσώπου  μεταβολή.  ΟΙηΟεΙη  μέν 
άν  τις  πάντας  τούς  έπιγεγραμμένους  ψαλμοος  διά 
κρούσεως  όργάνου  μουσικού  τοΟ  καλουμένου  ψαλτη- 
ρίου άττοδίδοσθαι  * άλλ*  έπε\  κατά  τδν  *Αχύ)αν  δι* 
άπάσης  (26)  τής  βίβλου,  έν  δσοις  έπιγέγραπται  χατά 
τούς  Έβδομήκοντα  c ψαλμός,  ι έν  τούτοις  · μελλν 
δημα  > έκδίδοται*  κατά  δέ  τδν  Σύμμαχον  c ψδή.  > ή 
C άσμα*  > τούτου  χάριν  άναγκαίως  έπεσημεκοσάμην 
(27)  ώς  άν  μή  τις  νομίση  διά  του  μουσικού  όργάνα> 
πάντας  τούς  παρ’  ήμϊν  ψαλμούς  έπιγεγραμμένους 
εΙρήσθαι  (28).  Ούδέ  γάρ  άν  έχοι  λόγον,  τόν  πεντηκο- 
στόν, φέρε,  έπιγεγραμμένον,  c είς  τό τέλος  ψαλμός  το 
Δαυ?δ,  1 διά  ψαλτηρίου  είρήσΟαι*  μουσικά  γούν  έν 
πένθει  άκαιρος  διήγησις.  Πώς  γάρ  οΐόν  τε  ήν,  λε- 
χθέντα  έπΙ  δεινψ  πλημμελή  μάτι  τώ  Δαυίδ,  ού  τής 
τυχούσης  άγανακτήσεως  τού  Θεού  χατ*  αυτού  γενομέ- 
νης, καί  άπειλής  διά  τού  προφήτου,  ώς  έν  ευθυμίας 
καιρψ  ψαλτή ριον  άναλαβόντα,  τρυφής  χα\  ευφροσύ- 
νης σύμβολα  έπιτελεΐν  ; Τί  δέ  ψαλτηρίου  περιέχουσιν 
οίχεΤονοΙ  λόγοι ; Ούχ\  δέ  όλοφυρμου  χαλάποχλαύσειβς· 
οΟς  εΙκός  μετά  τίνος  πενθικού  μέλους,  ού  μήν  μετά 
τού  όργάνου  είρήσθαι  ; Ταυτόν  δ*  &ν  ε:ποις  χα\  έκΙ 
τού  τρίτου,  δς  έπιγέγραπται  ι Τοιλμός  τψ  Δαυίδ, 
όπότε  άττεδίδρασχεν  άπό  προσώπου  Άβεσσαλωμ  τού 
υΙοΰ  αύτου.  ι Έπιστήσεις  γάρ  εΐ  έν  τοιαύτ^ 
νων  συμφορά,  καθ’  ήν  έκπεπτώχει  μέν  της  βασι- 
λβίοις,  ήλαύνετο  δέ  πρός  τού  υΙού,  μουσιχοίς  έσχό- 

γραμμέτονς  εΙρτίοΌαι,  llaec  desiderantur  in  codice 
Vaticano,  sed  hic  siip|dcolur  e schedis  Grabii.  Mex 
csdem  scliedx,  ουδέ  γάρ  αν  εχη. 


i 073  SELECTA  IN  PSALMOS.  107 & 


Xaje.  Λόγον  δ’  &v  ?χοι,  πρ6ς  τδν  Θεδν  καΐ  ταύτην 
άναπέμπων  τήν  Ικεσίαν,  μετά  τίνος  μέλους  αύτ1;ν 
προτ;νέγκατο  καταλλήλου  τφ  καιρψ*  δι'  δ c Μελιοδημα  ι 
κα\  t 'φδήν  I οΐ  λοιποί  κα\  έν  τή  τούτων  ηρογραφ|| 
πεποιήχασιν.  Τούς  λοιπούς  δέ  των  όμοίως  έπιγεγραμ- 
μένων  παραιελησίως  το?ς  είρημένοις  έπισκέψτ^.  "Οσο( 
είσίν,  < LV  Ομνοις,  > έπιγεγραμμένοι,  έπ\  τούτων 
άντί  του,€  έν  Ομνοις,  ι ό μέν  Άκύλοις,  c έν  ψαλμοΐς*» 
ό δέ  Σύμμαχος  ι διά  ψαλτηρίου  ι έκδέδωκεν  * ώστε 
κατά  τήν  αυτών  έρμηνείαν  μόνους  εΐναι  τούτους  διά 
τού  μουσικού  όργάνου  μελψδηθέντας.  Κα\  έχει  γε 
λόγον  τδν  τέταρτον  ψαλμόν,  ι έν  Ομνοις  > έπιγεγραμ- 
μένον,  δι’  όργάνου  κεκρούσΟαι.  Επειδή  γάρ  ό τρίτος 
βΓρητο  τψ  Δαυ^δ,  ήνίκα  άπεδίδρασκεν  άπύ  προσώπου 
Ά6εσσαλό»μ  τού  υίού  αύτού,  εΙκότως  6 τέταρτος, 
τά  νικητήρια  περιέχων  τού  πρδς  τδν  υιόν  (29)  πολέ- 
μου, όμού  καΐ  ι είς  τδ  τέλος,  ι όμού  και  t έν  Ομνοις  ι 
έπιγέγραπται.  Διόπερ  ό Σύμμαχος  άντ\  τού,  είς  τδ 
τέλος,  C έτηνίκιον,  ι δ δέ  Άκύλας,  c τψ  νικοποιφ,  ι 
άχδεδώκασιν.  Σώζει  δέ  τήν  άπηδοθεισαν  θεωρίαν  τά 
Επιλεγόμενα,  έν  οΓς  φησιν  · ι Έν  τψ  έπιχαλεΖσθαί 
|χε,  είσήχουσέ  μου  ό βεδς  τής  δικαιοσύνης  μου,  ι 
και  τάέςής.·Ήρμοζεν  ούν  ταύτα  ώς  έν  έπινιχίοις  χα\ 
διά  μουσικών  όργάνων  άναχρουσθήναι.  Ό δέ  τρίτος 
ουκ  έπιγέγραπται  (30)  ι είς  τδ  τέλος  · ι ού  γάρ  ήν 
στω  έπινίχιος  · άλλ’  ούδέ  τού  πολέμου  τέλος  είληφότος 
βΓρητο.  Σκέψαι  δέ  κα\  έπΙ  τού  έκτου,  μήποτε  έπειδή 
μετά  τά  πρώτα  τού  ψαλμού  έν  τοϊς  τελευταίοις  έπι- 
φέρει  λέγων  · c Ήκουσε  Κύριος  τής  φωνής  τού  κλαυ- 
θμού μου  (51),  είσήκουσε, Κύριος  τής  δεήσεώς  μου· 
Κύριος  τήν  προσευχήν  μου  προσεδέξατο,  ι εικότως  ^ 
αύτδς  t έπινίχιος,  ι κα\  ι διά  ψαλτηρίου,  > παρά  δέ 
τοϊς  Έβδομήχοντα  < είς  τδ  τέλος,  ι χαΐ  < έν  ύμνοιςι 
Επιγέγραπται.  Αλλά  χαΧ  ό πεντηκοστδς  τρίτος,  πρδ 
τής  είς  τδν  Ούρίαν  άμαρτίας  είρημένος  τψ  Δαυίδ,  έν 
τψ  έλθεϊν  τούς  Ζιφαίους  κα\  είπειν  τψ  Σαούλ  * ι Ούκ 
Ιδού  Δαυίδ  κέχρυπται  παρ’  ήμίν ; > ώς  άν  τών  διαβε- 
βληκότων  αύτδν  τψ  Σαούλ  μηδέν  ίσχυκότων,  ι έν 
θμνοις  I μέν  παρ’  ήμϊν  παρά  δέ  τοϊς  λοιποΤς  ι διά 
ψοΛτηρίου  ι και  ι έν  ψαλμοις,  > καί  ι τψνικοποιψ,  > καΐ 
C έπινίκιος  > έπιγέγραπται. Τδν  δμοιον  δέ  τρόπον  έπι- 
στήσεις  καΐ  τοϊς  λοιποϊς,  δσοι  τής  όμοίας  ήξίωνται 
προγραφής.  Όμολογουμένως  οΐ  πλείους  (52)  τών  μετά 
τδν  τεεντηκοστδν  ψαλμδν,  μακρψ  πρόσθεν  ειρηνται 
τού  πεντηκοστού.  Καί  αύτδς  δέ  ό πεντηκοστδς  εΓρη- 
ται  πρδ  τού  χρόνου  τού  κατά  τδν  τρίτον,  δς  έλέχθη  τψ 
Λαυίδ  ήνίκα  άπεδίδρασκεν  άπδ  προσώπου  τού  Άβεσσα- 
λώμτού  υΙού  αύτού.^Ην  δ’  ούτος  χρόνος  ό μετά  τήν  τού 
πεντηκοστού  έξομολόγησιν.  Τίνα  ούν  άρα  (33)  τοιαύ- 
την  περιέχει  τάξιν ; Ό μέν  τις  εΓτωι  έχειν  τινά  τών 

··  ΡμΙ.  IV,  2.  *‘  Psal.  νι,  9,  10. 

(20)  Πρός  tbr  νΐότ.  Codex  Vaiicanus,  πρδς  τδ 

VUV. 

30)  Codex  Vaiiranus,  έπεγέγραπτο. 

31)  Codex  Yaticaniis  τήν  φωνήν  τού  κλαυθμού 
μου·  είσήκουσε  Κύριος  τής  φωνής  τής  δεήσεώς  μου. 

(3i)  οι  πΛείύυς^  elc.  Hilarius  Prologo  in  librum 
ΓβηΙπιοπιιη,  num.  9 : P$almn$  ierdut  secundum 
historiam  quinquagesimo  psalmo  posterior  esi : in^ 
seriptio  namque  ulriusque  multo  intervallo  iemporis 
ivtatisque  diversa  est.  Nam  hic  qua:  sub  (Jria  et  Da- 


i lenius  psalmus  a David  prolatus  fuerat,  quando  fu- 
git a facie  Abessalom  lilii  sui : merito  quartus,  qui 
triumphos  exhibet  hujus,  quod  contra  lilium  erat, 
belli,  c in  Gnem  > pariter  et  t in  hymnis  i inscri- 
ptus est.  Ideo  Symmachus  illius  loco,  tfi  /inem, 
c triumphale  i vertit;  Aqu.la  vero,  < victori,  » 
edidit.  Hanc  vero  a nobis  traditam  rationem  servant, 
quae  mox  sequuntur  verba  : c Cum  invocarem, 
exaudivit  me  Deus  justitiae  meae,  i et  caelera.  Con- 
gruens igitur  erat  hacc  quasi  in  triumphis,  et  per 
musica  instrumenta  cantari.  Tertiuj  vero  psalmus 
non,  c In  flnem,  i inscriptus  erat  : nondum  enim 
triumphus  aderat,  neque  post  Unem  belli  dictus 
fuerat.  Circa  sextum  vero  psalmum  perpendas  ve- 
lim, ne  forte,  quia  post  priores  psalmi  versus, 

I circa  Qnem  sic  infert  : c Audivit  Dominus  vocem 
fletus  mei : exaudivit  Dominus  deprecationem  meam. 
Dominus  orationem  meam  suscepit,  > merito  et  ipse 
c triumphalis  i et  c per  psalterium  ; > apud  Septua- 
ginta vero  f in  Aiiem,i  et  in  < hymnis  > inscriptus 
sit.  Imo  etiam  quinquagesimus  tertius,  ante  pec- 
catum in  Uriam  a Davide  dictus,  cum  venirent 
Zipha:i  et  dicerent  Sauli  : < Nonne  ecce  David 
absconditus  est  apud  nos?  i quandoquidem  calum- 
niantes  eum  apud  Saulem  nihil  potuerant ; c in 
hymnis  > quidem  apud  nos,  apud  reliquos  vero 
< per  psalterium  I et<  in  psalmis  :i  iiemque  t victori,  i 
et  f triumphale,»  inscriptus  est.  Pari  modo  de  reli- 
quis cogites,  qui  simili  gaudent  iuscriplione.  In 
confesso  est  plerosque  psalmos  post  quinquagesi- 
mum positos,  diu  ante  quinquagesimum  editos  fuisse. 
Imo  524  ipse  quinquagesimus  recitatus  fuit  ante 
tertium,  qui  dictus  est  a Davide  cum  fugeret  a fa- 
cie Abessalom  filii  sui  :quod  certe  tempus  post  quin- 
quagesimi confessionem  locandum  est.  Quid  igitur 
causae  est  quod  talem  habeant  ordinem  ? Dixerit 
fortasse  quispiam  numeros  singulos  aliquam  virtu- 
tem complecti,  secundum  numericas  rationes  consi- 
deratam ; ut  exempli  causa,  in  divina  Scriptura  se- 
ptenarius numerus  in  honore  habetur,  ob  quasdam 
rationes ; nam  in  septem  diebus  Sabbatum  praero- 
gativa dignatur;  et  in  septem  hebdomadibus  Pente- 
coste ; in  mensibus  septimus  mensis ; in  annis  au- 
tem septimus  ; et  in  multiplicatione  sepienariorufi» 
per  annos,  Jubilmus  septem  annorum  hebdomadibus 
completus.  Rursuinque  dyas,  sive  dualitas,  pro  im- 
puio  numero  computatur.  Dictum  quippe  fuit  Noe  : ' 
c Induces  in  arcam  mundorum  quidem  animalium 
septem  et  septem,  immundorum  autem  duo  et  duo. » 
Uiiitatem  vero  longe  prius  esse,  sive  eam  quae  pri- 

vtd  sunlgestOt  complectitur;  ille  autem  jugam  David^ 
Abessalon  filio  eum  persequentem  significat : et  tamen 
virtus  ac  sacramentum  numeri  perficit , hunc  et  illum 
sic  pro  competentibus  ei  sibi  congruis  numeris  coi· 
locari.  Confer  item  nuin.  10  et  ii  cum  sequentibus, 
et  fateberis  omnia  fere  ex  Origene  nostro  mutua- 
tum esse  Hilarium. 

(33)  Tira  οϋν  άρα,  etc.  Forte  legendum : Τί  ουν< 
άρα. 


!075 


1076 


EX  ORIGENE 

ma  est,  sive  eam  qux  in  denariis,  sive  eam  quae  in  A άριθμων  Εκαστον  δύναμιν,  κατά  λ<5γους  άρβΟμτ^τίΓ 

centenariis  numeris  praeit,  secundum  quasdam  nec  χους  θεωρουμένην  * οΤον,  ώς  έπΙ  παραδείγματος, 

leves  rationes  : ilemque  triadem,  peniadem , sive  τετιμήσθαι  μΕν  τήν  Εβδομάδα  έν  τ^  θεία  Γραφ!}  διά 

quinarium,  ei  bebdomadem  sive  septenarium,  re*  τινας  λδγους  * έν  γάρ  έτττά  ήμέραις  τδ  σά66ατον 

liquosqiie  numeros  similiter;  secundum  hanc  vero  ήξίο>ται  προνομίας*  κα\  έν  έτιτά  έβδομάσιν  ή Πεν- 

rationem  singulis  numeris  psalmos  accommodatos  τηχοστή*  Εν  τε  μησιν  6 έβδομος  μήν · Εν  τε  ένιαυ- 

fuisse ; ita  ut  quinquagenario  numero  proprie  con-  τοΤς  τδ  έβδομον  Ετος,  χα\  έν  πολυπλασιασμω  της 

veniat  Davidis  confessio,  ob  legem  quinquagesimi  έν  τοΤς  ένιαυτοίς  έβδομάδος  6 Ίωβηλαΐος  έξ  έπτά 

anni,  in  quo  lege  statutum  est  debitorum  remissiones  Εβδομάδων  Ετών  συ μπληρού μένος.  Έμπαλιν  βέ  του- 

fieri.  Quae  causa  fuerit,  ut  ordo  psalmorum  non  tein-  τοκς  είς  άχάθαρτον  άριθμδν  ή δυάς  παρείληπτχ^ 

pora,  sed  numerorum  virtutem  sequatur.  Alius  vero  ΕΓρηται  γουν  τψΝώε*  t ΕΙσάξεις  είς  τήν  χιβωτδν  τώ» 

dixerit  nihil  hujusmodi,  tam  scilicet  supervacaneum  et  μέν  καθαρών  ζώων  Επτά  Επτά,  των  δέ  άχαβΑρτων 

aflectaluro  continere  librum  Psalmorum;  sed  simpli-  δύο  δύο.  » Κα\  τήν  μονάδα  δέ  πολύ  πρδτερον  τήν  τε 

cem  collectionem  Canticorum,  Psalmorum,  aliorum-  πρώτην  αύτήν,  χαΐ  τήν  έν  δεκάσιν,  καΐ  τήν  έν  έ»α- 

que  perm istim  descriptorum  : Esdra  videlicet  bsec  τοντάσίν  κατά  τινας  ού  τους  τυχδντας  λόγους*  ώς  αυ 

ita  cum  aliis  Scripturis  in  unum  redigente;  aut  se-  B πάλιν  τήν  τριάδα,  χαΐ  τήν  πεντάδα,  χα\  τήν  έβδομά- 

iiioribus  Hebraeorum  sapientibus,  casu  et  fortuito  δα,  χα\  τους  λοιπούς  των  άριθμών  παραι^ηοίως  * 

prout  memoriae  sese  offerebant , colligentibus , ac  χατά  τούτον  τοιγαρουν  τδν  λόγον,  έχάστφ  άριθμφ 

simpliciori  mente  editionem  eorum  expurgatam  pa-  οΐχείως  έφηρμόσθαι  τούς  ψαλμους,  ώστε  τω  πεντη- 

rantibus.  χοστψ  άριθμφ  κατάλληλον  γεγονόναι  τήν  του  Ααυίδ 

έξομολόγησιν,  διά  τδν  περ\  της  πεντηκονταετή ρίδος  νόμον,  έν  φ νενομοθέτηται  χρεών  άφέσεις  ποιείσθαι* 
ώς  διά  ταυτα  μή  τοΤς  χρόνοις  έξηχολουθηχέναι  τήν  τών  ψαλμών  τάξιν,  άλλά  τή  των  άριθμων  δυνάμει. 
•Ετερος  δ’ άν  είποι  (54)  μηδέν  μέν  τοιοΰτο  περίεργον  περιέχειν  τήν  βίβλον,  άπλήν  δέ  συναγωγήν  χατά 
τδαύτδ,  φδών  όμου  χα\  ψαλμών,  χα\  τών  λοιτών  σποράδην  άναγεγραμμένων  * ήτοι  Έσδρα  κα'.  ταυτα 
μετά  τών  άλλων  Γραφών  άπομνημονεύσαντος,  ή κα\  τών  παρ’  Έβραίοις  παλαιών  σοφών  κατά  τό  προσ- 
πεσδν  έκάστου  v?j  μνήμη  συλλεξαμένων  τους  έμφερομένους,  ώς  Ετυχε,  τήν  Εχθεσιν  (35)  αύτών  άπλουστέρι 
διανοίφ  πεποιη  μόνων  κεκαθαρμένην. 

525  Ε ΤΟΜΟ  h\  PSALMUM  PRIMUM.  C ΑΠΟ  ΤΟΥ  ΕΙΣ  ΤΟΝ  Α'  ΨΑΑΜΟΝΤΟΜΟΤ. 

1.  Clausas  obsigna tasqiie  Scripturas  esse  sacras  1.  ΚεχλεϊσΟαι  κα\  έσφραγίσθαι  (36)  τάς  θείαςΓρα- 
divina  testantur  oracula ; idque  Davidis  clave,  ac  φάς  ol  θείοί  φασι  λόγοι,  τή  κλειδί  του  Δαυίδ,  τάχα 
forsitan  et  sigillo;  de  quo  scriptum  est··  : t Figura  δέ  καΐ  σφραγϊδι,  περ\  ής  εΓρηται  τό·  ι Έχτύπωμα 
sigilli  sanctitas  Domino.  > Quod  de  virtute  Dei,  σφραγίδας  άγίασμα  Κυρίω*  ι τουτέστι  τή  δυνάμει 

··  Exod.  XXVIII,  36. 

(34)  "Έτερος  δν  είΛοι^  etc.  Hilarius  prologo  ei^  Lege  hunc y respondebit^  Nescio  iitieros.  Imperitia 
in  librum  Psalmorum,  niim.  8 : Non  est  auiemigno^  legendi  et  iiitelligendi  librum  prophetiae  sub  persona 
randum,  indiscretum  apud  Uebraos  numerum  esse  iilriusqiie  hominis  monstrata  est,  cum  inielligentia 
Psalmorum,  sed  sine  ordinis  annotatione  esse  coii-  docti  ad  legendum,  et  signaculiiin  clausi  nijsierii 
scriptos.  Non  enim  illic  primus  aut  secundus,  aut  non  adeuntis,  illius  Indocti  ignorationi  per  coromu- 
tertius  ^ aut  quinquagesimus,  aut  centesimus  prorno-  nem  utriusque  inlelligendi  inopiam  comparatur.  Sunt 
tatur : sed  sine  discrimine  aliquo  ordinis  numerique  enim  universa  allcgoricis  et  typicis  coiilenla  virln- 
permixti  sunt.  Esdras  enim,  ut  antiquee  traditiones  libus  : per  qua?  oinnia  unigeniti  Dei  Filii  in  corpore 
ferunt,  incompositos  bos,  et  pro  auctorum  ac  tempo·  et  gignendi,  et  patiendi,  et  moriendi,  et  resurgendi, 
rnm  diversitate  dispersos,  in  volumen  unum  collegit  ci  in  xlernum  cum  conglorificatis  sibi  qui  in  euin 
et  retulit.  Sed  Septuaginta  Seniores,  secundum  Moysi  crediderint  regnandi,  et  csBieros  judicandi  sacra- 
traditionem  ad  custodiendam  legis  doctrinam  in  syn·  menta  panduntur.  Et  quia  Scribae  et  Pharisaei  Dei 
agoga  manentes,  jwsteaquam  illis  a rege  Ptolemmo  Π Filium  natum  in  corpore  non  recipientes,  omnibus 
transferendcB  ex  nebreeo  in  Crceciim  sermonem  totius  propheticae  inteUigentiae  aditum  denegarent,  sub 
legis  cura  mandata  est,  spiritali  et  coelesti  scientia  denuntiatione  poenae  Ita  a Domino  arguuntur  : Fe 
virtutes  Psalmorum  inlell  i gentes',  in  numerum  eos  vobis,  legis  dociores,  qui  abstulistis  elavem  scietuim  : 
atque  ordinem  redegerunt,  singulis  quibusque  nume·  ipsi  non  introitis,  et  introeuntes  non  sint/ts  iJUrotre. 
ris  pro  efficientia  sua  et  absolutione  perfectis  pcr~  Negantes  enim  Christum,  cujos  adventus  opus  est 
fectorum  et  efficientium  Psalmorum  ordinem  depu·  prophetarum , elavem  scientiae  aUstuleriinl  : quia 
tanles.  cognitionem  legis,  quae  adventum  Domini  corpo- 

(55)  Codex  Vaticanus,  ώς  Ετυχέ  τε,  τήν  Εχθεσιν.  reum  praedicavit,  fides  corporei  adventus  abnegata 

(36)  ΚεχΛεΐσΘαι  καϊ  έσφραγίσθαι,  etc.  Cum  iis  praecludit.  Et  boc  quidem  ex  omni  scripturanim 
quae  boc  numero  continemur,  nuagnain  allini taiem  propheticarum  genere  dicturo  esse  intelligendun 
habent  quae  scripsit  Hilarius  prologo  in  librum  Psal-  est:  ut  nisi  in  adventum  Domini  ex  vicine  m 
moriiin  nuni.  5 et  6,  his  verbis  : c Sunt  autem  hominem  procreandi  intellectae  et  recognitae  fae- 
oiniies  prophetiae  ad  mundialem  sensum  et  priiden-  rint,  inteUigentiae  earum  vis  obsignata  babeainr  et 
liam  saeculi  clausae  atque  obsignatae,  secundum  illud  clausa.  Tamen  ncqiiaqiinm  Psalmorum  Itbruin  nisi 
Isaiae  : Et  erunt  vobis  omnia  verba  heee , tanquam  per  fidem  adventus  ejus  posse  iutelligt,  ita  beau 
eloquia  libri  hujus  signati  : Quod  si  quidem  homini  Joannis  Apocalypsi  docemur:  Et  angelo  Pkila· 
scienti  litteras,  dicetur,  Lege  ista,  dicet : Non  pos-  delphioe  Ecclesiis  scribe,  heee  dicit  sanctus  el  verus, 
sum  legere,  signatum  est.  enim.  Et  si.  dabitur  liber  qui  habet  clavhm  David,  qui  aperit,  et  nemo  claudet; 
kk  tn  manus  hominis  nescientis  litteras,  el  dicetur  qui  claudit , el  nemo  aperiet,  Cluvem  igitur  llavid 


107S 


1077 


SELECTA  IN  PSALMOS·  - PSAL.  I. 


του  δβΑωχ^ος  αύτάς  Θ<ο0,  tf)  ύπδ  τής  σφραγΤδος 
Οηλουμένη.  Περ\  μέν  ούν  του  χεχλεΤσΟαι  χαΐ  έσφρα> 
γίσθαι  6 Ιωάννης  άναδιβάσχει  έν  τή  'Ατηχαλύψει 
λέγων*  € Κα\  τψ  άγγέλφ  τής  έν  Φιλαδελφεία  Έχχλη- 
ο{ας  γράψον  Τάδε  λέγει  ό άγιος,  ό άληΟινδς,  ό έχων 
τήν  χλεΓδα  του  Δαυtδ  * δ άνοίγων,  χαι  ούδε\ς  χλείσει, 
χλ\  χλείων,  χα\  ούδε\ς  άνο(ξει*  Οίδά  σου  τά  Εργα* 
Ιδοΰ  δέδωχα  θύραν  ένώπιόν  σου  άνεφγμένην,  ήν  ού- 
δε\ς  (57)  δύναται  χλεΖσαι  αύτήν.  » Κα\  μετ'  δλ£γα* 
C Κα\  είδον  έπΙ  τήν  δεξιάν  του  χαθημένου  έπ\  τδν  θρά- 
νον  βι6λ(ον  γεγραμμένον  έσωθεν  χαΙ  δπισθεν  (58), 
χατεσφραγισμένον  σφραγΤσιν  έπτά.  Κα\  είδον  άγγελον 
Ισχυρδν  (59)  χηρύσσοντα  φωνή  μεγάλη·  Τ(ς  άξιος 
άνοίξαι  τδ  βι6λ(ον,  χα\  λΰσαι  σφραγίδας  αύτου  ; ΚαΙ 
ούδε\ς  ήδύνατο  έν  τφ  ούρανφ,  ο&τε  έπ\  τής  γης,  οδτε 
ύποχάτω  τής  γής  άνοίξαι  τδ  βιδλίον,  οΟτε  βλέπειν 
αδτδ.  Κα\  έχλαιον,  δτι  ούδείς  άξιος  εύρέθη  άνοΐξαι  τδ 
βίβλίον,  οΟτε  βλέπειν  αδτό.  Κα\  εΤς  έχ  των  πρεσβυ- 
τέρων λέγει  μοι·  Μή  χλαΐε,  Ιδου  ένίχησεν  6 λέων  δ έχ 
τής  φυλής  Ιούδα,  ή β(ζα  Δαυtδ,  άνοΐξαι  τδ  βιβλίον, 
χα\  τάς  έτττά  σφραγίδας  αύτου.  > Περί  δέ  του 
έσφραγ{σθαι  μδνον  δ Ήσαΐας  ούτως  * < ΚαΙ  έσται 
ύμΐν  τά  βήματα  ταυτα  πάντα. ώς  oi  λδγοι  τού  βιβλίου 
τούτου  του  έσφραγισμένου,  δ έάν  δώσιν  αύτδ  άνθρώ- 
πψ  έπισταμένφ  γράμματα,  λέγοντες  · Άνάγνωθι 
ταύτα,  χα\  έρεΐ  · Ού  δύναμαι  άναγνώναι  · έσφράγισται 
γάρ.  Καί  δοθήσεται  τδ  βιβλ(ον  τούτο  είς  χεΐρας  Αν- 
θρώπου μή  έπισταμένου  γράμματα  * χαΐ  έρεΐ  (iO), 
Ούχ  έπίσταμαι  γράμματα.  » Ταύτα  γάρ  ού  μδνον 
περί  τής  Άποχαλύψεως  Ίωάννου,  χα\  τού  Ήσαΐου 
νομιστέον  λέγεσΟαι,  άλλά  χα\  περ\  πάσης  θείας  Γρα- 
φής δμολογουμένως  χα\  παρά  τοΐς  (41)  μετρίως 
έπαtειv  λόγων  θείων  δυναμένοις,  πεπληρωμένης  (42) 
αΐνιγμάτων,  χαΐ  παραβολών,  σχοτεινώντε  λόγων,  χα\ 
άλλων  ποιχίλων  είδών  άσαφείας,  δυσλήπτων  τή  άν- 
θρωπίνη  φύσει·  δπερ  διδάξαι  βουλόμενος  χαΐ  δ Σωτήρ 
φησιν,  ώς  τής  χλειδδς  ούσης  παρά  τοΐς  γραμματεύσι, 
χα\  Φαρισαίοις  ούχ  άγωνιζομένοις  τήν  δδδν  εύρεΐν 
τού  άνοΐξαι,  τδ  · c Ούα\  ύμΐν  τοΐς  νομιχοΐς  · δτι  ήρα- 
τε τήν  χλεΐδα  τής  γνώσεως,  αύτοι  ούχ  είσήλθετε,  χα\ 
τούς  είσεργομένους  ούχ  άφίετε  είσελθεΐν.  > 

2.  Ταύτα  δέ  ήμΐν  έν  προοιμίφ  λέλεχται,  είς  μέ- 
γτστον  άγώνα,  χα\  δμολογουμένως  ύπέρ  ήμάς,  χαΐ 
τήν  έξιν  ήμών,  άναγχαζομένοις  ύπδ  τής  πολλής  σου 
φιλομαθείας,  χα\  δυσωπουμένοις  ύπδ  τής  χρηστδτη- 
τος  χα\  τής  μετριδτητδς  σου,  Ιερέ  'Αμβρόσιε,  χατελ- 


qiii  eas  largitus  est,  inteltigi  debet , quae  videlicet 
per  sigillum  adumbratur.  Etenim  clausas  atque 
obsignatas  esse  Scripturas  Joannes  in  Apocalypsi 
declarat  his  verbis  **  : < Et  angelo  Ecclesiae,  quae 
Philadelphiae  est,  scribe : Haec  dicit  Sanctus,  verua, 
qui  habet  elavem  David  ; qui  aperit,  et  nemo  clau- 
det ; et  claudit,  et  nemo  aperiet : Novi  opera  tua  : 
posui  fores  coram  te  apertas , quas  nemo  claudere 
potest.  > Deinde  paulo  post  : c Et  vidi  ad  dexteram 
sedentis  in  throno  librum  scriptum  intus  et  a terge, 
obsignatum  signaculis  septem.  Et  vidi  angelum 
proclamantem  voce  magna  : Quis  est  dignue  aperire 
librum,  et  solvere  signacula  ejus  ? £t  nemo  poterat 
in  cceio,  neque  in  terra,  neque  subter  terram  aperire 
librum,  neque  aspicere  illum.  Et  flebam , quoniam 
nemo  dignus  inventus  est  aperire  librum,  neque 
aspicere  illum.  Ei  unus  de  senioribus  dixit  mihi  : 
Noli  flere : ecce  vicit  leo  de.  tribu  Juda , radix 
David,  aperire  libtum,  et  septem  signacula  ejus.» 
De  sola  vero  obsignatione  ita  loquitur  Isaias  ** : 
cEt  erunt  vobis  verba  bsc  omnia , sicut  sermones 
libri  hujus  obsignati,  quem  si  dederint  homini 
Scienti  litteras,  52β  dicentes : Lege  ista,  et  respon« 
debit : Non  possum  legere ; est  enim  obsignatus. 
Et  dabitur  liber  hic  in  manus  hominis  nescientis 
litteras;  et  dicet : Nescio  litteras. » H^c  enim  non 
ad  Apocalypsim  solum  Joannis,  aut  Isaiae  vaticinia 
pertinere  putandum  est;  sed  de  universa  Scriptura 
sacra  penitus  accipienda  sunt , quam  sane  apud 
illos  in  confesso  est,  qui  divinarum  litterarum  noti- 
tiam mediocriter  assecuti  sunt,  aenigmatum  involu- 
cris, ac  parabolis,  tenebrosisque  sermonibus,  ac 
diversis  aliis  obscuritatis  generibus , quae  hominis 
ingenio  diflicile  comprehenduntur,  repletam  esse. 
Quod  et  Salvator  ostendere  volens , elavem  apud 
Scribas  et  Pharisseos  esse  dixit,  qui  ut  viam  ad 
aperiendum  invenirent,  minime  contenderent : eVae 
vobis,  inquit  **,  legisperitis;  quoniam  tulistis  ela- 
vem scientiae,  neque  ipsi  intrastis,  et  iiitraniea  non 
permittitis  ingredi. » 

2.  Haec  a nobis  velut  praefandi  gratia  proposita 
sunt,  qui  in  maximum  certamen,  quodque  virea 
nostras  ac  facultatem  sine  ulla  dubitatione  superat, 
ab  ingenii  tuo,  Arobrosi  vir  sariciiai^ime,.  erga  litte- 
ras studio  concitati  fuimus , et  ut  in  illud  descen- 


*·  Apoc.  III,  7.  ·*  Apoc.  v,  1 et  seqq.  ··  Isa.  xxix,  11,  12.  ··  Luc.  xi,  52. 


habet;  quia  ipse  per  haec  septem  quaedam  signacula, 
quae  de  corporalitate  ejus,  et  passione  et  morte,  et 
resurrectione,  et  gloria,  et  regno,  et  judicio  David 
de  eo  in  psalmis  prophetat,  absolvit : aperi  ms  quod 
Demo  claudet,  et  claudens  quod  nemo  aperiet : 
quia  per  hanc  quae  in  ilio  expleta  est,  prophetiam, 
aperiet  quod  nemo  praecludet;  ei  contra  expletae  in 
eo  prophetiae  fide  abnegata,  claudet  quod  nemo 
possit  aperire.  Nullus  enim  nisi  ille,  in  quo  baec 
prophetata  sunt  et  expiet»,  elavem  inteUigenliae 
litijus  impertiet.  Denique  idipsiiin  consequenter  do- 
cuit dicens : Et  vidi  super  dexteram  sedentis  in 
throno  librum  scriptum  deintus  et  deforiSt  signatum 
signaculis  septem  : et  vidi  alterum  angelum  validum 
yrcedicaniem  voce  magna  : Quii  est  dignus  apertrr 


librum^  et  solvere  signacula  ejus  ? El  nemo  poitit  ne· 
que  tn  cos/o,  neque  in  ierrOy  neque  infra  lerrom , 
aperire  librum ^ neque  videre  ipsum.  Et  flebam  quia 
nemo  dignus  repertus  esset  aperire  librum  neque  vl· 
dere  ipsum.  El  unus  de  senioribus  ait  mihi : Noli  dere, 
ecee  virit  leo  de  tribu  Juda,  radix  David,  aperire 
librum,  et  septem  signacula  ejus.  > 

(57)  "ffr  οϋδείς.  Philoc.,  xa\  ούδείς. 

(58)  "OXicSer.  Philoc,,  έξωθεν. 

(59)  Ίσχνρδτ.  Philoc.,  άλλον. 

(40)  ΚαΙ  ipsi,  etc.  Philoc.,  xal  έρούσιν  αύτφ* 
Άνάγνωθι  τούτο·  χα\  έρεΐ. 

(41)  ΚαΙ  χαρά  τοΐς.  1η  Philocalia  decst  χαί. 

(42)  ΠεχΛηρωμέτης.  Apud  Epipbanium  πεπλη· 
ρωμένοις. 


i079  ORiGEiNE  iOSO 

deremus  bamaiiUile  tua  ac  moderatione  perpulsi.  A 0s7v  * xa\  ote  γε  έπΙ  πολύ  ^εναδυόμενάν  με,  ^ 
Qiiamloqiudem  diu  me  comperia  periculi  magnilu*  είδέναι  τ6ν  κίνδυνον,  ού  μδνον  του  λέγειν  περί  ·£η 

dine  recuaaniem,  non  modo  disputare  de  sacris  άγίων,  άλλά  τυολλψ  πλεΐον  του  γράφειν,  χα\τοΙς  μεΥ 

litteris , sed  et  mullo  magis  scribere  ac  posteris  ήμας  χαταλιπείν,  παντοδαπως  χατεπ^δων  φιλιώς, 

relinquere,  modis  omnibus  aiquo  illecebris  deinul-  xal  κατά  προκοπήν  θεδτητος  είς  τούτο  ήγαγές  με. 

sisli,  et  ad  hoc  quibusdam  divinitatis  progressio-  Μάρτυς  Soo  μοι  πρδς  Θεδν,  μεθ"  ολου  του  βίου,  xd 

nibus  adduxisti.  Tu  igitur  testis  mihi  apud  Deum  περ\  των  ύπηγορευμένων  έζεταζόμενον,  mii  π 

eris,  tum  cum  de  vita  mea  ac  scriptis  inquiret,  προθέσει  τούτο  γεγένηται  · κα\  πή  μλν  έντυγχ»- 

qoonam  animi  consilio  sit  istud  a me  susceptum,  μεν,  πή  δέ  ήτοι  βιαζδμεθα  βιαιδτερον,  ήδοχοΰαέντι 

Ac  nonnunquam  quidem  verliaiem  assequimur  ; λέγειν  · έξιχνεύσαμεν  δέ  τδ  γεγραμμένον,  ού  χατι- 

nonimnquam  aiit  violentius  perrumpimus  , aut  φρονουντες  του  · c *Ότε  λέγεις  περ\  βεοϋ,  κριντ,  ύιώ 

dicere  aliquid  videmur.  Porro  quod  scriptum  est  θεοΰ,  · κοΛώς  εΙρημένου·  κα\  τό(45)· « ΠερΙβεούχιι 

vesUgavimus,  ηοη  ita  ut  praeclare  illud  dictum  τάληΟή  λέγειν  κίνδυνος  ού  μικρός.  i Άξι&ΰμεν  τοί. 

contemneremus  : ι Gum  de  Deo  dicis  , a Deo  judi-  νυν,  έπεί  μηδέν  χωρίς  Θεού  χαλδν  είναι  δΰναται,ηΐ 

caris  ; > item  illud  : < De  Deo  eliain  vera  dicere,  μάλκττα  νόησις  Γραφών  θεοπνεύ(ΐτων,  οπίικ  τώ  Πι. 

ηοιι  mediocre  periculum  est.  ι Qiiamobrem  cum  ^ τρ\  των  δλων  Θεφ,  διά  τού  Σωτηρος  ήμώνχι1άργ^> 

nihil  sine  Deo  esse  possit  egregium  , praeserlimque  ρέως  γενητού  Θεού  προσιέναι,  αΐτήσεις  δο6ην«  ήμίν 

divinarum  litterarum  inieltigenlia ; abs  te  etiam  πρώτον  χαλώς  ζητεΖν*  έπίχειται  γάρ  τοίς  ζητοΰην 

atque  etiam  peiimus,  ut  parentem  omnium  Deum  , έπαγγελία  τού  εύρίαχειν*  τάχα  ούδέ  τήν  άρχηνε!; 

per  Salvatorem  nostrum  ac  ponliflcem  genitum  ζητούντοις  λογιζομένων  παρά  Θεφ  των  ούχ  ε» 

Deum  obsecrare  velis,  idque  ab  eo  nobis  impetrare,  τούτο  προϊόντων. 

ui  inprimis  recte  quaerere  possimus.  Quaerentibus  enim  proposita  est  assequendi  promissio.  Ac  nescio 
an  qui  ad  illud  via  ac  ratione  minime  contendunt,  inter  eos  qui  quaerunt,  apud  Deum  non  iiabeaolBr. 

Et  po9t  alia  : Kal  μεβ*  ετε(χι· 

3.  Psalmorum  interpretationem  inchoaturi , prae· , ^ 3.  Μέλλοντες  δέ  άρχεαδαι  (44)  της  έρμηνείιςνΰν 
clarissimum  documentum  nobis  ab  Hebraeo  de  ) Παλμών,  χαριεστάτην  παράφτιν  ύπό  τού  ΎΒριί^ 

omni  divina  Scriptura  traditum  527  proponemus:  ήμίν  καθολιχώς  περί  πάσης' θείας  Γραφής  περαλ- 

dicebat  enim  ille  similem  esse  universam  Scriptu  - δομένην  προτάξομεν*  έφασκε  γάρ  έχεΐνος  ioirioi 

laro  divinitus  afflatam,  propter  obscuritatem  quae  τήνδλην  θεόπνευστο^/ Γραφήν,  διά  τήν  έν  αύτή  iri- 

in  ea  est,  multis  domiciliis  uno  aedilicio  conclusis;  φειαν(45),πολλοις  οΓχοις  έν  οΙχίφ  μιά  χεχλειηιένα;, 

unicuique  domicilio  appositam  clavim  non  ipsi  G έχάστφ  δέ  οΓχφ  τυαραχεισθαι  (46)  κλειν  ου  τήν  xir· 

convenientem,  sicque  dissipatas  esse  claves  per  άλληλον  αύτφ  * χα\  ούτω  διεσκεδάσθαι  τάς  τάα; 

domicilia,  ηοη  respondentes  singulas  iis  domiciliis  περί  τούς  οΓχους , ούχ  άρμοζούσας  χαθ'  έχέπτ,ν 

quibus  appositae  sunt  ; opus  vero  longe  difficilli-  έχείνοις  οΤς  παράχεινται  * έργον  δέ  είναι  μέγιπον 

Iliam  esse  invenire  claves  et  eas  cellis  aplnre,  quas  εύρίσχειν  τε  τάς  χλεϊς  χαέ  έφαρμό^ειν  αύτέ;  rJ; 

aperire  possunt  : itaque  etiam  Scripturas  abstrusas  οΓχοις,  ούς  άνοΓξαι  δύνανται  * νοεΐσθαι  τοίνυν  χαιτί; 

quidem  illas  intelligi,  ηοη  aliunde  sumptis  quam  ab  Γραφάς  ούσας  άσαφεΤς,  ούχ  άλλοθεν  τάς  άφορμέ;  v/j 

ipsis  invicem  argumentis  ϊη teli igentiae,  quae  in  se  νοεΐσθαι  λαμβανούσας  ή παρ*  άλλήλων  έχουεύνέ/ 

habent  dispersam  exponendi  rationem.  Arbitror  αύταΐς  διεσπαρμένον  τύ  έξηγητικόν.  Ηγούμαι  γτΛ 

itaque  Apostolum  aditum  hunc  inlelligendi  divinos  Απόστολον  τήν  τοιαύτην  Ιφοδον  τούσ>ν·.έν« 

sermones  aperientem  dicere  : « Qii»  el  loquimur  'τούς  θείους  λόγους  ύ7Γθβά)λοντα λέγειν  ι *Α  xaiii- 

ηοη  in  doctis  huma  me  sapientiae  verbis,  sed  in  λούμεν  ούχ  έν  διδαχτοΐς  άνθρωπίνης  σοφίας  λέγο*.:, 

doctrina  Spiritus,  iis  quae  spiritu  percipiuntur,  spiri-  άλλ*  έν  διδαχτοις  Πνεύματος  (47),  πνευματιχ'^ί; 

talia  conipa rances.  » πνευματικά  συγχρίνοντες.  ι 

Et  tnierjeciii  ηοη  paucis,  comparam  singulariter  ΚαΙ  μετά  ΛοΛΛάίΤυγκρΙνωτ"  τους  έτιχώς  χειρέτονς 

potitas  beatitates  cum  iis  qu<g  pluraliter  positw  μακαρισμούς  προς  τους  ΛΛηΟνντιχώς  elfripi· 

fuerant,  au:  τους,φ^σΐ^ 

*.  Si  aulein  t eloquia  Domini , eloquia  casia,  4.  Ei  δέ  « τά  λδγια  Κυρίου  λδγια  άγνά,  άρρρ·« 
argentum  igne  examinatum,  probatum  terra,  expur-  πεπυρωμένον,  δοχίμιον  ·ϊ5  χΣχαΟβριομένον  is:*· 
I Cor.  II , 13. 

143)  Τό.  Scribendum  τού.  inveniat  : silque  aut  familiaris  scientim , cogmten 

(44)  ΜέΛΛοττες  dk  άρχεσθαι,  elc.  Hilarius  pro-  elavem  cito  ex  copia  illa  congesUe  tn  «aM  venrt· 

logo  in  librum  Psultnoium,  num.  24:  Est  autem  iis  eligere  ; aut  ingentis  laboris,  aptam  et  cengneu 

diligens  perpensumque  judicium  expositioni  psalmi  elavem  aperiendi  uniuscujusque  aditus  inreaire : qt» 

uniuscujusque  prasiandum  : ut  cognoscatur  qua  ratio  et  qualitas  non  sinat,  non  suas  claves  cistuirii 

unusquisque  eorum  clave  inlelligentice  aperiendus  sit,  disparibus  coaptare, 

Piam  liber  omnis  similis  est  urbi  pulchra  atque  m/i·  (45)  Άσάφειοτ.  Unus  codex  Regias,  άσφέλειαν. 

gna,  cui  ades  complures  diversasque  sint,  quarum  (46)  BapaxsTcOcu,  Uierque  codex  Tliuanacus, 

fores  propriis  clavibus  dtvtrsisque  claudantur  : qua  παραχαλεΐσθαι. 

eum  unum  in  locum  congesta  permistaque  sini,  ro-  (47)  In  viif^atis  Apostoli  codicibus  Grecisjlit^ 
tenti  unamquamque  adem  aperire,  maximam  ignaro  lur,  Πνεύματος  άγίου* 
afferant  difficuliatem,  ui  elavem  uniuscujusaue  adis 


1081  SELECTA  LN  PSALMOS-  — PSAL.  I.  U82 


τ:λα(τ(ως,  i xi\  μ£τΑ  πά<Π]ς  άχριβείας  έξητασμένο)ς  / 

Αγιον  Πνεύμα  ύποβέβληχεν  αυτά  διά  των  ύπηρε- 
τών  του  λόγου,  μήποτε  χα\  ύμάς  διαφεύγω  ή Αναλο- 
γία, καθ  ήν  έπ\  πάσαν  Ιφθασε  Γραφήν  ή σοφία  του 
θεού  θεόπνευστον  μίχρι  του  τυχόντος  γράμματος· 
χαΐ  τάχα  διά  τούτο  ό Σωτήρ  ίφη  · t Ιώτα  έν  ή μία 
χεραία  ού  μή  παρέλθτ)  άπδ  του  νόμου,  Ιως  άν  πάντα 
γένηται.ί  "Ον  τρόπον  γάρ  έπΙ  της  χοσμοποιίαςή  θεία 
τέχνη  ού  μόνον  έν  ούρανώ  χαΐ  ήλίψ  καΐ  σελήνη  κα\ 
Αστροις  φαίνεται  (48),  δι’  δλων  των  σωμάτων  έχείνων 
πεφοιτηχυια,  άλλά  χαΐ  έπΙ  γης  έν  Ολη  εύτελεστέρα 
τδ  αύτδ  πεττοίηχεν,  ώς  μή  ύπερηφανήσθαι  άττδ  του 
τεχνίτου , μήτε  τά  σώματα  των  έλαχίστων  ζώων  · 
πολλψ  δέ  πλέον  και  τάς  ένυπαρχούσας  ψυχάς  έν  αύ- 
τοϊς,  έχάστης  ιδίωμά  τι  (49)  λαβούσης  έν  αύτή,  ώς 
έν  άλόγφ  σωτήριον  * μήτε  τά  της  γης  βλαστήματα,  ^ 
έχάστφ  ένυπάρχοντος  του  τεχνικού  περ\  τάς  βίζας 
χα\  τά  φύλλα  χα\  τούς  ένδεχομένους  καρπούς,  χαΐ  τάς 
διαφοράς  των  ποιοτήτων  · οΟτως  ήμεϊς  ύπολαμβάνο- 
μεν  περί  πάντων  των  έζ  έπιπνοίας  τοΰ  άγίου  Πνεύ- 
ματος άναγεγραμμένων,  ώς  τής  έπιδιδούσης  τήν 
ύπέρ  άνθρωπον  σοφίαν  ίεράς  Προνοίας  διά  των 
γραμμάτων  τψ  γένει  των  άνθρώταον,  λόγια  σωτήρια 
ένεσπαρχυίας,  ώς  έστιν  είπειν,  έχάστφ  γράμματι 
χατά  τδ  ένδεχόμενον  Γχνη  τής  σοφίας.  Χρή  μέντοιγε 
τδν  άπαξ  παραδεξάμενον  τού  χτίσαντος  τδν  κόσμον 
είναι  ταύτας  τάς  Γραφάς,  πεπεισΟαι  οτι  δσα  πέρ\ 
της  κτίσεως  άπαντά  τοϊς  ζητουσι  τδν  περ\  αύτής  λό- 
γον, ταΰτα  χα\  περ\  τών  Γραφών.  *Έστι  δέ  γε  κα\  έν 
τή  χτίσει  τινά  άνθρωπίνη  φύσει  δυσεύρετα  ή καί  , 
άνεύρετα  · κα\  ού  διά  τούτο  κατηγορητέον  τού  ποιη- 
τού  τών  δλων.  Φέρε  είπειν,  έπεί  ούχ  εύρίσχομεν  αί- 
τίαν  βασιλίσκων  κτίσεως,  κα\  τών  άλλων  ιοβόλων  θη- 
ρίων · ένθάδε  γάρ  δσιον  τδν  αίσθανόμενον  τής  άσΟε- 
νείας  τού  γένους  ήμών,  κα\  δτι  τέχνης  θεού  λόγους 
μετά  πάσης  άκριβείας  τεθεωρη μένους  έκλαβειν  ήμϊν 
άμήχανον,  θεψ  άνατιΟέναι  την  τούτων  γνώσιν,  ύστε- 
ρον ήμιν,  έάν  άξιοι  κριθώμεν,  φανερώσοντι  ταύτα 
σεερι  ών  νύν  εύσεβώς  έπεστήσαμεν.  Ούτω  τοίνυν  κα\ 
έν  ταΤς  θείαις  Γραφαις  χρή  όράν,  δτι  πολλά  άπόκειν- 
ται  έν  αύτοϊς  δυσαπόδοτα  ήμινοί  γούν  έπαγγελλόμε- 
νοι  μετά  τb  άτυοστήναι  τού  χτίσαντος  (50)  τδν  κόσμον, 
χολ  φ άνέπλασαν  ώς  θεφ  προστρέχειν,  λυέτωσαν  τάς 
ττροσαγομένας  ύφ’  ήμών  αύτοΤς  άπορίας,  ή τδ  έαυ- 
τών  γε  συνειδδς  πειθέτωσαν  μετά  τδ  τηλιχούτον 
τόλμημα  τής  άσεβείας  άναπεπαύσθαι  , συμφώνως 
ταίς  παρ’  αύτοίς  ύποθέσεσι  περί  τών  ζητουμένων, 
χαλ  περλ  τών  προααγομένων  αύτοΤς  άπορη μάτων  · 
el  γάρ  χάχει  ούδέν  ήττον  τά  άπορή ματα  μένει, 
άποστάντων  τής  Οεότητος  · πόσςο  όσιώτερον  ήν,  μέ- 
νοντας έπΙ  τής  έννοίας  ^τής  περ\  θεού,  άπδ  τών 
χτισμάτων  τού  γενεσιουργού  θεωρουμένου , μηδέν 
&0εον  καΐ  άνόσιον  περί  τού  τηλικούτου  άποφαίνεσθαι 
0εοΰ ; 

·«  Psal.  υ 7.  »·  Mallii,  ν,  18. 

(48)  Φαίνεται.  Hneliiis  maluisset  καταφαίνεται. 

(49)  ΊδΙωρά  τι.  Ulcrqiie  codex  Tliuanxus,  Ιδιώ- 
ματα 


gaitiiii  septies  » exquisifissima  cura  et  studio  ‘ 
Spiritus  sanctus  per  ministros  verbi  ista  subjecit, 
ne  unquam  nobis  latere  posset  ratio,  secundum 
quam  divina  sapientia  omnem  Scripturam  divinitus 
datam,  vel  ad  unam  usque  litleriilam  attigit ; el 
propterea  fortasse  Servator,  ilota,  inquit**,  unum, 
vel  apex  unus  e lege  non  praeteribit,  donec  omnia 
fiant.  > Quemadmodum  enim  in  mundi  opiAcio  ars 
divina  non  solum  in  coelo  el  sole  et  luna  et  astris 
apparet,  per  tota  illa  corpora  permeans  ; sed  etiam 
in  terra,  in  materia  viliore  boc  ipsum  effecit,  ut 
neque  ab  artifice  minimorum  etiam  animalculorum 
corpora  neglecta  sint ; mullo  vero  magis  ei  quae  in 
illis  insunt  animae,  quarum  singulae  peculiare  quid 
in  se  acceperunt , quemadmodum  in  brutorum 
genere  conservandi  sui  rationem  : sed  neque  terrae 
germina  contempsit,  cum  unicuique  insit  artiOcii 
qiiidpiam  in  radicibus,  in  foliis,  et  in  iis  qui  pro- 
veniunt fructibus,  el  in  qualitatum  differentia  : ita 
nos  censemus  de  omnibus  ex  afflatu  sancti  Spirjlus 
scriptis, . tanqnaro  illa,  qn.-e  SMpieniiam  humana 
superiorem  tradit,  magna  providfnlia , per  divinas 
litteras  hominum  generi  salutaria  documenta  inse- 
ruerit, et  singulis,  ut  ita  dicam,  litteris,  quoad 
unaquaeque  capere  potest,  vestigia  sapientiae  52B 
impresserit.  Enimvero  oportet  eum  qui  semel  admi- 
serit opificis  mundi  has  esse  Scripturas,  animum 
quoque  inducere  quaecumque  de  creatione  occur- 
runt illius  rationem  quaerentibus,  h»c  eadem  de 
, Scripturis  occurrere.  Sunt  autem  in  creatione  quae- 
' dam  quae  natura  bumana  difficulter  vel  nullo  modo 
invenire  possit.  Neque  idcirco  accusandus  est  om- 
nium effector  Deus.  Verbi  gratia,  cura  non  inve- 
nimus causam  cur  creati  sint  basilisci,  elalia  vene- 
nata animalia  : hinc  enim  sanctum  est,  conscium 
imbecillitatis  generis  nostri , quodque  divinae  artis 
rationes  quantalibet  maxima  eas  diligentia  fuerimus 
contemplati,  percipere  non  possimus,  ad  unum 
Deum  horum  cognitionem  referre,  qui  nobis  postea, 
si  digni  judicemur , haec  ipsa  aperiet,  ad  quae  men- 
tem iiuiic  pie  advertimus.  Sic  igitur  el  in  divinis 
lineris  videndum  est,  multa  in  illis  recondita  esse, 
quorum  nobis  est  perdifficilis  explicatio.  Qui  ergo 
pollicentur , postquam  a mundi  Conditore  defece- 
> ruiit,  el  ad  euin  quem  Anxere , ut  ad  Deum  confu- 
gerunt , solvant  quos  ipsis  nodos  exhibuimus  ; vei 
suam  ipsi  conscientiam  persuadeant,  uti  post  tam 
insignem  audaciam  ab  impietate  desinant,  prout 
congruit  ipsorum  instituto,  de  quaesitis  el  iis  quao 
objecta  sunt  dubitandi  causis.  Si  enim  ibi  nibilo- 
mintis  difficuUaies  manent,  postquam  a divinitate 
defecerunt;  quanto  sanctius  erat  in  cogitatione  ac 
sensu  de  Deo  inhaerentes,  quem  a creatoris  paren- 
tem ac  effectorem  coritemplainur,  nihil  impium  et 
nefarium  de  tanto  Deo  afiirinare? 

(50)  *ΑΛοσττίναι  τοΰ  κτίαατζος^  elc.  A 
μιουργφ  ad  Christi  Patrem.  Hubtjus· 


1083 


EX  ORIGENE  tW 


Ex  eodem  in  i psalmum  /omo· 

Quoniam  in  riiiinerorum  loco  singuli  numeri  vim 
et  potestatem  in  rebus  aliquam  habent,  qua  usus 
est  Opifex  omnium,  intcjfJum  ad  constitutionem 
universi,  interdum  ad  speciem  singulorum  consti- 
tuendam : animndvertcnda  sunt  e Scripturis  cl 
pervestiganda  ea  quae  ad  ipsos  numeros  singillaiim 
perlinent.  Non  igitur  ignorandum  csl  Veteris  Testa- 
menti libros,  ut  Hebraei  tradunt,  viginti  et  duo, 
quibus  Tqiialis  est  numerus  elementorum  Hebraeo- 
rum, non  abs  re  esse  : ut  enim  duae  et  viginti 
litterae  introductio  ad  sapientiam  et  divinam  do- 
ctrinam his  formis  impressam  hominibus  esse 
videntur^  sic  ad  sapientiam  Dei  cl  rerum  notitiam 
fundamentum  sunt  atque  introductio  libri  Scriptu- 
rae duo  et  viginti· 


Έκ  τού  αντον  είς  rdr  ^ίτοΛμότ  τόμου. 

Έπε\  Si  έν  τώ  περ\  άριθμών  τόπφ  έχάτεου  έρι- 
θμου  δύναμίν  τινα  Ιχοντος  έν  τοΤς  ουσιν.  J χίτεεχρτ- 
σατο  (51)  ό των  δλων  Δημιονργδς  είς  Ttjv  ouTrar.v, 
άτέ  μέν  του  παντδς,  ότέ  Si  εΓδους  των  έν  pipsi,  τρος- 
έχειν  δει  καΙ  έξιχνεύειν  άπδ  των  Γραφών  τϊ 
των,  κα\  ένδς  έκαστου  αυτών.  * Ουκ  άγνοητέον  r>ii 
ουν,  δτι  κα\  τδ  είναι  τάς  ένδιαθήκους  β:6>.ους,  ιΐς 
Εβραίοι  παραδιδδασι,  δύο  και  εΓκοσιν,  όσος  ό άρι- 
θμδς  (53)  των  παρ’  αύτοις  στοιχείων  έστί'ν,  ούκ  5>> 
γον  τυγχάνει  · ώς  γάρ  τά  κβ'  στοιχεία  εισαγωγή  «- 
χεί  είναι  είς  .τήν  σοφίαν  και  τά  θεία  διδάγματα  τιΐ; 
χαραχτήρσι  τούτοις  έντυπούμενα  τοϊς  άνθρών»ις* 
στοιχείωσις  έστιν  είς  τήν  σοφίαν  του  Θεοΰ,  κα\  ε:τι- 
γωγή  είς  τήν  γνώσιν  των  βντων  τά  χβ'  Οεδπνευηχ 
βιβλία. 


529  £ COMMENTARIO  1Ν  PSALMUM  PRIMUM. 


Sunt  autem  viginti  duo  libri  juxta  Hebraeos  hi : 
Primus  qui  a nobis  Genesis  dicitur,  ab  Hebraeis 
autem,  ex  ipsius  libri  initio  desumpta  appellatione, 
vocatur  Bresitli,  quod  idem  est  ac,  i In  principio.» 
Exodus  deinde,  Hebraeis  Vellesmolh  , id  est,  « Haec 
sunt  nomina. » Tertius  Leviticus,  Hebraeis  Vaicra, 
id  est,  f Et  vocavit.  » Quartus  Numeri,  Hebrieis 
Hammisphecodim.  Quintus  Deuteronomium,  He- 
braeis Helle  haddebarim,  id  est,  i Haec  sunt  verba.» 
Sextus,  Jesns  filius  Nave,  Hebraice  Jehosue  ben 
Kiin.  Septimus,  Judices,  et  Ruth,  unico  volumine 
apud  Hebraeos  comprehensi,  quod  appellant  Sophe- 
tim.  Octavus,  Regnorum  liber  primus  et  secundus  : 
qui  apud  eos  unicum  volumen  constituunt,  quod 
dicitur  Sainuci,  hoc  est,  i Vocatus  a Deo. » Nonus, 
Regnorum  liber  tertius  et  quartus , quos  ipsi  ellam 
In  unum  volumen  redigunt,  et  Varamelech  David 
indigilant,  hoc  est,  c regnum  David.  » Decimus, 
Paralipomenon  liber  primus  et  secundus,  uno  apud 
illos  contenti  volumine,  quod  vocani,  Dibre  haja- 
mim,  hoc  est,  c Verba  dierum.  · Undecimus,  Esdras 
primus  et  secundus,  qui  apud  eos  unicum  conflciuni 


B Είσ\  δέ  at  είκοσι  δύο  (5έ)  βίβλοι  χαΟ*  Έβραά^χ 
αίδε·  ή παρ’  ήμΤν  Γένεσις  έπιγεγραμμένη,  παρά  δ 
Έβραίοις,  άπδ  της  άρχής  της  βίβλου,  ΒρησΙβ,  δτερ 
έστ\ν,  € Έν  άρχ|)*  » Έξοδος,  Ούαλεσμώθ,  δχερ  έσή, 
C Ταΰτα  τά  όνόματα*  » Λευίτιχδν,  Ούίχρά,  i Κή 
έ:$άλεσεν*  » Αριθμοί,  Άμμεσφεχωδείμ* 
μιον,  "Ελλε  άδδεβαρίμ,  € Ο^ίτοι  οΐ  λδγοι*  » Τττοΰ; 
υΐδς  Ναυή,  Ίωσοΰε  βέν  Νουν  Κριταί,  *Ρουθ,  παρ' 
αύτοίς  έν  έν\  Σωφετίμ*  Βασιλειών  πρώτη,  δτυτέρα, 
παρ’  αύτοίς  έν,  Σαμουήλ,  c 6 θεόκλητος*  » Βασ*Λε:ών 
τρίτη,  τετάρτη  έν  ένΙ,  Ούαμμέλεχ  Δαυίδ,  δπερ  έ»Λ, 
€ βασιλεία  Δαυίδ  · » Παραλειπομένων  πρώτη , δευ- 
τέρα  έν  ένι,  Διβρή  άίαμίμ,  δπερ  έστι,  c Λόγοι  ή με- 
ρών » Έσδρας  πρώτος  καί  δεύτερος  έν  ένί,  ΈΓρα, 
δ έστι  4 Βοηθός*  » βίβ).ος  Ψαλμών,  Σέφερ  θιλλία* 
-·  Σολομώντος  Παροιμίαι,  Μισλώθ*  Εκκλησιαστής, 
Κωέλεθ·  άσμάτων,  Σίρ  άσσιρίμ*  Ήσαΐας,  Τε- 

σαία*  Ιερεμίας,  σύν  βρήνοις,  καί  -rij  έπιστολξ  έν  Κί, 
Ιερεμία*  Δανιήλ,  Δανιήλ*  Ιεζεκιήλ,  Ίεεζχήλ*  Ίάβ, 
Ίώβ*  Έσθήρ,  Έσθήρ.  Έξω  δέ  τούτων  έστί  τά 
Μαχχαβαίκά,  άπερ  έπιγέγροπται  ΣαρβήΟ  Σαρΐ^·έ 
έλ. 


(51)  9 κaτεγJpi\σaτo.  Καταχράομαι,  pro  χράομαι, 
Gnvci  usiirpani.  Oi  igenes  tom.  v in  /oenu.,  τή  δε- 
δομένη  σοι  συνέσει  καταχρησάμενος  εις  δέον.  *Εΐ  ίη 
episl.  a^dGregorium  Thaumatiirgiiin  : Άλλ*  έγώ·^ 
παση  της  εύφυΐας  δυνάμει  σου  έβουλόμην  χαταχρή- 
σασθαί  σε.  Ut  abuior  pro  uior  apud  Ciceronem  ali- 
quando, et  saepe  apud  Hieronymum.  Id  propterea 
notatur  a me,  quod  aliquibus  fraudi  fuisse  6ci;iiii. 

UCETIUS. 


(52)  Ούχ  άττοητέαν,  etc.  Loci  hujus  pars  reperi 
tur  apud  Eusebium  fib.  vi  HiUor.,  cap.  25,  et  Nice 
phoruin  lib.  v,  cap.  16,  et  Suidam  in  voce  Ώριγέ 
νης.  Apud  eos  legitur  *.  τάς  ένδιαθήκους  βίβλους 
quamvis  in  Philocalm  codice  Thuanaeo,  et  in  anti- 
quo allero  quo  in  Siiecia  usus  sum  legatur  : τάςέ^ 
διαθήκη  βίβλους*  ένδιάθηκος  λόγος  Uesychio  est  πά< 
®ΤΤΡ*'*ϊνος,  quas  signiiicaiio  locum  hic  liabere  non 
potest,  cum  de  libris  agatur.  Recte  interpretes  uno 
consensu  verterunt : Veleris  Testamenti  libros.  Id. 
iWj  ElKoair^  δσος  6 άμιθμός.  Sic  recte  habent 


Eiisebius  et  Siiidas;  Philocalia  autem ; είχοσεν,  ο!ς  0 
ίσος  άριΟμός.  Hunc  porro  locum  ad  suos  iisiis  aceois- 
niodavil  Hilarius  prologo  in  librum  Psalmoiw, 
Itum.  14. 

(54)  EM  δέ  al  stxoci  δύο^  ete·  Haec  ad  verbe· 
fero  repetit  Hilarius  in  prologo  ad  lili.  i Psaln., 
niim.  15 1 I ta  secundum  traditiones  veterum  depm· 
^ tantur,  ut  Moysi  sint  libri  quinque,  Jesn  Nave  sextns. 
Judicum  et  liuth  septimus,  prtm«i  et  secundus  Re- 
gnorum in  octavum,  tertius  ei  quartus  im  nomum. 
Paralipomenon  duo  in  decimum  sint,  sermones  dierum 
Esdro!  in  undecimum,  liber  Psalmorum  in  duodeci- 
mum, Salomonis  Proverbia,  Ecclesiastes,  Cantichm 
canticorum  in  tertium  decimum,  et  quartum  deci- 
mum,et  quintum  decimum,  duodecim  auUm  Propkesee 
in  sextum  decimum,  I satas  deinde  et  Jeremias  cum 
lamentatione  et  ejdstola,  sed  et  Daniel  et  Ezeckiei  a 
Job  et  Esther  viginti  et  duum  Ubrorum  numerum  c» 
summent. 


1085  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  I.  40gf. 

librum,  qnem  TOi^anl  Esra,i(lest,  c AiIJutor.  > Duodecimus  liber  Psalmcrtim,  Ilebrmis  Seplier  lehil- 
lini.  Decimus  lenius  Proverbia  Salomonis,  Hebraeis  MIsIofh.  XIV,  Ecclesiastes,  Hebraeis  Colieleih.  XV, 
Canlictim  canlicorum,  Hebraeis  Si r hassirim.  XVI,  Isaias,  Hebra*is  lesaia.  XVII,  leremias  cum  Lamen- 
laiionibus  et  epistola,  in  unum  compactus  volumen,  quod  ipsi  vocant  Irmia.  XVIII,  DanieI,  Hebraeis  Da· 
niel.  XIX,  Exechiel  apiid  Hebraeos  Jeezcbel.  XX,  Job,  eodem  apud  Hebraeos  nomine  insigniius.  XXI, 
Eslher,  quomodo  etiam  Hebraei  vocant.  Extra  horum  cetisum  sunt  libri  Maebabaeorum , qui  in- 
scribuntur, Sarbet  Sarbaueel. 


ΨΑΑΜΟΣ  A». 

Μακάριος  driip  Ις  οϋκ  έΛορΒύβι\  έτβονΛϋ  άσε- 
6α)κ,  X.  τ.  έ.  HoCav  (55)  έχρήν  είναι  ΨαΛμωτ  άρχί;ν 
ή τήν  του  χατά  vbv  Σωτήρα  άνθρώιτου  τ6ν  μακαρισμόν 
^ριέχουσαν,  χαΐ  τοΟς  έπαίνους  αύτου  έν  άττοχΙ)  μέν 
των  χειρόνων,  μελέτη  δέ  χα\  πράξει  των  βελτιδνων, 
χα\  vfi  έξομοιώσει  πρδςτδν  Μονογενή ; δστις,  σοφία 
ων,  ξύλον  μέν  ζωής  έν  ΠαροιμΙαις  εΓρηται  ύπ6  Σο- 
Αομωντος,  νυν  δέ  ξύλον  χεφυτευμένον « τεαρά  τάς  διεξ- 
όδους των  ύδάτων,  > δντων  λόγων  διεξοδιχών,  ή νύμφ 
διαλεχτιχφ  διαιρετών*  ο5  ξύλου  χαριιο\  μέν  τά  προη- 
γούμενα δόγματα,  φύλλα  δέ  αΙ  λέξεις  χα\  τά  ^ητά. 

Τον  αϋτου.  Βουλή  Ασεβών  έστι  λογισμδς  έμπαθής 
αίσθητοϊς  πράγμασι  τδν  νουν  προσδεσμών.  Ούκ  είπε 
δ^,  « Ανθρωπος,  ι άλλ’  ι άνήρ,  > δτι  πρδς  Αγώνας  χα\ 
-τΑλας  χα\  μΑχας  τΑς  ύπέρ  Αρετή;  χαλεΓ*  κα\  βούλε- 
ται κα\  τΑς  γυναίκας  Αββενώπους  χα\  Ανδρείας  είναι. 
ΧΙαχαριότης  δέ,  ψυχής  Απάθεια  μετΑ  γνώσεως  τών 
δντων  Αληθούς.  Καθέδρα  λοιμών  έστι  λογικής  ψυχής 
έξις  χειριστή,  καθ’  ήν  καί  τούς  Αλλους  διδάσκει*  καΐ 
νομικοί,  οί  καί  χληΟείεν  Αν  Ασεβείς  καί  λοιμοί,  καί 
όιμαρτωλοί. 

Καϊ  έτ  όδφ  άμαρτωΛώτ  ούκ  Αστη,  καΧ  έχ\  καθέ· 
ζρςι  Λοιμών  ούκ  έκάβισεν^  κ.  τ.  έ.  Γενικώς  τρία 
εστιν  (56)·  ήτοι  γάρ  τήν  Αρχήν  οΟδέ  έπαγγέλλεταί 
εις  Αλήθειαν,  Αλλ’  ώς  έτυχεν,  έαυτδν  έκδούς  τοίς  μα- 
εαίοις  καί  άνεξετάστοι;  πάντη  διαλογισμοί;  τής  καρ- 
5ίας  αυτού,  δίκην  Αλόγου  βοσκήματος  φέρεται,  ούχ 
^ττηκώς,  ούδ’  έπερειδόμενό;  τινι,  καί  διΑ  τούτο  ού 
«.αΟιζόμενος,  δστις  τεορεύεσθαι  λέγεται  έν  τή  βουλή  τών 
ισεβών.  Έν  οΓς  βουλεύονται  οΐ  Ασεβείς,  ού  μετά  δο- 
εούσης  σχέψεως  προσέρχονται,  δσα  νομίζεται  τοίς 
ιπαιδεύτοις  καλά,  Οηρεύοντες.  "Η  έν  τή  Αληθεία  δο- 
:ών  έστάναι,  ού  κατά  τήν  Αληθή  διδασκαλίαν  βιούς, 
ιμιαρτωλδς  μετά  Αμαρτωλών  έστιν,  ζητών  τών  νο- 
ιιζομένων  έν  Αληθείφ  είναι  τούς  χείρονας,  καί  διΑ 
Όυτο  έν  όδψ  αύτών  έστηχώς.  "Η  κατά  τh  τρίτον  τών 
V τη  προκειμένη  λέξει  τής  Γραφής,  έν  ψευδέσι  τισί 
όγμασι  ταύτα  ύπολαμβάνων  είναι  τ Αληθή,  φησίν 
ναπεπαυσθαι,  καί  ούκέτι  χρήζειν  πορείας  ή στάσεως, 
^ήμά  τι  περιεχούσης  τού  μηδεπώποτε  πεπληροφο- 
Tj μόνου  περί  τών  Γραμμάτων.  Καί  οδτος  έπανα- 
.αυόμενος  τή  καθέδρα  τών  λυμαινομένων  καθέζεται. 

* Prov.  III,  18. 

(5ο)  Prius  fragmentum  exhibet  codex  Ar.glicaiius 
L'»e  4 , partia«qiie  Corderiiis;  alterum  prodit  e 
iK^dis  Grabii,  et  Latine  exstat  in  Catena  Daiiiclis 
^arbaru 


PSALMUS  I. 

^ Yers.  I.  Beatus  vir  qui  non  abiit  in  eoniUto 
impior  unit  etc.  Quodnam  aliud  oportebat  Psalmo- 
rum esse  Initium,  quam  illud  quo  is  qui  in  Salva- 
^lore  erat  homo,  beatus  simul  praedicatur  et  lauda- 
tur, quod  a malis  abstinuerit , magnoqne  animi 
studio  egerit  meliora,  et  similis  factus  sit  Unige- 
nito, qui  sapientia  cum  sit,  lignum  quidem  vitae  in 
Proverbiis  dictus  est  Salomonis*,  nunc  autem  lignum 
plantatum  c secus  decursus  aquarum,  > orationum 
nempe  quibus  aliquid  percurritur,  quaeque  lege 
dialectica  dividuntur  : cujus  ligni  530  fniclue 
sunt  prxeipua  dogmata  ; folia  autem , dictiones  et 
verba. 

Ejusdem.  Consilium  iinpioriini  est  ratiocinatio 
male  affecta , quae  sensibilibus  rebus  mentem  illi- 
gat. Non  dixit  autem,  c beatus  homo,  · sed,  c bea- 
^ tus  vir, » quoniam  ad  praelia  , decertationes  et 
pugnas  pro  virtute  suscipiendas  hortatur,  vultqoe 
mulieres  et  mares  esse  et  viriles.  Est  autem  beati - 
ludo  apathia  quaedam  cum  vera  rerum  cognitione· 
Cathedra  pestilentiae  pessimus  quidam  rationalis 
animae  habitus  est  quo  alios  docet.  Qui  sunt  i 
lege,  eos  forte  vocare  poteris  Impios,  pestes  et 
peccatores. 

Et  in  via  peccatorum  non  stetit  ^ et  in  cathedra 
pestilentiip  non  sedit,  etc.  Generatim  tria  sunt  : vel 
enim  omnino  non  profitetur  quis  veritatem,  sed,  ut 
fors  tujit,  seipsum  vanis  et  inexploratis  cordis  sui 
cogitationibus  tradens,  instar  brutae  pecudis  fertur, 
non  stans  neque  re  quapiam  innixus  , et  propterea 
I non  sedens  : qui  quidem  in  consilio  impiorum  abire 
dicitur.  Porro  impii  ad  consilium  ne  in  speciem 
quidem  considerate  accedunt,  sed  quaecunque  impe- 
riti bona  existimant,  ea  sectantur.  Vel  qui  in  veri- 
tate videtur  stare,  non  autem  secundum  veram 
doctrinam  vivit,  is  peccator  cum  peccatoribus  est, 
eorum  qui  in  veritate  esse  putantur,  deteriores 
quaerens,  et  propterea  in  via  eorum  stans.  Yel 
juxta  tertium  genus  eorum  qui  propositis  Scripturae 
verbis  commemorantur,  qui  falsa  quaedam  dogmata 
vera  esse  putat,  is  in  iilisaii  se  requiescere,  nec 
sibi  amplius  opus  esse  ut  ambulet  aut  stet,  ad  illius 
fere  instar  quem  sacrarum  Litterarum  nunquam 
satietas  cepit.  Hic  requiescens  in  cathedra  pestilen- 
tium sedet.  De  quibus  autem  vox,  c pestilentia,  » 

) (56)  Γενικώς  τρία  εστίν,  etc.  Origeni  haec  Iri- 

•buiiniur  in  codice  parocci ano  255,  et  initium  habe· 
lur  in  Catena  Barbari. 


1087  EX  OUIGENE  16.^ 


praedicatur,  iis  non  sine  consilio  altera,  c derisor,» 
ab·  aliis  interpretibus  tribuitur.  Reliquos  enim,  et 
maxime  eos  qui  secundum  sanam  doctrinam  cre- 
dunt, derident  ii  qui  in  seipsis  sapientes  sunt,  et 
coram  se  prudentes. 

Vers.  i.  Sed  in  lege  Domini  volunlas  ejus,  ei  in 
tege  ejus  meditabitur  die  ac  nocte,  elc.  Meditatur 
Irgem  Domini  die  ac  nocte,  non  qui  verba  legis 
sine  operibus  su:e  inetiiorix  mandat;  sed  qui  medi- 
tando pervenit  ad  opera  ipsis  consentanea  , donec 
per  assiduam  operum  quae  lex  prxcipit,  medita- 
tionem promptus  elTiciatur  ad  praestanda  omnia  quae 
secundum  legem  perfecte  viventi  incumbunt.  Sic 
enim  fleri  poterit,  ut  quis  lota  die  ac  nocte  Dei 
legem  mediietur.  Sive  enim  comedat,  sive  bibat, 
sive  aliud  quid  faciat,  juxta  quod  dictum  est  a divino 
Apostolo  *,  is  qui  ejusmodi  est,  omnia  ad  gloriam 
Dei  facit,  ita  ut  somni  etiam  tempore  qui  pro 
531  necessitate  sumitur,  attentio  et  ad  ipsum 
pertineat,  et  ad  phantasias  quae  in  ipso  occurrunt. 
Hinc  solvitur  illud  aposlolicum  de  quo  interdum 
ambigitur  * : < Sine  intermissione  orale.  > Qui 
flet  enim  ut  dormiens,  aut  bumanum  aliquod  offi- 
cium praestans,  vel  corpus  suum  curans  quis  oret? 
At  vero  perfectum  etiam  dicimus  clamare  ad  Do- 
minum, ipsumque  postulando  ad  optima  quaeque 
concedenda  invitare,  dum  omnia  facit  secundum 
rationem,  ita  ut  omnis  ejus  actio  sit  oratio.  Quem- 
admodum autem  in  meditatione  legis  non  omit- 
tenda est  vocis  istius  proprietas,  ita  quoque  mi- 
nime negligenda  est  proprietas  orationis,  cum  me- 
ditari  sit  precari  ut  aliquid  faciamus  secundum 
legem  Domini.  Advertendum  vero,  num  juxta  leges 
anagoges  dies  quidem  tranquillus,  nox  vero  cala- 
luitosu·  noster  status  dici  possit,  propter  telrici- 
laiem.  Conandum  autem  ut  in  lege  maneamus, 
non  tantum  quando  externa  nobis  non  reluctan- 
tur , verum  etiam  quando  in  tentaiiones  incidi- 
mus. 

Vbrs.  3.  Et  erit  lanquam  lignum  quod  plantatum 
est  secus  decursus  aquarum,  quod  fructum  suum  da- 
bit in  tempore  suo,  et  folium  ejus  non  defluet,  etom- 
nia  qutBCunque  faciet  prosperabuntur,  elc.  Illud 
posthac  perpendamus  quod  Aquila,  c transplaiiia- 
tuin,  > dixit.  Unde  enim  lignum,  de  quo  sermo 
est,  in  aquarum  divisionibus  transplantatur  ? At 
vero  postquam  in  Patre  egit  radices,  ad  benefa- 
ciendum multis  transplantatur,  ut  alii  quoque 
illius  imaginis  participes  flant,  imaginis,  inquam, 
quae  in  ipsa  iraiisplaniatione  accipitur  : non  quod 
non  sit  in  Patre  (si  quidem  perpetuo  est),  sed  quod 
stpud  alios  quoque  sit.  Quod  si  aliter  interpretari 
volueris,  lignum  est  anima  a Salvatore  assumpta, 
qti«  hinc  in  paradisum  translata  est,  ubi  post  pas- 
sionem fuisse  et  poeniteiili  latroni  narrat  Evange- 

■ I Cor.  X,  51.  · IThes8.v,  17. 

(57)  ΜαΛετςί  rdr  τόμοτ,  elc.  Corderius  habet  et 
If.iniarns. 

(5B)  Msth  ταντα  ίΤ€ΐρ€^Ιη]Ιτώμ8θα,  ctc.  Grxee 


i Καθ'  ή I λοιμ^ζ  » προοηγορία,  χατΑ  xodrwvxd 
ή i χλευαστής  » ούκ  άσχ^πως  τιαρΑ  τοΐς  έτέροες  ε£ρί· 
ται.  Χλευάζουσι  γάρ  τους  λοιτ^ους,  χα\  μάλιστα 
κατά  τ6ν  ύγιή  λόγον  «επιστευχότας  οΐ  έν  έαυτ^ 
σοφο\,  χαΐ  ένίυπιον  έαυτών  έπιστήμονε^. 

'AJLV  τ)  ir  τφ  νόμφ  Κυρίου  τό  θέΛιιμα  αντα, 
χαΐ  έτ  τφ  rd/ιφ  αύτον  μεΛετήσει  ήμέρα^  χα\  η·- 
κτύς,  κ.  τ.  ί Μελετά  τ^ν  νόμον  (57)  Κυρίου 
κα\  νυχτ6ς,  ούχ  ό τάς  λέξεις  του  νόμου  χωρίς  των  χι: 
αύτάς  ίργων  είς  τ6  μνημονευσαι  άναλαμ6χ/ων, 
κα\  ό έπι  τά  κατάλληλα  έργα  έρχόμενος  μ^μελεττ^'ς 
αύτών,  έως  διά  τής  συνεχούς  των  κατά  νόμον 
γων  μελέτης  γένηται  ευχερής,  άποΑιδους  τζάηι 
έπιβά)νλοντα  τφ  κατά  τδν  νόμον  τελείως  βιοΟντι.  0!- 
τως  γάρ  έσται  δυνατδν  τ6  δι’  3λης  ττ,ς  ήμέρας  τή 
^ νυκτδς  μελετάν  τδν  του  θεοΰ  νόμον.  Είτε  γάρ  ΙΛί·, 
εΓτε  πίνει,  εΓτε  π3ν  ότιοΰν  πράττει  κατά  τΑ  λεγνμ:- 
νον  παρά  τφ  θείφ  Άποστόλφ,  πάντα  είς  6όξχ/ 
ποιεί  ό τοιουτος*  ώστε  κα\  έν  τφ  του  δπνου  κχρ’ 
κατά  τδ  δέον  γινομένου  τής  προσοχής  χα\  έπΙ  τοίτ.» 
φθανούσης,  κα\  έπ\  τάς  φαντασίας  τάς  έν  αΟτώ.  1ά 
τούτου  λύεται  κα\  τά  παρά  τφ  Άποστόλιρ  άπορον;^: 
λέγοντι*  ι Άδιαλείπτως  προσεύχεσβε.  » Πώς  y} 
κοιμώμενός  τις  ε υξεται,  χα\  πράττων  τι  των  είς  τ»· 
θρώπους  καθηκόντων,  ή τ0  έαυτου  σώμα  βεραπεΰίτν; 
Αλλά  κα\  έπΐ  τούτου  φαμέν  δτι  χέχραγε  πρδς  βείη». 
καΐ  αίτεί  αύτδν  τά  κάλλιστα  προχαλούμενος  έπ: 
παρασχεΤν  ό τέλειος,  πάντα  κατά  τδν  λόγον  ποών, 
ώστε  πασαν  αύτου  πράξιν  εύχήν  είναι.  *Οσπερ  δ: 

^ έπΙ  του  μελετάν  τδν  νόμον  ούκ  άμελητέον  του  avr.l 
' τού  Ιδικοΰ,  ούτως  ούχ  άμελητέον  αύτοΟ  τοΰ  Ιδυ&ς 
εύχεσΟαι,  έπεί  μελετάν  έστι  και  εύχεσβαι  πράττε:» 
ότιούν  κατά  τδν  νόμον  Κυρίου.  Έπιστήσει  δέ  τιςε: 
κατά  νόμους  άναγωγής  ή μέρα  μέν  δύναται  λέγετύη 
ή άπερίστατος  ήμών  κατάστασις,  νύξ  δέ  ή περισητ.- 
κή  διά  τδ  σκυθρωπότερου.  Δεϊ  δέ  έν  τφ  νόμφ  πε:ρ> 
σθαι  είναι  ού  μόνον  δτε  τά  έξωθεν  ήμϊν  ούχ  ά/η- 
πράττει,  άλλά  κα\  δτε  τοϊς  καλουμένοις  πειρασμέ.: 
περιπίπτομεν. 

Καί  έσται  ώς  τό  τό  αερντενμ^τοτ  aofa 

τάς  διεξόδους  των  ύδατων,  δ τόν  καρΛάτ  adrtcl 
δώσει  kr  κ<ιιρφ  αύτον  · καΐ  τό  φνΛΛοτ  αντον  ci* 
άαο/^ί>νήσεται  · καΐ  αάντα  δσα  hr  irorp,  aramr- 
δωΘΫ{σεται,  κ.  τ.  έ.  Μετά  ταυτα  παραληψώμεθζ 
τδ  παρά  του  Άκνλα  λεγόμενον,  € μεταπεφυτΓ/μί- 
νον.  » Ηόθεν  γάρ  τδ  ξύλον,  περ\  ου  δ λόγος,  μ«- 
ταπεφυτευται  έπΙ  ταις  των  ύδάτων  διαιρέσεσιν; 
γάρ  έ|&(5ιζωχδς  έν  τφ  ΠατρΙ,  έπ’  εύεργεσία  πώΐώ. 
μεταπεφύτευται,  είς  τδ  κα\  άλλους  μεταλαδειν  αύ 
του  τής  εΙκόνος,  τής  κατά  τδ  μεταπεφυττ^Λ; 
λαμβανομένης  · ούχ  δτι  ούκ  έστιν  έν  τφ  Πστ· . 
(έστι  γάρ),  άλλ'  δτι  και  παρ’  έτέροις  γεγένητα:*  * 
καθ’  έτέραν  έπιβολήν  ή ψυχή  έστι  του  Σωτήρος,  1/ 
έλαβεν,  έντεΰθεν  μεταπεφυτευμένη  έπ\  τδν  παρά- 
δεισον, δπου  και  τδ  Εύαγγέλιόν  φησιν  αύτον  μ^τά  τ: 

ha:c  exstant  in  codice  Barocr.iano,  el  in  srbedi 
niss.  Couibefisii,  Latine  autem  in  Catena  Barbar. 
In  Calena  Corderii  Genuadiu  tribuuntur· 


iC89 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  I. 


1090 


πάθος  γεγονέναι,  οιηγουμενον  αύτλν  εΕρηχένακ  τφ 
μετανοήσαντι  · c Σήμερον  μετ’  έμου  ίση  fev  τψ 

παρσδείσφ  του  θεού.  > Μεταπε φυτευτά ι δέ  έχεΖ,  tva 
οί  άξιοι  συν  Χριστώ  είναι  φωτίζωνται  ύπ*  αύτοΟ  τφ 
.τής  γνώσεως  φωτισμψ,  προχδπτοντες  έν  τή  των 
δντων  θεωρΕφ,  χατά  τήν  σοφίαν  του  Θεού.  Ταυτα 
βέ  οΰτως  έξειλήφαμεν,  ίπειδή  χυρΕως  έπ\  δένδρων 
λέγεται  τδ  c φέρειν  χαρπδν  * ι τδ  δί  c διδόναι,  > μάλ- 
λον έμψύχοις  άρμδζε^,  κα\  ταυτα  λογιχοΐς.  Ζητητέον 
δέ  εΐ  έστι  χαιρδς  τψ  ξύλω  τής  ζωής  του  χαρτιού  · 
λέγειν  γάρ  τήν  σοφίαν  χαρτιόν  τιοτε  μή  ίχειν,  ούχ 
δσιον  · διδ  οΰχ  εΓρηται,  δ τδν  χαρπδν  αύτοΰ  ένέγκει 
έν  χαιρψ  αύτου,  άλλ’  ι δ τδν  χαρπδν  αύτου  δώσει 
έν  χαιρψ  αύτου.  ι Καιρδς  δέ  αύτου  του  διδδναι  ή 
τού  λαμβάνοντδς  έστιν  έπιτηδειδτης.  "Οσον  γάρ  τδ 
έπ'  αΟτψ,  Ιτοιμδν  έστιν  άε\  διδδναι  τδν  χαρτών  αύ- 
τοΰ. ΕΕ  γάρ  τούς  οΕχονδμους  ό Λδγος  θέλει  πιστούς 
είναι  χα\  φρονίμους,  ουχ\  άπλώς  διδδντας  τδ  σιτο- 
μέτριον  τοΤς  συνδούλοις,  άλλ’  έν  χαιρψ  διδδντας, 
ττόσψ  μάλλον  ή σοφία  πιστώς  δμα  καΐ  φρονίμως 
τούς  ίδιους  οίχονομήσει  καρττούς;  Ό αύτδς  δέ  χαιρδς 
έστι  τού  διδδναι,  ώσπερ  καΐ  τψ  λαμβάνοντι  του  λα- 
6εϊν.  Τί  δέ  τδ  φύλλον  τής  ζωής,  τουτέστι  τής  σο- 
φίας, ούχ  άπο^^εΰσον,  χατιδεΤν  άξιον*  ούκ  άλλοθεν 
δέ  λαβε?ν  αύτδ  Ιστιν  ή μετρίως  τοϊς  φυσιχοΤς  έπι- 
οιατρίψαντας.  Δήλον  δέ,  δτι  διά  τούς  χαρπούς  τά 
καρποφδρα  δένδρα  δ Δημιουργδς  έχέλευσε  βλαστή- 
σαι,  δι'  οΟς  τά  έχείνοις  χρειώδη  κατ’  έπακολούΟησιν 
πεποίηχε.  Χρεία  δέ  σκέτιης  τοϊς  κέΤρποΖς  τής  άπδ 
των  φύλλων  φυλακής  ένεκεν,  Ταυτα  ουν  κα>.  έπΙ  τής 
ττερί  των  δλων  σοφίας  Ιστιν  ίδεΤν,  έν  ή τά  πάντα  ό 
των  δλων  Δημιουργδς  πεποίηκεν.  *Α  μέν  γάρ  προη- 
γουμένως γίνεται,  & δέ  κατ*  έπακολούθησιν  διά  τά 
προηγούμενα.  Προηγουμένως  μέν  γάρ  τδ  λογικδν 
ζώον,  διά  δέ  τήν  αύτοΰ  χρείαν  κτήνη  χαΐ  τά  άπδ  τής 
γης  φυόμενα.  Μήποτε  ουν  οΕ  μέν  λόγοι  των  προη- 
γουμένως γεγονότων  οΐ  καρποί  είσι  τού  δένδρου  τής 
ίωής  · των  δέ  διά  ταυτα  κτισΟέντων  τά  φύλλα,  ών 
ϊΟδέν  μάταιόν  έστιν,  ούδέ  έξουθενεΤσθαι  πάντη  Αξιόν 
Ι#ς  εύτελές,  ϊνα  Ιλθη  πίτετειν  κα\  άτιο^/^εϊν  μή  φρου- 
^ούμενον.  ΚαΙ  Ιτι  μάλλον  τδ  έξής  · c ΚαΙ  πάντα  δσα 
XV  ποιή  χατευοδωθήσεται.  ι Έστι  γάρ  εϊς  τινα 
κναγχαϊα  χαταχρήσασθαι  καΐ  πάσι  τοϊς  έκ  τού  άκο- 
ιουΟήματος  γενομένοις.  Καρπδς  δέ  τού  Χριστού  εϊη 
έν  προηγουμένως  ή διδασκαλία,  ή των  τιμιωτέρων 
τροφή,  φύλλον  δέ  ή των  άλογωτέρων  τροφή  · ώσπερ 
τοϊς  χαρτ«)ϊς  χρωνται  οΐ  Ανθρωποι,  φύλλοις  δέ  τά 
βοσκήματα.  Δυνατδν  δέ  χα\  τής  Γραφής  καρτιούς 
τενας  λέγειν,  οΟς  έκλαμβάνουσιν  οΐ  λογικώτεροι  * 
>ύλλα  δέ  οΤς  τρέφονται  οΕ  άπλούστεροι.  Τού  δέ  μα- 
εαριζομένου  καΐ  ώμοιωμένου  τψ  ξύλψ  τής  ζωής 
ιαρττδς  μέν  λέγοιτο  τά  προηγούμενα  Ιργα,  οΤον  εύ- 
τοιία,  κα\  τιερ\  τήν  σοφίαν  άσχολία*  φύλλα  δέ  τά 
^.ωτιχά  αύτοΰ  κινήματα,  ούδέ  ταΰτα  Αξια  χατα- 
ΐρονεϊσθαι,  ούδέ  άπο^^εϊν  τψ  μετά  προσοχής  χα\ 
•ών  πραττομένων  ύπ’  αύτοΰ  κατευοδοΰται. 

Ούχ  ούτως  οΐ  άσεβεις·  άΛΧ  ύ ώς  ό χτονς  δν 

^ Liic.  XXIII,  43. 


itum  ipsum  dixisso  ^ : i Hodie  mecum  eris  in  para- 
diso Dei.  I Illuc  autem  transplaniatiit,  nt  qui  digne 
sunt  esse  cum  Christo,  in  rerum  coiitemplaitone 
seeiindum  sapientiam  Dei  proficientes  ab  ipso  co- 
gnitionis luce  illustrentor.  Haec  autem  sic  expo· 
suimus,  quod  i ferre  fructum  i proprie  de  arbori- 
bus dicatur,  c dare  i autem  ad  animalia  rationa- 
bilia magis  pertineat.  Jam  vero  quaerendum  est  an 
ligno  vitae  tempus  sit  ferendi  fructus : nam  asserere 
sapientiam  aliquando  friiclns  non  habere,  nefas 
est.  Quare  non  dictum  est,  quod  fructum  suum 
fert  iii  tempore  suo,  sed  € quml  fructum  suum  da- 
bit in  tempore  suo.  » Tempus  autem  dandi,  acci- 
pientis est  apliiiido.  Ad  ipsum  enim  qtiod  attinet, 
semper  dare  paratum  est.  Si  enim  dispensatores 
Yerbnm  vult  esse  fideles  et  pnidentes,  ita  ui  non 
simpliciter  conservis  dent  538  demensum , sed 
dent  in  tempore,  quanto  magis  fideliter  simul  ac 
prudenter  proprios  sapientia  dispensabit  fructus? 
Idem  est  illi  tempus  dandi,  quod  ei  qui  <*iccipit,  ac- 
cipiendi. Quid  sil  autem  folium  ligni  vitae,  id  est 
sapientiae,  quod  non  defluit,  consideratione  dignum 
est,  sed  aliunde  illud  non  licet  accipere  quam  ex 
aliqua  rerum  physicarum  peritia.  Constat  Opificem 
ob  fructus  praecepisse  ut  arbores  fructuosae  produ- 
cerent fructus  quorum  causa  quae  illis  utilia  erani, 
consequenter  fecit.  Fractus  ut  conserventur,  indi- 
gent foliis  quibus  tegantur.  Haec  in  ea  quae  univer- 
sis praesidet,  sapientia  videre  est,  in  qua  omnium 
Opifex  ctiiicla  fecit.  Alia  enim  praecipue  fiiiui)  :ilia 
secundum  consequentiam  ob  praecipua·  Priccipiie 
animal  rationale,  ob  commodum  autem  ejus  be- 
stias et  fructus  terne.  Forte  ergo  illorum  qum  prae- 
cipue facta  sunt,  rationes,  fructus  sunt  ligni  vitae ; 
eorum  vero  quae  ob  illa  facta  siint^  rationes,  folia 
sunt,  quorum  nullum  inutile,  nullum  contemnen- 
dum lanquam  vile,  ut  prae  incuria  cadat  et  defluat. 
Id  adhuc  potiore  jure  dici  potest  de  his  quae  se- 
quuntor : i et  omnia  qiimcunque  faciet,  prospera- 
bnntur.  i Licet  enim  ad  quaedam  necessaria  uti 
etiam  omnibus  quae  ex  com$equentia  fiunt.  Fructus 
Cliristi  erit  praecipue  doctrina,  quae  fortiorum  ci- 
bus est ; folia  vero  irralionabiliuiii  esca.  Ut  fru- 
ctibus utuntur  homines,  sic  foliis  bruta.  Quosdam 
etiam  Scripturae  fructus  dicere  est,  quos  accipiunt 
rationabiliores;  folia  vero,  quibus  nutriuntur  sim- 
pliciores. Illius  qui  beatus  praedicatur  et  ligno  vi- 
tae comparatur  fructus  dici  possunt  praecipua  ejus 
opera,  nimirum,  quidquid  boni  agit,  el  amor  sa- 
pientiae ; folia  vero,  studia  quae  ad  vitae  usum  atti- 
nent, quae  sane  nec  ut  contemnantiir  nec  ut  deci- 
dant, digna  sunt,  modo  interiiii  accurate  atque  ad 
Dei  gloriam  omnia  faciat.  Sic  enim  omnia  quae- 
cunque faciet,  prosperabuntur, 
είς  δόξαν  Θεοΰ  ττάντα  τκιιεϊν.  Ούτω  γάρ  τίΑν  δτιοΟν 

Vebs.  4.  Non$ie  impii,  $ed  lanquam  pulm  qu$m 


4091 


EX  ORIGENC 


Projicit  ventus , eic.  Neqne  Hebraicos  textus  ge· 
minat  illud , c non  sic » · neque  ullus  Inlerpre- 
Ium. 

Tbbs.  5.  Ideo  non  resurgent  impii  in  judicio^  elc. 
Hoc  igitur  loco  qui  ex  fidelibus  simpliciores  eunt, 
maxime  freti,  impios  negant  resurrectionis  com- 
potes futuros,  neque  quid  per  resurrectionem  in- 
lelligant,  aut  quale  sibi  judicium  fingant,  satis 
explicant.  Nain  etsi  suam  de  bis  sententiam  pronun- 
tiare videantur,  ex  ipsa  tamen  inquisitione  con- 
stabit, minime  illos  quae  consequentia  sunt  posse 
servare.  Quare  si  eos  interrogemus,  cujusnam  re- 
surrectio 533  futura  sil ; corporum  utique  re- 
spondent, quibus  modo  circumdati  sumus  : sed  in- 
stantibus nobis,  toiiiisne  substantiae  necne  esse  de- 
beat, antequam  diligenter  expendant,  totius  esse 
deUniunl.  Quod  si  nos  ad  illorum  simpLicitatem 
accommodantes  iterum  dubitando  percontemur, num 
una  sanguis  ille  re^ituatur  qui  secta  identidem 
▼ona  defusus  est,  nec  non  et  caro  omnis  ac  pili, 
qui  unquam  enati  sunt : an  ii  duntaxat,  qui  sub 
exitum  nostrum  effloruerunt,  eo  confugiunt,  ut  Deo 
permittendum  esse  dicant,  ut  quae  velit,  efficiat.  At 
qui  magis  inter  illos  strenui  sunt,  ne  sanguinis  co- 
piam omnem,  qui  ex  corporibus  nostris  plerumque 
secretus  est,  in  unum  conferre  oratione  sua  co- 
gantur, ejusmodi  resurgere  corpora  praedicant , 
qualia  morientibus  nobis  exstiterint,  contra  quos 
illud  insuper  objicimus,  cum  sit  corporum  natura 
mutabilis,  quemadmodum  in  corpus  nostrum  ali- 
menta digeruntur,  similitudinesque  transmutant,  ^ 
ita  et  corpora  nostra  converti,  et  a carnivoris 
avibus,  ferisqne  depasta  corporum  illorum  partes 
effici.  Quae  quidem  rursum  ab  hominibus,  aut  aliis 
animalibus  devorata  vicissini  mutantur,  et  homi- 
num vel  aliorum  animalium  corpora  fiunt : qua  re 
saepius  repetita,  necesse  est  idem  corpus  compln- 
rium  hominum  saepius  esse  partem.  Cujusnam  igi- 
tur in  resurrectione  corpus  esse  debebit  ? Ita  iios 
velui  ratione  destituti  in  aliissimas  quasdam  nugas 
atque  ineptias  devolvimur.  Gaeterum  post  haec  a no- 
bis objecta,  eo  demum  se  referunt,  ut  omnia  Deo 
posaibilia  esse  dicant,  atque  ad  opinionem  suam 
quaedam  Scripturae  testimonia,  quae  primo  obvio- 
qite  sensu  illorum  confirmare  dogma  videntur,  ac-  j 
commodare  nituntur.  Quale  est  Ezechlelis  illud  * : 
c Et  facta  est  super  me  manus  Domini,  et  eduxit 
me  in  spiritu,  et  posuit  me  in  medio  campi,  et  hic 
erat  plenus  ossibus  hominum.  Et  circumduxit  me 
ad  ea  per  circuitum ; et  ecce  multa  valde  in  super- 
ficie campi ; et  ecce  ipsa  arida  valde.  Et  dixit  ad 
me  : Fili  hominis,  si  vivent  ossa  haec  ? Et  dixi : 
Domitie  Deus,  tu  ipsa  nosti.  Et  dixit  ad  me  : Pro- 
phetiza, fili  hominis.  Et  locutus  sum  ad  haec  : Ossa 
arida,  audite  verbum  Domini,  ilaec  dicit  Dominus 
* Ezech.  xxxvii,  1 et  seqq. 

(59)  0ΰτ8  τό  Έβραϊκότ , etc.  Scholion  istud 
Graece  exhibent  schedae  Cornbefisianae , et  Grabia- 
nae.  In  Calena  Corderii  Gemiadio  ascribitur. 

(60)  Habetur  istud  fragmenium  apud  Epiphanium 


knpirCxBL·  δτεμος  dad  χρωσώχου  τής  γής^  x.- 
έ.  ΟΟτε  τδ  Έ6ραιχ6ν  (59)  άνε^ίκλωοη  t4jv  ϋςη, 
οδτε  των  έρμηνευτών  ούδείς. 

Αιά  τοντο  ούκ  άταστήσοτται  άσεβεΤς  έτ  χρίτΒ, 
X.  τ.  έ.  Εντεύθεν  (60)  οΐ  άπλούστεροε  των  «ιχ;- 
στευχ(5των  όρμώμενοι  νομίζουοι  τους  &βε6ε?;  ττς 
άναβτάσεως  μή  τεύξεσθαι , τ(  νοουντε^  tIjv  dvirra- 
σιν,  χα\  ποταπήν  τήν  χρίσιν  φαντοιζόμενο^,  oi  zirj 
σαφηνίζοντες.  Κάν  γάρ  δοχώσι  περί  τούτων  Αχοφα?. 
νεσθαι,  ή βάσανος  αύτους  διελέγξει  τά  έξης 
θως  σώίειν  μή  δυναμένους.  Έάν  σ3ν  πυνΟανήμεΙι 
τίνος  αύτών  ή άνάστασις  γίνεται,  άπoxpfvovxa^  κι 
των  σωμάτων,  ών  νυν  περιχείμεθα.  ΕΙτα  πρ&κπ· 
ερωτησάντων  ήμών  πδτερον  της  ουσίας  σ/τυ» 
δλης , ή ούχί ; πρίν  βασανίσαι  λέγουσιν,  δτι  ε-τ;. 
Έάν  δέ  προσαπορήσωμεν  συμπεριφερύμενα  τΙ 
άχεραιδτητι  αύτών,  εί  συναναστήσεται  τά  disapUi- 
σαντα  έν  φλεβοτομΓαις  αίματα,  χα\  αΐ  σάρκες,  τα\ 
αΐ  τρίχες  αΐ  πώποτε  γενδμεναι,  ή μάναι  αΙ  tj· 
έζόδω  θλιβδμεναι,  είς  τδ  τφ  θεψ  ποιεί/  (61)  & 
λεται  προστρέχουσιν.  Οί  δέ  γενναιάτερόι  αύτών.  ·λ 
μή  άναγχάζωνται  τά  αύτά  αίματα  αυναγαγε» 
λδγφ  & πολλάχις  άποχριΟήναι  των  σωμάτων 
συνέβη,  φασ\  τδ  έπ\  τέλει  ήμών  άναστήσεσΟαι  σώχε. 
Προσηπορήσαμεν  δδ  διά  τδ  τρετττήν  είναι  τήν 
ματιχήν  φύσιν,  χα\  τοιαύτα  ώσπερ  είς  τδ  ήμετερον 
σώμα  αΐ  τροφα\  χατατάττονται,  χα\  μεταβάΙλΒυα 
τάς  δμοιδτητας,  ούτως  χα\  τά  ήμέτερα  σώματα  με- 
ταβάλλονται, χα\  έν  τοις  σαρχοβδροις  οιωνοίς  ηΐ 
θηρίοις  γίγνονται  μέρη  τών  έχείνων  σωμάτων.  ΑαΙ 
πάλιν  έχεινα  ύπδ  άνθρώπων  ή έτέρων  ζώων  έσθιό- 
μενα  άντιμεταβάλλει,  χα\  γίνεται  άνθρώπων  ή έτέ- 
ρων ζώων  σώματα  · χα\  τούτου  έπ\  πολύ  γιγvoμivςJ 
άνάγχη  τδ  αύτδ  σώμα  πλειδνων  άνθρώπων  ποΑλάτ.ς 
γενέσθαι  μέρος.  Τίνος  ούν  Ισται  σώμα  έν  τή  άν»- 
στάσει ; Κα\  ούτως  είς  βυθδν  φλυαρίας  ήμάς  άΐέ- 
γους  (62)  συμβήσεται  έμπίπτειν.  Κα\  μετά  ταύτζς 
τάς  άπορίας,  έπ\  τδ  πάντα  δυνατά  είναι  τψ  βεύ 
χαταφεύγουσι , χαι  λέξεις  τών  Γραφών  δυναμένι; 
χατά  τήν  πρόχειρον  έκδοχήν  ύποβάλλειν  τδ  νοού- 
με νον  αύτοϊς  προφέρονται  * οΓον  τήν  έν  τψ  Τεζεχ^μ* 
C Κα\  έγένετο  έπ'  εμέ  χε\ρ  Κυρίου  * χαΐ  έξήγαγέ  (β 
έν  πνεύματι,  χα\  έθηχέ  με  έν  μέσιυ  τοΰ  πεδών,  κύ 
τούτο  ήν  μεστδν  όστέων  άνθρώπων.  Καί  περιήγατ^ 
με  έπ’  αύτά  χυχλόθεν  χύχλω·  κα\  Ιδοίι  πολλά 
δρα  έπι  προσώπου  τού  πεδίου  * χα\  ίδοίι,  αύτά  ξηρά 
λίαν.  Κα\  είτιε  πρδς  μέ  · ΥΙέ  άνθρώπου,  εΐ  ζήσετπ 
τά  όστέα  ταύτα;  Κα\  εΤπον*  Κύριε  ό θεδς.  τ, 
έπίστασαι  ταύτα.  ΚαΙ  είπε  πρδς  μέ  * Προφήτευστν, 
υίέ  άνθρώπου.  Κα\  είπον  πρδς  αύτά  * Τά  ύστέα  τά 
ξηρά  ταύτα , άχούσατε  λόγον  Κυρίσυ  * τάδε  λέγα 
Άδωνα^  Κύριος  τοΤς  όστέοις  τούτοις·  Ιδού  r^u 
είσάγω  είς  ύμ5ς  πνςύμα  ζωής,  χα\  δώσω  είς  ύμά; 
νεύρα,  χα\  έπάξω  έφ*  ύμάς  σάρκας,  χα\  έχτεπ^  iz 
ύμοίς  δέρμα,  κα\  δώσω  τδ  πνεύμά  μου  έφ’  ύμάς·  *ai 

haeres,  lxiv. 

(61)  Post  ποιείν  dcesl  έπιτρέπειν,  vel  qM  Si- 
mile. 

(62)  'Α^Ι^γονς,  Forte  άλόγιυς. 


im  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  I.  I03i 

ζή(;ε(;θε*  χα\  θήσομαι  ύμόΐς  έπ\  τήν  γην  ύμών,  χα\  Α Dens  ossibus  ilHs  : Ecee  ego  Inducam  in  m apiri- 
γ^/ώίεσθε  δτι  έγώ  είμι  Κύριος,  ι Τούτψ  μέν  ουν  Ium  vila,  et  ponam  In  vobis  nervos,  el  inducam  In 

πιθανωτέρψ  χρώνται  τφ  (5ητφ*  κα\  αλλα  δέ  λέγουσιν  vos  carnes,  el  exiendain  super  vos  culem,  el  dabo 

εΟαγγελικά,  oTov,  ώς  τδ,  ι ΈκεΤ  ίσται  6 κλαυθμός  spiritiiin  meum  iti  vos,  et  vivetis.  Et  ponam  vos 

και  6 Ρρυγμόςτών  όδύντων  > καΐτδ,  ιΦοβήθητε  τδν  Ιη  lerra  veslra,  el  cognoscetis  quia  ego  sum  Do- 

δυνάμενον  καΐ  ψυχήν  καΐ  σώμα  άτιολέσαιένγεέννη·»  minus.  > Hoc  igitur  probabilius  caleris  lestlmo- 

κα\  τδ  έν  τφ  Παύλφ*  ι Ζωοττοιήσει  τά  θνητά  ύμών  nium  est,  qn®  commemorare  solenl,  prater  quod 

σώματα,  διά  τδ  ένοικουν  αύτου  Πνεύμα  έν  ύμιν.  > nonnulla  ex  Evangeliis  expromunt  : veint,  c ibi 
Χρή  δέ  πάντα  τδν  φιλαλήθη  κατ’  αύτδν  (63)  τούτοις  erit  fletus  el  stridor  deiiliUni  ·.  9 ltem:c  Timete  eum 

τδν  νουν  έπιστήσαντα  περ\  τής  άναστάσεως  άγωνί-  qui  polesl  el  animam  et  corpus  perdere  in  gelien· 

σασθαι,  σώσαί  τε  κα\  τήν  τών  άρχαίων  παράδοσιν,  nam  > Tum  illud  ex  Paulo  * : c Vivificabit  mor- 

κα\  φυλάξασθαι  έμπεσεΐν  είς  φλυαρίαν  πτωχών  talia  corpora  veslra,  534  propter  inhabitantem 

νοημάτων,  άδυνάτων  τε  άμα  κα\  θεού  άναξίων.  Τούτο  ejus  Spiritum  in  vobis.  > Yertim  omnes  eos  necesse 

ούν  εις  τδν  τύπον  διαληπτέον,  δτι  παν  σώμα  ύπδ  est,  qui  veritatis  studio  ducuntur,  cum  ad  ea  ani- 

φύσεως  συνεχύμενον  της  καταταττούσης  έξωθέν  τινα  «uim  adjecerint,  adversus  Istos  de  resurrectione 

δίκην  τροφής  είς  αύτδ,  κα\  άποκρινούσης  άντ\  τών  ® contendere ; ut  et  qu®  a veteribus  tradita  sunt, 
έπεισαγομένων  έτερα,  ώσπερ  τά  τών  φυτών  κα\  τών  retineantur;  idque  caveamus,  ne  iu  sensuum  ina- 

ζώων,  τδ  ύλικδν  ύποχείμενον  ούδέποτε  Ιχει  ταυτύν.  nissiinorum  ineptias  descendamus  ; eorum  scilicet, 

Διύττερ  ού  κακώς  ποταμός  ώνύμασται  τδ  σώμα*  διύ-  qu.T  neque  fieri  possunt,  et  divina  majestate  sunt 

τι,  ώς  πρδς  τδ  άκριβές  τάχα,  ούδέ  δύο  ήμερών  τδ  indigna.  Quocirca  sic  ad  eum  locum  ratiocinari 

πρώτον  ύτιοχείμενον  ταυτύν  έστιν  έν  τώ  σώματι  convenit  : corpus  omne,  quod  quidem  natura  con- 

ήμών*  καίτοιγε  τοο  οΤον  ή Παύλου,  ή Πέτρου,  άεΐ  linetur,  qu®  extrinsecus  aliquid  ei  alimenti  ascl· 

του  αυτού  βντος,  ου  τού  κατά  ψυχήν  μύνου,  ής  ή scit,  proque  iis  qii®  sufficiuntur,  excernit  alia  : cii- 

ούσία  ούτε  |&ε?καθ’  ήμάς,  οΰτ’  έπεισαγύμενύν  *ci  έχει  jnsinodi  sunt  stirpium  corpora,  et  animalium  pars 

ποτέ,  κάν  (Ρευστή  ήν  ή φύσις  τού  σώματος,  τφ  τδ  Dis  cum  materia  concreta  ; nunquam  unum  idem- 

είδος  τδ  χαρακτηρίζον  τδ  σώμα  ταυτδν  εΐναι  * ώς  κα\  que  remanere.  Unde  non  male  fluvius  quidam  cor- 

τούς  τύπους  μένειν  τούς  αύτούς,  εΙς  τήν  (6i)  ποι-  pus  esse  dicitur : quoniam  si  accurate  considere- 

Δτητα  Πέτρου  καΙ  Παύλου  τήν  σωματικήν  παριστά-  n»us.  ne  bidui)  quidem  prior  materia  in  corporibus 

νοντας*  καθ’  ήν  ποιότητα  κα\  ούλαΐ  έκ  παίδων  nostris  eadem  constansqiie  perseverat : cum  in  te- 

παραμένουσι  τοίς  σώμασι,  κα\  άλλα  τινά  Ιδιώματα,  q Paulus  exempli  gratia,  vel  Petrus  idem  nihilo- 
φακοί.  Κα\  έπΙ  τούτοις  εΓ  τι  έστίν  δμοιον  τούτο  τδ  oDuus  persistat,  non  modo  si  ejus  animam  spectes, 

είδος,  καθ’  δ ειδοποιείται  ό Πέτρος  και  6 Παύλος,  τδ  substantia  neque  fluxa  est  iu  nobis,  neque 

σωματικόν,  δ έν  τή  άναστάσει  περιτίθεται  πάλιν  τή  quidquam  extrinsecus  Invectum  accipit;  sed  ob  id 

φυχτ),  έπ\  τδ  κρεΤττον  μεταβάλλον,  ού  πάντως  τύδβ  pr®lerea,  quod  tametsi  velut  in  perpetua  fluxione 

έτι  έντεταγμένον  τδ  κατά  τήν  πρώτην  ύποχείμενον.  sil  natura  corporis,  eadem  forma  permaneat,  qu®  ^ 

"Ωσπερ  (65)  δέ  τδ  εΤδύς  έστι  μέχρι  τού  πέρατος,  corporis  nostri  quasi  nota  quadam  est  propria.  Non 

καν  ol  χαρακτήρες  δοκώσι  πολλήν  έχειν  παραλλα-  aliter  atque  eadem  flgur®  manent , qua  Petri 

γην  · ούτως  νοητέον  χα\  έπ\  τού  παρόντος,  είδος  Panlique  corporum  qualitatem  confirmando  exhi- 

ταυτδν  είναι  τφ  μέλλοντι,  πλείστης  δσης  έσομένης  bent;  per  quam  etiam  qualitatem  accidit,  ut  el 

τής  έπ\  κάλλιον  μεταβολής.  ΆναγχαΓον  γάρ  τήν  cicatrices  jam  tum  a pueris  in  corporibus  perma- 

φυχήν,  έν  τόποις  σωματικούς  ύπάρχουσαν,  κεχρή-  neant,  aliaque  nonnulla,  qua  singulorum  propria 

σΟαι  σώμασι  καταλλήλοις  τοΤς  τόποις.  Κα\  ώσπερ  sunt,  cujusmodi  sunt  lentigines.  Ad  hac  licet  sinit- 

έν  θαλάσση  ζήν  ήμάς  ένύδρους  γενομένους  εΙ  έχρήν,  lis  corporea  illa  forma  sit , qua  Petrus  Paulusque 

πάντως  Sv  έδει  παραπλησίαν  έχειν  κα\  τήν  άλλην  potissimum  constituitur,  idque  ipsum,  quod  in  re- 

Ιχθύων  κατάστοσιν  ούτως  μέλλοντας  χληρονομεΐν  ® surrectione  anim®  deriuo  tribuitur,  sed  in  melius 
^ασ(λείαν  ούρανών,  καΙ  έν  τόττοις  διαφέρουσιν  έσε-  conversum  : ηοη  tamen  eadem  est  illa  materia  qu® 

σΟαε,  άναγκαϊον  χρήσθαι  σώμασι  πνευματικοϊς,  ούχ\  corpori  primum  insita  fuerat.  Ac  quemadmodum 

zw  είδους  τού  προτέρου  άφανιζομένου,  κάν  έπ\  τδ  species  ipsa  ad  ultimum  usque  eadem  est,  etsi  in- 

• Mallii.  VIII,  \t,  ^ Matih.  x,  28.  ® Rom.  viii,  H. 

63)  Αύτότ.  Forte  legendum,  αύτών.  $ine  dubio  pro  habitaculi  qualitate  necessarium  vi· 

(64)  ΕΙς  τήν.  Fbrle  τούς  τήν,  etc.  deretur  habere  talem  corporis  statum,  et  comimitio· 

(65)  ""όσχερ,  eic.  Hunc  locum  in  Apologia  Pam·  nem,  qualem  habent  illa  animalia  qu<e  in  aquis  tji- 

>!iili  sic  vertit  Riifiniis  : Sicut  enim  in  nobis  eadem  vunt ; ita  nunc,  cum  coelorum  habitaculum  promit· 

\pecies  permanet  ab  infantia  usque  ad  senectutem^  tatur,  secundum  locorum  gloriam  consequens  est 

icet  characteres  multam  videantur  immutationem  aptandas  esse  etiam  corporum  qualitates.  Nec  ideo 

ecipere  : ita  intelligendum  est  hanc  speciem  qnoe  tamen  prior  htvc  species  extepninabitur,  licet  glor.o- 

tunc  inest  nobis,  ipsam  permansuram  etiam  in  fu·  siorejus  effecta  sit  ppmutatio.  Sicut  enim  ipsius  Do· 

uro,  plurima  tamen  immutatione  in  melius  et  glo·  mini  Jesu,  vel  Moysi,  vel  Elite  species  non  erat  alia 

iosius  facta.  Neceue  est  enim  animam  in  locis  in  transformatione  , quam  fuerat  ante  transforma· 

orper eis  habitantem  uti  corporibus  talibus  quee  apta  lionem,  ita  non  erit  alia  sanctorum  speaeSf  etiamsi 

ini  his  locis  in  quibus  degit.  Et  sicut,  verbi  causa,  multo  gloriosior  fiat. 

i in  aquis  maris  nos  habitare,  vel  degere  posceret. 


i0i)6  EX  ORIGENE  \ry. 

gens  propriarum  formarum,  notarumque  videatur  A ένδοζότ^ρον  γένηται  αΟτοΰ  ή τροπή  - «υτπερ  % 

esse  diversitas  ; Ua  el  in  eo  de  quo  agimus,  inlel-  Ίησοΰ  είδος,  και  ΜωΟαέως,  χα\  Ήλίου,  ούχ  Uip^r. 

ligendiim  est  praesentem  corporis  speciem  eamdem  έν  ττ)  μεταμορφώσει,  παρ’  δ ήν.  Μή  πρδσκοιτκ  τν- 
esse  cum  futpra  : cum  eo  tamen,  ut  incredibilis  in  νυν,  εί  zh  πρώτον  υποκείμενον  4v  τις  λεγν.  μτ 

melius  sil  futura  mutatio.  Necesse  est  enim  ani-  Εσεσθαι  ταυτδν  τότε,  δπου  ό λόγος  τοΐς  έφιστάνΞι. 

mam  corporeis  in  locis  haerentem  consentaneis  δυναμένοις  δείχνυσιν,  δτι  ουδέ  νυν  δύνατζι  δύο  ήμ:- 

sibi  uti  corporibus.  Aique  ut  si  in  aquatilium  ρών  είναι  τδ  πρώτον  ύποκείμενον.  Άξιον  δΐ  έτΓ.Γπ;. 

naturam  conversos  vitam  in  mari  nos. degere  oat  xal  τδ,  έτεροιον  μέν  σπείρεσθαι,  έτεροιον  u 

oporteret,  necessarium  foret  nos  alia  corpo-  άνιστασθαι*  i Σπείρεται  γάρ  σώμα  ψυχιχίϊν,  εγι:- 

rum  constitutione,  pisciumque  simili  esse  prx*-  ρεται  σώμα  πνευματικόν,  ι Κα\  επιφέρει  πατν*  c 

ditos  ; ita  qui  coelorum  regni  liaeredilaiem  535  Απόστολος , σχεδδν  τήν  γηινην  ποιότητα  ήμ^ 

adituri  sunt,  ac  diversis  in  sedibus  liabilaturi,  δάσχων  άτ^τίθεσθαι  μέλλειν  ήμας,  τοΰ  είδους 

spiritalia  quoque  corpora  habeant  necesse  est  : μενού  κατά  τήν  άνάστασιν*  < Τούτο  βέ  φημι,  οδεΑ- 

ηοη  quod  prior  exstinguatur  species,  tametsi  in  φο^»  δτι  σάρξ  χα\  αΤμα  βασιλείαν  Θεού  κληρονομτ» 

illustrius  quiddam  gloriosiusque  mutetur.  Qtiein-  ού  δύναται,  ούδέ  ή φθορά  τήν  άφθαρσίαν.  > 

admodum  Jesu  ac  Moysis  el  Kliae  species  in  trans-  ® δγιον  (6β)  διαχρι?>> 

formatione  non  alia,  quam  quae  initio  erat,  exstitit,  μενον,  ύπδ  του  ίδιοτιοιοΰντός  ποτέ  τήν  σάρκα*  σι:: 

Νοιι  te  igitur  offendat,  si  quis  primam  subjectam  δέ  ούχέτι,  άλλ’  οπερ  ποτέ  έχαρακτηρίΓετο  έ>  τ| 

materiam  non  eamdem  tunc  futurnm  dixerit ; cum  σαρκ\,  τούτο  χαραχτηρισθήσεται  έν  τιϋ  πνευματυώ 

ne  biduo  quidem  modo  eamdem  illam  permanere  σώματι.  Κα\  πρδς  τά  βήματα  δέ  των  Γραφών,  i 

posse  ratio  ipsa  declaret,  si  quis  mentem  velit  ad-  παρατίθενται  oi  άδελφοί  ήμών,  ταύτα  έστινε:τκΛ 

vertere.  Animadversione  praeterea  dignum  et  illud  κα\  πρώτον  έν  τψ  Ίεζεχιήλ.  Έπ\  τδ  δσον  (6Τι  tq' 

est : diversum  seminari  corpus,  dlversuinqiie  re-  οΤς  βούλονται  οί  άπλούστεροι  κατά  τάς  λέξεις  τ»- 

surgere  : t Seminatur  enim  corpus  animale,  re-  τας,  ούδέ  άνάστασις  σαρκών  Εσται,  άλλά  όστέων  as- 
surget corpus  spiritale  *.  > His  omnibus  ejusmodi  vov,  κα\  δερμάτων,  κα\  νεύρων.  *Αμα  δέ  κα\ 

ab  Apostolo  subjiciuntur,  quibus  nos  terrenam  δειχτέον  αύτοις,  δτι  συναρπάζονται,  ώς  μή  νενπ- 

qualiiatem  sic  esse  posituros  docet,  ut  ipsa  iti  re-  κότες  τδ  γεγραμμένον.  Ού  γάρ,  εΐ  όστά  δνομάζετιι, 

surrectione  species  salva  iniegraque  permaneat·  πάντως  τά  όστά  ταύτα  νοητέ^)ν·  ώσπερ  ούδέ  έν  τΰ 

I Hoc  autem  dico,  fratres,  quoniam  caro  el  sanguis  « Διεσχορπίσθη  πάντα  τά  όστά  μου.  » Και,  t Ίαζύ 
regnum  Dei  possidere  nequeunt,  neque  corruptio  g δτι  έταράχθη  τά  όστά  μου,  ι φανερού  δντος  τον  μή 
iiicorruptionem  ‘·.  ι Etsi  enim  fortasse  eximium  λέγεσθαι  τά  όστά  κατά  τήν  κοινήν  έκδοχήν.  Έπ,εέ- 
quiddain  sanctorum  corpori  tribuendum  erit,  ul  id  ρεται  γούν  τφ  λόγψ'^Αρά  γε  λέγουσιν,  ιΞηρί  γέ- 
carnis  ipsa  proprietas  conservet,  caro  tamen  am-  γόνε  τά  όστέα  ήμών  > δτι  c αύτο;  λέγσυσιν,  οι:  Ir;i 

piius  non  erit,  sed  quod  in  carne  velul  propria  γέγονε  τά  όστά  ήμών,  > Οελοντες  άνιστασθαι 

qiiaedam  nola  erat  impressum,  hoc  idem  in  spiri-  χθέντα;  Αλλά  τούτο  άμήχανον.  Αέγοιεν  δ’  αν,  ςτυί 

tali  corpore  consignandum  erit.  Quod  vero  ad  eos  γέγονε  τά  όστέα  ήμών,  έν  αίχμαλωσίαις  γενίατΛ; 

Scripturas  locos  attinet,  qui  a fratribus  nostris  καΐ  πάσαν  ζωτικήν  νοτίδα  άποβεβληχότες.  Έτιφέ- 

objicitintur , ita  breviter  occurrere  possumus;  ρουσι  γούν  τδ,  t Άπόλωλεν  ή έλπ\ς  ήμώνδιατ:- 

aique  inprimis  ei  quem  ex  Ezecbiele  proferunt,  φωνήκαμεν.  > Ούκούν  ή έπαγγελία  της  άναστάσεο: 

Etenim  si  rudiorum  mentem  ac  scopum  velimus  τού  λαού  έστιν  άπδ  τού  πτώματος,  χα\  τής  c:sv:‘: 

attendere,  quem  in  illis  prophetae  verbis  sibi  pro-  νεκρότητος  ήν  νενέχρωνται,  διά  τά  άμαρτήματχ  zd: 

posuerunt:  consequens  est,  ne  ullam  quidem  carnis  έχΟροίς  πχ^αδοθέντες.  ΚαΙ  οΐ  άμαρτωλοΐ  δέ  3 

resurrectionem  videri ; sed  ossium  diinlaxat,  culi-  τού  Σωτήρος  λέγονται  είναι  τάφοι  γέμοντε; 

cularum  atque  nervorum.  Sed  et  illud  demon-  xal  πάσης  άχαθαρσίας.  Πρέπει  δέ  τφ  Θεω  άνο:γζΓ« 

sirandum  ipsis  est,  temere  illos  in  errorem  abripi,  D τά  μνημεία  έκάστου,  καΐ  έξάγειν  έκ  των  μνημι^/# 
dum  scripti  sententiam  nequaquam  percipiunt.  ήμάς  έζο>οποιη μένους,  ώσπερ  ό Σωτήρ  τδν  Λάζαχ"-' 

Neque  enim  cum  ossa  nominantur,  haec  ipsa  quae  είλκυσεν  έξω.  Τδ  δέ,  < Έκ^ί  έσται  0 κλαυθμδς  ασΐ  5 

habemus  ossa  par  est  accipi  ; uti  neque  in  liis  βρυγμδς  τών  όδόντων,  ι πρδς  αυτούς  άπορητέον,  ί- 

locis,  ubi  scriptum  esi  “ : « Dispersa  sunt  omnia  ώς  έν  τούτψ  τψ  βίψ  πάν  μέλος  εΓς  τινα  χρΞίχ#  5 

ossa  mea.  · Tura  : < Sana  mc,  quoniam  coii-  Δημιουργδς  κατεσκεύασεν , ούτω  κα\  τούς  όδόΛσ: 

turbata  sunt  ossa  mea : » cum  sit  manifestum  non  είς  τδ  διακότιτεσθαι  τήν  στερεάν  τροφήν.  Τίς  ζ.· 

secundum  vulgarem  notionem  ossium  nomen  χρεία  τοίς  χολαζομένοις  όδό'/των ; ού  γάρ  εις  ττ* 

usurpari.  Proinde  slatim  eadem  in  oratione  sub-  γέενναν  δντες  κατ’  αυτούς  φάγονται.  Κα\  δειχπβ», 
jimgilur  : C Εο  quod  ipsi  dicunt : quoniam  arida  δτι  ού  πάντα  παραλαμβάνεσθαι  δει  κατά  τδ 

farta  sunt  ossa  nostra.  > Num  hoc  igitur  dicunt,  vov.  < ’Οδόντας  γούν  άμαρτωλών  συνέτριψας*  ι 

€ Arida  facta  sunt  ossa  nostra,  * quod  eadem  in  c Τάς  μύλας  τών  λεόντο>ν  συνέΟλασεν  δ Κύρ;κ. » 

• I Cor.  XV, έ4.  ibld.  20.  “ Psal.  xxr,  1δ,  ‘\ΡβαΙ.  νι,  δ.  Eiecb.  χχα\ιι,  11. 

(ό6)  Βερϊ  τον  rdr  άγιον.  Forte  legend.  περιττδν  τδ  τών  άγίων.  Sed  hic  locus  corruptus  est. 

(07)  Έλϊ  τό  όσον.  Forte,  Έπε\  δσον. 


«0D7  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  1.  1098 

Τίς  δέ  οΟτως  ήλΙθιος,  ώς  ύιςολαμβάνειν,  oxt,  τηρων  Α «num  collecu  vohinl  resurgere  ? Atqui  fieri 
-ϊά  σώματα  των  άμαρτωλών  ό θεδς,  τους  όδόντας  istud  non  potest.  Quare  arida  ideo  siia  dtctinl 

αύτών  συντρίβει  μόνον;  ’Όσπερ  ούν  εΓ  τις,  Οέλων  ossa,  quod  in  captivitatibus  diu  habiti  vitalem 

ταΟτα  ούτως  δχειν,  θλιβόμενος  είλκετο  έπ’  άλληγο-  omnem  humorem  amiserint.  Unde  et  illud  infe- 

ptev,  ούτως  ζητητόον  των  κολαζομέ'Λον  τύν  βρυγρόν  runt ; c Periit  spes  nostra  : abscissi  siimns.  » Quo- 

τών  όδόντων,  τής  ψυχής  δύναμιν  μασητικήν  Ιχού-  circa  resurrectionis  illa  populo  facta  promissio  ab 

σης,  ήτις  έν  χαιρφ  τού  έλέγχου  περ\  των  άμαρτη-  illa  ruina,  ac  velut  enecatione,  qua  velut  exstincti 

μάτων,  κατά  τύν  συγκρουσμύν  των  όδόντων,  ώς  sunt,  dum  propter  scelera  in  bosiiiim  potestatem 

έφρόνησε,  βρύζει  τούς  όβόντας.  Τό  δ^,  € Φοβήθητε  traditi  sunt,  quaedam  est  excitatio  futura.  Quinetiam 

τύν  δυνάμενον  κα\  ψυχήν  κα\  τδ  σώμα  άπολέσαι  έν  peccatores  a Salvatore  536  sepulcra  esse  dicuntur 

γεέννη,  > τάχα  μέν  διδάσκει,  δτι  άσώματος  ή ψυχή,  ossibus,  atque  omni  immunditia  plena.  Sed  illud 

τάχα  δέ  δηλοϊ  χα\  δτι  χωρ\ς  σώματος  ου  χολασΟή-  divinae  majestati  convenit,  ut  singulorum  sepulcra 

σεται*  περ\  o5  φυσιολογούντες  τά  περ\  του  εΓδους  patefaciat,  et  nos  ad  vitam  instauratos  emonu- 

xa\  τού  πρώτου  ύποχειμένου  εΙρήχαμεν.  Κα\  τδ  mentis  educat,  perinde  ac  Laxarum  foras  Salvator 

τταρά  τψ  Αποστόλη)  δέ,  t Ζωοτυοιήσει  καΐ  τά  θνητά  extraxit.  Jam  vero  quod  hunc  locum  objiciunt  ** : 

ή|λών  (Λύματα,  ι θνητού  δντος  τού  σώματος,  χαι  ού  Β ι Ibi  erit  fletus  et  stridor  dentium,  i sic  adversus 
μετέχοντος  τής  άληθινής  ζωής,  δύναται  παριστά·  illos  disputandum  est:  Cum  in  .hac  vita  membrum 

νειν,  όπου  τδ  σωματικδν  είδος,  περ\  ού  εΙρήκαμεν  omne  ad  usum  aliquem  a summo  illo  opifice  sil 

τή  φύσει  θνητδν  0ν,  ι όταν  Χριστδς  φανερωθή  ή conditum,  tum  vero  dentes  solido  cibo  commi- 

ζωή  ήμων,  I χα\  αύτδ  μεταβάλλει  άπδ  τού  είναι  nuendo  sunt  facti.  Quid  igitur  dentibus  Opus  itlis 

σώμα  θανάτου  ζώοποιηθέν,  διά  τδ  Πνεύμα  τδ  ζωο-  est,  qui  apud  inferos  cruciantur?  Νοη,  enim,  opinor, 

ποιούν  έχ  τού  πνεύματος  γεγονέναι.  Και  τδ,  ι Έρεϊ  qnidquam  illic  manducaturos  esse  dixerint.  Ad  haec 

δέ.  Πώς  έγείρονται  ot  νεκροί,  δέ  σώματι  ίρ~  docendi  sunt,  non  omnia  perinde  accipienda  esse, 
χονται ; > γυμνώς  παρίστησιν,  δτι  τδ  πρώτον  ύπο-  ac  scripta  sunt.  Quare  alio  loco  scriptum  est  *·  : 

χείμενον  ούχ  άναστήσεται.  Et  γάρ  καλώς  έλάβομεν  c Dentos  peccatorum  contrivisti.  > Item  ** : c Ho- 

xb  παράδειγμα,  (^ητέον,  δτι  ό σπερματιχδς  λόγος  las  leonum  confregit  Dominus,  ι Nam  quis  adeo  sto- 

iv  τφ  χόχχφ  τού  σίτου  δραξάμενος  τής  παρακει-  lidus  est,  ut  sibi  persuadeat  Deum  reservatis  peo- 

μένης  ύλης,  χα\  δι*  δλης  αυτής  χωρήσας,  περιδρα-  catorum  corporibus  solos  dentes  conterere  ? Ut 

ςάμενος  αυτής  τού  αυτού  είδους,  ών  Ιχει  δυνά-  igitur  qui  lixc  ita  se  habere  velit,  in  angustias 

μεων  έπιτιθησι  τή  ποτέ  γή , κα\  ύδατι , κα\  άέρι , ^ conjectus  ad  allegoricum  sensum  vel  invitus  tra- 
xa\  πυρ\,  νικήσας  τάς  έχείνων  ποιότητας,  μετά-  hitur  : sic  de  stridore  dentium,  in  his  qol  suppliciis 

βάλλει  έπΙ  ταύτην  ής  έστιν  αύτδς  δημιουργός-  χα\  alliciuntur,  inquirere  idem  oportet  : quatenus 

οΰτως  συμπληρούται  ό στάχυς  είς  ύπερβολήν  δια-  anima  commandendi  nonnullam  vim  habet,  qua 

φάρων  τού  έξ  άρχής  κόκκου,  μεγέΟει  χαΐ  σχήματι,  ultimo  illo  judicii  tempore,  cum  de  peccatis 

xa\  ποιχιλίφ.  qna*siio  habebitur,  perinde  ut  collidi  dentes  so- 

lent, ita  tum  dentibus  quodammodo  stridebit.  Illud  vero  : i Timete  eum  qui  potest  animam  et 
corpus  perdere  iii  gehennam,  » forte  id  unum  iios  docet , expertem  esse  corporis  animam  ; aut  illud 
insuper,  animam  sine  corpore  nullas  poenas  esse  persolii luram.  De  quo  corpore  quae  ad  speciem, 
ac  primam  subjectam  materiam  allinebant,  paulo  axie  naturali  ratione,  disseruimus.  At  vero  dictum 
illud  Apostoli  **  : c Vivificabit  et  mortalia  nostra  corpora;  » cum  nostrum  mortale  sit  corpus,  nec 
verae  vitae  particeps,  istud  ipsum  declarare  potest : corpoream  hanc  speciem  de  qua  antea  diximus* 
quae  natura  mortalis  est  : c Cum  Christus  apparuerit  vila  nostra  **,  i et  Ipsam  ab  eo  statu,  quo 
peccati  corpus  erat,  esse  mutandam ; posteaquam  scilicet  ab  vivifico  Spiritu  ad  vitam  restituta  fuerit, 
atque  in  spiritalem  iiaiuram  transierit.  Praeterea  istud  ipsum  **  : c Sed  dicet  aliquis  : Quomodo  re- 
surgunt monui,  aut  quali  cum  corpore  venient  ? · palam  illud  ostendit,  primam  subjectam  inaleriaiii 
nullo  modo  resurgere.  Nam  si  recte  propositum  ab  Apostolo  exemplum  accipimus,  dicendum  csi  : se- 
minis naturam,  quae  frumenti  grano  insita  est,  vicina  correpta  materia,  totam  illam  pervadere,  atque 
iliius  pariter  correpta  specie,  vires  suas  in  id,  quod  ante  terra,  aqua,  aer,  ignisque  fuerat,  transfundere, 
eariimque  superatis  qualitatibus,  in  illam  ipsam,  cujus  est  artifex,  convertere  : aique  hoc  modo  per- 
fici spicam,  quae  a priore  grano  mirum  in  modum,  et  magnitudine,  et  figura,  et  varietate  dissideat. 

Tov  αύτον.  ΚρΙσις  ίστΧ  (68)  δικαίων  μέν  ή άπδ  D 537  Ejuidem,  Justorum  quidem  judicium , est 
πρακτικού  σώματος  έπΙ  άγγελικά  μετάβασις-  άσε-  transitus  ab  operoso  corpore  ad  angelica  corpora  ; 
6ών  δέ  άπδ  πρακτικού  σώματος  έπ\  σκοτεινά  καΐ  impiorum  vero  judicium  , est  ab  operoso  corpore 

ζοφερά  μετάθεσις  σώματα.  Έγερθήσονται  γάρ  οΐ  in  tenebrosa  et  obscura  corpora  permutatio.  Re- 

Mallii. VIII.  12.  **  Psal.  iii,  8.  *·  Psal.  lvii,  7.  Matth.  x,  28.  Rora,  viii,  II.  ··  Coi.  iii,  4. 
*·  I Cor.  XV,  ώ. 

(68)  ΚρΙσις  έστίψ  ctc.  Descripta  sunt  e schedis  Erncsli  Grabii,  et  Corobefisii,  Latinrqne  exsiant 
apnU  Darbartiiu.  . 

Patrol.  Gb.  XII. 


f099  EX  ORIGENE  ||m 


•urgent  enim  impi:,  non  !n  priori,  sed  in  secundo 
Judicio. 

Vers.  6.  Quoniam  ttovil  Dominus  viam  justorum, 
et  iter  impiorum  peribit.  Malum  nullum  a Deo,  sed 
justorum  ?ia  cognoscitur  **.  c Novit  > enim  < Do- 
minus qui  6unt  ejus.  » Justorum  vero  via  est  ille 
qui  dUit”: « Ego  sum  via,  > de  quo  etiam  dicitur 
c Videte  quae  sit  via  bona.  > Impiorum  aiilein  via 
est  illa  in  qua  ambulaiit  qui  de  Creatore  male  lo- 
quuntur. Ignorat  nec  novit  mala  , non  quod  non 
possit  omnia  cumprebendere  et  inlelligentia  sua 
assequi  (hoc  enim  de  Deo  cogitare  nefas),  sed  quod 
cognitione  ejus  indigna  sint.  Idcirco  forte  (audacter 
enim  dicendum  est)  interrogat  de  iis  quae  non  no- 
vit. Ubi  enim  Adam  peccavit,  non  novit  eum,  ne- 
que locum  in  quem  ceciderat  Deum  fugiens.  Qua- 
propter ait*^:  c Adam,  ubi  es?  > Sic  et  in  Evan· 
gelio  interrogat  de  iis  quae  non  novit  quod  cogni- 
tione sua  indigna  sint.  Quia  cniin  non  noverat  dae- 
monium , neque  nomen  ejus,  interrogat  quod  no- 
men ejus  sit,  et  audit  ** : « Legio  mihi  nornen  est.  > 
Et  priusquam  mulier  sanguinis  profluvio  laborans 
remissionem  peccatorum  obtineat , interrogat  di- 
cens ** : c Quis  me  tetigit  ? > Viam  igitur  iniquorum 
ignorat  Deus,  justorum  vero  novit.  Quis  autem  via 
justorum  , nisi  ille  qui  dixit  : c Ego  sum  via,  > 
quem  npvit  Pater?  c Nemo  enim  novit  Filium  nisi 
Pater  > Caeterum  ad  illa  quae  de  cognitione  et 
ignorantia  Dei  dicimus,  accommodabantur  etiam  ea 
quae  passim  habentur  in  prophetis  de  memoria  et  ^ 
oblivione  Dei.  Nam  saepe  inter  orandum  dicitur*”: 
c Memor  esto  mei,  > et,  c Quare  oblitus  es  pauperta- 
tis nostrae?  i Ut  enim  a sua  memoria  peccantes 
amovet,  sic  rursus  poenitentes  recipit  et  eorum'  me- 
moriam iterum  sumit. 


Il  άσεβεις  ούχ  έν  npoxipq,  χρίσει , ά}Χ  έν  τ)|  u\h 
xipif. 

ό Κύριος  ό9όν  Sixalcjr,  χάϊ 
άσεβώτ  djCoXsizcu.  Ουδέν  ύπ^  Θεού  γτνώσχετχι  (69ι 
φαΰλον,  άλλ'  ή των  δικαίων  όδός.  f *Έγνω  ι 
C Κύριος  τους  βντοις  αύτοΰ.  > Όδδς  δικαίων  έ ε1· 
πών*  C Έγώ  ειμι  ή δδδς,  · περί  ο?»  lULsxte:' 
C *Ιδετε  δ^  ποια  έστίν  ή όδδς  ή άγαΟή.  ι *Οδ&ς  cl 
άαεβών  ήν  όδεύουσιν  cl  χαχολογουντε^  τδν  Δημιουρ- 
γόν. Αγνοεί  δέ  χα\  ού  γινώσχει  τά  χαχΔ , ου  τύ  ί j- 
νααθαι  αύτδν  περιδράξααθαι  πάντων,  χαΐ  περαιβεΓι 
τ^  διανοία  αύτοΰ  (τούτο  γάρ  άθέμιτον  κα\  λογίζε3^ 
περί  θεοΰ  )·  άλλά  τω  άνάξια  είναι  της  γνώοεω;  a> 
τοΰ.  Τάχα  διά  τούτο '{τολμηρότερον  δέ  αύτδ  έρεΤέ  λί- 
γος) τυυνθάνεται  περί  ών  ούχ  οίδεν  * όταν  γάρ  άμάρ:? 

! ό Άδάμ  , ούχ  οίδεν  αύτδν  , ούδέ  τδν  τόπον  είς  δν  b- 
πέπτωχε  φεύγων  άτΛ  θεοΰ.  Διό  φησιν  c Άδίμ,  w- 
εΤ ; I Όμοίως  Βϊ  χαί  έν  τψ  Εύαγγελίω  πυνΟάντ;» 
περί  &ν  ούχ  οίδεν,  ούχ  δντων  άξιων  τής  γνώαεως  αύπχ 
Έπε\  γάρ  ούχ  οιδε  τδ  δαιμόνιον,  ουδέ  τδ  όνομα  «irej, 
πυνθάνεται  τί  τδ  δνομα  αύτοΰ  , οτε  έχεινο  άποχρίν:- 
ται,  δτι,  < Αεγεών  όνομά  μοι.  » Καί  πρίν  τήν  ί^εϊ.ν 
τήν  περί  τής  σωτηρίας  λαβείν  τήν  α1μο^όοοϋ;ζν. 
πυνθάνεται  λέγων  · «Τις  μου  ήψατο ; ι Τήν  «b 
οΰν  των  άδίχων  ό θεδς  άγνοεί,  Sk  των  itxihsn 
γινώσχει.  Τίς  δέ  ή όδδς  των  διχαίων  ή ό είο·Λ* 
t Έγώ  είμι  ή όδδς , > δν  γινώσχει  ό Πατήρ ; « Ον- 
δείς  γάρ  Ιγνω  τδν  ΥΙδν  εΐ  μή  ό Πατήρ,  ι 'Αρμόσει 
δέ  τοίς  περί  γνώσεως  χαί  άγνωσίας  βεοΰ  τά  τ^νεχώς 
κείμενα  έν  ταις  προφητείαιςόνόματα,  /«njpqxalJq- 
Θη  θεοΰ.  Πολλάχις  γάρ  έν  εύχαΤς  εΓρηται  τό*  c Μνή- 
σΟητί  μου  · ι χαί,  « Τνα  τί  έπιλανθάνη  τής  πτωχείας 
ήμών  ; ι Άτεο^^ίπτει  γάρ  τής  έαυτοΰ  μνήμης  τβΙς 
άμαρτάνοντας  · ώσπερ  πάλιν  προσίεται  τούς  μετι- 
νοοΰντας,  χαί  Αναλαμβάνει  τούτων  τήν  μνήμην. 


PSALMUS  1L 

Vers.  I et  2.  Quare  fremuerunt  gentes  et  populi 
meditati  sunt  inania?  Astiterunt  reges  terree,  et 
principes  convenerunt  in  unum  adversus  Dominum  et 
adversus  Christum  ejus  , etc.  Cum  in  exemplaria 
duo  Hebraica  incidissemus,  in  uno  quidem  secundi 
psalmi  principium  invenimus  haec  538  ^^se , in 


ΨΑΑΜΟΣ  B'. 

•/ra  ri  έφρύαζαν  §Θτη , καί  Joci  f/isJirqrv 
κετά ; Παρέστησαν  οΐ  βασιΛεΐς  της  7“qc  * ^ 

άρχοντες  σνη\χθΊ\σαν  kxl  τό  αντό  κατά  rev  AV- 
ριον  καί  κατά  τον  Χρίστου  αύτοΰ , κ.  τ.  έ. 
έντυχόντες  (70)  Έβραιχοις  άντιγράφοις,  έν  μέν  τύ 
έτέρω  ευρομεν  άρχήν  δευτέρου  ψαλμου  ταΰτα  * έν  έέ 


altero  vero  cum  priore  conjuncta  eranU  Et  in  Actl·  D τώ  έτέρω  συνήπτετο  τφ  πρώτω.  Καί  έν  ταΐς  Πράξεα 


bus  apostolorum  illud  **:  c Filius  meus  es  tu,  ego 
hodie  genui  te,  i e primo  psalmo  laudatur.  « Sicut 
scriptum  est , » inquit , « in  primo  psalmo  , filius 
meus  es  tu,  ego  hodie  genui  te.  i Verum  exempla- 
ria Graeca  hunc  secundum  esse  indicant.  Illud  au- 
tem non  ignorandum  est  in  Hebraicis  exemplaribus 
nulli  psalmo  numerum  apponi , sive  primus,  sive 
secandus , sive  tertius  sit.  Caeterum  quae  hic  de 
Christo  persona  vaticinatur?  Vel  Spiritus  sanctus 


δέ  των  Αποστόλων  τδ,  « ΤΙός  μου  εί  σίι,  έγώ  σήμ^οιι 
γεγέννηχάσε,ι  έλέγετο  είναι  τοΰ  πρώτου  ψαλμοΰ.ι  C; 
γάρ  γέγραπται, » φησίν, « έν  πρώτφ  ψαλμφ*  ΎΙά; 
εί  σϋ,  έγώ  σήμερον  γεγέννηχά  σε.  » Τά  Έλληνυα 
μέντοι  Αντίγραφα  δεύτερον  είναι  τοΰτον  μηνύει.  Τοί:ο 
δέ  ούχ  άγνοητέον,  ότι  έν  τφ  Έβραΐχω  ούδενί  των  ύσλ- 
μων  άριθμδς  παράχειται , πρώτος  εί  τύχο:,  ή δεύτε- 
ρος, ή τρίτος.  Τί  δέ  τδ  λέγον  Αν  ε?η  πρόσωπον  προ- 
φητείαν περιέχον  τήν  περί  Χριστού ; "Ήτοε  τδ  Πνε> 

··  Lnc.  111,  ϋ 


II  tim.  II,  19.  ·*  Joan.  χιν,  6.  ··  Jerem.  νι,  16.  Genes,  iii,  9.  ··  Mare,  v,  9. 
” Matth.  XI,  A7.  ·*  Psal.  xliii,  24.  ··  Act.  xiii,  33. 

(69)  Ούδέν  ύπό  Θεού  γινώσκεται,  etc.  E codice  psalm.  i,  nuni.  19. 


Barocciano.  Eadem  quoad  sensum  habet  Calena 
Corderii.  Latine  exstant  apud  Barbarum,  majorque 
nars  iisdem  fere  verbis  reperitur  apud  Eusebium. 
Nonnulla  etiam  iiide  arripuit  Hilarius,  Explanat,  in 


(70)  ΑνσΙν  έττνχόττες,  etc.  E codice  Baroeciant, 
et  seheiKs  Combefisii.  Latine  exstant  in  Catena 
nielis  Barbari,  in  Catena  Corderii  perperam  trr 
buuiitur  Georgio. 


fl(M  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  Π.  \m 


μα  4γιον,  ή αύτδς  6 προφήτης  έστ(ν.  ΆιΛ  δέ  του 
Δεαψάλματος  μεταβολή  γίνεται  του  λέγοντος  · 2στι 
γάρ  6 Χριατδς,  ώς  χα\  τούτο  παραστήσομεν  τάς 
λέξεις  έξετάζοντες.  ΚαΙ  ού  θαυμαστόν  εΐ  έν  έν\  ψαλ- 
μφ  ούχλ  δν  πρόσωπδν  έστι  τό  λέγον  πολλαχοΟ  γάρ 
τούτο  δστιν  Ιδειν , ώς  προιόντες  δείξομεν.  Κα\  ταΰ- 
τα  μδν  πρό  τού  ψαλμού  , χατανοήσωμεν  δδ  τάς  λέ- 
ξεις. 

Τον  αύτον.  Τέσσαρα  γένη  των  (71)  άνΟρίυπων 
φησ\ν  δ λδγος  έπιβεβληχέναι  Χριστφ*  Ιθνη  φρυά- 
ξαντα  χατ’  αυτού,  κα\  λαούς  μελετήσαντας  κενά,  χα\ 
βασιλείς  τής  γής  παραστάντας  μετ’  άρχόντων  συν- 
αχθέντων  έπ\  το  αύτό.  Κα\  ήγουμεθα  μ^ν  δΟνη  δηλού- 
σθαι  τούς  άλλοτρίους  τής  πίστεως  ανθρώπους,  ώσπερ 
τούς  στρατιώτας  τούς  φρυάξαντας  χατ’  αυτού  · τούς 
δέ  λαούς  τούς  άπό  των  φυλών  τής  κατατομής  (ού  γάρ 
y.'Jp(ως  λεχτέον  αύτούς  τόν  Σωτήρα  μή  προσιε μένους 
έχ  περιτομής) , οϊτινες  κενά  μεμελετήχασι , τόν  έν 
τοις  μελετωμένοις  προφητικοϊς  λόγοι;  καταγγελλόμε- 
νον  Χριστόν  ού  νενοηκότες.  Βασιλείς  δέ  τής  γής  καΐ 
άρχοντες  Ηρώδης  τε  κα\  Πόντιος  ΠιλέΙτος,  χα\  οί  τού 
Ίουδαίοιν  λαού  ήγούμενοι.  Τούτων  γάρ  χα\  ό Οεσπέ- 
σιος  Πέτρος  δ άπόστολος  άπεμνημόνευσεν  Ιδιχώς 
έν  ταίς  Πράξεσι  των  άποστόλων  τήν  προχειμένην 
χρήσιν  παραγαγών.  Ει  δέ  χα\  τάς  άοράτους  φήσεις 
δυνάμεις , ούχ  άν  άμάρτοις.  ΚαΙ  ό σοφιύτοτος  γούν 
Άπόστολος  ού  τοσούτον  άνθρώποις  προσήψε  τό  έσταυ- 
ρωχέναι  τόν  Χριστόν,  ώς  δυνάμεσιν  άρχοντικαϊς,  λέ- 
γουν * I Σοφίαν  δέ  λαλούμεν  έν  τοίς  τελείοις  * σοφίαν 
δέ  ού  τού  αΙώνος  τούτου,  ούδέ  των  άρχόντων  τού  αίώ- 
νος  τούτου,  των  χαταργουμένων  άλλά  λαλούμεν  Θεού 
σοφίαν  έν  μυστηρίφ,  τήν  άποκεχρυμμένην,  ήν  προ- 
4ι>ρισεν  6 θεός  πρό  των  αιώνων  είς  δόξαν  ήμών,  ήν 
οΟδελς  των  άρχόντων  τού  αίώνος  τούτου  Ιγνωχεν  εί 
γλρ  έγνωσαν,  ούχ  άν  τόν  Κύριον  τής  δόξης  έσταύρω- 
σαν.  · Ποιοι  γάρ  άρχοντες  έσταύρωσαν  τόν  Χριστόν, 
^δν  τής  δόξης  Κύριον,  οί  μή  γινώσχοντες  τήν  σοφίαν 
πού  θεού,  χα\  αύτο\  σοφίας  τινάς  Ιχειν  ύπολαμβανόμε- 
νοι,  ή οί  λεγόμενοι  ένταϊς  προφητείαιςάρχων  βασιλείας 
ΙΊερσών,  χαΐ  άρχων  βασιλείας  Ελλήνων,  χα\  χατά  τό 
άιχόλουθον  οι  των  λοιπών  έθνών ; ι Τά  Ιθνη  > τοίνυν 
4 έφρύαξαν  ι δττερ  έστ\ν,  ώς  6 ’Αχύλας  σαφέστερου 
ήρμήνευσεν,  ι έθορυβήθησαν,  > *Έστι  δέ  ή λέξις  ή , 

€ έφρύαξαν,  > όνοματοπε  ποιημένη , χαΐ  έμφαίνουσα 
πόν  άσημον  ήχον  τών  θορυβούντων  * τοιούτοι  γάρ  οί 
σεσοβημένοι  κατά  τούς  χαιρούς  τού  έπιβουλεύειν 
Οττάρχουσιν  κατά  τών  ύπ’  αύτών  πολεμουμένων.  Κα\ 
εΙ  μή  οί  λοιπο\  έρμηνευταί  εΙρήχασι  τό,  ι έθορυβήθη- 
σαν, > χα\,  € χυχ|,  I ώς  Σύμμαχος,  ήν  έχλαβειν  άπό  τού 
4 έφρύαξαν,  ι τό,  i έ μεγαλαύχησαν  ι ιυς  έν  έν\  τών 
προφητών  οΙόμεθα  τούτο  δηλούν  τήν  λέξιν  · ι Κατά 
χάε  φρυάγματα  τού  ’Ιορδάνου.  «Και  έπεί  < ό άρνού μένος 
-cbv  ΥΙόν,  ούδέ  τόν  Πατέρα  δχει,  χαΐ  ό δεχόμενος  · τόν 
X ρ ιστόν, « δέχεται  τόν  άποστείλαντα  αύτόν,  * διά  τούτο 
6 χατά  Χριστού  στρατευόμενος  είς  τόν  Πατέρα  άσε- 

Aci.  IV.  I Cor.  II,  6 el  seqq.  ·■  Jerem,  xii, 

(71)  Τέσσεφα  Τέτη  τώτ,  eic.  E ro0ice  Baroccia- 
no,  et  schedis  Combeflsii.  LaiinC  exhibet  Barbarus 
iii  da  lena,  postremam  autem  hujus  fraginenli  par- 


esi, vel  ipse  propliela.  A Diapsalinaie  aiiieni  Iit 
personae  mutatio : Christus  enim  est,  ut  infra  osleii- 
delur,  cum  singulas  voces  expendemus.  Nec  miriiin 
si  in  uno  psalmo  non  una  est  persona  quae  loqui- 
tur. iloe  enim  pluribus  in  locis  videre  est,  ut  infra 
osiendeimis.  Interim  haec  pro  exordio  psalmi  dicta 
sint , nunc  ipsa  verba  discutiamus. 

Ejusdem,  Quatuor  hominum  genera  dicit  adver- 
sus Christum  insurrexisse , gentes  quae  fremuerunt 
conira  ipsum,  populos  qui  meditati  sunt  inania,  et 
reges  terrae  qui  adsiiterunt  cum  principibus  iii 
unum  congregatis.  Et  arbitramur  quidem  gentium 
nomine  alienos  a iide  designari  liotnines , quales 
erant  milites  qui  adversiis  eum  fremuerunt;  popu- 
los vero , illos  ex  tribubus  dici  qui  exsecti  erant 
(neque  enim  proprie  dicendiiro  est  eos  qui  Christum 
non  receperunt , ex  circumcisione  fuisse),  qui  qui- 
dem vana  meditati  sunt  cum  in  perlectis  a se  pro- 
pheticis sermonibus  annuntiatum  Christum  non  in- 
tellexerunt. Reges  terrm  et  principes  erunt  Hero- 
des ei  Pontius  Pilatus,  et  Judaici  populi  praesides. 
Horum  enim  cl  divus  Petrus  apostolus  speciaiim 
meminit  in  Aditus  apostolorum  ubi  hisce  uliliir 
verbis**.  Quod  si  et  invisibiles  esse  potestates  dixe- 
ris, non  aberraveris.  Certe  sapieiitissimtis  Apostolus 
illis  mullo  magis  quam  hominibus  Christi  crucem 
attribuit  dicens  ** : < Sapientiam  autem  loquimur 
inter  perfectos:  sapientiam  vero  non  hujus  saeculi, 
neque  principum  hujus  saeculi  qui  destruuntur; 
sed  loquimur  Dei  sapientiam  in  mjsierio,  quae  abs- 
condita est , quam  praedestinavit  Deus  .nnie  saecula 
in  gloriam  nostram , quam  nemo  principum  hujus 
saeculi  cognovit : si  enim  cognovissent , nunquam 
Dominum  gloria;  cruciflxisseni.  » Quinam  enim  prin- 
cipes Christum  glorix  Doiniiitiin  cruciOxeruni , Dei 
s.ipientiam  non  agnoscentes  et  se  quoque  sapien- 
tiam quamdam  habere  exisiiinanles , nisi  illi  qiii 
in  prophetis  commeiuorantur,  princeps  539  r^S^ni 
Persarum,  et  princeps  regni  Graecorum  , el  conse- 
quenter reliquarum  gentium  pi insipes?  c Gentes  » 
itaque  < freinueruiit,  i id  est,  ul  Aquila  clarius  in- 
terpretatus est,  c turbaverunt.  > Dictio  autem  , 
c fremuerunt,  i inconditum  repraesentat  tumultuan- 
tium strepitum , ciijusmodi  suiit  ii  qui  ex  insidiis 
concitate  feruntur  in  hostes.  Quod  si  reliqui  inter- 
pretes non  vertissent,  c turbaverunt,  > et,  i tumul- 
tuantur, > ul  Symmachus,  a verbo,  c fremuerunt,  i 
dicere  liceret,  c sese  jactaverunt,  i quod  in  uno 
prophetarum  putamus  his  iudicari  verbis  ** : c Se- 
cundum superbiam  Jordanis.  » Et  quoniam  c qui 
negat  Filium  , nec  Patrem  habet  **,  » el  c qui  · 
Christum  f recipit,  recipit  illum  qui  misit  > eum 
ideo  qui  militat  adversus  Christum  , erga  Patrem 
impius  est.  Qui  ergo  fremuerunt,  et  inania  medi- 

5.  Zacb.  XI,  5.  » I Joan.  ii,  83.  **  Mattb.  x,  40. 

lein  e codice  Regio  <818,  in  Incera  edidit  vii 
clarissimus  domnus  Beriiardtis  Monlefalcunius  pix- 
liiuin.  ad  Bfrxnp/a  Origenis,  pag.  85. 


EX  ORIGENE 


!Η·4 


i 105 

tali  sniiiy  el  adstiierunl  in  unum  ac  congregati  sunt , 
simul,  specie  quidem  contra  Christum  solum  tur- 
bas moverunl,  sic  autem  quod  fecerunt,  illis  com- 
putatum est,  ac  si  Patrem  ipsum  aggressi  essent. 
Quapropter  dicitur  hsc  eos  egisse  i adversus  Do- 
minum et  adversus  Christum  ejus. » Operae  autem 
pretium  est  scire  id  quod  apud  Graecos  enuntiatur 
voce  Κύριος,  id  est  «Dominus,  > apud  Hebraeos 
vero  voce  < Adonai.  > Decem  enim  nominibus  apud 
Hebraeos  Deus  appellatur,  quorum  unum  est  « Ado- 
nai, I quod  interpretatur  « Dominus,  i Et  quoties 
apud  Hebraeos  dicitur  Adonai,  toties  apud  Graecos 
habetur  c Dominus,  i Scripturae  dictione  id  signili- 
cante*  Quando  autem  occurrit  lae,  apud  Graecos 
ciprimitur  appellatione  Κύριος,  c Dominus*,  i sed 
non  item  apud  Hebraeos,  ut  in  illo'*:  « Laudate 
Dominum,  quoniam  bonus  est  psalmus,  i Dominus 
enim  hoc  loco  pro  Jae  dicitur , et  initium  psalmi 
apud  Hebraeos  est  « Alleluia.  i Est  etiam  apud  illos 
Ineffabile  qnoddam  nomen  telragrammaton , id  est, 
quaiuor  literis  constans,  in  aurea  summi  sacerdotis 
lamina  inscriptum  , el  voce  < Adonai  > enuntiatur , 
licet  boc  non  scriptum  sil  in  tetragrammato , apud 
Graecos  vero  exprimitur  voce  « Dominus.  > Ac  in 
accuratioribus  exemplaribus  lioc  nomen  scriptum 
est  Hebraicis  literis^  hebraicis  quidem  antiquis,  non 
auiem  hodiernis,  t^arrant  enim  Esdrhm  in  captivi- 
tate alios  ipsis  characteres  loco  priorum  tradidisse. 
Horum  autem  meminimus  quia  tctragrammatoii 
quod  est  « Dominus,  > jacet  iii  hoc  c Sed  iii  lege 
Domini;  i et  in  boc:  «Quoniam  novit  Dominus 
viam  justorum ; · et  nunc : « Adversus  Dominum  et 
adversus  Christum  ejus. » Illud  autem  observandum 
est  Septuaginta  et  Theodotionem  omnia  in  praete- 
rito exprimere ; Aquilam  vero  modo  iti  prxlerito  , 
modo  in  futuro;  Symmachum  autem  omnia  in  prae- 
senti proferre.  Solent  quippe  Septuaginta  saepeiiu- 
mero  quae  540  de  Christo  praedicta  sunt,  ea  quasi 
jam  contigissent , enuntiare,  ut  in  illo  : c Dede- 
runt in  escam  meam  fel , et  in  siti  mea  potave- 
runt me  aceto·  Diviserunt  sibi  vestimenta  mea  , 
et  super  vestem  meam  miserunt  sortem  **.  > Et " : 
« Populus  quem  non  cognovi,  servivit  mihi,  in  audi- 
tu auris  obedi vit  mihi.  » Arbitramur  autem  eos 
quia  Deus  novit  omnia  antequam  fiant , ideo  quae 
ad  Christum  pertinent  et  quae  in  incarnatione  ejus 
futura  erant,  dicere , quod  reputarentur  jam  acci- 
disse ei  qui  haec  vel  illa  passurus  erat.  Simili  modo 
et  Spiritus  sanctus,  si  quid  de  illo  pronuntiat , id 
lanquam  in  praesenti  effert.  Non  hoc  autem  dicimiis 
quasi  nusquam  in  futuro  tempore  exprimantur  quae 
de  eo  praedicuntur.  « Ecce  · enim,  inquit^,  c iniel- 
liget  puer  meus , et  glorificabitur,  et  exaliabiiur 
valde,  i etc. 

YfiRS.  3.  Dirumpamus  vincula  eorum,  etc.  Viden- 
tur nvihi  angeli,  qui  una  cum  Salvatore  descende- 

··  Psal.  exLvi,  4.  ··  Psal.  i,  6.  " Psal.  lxviii,  2 


, βεϊ.  Ot  γοΰν  φρυάξβννες , καΐ  κενά  μελετήοαντες , 
κα\  παραστάντες  έπ\  αύτό,  και  συναχθέντε^  αμα, 
ένηργήΟησαν  μέν  τφ  βοκειν  κατά  του  Χριστού 
λελύγισται  δέ  αύτοΓς  δ πετηιήκασι  πρύτερον,  κατά 
του  Πατρύς.  Διδ  λέγεται  ταΰτα  αύτούς  πετηκτ^κέ-^ι; 
« κατά  του  Κυρίου  κα\  κατά  του  Χρίστου  αυτού,  ι 
Ούκ  άγνοητέον  δέ  περ\  του  έκφωνουμένου  νταρά 
Έλλησι  τί)  « Κύριος  ι προσηγορί^ι,  παρά  δέ  Έ6ρα:ο:ς 
τ^)  « Άδωναΐ.  ι Δέκα  γάρ  δνύμασι  παρ'  Έ6ραίο.ς 
δνομάζεται  ό θεδς,  ών  έστινΙν  τδ « *Αδωνα^,·  και  Ερ- 
μηνεύεται « Κύριος.  > Κα\  Ιστιν  οπού  λέγεται  Ή 
« Άδωναί  I παρ’  Έβραίοις,  κα\  παρ’ Έλλη  τι  « 
ριος,  ι τής  λέξεως  τής  γεγραμμένης  έν  τή  Γ pa^f.  τν>. 
άπαγγελλούσης.  *Έστι  δέ  8τε  τδ  Ίαή  κειται , έκ^-τ 
νεΤται  Βϊ  τή  « Κύριος  ι προσηγορίςι  παρ’  Έλλητ:,  au 
' ού  παρ’  Έβραίοις,  ώς  εν  τψ·  « ΑΙνεΓτε  τίτν 
δτι  άγαθδς  ψαλμός.  ι Κνριοτ  γάρ  ένΟάιδε  άντι  tSj 
’/αή  εΓρηκεν.  ΚαΙ  έστιν  ή άρχή  του  ψαλμοϋ  ns’ 
Έβραίοις  « Άλλελούια*  ι Εστι  δέ  τι  τετραγράμρατν» 
άνεκφώνητον  παρ’  αύτοϊς,  δπερ  κα\  έπ\  τού 
τού  χρυσού  τού  άρχιερέως  άναγέγραπται,  και  λέγε- 
ται μδν.  τή  « Άδωναί  ι προσηγορία,  ούχΙ  τούτου  γ:- 
γραμμένου  έν  τφ  τετραγραμμάτφ  * παρά  ολ  Τλλτ π 
τή  « Κύριος  ι έκφωνειται.  Κα\έν  τοΖς  άχριβεστέρο^ 
δδ  των  Αντιγράφων  Εβραίο  ις  χαραχτήρσι  κεΐτει  -η 
δνομα , ΈβραϊκοΤς  δέ  ού  το7ς  νύν,  άλλά  το«ς  άρχνο- 
τάτοις.  ΦασΙ  γάρ  τδν  Έαδραν  έν  τή  αιχμαλωτίχ  ετέ- 
ρους αύτοις  χαρακτήρας  παρά  τους  προτέρους  παρι- 
δεδωκέναι.  Τούτων  δέ  ύπεμνήσΟημεν,  έπεί  τδ  τετρά- 
γράμ[ΐατον  ώς  « Κύριος  ι κε?ται  έν  τφ  * c ’Αλλ’  f έν 
' νύμω  Κυρίου·»  κα\  έν  τφ*«’'Οτι  γινώσκει  Κύριος  ίΐΐν 
δικαίων»  κα\  νυν  « Κατά  τού  Κυρίσυ  κα\  κατά  τού 
Χριστού  αύτού.  » Τούτο  βέ  παρατηρητέον,  οτι  ο«  μέ^ 
’Εβδομήκοντα  κα\  ό βεοδοτίων  πάντα  είς  τύν  παρελτ- 
λυθύτα  χρύνον,  Άκύλας  δέ  ά μέν  είς  τδν  ταρελςλυ- 
θύτα,  & δέ  εις  τδν  μέλλοντα.  Σύμμαχος  βέ  πάντα  είς 
τδν  ένεστηκύτα  έταξαν.  Έθος  γάρ  τοις  Έβδομήχ^τ/τα 
πολλάκις  τάς  περί  Χριστού  προφητείας  ώς  ήδη  γι- 
νομένας  άπαγγέλλειν  · καθάπερ  έν  τώ  · « 'Έδοιχτ#  εΐ; 
τδ  βρωμά  μου  χολήν,  κα\  είς  τήν  δίψαν  μου  έπύτ.τii 
με  δξος*  διεμερίσαντο  τά  ίμάτιά  μου  έαυτοΐς,χα: 
έπ\  τδν  ίματισμύν  μου  έβαλον  κλήρον.  »Καί*  «Λαδς  If 
ούκ  έγνων,  έδούλευσέ  μοι,  είς  άκοήν  ώτίου  ύπηηυττ 
μοι.  » Οίύμεθα  δέ  αύτούς,  τφ  τδν  Θεδν  ειδένα:  τι 
^ πάντα  πρ\ν  γενέσεως  αύτών,  καέ  τδν  Χριστδν  αύτ%. 
κα\  τά  έν  τή  ένανθρωπήσει  συμβησβμενα  α·ύτφ,  λε- 
γειν,  τφ  λελογίσθαι  αύτά  ήδη  γεγονέναι  τφ  τάδε  »ι 
τάδε  πεπονΟότι.  Όμοίως  δε  κα\  εί  τδ  Πνεύμα  π 
άγιον  τά  περ\  αύτού  διηγοιτο,  ώσπερ  έπ\  τού  παρίνκς 
έχει.  Ού  τούτο  δέ  φαμεν  ώς  ουδέποτε  είς  μέλλβντζ 
χρύνο^ι  έκκλινομένων  των  προφητευομένιαν  τών  ττμ 
αύτού·  « Ιδού»  γάρ,  φησ\,  « συνήσει  δ χαίς  μα. 
κα\  δοξασθήσεται,  κα\  ύψωθήσεται  σφοδρά,  » ζαΐ 
έξήί. 

άUJφφήξωμεr  τούς  δεσμούς  αϋτώτ,  χ.  τ.  έ.  άοε' 
μοι  (72)  τους  συγκαταβάντας  τφ  Σωτήρι  άγγί^ 

ι.  »·  Psal.  XXI,  49.  " Psal.  χτιι,  45.  *·  Isa.  ui,  1* 


(72)  Δοχεϊ  μοι,  etc.  £ schedis  Grahii  et  codice  Coisliniauo. 


1106 


1105  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  II. 


ά·^αναχτουντας  έπ\  κατ’  αύτοΟ  femCouXfJ  βασι- 
λέων χα\  άρχόντων  των  Αοράτων  εΙρηκέναι  τους  τέσ- 
σαρας  πρώτους  στίχους,  &μα  χαΐ  έπαποροΰντσς  τί 
δήποτε  ταυτα  γίνεται.  Είτ’  έπείπερ  αύτο\  ήσαν  οΐ 
τους  άνΟρώπους  δήσαντες,  χαΐ  τδν  έαυτών  έπιθέντες 
αύτοϊς  ζυγ^ν,  άτιοχρίνεται  πρ6ς  τοϋς  άγγέλουςό  ΥΙδς 
του  θεού,  προτρέπων  αυτούς  έπ\  τό  μιμήσασΟαι  αύ- 
τ6ν  βηγνύντα  τοί>ς  δεσμούς  των  άμαρτωλών,  καΐ 
άποββιπτοΰντα  τδν  ζυγδν  αύτών.  Διαββήξωμεν  χαΐ 
ήμεϊς  τους  δεσμούς  οΤς  έδέθημεν  άμαρτανοντες , δτι 
σειραΤς  των  έαυτου  άμαρτιών  Ικαστος  σφίγγεται.  Κα\ 
τάχα  χρείττον  τδ  διαββηξαι  τους  δεσμοδς  , ώς  Σαμ- 
ψυν,  του  λυσαι  αύτοδς,  ώς  λέλυται  της  Ιερουσαλήμ 
■ή  άμαρτία  · βτι  έδέξατο  έχ  χειρδς  Κυρίου  διπλά  τά 
Αμαρτήματα  αύτης.  '0  δέ  άττορβίψας  άφ’  έαυτου  τδν 
στροειρημένον  ζυγδν  δύναται  χρηστδν  Ίησοΰ  ζυγδν 
αραι,  κα\  φέρειν  τδ  έλαφρδν  αύτου  φορτίον,  χαΧ  γε- 
νεσθαι  ύποζύγιον  αύτου  * χα\  λύσουσι  τδν  δεσμδν  αύ- 
του οΕ  μαΟηταί. 

Τότε  ΛαΛήίΤει  χρός  αύτονς  tir  dpn}  abtov^  καϊ 
er  τφ  θνμφ  αϋτοΰ  ταράξει  αύτούς,  χ.  τ.  έ.  01 
λόγοι  των  άπειλών  (75),  λόγοι  ε1σ\ν  έν  όργή  Απαγ- 
γελλόμενοι. ΎπισχνεΤται  δέ  ό βεδς  μετανοήσειν  άπδ 
των  χαχών  ών  λαλει  τού  ποιήσαι , έάν  μετανοήσωσιν 
οΕ  άκουοντες.  Έλάλησε  δέ  έν  όργή  αύτου  διά  Ιωνά  6 
θεδς  τοΓς  Νινευΐταις·  χαΐ  έπε\  έν  σάχχφ  χα\  σποδφ 
μετενόησαν,  ούδέν  πεπόνθασιν  ών  άχηχόασι.  Προ- 
αγίνωσχέ  τε  ό θεδς,  πέμπων  τδν  Ίωνάν,  τήν  έσομε- 
νην  μετάνοιαν  Ιπ\  σωτηρίφ  δηλονότι  αύτδν  έπεμπε 
τδν  Ιωνάν.  Τάχα  δέ  χα\  ένθάδε  έπ\  σωτηρίφ  λαλήσει 
πρδς  αύτους  τούς  άμαρτάνοντας,  έν  όργή  αυτού.  0ύ 
γάρ  είπε  · Κολάσει  αύτους  έν  όργή  αύτού  χα\  μήν 
μετανοήσαντας. 

Τον  αύτου.  Διαφέρει  δέ  Ουμδς  όργης  (7Δ)  , ώς 
φασι  χα\  οΕ  περ\  τά  όνόματα  δεινοί,  τφ  θυμδν  μέν 
είναι  όργήν  άναθυμιωμένην  χα\  έτι  έχχαιομένην, 
Δργήν  δέ  δρεξιν  άντιτιμωρήσειος.  ΟΕονε\  ούν  Ατελέ- 
στερος τής  όργης  έστιν  ό θυμδς,  χα\  ήδη  πρδς  τδ 
άτΐοτέλεσμά  τι  έστιν  ή όργή.  Άκουστέον  δέ  τής  άν- 
τιτιμωρήσεως  νυν  ώς  πρδς  τήν  ήμετέραν  χρήσιν  άντ\ 
τής  χολάσεως  τής  έπ\  τοΓς  ήμαρτημένοις,  χα\  τής 
όρέζεως  άντ\  τής  θελήσεως.  *Ότι  μέντοιγε  κα\  κατά 
τήν  θείαν  Γραφήν  έλαττόν  τί  έστιν  ό θυμδς  τής  όργης, 
δήλον  έκ  τού  λέγεσθαι  έλεγχον  μέν  θυμψ  γίνεσθαι , 
ιταίδευσιν  δέ  όργή.  ι Κύριε  > γάρ , φησ\ , f μή  τφ 
θυμψ  σου  έλέγξης  με,  μηδέ  τή  όργή  σου  παίδευσης 
με.  · Ελέγχεται  δέ  ό έτι  έλπίδα  έχων  θεραπείας  τής 
χωρίς  βασάνων  διά  λόγου  χαθατιτομένου  * ό δέ  μηδέν 
απ’  έλέγχου  ώφεληθείς  χρήζει  παιδεύσεως  τής  διά 
μαστίγων  χα\  βάβδων.  Πάσα  γάρ  παιδεία  πρδς  τδ 
παρδν  ού  δοχεϊ  χαράς  είναι,  άλλά  λύπης·  ύστερον  δέ 
χαρπδν  εΕρηνικδν  τοϊς  δι’  αύτήςγεγυμνασμένοις  άπο- 
δίδωσι  δικαιοσύνης.  Λαλήσει  τοίνυν  ό βεδς  πρδς  τους 
ήμαρτηχότας  ούς  έχγελ^  χα\  μυκτηρίζει  έτι  όντας 
έν  τοϊς  παραπτώμασι,  χαΐ  δι’  Αναισθησίαν  μέγα  φρο- 

Jon.  ιιι·  **  Ps.  VI,  1. 

(75)  οι  οι  τώτ  άχειΛώτ^  eic.  Ε codice  Ba· 
rocciano,  ei  e Catena  CorderiL  Latine  eislaiit  iu 
Calena  Barbari. 


^ rant,  indignabundi  ob  invisibilium  regum  ae  priii- 
cipum  contra  Christum  insidias,  primos  istos  qua- 
tuor  versiculos  pronuntiasse,  et  simul  subdubiiasse 
ad  quid  ista  flerent.  Deinde  quoniam  ipsi  erant  qui 
homines  ligabam,  et  suum  ipsis  jugum  imponebant, 
ait  ad  angelos  suos  Filios  Dei,  adhorians  eos,  ut  se 
imitarentur  vincula  peccatorum  disrumpenlem  , et 
jugum  ipsorum  projicientem.  Dirumpamus  et  nos 
vincula , quibus  pecca^ites  ligati  sumus,  quoniam 
funibus  peccatorum  suorum  quisque  constringitur. 
Et  forte  praestat  confCstim  vincula  disrumpere  ut 
Samson,  quam  dissolvere,  sicut  peccatum  Hieroso- 
lyinae  solutum  fuit;  quoniam  recepit  de  manu  Do- 
mini duplicia  peccata  sua.  Qui  vero  pr;edictum  ju- 
gum a se  projicit,  potest  suave  Jesu  jugum  tollere, 
et  leve  ipsius  onus  ferre,  et  fleri  subjugale  ejus : 
atque  discipuli  vinculum  ipsius  solvent. 

Vers.  5.  Tunc  loquelur  ad  eos  in  ira  sua , ei  tn 
furore  suo  conturbabit  eos , elc.  Sermones  comini- 
uatorii  sunt  sermones  qui  in  ira  pronuntiantor.  Mala 
autem  quae  dixerat  Deus  se  irrogaturum , promittit 
se  retractaturum,  si  poenitentiam  egerint  auditores. 
Locutus  est  in  ira  sua  Deus  per  Jonam  Ninivitis 
et  quoniam  in  sacco  et  cinere  poenitentiam  egerunt, 
nihil  passi  sunt  eorum  quae  audiverant.  Praescive- 
rat nempe  Deus,  cum  Jonam  mittebat,  facturos  poe- 
nitentiam siquidem  Jonam  iis  misit  in  salutem. 
Forte  vero  etiam  hic  ad  salutem  loquetur  ad  ipsos 
peccatores  in  ira  sua.  Non  enim  dixit : Puniet  eos 
in  ira  sua,  etiamsi  poenitentiam  egerint. 

541  Ejusdem.  Caeterum  furor  (ut  aiunt  periti 
nominum)  differt  ab  ira,  quod  furor  ira  sit  fumi- 
gans et  adhuc  accensa,  ira  vero  appetitio  vindictae· 
Ergo  veluti  imperfectior  ira  est  furor,  jam  autem 
in  perfectione  quadam  est  ira.  Nunc  vindicta  tan- 
quam  in  utililatem  nostram  pro  supplicio  deliciis 
debito,  et  appetitio  pro  voluntate  accipienda  est. 
Quod  autem  furor  minor  sit  ira  liquet  ex  Scriptura 
dicente,  reprehensionem  in  furore , castigationem 
in  ira  fleri.  Dicitur  enim  : < Domine,  ne  in  fu- 
rore luo  arguas  me,  neque  in  ira  tua  corripias  ine.i 
Arguitur  is  qui  adhuc  spem  habet  fore  ut  sanetur 
verbis  absque  examine ; cui  autem  reprelieusio  non 
profuit,  is  indiget  correptione  quae  iit  flagellis  et 
virgis.  Correptio  autem  statim  quidem  non  videtur 
jucunda  et  citra  molestiam,  postea  vero  paciticum 
justitiae  fructum  affert  iis  qui  in  ea  exerciti  fuerint. 
Ad  peccatores  igitur  quos  irridet  et  subsannat  dum 
adhuc  in  peccatis  sunt,  et  prae  hebetudine  sensuum 
de  propriis  malis  tanquam  bonis  sese  efferunt  ac 
gloriantur,  loquelur  Deus  in  ira  sua,  et  illos  ostenso 
furore  conturbabit.  Cum  enim  sermo  furore  plenus 

(74)  άιαφέρει  dk  θυμός  όργης^  etc.  E codice  Btv- 
rocciaiio.  Latine  habentur  iii  Catena  Barbari. 


EX  OKIGENE 


iU)l 


eis  timore  queat  poenilenliam  indere,  non  repente  A νουντας  ώς  έπΙ  άγαθοΖς  τοΓς  ΙίΙοις  χαχοίς,  έν  τ] 
itifert  supplicia  et  cruciatus  priusquam  rejecerint  / αύτου,  χα\  έμφήνας  τό  θυμοΰσΟαι,  ταράξει 
eam  qu»  lenioribus*  remediis  proponitur,  curatio-  Ού  γάρ  άβρόως  έπάγει,  προεπιβτρεπτιχοϋ  λ^γο)  :·· 
nem.  Quapropter  beatus  Paulos  ad  Thessalonicen-  θυμωμένου  φόβφ  μετάνοιαν  αύτοις  έμποφιι 
ses  scribens  de  Judaeis  qui  Dominum  cruciflxerunt,  μένου,  βασάνους  xa\  χολάαεις  ιερ\ν  άιεειχειν  a^vih; 
a!l  ^ : < Praevenit  super  illos  ira  usque  in  iinem.  i τήν  διά  των  φιλανθρωτιοτέρων  θεραιτείαν-  βεεβαί^· 
Αη  ηοιι  praenuntiata  per  prophetas  ira  praevenit  νιχευσι  γουν  γράφωνόμαχάριος Παύλος 

super  illos  qui  gravissima  quaeque  et  acerbissima  των  σταυρωσάντων  τδν  Κύριον,  φησίν*  ι Έφθια; 
a Humanis  perpessi  sunt  ? έπ’  αύτους  ή όργή  είς  τέλος. » Ή οΟχ  Ιφθικν  ϊζ 

αύτοϋς  διά  προφήτας  ή προαναφωνηθεΐσα  όργή  a- 
θύντας  ύπδ  'Ρωμαίων  πάντα  δεινά  χα\  άvf|Xε3T8; 

Vebs.  8.  Pottula  a me,  et  dabo  tibi  gentes  hanedi-  Xlrqcai  Λορ'  έμον^  καΐ  δώσω  σοι  έθτη  rifr 
talem  tuam,  et  possessionem  luam  terminos  terne,  κΛηροτομ/ατ  σου , χολ  καζάσχεσίτ  σου  tu 

etc.  Constitutus  enim  est,  quatenus  honfio,  haeres  Λέρατα  της  γης,  x.  τ.  έ.  Τέθειται  γάρ  ώς  άν6μ«- 

omnium  per  dispensationem,  ut  deinceps,  tanqiiam  πος  χληρονόμος  πάντων  οΐχονομιχως,  ίνα  λοιιά»^ 

ad  se  spectantem  et  propriam  suam  haeredi  (a  tem , ® αύτφ  προσήχοντά  τε  χα\  ίδιον  dvaoiixrrj  χλήρον  τκς 
conservaret  eos  qui  in  terra  sacrilege  dispersi  erant  τής  γής  άνοαίως  διεσπαρμένους  ύπό  τε  ww  &α- 
a diabolo,  sociisque  ejus  virtutibus  malignis.  Quin  βέλου  xa\  των  συν  αύτφ  δυνάμεων  πονηρών· 
et  peracta  jam  dispensatione,  de  nobis  ad  Patrem  πέρας  ένηνεγμένου,  πρδς  τδν  έαυτοΰ  Ιΐατέρα 

suum  dicit** : ι Quos  dedisti  mihi  de  mundo,  tui  περί  ήμων  ι ΟΟς  δέδωχάς  μοι  έχ  τού  χόεμα», si 

erant,  et  mihi  eos  dedisti.  > Considera  vero  quo-  ήσαν,  χα\  έμο\  αυτούς . δέδωχας.  ι Άθρει  bτ^  μ 

modo  ad  divitias  sibi  secundum  carnem  competentes  δπως  είς  τδν  υπάρχοντα  αύτψ  πλούτον  χατλ  ψ.ζΛ 

ascendat  etiam  cum  carne·  Si  enim  ii,  qui  in  mundo  άνεισι  κα\  μετά  σαρχός.  EI  γάρ  ήσαν  οΐ  tv  χέηι» 

erant,  Patris  erant,  utique  intelligi  possunt  etiam  τού  Πατρδς,  χατά  τινα  τρόπον  νοηθεΙεν  άν  τού  βνμ· 

esse  aliquo  modo  Verbi,  cujus  consilio  cuncta  ge-  βουλεύοντος  αύτω  Λόγου*  τοιγάρτοι  χα\  1^0«· 

rit;  siquidem  etiam  dixit*·:  < Omnia  mea  tua  sunt,  t Πάντα  τά  έμά  σά  έστι,  χα\  τά  σά  Ιμά*  xalfeii· 

et  tua  mea,  et  clarificalus  sum  in  eis.  i Quomodo  ξασμαι  έν  αύτοΐς.  ι Πώς  ούν  αίτειν  προστάτπτι;. 

igitur  postulare  jubetur,  et  accipit  quidem  in  haere-  xa\  δέχεται  μεν  είς  χληρονομίαν  Ιθνη,  χαταίχεε»  ϋ 

ditatem  gentes,  possessionem  vero  facit  terminos  ποιείται  τά  πέρατα  τής  γής;  Άποσχιρτήσεντι yap 

terrae?  Nempe  cum  hominem  a divino  servitio  ina-  ^ έξιτήλιος  τδν  άνθρωτυον  δουλείας  τής  ύπδ  θεοο,  5a- 
niter  resilientem  salvari  542  vellet,  Genitor  ac  σωσαι  θέλων  τούτον  Γενεσιουργδς  χα\  Πατί*^ 

Pater  -Verbum  unigenitum  in  mundum  hunc  misit,  πομφεν  είς  τόνδε  τδν  ένεστηκότα  κόσμον  τδν  μδ»· 

ηΐ  caro  factum,  et  comprehensum,  et  natura  non  γενή  Λόγον,  ίνα  γενόμενος  σάρξ,  χα\  χωρηθεΐς.  ή\ 

mutatum,  praedicaret  captivis  Indulgentiam,  et  caecis  φύσει  άστραφής,  χηρύξη  αΙχμαλώτοις  άφεπν,  «i 

visum,  itaque  quamvis  ob  humanitatem  dicatur  ao  τυφλοίς  άνάβλεψιν.  Ούκοΰν  χάν  εΐ  λέγοιτο  λαβεΙν,»: 

c‘pere,  et  haeres  constitutus  esse,  non  ignoremus  τεθεϊσθαι  χληρονόμος  διά  τδ  άνθρώπτνον,  ούχ 
dispensationem.  σωμεν  τήν  οΐχονομίαν. 

E/ttsdem.  Per  haereditaiem  intelligit  rationis  com-  jov  αϋτον.  Τήν  χληρονομίαν  (75)  λέγει 
potem  naturam,  quae  ipsa  haeredltat,-  sicut  sapien-  γιχήν  φύσιν,  ή χα\  αυτή  κληρονομεί  ώς  σοφίαν,  ώ» 
tiam,  ita  et  scientiam,  et  veriutem,;  et  justitiam.  γνώσιν,  κα\  άλήθειαν,  χαΐ  δικαιοσύνην.  Έπι  δ 
Lst  autem  haeredltas  naturae  rationabilis  contem-  ^ χληρονομία  τής  λογικής  φύσεως  θεωρία  τών  »>· 

piatio  corporearum  et  incorporearum  rerum,  et  Dei  ματιχών  χα\  τών  άσωμάτων , χα\  τούτων 

qui  omnium  causa  est.  0eou. 

Vers.  9.  Pasces  eos  in  virga  ferrea,  tanquam  vasa  llotparslq  αϋτοϋς  έτ  ^ά6δφ  σιδηρφ-  ώς  ηηη 
figuli  confringes  eos,  etc.  Sic  et  apud  Apostolum  D κερσμέί»)^  σντζρίψείζ  αύτούζ , κ.  τ.  έ-  Χα· 
severior  disciplina  qua  indigent  peccatores  et  infir-  τφ  Άποστόλω  (76)  ή έχπληχτιχωτέρα  άγωτίΛ* 

iiiiores  in  fide,  virga  nominatur,  cum  ait  *· ; s Quid  δέονται  ol  άμαρτάνοντες  χαΐ  οί  άσθενέστεροί  τ» 

vultis?  in  virga  veniam  ad  vos,  an  in  charitate  et  πεπιστευχέναι  νομιζομένων,  βάβδος  όνομάίεται,  *ί· 

spiritu  mansuetudinis?  · Et  adhuc  prius  apud  Pro-  γοντι*  t Ti  θέλετε;  έν  βάβδφ  έλθω  πρδς  ύμές,ί^ 

plietam  peccatoribus  divinus  sermo  minatur  vir-  άγάπη,  ττνεύματί  τε  πραότητας;  » Κα\ Ιτι 

gain  et  flagella,  eo  quod  misericordiam  non  remo-  παρά  τφ  Προφήτη  τοϊς  άμαρτάνουσιν  ό θείος 

lurus  sit  ab  eorum  Patre,  hoc  est,  Christo.  Nam  άπειλεΤ  ράβδον  χα\  μάστιγας,  έπλ  τφ  τδν  Decv  μί; 

ejusmodi  curatione  indigent,  c Visitabo  > enim,  in-  άττοστήσαι  άπδ  τού  Πατρδς  αύτών,  τουτέστι  ττ. 

quit*·,  C in  virga  iniquitates  eorum,  et  in  verberi-  Χριστού,  τοιαύτης  θεραπείας  δεομένων.  · ’Er.5»i· 

hus  peccata  eorum,  misericordiam  autem  meam  non  ψομαι  s γάρ,  φησίν , ι έν  ράβδιρ  τάς  ανομίας  aww», 


*·  I Thess.  II,  16·  **  Joan.  xvii,  6.  *»  ibid,  10.  *·  1 Cor.  iv,  21.  *·  Ps.  lxxxviii,  33, 34. 


(7.5)  Tiir  κΛτίροτομίατ,  etc.  E schedis  Grahii.  rocciano,et  schedis  Combeflsii.  Latine  exsliat^pf^ 
(ibj  Kal  παρά  τφ  'A.Tccrdlcp,  etc.  E codice  Da-  Barbarum. 


1!09  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  Π.  UIO 

xal  έν  μάστιξι  τΑς  Αμαρτίας  αύτών*  τ6  Sk  Ελβός  μου  Α dispergam  ab  co.  ι Quare  el  ipse  Christus  rirga 


ού  μή  διασχεδάτω  Απ'  αύτου.  > ΔιΑ  τοΰτο  χα\  αύτδς 
ό Χριατδς  ((Αβδος  είναι  παρΑ  τφ  ΉσοίΙ^ι  λέγεται. 
Άλλ’  έπεί  τινες  ού  δέονται  της  έν  σχληρδτητι  Αγο>- 
γης  έαυτους  παρέχοντες  Αξίους  τής  χρη(ΐτδτητος  τών 
δεωρημΑτων  του  λόγου  y χα\  Ανθος  παρΑ  τφ  αύτφ 
προφήτη  όνομΑζεται ' ι Έξελεύσεται  γΑρ , φηα\ , 
/Ράβδος  έχ  της  (&ίζης  ΊεσααΙ,  χα\  Ανθος  έχ  τής  ((ίζης 
άναβήαεται,  χα\  Αναπαύσεται  έπ'  αύτδν  Πνεύμα  του 
βεοΰ,  πνεύμα  σοφίας  χα\  συνέσεως,  πνεύμα  βουλής 
χα\  ισχύος,  πνεύμα  γνώσεως  χα\  εύσεβείας,  χα\ 
έμπλήσει  αύτδν  πνεύμα  φόβου  Θεού,  ι 'Ράβδου  τοίνυν 
δέοντα ( ποιμαινούσης  οΕ  χτηνωδέστεροι  τών  τφ βεφ  διΑ 
Χριστού  προσερχομένων.  ΆναγχαΖον  δέ  Αχολούθως 
σώσαι  πώς  ό Πατήρ  τφ  ΤΕφ  φησιν  ό δούς  αύτφ  χλη- 
ρονομίαν  τΑ  Ιθνη,  χα\  χατάσχεσιν  τΑ  πέρατα  τής 
^ής*  € *Πς  σκεύος  χεραμέως  συντρίψεις  αύτούς.  ι Τίς 
]fAp  δίδωσι  χλη  ρονομίαν  έπι  τφ  συντριβή  ναι  αυτήν 
jTzb  τού  χληρονομούντος ; Δειχτέον  οδν  Απδ  τών  Γρα- 
ρών  τήν  συντριβήν  τινων  χείσθαι  έπ’  ώφελείφ.  ΕΟ- 
5ομεν  δή  έν  τφ  πεντηχοστφ  ψαλμφ  τδ,  c Θυσία 
:ώ  θεφ  πνεύμα  συντετριμμένον  · χαρδίαν  συντε- 
Γριμμένην  χαΐ  τεταπεινωμένην  ό Θεός  ούχ  έξου- 
Ιενώσει*  » χα\  έν  έτέριμ  προφήτη  προσταχτιχώς 
ιεγόμενον  τδ , c Άπδ  συντριβής  πνεύματος  ύμών 
λολύξετε.  > Ούχούν  πνεύμά  έστιν  έν  ήμϊν  β συν- 
:ρίψαι  δε?,  Γνα  συντριβέν  γένηται  θυσία  τφ  θεφ. 
Lai  τέ  Αν  Αλλο  τοΰτο  ε?η  ή τδ  χεΖρον,  δπερ  ύγιές 
ιέν  είναι  δοχε?  δτε  ένεργει  · συντέτριπται  δέ , 
τε  λό*γω  Θεού  τΑς  δυνάμεις  αύτού  συνεθραύσαμεν. 
ΑλλΑ  χαΐ  χαρδία  τις  έν  ήμ?ν  ύπάρχει  ποτέ  μέγα 
ϊρονουσιν  έπΙ  μοχθηροΖς  δόγμασι  σεσωματοποιημέ- 
οις  είς  ένότητα  είρμοΰ  έπιβλάβη  όλόχληρος  νομιζο- 
ιένη  καΐ  μετέωρος,  ήν  ΑναγχαΖον  συντρίψαι  χαΐ  τα- 
ιεινώσαι,  ?ν\  οδτο>ς  άποθεμένη  τδ  τού  έξουθενεΖσθαι 
πδ  θεού  είναι  Αξία,  γένηται  έν  προσαγωγή  παρά  τφ 
μειβομένω  τούς  αίσθομένους  έαυτών,  χαΐ  χαχίζον- 
χς  μϊν  τήν  πονηρΑν  αύτών  διάθεσιν,  προσφεύγον- 

^ χρηστότητι  τού  μόνου  εύεργετήσαι  αύτούς 
Jvaμέvoυ  Θεού.  Σαφές  δέ  χαΐ  έχ  τών  προειρημένων 
χΐ  τδ,  < Άπδ  συντριβής  πνεύματος  ύμών  όλολύξετε.  ι 
)νπερ  ουν  τρόπον  πνεύμα  συντετριμμένον  θυσία  προσ- 
«τέον  τφ  Θεφ,  χχΐ  χαρδίαν  συντετριμμένην  χαΐ 
^ταττεινωμένην  τφ  καλώς  αύτήν  έν  τούτοις  γεγο- 
ναι  ούκ  έξουθενεί  ό Θεδς,  χαΐ  όλολυγμδν  άπδ  συν- 
»ι6ής  πνεύματος  άναπεμπόμενον  προσίεται·  ούτως 
•ντριβήν  τινα  νοήσομεν  ήν  έργάζεται  ό Χριστδς 
:ιθβ μένος  τφ  δόντι  αύτφ  τΑ  έθνη  κληρονομιάν,  χαΐ 
V χατάσχεσιν  τΑ  πέρατα  τής  γής,  τδ  γεώδες  χαΐ 
ιχδν  άπδ  τών  παθών  χαΐ  τών  τής  κακίας  Ιδιωμάτων 
ίοαγενβμενον  τή  ψυχή  συνθραύων,  χαθ’  δ εΕδωλο- 
τραι  ?ίσαν  και  πόρνοι.  ΚαΙ  γΑρ  λέγεται  έν  έβδομη- 
στφ  Αβδόμφ  ψαλμφ*  t "Οτε  άπέχτεινεν  αύτούς, 
ffs  έζήτουν  αύτδν,  χαΐ  έπέστρεφον  χαΐ  ώρθριζον 
6ς  τδν  Θεδν,  χαΐ  έμνήσθησαν,  δτι  ό Θεδς  βοηθδς 
τών  έστι,  καΐ  ό θεδς  ό ύψιστος  λυτρωτής  αύτών 
rev.  » Ούχ  Ατοπον  τοίνυν  τδ  ούτως  άποχτίννυσθαι, 

Isai.  XI,  1 el  scqq.  *·  Ps.  l,  \0.  »·  Isai.  jlxv,  1 


dicitur  ab  Isaia;  sed  quoniam  suni  nonnoni  qui  non 
indigent  asperiori  disciplina,  cum  seipsos  exhibeant 
dignos  benignitate  praeceptorum  verbi,  flos  etiam 
ab  eodem  propheta  nominatur,  c Egredietur  enim, 
inquit  virga  de  radice  Jesse,  et  flos  de  radice 
ascendet , ei  requiescet  super  eum  Spiritus  Dei , 
spiritus  sapientiae  et  intelieclus,  spiritus  consilii  et 
fortitudinis,  spiritus  scientiae  et  pietatis,,  et  reple- 
bit eum  spiritus  timoris  Dei.  > Indigent  ^rgo  virga 
pascente  quotquot  ex  iis  qui  ad  Deum  per  Chri- 
stum accedunt,  pecudum  more  vivunt.  Caeterum 
considerare  opus  est  quomodo  Pater  qui  dedit  Filio 
gentes  in  bmredi talem,  el  in  possessionem  termi- 
nos terrae,  ei  dicat : c Tanquam  vas  figuli  confrin- 
^ ges  eos.rQuis  enim  dat  bmredilatem,  ut  conteratur 
ab  haerede?  Ostendendum  igiturest  e Scripturis  quo^ 
rumdam  contritionem  poni  unquam  utilem.  Inveni· 
mus  quippe  In  quinquagesimo  psalmo  illud  : c Sa- 
crlflcium  Deo  spiritus  contribulatus,  cor  contritum  et 
humiliatum  Deus  non  despiciet. » Et  ab  alio  propheta 
prascipiendo  dicitur  illud  : c Prae  contritione  spiri· 
tus  vestri  ululabitis.  iSpiriiiis  ergo  in  nobis  est  quem 
543  conterere  oportet,  ut  contritus  fiat  sacrifi· 
cium  Deo.  Et  quis  alius  iste  fuerit  quam  deterior 
qui  sauus  quidem  esse  videtur,  cum  operatur; 
conteritur  autem,  cum  verbo  Del  vires  ejus  con· 
fregimus.  Yerum  el  in  nobis  cor  quoddam  est, 
quod  aliquando,  cum  ob  perversa  dogmata  in  unum 
; veluti  noxium  corpus  coagmentata  efferimur  et 
magnifice  sentimus,  integrum  et  sublime  existima· 
tur.  lilud  conterendum  est  ut  deposito  eo  propter 
quod  a Deo  despiciebatur,  accedat  ad  illum  qui 
remunerat  eos  qui  sui  sensum  habent,  quique  pra- 
vos suos  improbant  habitus,  et  confugiunt  ad  Dei 
bonitatem  qui  solus  potest  eis  benefacere.  Mani- 
festum esi  etiam  ex  praedictis  Illud  : c Prae  con- 
tritione spiritus  vestri  ululabitis.  > Queroadmodom 
igitur  spiritus  contritus  offerendus  est  Deo  in  sa- 
crificium, et  cor  contritum  et  humiliatum  quod 
pulchre  se  in  his  gesserit,  non  despicit  Deus,  et 
ululatum  prae  contritione  spiritus  emissum  exau- 
dit; sic  contritio  quaedam  intelligenda  erit,  quam 
operator  Christus  qui  ut  obedial  Patri  a quo  acce* 

» pit  gentes  in  haereditatem,  el  in  possessionem  ter<i 
minos  terrae,  terrenum  et  materiale  omne  quod 
anima  contraxerat  ex  affectibus  et  malitiae  proprie- 
tatibus, quodque  eos  idololatrae  et  fornica tores  effe- 
cerat confringit.  Dicitur  enim  in  septuagesimo  se- 
ptimo psalmo  : ( Cum  occideret  eos,  quaerebant 
eum,  et  revertebantur,  et  diluculo  veniebant  ad 
Deum,  et  rememorati  sunt  quod  Dens  adjutor  eo· 
rum  est,  et  Deus  excelsus  redemptor  eorum  esu  > 
Non  igitur  absurdum  est  ita  occidi,  atque  ut  vas 
(iguli  conteri.  Nam  peccatores , quatenus  peccato- 
res, ut  ait  propheta  Jeremras  **,  ceu  vasa  testacea 
opera  manuum  figuli  reputati  sunt. 

I.  “ Ps.  txxvn,  34.  " jerem.  iv,  8, 


EX  ORIGENE  iUl 

ώ;  σκεύος  χερσμέω;  συντρίβεσθαι  · χ«νγάρ  οΐ  Αμαρτωλοί,  δσον  ε1σ\ν  Αμαρτωλοί,  έλογίβθησαν,  &ς 
φησιν  δ προφήτης  'Ιερεμίας,  είς  Αγγεία  όστράκινα,  £ργα  χειρών  χεραμέως. 


Ejusdem.  Si  rfgii  secnndum  promissionem  Dei, 
ergo  rex  est  Christus.  Rex  autem  est  regens  iii 
virga  ferrea,  et  pastor  bonus. 

Ejusdem.  Virga  Dei,  est  potestas  ejus  et  suppli- 
cium inOdelium,  hoc  est,  in  cruce ; cujus  quidem 
materia  lignea  est,  vis  autem  ferrea. 

Vers.  10.  Et  nunc,  reges,  intelUgite,  erudimini, 
omnee  gui  judicatis  terram,  eic.  Non  alienum  a 
Salvatoris  bonitate  est  principibus  et  regibus  terrae 
qui  adversus  illum  adsiiterunt,  dicere  : t £t  nunc, 
reges,  intelligiie.  > Etsi  antea  imprudentes  mihi 
insidias  parastis,  at  nunc  prudentes  resipiscite.  Cae· 
terum  quia  vox  ista  t terrae  i alteri,  c reges,  > ad- 
dita non  est,  forte  regum  nomine  sanctos  intelligii. 
Nam  proprie  rex  est  qui  innocenter  imperare  novit. 
Quomodo  autem  rex  non  erit,  qui  regnum  coelorum 
haeredi  tabii,  544  quique  futuros  est  in  regno  Del  ? 
Oportet  autem  ut  vir  sanctus,  qui  imperare  cona- 
tur, a seipso  propriisque  affectibus  incipiat.  IJis 
enim  imperare  euro  opus  est,  nec  amplius  peccato 
vinci  quod  in  nostro  mortali  corpore  regnare  niti- 
tur. Videtur  vero  verbum,  έπιστημώθητε  c edis· 
cite,  » ut  Aquila  vertit,  majorem  emphasim  habe- 
re, quam  illud,  σύνετε  c intelligite.  > Praecipit  enim 
ut  scientia  regibus  solis  propria  accipiatur,  c Eru- 
dimini,omnes  qui  judicatis  terram  . i Quemadmo- 
dum duplici  modo  reges  accepimus,  sic  et  eos  qui 
judicant  terram  inteUig:ere  possumus.  Vel  enim 
principes  congregati  in  unum  adversus  Dominum 
et  adversus  Christum  ejus,  dicentur  ii  qui  judicant 
terram,  cum  principura  proprium  opus  sit  judi- 
care ; vel  qui  judicant  terram,  sancti  erunt,  ut 
ostendemus.  Illud  autem,  c erudimini,  i vel  signi- 
ficat istud  ; tradite  vos  correptioni  et  doctrinae, 
vel  poenis  quae  erudiunt  eos  qui  ejusmodi  remediis 
indigent.  Quaeret  fortasse  quispiam  an  juxta  eam 
quae  in  poenis  est.  disciplinam  jubeatur  quis  eru- 
diri, ei  libenter  soipsumei  tradere.  Respondendum 
est  huic  quaestioni  de  qua  multis  haeret  aqua,  esse 
forte  quosdam,  qui,  quod  infantes  sint,  inviti  ad 
hanc  disciplinam  trahuntur.  Et  hi  sunt  de  quibus 
Propheta  dicit  ·· : i Si  dereliquerint  filii  ejus  le- 
gem meam,  et  In  judiciis  meis  non  ambulaverint, 
si  justitias  meas  profanaverint,  et  mandata  mea 
non  custodierint,  visiubo  in  virga  iniquitates  eorum, 
et  in  verberibus  peccata  eorum,  misericordiam  au- 
tem meam  non  dispergam  ab  eo.  i Forte  etiam  in 
conscientiam  propriorum  lapsuum  venientes  qui- 
dam, seipsos,  quippe  qui,  ut  curentur,  indigent  eo 
qui  curandi  peritus  est,  tradunt  asperrimis,  quas 
eos  meliores  reddere  queunt,  medicamentis*  Opi- 
nor autem  ex  hoc  numero  esse  eos  de  quibus  apud 

··  Ps.  Lxxxviii,  51,  52,  55,  54. 

Π7)  EI  ΛοιμαΙγ6ΐ,  elC*  E schedis  Grahii,  atque 
imlidein  depromptum  est  sequens  fragmeuium,  'Ράβ- 
δος θεού,  cic. 


Του  αϋτοΰ.  Et  ποιμαίνει  (77)  κατ’  έπβγγεϋβν 
βεου,  ποιμήν  ο5ν  6 Χριστός.  Ποιμήν  δέ  έστε  πειμαί- 
νων  έν  (&άβδφ  σιδηρΑ,  κα\  ποιμήν  καλός. 

Τον  αϋτοϋ.  'Ράβδος  Θεού  ή έξουσία,  ή χατΑ  τίηι 
άπειθούντων  τιμωρία,  τοντέστιν  έν  τω  στανρω*  ή 
μέν  γάρ  &λη  ξύλου,  ή δέ  Ισχύς  σιδηρά. 

Καϊ  rvr,  βασίΜΐς,  σότενα,  χεαδεύθτιτε^Μάττες 
οΐ  κρίνοττες  τήν  γηγ,  κ.  τ.  έ.  Ούκ  Αλλβτριον  μέν  ^74) 
τής  χρηστότητος  του  Σωτηρος  τδ  τοϊς  παραστασι 
βασιλεύ  σι  της  γης  μετά  των  Αρχόντων  των  συναχδέν- 
των  κατ’  αύτοΟ  λέγειν  τδ,  t ΚαΙ  νυν,  βασιλείς,  σνν- 
ετε  * ι εί  γάρ  καί  πρότερον  Αγνοήσαντες  έσ:ι6συλ£.^ 
σατε.  Αλλά  νυν  συνέντες  μετανοήσατε.  Τφ  δέ  ρή 
προσκείσθαι  τδ  ι τής  γής , » μήποτε  c βασιλεΐ;  · 
τους  Αγίους  φησιν  · κυρίως  γάρ  βασιλεύς  ό 
έπιστάμενος  άνυπευθύνως.  ΙΙώς  δέ  οΟ  βασιλεύς  6 
κληρονόμων  βασιλείαν  ούρανών,  κα\  έσόμενος  έν 
βασιλείφ  του  Θεοΰ ; Καί  δεί  γε  τδν  αγεον,  άγων^ό- 
μενον  βασιλευειν,  άρξασθαι  Αφ’  αύτοΰ  χα\  των  ΐδάσ 
κινημάτων.  Τούτων  γάρ  πρότερον  βασιλεΰσαι  «£, 
μηκέτι  βασιλευόμενον  ύπδ  τής  Αμαρτίας  της  μεμελε- 
τηχυίας  βασιλευειν  έν  τφ  θνητφ  ήμων  σώμκη.  Αβιεί 
δέτδ,  € έπιστημώθητε,  > ώς  Άκύλας  έχδέδωκεν,  έμ- 
φατιχώτερον  είναι  του  ι σύνετε,  ι προστάσα»  έη- 
σ^μην  άναλαβείν  οίκσίαν  ουσαν  ούχ  Αλλη»  ί 
βασιλεΰσι·  ι Παιδεύθητε,πάντες  οί  xptvewsr  ττν 
γήν.  I "Ον  τρόπον  διχώς  δξεδεξάμεθα  τους  jarrrifi?* 
ούτως  καί  τους  κρίνο'Λας  τήν  γήν  νοησαι  ήμας  τ-  «α- 
τό ν.  "Η  γάρ  οΕ  Αρχοντες  οΐ  συναχθέντες  έ?ά  το  αύτδ 
κατά  του  Κυρίου  καί  κατά  του  Χρίστου  αυτοΰ  χρή·*- 
τες  λέγοιντο  Αν  τήν  γήν,  οΐχείου  τοϊς  Αρχουσιν 
τυγχάνοντος  του  χρίνειν  * ή κρίνοντες  τήν  γήν  οι 
ώς  δείξομεν.  Τδ  δέ,  c παιδεύθητε,  > ήτοι  δηλκ  τό, 
τή  παιδεία  καί  διδασκαλίφ  έαυτους  παράδοτε,  ή τΰς 
κολαστηρίοις  τοΤς  παιδεύουσι  τούς  τοιούτων  φαρμά- 
κων δεδεη μόνους.  ΕΕκδς  δέ,  ζητήσει  τις  ε1  κατά  ττν 
έν  κολάσεσι  παιδείαν  προστάσσεταί  τις  παιfiευ6ήvs^ 
καί  έκουσίως  έαυτδν  ταύτη  παραδοΰναι.  Άποκρπέτ» 
δέ  πρδς  τήν  ζήτησιν  τλειόνων  κατΑ  τδν  τότ9ον  ά«#- 
ρουμένων,  δτι  τΑχα  μόν  τινες,  τφ  είναι  νήπιβι,  »ί 
Ακοντες  έπί  τήν  τοιοωτην  παίδευσιν  Ιλχονταί’  *ιί 
οδτοί  γε  περί  ών  δ Προφήτης  φησίν  - ι ΈΑν  έγκατε- 
λείπωσιν  οΐ  υιοί  αύτοΰ  τδν  νόμον  μου,  και  tt  τ»; 
κρίμασί  μου  μή  πορευθώσιν*  έΑν  τΑ  δικαιώματα 
μου  βεβηλώσωσιν,  καί  τΑς  έντολΑς  μου  μή  φυλάςκ- 
σιν,  έπισκέψομαι  έν  βΑβδιρ  τΑς  Ανομίας  αυτών,  xaX 
έν  μάστιξι  τΑς  Αμαρτίας  αύτων,  τδ  δέ  Ελεός  μου  μή 
διασκεδάσω  άπ’  αύτοΰ.  » ΤΑχα  δέ  καί  είς  συναίσθηση» 
έλθόντες  των  Ιδίων  πταισμάτων  τινές  παραδιδόασ» 
έαυτους,  ώς  έπί  θεραπεία  δεόμενοι  του  τήν  έπιστή- 
μην  ταύτην  Ιχοντος,  τοίς  έπιπονωτάτοις  καί  βελτιώ· 
σαι  δυναμένοις.  Οίμαι  δέ  τούτων  είναι  ^υς  παρά  τφ 


(78)  Ούκ  άΛΛότριογ  μέτ,  etc.  Ε schedis  Gomhe- 
fisii,  et  codice  Barocciaoo.  Latine  habes  in  Caieai 
Barbari. 


1115 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAI..  II. 


illi 


ΉσαΙ^  λεγομένους*  c Θελήσουοιν,  et  εγένοντο  πυρΙ· 
χαυστοι  * > χα\  τοι>ς  εύχομένους  κατά  τ6ν  'Ιερεμίαν, 
χαΐ  λέγοντας*  c Παίββυσον  ήμόίς.  Κύριε,  πλήν  έν 
χρίσει,  χα\  μή  έν  θυμφ,  ινα  μή  όλίγους  ή μας  ποιή- 
σης.  I Τά  γάρ  έπίπονα  χαΐ  τά  σφοδρότερα  παραιτού- 
μενοι, τάς  κολάσεις  ού  πάντη  παραιτούνται  βΓ  &ν 
λέγουσιν.  Έπιστήσωμεν  δέ  εί  μή  των  έκουσίως  κο- 
λαζομένων  έστίν  ή λέγουσα  φωνή  * c Όργήν  Κυρίου 
ύποίσω,  δτι  ήμαρτον  αύτφ,  Ιως  του  δικαιώσαι  αύτόν 
τήν  δίκην  μου.  > Τάχα  ούν  κα\  οΙ  κρίνοντες  τήν  γην 
ού  παιδευθήσονται,  έάν·  μή  έαυτούς  τφ  παιδεύεσθαι 
παραδώσιν.  Επειδή  δέ  μάλλον  προσετιθέμεθα  τφ 
βασιλείς  είναι  τούς  έπΙ  τήν  σύνεσιν  καλουμένους 
άγιους,  φέρε  παραπλησίως  Ιδωμεν  κα\  τούς  κρίνοντας 
τήν  γην.  Ίδιον  δέ  τούτο  των  άγίων  εύρίσκομεν,  κρί- 
νειν  δι'  ύν  ευ  πεποιήκασι,  τούς  μή  τά  όμοια  έζη- 
λωχότας.  ι "Ανδρες  > γάρ  c Νινευϊται  άναστήσονται 
έν  τή  κρίσει  και  κατακρινούσι  τούς  άνθρώπους  της 
γενεάς  ταύτης,  ότι  μετενόησαν  είς  τύ  κήρυγμα  Ιωνά, 
κα\  ίδού  πλεΐον  Ιωνά  ώδε,  ι φησίν  ό Σωτήρ.  Αλλά 
χάι  I βασίλισσα  νότου  έγερθήσεται  έν  τή  χρίσει,  κα\ 
κατακρίνει  τούς  άνθρώπους  τής  γενεάς  ταύτης,  ότι 
ηλθεν  άπύ  των  περάτων  της  γης  άχοΟσαι  τής  σο- 
φίας Σολομώντος,  κα\  ίδού  πλειον  Σολομωντος  ώδε.  ι 
Ούκούν  Νινευϊται  καΐ  ή βασίλισσα  νότου  των  κρι- 
ι/όντων  είσ\  τούς  του  Σωτήρος  άκούσαντας,  καΐ  μή 
μιετα6αλόντας,  καΐ  τούς  καταφρονήσαντας  τής  διδα- 
σκαλίας Ίησοΰ.  Τάχα  δέ  ούτως  κα\  οί  τού  Χριστού 
άτ:όστολοι  χρινούσι  τάς  δώδεκα  φυλάς  τού  'Ισραήλ 
μή  πιστευούσας  είς  τ0ν  Χριστόν.  Κα\  πάσαν  δέ  τήν 
γην  οΐ  έν  πάση  τή  γή  πεπιστευκότες  κρινούσιν  Εκα- 
στοι των  έν  μέρει  τούς  έχει  άπιστους.  ΠαρακαλεΤ 
τοίνυν  6 λόγος  τούς  κρίνοντας  τήν  γην  έπ\  τήν  παί- 
δευσιν  τήν  κατά  παράδοσήν  έπιστήμης,  ώς  και  ό 
Σολομών  έν  ταΐς  ΠαροιμίΜς  έπ\  τό  αύτύ  λέγων  * 
I Λάβετε  παιδείαν,  κα\  μή  άργύριον,  κα\  γνώσιν  υπέρ 
(ρυσίον  δεδοχιμασμένον.  ι 
Τον  αϋτον.  "Η  καλεΙ  αύτούς  είς  μετάνοιαν,  κα\ 
βασιλείς  καλεΙ,  είς  όπερ  είχον  άζίωμα  άνατρέχειν 
τείθων.  Σύνετε  ουν,  ώ βασιλείς,  διά  τί  μοι  δέδοται 
:ά  Εθνη  χληρονομία. 


Uaiain  diciiur  : c Volent,  si  igne  comboati  fne· 
rint,  » ei  illos  qui  secuniiiim  Jeremiam  orant . 
et  dicunt  ** : c Corripe  nos.  Domine,  veruinlamen 
ii)  Judicio,  et  non  in  furore,  ut  non  paucos  facias 
nos.  > Licet  enim  Ychementiam  et  acerbiiaiem  ni- 
miam poenarum  recusent,  poenas  tamen  omnino 
non  recusant.  Consideremus  autem  annon  eorum 
qui  sponte  puniuntur,  sit  haec  vox  ** : i Iram  Do- 
mini portabo,  quoniam  peccavi  ei,  donec  causam 
meam  judicet.  i Fortassis  igilur  et  qui  indicant 
terram,  non  erudientur,  nisi  seipsps  disciplinse  tra- 
diderint. Quoniam  vero  nobis  magis  placebat  reges 
esse  sanctos  qui  ad  prudentiam  invitantur,  age,  si· 
milimodo  consideremus  etiam  eos  qui  judicant  ter- 
ram.Hoc  autem  invenimus  proprium  esse  sanctorum^ 
ut  per  sua  recte  facta  joilicent  eos  qui  eadem  iion 
sunt  aemulati.  Nam  i viri  Ninivitae  surgent  in  Judicio, 
et  condemnabunt  545  bomines  generationis  liujus, 
quia  poenitentiam  egerunt  in  praedicatione  Jonae, 
el  ecce  plus  quam  Jonas  hic,  > inquit  Salvator.  Sed 
et  c regina  austri  surget  in  judicio,  et  condemnabit 
homines  generationis  hujus,  quia  venit  a finibus  terrae 
audire  sapientiam  Salomonis , et  ecce  pius  quam 
Salomon  bic*^·  » Ninivitae  igitur  ct  regina  austri  ex 
eorum  numero  sunt  qui  judicabunt  eos  qui  audito 
Salvatore  ad  meliorem  frugem  non  se  receperunt, 
sed  doctrinam  Jesu  contempserunt.  Sic  etiam  forto 
Christi  apostoli  judicabunt  duodecim  tribus  Israel, 
quae  noii  in  eum  crediderunt.  Et  in  universa  terra 
dispersi  per  orbem  universum  fideles  singuli  in 
regione  sua  judicabunt  eos  qui  illic  non  credunt· 
Eos  igitur  qui  terram  judicant,  borlalur  sermo  ad 
disciplinam  quae  scientiae  traditione  constai,  quem- 
admodum Saioinon  in  Proverbiis  in  bunc  ipsum 
sensum  ait  **  : t Accipite  disciplinam,  et  non  ar- 
gentum , et  scientiam  magis  quam  aurum  proba- 
tum. > 

Ejusdem*  Vel  invitat  ipsos  ad  poenitentiam,  et 
reges  vocat,  suadens  ui  revertantur  ad  dignita- 
tem quam  habuerunt.  Inielligite  igitur,  o re- 
ges, ad  quid  mihi  datae  sint  gentes  in  baeredita- 
tem. 


άονΛεύσατε  τφ  ΚνρΙφ  kr  καϊ  άγοΛΛιάσβε 
ιύτψ  έτ  τρόμφ^  κ.  τ.  έ.  Δόξει  μέν  τισιν  (79)  ό δου- 
.εύων  πάντως  δούλος  είναι,  και  μάλιστα  ένθάδε  έπεί 
τρόισχειται  τό,  ι έν  φόβφ,  > τού  είληφότος  πνεύμα 
όυλείας  όντος  ι έν  φόβφ.  ι ΚαΙ  ού  ψευδώςγε  δόξει. 
ιύναται  δέ  καΐ  ό υΐύς  δουλεύειν.  Κα\  ού  μόνος  ό 
:ό6ος  αίτιος  τού  δουλεύειν  τυγχάνει,  άλλά  χα\  άγάπη. 
ιΐά  της  άγάπηςγούν  ό 'Απόστολος  διδάσκει  δουλεύειν 
μάς  άλλήλοις.  Άλλά  κα\  αύτύς  δ Σωτήρ  κα\  Κύριος 
μών  γέγονεν  έν  μέσψ  των  μαθητών  αύτού  ούχ  ώς 
ναχείμενος,  άλλ*  ώς  ό διακόνων,  δουλεύων  χαΐ  νί- 
το>ν  τούς  ΐεόδας  αύτών.  Κα\  ούδέπου  ταύτα  φόβω 
εμιτδν  αύτύν  πεποιηκέναι  · σαφές  γάρ,  ότι  άγάπη 


Vers.  11.  Servite  Domino  in  timore,  et  exsultate 
ei  cum  tremore,  etc.  Videbitur  quibusdam  is  qui 
servit  omnino  servus  esse,  et  maxime  in  hoc  loco, 
nbt  etiam  additur  c in  timore,  nam  qui  accepit 
spiritum  servitutis,  qst  c in  timore,  i Ncc  falso  ita 
videbitur.  Potest  etiam  filius  servire.  Nec  solus  ti- 
mor, sed  et  charitas  servitutis  est  causa.  Dilectione 
igitur  invicem  servire  docet  Aposiolus.  Quin  el  ipse 
Salvator  et  Dominus  noster  fuit  in  medio  discipu- 
loruin  suorum,  noii  ut  qui  recumbit,  sed  ul  qui 
ministrat,  serviens  et  pedes  eorum  lavans.  Nec 
sane  fas  est  eum  timore  baec  feeisse  dicere.  Liquet 
eiilin  haec  ab  ipso  perfecta  chariiate  facta  fuisse. 


Isai.  IX,  5.  "Jerem.  X,  i4.  ••Micb.  vii,  9.  Manli,  xii,  41,  el  seqq.  Prov.  viii,  10. 
(79)  Δόξοί  μέτ  Turir,  etc.  Ibidem  liicc  rcpei  iiintur. 


111^ 


Ii  15  EX  ORIGENE 

Si  ergo  qui  antea  reges  terrae  appelktii  sunt,  nunc  A τελε(α  ταυτα  αύτφ  πέπρχχται.  Ei  μ&ν  ουν 
etiam  reges  dicoiiliir,  praecipi  eis  potest  ut  ser-  ot  έν  τοΤς  πρ^  τούτων  βασιλείς  γης  ώνορασιυένο:  μ. 
viant  Domino  in  timore,  tanquam  servi  ab  initio,  νυν  λέγονται,  αύτ(^ς  προ<ττάττεσθαι  δύναται  τΑ  οο>- 
qui  spiritum  adoptionis  filiorum  accipere  non  po*  λεΰσαι  τφ  Κυρ(φ  έν  φόβω,  ώς  δούλοις  &pj^.6cv 

luerunt.  Atque  iii  his  observandum  est  illud,  c in  δυναμένοις  χωρησαι  τ6  πνεύμα  της'  υίοΟεαίας.  Rs: 

timore,  ι quem  qui  poenas  metuit,  non  habet,  ne-  τηρητέον  έπ'  αυτών  τ6,  t έν  φόβω,  ι βν  ό φοβούμενος 
qiie  perfectus  est.  Et  quae  8C<iuunliir,  niaiirum,  χόλασιν  ούχ  έχει,  χαι  ού  τετελειωται.  Κα\  τά  άχ^ 
f Exsultate  ei  ciim  tremore,  i intelligenda  sunt,  λουθα  βέ  περί  τού,  c ΆγαλλιόΙαΟε  αύτφ  έν  τρόμω,  ι 
Quod  si  reges,  sancti  sunt,  et  qui  judicant  terram,  νοητέον.  EI  βέ  βασιλείς  οί  Αγιοι  χαΐ  χρ£νοντες  ττ· 
ϋ sunt  quos  supra  esse  docuimus,  cum  filii  quoque  γην  ot  χατά  τήν  διήγησιν  έρμηνευθέντες,  βυναμένων 
servire  Domino  possint,  timor  accipiendus  est  pro  βουλεύειν  χαΐ  των  υΙών  τψ  Κυρίφ,  τέν  φόβον  μετχ- 
ea  quae  apud  quosdam  appellatur  reverentia,  quae  ληπτέον  είς  τ1)ν  παρά  τισιν  εύλάβειαν  ώνομασμέντν, 
nunquam  poenam  babet.  Quod  autem  timor  546  ούδαμως  χόλασιν  έχει.  'Οτι  δέ  φόβος  ό ζέ- 

qui  poenam  non  habet,  appellatur  in  Scriptura  per-  λασιν  έχων  ώνόμασται  έν  τη  Γραφζ  τελείου  χατόρ- 

fecti  viri  facinus,  liquet  ci  eo  : c Non  est  inopia  θωμά  τυγχάνων,  σαφές  έχ  τού*  c Ούχ  έατιν  ύστε- 

timentlbus  eum.  ι Videbimur  vim  Scripturae  facere,  ^ ρήμα  το?ς  φοβουμένοις  αύτόν.  » Δόξομεν  βέ  βιχ^ε- 
additur  enim  : ι cum  tremore.  > Sed  vide  annon  σθαι,  διά  τδ  έπιφέρεσθαι  τδ  t έν  τρόμιρ.  » "Αχά 
perfecti  reges  sint,  et  qui  timore  erudiuntur,  ju-  μήτζοτε  ol  μέν  τέλειοι  βασιλείς  τυγχάνουοιν,  ct  u 
dices  terrae,  quibus  praecipit  Salvator  ut  non  dis-  χάν  τφ  φόβω  παιδαγωγού μενοι  χριταί  γης,  έν  βΐ; 
solute  neque  remisse  exsultent,  ne  inflati  cadant  in  προστάσσει  ό Σωτήρ  άγαλλι^ν  μή  άνεεμέιΑις,  μη& 
superbiam,  sed  c cum  tremore,  > et  veluli  con·  άπολελυμένως,  ?να  μή  έχπέσωσιν  είς  χαύνωσιν  ζ» 
tracte,  simul  considerando  possibilem  esse  lapsum,  ο^ησιν,  άλλ'  t έν  τρόμφ,  ι χα\  οΐονει  συνεσταλμένι*;, 
si  divina  cura  dereliquerit  eum  qui  deditus  est  rei  'Εού  σχοτιείν  τδ  δύνασθαι  πεσεΐν,  εΐ  χαταλείπκ 

cuipiam  dignae  quae  merito  laudibus  efferatur.  Cae-  ή έπισχοτΗ)  τδν  γενόμενον  έν  τινι  αξίφ  τού  ε£λό- 

terum  verbum,  c exsultare,  ι in  usu  est  Scripturae,  γως  έπαίρεσθαι.  Τδδέ  < άγαλλιάσΟαι  > &πδ  της  συν- 
quo  significari  putamus  gaudium  in  mente  quod  ηθεΐας  έστί  τής  Γραφής*  δπερ  οΙόμεΟα  είναι  χαράν 
ίη  anima  habet  participationem  Spiritus  sancti  έν  τή  έπινοΐα,  έχουσαν  τήν  τού  άγίου  Πνε*ύματος 
congaudentis  ei  qui  sanctus  est·  είς  τήν  ψυχήν  χοινωνίαν  συγχαίροντος  τφ  άγίω. 

Apprehendite  disciplinam  f ne  quando  ira-  Αράξασθε  ΛαιδεΙοίς^  ρήΛστε  όργτσ&ί  Κύριος^ 

Mcatur  Dominus^  et  pereatis  de  via  justa^  etc.  Pro-  (]  καΐ  άπο^ίεΐσθε  έξ  όδον  δικαΐας^  χ.  τ.  Ι.Τήν  pb 
fecluni  quidem  per,  c erudimini,  > perfectionem  προχοπήν  (80)  διά  τού,  c παιδεύΟητε,  > παριστχ, 

vero  proponit  per,  i apprehendite  disciplinam.  > τήν  δέ  τελείωσιν  διά  τού,  c δράξασΟε  παιδείας.  · 

Diligenter  autem  consideranti  liquet  imperfectum  Τφ  δέ  έπιμελώς  παρατηρούντι  σαφές  έστιν,  ότι  έν- 

in  disciplina,  et  non  progredientem,  adhuc  irae  Do-  δέχεται  τδν  άτελή  έν  παιδεία  χα\  μή  προχόπτοντα  εη 

milii  esse  obnoxium,  perfectum  vero  eam  experiri  ^ργής  Κυρίου  μεταλαμβάνειν,  τδν  δέ  τέλειον  άδ·>«- 

ηοη  posse.  Si  enim  jubetur  quis  apprehendere  di-  τον  ταύτης  μετέχειν.  Et  γάρ  δράξασθαί  τις  παιδε^ 

sciplinam,  ut  noii  irascatur  ei  Dominos,  irae  erit  χελεύεται  ύπέρ  τού  μή  όργισθήναι  αύτφ  τδν  Κύρ*αν, 

particeps,  nondum  apprehensa  disciplina  in  qua  ta-  χάν  μετάσχοι  τής  όργης  μή  δραξάμενος  τής  παιδείις 

inen  progressus  aliquot  fecit  : ab  iis  qui  ex  ira  έν  προκοπή  μέντοιγε  τής  παιδείας  &ν,  τέλεον  έλε>- 

oriuntur  affectibus  perfecte  liberante  apprehensione  Οερούσης  άπδ  των  έχ  τής  όργης  έπερχομένων  παΙη- 

disciplinae,  non  vero  disciplinae  initio  et  ad  illam  μάτων  τής  περιδράξεως  τής  παιδείας,  ούχ\  & τής 

introductione  : omnino  enim  qui  adhuc  eruditur,  έπαγωγής  xa\ τής  άρχής τής  κατά  τήν  παιδείαν*  πχ#- 

imperfectus  est,  imperfectus  autem  iram  Dei  expe-  τως  γάρό  έτι  παιδευόμενος  άτελής  έστιν,  Ατελής  οί 

riri  potest.  Sed  quoniam  neque  in  Hebraico,  neque  ών  όργης  δύναται  τιείραν  λαβεΐν  Θεού.  *Αλλ*  ίζά 

ίη  aliis  interpretationibus  habetur  vox  c justa,  i D ούτε  έν  τφ  Έβραΐχφ  πρόσχειται,  ούτε  έν  ταις  λα- 
suspicamur  ne  forte  vel  per  dispensationem  hoc  παις  έρμηνείαις  τδ,  c διχαίας,  ι ύποπτεύομεν  pr- 

apposuerint , vel  error  sit  in  exemplaribus.  Per  ποτέ  ή κατ'  οικονομίαν  προσέθηχαν  το*ύτο,  ή τί 

dispensationem  quidem  ut  sit  sensus:  Nisi  apprehen-  Αντίγραφα  ήμάρτηται.  Κατ'  οίχονομίαν  μέν,  tV 

deritis  disciplinam,  peribitis  de  via  justa,  et  exci-  ούτως  νοήσωμεν*  Έάν  μή  δράξησθε  παιδείας,  ab- 
detis ab  ea,  Domino  vobis  irasceiite.  Verum  accu-  λεισθε  έξ  όδού  διχαίας,  χαλ  έχπεσεισθε  αυτής, 

rate  rem  perpendamus,  cum  ira  Dei  corrigendi  vim  όργισθέντος  ύμίν  τού  Κυρίου*  άλλ*  ώς  πρδς  τέ 

habeat,  quomodo  per  hoc  quod  Deus  irascatur,  άχριβές,  εί  παιδευτική  έστιν  ή όργή  τού  θεού, 

pereat  quis  de  via  justa  ? Utique  haudqiiaquam  om-  πώς,  διά  τδ  ώργίσθαι  Κύριον,  άπολεΐταί  τις  έξ  όδού 

ηίηο  propter  iram  peribitis  de  via  justa,  sed  boc  διχαίας;  Ού  πάντως  δέ  διά  τήν  όργήν  Απολεισθε  ές 

vobis  propter  peccata  vestra  eveniet.  Quod  si  non  όδού  διχαίας,  αλλά  τούτο  έψεται  ύμ«ν  διά  τά  άμαρ- 

fuerit  apposita  vox  ι justa,  » cum  ii  qui  non  ap-  τήματα.  Έάν  μή  ή κείμενον  τδ,#  διχαίας,»  έπεία 

prehendunt  disciplinam,  omnino  sint  in  via  non  μή  δραξάμενοι  παιδείας  πάντως  είσίν  έν  έδφ  ούχ 

(80)  ΤτινμΙτ  προχοπήτ,  ctc.  £ cod.  Darocciano,  et  Catena  Gorderii.  Latine  exsut  apud  Barbarum. 


1118 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  UI. 
άγα01|,  δύναται  λβλν^Οότως  λέγεσθαι,  δτι  μή  δρασσο-  Α bona ; potest  latenter  dici , quoniam  voliis  disei- 
μένων  ύμων  παιδείας  ύργισθήαεται  Κύριος,  έχ  του  piiiiam  non  apprehendentibus  irascetur  Dominus, 

άπολέσθαι  ύμόΐς  tx  τής  όδοΰ  έν  fj  διατρίβετε,  ?να  eo  qnod  pereatis  de  via,  in  qua  versatnini,  ut  non 

μηχέτι  ύπάρχητε  έν  αύτή.  amplius  silis  in  ea· 

"Oray  έκχανθχί  έτ  τάχει  ό θνμός  uirvovy  μα-  Vers.  15.  Cum  fxersarii  in  brevi  ira  ejus,  beat 
χάριοι  Λάττες  οΐ  χεαοιθότες  έχ*  αύτφ^  κ.  τ.  έ.  omn<f»  547  confidunt  in  eo,  eic.  Quamvis  ir 
Ei  xaV  δεύτερον  (81)  λέγεται  ό θυμ^ς  τής  δργής,  prior  dicatur  quam  furor,  tamen  qui  Scripturae 

άλλά  τφ  τηροΰντι  τήν  αύμφρααιν  τής  Γραφής,  φα-  consensionem  animadverterit,  furorem  priorem  ac- 

νερ6ν  δτιέκχαίεται  πρώτον  ό θυμδς,  χαϊ  όργισθέ';-  cendi,  et  irato  Deo  aliquem  e via  perire  reperiet. 

τος  του  Θεού  άπύλλυταί  τις  άπδ  τής  όδοΟ.  Τδ  δέ  έν  Quod  vero  furor  in  brevi  exardet,  vel  post  inodi- 

τάχει  χαίεσθαι  τδν  θυμδν,  ή μετ*  όλίγον,  ή μετά  cum  vel  post  breve  tempus  sedatur,  futura  post 

βραχΟ  άναπαύεσθαι  αύτδν,  διδάσκει  τήν  μετά  τήν  exitum  vilm  supplicia  exprimiL 

έξοδον  τού  βίου  χόλασιν. 

Μακάριοι  χάντες  οΐ  χεχοιθότες  έχ'  αντφ,  χ.  τ.  έ.  Beaii  omnes  qui  confidunt  in  eo,  ctc.  Attendendum 
Καταχουστέον  τού,  ι πεποιθύτες,  ι πίστιν  έμφαίνον-  Β est  ad  illud  : ι Qui  conedunt,  > quod  declarat  ndetii 

τος  μετ' έλπίδος  άνυπύπτου  βεβαιοτάτην,  xa\ έδραίαν,  ciini  spe,  quae  suspicione  careal  firmissimam,  et 

xa\  άσειστον,  ούδέ  έν τοϊς δοκοΰσι  χαλεπωτάτοις  και-  stabilem,  et  inconcussam;  cum  neque  dilllcilliniis 

ροϊς  τού  πεποιθότος  άπογινώσκοντος  τήν  τού  Κυρίου  etiam  temporibus  is  qui  confidit.  Domini  in  se 

εις  αύτδν  παρουσίαν,  ούδενός  παρέλχοντος  αύτύν.  praesentiam  desperet,  neque  quisquam  illum  di- 
vertat. 

ΨΑΑΜΟΣ  Γ.  PSALMCS  III. 

ΨΐίΧμός  τφ  Δανΐδ,  όχότε  άχεδίδρασκεν  άχδ  Vers.  1.  Psalmus  David,  quando  fugiebat  a facie 
προσώπου  ΆβεσσαΛώμ  τον  νΙον  αύτον,  κ.  τ.  έ.  Absalom  filii  sui,  elc.  Videtur  bic  psalmus  a Davide 

Δοχε?  ό ψαλμδς  (82)  εΙρήσθαι  τω  Δαυίδ,  όπύτε  άπεδί-  dictus  esse  quando  fugiebat  a facie  Absalom  filii 
δρασχεν  άπδ  προσώτιου  Άβεσσαλώμ  τού  υΙού  αύτού.  sui.  Omnia  autem  quae  psalmus  continet,  ad  bisto- 
Όλα  δέ  τά  έν  τψ  ψαλμφ  σώσαι  πρδς  τήν  Ιστορίαν  ού  riam  referri  non  possunt.  Quid  enim  ad  proposi- 
δυνατδν  τί  γάρ  συμβάλλεται  πρδς  τδ  προΧείμενον  tum  pertinet : f Ego  dormivi,  et  soporatus  sum, 
f Έγώ  έκοιμήθην,  χα\  ύπνωσα,  έξηγέρθην,  δτι  Κύ-  C exsurrexi,  quia  Dominus  suscipiet  me"?  i Quod 
ριος  άντιλήψεταί  μου ; > Κα>.  εί  βούλοιτο  δέ  τις  δου-  si  quis  voluerit  litterae  servire  , nibiique  praeter 
λεύειν  τή  λέξει,  πλέον  αυτής  μηδέν  έπιζητών,  παρα-  eam  quaerere,  ostendat  quomodo  verum  dicat  Pro- 
στησάτω  πώς άληθεύει λέγων  ό Προφήτης·  c Όδύντας  pbeta,  cum  ait":  f Dentes  peccatorum  contrivisti. f 
Αμαρτωλών  συνέτριψας.  ι Δει  δέ  ζητήσαι  τίς  ό Quaerendum  est  quis  David,  quis  Absalom,  el  qiii- 
Aautd,  xa\  τίς  ό Άβεσσαλωμ,  χα\  ή έπίθεσις  αύτού  ή nam  fuerit  ejus  adversus  patrem  impetus,  et  quae 
χατά  τού  πατρδς,  ή τε  φυγή  τού  βασιλέως  πράως  φέ>  fuga  regis,  qui  benigne  fert  filii  regnum  ejus  aife- 
ροντος  τήν  έπανάστασιν τού  τής  βασιλείας  αύτού  έπι-  ctantis,  rebellionem,  el  subditis  suis  imperat  ut 
3υμήσαντος  υιού,  κα\  έντελλομένου  το?ς  ύπ’  αύτδν  parcant  filio  Absalom.  Pluribus  sane  Scripturus 
ρείσασθαι  τού  παιδαρίου  Άβεσσαλώμ.  Πολλαχού  τής  locis  invenimus  Davidem  esse  Cbristum,  quemad- 
Γραφής  εύρομεν  Δαυ?δ  είναι  τδν  Χριστδν,  ώσπερ  έν  modum  ίη  octogesimo  octavo  psalmo  : < Inveni 
ΐώ  όγδοηχοστφ  δγδύφ  ψαλμφ*  c Εύρον  Δαυ?δ  τδν  δού-  David  servum  meum,  oleo  sancto  unxi  eum,  rna- 
k6v  μου*  έν  έλαίφ  άγίφ  έχρισα  αύτόν  ή γάρ  χείρ  μου  nus  enim  mea  auxiliabitur  ei,  et  brachium  meum 
έ'/τιλήψεται  αύτφ,  κα\  ό βραχίων  μου  άντισχύσει  αύ-  confortabit  eum.  Nihil  proficiet  inimicus  in  eo,  et 

:ύν.  Ούχ  ωφελήσει  έχθρδςέν  αύτφ,  χα\  υίδς  άνομίας  filius  iniquitatis  non  apponet  nocere  ei,  el  conci* 

>ύ  προσθήσει  τού  χαχώσαι  αύτόν.  ΚαΙ  συγχόψω  άπδ  ^ dam  a facie  ipsius  inimicos  ejus,  et  odientes  euni 
τροσώτΓου  αυτού  τούς  έχΟ ρους  αύτού,  κα\  τούς  μισούν-  in  fugam  convertam.  El  veritas  mea,  el  ntiseri- 
;ας  αύτδν  τροπώσομαι.  Και  ή άλήθειά  μου  χα\  τδ  cordia  mea  cum  ipso  : el  in  nomine  meo  exalta- 
^λεός  μου  μετ' αύτού*  χαΐ  έν  τφόνόματί  μου  ύψωθή-  bilur  cornu  ejus,  el  ponam  in  mari  manum  ejus, 
τεται  τδ  χέρας  αύτού,  χαΐ  θήσομαι  έν  θαλάσση  χειρα  et  in  fluminibus  dexteram  ejus.  Ipse  invocabit  me  : 
ιύτού,  χα\  έν  ποταμοίς  δεξιάν  αύτού.  Αύτδς  έπιχαλέ-  Pater  meus  es  tu,  et  ego  primogenitum  ponam  illum 
Γεταί  με*  Πατήρ  μου  εΐ  σύ.  χάγώ  πρωτότοκον  θήσο-  excelsum  prae  regibus  terrae.  In  aeternum  servabo 
la*.  αύτδν,  ύψηλδν  παρά  τοις  βασιλεύσι  τής  γής.  Είς  illi  misericordiam  meam , et  testamentum  meum 
:δν  αίώνα  φυλάξω  αύτφ  τδ  έλεός  μου,  χα\  ή διαθήκη  fidele  ipSi.  El  548  ponam  in  saeculum  saeculi  se- 

ιου  πιστή  αύτφ.  Κα\  θήσομαι  εις  τδν  αΙώνα  τού  men  ejus,  et  thronum  ejus  sicut  dies  coeli.  > Et  in 

ίΐώνος  τδ  σπέρμα  αύτού,  χα\  τδν  θρόνον  αύτού  ώςτάς  Isaia  dicente  " : c Et  dirigetur  cum  misericordia 
2 μέρας  τού  ούρανού.  t Κα\  έν  τφ  ΊΙσάΙφ  λέγοντι*  thronus,  et  sedebit  in  eo  cum  veritate  in  taberna- 

*·  Ps.  1 1,  6.  " ibid.  8.  Ps.  Lxxxvtii,  21  cl  seqq.  ··  Isai.  xvi,  5. 

(81)  El  καϊ  δεύτεροί,  etc.  Codex  Roc  4,  Driiiiel  Barbarus. 

(82;Δοχει  d ψαΛμός,  ctc.  Codex  Burocciamis,  Corderius,  Barbarus. 


ill9 


EX  ORIGENE  ϋϋ 

culo  Davl<i  judicans  et  quaerens  judicium,  et  cilo  A i Ka\  διορθωθήσεται  μετ’  έλέους  θρήνος,  χαι 
reddens  justitiam.  » C.um  autem  aetate  Isaia  longe  ταιέπ'  αύτοΰ  μβτά  ^Lkτfi^iaς  έν  <ncηv1J  ^aιM  xpiwt 

antiquior  sit  David  homo,  non  hic  praedicitur  judi-  κα\  έχζητώνχρ?μαχα\  σχέύθωνθιχαιοσνντν.  »Πρεϊ. 

caturus,  sed  Glirisliis,  cui  dedit  Pater  i judicium  βυτερος  τεολλφ  γενήμενος  ‘τφ  Ή»ΐι  ί 

facere  quia  Filius  hominis  est  ··.  > Et  in  Ezecliiele  Δαυίδ  ό άνθρωπος,  ούχ\  προφητεύεται  χρίνειν  {ώ- 

aperte  Christus  David  esse  dicitur  in  visione  pa-  λων,  άλλ'  ό Χριατδς  φ ίδωκεν  ή Πατήρ  ι 

siorum  qui  culpantur  quod  non  recte  curarint  ποιεϊν,  δτι  Υ16ς  άνθρώτρου  i<rzL  > ΚαΙ  tv  τφ 

oves  Deinceps  videamus  quis  sit  Absalom  filius  κιήλ  σαφώς  ό Χριστής  Δαυίδ  είναι  λέγεται  έντξ  έρί. 

David.  Atque  alii  quidem  ipsum  existimabunt  esse  σει  πρδς  τούς  ποιμένας  οΟς  ψέγει  ό λδγο;  έτΐ  % 

figuram  Juda*  proditoris,  alii  vero  diaboli.  Melito  μή  χαλώς φχονομηχέναι  τά  πρόβατα.  ΈςήςβεΣ^ωρ 

Asiaticus  ait  ipsum  esse  figuram  diaboli,  qui  ad*  τΙς  ό Άβεσσαλώμ  ό υΙής  του  Δαυίδ.  Κα\οΙ  phclf· 

versos  Christi  regnum  rebellavit,  sed  id  solum  in-  σονται  αυτήν  είναι  είχδνα  του  προδότου  Ιούδα,  ο:  κ 

dical,  nec  fuse  persequitur.  του  διαβόλου. Μελάτων  γουν  ό έν  τ^  ΆσΙα  φη?;ν  j> 

τήν  είναι  τύπον  του  διαβόλου  έπαναστάντος  τ|)  Χριστού  βασιλείς,  χα\  τούτου  μόνου  μνησθείς  ούχ  έχεξτ,ρ·»!- 


σατο  τήν  τόπον. 

Vers.  2,  5.  Domine^  quid  multiplicati  sunt  qui 
tribulant  me,  multi  insurgunt  adversum'  me  ? M ulti 
dicunt  anhuce  mete  : Non  est  salus  ipsi  in  Deo 
ejus,  etc.  Quantum  ad  litteram  attinet,  haec  a Da- 
vide  dicuntur  fugiente  Absalom  qui  adversus  eum 
rebellurat  ” : quando  profecti  sunt  cum  Absalom 
ducenti  ex  Jerusalem  vocali,  euntes  in  simpliciiaie 
sua,  qui  nihil  eorum  quae  fiebant,  agnoscebant,  et 
tamen  omnes  affligebant  Davidem.  Magis  autem  ex 
persona  Davidis  haec  enuntiari  accepimus,  ut  ad- 
notavimus  in  hujus  psalmi  titulum.  Et  secundum 
historiam  quidem  affligebant  Davidem,  qui  aucti 
numero  frequentes  adhaerebant  Absalomo.  Qui  au- 
tem insurgebant  adversum  eum,  erant  Achilophel 
ct  Seinei  et  Thecon,  et  si  quis  alius  ex  poteniiori- 
biis.  At  qui  non  esse  illi  salutem  in  Deo  dicunt, 
alii  prseier  tribulantes  et  insurgentes,  et  Absalom 
minime  secutos,  esse  possunt  qui,  cum  Davki  vi- 
ctum sensissent,  haec  dicebant.  Verum  qui  Salvato- 
rem tribularunt  secundum  carnem,  Judaei  luere 
qui  clamarunt : i Tolle , tolle  hunc  e terra  i 
Insurrexerunt  vero  in  ipsum  Judas  proditor  et 
Caiphas·  Qui  autem  dicunt  animae  ejus  non  esse 
aaluiem,  illi  sunt  qui  tempore  passionis  praetereun- 
tes dicebant : i Descendat  de  cruce,  et  credamus 
ei.  > Praeterea  insurgentium  et  tribulaniiam,  et 
salutem  illi  in  Deo  esse  negantium  discrimina  al- 
tius perspicere  licet  hoc  modo  : omnes  praesides, 
et  sermonum  qui  a decretis  Christi  alieni  sunt, 
doctores , contra  ipsum  insurgunt.  Qui  vero  illis 
adhaerent  et  eorum  doctrinam  sequuntur,  hi  sunt 
qui  eum  tribulant.  Demum  qui  neque  contraria 
543  docentes,  neque  falsis  imbuti,  credunt  do- 
ctrinae Christi  nullam  inesse  divinitatem,  dicunt 
animae  ejus  nullam  esse  ipsi  in  Deo  salutem ; vel 
ipsi  secundum  historiam  quae  prodigia  narrat  de 
adventu  ejus ; vel  in  sermone  doctrinae  ejus  non 
esse  eam  quam  pollicetur  salutem.  Verum  et  alio 
modo  tribulantes  esse  possunt  omnes  peccatores. 
Nam  quemadmodum  Improbus  filius,  etsi  propo- 
situm non  habeat  molestia  patrem  afficiendi,  ipsum 

··  Joan.  V,  27.  Jerem.  xxiii,  4.  *■  11  Reg.  xv, 

(83)  Όίτοτ  έπϊ  τχ(  Λέξει,  etc.  Cod.  Anglic.,  Roe  i 


K0pi€t  τΐ  έπΛίίΐθύτθηο’αν  οΐ  ΘΜβοττές  με ; DcJJci 
έΛανΙστανταυ  έμέ,  ποΛΛοΙ  Λέγσνα  τη  (vpj 
μον  Οϋχ  ίστι  σωτηρία  αϋτφ  έτ  τφ  βεφ 
τον,  X.  τ.  έ.  *Όσον  έπι  vfj  λέξει  (85)  ταΰτβ  Αε^^'πι 
ύπή  τού  Δαυίδ  άποδιδράσχοντος  τήν  Άβεσσαλώμ  i:avi· 
στάντα  αύτφ*  δτε  έπορεύθησαν  μετά  τοΰ 
διακόσιοι  άνδρες  έξ  Ιερουσαλήμ  κλητοί,  πορευ^μτ/^ 
τ?1  άπλότητι  αύτών,  ot  ούχ  έγνωσαν  π5ν  pr/μ,  d 
πάντες  έθλιβον  τήν  Δαυίδ.  Μάλλον  δέ  έχ 
του  Δαυίδ  άπαγγέλλεσθαι  αύτά  έχδεξάμεθα,  ές  xai 
έν  τοίς  είς  τήν  έπιγ ραφήν  παρεστήσαμεν.  Κα\  05Λ 
μέν  έπΙ  τή  Ιστορίφ  εθλιβον  μέν  τήν  Δαυίδ  rJkrb-M· 
μενοι  ο1  προστιθέμενοι  ττολλοΐ  τφ  Άβεσσαύώμ-  οί  ά 
έπιστάμενοι  αύτφ  Άχιτόφελ,  χα\  ΣεμεεΙ,  χιιθεχΐΐ», 
χα\  εΓ  τις  Ιτερος  των  μεγάλα  δυναμένων.  Οί  & ϋ- 

^ γοντες  μή  είναι  σωτηρίαν  αύτφ  έν  τφ  θεω,δίνβναί 
Ιτεροι  των  θλιβόντων  χα\  έπανισταμένων  εΐ'/χι,  πί 
μηδαμώς  άχολουθησάντων  τφ  Άβεσσαλώμ,  έτεγ«Η 
κότες  τήν  Δαυίδ  ώς  νενιχημένον,  ταύτα  είρηχένι^ 
Οί  δέ  τήν  Σωτηρα  θλιβοντες  σαρχίνως  ο1  1οκαΙ%ι; 
κεχραγότες*  c ΑΤρε,  αΐρε  τήν  τοιούτον  άιΑ  της  7,ν  ‘ 
Έπανέστησαν  δέ  αύτφ  Ιούδας  6 προδότης  χαι  Kaa- 
φας.  Οί  δέλέγοντες  τή  ψυχή  αύτου  μή  είναι  «Ληρν,ά 
παραπορευό μενοι  ήσαν  έν  τφ  χαιρφ  του  τάδο^ς,  U- 
γο'/τεςτή,  c Καταβάτωάπή  τοΰ  σταυρού,  χα1ππ%· 
σωμεν  αύτφ.  ι Ύψηλότερον  δέ  νοησαι  Ισην  έΆρό- 
πων  διαφοράς,  θλιβόντων  καί  έπανισταμέιων,  t:\ 
άπογινωσκόντων  έν  αύτφ  είναι  σωτηρίαν,  οΛίΤ 
πάντες  μέν  οί  προστάται  καί  διδάσκαλοι  λόγων  hi- 

D ρων  παρά  τά  τοΰ  Χρίστου  δόγματα  εΙεν  Jvoiinv.- 
στάμενοι  αύτφ·  οί  δέ  συνευδοκοΰντες  χαΐ  μαβη:Γ/> 
μενοι  τή  τούτων  διδασκαλία  οί  θλίβοντες  αυτόν,  ϋίδ 
άπιστοΰντες,  ούχ\  μετά  τοΰ  διδάσχειν  τλένεντάι*^ 
δέ  μετά  τοΰ  τοίς  ψεύδεσιν  μαθητεύεσθαι,  τερί  ^·> 
είναι  τήν  θεότητα  έν  τή  διδασκαλία  τού  Xpiarw»  *ί· 
γοιντ’  άν  οΰτοι  φάσκειν  τή  ψυχή  αύτού  μή  εινει  eur 
τηρίαν  αύτφ  έν  'Τώ  Θεφ,  ήτοι  αύτφ  κατά  τήν  Irrr 
ρίαν  τήν  τά  τεράστια  άπαγγέλλουσαν  περί  τής  £^3* 
δη  μίας  αύτοΰ,  ή έν  τφ  λόγψ  τής  διδασκαλίας  β.τ» 
μή  είναι  καθή  έτταγγέλλεται  σωτηρίαν.  Αύναντ»;»^ 
τοιγε  καί . έτέρως  θλίβοντες  είναι  πάντες  οΐ 

11.  **  Joan.  XIX,  i 5. 

[,  Coislinianus,  Barbarus. 


im 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  III. 


im 


νοντες·  Kd\  ώσπερ  γε  ού  χατά  πρέθεσιν  του  χαχο- 
ποιείν  τ6ν  πατέρα  θλίβεκ  μοχθηρός  υΕός  τόν  γεγεννη- 
χότα,  άλλά  θιά  τήν  έχείνου  στοργήν  ΑχολουθεΙ  τό 
πάντως  θλίβεσθαι  αύτόν  έπ\  τοίς  άμαρτήμασι  του 
υίοΰ*  τόν  αύτόν  δή  τρδπον  χα\  ή ένός  έχάστου  των 
άμαρτανέντων  χαχ(α  θλίβει  τόν  Υιόν  του  Θεού.  *Όσφ 
δέ  τις  έν  πλειοσιν  άγαθοϊς  δργοις  γίνεται  χαΐ  ύγιέσι 
δδγμασιν,  ώς  μείζων  ύπό  πλειόνων  θλίβεται,  πολλών 
έπανισταμένων  αύτφ,  ώστ’  άν  πολλούς  πάλιν  είπειν, 
C Ούχ  δστι  σωτηρία  αύτφ  έν  τφ  Θεφ,  ι ατυογνδντας 
τά  χατ*  αυτόν,  εί  ύτϊό  μηδενός  των  τοιούτων  είς  σωτη- 
ρίαν βλαβήσεται.  Άφίησι  δό  ό Θεός  πολλούς  θλίβειν 
τόν  δίχαιον,  διδούς  αύτφ  άφορμήν  βάρους  βόξης  άπό 
τών  ύπερβαλλουσών  θλίψεων  ύφισταμένης.  ΚαΙ  είποτε 
ό δίκαιος  έπατωρών  λέγοι  τφ  Θεψ·  t Τί  έπληθυνθησαν 
οί  θλίβοντές  με;  £τι  αύτού  λαλοΰντος  έρει*  *Ιδού 
πάρειμι,  ινα  βάρος  δδξης  έργάσηταί  σοι  τό  παραυτίχα 
έλαφρόν  της  θλίψεως  χαθ'  ύπερβολήν* » διό  χα\  c πολ- 
λάι  ai  θλίψεις  τών  δικαίων.  > £1  έστι  σωτηρία  μλν, 
θεφ.  I 

Σϋ  δέ^  Κύριε,  άντιΛήχτωρ  μου  sT,  δόξα  μον  καΧ 
νψίύτ  T^r  κεραΛήν  μον,  χ.  τ.  έ.  Έάν  μόν  ό Δαυίδ 
λέγη(84),  πρέπουσα  τή  πίστει  τού  Προφήτου  ή φωνή, 
οσείστως  φέροντος  τάς  τηλιχαύτας  περιστάσεις,  καΐ 
πεποιθδτος,  δτι  ούχ  έγκαταλειφθήσεται,  άλλά  πρός 
τφ  βοηθείσθαι  χα\  έν  Θεφ  δοξασθήσεται  χα\  ύψωθή- 
σεται  άποχαθιστάμενος  είς  τήν  βασιλείαν*  έάν  δέ  ό 

Χριστός  ό λέγων  τυγχάνη πετιείσθαι  ούτως  χαΐ 

περί  του  άναστήσεσθαι  κα\  πάλιν  ώς  περ\  του  έπι- 
βουλευθήσεσθαι  ύπό  άνθρώπων,  κα\  περί  τού  μή  έγ- 
χαταλειφθήσεσθαι,  άντιληψομένου  αύτόν  τού  Πατρός 
χα\  άτϋοκαταστήσοντος  αύτόν  έπ\  τήν  έξ  άρχης  δόξαν, 
ύψώσαντός  τε  αύτόν,  ή κα\  ύπερυψώσαντος  καθ’  & χα\ 
ό Απόστολός  φησιν*  ι Διά  τούτο  ό Θεός  αύτόν  ύπερ- 
ύψωσε  χαΐ  έχαρίσατο  αύτφ  δνομα  τό  ύπέρ  παν  όνο- 
μα, ινα  έν  τφ  όνόματι  Ιησού  παν  γόνυ  κάμψη  έπου- 
ρανίων,  χα\  έπιγείων,  κα\  καταχθονίων.  Καί  πάσα 
γλώσσα  έξομολογήσεται,  δτι  Κύριος  Ιησούς  Χριστός 
είς  δόξαν  Θεού  Πατρός.  » *Έστι  δέ  διάφορος  ή δόξα 
τών  οίομένων  είναι  έν  αύτή*  καί  ό μέν  τις  δόξαν  φή- 
σαι  δν  είναι  αύτού  τήν  πατρίδα*  ό δέ  τις  τό  γένος, 
άλλος  δέ  τις  τό  κάλλος*  εΐσί  δέ  ο!  τήν  βώμην  τού  σώ- 
ματος, καί  τήν  έν  τφ  άγωνίζεσθαι  σωματιχώς  τέχνην 
δόξαν  Ιδίαν  είναι  νενομίκασι,  μέγα  φρονούντες  έπί  τφ 
τοσούσδε  χαταπεπαλαιχέναι.  Καί  τί  δε?  χαταλέγειν 
τά  έφ’  οΤς  σεμνυνονται  οί  θεοί  άγνοούντες  ι ών  πολ- 
λάκις  ή δόξα  έντή  αίσχύνη  ι τυγχάνει  κατά  τόν  Από- 
στολον ; Τού  δέ  άγίου  δόξα  Θεός,  φπέποιθε,  τυγχάνει* 
καί  ούχ  ώς  Ιτυχε  πεπιστευμένη,  ά!(ιλά  πίστει  λογιζο- 
μένη  είς  δικαιοσύνην,  δι’  ήν  καί  σημεία  Θεού  παρου- 
σίας χαί  της  δυνάμεως  αύτού  κοινωνίας  θεωρησαι 
δυνατόν  έστιν*  οΓον  δόξα  Μωύσέως  ό Θεός  χαί  μέχρι 
προσώτωυ  αύτού  μαρτυρών  τ|)  φιλία  τού  προφήτου 
καί  έπί  παντός  τού  Εβραίων  λαού  χαί  ΑΙγυπτίων 
έμφανώς.  Δόξα  δέ  ’Ηλ?ου  τού  προφήτου  δ Θεός  ήν, 
άνιστώντος  τόν  τής  χήρας  υΙόν,  χαί  εύχομένου  περί 


tamen  affligU,  hoc  enim  cx  patris  in  Gliuni  amore 
sequitur,  ut  ipse  peccatis  Alii  offendatur,  ita  ei  ne- 
quitia uniuscujusque  peccatorum  tribiiiai  Filium 
Dei.  Al  quanto  quis  pluribus  operibus  bonis  iteditus 
est,  et  sanis  dogmatibus,  ut  pracslaiuior  a pluribus 
tribulatur,  multis  insurgentibus  in  eum,  ita  ut 
multi  rursus  dicant : c ^on  est  salus  ipsi  in  Deo,  i 
desperantes  de  rebus  ipsius,  si  a nullo  ejusmodi  in 
salute  consequenda  Ixdatur.  Permittit  autem  Deus 
justum  a pluribus  affligi,  ut  ei  ponderis  glori»  quse 
tribulationum  magnitudine  comparatur,  occasionem 
praebeat.  Quod  si  justus  interdum  anceps  ac  Itaesi- 
tans  dicat  Deo,  i Qnid  multiplicati  sunt  qui  tribu- 
lant me  ? adhuc  eo  loquente  dicit : Ecce  adsum, 
ut  momentanea  tribulatio  immensum  gloriae  pondus 
B tibi  comparet.  > Quapropter  < multae  sunt  tribula- 
tiones justorum  > Si  salus  est,  non  autem  in 
Deo,  merito  additur  illud,  c In  Deo.  i 
ούχ  έν  τφ  Θεφ  δέ,  δικαίως  πρόσχειται  τό,  ι έν  τφ 

VERS.  4.  7α  autem^  Domine,  iuseepior  meus  er, 
§loria  mea  et  exaltans  caput  meum,  etc.  SI  David 
hic  loquitur,  consentanea  est  voi  Prophetae  Odei, 
viriliter  tot  tribulationes  perferentis,  et  se  non  de- 
relictum iri,  sed  praeter  auxilium  quod  sperat,  etiam 
ingenti  in  Deo  gloria  summoque  honore  in  regnum 
restitutum  iri  conOdentis.  Si  autem  Christus  lo·- 
quitur,  haec  dicit  utpote  qui  confidat  se  omnibus 
insidiatorum  consiliis  dissipatis  in  vitam  revocatum 
G iri , suscipiente  ilium  Patre,  et  in  pristinum  gloriae 
splendorem  restituente,  atque  exaltante  vel  etiam 
superexaltante  illum,  quemadmodum  ait  Apo- 
stolus ** ; c Prepterea  Deus  exaltavit  illum,  et  do- 
navit illi  nomen  quod  est  super  omne  nomen,  ut  in 
nomine  Jesu  omne  genu  flectatur,  coelestium,  terre- 
strium, et  infernoruin,  et  omnis  lingua  confiteatur 
quia  Dominus  Jesus  Christus  in  gloria  est  Dei 
Patris,  i Cseterum  in  variis  homines  gloriam  suam 
ponunt,  alius  in  patria,  alius  in  genere,  alius  550 
in  pulchritudine,  alii  in  corporis  robore,  et  in  peritia 
decertandi  in  agone,  multum  elati  quod  hos  vel 
illos  luctando  vicerint.  Et  quid  necesse  est  recen- 
sere ea  de  quibus  gloriantor  dii  ignorantes,  i quo- 
rum saepe  gloria  In  confusione  est,  » ut  ait  Apo- 
^ stolus  **?  Sancti  autem  gloria  Deus  est  cui  confidii» 
gloria,  inquam,  non  temere  credita,  sed  fide  quae 
reputator  ad  justitiam,  per  quam  et  signa  prae- 
sentiae Dei  et  communionis  virtutis  ejus  videre  esU 
Sic  Moysis  gloria  erat  Deus  qui  quantum  amaret 
prophetam,  etiam  usque  ad  faciei  suae  osiensionem 
declaravit  et  coram  omni  Hebraeorum  populo  et 
coram  .£gypiiis.  Erat  etiam  Deus  gloria  Eliae 
prophetae  qui  vidox  filium  suscitavit,  et  oravit  ad 
obtinendam  pluviam,  et  continuo  exauditus  est 
Verax  ergo  Deus,  cum  ait : c Glorificantes  me  glo- 
rificabo. > Non  minos  autem  quam  illorum  qui  mi- 


Psol.  xxxiii,20·  ·®  PbUipp·  ii,  9.  ··  Philip,  iii,  19.  I Reg.  ii,  50. 
(84)  Έά^μέτό  Αανΐδ  Λέγχι,  etc.  Codex  Baroccianus  et  DanieI  Barbarus. 


EX  OmCENE 


1125 


i. i. 


racttia  edunt,  miinifeste  gloria  esi  Dens , etiam  A ‘coO  ύετου,  χαΐ  &μα  τφ  αΙτεΤν  τυχόντος  dfu;»:·!,: 
gloria  eorum  inieiligi  potest  qui  virtute  illustrantur,  'Αληθεύει  ούν  ό φί<τχων  θεός*  i Τους 

quam  non  alius  quam  Pater  illis  inserit,  qui  sese  δοξάσω.  i Ούκ  Ιλαττον  δέ  του  δόξαν  είναι 

ad  ipsum  animis  suscipiendum  tradiderunt.  τόν  θεδν  των  τάς  τεραστίους  δυνάμεις  διαχονο>.* , 

Ισ^ι  νοήσαι  κα\  ίπ\  των  δι’  άρετήν  δοξαζόμενων  · ήν  ούκ  άλλος  ή ό Παττρ  έν  ταις  ψυχαϊς  των  πιρεβττχόι» 


αύτους  τή  ύποδοχ^  αύτου  γεγέννηκεν. 

Vers.  5.  Voce  mea  ad  Dominum  clamavi^  tt 
exaudivit  me  de  monte  sancto  ejus,  ete·  Operx  pre- 
tium est  quserere,  cur  antea  dictis  non  praepositi 
sint  hi  duo  semiycrsiculi.  Yalde  enim  consequens 
erat  ut  ante  gratiarum  pro  acceptis  beneficiis 
actionem,  oratio  poneretur.  Sic  autem  solutio  ad- 
hibenda est : rVon  oratio  est  quod  hic  dicitur,  sed 
declaratur  orationem  factam  esse.  Quoniam  enim 
oratio  secreto  facta  erat,  et  simul  atque  facta  est, 
exaudita  est,  voti  compos  factus  qui  preces  Deo 
fuderat,  apprime  Deo  pro  acceptis  beueficiis  gratias 
primum  agit,  tum  deinde  bommibus  declarat 
quxnam  oraverit.  Qiiodsi  vice  versa  egisset,  ct 
simui  atque  obtinuit  quod  petierat,  declarasset  se 
precatum  esse,  ac  .deiiule  gratias  egisset,  certe 
gratiarum  actionis  quae  cito  fieri  debebat,  meritum 
infinnassel,  eo  quod  prius  annuntiasset  nobis  le- 
gentibus se  orasse.  Melius  vero  id  de  quo  quaeritur, 
sic  solvetur  : Psalmi  principium  continet  preca- 
tionem. Deinde  post  precationem  a diapsalinate 
est  gratiarum  actio  quod  obtinuerit  qux  petierat. 
Tandem  absoluta  gratiarum  actione,  faciem  ad  nos 
convertit  Propheta,  et  quemadmodum  orans  postu- 
lata obtinuerit,  narrat.  Consideremus  vero  qiiantitro 
ad  litteram  attinet,  illud  : c Voce  mea  ad  Dominum 
clamavi,  » et  quod  sequitur  ex  consuetudine  Scri- 
pturae positum  , et  cur  viri  sancti  saepenuiuero 
precando  ad  Deum  clamaverint.  Attendatur  etiam 
ad  illud  quod  scriptum  est  stantem  Jesum  clama- 
visse et  dixisse  : c Si  quis  551  veniat  ad 
me  et  bibat. » Nobis  quidem  Apostolus  cum  ait  spiri- 
tum universaliter  in  cordibus  sanctorum  clamare, 

€ Abba  Paler  > intelligendi  occasionem  pnebet 
spiritalem  esse  clamorem  qui  intenditur,  quique 
est  animae  vox,  qua  utitur  deposito  organo  pt^* 
quod  talia  eloquitur.  Et  putamus  rationalem  dis- 
cursum qui  in  intellectu  peragitur,  animae  esse 
vocem,  quae,  si  fuerit  solertior  ct  de  robus  praestan- 
tioribus,  non  vero  abjectis  et  humilibus  disserat, 
spiritalis  erit  clamor.  Hunc  qui  ad  Deum  emittunt 
clamorem,  exaudiuntur,  nisi  forte  ut  praestantiores 
coronas  in  majoribus  certaminibus  accipiant , 
divina  dispensatione  derelinquantur,  quemadmo- 
dum in  Habacuc  scriptum  est  : f Usquequo,  Do- 
mine, clamabo,  et  non  exaudies?  Vociferabor  ad 
te  vim  patiens,  et  non  salvabis  me?  Cur  osten- 
disti inibi  molestias  et  labores,  ut  miseriam  et 
impietaiem  aspicerem  ? > Hunc  clamorem  in  ma- 
gnis decretis  semper  etiam  emittit  Salvator.  Sic  et 


Φωνϋ  μου  xpbq  Κύριον  kxixfc^a'  καί 
μου  έξ  δρονς  άγιον  αυτόν,  χ.  τ.  έ.  Άςιον 
σαι  (85)  τί  δήποτε  μή  προτέταχται  τά  δύο  ήμιπίρ 
των  προειρημένων  σφόδρα  γάρ  Ακόλουθον  τδφ[:. 
χήν  προτετάχθαι  τής  έπ\  ταίς  εύεργεσίαις 
στίας.  Αυτέβν  δέ  ούτως  άπο(&(^ηθέν  · Ούχ\  ενχή  ίπ 
τh  λεγόμενον  ένθάδε,  άλλ’  Απαγγελία  περί  τ, 
εύχήν  γεγονέναι.  Έπε\  γάρ  ευχή  κατά  τδ  αιωτώι*· 
νον  γέγονε,  καΐ  Αμα  τψ  εΟξασθαι  έπέτ^χε,  λα£4τ,  1 
^ έβοϋλετο  ό την  Ιντευξιν  τψ  βεψ  προσαγαγών,  tiii; 
προτάσσει  έπιτυχών  τήν  πρδς  Θεδν  εύχαριπίεν 
πρδς  άνθρώτϋους  διηγήσεως  περ'.  του  τίνα  ηδξιπ.Ι 
δδ  Ανάπαλιν  έγεγόνει,  και  Αμα  τψ  τυχεΐν  w 
διηγησάμενος  ήν  ώς  ηδξατο,  είτα  μετάτονπφ 
ριστήσας,  ύπεξέλυεν  Αν  τήν  όφειλομένην  έν  ττφ 
ριστία  μετά  τάχους  έντευξιν  διά  του  πρότερσ/ε^;:- 
γελχέναι  τοις  έντευξομένοις  ήμιν  ώςηΟςατο. 
δδ  οΟτω  λυσαι  τδ  ήπορημένον  Ή Αρχή  τού 
περιέχει  εύχήν.  Είτα  μετά  τήν  εύχήν  Απδτοόέ:ζ|εΑ· 
ματό;  έστιν  εύχαριστία,  δπ\  τψ  τετευχέναι  ων  f 
Τελεσθείσης  δδ  της  ευχαριστίας  πρδς  ήμάςάτοπμ· 
φει  τδ  πρόσωπον  ό Προφήτης,  κα\  διηγειπι 
τρόπον  εύξάμενος  δττηκούσθη.  Κατανοήουμεν  δ 
πρδς  λέξιν  τδ,  ι Φωνή  μου  πρδς  Κύριον  έχέχρα^  ι 
: κα\  τδ  έξης  κατά  τήν  συνήθειαν  τής  Γραφής,  n\r. 
τδ  πολλάκις  γεγονέναι  τοϊς  Αγίοις  πρδς 
εύχήν  μετά  κραυγής.  Έπιστησάτω  δέ  η:’ 
αύτδ  χα\  περ\  του  έστώτα  κεκραγέναι  τδν  Λψ*\ 
λέγειν  « Έάν  τις  διψ^  έρχέσθω  τρ4;  μ 
κα\  πινέτω.  > Δίδωσι  τοίνυν  ήμΐν  ό 
ΑφορμΑς,  εΙπών  τδ  πνεύμα  καθολιχως  έν 
δίαις  των  Αγίων  κράζειν,  c Άββα  ό Πατήρ,  > ώςΣη 
νοητή  κραυγή  έπιτεταμένη,  ήτις  δή  έστι 
ή τάχα  χρήται  Αποθαμένη  τδ  δργανον  δι'  σύ  wh· 
φωνει.  Κα\  οΙόμεθά  γε  τήν  λογικήν  διέξοδον  φ ή 
τψ  ήγεμονικψ  κατ’  αύτδ  γινομένην  τήν  τής  ν^Γ,ί 
είναι  φωνήν  · ή έάν  δδ  ή πραγματικωτέρσ,  xj'  «F 
μειζόνων  τινών  κα\  μή  κάτω  κειμένων  χα\ 
διεξοδεύουσα,  ή νοητή  Αν  εΓη  κραυγή.  Τα-Ιπ,ν  w 
τήν  κραυγήν  οΐ  κεκραγότες  πρδς  θεδν  έπαχδ//^’· 
οιλήν  ει  μή  κατ’  οίκονομίαν  καταλείποινιο  Οτιί  w 
μείζονας  στεφάνους  έν  μείζοσιν  άγώσιν  ά^ενετί:* 
σθαι,  ώσπερ  έν  τψ  Άμβακούμ  είρηται*  ι 
Κύριε,  κεχράξομαι,  κα\  ού  μή  εισαχαίηι;  Bcr;c.iJ. 
πρδς  σδ  Αδικούμενος,  χα\  ού  σώσεις  με; 
μοι  Ιδειξας  κόπους  κα\  πόνους,  έπιβλέπειν  ίτ.'. 
λαιπωρίαν  κα\  Ασέβειαν;  » Ταύτην  δδ  τήν 
έν  μεγάλοις  δόγμασιν  Αε\  διεξοδεύει  χαΐ  ό 
ούτω  δδ  έστηκεν  6 Λόγος  τού  θεού  άει  χεχρετ^»^ 


Joan.  VII,  37.  Rom.  τηι,  15.  Habac.  ι,  2,  ct  seqq. 

(85)  Άξέον  ζητήσαι,  etc.  Codex  Baroccianus,  panimque  Corderius.  Lniine  exstant  apad 
riim· 


<125 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  HI. 


im 


m\  mpi  τψ  Σολομώντι  ή σοφία,  ήτις  ή αύτή  ύπάρ-  Α sians  Dei  Verbum  semper  clamat,  quemadmodum 

A .2... . _^.r  o ^.r X _x..  A - 


χδΐ  τψ  Α6γψ  του  Θεού  χατά  τ4;ν  ύπόίΐτβσιν,  χαλούσα 
μετά  ύψηλου  κηρύγματος  έπ\  κρατήρα,  λέγουσα· 
€ "Ός  έστιν  ύμών  Αφρων,  έκκλινάτω  πρ6ς  μέ  * έν- 
δεέσι  βλ  φρένων  παρακελεύομαι  λέγουσα  · *Έλθετε, 
φάγετε  των  έμων  άρτων,  κα\  πίετε  οίνον  8ν  κεχέρακα 
υμϊν.  I Ή φωνή  τοιγαρούν  του  κατά  -Λν  ψαλμδν  λέ- 
γοντας έπιτεταμένη  πρ6ς  Κύριον  έπακούεται,  ούκ  άλ- 
λοθέν  ποθεν  ή έκ  τού  βρους  του  άγιου,  τουτέστιν  έξ 
ουρανού,  έπε\  κα\  έν  Αλλοις  λέγεται*  ι Έπαχούσεται 
αυτού  έξ  ούρανού  άγίου  αύτού.  » ΚαΙ  έξ  ύψους  άκούει, 
έπε\  γέγραιηαι  * ι Έι:αχούσεται  αύτού  έξ  ύψους  κα\ 
έκ  ναού  άγ£ου  αύτού.  > 

Έγώ  έκoψήOηry  χαϊ  νχνωσα  * έζ,τ\γέρβην,  δη 
Κύριος  drtuXnfsTcU  μον^  κ.  τ.  έ.  Ημείς  μέν  ήγού- 


et  apud  Salomonem  sapientia  quae  secundum  liy- 
poslasim  eadem  est  ac  Yerbum  Dei»  invitans  cuin 
magno  clamore  ad  poculum,  dicit  : t Si  quis  esi 
insipiens,  declinet  ad  me,  et  stultis  praicipio  di- 
cens : Yenite,  comedite  pnnes  meos,  et  bibite 
vinum  quod  miscui  vobis.  » Itaque  qui  in  psalmo 
ad  Deum  vocem  intendit,  non  aliunde  quam  a 
monte  sancio,  hoc  est  e codo,  exauditur,  quando- 
quidem alibi  quoque  dicitur  : c Exaudiet  illum 
de  coelo  sancio  suo.  i Ex  sublimi  quoque  exaudit : 
nam  scriptum  est : c Exaudiet  ipsum  ab  alto  et  a 
templo  sancto  suo.  > 

Vers.  6.  Ego  dormivi  et  soporatus  $um^  exsurrexi, 
quia  Dominus  suscipiet  me,  etc·  Nos  quidem  arbi- 


μέθα  (86)  μηδέν  Ανθρώπινον  έχειν  τά  λεγύμενα  άκύ-  Β tramur  niiiH  baec  habere  humaituin  quod  congruat 
λουθον  τή  περ\  τδν  Αα\ΛΒ,  δτε  έφυγεν  άπδ  προσιοπου 
Άβεσσαλώμ,  Ιστοριφ,  εΐ  θέλοιμεν  τηρήσαι  διά  τδ 
^τδν  τδ  τού  Δαυίδ  πρύσωττον,  κα\  διά  τούτό  γε  δυσ- 
ωπήσαιμεν  Αν  κα\  τούς  μή  βουλομένους  άναγκάζον- 
τες  άνάγειν  τήν  Ιστορίαν  κα\  προσίεσθαι  πάντως  έκ 
προσώπου  Χριστού  είναι  τά  έπαγγελλύμενα.  Ίνα  δέ  μή 
δοκωμεν  προδιδύναι  τδν  λύγον  τδν  κατά  τδ  βητδν  δυ- 
νάμενον  σώζεσθαι,  κα\  ταύτα  λεκτέον  · Φαμέν  τοίνυν 
αύτού  κατηγορούντα  τδν  Δαυίδ  ταύτα  φάσκειν  έπ\ 
τώ  μή  έγρηγορέναι  αύτδν  περ\  τής  βασιλείας,  μηδέ 
προσοχήν  τήν  δέουσαν  είσαγαγεϊν,  ώστε  καιρδν  Ιχειν 
έπιθέσθαι  μέν,  τάδε  πεπονθέναι  αύτδν  διά  τής  έπι- 
θέσεως  τού  Άβεσσαλώμ.  Εμού  γάρ  χοιμωμένου, 
φησ\,  χαΐ  ύτινοΰντος  τάδε  τινά  συμβέβηκέ  μοι.  *Λλλά  . 
διανέστην,  έπε\  Κύριος  άντιλήψεταί  μου,  χα\  διάνο-  ' 
στάς  μυριάδων  λαού  έπιθεμένων  μοι  ού  φοβηθήσομαι. 

Κα\  άβιάατως  τά  έξης  δύξει  σώζεσθαι*  καί  ταύτα 
μέν  ήγούμεθα  ώς  πρδς  τήν  λέξιν  έρμηνεύεσθαι, 
πρδς  δέ  Αναγωγήν,  ώς  προειρήκαμεν,  Απδ  προσώπου 
Κυρίου  ταύτα  άπαγγέλλεσθαι  τήν  Ιδίαν  κοίμησιν  νύν 
«ηγουμένου,  χαΐ  ύπνον  τδν  κατά  τδ  πάθος.  Έπισχε- 
[/ώμεΟα  δή  πρύτερον  διαφοράν  κοιμήσεως  καί  ύπνου 
^ομιζομένου  ώς  πρδς  τήν  λέξιν  · κοίμησιν  μέν  είναι 
ος  πρδς  τήν  ήσυχίαν,  περί  ής  καί  ό Παυλύς  φησι* 

1 Πάντες  κοιμηθησύμεθα,  ού  πάντες  δέ  Αλλαγησύ- 
ιεΟα  · I ύπνον  δέ  Ανεσιν  τής  ψυχής  χαλωμένης  Απδ 
ου  σώματος  καί  τήν  τάσιν  ύπεκλυούσης,  τώ  μή  φέ- 
ιειν  άδιάλειπτον  τδν  τόνον.  Έν  δέ  τφ  Ίώβ  μάλιστα 


ctim  Oavidis  historia  fugientis  a facie  Absaiom, 
si  voluerimus  propter  litteram  serrare  Daridis 
personam , et  propicrea  pudori  nobis  sil  cogere 
invitos  hanc  historiam  ad  spiritalem  sensum  revo- 
care, et  omnino  fateri  baec  ex  persona  Christi 
dicta  esse.  Ne  tamen  videamur  sermonem  dere- 
linquere qui  secundum  litteram  servari  potest,  haec 
quoque  dicenda  sunt : Nempe  semetipsum  his  ver- 
bis accusare  Davidem,  eo  quod  regni  curam  non 
habuerit,  et  ita  oiScii  negltgens  fuerit,  ut  rebel- 
landi occasionem  iiactus  sit  Absaiom,  et  inde  bas 
ei  molestias  pariendi.  Mihi  enim,  inquit,  dor- 
mienti et  soporato  baec  contigerunt.  Sed  erectus 
sum,  quia  Dominus  suscipiet  me,  et  erectus  non 
552  timebo,  'etiamsi  decent  millia  populi  insur- 
gant adversum  me.  Sic  sine  ulla  vi,  quae  sequun- 
tur videbuntur  servari ; et  haec  quidem,  qiiantuni 
ad  litteram  attinet,  arbitramur  explicari,  sed  se- 
cundum spiritalem  sensum  ex  persona  Domini 
dici,  qui  propriam  suam  dormitionem  narrat,  et 
somnum  quem  tempore  passionis  habuit.  Expen- 
damus autem  prius  dormitionis  discrimen  et  somni 
secundum  litteram  accepti.  Dormitio  est  ceu  silen- 
tium de  quo  jPaulus  ait  : c Omnes  dormiemus, 
sed  non  omnes  immutabimur ; i somnus  est  anima 
remissio  a corpore  relaxatae,  et  intensionem  seclu- 
dentis, quod  indesinentem  tenorem  non  ferat.  Hoc 
discrimen  in  Job  putamus  tradi  bis  verbis  : 


ήν  διαφοράν  παρίστασθαι  ύπολαμβάνομεν  διά  τού-  ^ < Nunc  utique  dormiens  quiescerem,  et  somnum 


tov  · t Νύν  Αν  κοιμηθείς  ήσύχασα  * ύπνώσας  δέ  Αν 
παυσάμην  μετά  βασιλέων,  βουλευτών  γης.  » Έδεή- 
ημαν  δέ  τής  διαφοράς  τού  κοιμηθήναι  καί  ύπνώσαι 
πδρ  τού  συνιέναι  πώς  Αν  έπί  τού  Σωτήρος  αύτη  δη- 
οϊχο.  Σύνηθες  μέν  γάρ  τήν  Απδ  τού  βίου  τούτου  Ιξο- 
>ν  κοίμησιν  λέγεσθαι,  Ισθ’  δτε  δέ  καί  ύττνον  μεμνή- 
εθα  δνομάζεσθαι.  c Έκοιμήθη  » γάρ,  φησί,  c μετά 
ίον  πατέρων  αύτού  * > καί,  f Πολλά  σώματα  των  κε- 
)εμ.τ]μένων  Αγίων  ήγέρθησαν  είς  τήν  Αγίαν  πόλιν, 
χ\  Ανεφανίσθησαν  πολλοϊς  · ι καί,  c Νυνί  δέ  έγή- 
ιρται  Χριστδς  έκ  νεκρών,  Απαρχή  των  κεκοιμημέ- 

Prov.ix,  4.  Psal.  χιχ,  7,  »·  1 Cor.  χν,  20,  51 . 
I Cor.  XV,  20. 

(86)  Ώμβϊς  μέτ  ήγοΰμεβα,  etc.  Indidem. 


capiens  requiescerem  com  regibus,  consiliariis 
terra,  i Opus  autem  nobis  fuit  discrimine  quod 
est  inter,  c dormire,  i et,  i somnum  capere,  · ut 
intelligamus  quomodo  id  iii  Salvatore  ostendi 
queat.  Solet  enim  ab  liac  vita  exitus  dormitio 
dici,  aliquando  etiam  somnum  appellari  memini- 
mus. c Dormivit » enim,  inquit  < cum  patribus 
suis ; > et  : c Multa  corpora  sanctorum  qui  dor- 
mierant, resurrexerunt  in  sanctam  civitatem,  'et 
apparuerunt  mullis.  · Et : c Resurrexit  Christus  a 
mortuis,  primi tia  dormientium  ; > et  :c  Omnes 
” Job.  III.  « Gen.  XLTii,  50.  ’®Matth.xxvii,  Si. 


EX  ORIGENE 


1.? 


<127 


durinieiiiiis.  > Somnus  eiiam  appellatur  · quando· 
qiiiilein  idem  est  dormire,  ac  somnum  capere. 

< Mulli  de  bis  qui  somnum  capiunt  in  terrsc  pul- 
vere, evigilabunt  i Qui  locus  conferendus  est 
cum  iis  qtue  dicta  sunt  de  sanctis  dormieiuibiis. 
Praeter  exitum  ex  hac  vita,  signilical  eiiam  somnus 
torporem  animae,  cum  atteniio  vigilantia  dicatur. 
Yoleiis  enim  nos  divinus  sermo  a torpore  arcere, 
ait  : f Ne  des  oculis  luis  somnum,  et  palpebris 
tuis  dormita lionem,  ut  taiiquam  damula  serveris  a 
laqueis,  et  tanquam  avis  a rele.  > Et  ostendere 
volens  Propheta  torporem  et  segnitiem  peccatorum 
ait  : « Dormierunt  soinnnm  suum,  et  nihil  iii- 
veneruut.  » Et  illud  i Surge  qui  dormis,  et 
exsurge  a mortuis,  et  illucescet  tibi  Christus.  i 
Huic  somno  qui  nihil  aliud  est  quam  torpor,  ana- 
logia quadam  respjiidet  dormitatio  animae  quam 
prohibet  Salomon  , docens  non  somnum  solum 
arcendum  esse  ab  oculis,  sed  etiam  dormiiaiionem. 
Quin  et  Psalmista  in  vituperiuin  accipiens  dormi- 
tationis nomen,  ait  : c DoriuUaveriint  omnes 
qui  ascenderunt  equos.  > Dicimus  ergo  Salvatorem 
zfeostrum  Jesiim  Christum,  quando  communem  mor- 
tem pro  nobis  sustinuit,  tunc  dormiisse,  soporatum 
varo  fuisse,  cum  anima  ejus  a corpore  separata  esi. 
Quemadmodum  enim  qui  somnum  capiunt,  Jacente 
corpore  operantur  secundum  mentem,  imaginatio- 
nibus quibusdam  occursantibus  obsecuti,  ei  agunt 
aliquid  absque  ullo  corporis  ministerio,  quo  non  in- 
digent ; 553  licet  in  omnibus  non  similis  sU 
imago  ei  cujus  est  imago,  verumtamen  ut  sine  cor- 
pore anima  quse  ab  ipso  separata  est,  et  somnum 
capit,  ostendatur  operari,  postquam  dictum  est  : 
c Ego  dormivi,  > additur, « et  soporatus  sum.  > Et 
quid  mirum  si  ejusmodi  somnus  in  Salvatore  non 
omnino  animm  otium  fuit,  sed  cessatio  quaedam  ab 
usu  corporei  instrumenti  ? Ipsa  eiciiiin  per  se  sua 
munera  obit,  quandoquidem  idem  a Jobo  dictum 
ostenditur.  i Quare » enim,  inquit**,  c noii  ex  utero  in 
monumentum  abii  ?Nutic  utique  dormiens  quiesce- 
rem, somnum  autem  capiens  requiescerem  cum  re- 
gibus, consiliariis  terrae,  qui  gloriabantur  in  gla- 
diis, aut  cum  principibus  quibus  mullum  fuit  au- 
rum. » Nisi  enim  aliquam  animae  operationem  iii- 
telligeret  in  qua  bonorum  quorumdam  particeps 
effecta  , cum  bisce  requiesceret,  non  utique  dice- 
ret : < Somnum  capiens  requiescerem  cum  regibus, 
consiliariis  terrae,  qui  gloriabantur  in  gladiis.  > Ili 
autem  sancti  fuerint  pietatis  milites  qui  verbo  omni 
gladio  aucipiii  acutiore  utuntur  contra  omnem  ve- 
ritatis adversarium.  Principes  quibus  multum  est 
aurum,  ii  erunt  qui  mullis  praecellunt,  et  ideo  prin- 
cipes vocali,  in  contemplationibus  el  speculationi- 
bus veritatis  divites  sunt.  Nibil  ergo  mirum  Salva- 
torem dicere  : c Dormivi  et  soporatus  sum,  > quippe 
qui  ad  animarum  salutem  plura  egerit  eo  tempore 
quo  a corpore  separatus  est,  quemadmodum  in  ca- 

Dan.  XII,  2.  ·*  Prov.  vi,  4.  *·  Psal.  lxxv,  6. 

13,  U,  15. 


νων  > κα\,  c Πάντες  χοιμηθηο^μεθα*  ι 
έπειδή  ταυτόν  έστι  τ6  καθεύδειν  τω  ύζ'ΛΟν  ι Π,. 
λο\  των  καθευβδντων  έν  γης  χώματι  άνιτττ,κνΛ. , 
Συγκριτέον  τοϊς  λεγομένοις  κεκοιμημένω·»  ϊά,. 
Σημαίνει  μέντοιγε  καΐ  ό ύπνος  χωρίς  τή; 
βξοδον  του  βίου  τήν  άπροσεξίαν  τής  ψυχής·  ττς 
οχής  έγρηγορήσεως  καλού μένης.  Φυλάττε«6ι; 
ήμ5ς  την  Απροσεξίαν  βουλόμενος  ό θείος  λίγο;  ^2· 

C Μή  δφς  Οπνον  σο7ς  δμμασι,  μηδέ  νυσταγμόν  γ; 
βλεφάροις,  ?να  σώζη  ώσπερ  δορκάς  έχ 
ώσπερ  βρνεον  έκ  παγιδος.  » Καί  βουλδμενος  τιμ. 
στήσαι  τδ  χαυνον  κα\  άνειμένον  των  άμαρ:ωϋ·. : 
Προφήτης  φησίν  c "Υπνωσαν  Οπνον  αυτών,  χι\  ^ ι 
ευρον  ούδέν  * ι κα\  τ6,  c Έγειρε  6 κάθετων,  c I 
Ανάστα  έκ  των  νεκρών,  χα\  έπιφαύσει  υν,  ό X:.. 
στός.  > Άνάλογον  δέ  τω  υπνψ  τψ  κατλ  ττν  ά=κ> 
εξίαν  έστί  νυσταγμδς  ψυχής  δν  Απαγορεύει  ό ϋ> 
μών,  ού  μδνον  Οτϊνον  διδάσκων  ήμας  μή  διοίνι; 
Ομμασιν,  Αλλά  χα\  νυσταγμόν.  Κα\  αύτδςδέέ’1>>' 
δδς,  έπ\  ψόγου  τάσσων  τδ  του  νυσταγμού  δνομι,  ςτ: 
ί Ένύσταξαν  πάντες  οι  έπιβεβηκότες  τοΰςίττ^.;  > 
Φαμέν  τοίνυν  τδν  κοινδν  θάνατον  δν  άιάΟανίν 
ήμων  κοιμηΟήναι  τδν  Σωτήρα  ήμών  Ίηαοΰν  τόνΧ:· 
στδν,  ύπνώσαι  δέ,  χωρισΟείσης  τής  ψυχής  ir, 
σώματος.  Καθάπερ  γάρ  οΐ  ύττνοϋντες  χειμτ/ο-^  r» 
σώματος  ένεργοΰ σι  κατά  ψυχήν,  φαντασίαιςτ;;;τκ> 
πιπτούσαις  έταδμενοι,  χα\  πράττουσί  τι  xjVc/It 
του  σώματος  δεόμενοι  · τδν  ούτδν  τρόπιτι/  cix 
πάντα  της  εΙκό\·ος  έξομοιου  μένης  τούτψ  ο^πινΣ.· 
κων,  άλλ*  ίνα  δηλωΟή  ή ένέργεια  ή χωρίς 
τής  ψυχής  τής  κεχωρισμένης  αύτοΰ,  μι  > 
ύπνωκυίας,  λέγεται  μετά  τό,  ι έχοιμήθτ,ν,  » 

C Οπνωσα.  > Κα\  τί  θαυμαστδν  ε1  έπ\  τσΐ 
τοιοΟτος  Οπνος  οΟ  πάντη  έστ\ν  Αργία  τής  ψυχτ,;.  ώ 
Αργία  ώς  πρδς  τδ  όργάνψ  τφ  σώματι  χρή^ΐκ;  1« 
μΐντοιγε  κα\  καθ’  έαυτήν  ένεργεϊ,  δπου  χι'.  ΰτότ.ί 
Ίώβ  τδ  αύτδ  λεγόμενον  δηλουται.  c Διά  τί  >Wr; 
σΙν,  < έκ  γαστρδς  είς  μνήμα  ούκ  άπηλλάγην; 
άν  κοιμηθείς  ήσύχασα,  ύπνώσας  δέ  dvsMvsir· 
μετά  βασιλέων  βουλευτών  γής,  61  έγαυριύν:&ίΓ 
ξίφεσι,  καΐ  μετά  Αρχόντων  ών  πολύς  δ χρ’·ι3έ;.  1 1 
γάρ  μή  ένόει  ένέργειάν  τινα  είναι  περί  τήνψνϊγ.:' 
ή έπαύσατο  τυγχάνουσα  Αγαθών  τινων  μετά 
ούκ  άν  έλεγεν  < Ύτ^νώσας  άνεπαυσάμην  με:3 
σιλέων  βουλευτών  γής,  οϊ  έγαυριώντο  έπΙ  · 
Εΐεν  δ’  άν  οδτοι  άγιοι  στρατιώται  Οεοαεβεΰς  )'> 
τφ  τομο>τέρψ  πάσης  τής  μαχαίρας  διστόμου 
νοι  κατά  παντδς  του  έναντίου  τής  ά).ηθείας  α5·.τ- 
"Αρχοντές  τε  * ών  πολύς  ό χρυσδς,  έρμηνε·>/.'^^  J' 
οΕ  των  πολλών  διαφέροντες,  χαίχατά  τούτο  45/7·-:. 
χρηματίζοντες,  πλουτουντες  έν  διανοήμασι  χιι 
περ\  άληθείας  θεωρήμασι.  Ούδέν  συν  Οαυμαπό^ϊ: 
τδν  Σωτήρα  λέγειν  * f Έχοιμήθην,  κα\  · 
πολλφ  πλέον  ένεργήσαντα  περί  σωτηρίας  η* 
παρά  τδν  χαιρδν  του  χωρισμού  του  άπδ  τού 
κατά  τά  λεγόμενα  έν  τή  Καθολική  Επιστολή  ofJ* 
Πέτρφ  * c Έν  ίρ  χα\  τοϊς  έν  φυλακή  πνεύμαίη^Ρ 
**  Ephes.  V,  14.  *■  Psal.  lvii,  5.  ·*  iob.  w.  ··· 


ilS9  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  111.  M30 


θε\ς  έχή/ϊυξεν  άι:ειθήσασ(  ποτέ,  δτε  άπεξεδέχετοήτου 
Θεού  μαχροθυμία  έν  ήμέραις  Νώε  χατασχευαζομένης 
χιβωτοΰ,  είς  ήν  όλίγοι,  τουτέστιν  όχτώ  ψυχα\,  διεσώ- 
θησαν  δι’  υδατος.  » Μετά  ταύτην  τήν  χοίμτι  Jiv  ό Πα- 
τήρ άνκλαμβανδ μένος  έξήγειρεν  αύτδν. 

Ον  φο€ΐί\θΊ\<τομαι  άτώ  μυριάδων  Λαόν  τώτ  κύ· 
κΛφ  €ΤννεΛΐηθ6μέτωτ  μοι^  χ.  τ.  έ.  Πρέπουσα  άγίφ 
φωνή  (87)  χατωρθωχ(5τι  μεγίστην  άρετήν,  τήν  άφο- 
6ίαν,  διά  τήν  πρδς  θεόν  πεποίθησιν  ή όμοια* 

« Έάν  παρατάξηται  έπ’  έμέ  παρεμβολή,  ού  φοβη- 
θήσεται  ή χαρδία  μου.  > Κα\  ό Σωτήρ  έν  πνεύματι 
γινώσκων  τάς  αΐτουμένας  αύτδν  σταυρωθήναι  μυριά- 
δας λαού  τής  χατατομής,  χα\  όρων  τδ  άτάραχον  αύ- 
του  (κατά  σάρκα  δδ  ταΰτά  φημι),  λέγοι  άν  ταΟτα. 
Έάν  δέ  τις  κατανοήσω  τδ  πλήθος  των  ύπδ  των  έχθρών 
βαλλομένων,  έπιτιθεμένων  τή  ψυχή  κα\  ταρασσόντων 
κα\  χυμαινόντων  αύτήν,  έν  καιρψ  άν  φθέγγοιτο,  έπ\ 
τδν  θεδν  καταφεύγων,  τδ,  c Ού  φοβηθήσομαι  άπδ 
μυριάδων  λαού,  των  κύκλω  συνεπιτιθεμένων  μοι.  ι 

Arcicrra,  Κύριε,  (τώνάτ  με,  ό Θεός  μου,  δτι  σϋ 
έ:ιάταζας  αάντας  τούς  έχθραΐνοττάς  μοι  ματαίως, 
όδόντας  άμαρτωΛίύτ  σννέτριψας,  χ,  τ.  έ.  Τω 
Έβραϊκφ  έντυχόντες  (88),  τδ  c ματαίως  ι ούδαμώς 
ευρομεν  δυνάμενόν  δηλουσΟαι.  Τ£  γάρ  χοινδν  τής  λέ- 
ξεως  τής  ι ματαίως  > πρδς  τήν  σιαγόνα ; Κα\  οΐ  λοι- 
ττο\  δέ  (δς  τδ  Έβραΐχδν  τεΟείκασιν.  Είχδς  ούν,  ως  τι- 
νες  Εβραίων  λέγουσι,  τά  άρχαια  άντίγραφα  έτέρως 
άσχηκέναι,  ή τδ  εύτελές  περιϊσταμένους  τούς  Έβδο- 
μήκοντα  τής  λέξεως,  τετολμηκέναι  άντί  τού  c σια- 
γόνα, I ποιήσαι  ι ματαίως.  > Νοήσωμεν  τοίνυν  τδ 
fSrjT0v  κατά  τούς  Έβδομήκοντα*  διεξέλΟωμεν  πώς 
δει  λαμβάνειν  τά  άνθρωπιχώτερον  είρημένα  ύπδ  τού 
Θεού,  έξ  ών  εύχερές  έστιν  Ιδειν  πώς  λέγεται* 

C Ανάστα,  Κύριε,  σώσόν  με,  ό θεός  μου.  · ΟΙονεΙ 
’γάρ  χοιμιδμενον  ήμϊν,  δτε  ήμάς  παρέδο>κε  πείρας 
ενεχεν  ταΤς  άντιχειμέναις  ένεργείαις,  διανίστησιν 
αύτόν.  Τάχα  δέ  χαΐ  δτε  τδν  Σωτήρα  υπέρ  ήμών  πάν- 
των παρέδωχεν,  έχοιμάτο  αύτφ  ό Πατήρ  * άνίσταται 
δέ  σώ^ων  αύτδν  χα\  πατάσσων  τούς  έχθρούς  αύτού, 
είτε  τούς  έχ  τιεριτομής,  είτε  τάς  άοράτους  έχθρούς  τής 
άληΟείας  δυνάμεις.  Εχθρού  δέ  κατ’  ούδέν  έστι  λό- 
γος * μετά  γάρ  τών  μισού ντων  τήν  εΙρήνην  ό άγιός 
εστιν  είρηνιχδς,  άγαπών  τούς  έχθρούς.  Δόξαι  δ’  άν 
τίνος  έχθ ραίνε IV  τις  ού  c ματαίως,  » ήτοι  άνθρωπι- 
χώτερον τδν  έχθρδν  ήμών  έξεταζόντων  ή χα\  εύσεβέ- 
στερον  * άνθρωπιχώτερον  μέν,  έπάν , τδν  προχαταρ- 
ξάμενόν  τι  χακοποιείν  άποστραφείς,  άμύνεσθαι  βού- 
ληται  · ούτως  γάρ  άν  ύτιοληφθείη  μή  ι ματαίο)ς  ι 
έχθραίνειν  τφ  προηδικηκότι*  εύσεβέστερον  δέ,  εί  τις 
έχθρδς  γένοιτο  διά  τδ  άληθές,  ώς  ό Απόστολός  φησιν* 

€ Έχθρδς  ύμΤν  γέγονα  άληθεύων  ύμίν*  > χα\  τό* 

€ Ούχ\  τούς  μισούντάς  σε.  Κύριε,  έμίσησα;  > Καέ 

1 Peir.  Ηΐ,  19.  Psal.  χχνι,  5.  *·  Gal.  jv,  16. 

(87)  Πρέπονοτα  άγίφ  ^(ϋτή,  elc.  Corderins,  codex 
Burocriaiiiis,  schedue  Coinbetisii,  Barbarus. 

(88)  Έ6ραΤκφ  έντυχόντες,  eic.  Codex  Ba- 

Patbol.  Ga.  Xll. 


tholica  sua  Epistola  Petrus  ait  < :n  quo  et  his 
qui  tn  carcere  erant,  spiritibus  adveniens  praedica- 
vit, qui  increduli  fiieranl  aliquando,  quando  exspe- 
ctabat Dei  patientia  in  diebus  Noe,  cum  fabricare- 
tur arca,  in  qua  pauci,  id  est  octo  animse  salvae  fa- 
ciae  sunt  per  aquam.  > Post  baiic  dormitionem  Paler 
ipsum  suscipiens  excitavit. 

Yers.  7.  Non  timebo  millia  populi  circumdantis 
me,  etc.  Vox  plane  sanctum  decens,  qui  ad  maxi- 
mam virtutem,  nimirum  securitatem,  pervenit  oh 
fiduciam  in  Deum.  Huic  similis  est  ista  : c Si 
consistant  adversum  ine  castra , non  timebit  cor 
meum.  » Et  Salvator  in  spiritu  cognoscens  millia 
populi  circumcisionis,  quae  postulatura  erant  ut  cru- 
cifigeretur, et  ceriieus  animum  siuim  intrepidum 
(secundum  carnem  autem  haec  aio)  dicere  etiam 
ista  possit.  Si  quis  autem  perspexerit  multitudinem 
eorum  qui  ab  hostibus  prosternuntur,  animam  ob- 
sidentibus, perturbantibus  atque  exagitantibus,  tem- 
pestive ad  Deum  confugiens  merito  dixerit : c Non 
timebo  millia  populi  circumdantis  me.  i 

Yers.  8.  Exsurge,  Domine,  salvum  me  fac,  Deus 
554  meres,  quoniam  tu  percussisti  adversantes  mihi 
sine  causa  : dentes  peccatorum  contrivisti,  elc.  He- 
braicum exemplar  consulentes,  illud,  c sine  causa, i 
nequaquam  ostendi  posse  reperinuts.  Quid  enim 
commune  habet  c sine  causa,  > cum  maxilla  ? Quin 
etiam  reliqui  posuerunt  sicut  textus  Hebrseus.  Yc- 
rosiinile  igitur  esi,  quod  Hebraei  nonnulli  aiunt, 
antiqua  exemplaria  aliter  habuisse,  vel  Septuaginta 
dictionis  istius  vilitatem  devitantes,  pro  c maxilla,  i 
ausos  fuisse  ponere  c sine  causa.  » Expendentes  er- 
go hunc  versum  secundum  Septuaginta,  disseramus 
quomodo  accipienda  sint  quse  humano  more  a Deo  di- 
cta sunt,  ex  quibus  facile  esi  videre  quo  pacto  dicatur : 
c Exsurge,  Domine,  salvum  me  fac,  Deus  meus.  i 
Nobis  enim  ceu  dormientem,  quando  tentatlonis 
causa  nos  tradidit  adversariis  potestatibus,  excitat 
illum.  Forte  etiam  cum  Salvatorem  pro  nobis  om- 
nibus tradidit,  dormiebat  ei  Pater*  Exsurgit  autem 
cum  salvum  ipsum  facit,  et  percutit  inimicos  ejus, 
vel  eos  qui  ex  rircunicisionesunt,  vei  veritati  repu- 
gnantes potestates  invisibiles.  Porro  uidla  inimici 
ratio  habetur,  cum  vir  sanctus  cum  iis  qui  oderunt 
pacem,  sit  pacificus,  et  iulmicos  diligat.  Yideri  au- 
tem possit  quispiam  non  c sine  causa  » cum  aliquo 
inimicitiam  suscipere,  si  vel  humanius  vcl  reHgio- 
sius  inimicus  spectetur.  Humanius  quidem  , cum 
laedere  incipienieai  aversatus  ulcisci  voluerit  : sic 
enim  non  c siiie  causa  i eunt  qui  prior  laesit  ^odisse 
videri  queat;  religiosius  vero, si  quis  inimicus  fiat 
ob  veritatem, quemadmodum  Apostolus  ait**:  c Ini- 
micus factus  sum  vobis  verum  dicens.  i Et  illud 
c Nonne  qui  oderunt  te.  Domine,  oderam  ? > £l 

Psal.  cxxxviii,  21. 

roc.  Barbarus,  partimqoe  Corder.  Plurima  autem 
iisdem  fere  verbis  oxstaut  apud  Euseb. 

36 


1131  EX  ORIGExNE  un 


quaerendum  est  an  aint  aliqui  qui  oderint  Deum. 
Nullus  enim  vel  eorum  qui  omnino  injusti  sunt  et 
athei,  istud  fatebitur.  Quinam  ergo  sunt  qui  oderunt 
Deum  ? Quosnam  in  confesso  est  odisse  Jesum  et 
anathematizare  ? Quae  contra  illum  fiunt,  omnino 
ad  Patrem  referuntur.  Et  omnis  qui  peccat,  odit 
Deum,  vel  sapientiam  contemnens,  hoc  est,  Chri- 
stum, vel  justitiam  odio  habens  et  operans  iniqui- 
tatem. Et  quoniam  justitia  est  Christus,  qui  odit 
Christum  justitiam,  odit  et  Deum.  Cum  autem  li- 
queat quis  oderit  Deum,  nisi  diligenter  expendamus 
quid  sit  illud  : c Nonne  qui  oderunt  te.  Domine, 
oderam  ?>  omnes  homines,  paucis  exceptis,  odio  ha- 
bebimus, cum  valde  pauci  sint  qui  operibus  probent 
se  amare  Deum.  Quid  vero  absurdius  sit  quarn 
aversari  cunctos,  imo,  et  si  dieere  opus  est,  seipsum? 
Si  quis  enim  sui  Ipsius  sincerus  et  candidus  sesii- 
mator  fuerit,  sibi  odio  esse  Deum  deprehendet.  Ne- 
quaquam igitur  sic  putandum  est  quse  oderunt  555 
Deum,  sed  quae  ratione  praeditis  accidunt  mala. 
Verbi  gratia  injustitia  odit  Deum,  et  injustus  qua- 
tenus injustus  est,  odit  Deuro,  injustitia  quae  in  ipso 
est  hoc  faciente.  Oportet  igitur  nos  hujusmodi  ac- 
cidentia mala,  et  quae  nobis  imprimis  inimica  sunt, 
perfecto  odio,  hoc  est,  quod  a perfectione  proOci- 
scitur,  odisse.  Nam  quemadmodum  a perfectione 
justitia  atque  prudentia  manant,  sic  et  hujusmodi 
odium.  Haec  autem  a nobis  dicta  sunt,  expendenti- 
bus illud  : f Percussisti  omnes  adversantes  mihi 
sine  causa,  > cum  omnes  qui  alicui  adversantur, 
sine  causa  adversentur.  Ejusmodi  est  illud  : c Odio 
habuerunt  me  gratis.  > Quales  autem  sunt  pecca- 
torum dentes  qui  conteruntur,  tales  et  ii  de  quibus 
dictum  est**:  f Ibi  erit  fletus  et  stridor  dentium.» 
Peccatorum  dentes  sunt  a ratione  alienae  cogitatio- 
nes nobis  praeter  naturam  advenientes,  quibus  ho- 
stes nostri  tanquam  dentibus  saepenumero  utentes, 
accedunt  ad  devorandum  carnes  nostras,  hoc  est, 
ea  quae  ex  carne  pullulant : c Manifesta  autem  sunt 
opera  carnis,  > ut  ait  divus  Apostolus 
Vebs.  9.  Domini  e$t  $alu$,  et  super  populum  tuum 
benedictio  tua,  » etc.  Qui  credit  Domini  esse  salu- 
tem, et  Deum  nostrum  esse  Deum  salvos  faciendi*^. 
Domini  enim  sunt  exitus  mortis.  Is  novit  etiam  quid 
sit  confidere  in  filiis  hominum,  in  quibus  non  est  sa- 
lus**· Quin  est  super  populum  ejus  benedictio  ejus, 
quae  spiritalis  est  in  coelestibus  in  Christo. 


L ςητητέον  εΓ εΐσί  τινες  μισουντες  τδν  0edv  · ούδεί^  735 
&ν  τούτο  όμολογήσειεν  ούδέ  των  τελέως  dScxctrw  za. 
άθέων.  Τίνες  ουν  είσιν  οΕ  μισοΰντες  vbv  Κύριον  ; Τί- 
νες  όμολογουμένως  μίφούσι  τ6ν  Ίησοΰν,  χαι  χαττ<2- 
θεματίζουσιν  αύτόν ; Τά  δέ  γινόμενα  εις  αύτ^ν 
τως  είς  τδν  Πατέρα  άναφέρεται.  Κα\  &μ2> 

τάνων  μισεί  τον  Θε6ν,  ή τίιν  σοφίαν  έξευτελί^ων. 
τουτέστι  τδν  Χριστδν,  i)  τήν  δικαιοσύνην  μιοων  xji 
εργαζόμενος  τήν  Ανομίαν.  ΚαΙ  έπει  δικαιοσύνη  έτ:'.# 
ό Χριστδς,  ό μισών  τδν  Χριστδν  τήν  δικαιοσύνην,  χ- 
σεΤ  τδν  θεόν.  Φανερού  δέ  γενομένου  τις  6 μισών  tw 
θεδν,  Ιάν  μή  άχριβώσωμεν  τί  έστιτδ,  c Οΰχ\  τούς  jt- 
σοΰντάς  σε,  Κύριε,  έμίσησα ; » πάντας  Ανθρώπους  μ· 
σήσομεν  παρδξ  όλίγων*  σφόδρα  σπανίων  δντων  τώνι^ 
των  έργων  χαρακτηριζομένων  άγαπαν  τδν  Θεόν.  Τί> 
του  δδ  τί  Αλλο  εΓη  άτοπώτερον  τού  άτιεστρέφθαι  πχ^ιτι;, 
καΐ,  εΐ  δεϊ  ούτως  είπεϊν,  και  έαυτόν ; Εύγνωμόνω;  γίρ 
έτάζων  τά  περ\  αύτού  έκαστος,  εύρεθήσεται  μισών  π» 
Θεόν.  Μήποτεοΰν  ούτωνομιστέον  είναι  τ1  μισούντατδν 
Θεδν,  Αλλά  τΑ  τοίς  λογιχοις  χακΑ  συμ6εβηκότα* 
Αδικία  μισε?  τδν  Θεδν , κα\  δ Αδικος  μισεί  τδ» 
θεδν,  καθδ  Αδικός  έστι,  τής  έν  αύτψ  Αδικίας  τ/.η 
δρώσης.  Χρή  ούν  ήμΑς  μισήσαι  τΑ  τοιΑδε  συμβεδ''- 
κότα  καΐ  πρώτως  έχΟρΑ  ήμών  τυγχάνοντα,  τελίίϋ 
μίσει,  τουτέστιν,  Αττδ  τελειότητος  έpχoμivcρ.  'flyrrji 
γΑρ  Απδ  τελειότητος  έρχεται  δικαιοσύνη  κα\  σωςρϋ- 
σύνη,  ούτως  κα\  τδ  τοιόνδε  μίσος.  Ταυτα  δδ  ήμΤν  είρ;^ 
ται  έξετΑζουσι  τδ,  ι Έπάταξας  τούς  έχθραίνοντάς 
ματαίως*  » πάντων  των  έχθραινόντων  τινί,  ματαί»; 
έχθραινόντων.  Τοιούτον  τδ,  c ΈμίσησΑν  με  δωρεζν.ι 
ΌτϋοΤοι  δέ  οΐ  συντριβόμενοι  όδόντες  των  Αμαρτωλιΰν, 
τοιούτοι  καΙ  περ\  ών  εΓρηται  * c ΈκεΙ  δσται  0 
θμδς  κα\  δ βρυγμδς  των  όδόντων.  » ’Οδόντες  Αμιρ- 
τωλών  είσι  λογισμο\  Αλογοι,  παρΑ  φύσιν  ήμίν  Ιτι- 
συμβαίνοντες,  οΤς  δδούσι  χριομενοι  πολλόυεις  οΐ  άντ.· 
κείμενοι  προσεγγιζουσιν  ήμίντου  φαγειν  τΑς  σαρχις 
ήμών,  τουτέστι  τΑ  έκ  τής  σαρκδς  φυόμενα  · ι Φχ- 
νερΑ  δέ  έστι  τΑ  έργα  τής  σαρκδς,  » φησ\ν  ό 
Απόστολος. 

Τον  Κυρίου  ή (Τωηιρία^  καΐ  έχϊ  rdrJadrca* 
ή εύΛογία  σον,  κ.  τ.  έ.  Ό πειθόμενος  (89),  δπ 
τού  Κυρίου  έστ\ν  ή σωτηρία,  διδ  καΐ  ό Θεδς  ήρΐν» 
Θεός  έστι  τού  σώζειν  * τού  γΑρ  Κυρίου  αί  διέςοόα 
τού  θανάτου  * οΤδε  χα\  τί  τδ  πεποιθέναι  έπΙ  υίάς 
Ανθρώπων,  οΤς  ούκ  έστι  σωτηρία.  Έστι  Sk  και 
τδν  λαδν  αύτού  ή ευλογία  αύτου  ούσα  σενευματυσ, 
έν  τοΤς  έπουρανίοις  έν  Χριστφ. 


PSALMUS  IV. 

Vees.  1.  In  finem  in  psalmis  eanticum  David,eie, 
Cum  multi  psalmi  secundum  Septuaginta  inscri- 
bantur c in  finem, » secundum  alios  autem  titulum 
habeant  huic  i in  finem  » inscriptioni  consenta- 
neum, operae  pretium  est  pro  viribus  investigare 

•‘Joan.  XV,  2.  »*Luc.  xiii,  28.  »»Gal.v,  19. 

(89)  Ό xeiedpsroc,  etc.  Corderius,  Barbarus. 

(90)  ΠοΛΛών  ψαΛμων,  etc.  Codd.  Roe,  Baroc- 
cianus,  Coislinianus,  schedae  Combefisii,  Barbarus 


ΨΑΑΜΟΣ  A'. 

ΕΙς  zb  τέΛος  ir  ψαΛμοις  τφ  ΑανΤδ^  κ.  τ.  t 
Πολλών  ψαλμών  (90)  κατΑ  μέν  τούς  Έ6δομήχο·Λ3 
έχόντων  έπιγραφήν  ι είς  τδ  τέλος,  » κατά  δέ  τούς 
λοιτιούς  τΑ  κατάλληλα  τώ  ι είς  τδ  τέλος  » ένθΐκ 
Αποδιδόμενα,  Αξιόν,  δση  δύναμις,  έξιχνεύσαι  τδν  δτ- 

·*  Psal.  LXVII,  21.  ·■  Psal.  cxlv,  3. 
et  Corderius  Origeni  tribuunt,  quatiquaro  similia 
aut  eadem  saltem  quoad  sensum  reperiuiiuir  apod 
Eusebiuin. 


4153  SEL£CTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  IV.  Itoi 

λούμενον  ύπδ  της  λέξεως  νουν.  Ιστέον  βέ,  δτι»  Α bujos  diclionig  sensum.  Sciendum  est,  ut  artis  cii* 
(ύ^ιζερ  πάσης  τέχνης*  χαΐ  έπιστήμης  έστι  τ6  τέλος,  juslibet  atque  scientiae  quidam  finis  est,  quem  in- 

έφ'  δ οΐΐεύβει  ό γνησίως  τήν  τέχνην  ή τήν  έπιστή-  tendit  is  qui  artem  vel  scientiam  serio  exercet#  sic 

μην  μετιών,  ουτω  xa\  τής  λόγχης  φυοεως  βε&  τέλος  etiam  naturae  rationalis  finem  aliquem  esse  opor« 

τυγχάνειν  · τούτο  δέ  έστι  τδ  έν  Χμςστφ  ζωοποιηθή-  tere.  Hic  autqm  est  vivificari  ‘in  Christo  secun* 

ναι  χατά  τδν 'Απόστολον.  Νομίζομεν  τοΙνυν  τους  I είς  dum  Apostolum.  Existimamus  itaque  psalmos  qui 

τδ  τέλος  ι έπιγεγραμμένους  ψαλμοΰς  του  τέλους  f in  finem  ι inscribuntur,  sensum  quemdam  finis 

Tiv3[  επιγράφε^ν  νουν,  χα\  έπ'  έχείνο  τους  συνιέντας  prae  se  ferre,  et  ad  illum  finem  eos  qui  quae  dicuii- 

τά  λεγόμενα  παραχαλεΓν.  Παντλ  δέ  άγωνιζομένφ  τέ-  tur,  intelligunt,  cohortari.  Omni  autem  certanti 

λος  ή νίκη  τύγχανες.  Έπε\  ουν,  ώς  προαπεδείξαμεν,  finis  est  victoria.  Quare,  cum,  ut  ante  ostendimus, 

ΔαυΤδ  ό Χριστδς  λέγεται,  οΐ  έπιγεγραμμένοι  c είς  Daviil  dicatur  Chrislns,  psalmi  qui  c in  finem  » 

τδ  τέλος  · τφ  Aaut0  τδ  τέλος  χα\  τήν  νίκην  άΐϊαγ-  David  inscripti  sunt,  finem  et  victoriam  annuntiant 

γέλλουσς  του  Χρίστου,  νςχοποιου  λεχΟησομένου  άν  Christi,  quem  juxta  Aquilam  dicere  liceat  victorem, 

κατά  τδν  Άκύλαν,  παντί  νενςχημένω  νίκην  περιπε-  Omni  556  victo  victoriam  tribuit,  quando- 

ποιηκότος,  έπεί  ό ύπδ  Χριστού  νιχώμενος  τήν  συμ-  quidem  quisquis  a Christo  vincitur,  accidentem  sibi 

βεβηκυϊαν  αύτφ  χαχίαν  νενίκηχε,  χα\  έξαφανίζει  ^ nialiliaiii  vincit  et  de  medio  tollit,  utpote  Christo 
αύτήν,  Χριστφ  ύττοτεταγ μένος.  Ούδένα  γάρ  &χοντα  subjectus.  Neminem  enim  invitum  vincit  Christus, 

vix|  ό Χριστδς,  άλλά  πείθων,τφ  Λόγος  εΐναι  θεού,  sed  suasione,  cum  sit  Verbum  Dei.  In  hanc  ergo  vl· 

Είς  τούτο  δή  τδ  νΙχος  έπιγράφεσθαί  η>ησι  θεοδοτίων  ctoriam  hymnos  seu  psalmos  inscribi,  quibus  Se· 

νμνους  ή ψαλμους  τους  παρά  τοις  Έβδομήχοντα  pluaginta  c in  linem  ι titulum  fecerunt,  Tbeodotio 

1 εις  τδ  τέλος  I έπιγεγ  ραμμένους  * ό δέ  Σύμμαχος  auctor  est:  at  Symmachus  c triumphales  ι Christi  di* 

i έπινιχίους  i τού  Χριστού  λέγοι  Αν  είναι  τούτους  xerit  ejusmodi  psalmos  seu  cantica.  Verumiamefi 

;ους  ψαλμους  ή ιμδάς.  Έάν  δέ  μή  μόνον  τφ  Aavt0  cum  non  tantum  ipsi  David,  sed  Asaph  quoque  ei 

ca\  c είς  τέλος  ι λέγωνται,  άλλά  κα\  τφ  Άσάφ,  filiis  Core  c in  finem  » dicantur,  non  absurdum  fue· 

)τοι  το?ς  υΙοις  Κορέ,  ούκ  άτοπον  τδ,  πά'/τας  τους  rit  ηο8  de  omnibus  sanctis  qui  Christi  imaginem 

ιγίους  τήν  του  Χριστού  είχόνα  άναδεδεγμένους  τδ  suscepere,  quod  hic  dictum  est  intelligere.  Quod 

νθάδε  είρημένον  χα\  έπ'  έχείνων  νοειν  ήμάς.  Τδ  δέ  vero  apud  Septuaginta  et  Aquilam  dictum  est  i iii 

έν  ψαλμοΐς  » παρά  τοΤς  Έβδομήχοντα  χα\  Άχύλα  psalmis,  > id  apertius  puto  edidisse  Symmachum, 

ίρημένον  οΤμαι  σαφέστερον  άπαγγέλλεσθαι  διά  τού  < in  psalteriis,  ι cum  tres  nos  doceant  in  organis 

ίυμμάχου  c διά  ψαλτηρίων,  I διδασκόντων  ή μάς  των  quae  psalteria  dicuntur,  hujusmodi  canticum  seu 

ριών  πρδς  τά  δργανα  καλούμενα  ψαλτήρια  εΙρήσθαι  modulationem  . fuisse  persolutam.  Nam  plurima 

ήν  6*>δήν  ταύτην  ή τδ  μελψδημα.  Πλείονα  γάρ  δργα-  quaerenda  sunt  organa,  quibus  illud  c in  finem  > 

X ζητητέον  δι'  ών  φδεται  τδ  c εις  τδ  τέλος,  ι ή ι ό canitur,  vel  c pro  parta  victoria, » vel  c victori. i Po· 

τινίχιος,  i ή i τφ  νιχοποιφ.  » Δύναται  δέ  χαλ  τδ  υπδ  test  autem  et  quod  Theodolio  edidit,  c in  victoriam 

εοδοτίωνος  είρημένον  είς  τδ  νΙχος  έν  Ομνοις  τούτο  in  byoiiiis,i  hoc  ipsum  significare.  Hoc  igitur  canti- 

]λουν.  ΑΟτη  τοίνυν  ή φδή,ή  τδ  μελφδημα,ή  όψαλ-  cum,  vel  melodia,  sive  psalmus  memoratum  habens 

τήν  είρημένην  ύπόθεσιν  έχων,  τά  προδιηγη·  argumentum,  quae  antea  a nobis  explicata  sunt, 

ϊντα  ήμιν  έπαγγέλλεται,  χοινότερον  μέν  τφ  προ-  pollicetur,  ex  vulgariore  sententia  prophetm  DavidI, 

Δαυίδ,  μυστιχώτερον  δέ  τφ  Χριστφ  τδ  πρόσ-  secundum  arcanam  vero  significationem  Christo 

πον  των  άγιων  άναλαμβάνοντι,  χαΐ  ότέ  μέν  τάς  sanctorum  personam  assumenti,  ipsorumque  serum· 

ίψεις  αύτών  ώς  ιδίας  ήγουμένφ,  χαΐ  τους  έν  ταύ-  nas  quasi  propriae,  et  dilatationes  modo  sibi  ascri· 

:ις  αύτων  πλατύ σμους,(έπεΙ  άγίων  έστί  φωνή  τό,  benti  (sanctorum  enim  illa  vox  est  ** : c In  omnibus 

Έν  παντέ  θλιβόμενοι,  άλλ'  ού  στενοχωρούμενοι , ι tribulationem  patientes,  sed  non  angustiati  i),  modo 

έ δέ  έιτιστρέφοντι  τους  βαρυκαρδίους  χαΐ  τους  τέ(  autem  eos  convertenti  qui  gravi  corde  sunt,  et  vani· 

ίταια  άγαπώντας.  Ού  πάνυ  δέ  ζητήσεως  έχεται  ή D latem  diligunt.  Caeterum  non  longa  inquisitione  indi· 
ιφορΔ  των  λέξεων  ψδής  χα\  μελφδήματος.  Διά  μέν  get  discrimen  vocum  cantici  et  melodiae.  Per  canti· 

P τής  ιρδής  έκκλισις  τής  φωνής  δηλούται  του  λέ-  cum  vox  dicentis  inclinata,  per  melodiam  artificium 

ντος,  διά  δέ  του  μελψδήματος  τάχα  χαΐ  τδ  τεχνιχέν  carminis  rhythmice  cantati  designatur.  Secundum 

> μυιιτιχου  μέλους  φδομένου  έν  βυθμφ.  Κατά  δέ  autem  sensus  anagogici  leges,  bene  compositum  el 

>ς  τής  Αναγωγής  νόμους  ή εύρυθμος  χα\  χατά  λό·  ad  .rationis  normam  exactum  vits  institutum  ad 

/ έξεταστιχή  πολιτεία  είς  δόξαν  θεού  γινομένη  Dei  gloriam,  cum  doctrina  sana  verbisque  ad  alio· 

cii  δογμάτων  ύγιών  κα\  λόγων  χαΐ  έτέροις  ώφε·  rum  utilitatem  concinnatis,  erit  melodia. 

lcjjv  είη  Αν  τδ  μελ(|>δημα. 

τφ  έ^καΛεΤσθαί  με,  slcrfyiovci  μου  ό θεύς»  Vers.  2.  Cum  invocarem^  exaudivit  me  Deui  ju· 

7 ^ι/εα*οσνντις  μου,  x.  τ.  έ.  Τδ  λέγον  πρόσωπον  siiiiw  mete,  etc.  Quae  hic  loquitur  persona,  vel  Pro· 

) ήτοε  ό Προφήτης  έστίν,  ή ό Χριστδς  χατά  τήν  pheta,  vel  Christus  est  secundum  humanam  ngtu· 

* 11  Cor.  iv,  8. 

[)1)  Τό  JUror  Λρόσωίτστ,  etc.  Codex  Daroccianus,  Barbarus.  Exstat  etiam  in  codice  Roe  4,  sod 
nciiin  et  mutilum. 


113$  EX  ORIGENE 

I ram  quam  nostri  causa  suscepit.  Declarant  autem  bsc  A οΐχονομίαν  ήν  ύπέρ  ήμων  άνε^έξατο.  Δηλοΐ  ^ :3 

verba  ipsum  exaudiri,  non  postquam  invocavit,  sed  (Ιητά  τ6  είσαχούεσΟαι  ο&χ\  μετΔ  τ6  έτηχεχΑή:^!, 
cum  invocaret.  Sanctis  enim  et  omnino  audientibus  άλλ'  έν  τφ  έπιχαλεΐσθαι.  Τοις  γΔρ  Δγίοις  χιι 
praecepta  divina,  baec  apud  Isaiam  prophetam  pro·  άχούουσι  των  θείων  προσταγμάτων  έπαγγελίι  lor· 
missio  annuntiatur  : c Adliuc  te  loqnente  dicaro  : ρυχται  χατά  τ6ν  προφήτην  Ήσαΐαν  τά*  ι Έτ.  ί:· 

Ecce  adsum.  » Operae  autem  pretium  est  conside·  λουντάς  σου,  έρω  * Ίθου  πάρειμι.  ι Άξεον  & κώ 

rare  quid  sil  invocare,  cum  ii  qui  Scripturam  xa\  τ(  xh  έπιχαλεΤσθαι , των  μή  έξηταχ^ν^  r, 

non  scrutati  sunt  , arbitrentur  cnjuslibet  qiii  Γραφήν  οίομένων  παντός  ούτινοσοϋν  ^έχοντος  ίτ 

ad  orandum  propenderit , hoc  esse  opus  , 557  εΟξαοθαι  είναι  Ιργον  * τοΟ  δό  Προφήτου  σιφέπη 
Propheta  vero  apertissime  declaret  ad  san·  περιστάντος,  δτι  άγίων  έστ\  xa\  σωθηοομένωντάι- 
ctos  et  eos  qui  salvandi  sunt,  perlinere  invocatio-  τως  τό  έπιχαλεισθαι  * c Πάς  > γάρ,  φησίν, 
nis  munus  : Nam,  inquit  ··,  t omnis  qui  invocave-  έπιχαλέσηται  τόδνομα  Κυρίου,  σωθήβεται . ι Ei 
rit  nomen  Domini  salvus  erit.»  Si  enim  i omnis  qui  c πάς  δς  &v  έπιχαλέσηται  τό  δνομα 
invocaverit  nomen  Domini  salvus  erit,»  qui  non  salva-  σεται,  > 6 μή  σωζόμενος  ούχ  έπεχαλέσατο  'mu 
tiir,  is  non  invocavit  nomen  Domini,  licet  hoc  ipsum  Κυρίου , ε1χα\  πολλάχις  έβοξε  τούτο  πεχοσ,χενχ. 
saepius  fecisse  visus  fuerit.  Siquidem  invocatio  ^ Ού  γάρ  έν  φωνή  χρίνεται  τό  έπιχαλεισθαι 
ηοη  in  voce,  sed  in  recto  loquentis  affectu,  et  fidei  Κυρίου,  άλλ'  έν  διαθέσει  του  λέγοντος  χαΐ  ζίπιι;:- 
firmitate  posita  est.  Ita  et  in  psalmo  nonagesimo  βαίφ.  Ουτω  γουν  έν  τφ  Ι^η'  ψαλμφ  ού  τοΐς 
octavo  non  cuilibet  Dominum  passim  invocare  iri-  σιν  άποδέδοται  τό  έπιχαλείσθαι  Κύριον,  dUi  i· 
blitum  est,  sed  Samueli,  qui  tanti  a Deo  habitus  Σαμουήλ,  δς  τοσοΰτον  παρά  Θεφ  τετίμητο,  ύη 
est,  ut  cum  Moyse  dilecto  annumeraretur,  qiiemad-  ΜωΟσεΤ  αύτδν  συναριθμεΤσθαι  τίρ  φίλφ,  ώς  Ίεμ|ΰ; 
modum  Jereniias  ait  ** : c Neque  si  steterint  Moyses  φησίν*  i Ούδ*  dv  στή  ΜωΟσης  χα\  Σαμουήλ 
et  Samuel  coram  me,  el  oraverint  pro  his  quibus-  ώπου  μου,  περ\  τώνδέ  τινων  των  άσεβών 
dam  impiis,  exaudiam  eos,  dicit  Dominus.  > Seri-  ούδέ  τούτων  είσαχούσομαι,  λέγει  Κύριος. » Γέγρζτχι 
pium  est  igitur  de  eo  Μ «Moyses  el  Aaron  in  sa-  τοίνυν  περί  αύτοΰ*  « ΜωΟσης  χα\  ^Aaponivr^ 
cerdolibus  ejus,  et  Samuel  inter  eos  qui  invocant  Ιερευσιν  αύτου,  χα\  Σαμουήλ  έν  τοίς  έπιχαλκιμί«; 
nomen  ejus.  Invocabant  Dominum,  et  ipse  exaudie-  τδ  δνομα  αύτοΰ.  Έπεχαλουντο  τδν  Κύριον,  χιι 
bat  eos,  in  columna  nubis  loquebatur  ad  eos.  Cu-  είσήχουσεν  αύτών*  έν  στύλιρ  νεφέλης  έλέύ£ΐ  τμ: 
stodiebant  testimonia  ejus  el  pnecepia  qttm  dedit  αύτούς.  Έφύλασσον  τά  μαρτύρια  αύτοΰ  χαιτέτρ)β· 
illis.  Domine  Deus  noster,  tu  exaudiebas  eos  : ^ τάγματα  9l  έδωχεν  αύτοΐς.  Κύριε  δ βεδς  ήμΰν, 
Deus,  propitius  fuisti  eis.  » Quia  enim  cuslodie-  έπήχουες  αύτών*  ό Θεδς,εύΐλατος  έγένου 
bant  testimonia  ejus  et  praicepta  quae  dedit  eis,  ΈπεΙ  γάρ  έφύλασσοντά  μαρτύρια  αύτοΰ  χαΐτέηηβ· 
quando  orabant,  inter  invocantes  reputabantur.  Et  τάγματα  & έδωχεν  αύτοΤς,  δτε  ηύχοντο,  είς  έτοα* 
Ιη  centesimo  quadragesimo  quarto  psalmo  accura-  λουμένους  έλογίζοντο.  ΚαΙ  έν  τψ  έχαστοστω  ππιμ· 
lius  ediscimus  quis  sit  ille  qui  invocat : « Prope  est . χοστφ  τετάρτφ  ψαλμφ  άχριβέστερον  διδααχέμιΙιτς 
Dominus  omnibus  invocantibus  eum  in  veritate  % » δ έπιχαλούμενος  οΰτος*  < Έγγυς  Κύριος 
quod  nempe  sint  quidam  qui  non  invocant  in  veri-  λουμένοις  αύτδν  έν  άληθείφ,  » ώς  τινων  ούχ  έτα»· 

late : « Non  enim  qui  dicit  mihi,  Domine,  Domine,  λουμένων  αύτδν  έν  άληθείφ*  t Ού  γάρ 

fntrabit  in  regnum  coelorum,  sed  qui  facit  voliin-  Κύριε,  Κύριε,  είσελεύσεται  εις  τήν  βαααείχν  άι 
talem  Patris  mei  qui  in  coelis  est  *.  » Nam  perfecte  ούρανών  * άλλ*  ό ποιων  τδ  θέλημα  τοΰ  ΏχζρΑς 

dicere  est  « Domine,»  quando  opera  ipsa  clamant  τοΰέν  ούρανοις.  » Τελείως  γάρ  έστι  λέγεινιΚνρΣ.» 

et  dicunt,  « Domine,  Domine.  » Hinc  ergo  liquet  δτε  χα\  τά  έργα  φθέγγεται  χολ  λέγετa^  ι Κίρ 
eum  qui  invocat  Dominum,  justitiam  habere  et  ju-  Κύριε.  » Σαφές  γοΰν  ενταύθα,  δτι  δ 
stiliam  veram.  Cum  autem  Christus  sit  justitia,  ju-  Κύριον  δικαιοσύνην  έχει,  χαλ  δικαιοσύνην  έΑη6ή·  Κ 
stus  particeps  est  justitiae,  id  est,  Christi.  Ne  vero  0 δέ  Χριστός  δικαιοσύνη,  ό δίκαιος  δικαιοσύνη; 
illud:  «Deus  justitiae  niete  , » superbiam  pariat,  χει,  τουτέστι  Χριστού.  Ίνα  δέ  μή  ή έπΙ 

possumus  hoc  insuper  uti^  : «Qui  factos  est  nobis  τδ, « Ό Θεός  τής  δικαιοσύνης  μου,'»  δυνάμεδζτμ^ 

a Doo  sapientia  el  justitia,  et  redemptio, » et  per-  χρήσασθαι  τψ·  t *ϋς  έγενήθη  άπδ  Θεσ3 

inde  erit  ac  si  diceres : Deus  Domini  mei.  xa\  δικαιοσύνη , χαΐ  άπολύτρωσις, » xol  few 

τφ,  δ Θεός  τού  Κυρίου  μου. 

Vers.  2.  Ιη  tribulatione  dilatasti  ιηίΛι,  miserere  'Er  θλίψει  έαΛάτννάς  ^lor  olxtelpifcr 
mei,  et  exaudi  orationem  meam,  elc.  Videtur  divina  xal  είσάχονσοτ  της  Λροσενχί\ς  μον,  χ·  ··  t* 

Scriptura,  nulla  habita  propositi  humani  ratione,  Έοιχεν  ή θεία  Γραφή  (92)  ίδίως,  τήν  προβίρεη» 

speciatim  tribulationem  vocare  id  quod  sancto  viro  περιεργασμένη  άνθρώπου,  θλίψιν  δνομάίειν  =- 

adversum  evenit,  licet  ad  ejus  exercitium  inferatur.  ριστατικδν,  χα\  γυμνασίου  Ινεκενσυμβαινοντύέτ··'* 

Quod  enim  ejusmodi  peccatori  accidit,  flagellum  τδ  γάρ τω  άμαρτωλφ  γινόμενον  μάσαγα 

•Msai  LVIII,  9.  ··  Joel.  ιι,  52.  ”Jcrem.xv,l.  ‘ Psal.  xcviu,  6,  7, 8.  ‘Psal.  cxlivJ8. 

VII, 21.  MCor.  I,  50.  * 

(02)  *Eoixsr  ή Θεία  Γραρή,  ctc.  Schedae  Combefisii,  codex  Roe  4,  Daniel  Barbarus. 


!137 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  IV.  i\Zi 

ιγάρ,φη7\ν,  f al  θλίψεις  των  δίχαλων*  ιχα\,ιΠολ>  A vocal.  Nam  t multae,  inquit*,  tribulationes  Juslo- 

λαΐαΐ  μάστιγες  του  Αμαρτωλού.»  ΚαΙτιαραδείγματος  rum;  » el*  : c Mulla  flagetia  peccatoris.  » Exempli 

Ινεχεν  έρουμεν,  & μέν  πέτι»νθεν  Τώβ,  θλίψεις  είναι,  causa,  quae  pertulit  Job,  et  quae  passus  est  Josepli 

xa\  & Ιωσήφ  ένΛΙγύπτφ  * & δ&  Δαυ7$  διά  τήν  του  in  ifigypto,  tribulationes  dicemus;  quae  autem  pro-| 

Ούρίου  χαΐ  διά  τδ  ήριθμηχέναι  τδν  λαδν,  μάστιγας,  pter  uxorem  Uriae  et  populi  censum  perpessus  est 

Παρατηρητέον  μέντοιγε,  μή  τι  λανθάνη  ή μάς  έν  τ^  David,  flagella  appellabimus.  558  Caeierum  ne 

Γραφή,  δτι  θλίψις  έστ\ν  έπ\  Αμαρτωλών  τεταγμένη,  quid  in  Scripturis  nos  lateat,  observandum  est  tri- 

xa\  μάστιξ  έπΙ  των  ήδη  διχαίων.  *Οτι  Sk  θλίψις  ό buiationeni  etiam  peccatoribus,  et  flagellum  boroi- 

το?;  άγίρις  διδόμενος  πειρασμός  άθλουσιν  χαλεΖται,  nibus  ]am  justis  tribui.  Quod  vero  tentatio,  quae 

Από  πολλών  (5ητών  χινούμεθα  χα\  έτέρων  παρά  τά  sanctls  viris  certantibus  immittitur,  tribulationis 

προειρημένα.  Ού  θαυμαστόν  γάρ  εί  μάστιξ  Απτεται  nomine  vocetur,  ex  multis  praeter  ea  quae  diximus, 

υΙών  ήμαρτηχότων,  ώς  φησιν  δ Σολομών*  c Μαστιγο?  verbis,  ut  credamus  adducimur.  Non  enim  mirum 
δ^  πάντα  υίόν,  δν  παραδέχεται. » Κα\  πάλιν  έπιστα-  est,  si  flagellum  delinquentes  filios  corripit,  ut  ait 
τειν  χρή  μάστιγας  χαλεΐντά  το?ς  Αίγυπτίοις  διά  τόν  Salomon^  : c Flagellat  autem  omnem  Clium  quem 
Ισραήλ  συμβεβηχότα  * έπε\  υΕών  έστιν  τό  μαστιγου-  recipit.  » Et  rursus  animadvertendum  est  flagella 
σθαι.  Κα\  γάρ  έν  τξ>  όγδοηχοστφ  όγδόφ  ψαλμφ  εΓρη-  ® dici  quae  iEgyptiis  propter  Israel  contigerunt.  Filio- 
ται*  f ΈΑν  χαταλείπωσιν  υίο\  αύτου  τόν  νόμον  μου,  rum  enim  proprium  est  flagello  vapulare.  Quare  in 
xa\  έν  τοΓς  χρίμασί  μου  μή  τωρευθώσιν,  έάν  τά  δι-  psalmo  octogesimo  octavo  dicitur  * : < Si  derelique- 
χαιώματά  μου  βεβηλώσωσιν,  χα\  τάς  έ'ηολάς  μου  rint  fllii  ejus  legem  meam,  et  in  judiciis  meis  non 
μή  φυλάξωσιν,  έπισχέψομαι  έν  βάβδφ  τάς  Ανομίας  ambulaverint,  si  justitias  meas  profanaverint,  et 
αυτών.  » Τούτων  δέ  είρημένων,  τό  μέν  θλίβεσθαι  mandata  mea  non  custodierint,  visitabo  in  virga 
oux  αν  ε?η  τών  έφ'  ήμιν  * τό  δέ  δυσαρεστεισθαι  χα\  iniquitates  eorum.  » Haec  cum  dicta  sint,  tribulari 
ένδιδόναι  τών  έφ'  ήμιν  ψεκτών  * δπερ  στενόχωρε?-  ηοη  est  Ιη  nobis ; moleste  autem  ferre  et  cedere 
σθαι  όνομάζουσιν  αί  Γραφαί.  Τό  δέ  πρός  τφ  μή  ένδι-  nobis  est  liberum  simulque  vituperabile ; quod  Scri- 
δόναι  χα\  εύφραίνεσθαι  έν  αύταΤς,  ώς  οΟσαις  προ-  plurae  vocant  angustiari.  Non  solum  autem  non 
φάσεσι  μειζόνων  Αθλων  χαΐ  έπαγγελλιών.  Αγίων  Ερ-  cedere,  sed  in  ipsis  Isetari,  utpote  qme  majora  praa- 
γον,  χαθά  φησιν  ό 'Απόστολος*  c Έν  παντί  θλιβόμε-  mia  consequendi  occasionem  praebeant,  sanctorum 
voi,  AXa'  ού  στενοχωρούμενοι. > Κα\  αίτιώμενος  Κοριν-  virorum  opus  est,  quemadmodum  ait  Apostolus*  : 
θίους  φησ\ν  αύτοις  προσιέναι  στενοχωρίαν,  οΟτω  λέ-  < Ιη  omnibus  tribulationem  patientes,  sed  non  an* 
γων*  c Ού  στενοχωρεΐσθε  έν  ήμιν,  στενοχωρείσθε  δέ  Q gustiati. » Et  carpens  Corinthios  ait  angustias  ipsis 
έν  το?ς  σπλάγχνοις  ύμών.  > ΕΙτα  τταραχαλών  αύτούς  inesse,  dicens  : f Non  angustiamini  in  nobis,  an- 
διΑ  τήν  του  Αγίου  χατάστασιν,  φησίν  * ι Πλατύνθητε  gusti^minl  autem  in  visceribus  vestris. » Mox  eos 
xa\  ύμε?ς.  > Κα\  ώδε  τοίνυν  εύχαριστε?  τφ  Θεφ  δ per  sanctitatis  statum  exliortans,  dicit  : c Dilata- 
ΙΙροφήτης  βοηθήσαντι  αύτώ  χα\  εύρυχωρίαν  δωρησα-  mini  et  vos. » Sic  igitur  Propheta  gratias  agit  Deo 
μένφ  τή  προαιρέσει  αύτου  έν  χαιρφ  θλίψεως.  Πλατύ-  qui  auxilium  ei  attulit  et  dilatationem  dedit  volun* 
v£i  γάρ  δ Θεός  ού  παύων  τούς  χαχούς.  Αλλά  μεγα-  tali  ejus  in  tempore  tribulationis.  Dilatat  enim 
λοψυχίαν  διδούς.  Dens,  non  malos  cohibendo,  sed  animi  magnitudi- 

nem impertiendo. 

Tlol  άτΟρώπωτ^  έως  πότε  fiexpvxdpdioi;  Ίτα  ti  Vbrs.  δ.  Filii  hominum,  usquequo  gravi  corde?  Ut 
άγααάτε  μαται^ττμα,  καΐ  ζτχτεΐτε  ψευδός,  χ.  τ.  έ.  qutd  diligUts  vanitatem  et  quaritit  mendacium  f ecc. 

Τό,  «Γιοι  Ανθρώπων  (93),»  δ μέν  τις  οίήσεται  περί-  Istud,  c Clii  hominum, » nonnulli  arbitrabuntur  per 

φραστιχώς  εΙρήσθαι,  ώς  χα\  Έλλησιν  έθος  * ΥΤες  circumlocutionem  dictum  esse,  quemadmodum  apud 

'Αχαιών*  Ετεροι  δέ  Αττό  του  Σωτηρος  Αρξάμενοι  πολ-  Gra:coSi  Πΐϋ  Achivorum.  Alii  vero  a Salvatore  in- 
λαχοΰ  χρηματίζοντος  ΥΙού  Ανθρώπου,  τήν  αιτίαν  cipientes,  qui  plerumque  Filius  bomiuis  appellatur, 

βουλεύ(Τθνται  έξιχνεΟσαι  χα\  περί  τών  Ανθρώπων  ούχ  D causam  qtixrere  volent  cur  quidam  non  simpliciter 
Απλώς  λεγομένων,  πολλάχις  υίών  Ανθρώπων  χρήμα-  homines,  saepius  Γιΐϋ  hominum  appellentur.  Quod 

τιζόντων.  Ούδέπου  γάρ  χα\  περ\  του  Σωτηρος  περί-  enim  Salvator  vocetur  Filius  hominis,  neutiqnam 

φρασις  Αν  εΓητό  Υιόν  Ανθρώπου  αύτόν  δνομάζεσθαι,  periphrasis  esse  possit,  siquidem  dicitur^* : c De- 

^τιεί λέγεται*  c Εξουσίαν Ιδωχεν  αύτφ  χρίσιν  ποιειν,  dit  ei  potestatem  judicium  facere,  quia  Filius  hoini- 

5τι  ΥΙός  Ανθρώπου  έστί.»  Χρή  τοίνυν  χαθόλου  τούτο  nis  est.  » Hoc  igitur  gcneratim  sciendum  est  hoini- 

)fιvώσx£ιv,  δτι  ή Ανθρωπος  προσηγορία,  δτε  οΕ  άγιοι  nis  appellationem  additam,  cum  viri  sancti  nomi· 

9εο\  προσαγορεύονται,  έπι  ψόγου  λαμβάνεται*  δτε  δέ  nantur  dii,  in  viluperium  sumi  : cum  vero  pecca^ 

κτήνη  κα\  θηρία  oE  Αμαρτωλοί,  έπ\  έπαίνου  καλού  lores  ferae  et  pecora  dicuntur,  in  laudem  deputari, 

ϊάσσεται.  Kal  τού  μέν  προτέρου  παράδειγμα*  f Έγώ  Prioris  intelligenliae  exemplum  esl‘*:tEgo  dixi, 

:Τπα*  θεοί  έστε,  χα\  υΕοι  Ύψίστου  πάντες*  ύμεις  Dii  estis,  et  filii  Excelsi  omnes,  vos  autem  sicut 

ώς  Ανθρωποι  Ατιοθνήσχετε,  χα\  ώς  εΤς  τών  homines  moriemini  et  sicut  unus  de  principibus 

• Psal.  XXXIII,  20.  · Psal.  xxxi,  10.  ’ Prov.  xili,  2.  · Psal.  lxxxviii,  51,  32,  33.  * Ii  Cor,  iv,  8. 

• II  Cor.  VI,  12.  II  Cor.  vi,  15.  « Joan.  v.  27.  ·»  Psal.  lxxxi,  0,  7. 

(93)  Τό,  Tlol  άτθρώΛων,  elc.  Cod.  Roe.  Baroccianus,  schedae  Goinbefisii,  Barbarus. 


|tS(  EX  ORIGENE  *'♦* 

ea«elia. » El  iltad·* : « Cum  enim  sU  inter  vos  se-  A άρχίντηιν  «iwtexe  · » xot, « *Oito«  γ4ρ  tv  ύ|ΰ«  ζτ,·^ 
lue,  et  eonienlio,  nonne  carnales  estis,  et  secun- 
dum boroinero  ambulatis?  i Posterioris  Yero : 559 
• Homines  el  pecora  salvabis.  Domine  Caeterum 
flHum  liominis,  definitam  in  Scriptura  personam' 
quasYOcaior  Deus  (quatenus  modo  memoria  teneo), 

Danielem  primum  et  postea  Ezechieleni  prophetam, 
cum  essent  in  captivitate,  nuncupatos  invenimus, 
neminem  vero  ante  captivitatem  (quatenus  memo- 
fl«  prodiderunt  libri  qui  sine  controversia  ut  divi- 
nitus inspirati  circumferuntur)  hac  appellatione 
nuncupatum.  Et  quid  opus  est  dicere  de  Salvatore, 
cum  Evangelia  ejusmodi  voce  plena  sint?  Quoniam 
qui  erant  in  captivitate,  peccatores  erant,  existi- 
inamus  Danielem  solum,  quod  servaret  dignitatem 


xa\  ίρις,  ούχ\  σαρκικοί  έστε,  χα\  χατα  Mpa» 
περιπατεΐτε  ; · του  δί  δευτέρου  · € xr 

κτήνη  σώσεις,  Κύριε.  » Πρώτον  γάρ 
που,  ιιρόσωπον  ώρισρένον  ίν  Fpa^fi 
νον  Θεδν,  έπι  τή  παρούση  μνήμη  τλν  Δανιίμ 
ρίσκομεν  κα\  μετά  τούτον  τ6ν  1εζεκιί;λ  «ροφττι; 
έν  τή  αίχμαλωσί^ι  γενομένους·  ούδένβ  Λ ^ 
αιχμαλωσίας,  δσον  έφ’  οΐς  Ιστορουμεν  χβτ4  τά  iww 
τί^(&ητα  των  άναφερομένων  βιβλίων  βεο«Ε·-τχ% 
ταύτη  τή  προσηγορί(2ΐ  χαλούμενον.  Τι  δά  &Ι 
περ\  του  Σωτηρος,  των  Εύαγγελίων  7tεlϊλτ,pωμ^aΛ 
ταύτης  της  φωνής ; Κα\  οίδμεθα,  διά  τδ  άμαρ^Μις 
γεγονέναι  τους  έν  τϊ|  αίχμαλωσίφ,  εΐ^  όνεΛτ^ιέ·# 
έχείνων  τδν  Δανιήλ  μδνον  σώσαντα  τδ  άζίωμα  ττ ί 
hominis  qui  ad  imaginem  el  similitudinem  Dei  con-  ® τού  άνθριόπου  κα\  κατ’  είκδνα  κα\  όμοίωσιν  γετΛ^^ί- 

νης  φύσεως,  άκούειν  τδ,  « Fli  άνβροΛοου.  » ΤΙΓ 
αύτδ  λεκτέον  κα\  ηερ\  του  Ιεζεκιήλ.  Άνθρακαϊς 
πρώτος  ώνομάσθη  ό κατ’  εΙχόνα  καΐ  όμοίωσα  τε- 
^ιημένος  ύτΛ  τού  Θεού,  κα\  ουτω^  δν  εΓη 
άνθρωπος.  Έπισκεπτέον  δέ  κα\  έπ\  του  Γωττρος,  γ. 
τδ  Ανθρώπινον  αύτού  ΥΙδς  Ανθρώπου,  άνβρώποο  :3- 
τρδς  δντος  τφ  άνθρωπίνψ  της  είχδνος  του  Θεόν  τν- 
Αοράτου.  Κα\  τδ  εΙρημένον  δέ,  ι 0?  τε  γηγενεΐί  οΐ 
υΙοι  των  Ανθρώπων,  ι υπεροχήν  δηλοϊ  των  υ:ών  τ£η 
Ανθρώπων  παρΑ  τούς  γηγενείς.  ΆλλΑ  πρδς  τή*^  λχςτ.. 
έπεί  έπιπλήττονται  ένθάδε  Ακούοντες  τ6,  « Έβ; 
πότε  βαρυκάρδιοι,  » κα\  τΑ  έξης,  ου  καλώς  δόςο-^π» 
Αντιββήσεις  περ\  υΙών  ανθρώπων  παρατεθεΙαθαι,  ε: 


ditus  est,  ad  eorum  opprobrium  audire  istud: 
c Fili  hominis.  > Hoc  ipsum  de  Esecbiele  dicendum 
est.  Homo  enim  qui  ad  imaginem  et  siniiliuidinem 
Dei  factus  est,  primus  hac  appellatione  nominatus 
est,  etbic  proprie  homo  esse  poterit.  In.  Salvatore 
quoque  considerandum  est,  an  humanitas  ejus 
Filius  hominis  dicaiur,  el  patrem  hominem  habeat 
humanitas  imaginis  Dei  invisibilis.  Quod  autem  di- 
ctum est  : < Quique  terrigenae  et  filii  hominum,  i 
excellentiam  ostendit  filiorum  hominum  prae  terri- 
genis· Sed  quod  ad  litteram  attinet,  quoniam  corri- 
piuntur hic  illi  quibus  dicitur  : c Usquequo  gravi 
corde,  > etc.,  non  hene  videbuntur  haec  quae  invi- 
cem sibi  opponuntur,  de  filiis  hominum  afferri,  ^ μή  Apa  διττδν  τδν  άνθρωπον  δει  λαμβάνειν,  «ϋ 

d-  ύ-ϊτΑαβΛν  Α Άπόστολοε  λένων  t *ϋ  πμώτος  in- 


nisi forte  duplex  homo  sil  inielligendus,  quemad- 
modum accepit  Apostolus  dicens  : i Primus  ho- 
mo de  terra  terrenus,  secundus  homo,  Dominus  de 
coelo.  Qualis  terrenus,  tales  et  terreni,  et  qualis 
coelestis,  tales  et  coelestes.  i Rursum  vero  el  sic 
quoniam  filiis  hominum  praecipitur  ut  cognoscant 
t quia  mirificavil  Dominus  sanctum  suum  » quae- 
retur quomodo  qui  secundum  deteriorem  acceptio- 
nem sunt  filii  hominum,  jubeantur  opus  sanciissi- 
uioriim  virorum  peragere.  Cognoscere  enim  quia 
tiiirificavit  Dominus  sanctum  suum,  sanctissimo- 
rum virorum  opus  est.  At  hoc  solvere  facile  est. 
Nam  qui  io  deterioribus  est,  filius  hominis  esse 
potest  secundum  terrenum  hominem ; si  autem 


ύπέλαβεν  ό Απόστολος  λέγων  t 'ϋ  πρώτος 
Ορωτϋος  έκ  γης  χοϊκός  · ό δεύτερος  άνθρωπος  i 
Κύριος  έξ  ούρανού.  ΟΤος  ό χοΐκδς,  τοιουτοι  xai 
οΐ  χοϊκοί·  κα\  οΤος  ό έπουράνιος,  τοιουτοι  κα*. 
έπουράνιοι.  · Πάλιν  δέ  καί  ούτως,  διΑ  τΑ  προστΐτ- 
σεσθαι  γνώναι,  δτι  Κύριος  « έθαυμάστωσε  τδν 
αύτού,  » τούς  υιούς  των  Ανθρώπων,  ζητηθήπτ» 
πώς  οΐ  κατά  τδ  χείρον  υΙο\  των  Ανθρώπων  προστί:- 
τονται  ίργον  των  άγιωτάτων  ποιήσαι.  Τδ  γάρ  γνν*ι: 
δτι  εθαυμάστωσεν  ό Κύριος  τδν  δσιον  αύτού,  ΑγΛ»- 
τάτων  έστ\  κατόρθωμα.  Ευχερές  δέ  λύσχι  τοΰπ, 
έπε\  δύναται  ό αύτδς  μέν  έν  χείροσιν  ών  Υίδς 
θρώπου  είναι  κατά  τδν  άνθρο>πον  τδν  χοΐκύν*  μτπ- 
βαλών  δέ,  δπερ  ούκ,ίστιν  Αδύνατον,  γενέσθαι  Ili; 


conversus  fuerit,  quod  non  est  impossibile,  fieri  po-  D Ανθρώπου  κατά  τδν  άνθρωπον  τδν  έπούρανιον. 


test  filius  hominis  secundum  hominem  coelestem. 
Hujusmodi  filii  hominum  posteriore  acceptione  cum 
filii  sint  ejus  qui  de  terra  terrenus  est,  etiam  gravi 
corde  esse  dici  possunt,  diligereque  vanitatem  ac 
quaerere  mendacium..  Inieilecius  enim  carnis  in  ip- 
sis est,  el  corporeus  amor,  et  mendacii,  quod  veri- 
tati contrarium  est,  inquisitio.  Gravi  quippe  corde 
sunt  qui  sedentem  iii  plumbeo  talento  iniquitatem 
in  corde  habent,  quae  ad  Infiiim  quaeque  delata 
cum  ^gypliis  in  aquis  vehementibus  fluctuum  hu- 
jus vitae  tanquaro  plumbum  demergetur.  His  autem 
qji  gravi  corde  sunt,  contrarii  sunt  ii  qui  suave 


δέ  ol  υΙο\  των  Ανθρώπων  οΐ  κατά  τδ  δεύτερον,  hs 
υΙοι  τυχγάνοντες  τού  έκ  γης  χοϊκού,  και  βαρυχάράπ 
εύλόγως  λέγοιντο,  κα\  Αγαπάν  ματαιότητα,  ζητεί» 
τε  ψεύδος.  Νούς  γάρ  σαρχδς  έν  αύτοις  κα\  αγάπ; 
σωματική,  καΐ  ζήτησις  τού  της  αληθείας  έχθρο*. 
τουτέστι  τού  ψεύδους.  ΒαρυκΑρδιοι  γΑρ  ot  τήν  u* 
θεζομένην  έπ\  τάλαντον  μολίβδου  Ανομίαν  ίχοντ^ 
έν  τή  καρδίφ,  ήτις  ώς  κατωφερής  δύσεται  σύν  Αί- 
γυπτίοις  ώσε\  μόλιβδος  έν  ύδατι  σφοδρψ  τών 
των  τού  βίου.  Έναντίοι  δέ  τοίς  βαρυκαρδίοις  οί  vti 
τδν  ζυγδν  Ιησού  έλαφρδν  τυγχάνοντες.  Τάχα  δέ,  έτϋ 
κα\  οΐ  μεμαθητευμένοι  υΙοί  είσι  τού  μαθητεύσανΛίι 


1 Cor.  III,  δ,  Psal.  χχχν,  7.  Psal.  xlviii„  2.  1 Cor.  χν,  47.  Psal.  ιν,  4. 


IU! 


SELECTA  IN  PSALMOS*  — PSAL.  IV 


1142 


ot  Sk  β(8ά<τχοντβς,  αύτοί  χατ'  είχ^να  χα\  όμο^σιν  του 
Θεού,  οΕ  μαΟητευθέντβς  μέν,  ούχ  &ξιοι  $έ  των  4ιδα- 
ζάντων  γεγβνημένοι,  όνει^Εζοιντο  &ν  ώς  υΙο\  Ανθρώ- 
που βαρυχΑρδςοι,  ταΤς  θοθεΕσαις  άφορμαΐς  ε\ς  τ4  χα- 
βαράν  γενέσθ»  τήν  χαρβΕαν  ού  χατηχολουθηχότες. 
Κα\  γάρ  Ιθος  τοϋς  διδα<τχομένους,  χα\  μή  παραχο- 
λουθοΰντας  το7ς  λεγομένοις , βαρυχαρδΕους  χαλεΓοθαι 
ύπδ  των  διδασχόντων  δ(ά  τδ  παχδ  της  χαρδΕας.  Διά 
τοΰτρ  δδ  χα\  ζητουσι  Ά ψευδός  ώς  μή  όρώντες  τδ 
άληθές.  ΕΕ  δδ  βαθΰτερον,  έπε\  άλήθειά  έστιν  6 Σιοτί^ρ, 
δηλον,  δτι  δχθρδς  Αν  εΡη  τουτφ  λόγος  ψευδής  τδ  Αλη- 
θές έποΕγγελλόμενος,  δν  ΑντΕχριβτον  ό Ιωάννης  πολ- 
>άχις  φησΕν.  ΈΑν  δδ  χατΑ  περΕφραοιν  λαμβάνη  τις 
τδ,  < υΕο\  Ανθρώπων,  > Αντέ  του,  < Ανθρωποι, » τδ  ώς 
Απ\  τδ  πλεΤοτον  δν  Ανθρώποις  δν  τδ  βαρυχΑρδιον  αΕ- 
τιΑται,  Ρνα  ^ οΟτως  είπω  βαρυήχοον  αδτου  Αποβα- 
λόντες  κατασχευάσωσιν  ΑγχΕνοιαν,  κα\  Γνατήν,..τοΰ 
ζητεϊν  τήν  δύναμιν  δν  τή  ψυχή  Αποστήσαντες  ών  ού 
χρή,  Ατινα  ψευδή  πάντα  δ<ιτ1ν,  δφ*  Α δεϊ  μεταγάγω- 
αι , χα\  ζητήσωσι  τήν  Αλήθειαν, 
minime  necessariis  qu8ef|ae  omnes  fallaces  sunt, 
veritalem  inquiram. 

Κύριος  είσαχούσεταί  μου  έτ  τφ  κεκραγέτΜ  με 
Λρός  abzbr^  χ.  τ.  έ.  Μεγάλη  φωνή  (94)  ή φθάνουσα 
πρδς  βεδν,  ούχ  ή παρά  τοΤς  άνθρώποις  δστ\  γεγωνυΤα 
καΐ  δπιτεταμένη  κατά  τήν  μεΕζονα  πληγήν  του 
ΑΙρος,  Αλλ'  ή του  ήγεμονιχου  καθαρά  και  Αθόλωτος 
διέξοδος  των  πρδς  Θεδν  άναπεμπομένων  λόγων.  Τβτέον 
γάρ,  δτι  6στι  τις  χα\  τού  κρυπτού  της  χαρδΕας  Αν-  , 
Όρώπου  φωνή  μή  συγχρωμένη  τω  σώματι,  ήν  Ισθ* 
δτε  είς  αύτδν  συναχθείς,  χα\  είσελθών  είς  .τδ  ταμιεΐόν 
σου,  χαΐ  τήν  θύραν  των  αΙαθητηρΕων  ΑποκλεΕσας, 
καΐ  πΑς  γενόμενος  έξω  σώματος  Αναπέμπει  πρδς  τδν 
μόνον  άκούοντα  τοιαύτης  φωνής.  Διά  τούτό  τοι  μη- 
δεμιΑς  αΙσθητής  φωνής  ύπδ  τού  ΜωΟσέως  Αναγε- 
γραμμένης  γεγονέναι  φησί  πρδς  αύτδν,  ώς  άπδ  τής 
"Εξόδου  μεμαθήχαμεν/  < ΤΕ  βο^  πρός  με ; · Βρα- 
χεία δδ  πάσα  φωνή  ή περ\  των  δπιγεΕων  χα\  μικρών, 
χα\  ταπεινών  διέξοδος,  χα\  αΓτησις  άπδ  Θεού*  ήν 
άπαγορευων  ό Σωτήρ  προσφέρειν  τφ  ΠατρΕ  φησιν 
€ ΑΕτειτε  τά  μεγάλα,  χα\  τά  μικρά  ύμΤν  προστεθή- 
σεται·  αΙτειτε  τά  δπουράνια,  χα\  τά  δπΕγεια  προστε- 
θήσεται  ύμ?ν.  > 

'Οργίζεσθε,  καΐ  /ιή  άμαρτάνετε,  χ.  τ.  έ.  Έ,ι  6ρ-  ] 
γιζβσθε,  > φωνή  (95)  σημαΕνει  τδ  προστακτιχδν  κα- 
τηγόρημα* σημαΕνει  δδ  χαΐ  τδ  όριστικδν  ύπό  τινων 
χαλούμενον  διαβεβαιωτικδν,  οΤον  * όργιζόμεθα,  όργΕ- 
ζεσθε,  όργΕζονται.  Πάλιν  κατά  Αλλον  τρόπον  ή όργή 
ιεροσηγορΕα,  Αφ’  ής  δσχημάτισται  τδ,  « όργΕζεσθε,  ι 
σημαΕνει  τι  προαιρετικδν,  ήν  ώρΕσαντό  τινες  δρεξιν 
άντιτιμωρήσααθαι  τούς  ήδιχηχέναι  δοχούντας.  ΔηλοΤ 
δά  χα\  ΑπροαΕρετον,  δ χαλούσΕ  τινες  προπάθειαν  γι- 
νομένήν,  δπΕ  τισι  δΙ  δρεθίσμοίς  ίλχουσαν  δφ’  ήν 
προωρισάμεθα  όργήν.  Τδ  έτερον  τοΕνυν  τδ,  € όργΕ- 
ζεσβε,  ι ίάν  λαμβάνωμεν,  λέγω  δδ  τδ  ΑπροαΕρετον  τδ 


Christi  jugum  subiere.  Forte  etiam,,  quia 
discipuli  filii  sunt  praeceptoris,  et  praeceptores  ima* 
ginem  et  similitudinem  Dei  gerant,  idcirco  qm  4<H 
centur  quidem,  sed  praeceptoribus  digni  non  sunt, 
ii  tanquam  filii  hominum  et  gravi  corde  objurgari 
possunt, quod  oblatas  sibi  ad  cor  emundandum  oc- 
casiones minime  secuti  sint.  Mos  enim  inolevit,  ut 
qui  instituuntur  et  praecepta  sibi  tradita  non  se- 
quuntur, ob  cordis  crassitiem  a praeceptoribus  gra- 
vi corde  discipuli  nuncupentur.  Idcirco  quaerunt 
etiam  mendacium,  quippe  qui  non  videant  verita- 
tem. Quod  si  reconditior  sensus  adducendus  esi, 
quoniam  veritas  est  Salvator,  liquet  ei  inimicum 
esse  sermonem  mendacem  qui  veritatem  pollicetur, 
quem  saepe  Joannes  nominat  antichrisiuro  Si 
B vero  quis  ex  periphrasi  dictum  esse  velit,  c filii 
hominum,  I pro  c homines, » id  quod  plerumque  in 
hominibus  esi  cor  grave  reprehenditur,  ut  abjecta, 
sic  dicam,  ejus  surditate  intelligeutiam  assequan- 
tur, et.  suam  solertiam  seu  quaerendi  vim  a rebus 
avertentes,  ad  ea  quae  necessaria  sunt  adhibeant  et 

Vers.  4.  Dominus  exaudiet  me  eum  clamavero  ad 
e«m,etc·  Magna  voi  quae  pervenit  ad  Deum;  non 
est  ilia  quae  inter  homines  .multum  sonat,  et  ma- 
jori aeris  pulsu  intenditur,  sed  est  purus  et  mun- 
dus internorum  mentis  verborum  excursus,  quae  ad 
Deum  usque  pertingunt.  Sciendum  enim  est  esse 
Q quamdam  in  intimis  praecordiis  hominis  vocem,  quae 
corporis  organo  non  profertur,  sed  quam  homo  in 
se  collectus  et  In  cubiculum  Ingressus,  occlusaque 
sensuum  poru,  totusquo  extra  corpus  positus  emit- 
tit ad  eum  qui  solus  ejusmodi  vocem  audire  potest. 
Quainobrem  etsi  non  legamus  ullam  Moysen  sen- 
silem vocem  emisisse,  ei  tamen  dicitur  a Deo  in 
Kxodo*· : i Quid  clamas  ad  me?  i Exilis  omnis  vox 
est  quae  de  terrenis  et  fluxis  rebus  obtinendis  ad 
Deum  emittitur.  Hanc  Salvator  ad  Patrem  profe- 
rendam negat,  cora  ait  (94*) : « Quaerite  magna,  et 
parva  vobis  adjicientur  : quaerite  coelestia,  et  ter- 
rena adjicientur  vobis.  > 


Vers.  5.  Irascimini^  et  nolite  peccare^  elc.Vox  ha;c, 
«irascimini,!  designat  imperativum  modum,  designat 
etiam  definitivum,  qui  a quibusdam  quoque  vocatur 
affirmativus,  ut  cum  dicimus  : irascimur,  irascimi- 
ni, irascuntur.  Rursus  alio  modo  irae  appellatio  a qua 
deductum  est  illud,  « irascimini,  i significat  vohin- 
tarium  quid))iaro,  quod  nonnulli  definierunt, eos  qui 
561  laesisse  videntur,  ulciscendi  appetentiam.  Si- 
gnificat etiam  involuntarium,  quod  a nonnullis  vo- 
catur prima  commotio , quae  certis  quibusdam  irri- 
tationibus trahit  ad  eam  quam  prius  definivimus 
iram.  Quod  si  in  bfinc  posteriorem  sensum  accipi- 


I Joan.  II.  ··  Exod.  xiv,  15. 

(94)  ΜεγάΛη  etc.  Schedae  Combeflsii,  et  Grabii,  codex  Coislinianus,  Daniel  Baroarus. 

(94*)  Vide  Millii  Nov.  Testam.  Matth.  vi,  23. 

(9.5)  H,  < όργίξβσβε^  i etc.  Godd»  Baroed.  Boe,  schedae  Gombefisii,  et  Daniel  Barbarna« 


EX  ORIGENB 


1145 


mus  flhid  c irescimSoi,  i non  est  peccatam  posse  a A τήν  itpomfcOeieiv  γινόμενον,  ούχίσην 
▼irittte  decidere,  ac  juxta  hunc  sensum  in  impera-  άιτοτετωτιχ^ν  είναι  του  χαλοϋ*  χολ  χατΑ  τοΰτό  γεβ. 
live  modo  non  erit  inielligendum  illud  c irasci·  προ(τταχτιχδν  νοήοωμεν  είρησθοκ  xb  « όρχίζι^ι,  ι 
mini,  s (quo  pacto  enim  imperari  potest  quod  non  ( πως  γΑρ  &v  βυναίμεθα  προατάττεοΟβιι  xb  άτζροαίμ- 
est  Uberum  ?)  sed  in  indicativo  modo » ut  sensus  τον ; ) άλλά  xb  όριστιχλν,  7v'  p ολον  τ6  λεγόμικ. 

sit:  Cum  irascimini  et  id  vobis  incogitantibus  ac-  τοιουτον*  *Οσον  όργ(ζβσΟε  χα\  συμ6α(νεε  τοΰτο 

cidii,  nihil  a vobis  addatis  , nihilqne  viiupcrio  di-  oOx  έχουσι  πρός  τοϋτο  λογισμούς,  άλλΑ  xb  καρ*  ι: 
gnum  sequatur  id  quod  vituperio  dignum  non  est·  των  μή  προσθήτε*  άλλά  τφ  συμβαίνοντι  ου  ύεχτ* 
Quod  innuit  his  verbis : C Et  nolite  peccare. » Docet  ψεκτόν  τι  μή  άχολουθησάτω  * δπερ  δηλοί  έν 

igitur  lioc  loco  Scriptura  esse  iram  aliquam  qu»  non  c KaV  μΑ\  άμαρτάνετε.  ι Οίβεν  ουν  χα\  ένβάδε  ό «όρς 

sit  peccatum  , quaeque  nondum  a libera  voluntate  τινά  όργήν  ούχ  ουσαν  Αμαρτίαν,  χα\  ούδέχου  ir 
orta  nos  urgeat,  et  aliis  noceat.  Huic  explanationi  του  έφ*  ήμίν  έρχομένην  ιταθητιχήν  χαι  χαχοιχπ^τ.· 
vocis  f irascimini, » suffragatur  Aquila,  qui  Hebrai-  χήν.  Μαρτυρεί  bk  τ!)  έχδοχ^  τ1)  είρημ^ν^  κερί 
cum  proprie  interpretari  voluit.  Involuntarium  < όργ{ζεσ6ε,  ι ό Άχύλοις  τ6  κύριον  έρμηνεΰσαι 
enim  quod  antea  diximus  a nonnullis  vocari  pri-  ληθείς  του  Έβραΐχού*  τδ  γάρ  άπροαίρετον,  Ι ζροε:· 
mani  commotionem,  turbationem  et  commotionem  D ρήχαμεν  όνομάζεσθαι  προπάθειαν  παρά  τισιν, 
animi  esse  arbitratus,  ait:  c Turbamini  et  nolite  vov  xa\  σεισμόν  τής  ψυχής  νομίσας  εΙναΙ  φτα* 
peccare.  > Qaodqoidem,  f turbamini,  ι non  est  in  < ΚλονεΙσθεχαΙ  μή  άμαρτάνετε*  ι δπερ  c τύα>Λ:ήα 
imperativo  modo  (absurdum  enim  est  prophetam  oOx  £στι  προσταχτικόν,  (άτοπον  γάρ  τόν  ^po^r. 
praecipere  turbationem),  sed  in  indicativo  modo,  ut  προστάσσειν  χλονείσΟαι*)  άλλ'  ώς  έτε\  του  • όργ·::-- 
iiiximus  de  voce  c irascimini ; > perinde  ac  si  diceret:  οθε  > εΙρήχαμεν,  ■ όριστιχόν,  οίον*  Et  συμβαίνει  ix· 

Si  vobis  contingat  ut  turbemini,  nolite  peccare,  χλονεΐσθαι,  μή  άμαρτάνετε. 

Quw  dicitis  iu  cordibus  vestris^  tn  cubilibus  vestris  Λέγβτε  έτ  τάις  καρ^ίαις  ϋμωτ^  έχϊ  τα7ςκ.· 

compungimini , etc.  His  videtur  docere  quemlibet  ύμώτ  χατακύγητε,  x.  τ.  έ.  Διά  τούτων  Ινχ 

cubitum  euntem  debere  a seipso  eorum  quae  inter-  διδάσχειν  (96)  βεΐν  δχαστον  έπ\  τήν  χοίτην  Ιόντα  ar> 
diu  egerit,  rationem  repetere,  et  ob  ea  quae  contra  λογισμόν  έαυτόν  άπαιτεΐν  τών  μεθ'  ημέραν  τχχμ· 
rectam  rationem  fecerit , seipsum  improbare,  ar-  γμένων,  χαΐ  έπΙ  τοίς  παρά  τόν  όρΟόν  λόγον  γεγεντ^α· 
guere  et  verbis  compungere.  Nam  si  hoc  accurate  νοις  αύτόν  χαχίζειν  μεμφόμενον  χολ  τψ  λόγφ  χΐ^ 
ac  sedulo  fiat , ab  honestis  nec  abducemur,  nec  dc-  τοΰντα.  Τούτο  γάρ  συνεχέστερον  έπιτελουμενον  ixy 
labemur.  Quae  dicitis,  inquit,  ea  vos  compungant,  στήσει  ήμάς  τού  άποπίπτειν  τών  δεόντων.  "Αλε^π:, 
quo  tempore  ad  donniendum  decumbitis.  Parte  ^ Φησίν,  ταύτα  ύμάς  χατανυζάτω  έν  τφ  χχιρψ 
utitur  ut  omnia  peccata  indicet·  Pars  peccatorum,  ταίς  χοίταις  αύτους  έπιδιδόναι.  *Από  μέρους  61  w 
ea  sunt  quae  verbis  committuntur·  Ea  forte  boc  loco  άμαρτανομένων  πάντα  τά  άμαρτανόμενα*  pivx 
praemittuntur  aliis  peccatis  quae  operando  fiunt,  άμαρτανομένων  τό  διά  λόγων*  χα\  τάχα  χα\  τής  ί*· 
Caeterum  hoc  verbum : χατανύγητε,  c coinpungimi-  λης  χραχτιχής  Αμαρτίας  προάγει  λόγος.  Τφ  μέν%: 
Ili , I quod  forte  neque  apud  eruditos  scriptores  < χατανύγητε  i Ιδίως  πολλάχις  έχρήσαντο’  zifi 
Graecos  invenitor , neque  in  usu  est  apud  eos  qui  οΟτε  παρά  τοίς  φίλοχάλοις  τών  Ελλήνων  xsijiivs 
Graeca  lingua  utuntur,  saepius  tamen  proprie  ab  in-  οδτε  έν  τή  συνηθείφ  τών  τή  Έλλάδι  φωνή  χρωμτΛΛτ 
lerpretibus  usurpatur , cum  sermo  est  de  iis  qui  χαί  άναγράφουσΙ  γε  τήν  λέξιν  ταύτην  έπέ  τών  δετχ· 
delictorum  vel  rei  cujuslibel  alterius  causa  niorden-  μένων  τών  ήμαρτημένων  ένεχεν,  ων  δήποτε  hs- 
lur*  Sic  in  tertio  libro  Regum  narrans  Scriptura  , ρων*  ώς  έν  τή  'ερίτη  τών  χερ\ 

quomodo  Acbab  rex  Israel,  ob  concupitum  Naboih  Άχαάβ  βασιλέως  Ισραήλ  διηγουμένη  ή Γραφή,  γλ 
Jezrahelitae  agrum  reprehensus,  poenitentiam  egerit,  τρόπον  έλεγχθείς  ύπό  τού  προφήτου  Ήλιου  ίτ. 
ait  « : · Verumiamen  frustra  Achab,  qui  vemimda-  έπιτεθυμηκέναι  τού  άγρού  Ναβουθαί  τού  TeCper.ii- 

tus  est  facere  malum  in  conspectu  Domini : sicut  του  μετανοεί,  φησί  ταύτα/  < Πλήν  ματαίως  ΆχεΚ 

evertit  eum  Jezabel  uxor  562  ejus.  El  factus  est  δς  έπράΟη  ποιήσαι  τό  πονηρόν  ένώπιον  Κυρια^,  ΰς 

aliomioabilis  valde,  eundo  post  abominationes  se-  μετέθηχεν  αύτόν  ΊεζάΟελ  ή γυνή  αύτοΟ.  ΚαΙ  i€k· 

eundum  omnia  quae  fecerat  Aniorrha*us,  queiii^ex-  λύχθη  σφόδρα  ταιρεύεσΟαι  όπ(σω  τών  ρδελυγμίοΛ 

terminavit  Dominus  a facie  filiorum  Israel.  Et  pro  κατά  πάντα  ά έταιίησενό  *Αμο^^ος,  δν  έξ(*»λ4δίρτ-5: 

verbo,  quomodoYompuncius  est  Acliub  a facie  Do-  Κύριος  άπό  προσώπου  τών  υΙών  Ισραήλ.  Καί  ύώι 

tniiii , et  ibat  plorans,  et  conscidit  tunicam  suam,  τού  λόγου  ώς  χατενύγη  Άχαάδ  άπό  προσώπου  π- 

et  accinxit  saccum  super  corpus  suum,  el  jejunavU,  Κυρίου,  χαί  έπορεύετο  κλαίων,  καί  τ6ν  γ.- 

ei  indutus  est  saccum  in  die  , qua  ^lercussit  Nahu-  τώνα  αύτου,  καί  έζώσατο  σάχχον  έπί  τό  σώμα  αΐτ^. 

ihai  Jeiraeliiem,  et  ivit.  El  facium  est  verbum  Do-  καί  ένήστευσε,  καί  περιεβάλετο  σάχχον  έν  τή  ^μμ 

mini  in  manu  servi  sui  Eliu  de  Acbab  : el  dixit  Do-  ή έπάταξε  Ναβουθαί  τόν  Ίεζραηλίτην,  καί  Ιχορε-Άτ, 

minus : Vidisti , quemadmodum  compunctus  est  Καί  έγένετο  (^ήμα  Κυρίου  έν  χειρί  δούλου  oioi 

*MUReg.  χκι,  35  el  seqq. 

(96)  AUt  rovrw»·  icixs  δίδάσχει>\  etc.  Codd.  Roe,  Barocc.,  schedae  Gombefisii,  et  Barbarus. 


U«5  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  IV.  im 

' ΊΙλ(ου  περ\  Άχαάβ'  χα\  είπε  Κύριος*  Έώραχας  ώς  Α Achab  a facie  laea  ? Non  inducam  malum  in  diebus 
χατενύγη  Άχαάβ  άπ6  προσώπου  μου;  Οΰχ  έπάξω  ejus,  ι £ΐ  ίη  quinquagesimo  nono  psalmo  : f Com- 

τήν  χαχ^αν  έν  ταις  ήμέραις  αύτου.  ι Κα\  έν  τώ  luovisli,  inquil  lerram,.ei  coiilurbasli  eam.  Sana 

‘ πεντηχοστω  Ιννάτφ  ψαλμω*  ι Συνέσεισας,  » φησ\,  contriliones  ejus,  quia  cominola  esi.  Osleudisli  po- 

4 τήνγην,  κα\  συνετάραξας  αύτήν.  Ίασαι  τά  συν-  ρυΙο  luo  dura,  polasii  nos  vino  coiupuncliouis.  De- 

τρίμματα  αΟτης,  δτι  έσαλεύθη.  Έδειξας  τω  λαφ  disU  liinenlibus  le  signiricalionem,  ut  fugianl  a fa- 

σου  σχληρά*  έπύτισας  ήμβίς  οίνον  χατανύξεως.  cie  arcus.  > Falelur  enim  Propheta  poiatuni  se  vino 

Έδωχας  τοΓς  φοβουμένοις  σε  σημείωσιν  του  φυγεΐν  eompuuciionis.  £ΐ  quoniam  verba  quibus  reprehen- 

άπδ  προσώπου  τόξου.  » Πεποτίσθαι  γάρ  δμολογεΖ  τφ  sus  fueral , ut  iia  dicam,  concoxerat , el  ab  illis 

o?vcp  τής  χατανύξειυς  ό Προφήτης.  Κα\  έπει,  ιν'  οΟ-  passus  erai  compuuciioncni,  idcirco  fatetur  se  una 

' τως  εΓπω,  δπεψε  τους  λόγους  τους  έλεγχτιχους,  χα\  cum  ineiueniibus  Deum  accepisse  slgiiiiicalionein 
πέπονθεν  άπ'  αύτών  τόν  χατανυγμόν,  βιά  τούτο  εΐ-  ut  fugeret  sagittas,  qine  ab  arcu  Dei  contra  impios, 

ληφέναι  όμολογε?  μετά  των  φοβουμένων  τό  θειον  et  persistentes  in  peccatis,  iicc  poeniienliam  agen- 

σημειωσιν  εις  τ6  φυγε7ν  τά  βέλη  τά  Από  του  τόξου  les  immittuntur.  Et  in  Genesi  scriptum  est  ; t Di- 

ττεμπόμενα  τού  θεού  έπΙ  τους  Ασεβείς  χα\  παραμεί-  xit  autem  Esau  ad  patrem  suum  : Nunquid  bene- 

ναντας  έπ\  τοις  Αμαρτήμασι,  χα\  μή  μετανοήσαντας.  Β dictio  una  tibi  est,  pater  ? Compuncto  autem  Isaac , 
Kal  έν  τή  Γετέσει·  c Είπε  βέ  Όσαύ  πρός  τόν  πα-  exclamavit  voce  Esau  , et  flevit,  ι Cieterum  pro 

τέρα  αυτού*  Μή  ευλογία  μία  σοί  έστι,  πΑτερ;  ι compungimini,  ι Aquila  et  Theodotio,  € tacete,  > 

Κατανυχθέντος  δέ  ΊσαΑχ,  Ανεβόησε  φωνή  Ήσαύ,  χαΐ  reddiderunt,  quod  Symmachus  magis  apertam  ver- 

εχλαυσεν.  i *ΑντΙ  μέντοι  τού,  χατανύγητε,  < σιωτυή-  horum  cotioncin  proferens,  «quiescite,  i iiuerpre- 

σατε  i Άχύλας  χαΐ  θεοδοτίων  έχδεδώχασιν  * δπερ  ό latus  est.  Sensus  est  : lii  cubilibus  vestris  secreto 

Σύμμαχος  « ήσυχΑσατε  > έρμήνευσε  σαφέστερου  έχ-  intra  vos  reputate,  nimirum  quae  a vobis  per  diem 

^ τιΟέμβνος  τό  Από  των  βητών  δηλούμενον  * δπερ  gesta  sunt , et  cum  facta  vestra  expenderitis , sic 

τοιούτον  έχει  νούν  * Έπ\  τής  χοίτης  ύμων  έν  έαυτοΤς  demum  quiescite. 

χατΑ  τό  χρυπτόν  διαλέχθητε  * δήλον  6'  δτι  τά  μεθ*  ήμέραν  πεπραγμένα  χαι  τά  περί  αύτους  έπισχεψΑ- 
μενοι  ούτως  ήσυχΑσατε. 

S0(Tctt8  Oveiar  διχαιο<τύηίΐς^  χαΧ  kJixlcazB  έχϊ  Vers.  6.  Sacrificate  sacrificium  justitiiSf  et  sper 
Κύριστ,  X.  τ.  έ.  '0  έξ  Αδίχων  πόρων  (97)  προσφέ-  rate  in  Domino,  etc.  Non  qui  ex  injustis  lucris  do- 

ρων  oC  διχαιοσυνης  θύει  θυσίαν,  χα\  ό μή  χατ'  Αξίαν  nat,  nec  qui  ex  partis  bonis,  ut  par  est,  pauperibus 

ών  χέκτηται  μερίζων  τοίς  δεομένοις,  χα\  δέχ  λύπης  ^ ηοη  distribuit  , nec  qui  dolens  ac  coactos  dat,  is 
xo\  έξ  ΑνΑγχης  διδούς.  Σαφέστατα  δέ  διδΑσχει,  δτι  sacrifleat  sacrificium  justitiae.  Evidentissime  autem 

ου  περ\  των  θυσιών  ών  έξειλήφασιν  οι  έντυγχάνοντες  docet  ηοη  de  sacrificiis , quae  sacrorum  librorum 

τοις  βιβλίοις,  περ\  τούτων  ένετείλατο  δ θείος  λόγος  * lectores  exposuerunt,  praecepisse  Deum.  Nam  in 

έφη  γΑρ  έν  τεσσαραχοστώ  ψαλμφ* « Ό θεός,  θεός  σου  quadragesimo  psalmo  ait  : < Deus,  Deus  tuus  ego 

είμι  έγώ.  Ούχ  έπΙ  ταΐς  θυσίαις  σου  έλέγξω  σε  * τΑ  δέ  sum.  Non  in  sacrificiis  tuis  arguam  te : holocausta 

δλοχαυτώματά  σου  ένώπιόν  μου  έστ\  διΑ  παντός.  Ού  autem  tua  in  conspectu  ineo  sunt  seinper.  Non  ac- 

δέξομαι  έχ  του  οΓχου  σου  μόσχους,  ούδ'έχτών  ποιμνίων  cipiam  de  domo  tua  vitulos,  neque  de  gregibus 

σου  χειμΑββους*  έμΑ  γΑρ  έστι  πάντα  τΑ  θηρία  του  tuis  hircos:  meae  enim  sunt  omnes  fers  agri , ju- 

Αγρού,  χτήνη  έν  τοίς  δρεσι  χα\  βόες.  Έγνωχα  πάντα  menta  in  montibus  et  boves.  Cognovi  omnia  vola- 

τΑ  πετέινΑ  τού  ούρανού,  χα\  ώραιότης  Αγρού  μετ'  tilia  coeli,  et  pulchritudo  agri  mecum  est.  Si  esu- 
έμου  έστιν.  'Eiv  πεινάσω,  μή  σοι  εΓπω*  έμή  γάρ  έστιν  riero,  non  dicam  libi : meus  est  enim  orbis  terrje 
ή οικουμένη  χα\  τό  πλήρωμα  αυτής.  Μή  φάγομαι  563  ^^  P^^>i*^udo  ejus.  Nunquid  manducabo  cariics 

xpia  ταύρων,  ή αίμα  τράγων  πίομαι ; θύσον  τψ  θεφ  taurorum,  aut  sanguinem  hircorum  potabo  ? Immola 

Ουσίαν  αίνέσεως,  χα\  Απόδος  τφ  Ύψίστφ  τάς  εύχά*  Deo  sacriliciuin  laudis,  et  redde  Altissimo  vota  tua. 

σου.  ΚαΙ  έπιχάλεσαί  με  ένήμέρ^  θλίψεως,  χα\  έξ-  Et  invoca  me  in  die  tribulationis,  ct  eruam  te,  et 

ελουμαί  σε,  χα\  δοξάσεις  με. » Κα\  έντφ  πεντηχοστφ*  honorificabis  nie.  ι Et  in  quinquagesimo  **  : « Quo- 

€ "Otc,  εΐ  ήθέλησας  Ουσίαν,  έδωχα  Αν,  δλοχαυτώματα  niam  si  voluisses  sacrificium,  dedissem  utique,  ho- 

ούκ  ευδοκήσεις,  θυσία  τφ  θεφ  πνεύμα  συντετριμ-  locnustls  ηοη  delectaberis.  Sacrificium  Deo  spiritus 

μένον  . Καρδίαν  συντετριμμένην  χαΐ  τεταπεινωμένην  contribulatus.  Cor  contritum  et  humiliatum  Deus 

6 Θεός  ούχ  έξουδενώσει.  ι ΚαΙ  έν  Αλλοις  * < ΤΑ  όλο-  ιιοη  despiciet,  ι Et  alibi  ** : < Holocausta  vestra  et 
χαυτώματα  ύμών  χα\  αΐ  θυσίαι  ούχ  ήδυνάν  μοι.  > *Έτι·  sacrificia  ηοη  betificaverunt  me.  > in  Jeremia  qiio- 
δέ  χα\  έν  τφ  Ιερεμία  * « Ου  ταύτα,  φησίν,  ένετειλά-  que:  « Κοη  haec,  inquil  mandavi  patribus  vestris, 

μην  τοις  πατράσιν  ύμών,  ή ήμέρα  Ανήγαγον  αύτους  qua  die  eduxi  eos  de  terra  ABgypti , dc  holocaustis 

Αίγυπτου,  περ\  δλοχαυτωμάτων  xaV  θυσίας*  el  sacrificio.  Annon  hoc  illis  potius  imperavi  di- 

ό:λλ*  i)  τό  βήμα  τούτο  ένετειλάμην  αύτοις  λέγων  * cens : Unusquisque  adversus  proxiiiiiim  suum  ma- 

*·  Psal.  I.IX,  4.  5.  6.  Genes,  xxvn,  58.  Psal.  xlix,  7 et  seqq.  Psal.  i,  18.  *·  Jarem.  vi,  SO. 
Jerem  vii,  et  seqq. 

(97)  *Οέξ  άδΙκων  πόρων,  eic.  Corderius,  Barbarus,  Codex  BarocciamiseiRoe  A. 


1147 


EX  ORTGENE 


m 

lUiam  rescindat  de  corde  suo  : nec  jusjurandum  A *Εχαστος  xat&  του  ηλησίον  έν  xj)  χαρδίΛ  xaxij· 
falsum  diligatis : Nam  liaec  omnia  odi^  ait  Dominus  μνησιχαχείτω,  χαΐ  δρχον  ψευδή  μή  άγα^κάχε·  άζτ 
Omnipotens.  > Manifesle  igitur  his  omnibus  docet  ταυτα  πάντβ  έμ^αησα,  λέγει  Κύριος  παντοχράτ&.&.  ι 
inquirere  quaenam  sit  sacrificiorum  ratio,  quibus  Σαφώς  γουν  διά  τούτων  πάντων  διδάσκει 
iiilelligendis  conducunt  oracula  divina  quae  dicunt:  τίς  d περί  των  θυσιών  τύπος*  χα\  ύποβάλλει  γε 

C Sacrificium  Deo  spiritus  coiilribulntus,  > quemad-  μάς  τά  λδγια  λέγοντα  * < Τφ  βεφ  θυσ£α  πνεύμα 
modum  et  hic  ; c Sacrificate  sacrificium  Justitiaeyet  τετριμμένον* » ώσπερ  χαΙένθάδε*  «Θύσατε 
sperate  in  Domino,  ι Ipse  quoque  Salvator  et  Do*  διχαιοσύνης,  χαΐ  έλπίσατε  έπ\  Κύριον.  » 
minus  noster,  eos  qui  prophetias  non  inlelligebant,  ^ Σωτήρ  χα\  Κύριος  ήμών  έπιστρέφεε  τούς 
et  propterea  corporeorum  sacrificiorum  impotenti  ουντας  τά  προφητικά,  χα\  διά  τούτο  περ\  τάς 

amore; ad  stuporem  usque  flagrabant,  ad  saniorem  τιχάς  θυσίας  έπτοημένους,  λέγων*  cEl  έγν^αεπ; 

mentem  reducit  dicens  : « Si  autem  sciretis,  quid  'ci  έστιν  'Έλεος  θέλω  κα\  ο6  θυσ£αν,  οΟκ  αν  «τιί.· 

CSI : Misericordiam  volo,  et  non  sacrificium  , nun-  χάσατε  τούς  άναιτίους. » Κειται  δλ  ή λέξ·.ς  έ> 

quam  condemnassetis  innocentes,  ι Porro  locus  τών  δώδεκα  ούτως  έχουσα*  < Διδτι  Ελεος  OlUtxr 

apud  unum  de  duodecim  prophetis,  in  hunc  modum  ^ θυσίαν,  έπίγνωσιν  Θεού  ή δλοχαυτώματα.  · 

positus  est  ** : < Quia  misericordiam  volo , et  non  ^ ταύτα  νομοθεσία  έστί  περί  θυσιών,  έδΙδαξεν  ό fli:- 

sacrificium  : scientiam  Dei  pltisquam  holocausta.  » λος  είπών  τύ·  « ΟΙτινες  ύποδείγματι  χα\  σκιά 

IfiBC  aiilem  de  sacrificiis  legem  esse  docet  Paulus  τρεύουσι  τών  έπουρανίων.  · Άγωνιστέον  τοένΛ  i 

dicens  ^ : « Qui  exemplari  et  umbrae  deserviunt  έντυγχάνοντι  τοίς  περ\  θυσιών  νδμοις  έχατέρως  s> 

coelestium.  > Ei  ergo  qui  leges  de  sacrificiis  legit,  'κούς  διηγήσασθαι,  χατά  τε  τδ  συμδολιχδν  χα\  ιιζ: 

enixe  laborandum  est  ut  eas  utroque  modo  explicet,  τδ  άπο^[5ητότερον  χα\  μυστιχδν  έξετά^ονη.  Ts::i 

et  eas  tum  juxta  figuralem,  tum  Juxta  reconditiorem  έπιτομΙ)  ήμΤν  σεσημείωστο  βουλομένοις  δ:τγΓ:χ· 
et  mysticum  sensum  expendat.  Haec  compendio  a «Θύσατε  θυσίαν  δικαιοσύνης*  · χα1άχΰ:> 

nobis  observata  sunt , explanantibus  illud:  « Sa*  < Ελπίσατε  έπΙ  Κύριον,  ι 06  γάρ  έστιν 

crificate  sacrificium  Justitiae  , » et  consequenter  λδγως  έλπίσαι  πρ\ν  διχαιοποιήσαι  * τώ  διχαιοτρε* 
istud:  « Sperate  in  Domitio.  · Neque  enim  consen-  γούντι  δέ  πεποιθότως  Ιστιν  έλπίσαι,  χα\  τάτιύΚν- 

laneum  est  ut  quis  speret , antequam  juste  agat : Ρ^ου  άγαθά  προσδοχήσαι  * έλπ\ς  γάρ  έστι  προ^ωεΐι 

ei  autem  qui  juste  agit,  licet  confidenter  sperare  , άγαθών.  Έπε\  δ'  έζήτηται  παρά  πολλοΤς,  ει 
et  Domini  bona  exspectare.  Spes  enim  est  bonorum  άγαθδς  έλπίσει  τι,  ώς  του  τελείον  άπέχονπςτέ 

exspectatio.  Quoniam  vero  a mullis  quaeri  solet , q άγαθά,  χάι  έν  ο6δεν\  έλλείτιοντος,  χα\  διά  τβΰπ 

niim  vir  probus  aliquid  speret , cun»  vir  perfectus  έλπίζοντος,  άπύντων  γάρ  έστιν  ή έλ^,  έτέκ. 
virtutis  praemia  Jam  receperit,  nec  ulla  re  indigeat,  ^ £^vai  χρηστάς  έλπίδας,  άε\  τοϊς  χαλοΐ;χ£ 

ac  propterea  nihil  speret,  eorum  enim  quae  desunt,  άγαθοις  άγαθών  τά  άγαθά  αύτών  συνεχέστατα  άοίε· 
est  spes , cumque  alterius  sit  bene  sperare  , nnm  χομένων  * φέρε  χα\  ήμε?ς  δλίγα  χατά  τδ  βούλτμα 
probis  semper  bona  alia  ex  aliis  continua  serie  Γραφών  περ\  τού  προβλήματος  διαλάδωμεν.  Σαφέπ3· 
succedunt : age  nos  quoque  juxta  Scripturarum  sen·  προτρέτωυσιν  ήμάς  έλπίζειν  έπ\  Κύριον  τέΰ^ 

tenliam  , de  hac  quaestione  pauca  perstringamus,  λόγια.  « Έλπισάτω  · γάρ,  φησίν, « Ισραήλ  έπι 

Clarissime  sane,  ut  speremus  in  Domino  , sacra  Κύριον  > xal,«  ϋΤχος  Ισραήλ  ήλπισεν  έπΙτδνΚ*^«τ 

noseloqnia  adhortantur. « Speret  > enim,  inquiunt βοηθδς  αύτών  κα\  υπερασπιστής  αύτών  έστι.  ι ΤΓ/ 

€ Israel  in  Domino; » et  ·* , « Domus  Israel  spera-  ^ τελείφ  έν  τφ  έννενηχοστώ  ψαλμώ  μετά  των 

vil  in  Domino  , adjutor  eorum  566  prolector  έπαγγελιών  λέγεται  τδ,  «Έν  τοις  μεταφρένο*.ς αΐπύ 

eorum  est.  > In  nonagesimo  autem  psalmo,  una  ciim  έπισχιάσει  σοι,  χαΐ  ύτιδ  τάς  πτέρυγας  αύτού  ελτιεί;. 

aliis  promissionibus  perfecto  viro  dicitur  illud  ** ; *Όπλφ  κυκλώσει  σε  ή άλήθεια  αύτού.  > *ϋ  δέΠτ>ς 

« Scapulis  suis  obumbrabit  libi,  et  sub  pennis  ejus  Φ κρέμαται  ό νόμος  χα\  οΐ  προφήται,  βουλέρινκ 

sperabis  ; scuto  circumdabit  te  venias  ejus.  i Pau-  P παραστήσαι  όποϊός  έστι,  (λέγω  δέ  τήν  άγάπην  ·»  ψ·· 
Ius  autem  in  quo  pendet  lex  et  prophetae  , volens  <iriv  * « Ή άγάπη  πάντα  πιστεύει,  πάντα  έλπίσει.  ^ 

ostendere  qualis  sit  (charilatein  dico)  ait  ·* : « Cha-  τα  ύπομένει  · ή αγάττη'  οΟδέποτε  έκπίπτει.  ι Ε:  '1 

rilas  omnia  credit,  omnia  sperat,  omnia  sustinet,  τδ  μηδέποτε  έκπίπτειν τελείου  έστ\ν  Εργον, 

Cliaritas  nunquam  excidit.  > Quod  si  nunquam  ex-  ύπάρχον,  χα\  τδ  πάντα  ύπομένειν  διά  τήν  άγέτ** 

cidere  perfecti  viri  est  opus  quod  a cbarilale  pro-  ύπεράνω  γινομένου  παντδς  έπιπόνου,  χαΐ  τέπιπι 

ficiscitur , illius  ellam  qui  re  qualibet  laboriosa  su-  πιστεύειν,  δηλον  δ'  δτι  τά  δντα  χα\  τά  άληθη  * οό  γ:: 

perior  est,  erit  omnia  propter  charilntcm  sustinere,  έν  τοϊς  πάσι  τά  ψευδή  άριθμητέον,  τήν  αρχήν 

et  omnia  credere,  nimirum  qu%  sunt,  et  vera  suni.  βντα.  Ό γάρ  τήν  άγάπην  χατορθοισας  τέλειο;  τά 

Neqne  enim  inter  omnia  censenda  sunt  falsa  quippe  βέβαιος  έν  τή  σωτηρίη>  πίστει  τή  περί  ένδςέχάστ:. 

qiim  ne  omnino  quidem  sunt.  Nam  qui  cliaritaie  τών  πιστούσθαι  άναγχαίων  έστί  * δήλον  δτι  χαΐ  ζι 

prxditus  est,  perfectus  et  stabilis  est  in  salutari  πάντα  έλπίζειν,  και  μηδέν  δυ  να  μένων  άγΙφάπη^ΐ' 

fide,  qiix  est  de  quaque  re  ad  credendum  necessaria,  σθαι  άπογινώσχειν,  ουδενδς  άλλου  ή τού  τελείφ  tp- 

« Maiih.  XII,  6.  *·  Osce,  νι,  6.  llebr.  τιιιι,  δ.  **  Psal.  cxxx,  δ,  *·  Psal.  cxiii,  9. 

ic,4,  ·*  1 Cor.  XIII,  5. 


SELECTA  LN  PSALMOS.  — PSAL.  IV. 


1150 


1Π)  χεχοσμημένου  Spyov  &v  ύγιώς  λέγοιτο*  ώς,  εΕ,  Λ manilesliim  est,  omnia  sperare^  n^bilque  eorum 
L,.  χατακβρματΕζοντες  τ6  πάντα  έλπΕζειν,  ρουλ<5μεθα  διη-  qii»  aanciis  reservari  possunt,  desperare,  nullius 
^ γή^ασΟαι,  έρουμεν,  δτι  χληρονομήσαι  βασιλείαν  ού·  alterius  Opus  sane  diri  posse,  qtuni  ejus  qui  perfecta 
F . ρανων  χα\  παραχληθήναι,  χαΐ  υΕο\  βεοΟ  χληθήναι,  charltate  prxditiis  est : Ita  iil,  si  minulim  enucleare 
F xol\  Θεδν  βψεσθαι,  χα\  χορτασθήσεσθαι  ?|ς  πεινά  χα\  volumus  quid  sit  omnia  sperare,  dicturi  simus  nibil 
• διψ^  διχαιοσύνης,  χα\  του  τελείου  έλέου  μεταλήψε-  aliud  esse  quam  regni  coelorum  baereditaiem  adire, 
σΟαι,  κα\  άπαξαπλώς  έν  πάσιν  6σεσθαι  οΤς  έπηγγεί-  consolationem  accipere,  filii  Dei  vocari,  Deum  vi- 
λατο  δ άψευδής  Θεδς,  χα\  Σωτήρ  ό Κύριος  ήμων  Τη-  dere,  justitia  quam  esurit  et  sitit,  exsatiari,  perfecta 
...  σους Χριστός,  c 'Οφθαλμός  γάρ  oOx  είδε  χα\  ους  ούχ  fnii  misericordia,  et,  ut  simul  omnia  breviter 
ήχουσε,  xa\  έπι  χαρδίαν  άνθρώπουούχ  άνέβηά  ήτοί-  absolvam  , in  omnibus  esse  quae  verax  Deos,  et 
.. . μασεν  6 Θεός  τοιςάγαπώσιν  αύτόν.  ι Salvator  Dominus  noster  Jesus  Christus  promisit, 

v Oculus  enim  non  vidit,  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascenderunt,  quje  praeparavit  Deus  iis  qui 
diligunt  illum  > 

ΠοΛΛοΙ  Jiyovci·  Τις  δείξει  ήμί>·  τά  άγαθά;  Β Vers.  6.  Mulli  dicunt:  Quis  o$tendet  nobis  bond? 
X.  τ.  έ.  οι  μέν  άπλούστεροι  (98)  ύπολήψονται  λέγε-  etc.  Simpliciores  existimabunt  bujiis  loci  sensuro 
. σθαι  ένταύθα,  δτι,  των  άποχειμένων  έν  έπαγγελίί^ι  esse  , multos,  cum  promissa  annunciantur  bona, 
χτ^ρυσσομένων,  ot  πολλο\  λέγουσιν,  δτι,  Τίς  ταΟτα  dicere,  Qnis  haec  nobis  ostendet,  cl  nos  in  illis  con- 
ήμιν  δείξει,  χα\  έν  αύτοΤς  γενέσθαι  ποιήσει;  δηλον  stitiiet?  eorum  videlicet  tanquam  verorum  admira- 
δτι  πληχθέντες  μέν  ώς  περί  Αληθών,  χα\  όρεχθέντες  tione  perculsos,  et  ea  peroplantes,  sed  propter  Im- 
^ ‘ αυτών,  διά  δέ  τήν  Ασθένειαν  τήν  άνθρωπίνην  χατΑ  manam  imbecillitatem,  quae  ex  peccatorum  mullitu- 
πολλΑ  τών  Αμαρτανομένων  ού  πάνυ  τι  αύτοις  δεδω-  dine  oritur,  sibi  non  fidentes, fore  ut  eaTidcaiit  et 
χότες  τό  δψεσθαι  αύτΑ  χα\  έν  αύτοις  ζήσεσθαι.  *Έτε-  Ιη  illis  vivant.  Alii  vero  quod  dicitur  , sic  explica* 
poi  δέ  ούτω  διηγήσονται  τό  λεγόμενον,  δτι  τΑ  έν  buiit,  ηοπ  omnino  posse,  nisi  a sapientibus,  clare  et 
έπαγγελίςι  άναγεγραμμένα  τοΤς  έχλεχτοϊς  δοθήσεσθαι  «perle  inieliigi  quid  sint  illa  bona  qua»  per  repro- 

- oj  πάνυ  τί  έστι  σαφώς  χα\  τρανώς  συνιέναι  μή  ούχ\  missionem  scriptum  est  electis  datum  Iri ; verbi 

” σοφούς  γεγενη αένους  · οΤον  τίς  ή γη  ήν  κληρονομή-  gratia,  quaenam  sit  terra  quam  haered itabunt  mites, 

σουσιν  ol  πραείς  · χα\  τί  τδ  χληρονομήσαι  αυτήν  νοη-  Qtiid  liaereditatis  nomine  iiitelligendum  sil,  quii  sit 
*■  τέον,  ή τί  τό  διΑ  τήν  χαθαρότητα  της  χαρδίας  δψε-  propter  cordis  puritatem  videre  Deum  invisibilem, 

- σθαι  θεόν  Αόρατον  τυγχάνοντα,  δν  ούδείς  έώραχε  πώ-  ^ quem  nemo  vidit  unquam  : cujus  rei  causa,  quibus- 

' ποτέ  * τίνος  δέ  γινομένου  χα\  ποταπών  συμβαινόντων  ▼e  factis  , qui  nunc  lugent,  postea  sint  consolatio- 

ol  iitX  του  παρόντος  πενθούντες  ύστερον  παραχλη-  nem  accepturi : quod  item,  et  quale  sit  regnum  coe- 

- θήσονται  * τίς  δέ  χα\  ποταπή  ή βασιλεία  τών  ούρα  iorum.  Multi  ergo  audientes  qu»  in  Scripturis  pro* 

νών.  Πολλοί  οδν  Αχούοντες  τΑ  Αναγεγραμμένα  Αγα-  missa  sunt  bona,  et  optantes  ea  intelligentia  at 

r/  ΘΑ  βουλόμενοι  αύτΑ  τή  διανοίφ  θεάσασθαι  χα\  (tjvi0-  mente  percipere,  dicunt  : f Quis  ostendet  nobis 

: ναι,  λέγουσι  τό,  < Τίς  έσται  ό δείξων  ήμιν  Αγαθά;  > 565 ^ qui,  ut  diximus,  pos- 

Σπάνιος  γΑρ  Αληθώς  ό δυνάμενος  δειχνύναι,  ώς  διη-  ostendere  bona,  ad  instar  Pauli,  qui  ea  verlio  re- 
γησάμεθα,  τΑ  Αγαθά,  όποίος  ό Παύλος  ήν  δυνάμενος  prasenlare  poterat,  ut  alicubi  dicit  ·®  : f Nos  aii- 
·:  αύτΑ  λόγφ  παραστησαι,  ώς  φησί  που  τό·  c ΉμεΓς  δέ  sensum  Cbrisli  habemus,  ut  sciamus  quae  a Deo 

νουν  Χριστού  έχομεν,  Γνα  ίδωμεν  τΑ  άπό  τού  θεού  bonata  sunt  nobis,  quae  et  loquimur  non  in  doctis 

χαρισθέντα  ήμίν,  A χαΐ  λαλούμε  v ούκ  έν  διδαχτοίς  Iminanae  sapieiitise  verbis,  sed  in  doctrina  spiritus, 
άνθρωπίνης  σοφίας  λόγοις,  άλλ'  έν  διδαχτοίς  πνεύμα-  spiritualibus  spiritualia  comparantes.·  Saepe  autem 
τος,  πνευματικά  πνευματικοις  συγχρίνοντες. · Τετη-  observavimus  illud, « quis,  · in  rerum  raritateiisur- 
ρήκαμεν  πολλάχις  τό,  «τίς,  · έν  τή  Γραφή  έπ\  τού  Ρ**’* » dicitur  ” : « Quis  fidelis  et  prudens 

σπανίου  τεταγμένον,  ώσπερ  έν  τψ  · « Τίς  πιστός  χα\  ^ tiispensator?  · et  “,  < Quis  sapiens  et  iiitelligiU  h*c  ? » 

- φρόνιμος  οίκονόμος ; · χαί  * « Τίς  σοφός  κα\  συνήσει  * domine,  quis  requiescet  in  monte  sancto  tuo? » 

ταϋτα;  I χαί*  « Κύριε,  τίς  κατασκηνώσει  έν  δρει  dicitur  : « Quis  ostendet  nobis  bona?  · 

. άγίϋ·  σου ; ι Ούτως  χαΐ  ένθάδε  λέγεται  τό,  « Τίς  δεί- 
ξει ήμιν  τά  Αγαθά ; · 

Έκ  τον  τόμον  τών  είς  τόν  δ*  γαΛμόν  είς  τό’  Εχ  tomo  in  quartum  psalmum^  ad  illa  verba  :t  Multi 
« ΓΙοΛΛοΙΛέγονσί  \ΤΙς  δείξει  ήμιν  τά  άγαθά ; » dicunt  ^ Quis  ostendet  nobis  bona?  ι 

Πολλής  παρά  τοις  άνθρώποις  ζητήσεως  τυγχανού-  Cum  Ιη  magna  controversia  et  coiiteiitione  ver- 
οης  περ\  τού,  τίνα  τΑ  άγαθά,  κα\  τίνα  τΑ  κακά,  χαΐ  setur,  quaenam  bona  et  qiiaenam  mala  sint;  et  non- 

τινών  μέν  Απροαίρετα  είναι  λεγόντων  τά  Αγαθά,  χα\  nulli  affirment,  nec  bona,  nec  mala  arbitraria  esse; 

τά  χαχά*  ώσπερεί  τήν  ήδονήν  Αγαθόν  άποφαινομέ-  utpote  qui  voluptatem  bonum,  malum  vero  id  quod 
vtov,  χαχόν  δέ  τό  πονηρόν  · έτέρων  δέ  έν  μόνοις  προ-  molestum  est , pronuntient ; alii  vero  in  iis  solis 

αιρετιχοίς  χατακλειόντων  τά  άγαθά  και  τά  χαχά*  χαΐ  quae  libere  suscipiuntur  bona  et  mala  includant;  et 

τ ις  μεν  άρετάς,  χαΐ  τάς  κατ’  αύτάς  πράξεις  μόνας  virtutes  quidem  earumque  actiones  solas  bona  vo- 
**  I Cor.  II,  9.  ··  I Cor.  ii,  16  et  12,  Maith.  xxiv,  A5.  “ Ps.  cvi,  43.  ·»  Ps.  xiv,  1. 

(98)  ΟΙμέν  άΛΛούστεροι^  ctc.  Codd.  Roe,  Barocc.,  scheda:  Gombefisii,  Daiiiel  Barbarus. 


1251  EI  ORiGENE  \:\ 


ceiii,  Titia  aulero  et  Titioaas  actiones  mala  : tertium  A 
antein  sit  genus  eorum  qui  hxc  permiscent » et  si- 
iiitil  inter  arbitraria  et  non  arbitraria  esse  bona  et 
mala  dicunt,  probabilitate  inducti  pleriqiie  Odelium 
discendi  cupidi»  ad  locum  de  bonis  merito  dixerint : 
«Quis  ostendet  nobis  bona?  > Naturam  igitur  bonorum 
eam  esse,  ut  liiiere  suscipi  aut  omitti  possint,  nemo 
qui  judicii  rationem  admittat,  audeat  dubitare; 
iNinum  quippe  ait  esse»  ubi  aliquis  audiet  : 

« Euge»  serve  bone  et  fidelis,  super[pauca  fuisti  fidelis» 
super  mulla  te  constituam  : ingredere  in  gaudium 
iloinini  tui.  i Et  boniiimesi»  quod  a viro  bono,  ex 
corde»  ut  Servator  ait,  profertur  : c Bonus  homo 
ex  bono  thesauro  cordis  sui  profert  bona.  > Atque 
ut  semel  dicatu  » omniH  fructus  arboris  bonae,  qui 
libere  suscipi  potest,  bonum  est ; ut  charitas»  pax  , ^ 
gaudium»  patientia,  benignitas  et  bonitas»  fides, 
iiiansuetodo»  continentia ; his  vero  contraria,  maia. 

An  vero  etiam  ex  Christi  doctrina  aliquid  bonum 
sil » et  malum » in  iis  quae  libera  non  sunt,  jdisce- 
pundiim  est ; et  an  boiiu!u  aliquid,  aut  malum  sil  in 
iis  quae  non  libera  sunt » ut  postea  expensis  et  exa- 
minatis illis,  ostendemus.  Nec  vero  quae  ab  iis  affe- 
runtur qui  arbitrariis  non  arbitraria  miscent » bona 
ct  mala  fuerint  : illi  enim  existimant  5Ge*iM>. 
iioruin  alia  in  anima,  alia  in  corpore , alia  externa 
esse , quemadmodum  et  mala.  In  anima»  esse  vir- 
tutem et  actiones  a virtute  profectas»  vel  vilium  et 
actiones  vitiosas·  In  corpore»  sanitatem»  robur»  pul- 
chritudinem ; vel  contra»  morbum,  malam  corporis  ^ 
liabitudinem»  et  deformitatem.  Externa  denique» 
divitias»  paupertatem  ; gloriam»  ignominiam ; nobi- 
litatem · ignobilitatem.  Tria  item  bonorum  srencra, 
et  totidem  malorum  in  Scripturis  reperiri  quidam 
existiinani.  Virtutes  enim  et  vilia  falentes  bona  et 
maia  esse , praeter  ea  qu%  apud  nos  in  confesso 
sunt»  in  virtute  ac  vitio  , et  in  actionibus  quae  inde 
proficiscuntur,  Scripturae  leslimoii iis  uientur,  quae 
res  corporis  et  externas  bona  vel  mala  esse  de- 
clarant : et  de  virtutibus  quidem  ac  vitiis,  quid  ver- 
bis opus  est,  ,cum  disciplina  morum  doceat  am- 
plectendam nobis  Jusiitiam,  prudentiam,  temperan- 
tiam, fortitudinem»  et  ad  earum  nonnam  exactas 
rationes;  vitanda  esse  his* contraria?  quare  noii 
opus  est  exemplis  ad  ea,  qiue  ab  arbitrariis  profi-  D 
ciscuiitur,  bona.  Corporis  autem  et  externa  l>ona  ex 
hujus  expositione  dicti  imillifariam  demonstrabunt : 
sed  impraesentiarum  suilicil  quaedam  apponere  ex 
iis  quae  in  Exodo,  Leviiico  el  Dsuieronomio  ha- 
bentur : iil  promissiones  iis  factae , qui  mandata 
servant;  atque  ut  minae  et  exsecrationes  in  cos,  qui 
transgrediuntur  ipsa  : verbi  gratia , quod  sanitas 
bonum  sit,  et  morbus  malum,  iii  Exodo  deiHiniiari 
ostendet  : c Si  custodieris  mandata  mea  el  prae- 

*·  Matth.  XXV,  2.  Luc.  vi,  46.  *·  Exod.  xv,  26 

(99)  Lege,  ύπό. 

Alias,  φιλοϋντες. 

(i)  Alias,  τόπον.  Mox  pro  άόιόάχτως,  leg.  videtur 


άγχθΑ  λεγόντων  * τάς  Sk  χαχίΛς  xat  ‘ΐΛς  xra  xiu 
ένεργείας  χαχά  · τρίτων  Sk  Swurv  τών 
χα\  &μαι  έν  προαιρετικούς  ή άπροαιρίτκς  αγζ.·:. 
είναι  τά  Αγαθά  χαι  τά  χαχά  * είχάτως  νπερ  τ 
πιθανοτήτων  περιελχόμενοι  οΐ  ιζολλοΙ  των  nrr.· . 
των  φιλομαθοΰντες  (1),  είς  τ5ν  Αγαθώ-#  r- 

λέγοιεν  Αν  τό·  t Τ£ς  δείξει  ήμ?ν  χά  αγαθά; » 
μέν  οΖν  έν  προαιρετιχοίς  έστιν  ή των  αγαθών 
πάς  όστισοΟν,  Αποδεχόμενος  τ6ν  τεερι  ζρί^εω;  l·.- 
(2),  άδιδάκτως  όμολογήσαι  Αν  άγαβλν  γάρ  φτΓ: 
ναι,  έφ’  φ Ακούσεταί  τις  τό  · · Ε·!^,  Αγαθέ  k'. 
χα\  πιστέ,  έπΙ  όλίγα  ής  πιστδς,  έτΑ  πολλών  π ζιτ. 
στήσω  * είσελθε  είς  τήν  χαράν  του  χυριου  σοΰ.  · Ά': 
θδν  δέ  τδ  άπδ  του  Αγαθού  Ανθρώπου  ϊχ  τής  τα'λι, 
αύτοΰ  προφερόμενον,  ώς  ό Σωτήρ  φησιν*  iOj  ’- 
θδς  Ανθρωπος  έκ  του  Αγαθού  θησαυρόν  τής  χιιί:, 
αύτου  προφέρει  τά  Αγαθά  * # χαΐ  Απαςαπίώ;  d; 
χαρπδς  δένδρου  Αγαθού,  προαιρετικές  ών,  άγϊθ:ι  * 
έστιν  · ώς  άγάττη,  χα\  εΙρήνη,  χολ  χαρΑ,  χα\  fiix> 
θυμία,  χρηστότης  τε  κα\  άγαθιοαύνη,  τάτίΐς,  τχ 
πραότης,  κχΐ  έγχρΑτεια*  τά  δέ  έναντέα  τούτα;,  κ- 
χΑ.  Εί  δέ  χαΐ  μετά  τήν  του  Χρίστου  StSaaxajlr*  in 
τι  Αγαθόν,  καΐ  χαχδν,  κα\  έν  Απροαιρέτοις, 
τέον  · χΑν  ή δέ  τι  χαχδν  ή άγαθέν  έν  Απροαι^έτ.^ 
ώς  ύστερον  έξετάσαντες  τάχα  δείξομεν*  άλλ’  ώτ. 
τά  Από  των  μιγνύντων  τοίς  προαιρετιχοίς  τά  γ:λ. 
αίρετα  λεγόμενα  Αγαθά  Αν  εΓη  χα\  χαχά  * έχείνα 
οίονται  των  Αγαθών  τά  μέν  είναι  περί  ψυχήν,  τι  λ 
περί  σώμα,  τά  δέ  έχτός  * όμοίως  δέ  χαΐ  τών  zszi*. 
καί  περί  ψυχήν  μέν  Αρετήν  καί  τάς  κατ’  Αρετήν  ζμ- 
ξεις,  ή κακίαν  καί  τάς  κατά  χαχίαν  πράξεις* 
σώμα  δέ  ύγείαν,  χαί  εύεξίαν,  χαΐ  τίΟΛ^ς-  ή vir.*, 
καί  καχεξίαν,  χαί  αίσχος*  περί  τά*  έχτός  δέ, 
χαί  πενίαν,  δόξαν  χαί  Αδοξίαν,  εύγένειαν  χι:  i.:· 
γένειαν.  Οίήσονται  δέ  τινες  κα\  κατά  τάς  Γδκα, 
όμοίως  τρία  γένη  είναι  τών  Αγαθών,  χαίτράτ^. 
κακών  * τάς  γάρ  ΑρετΑς  καί  τάς  χαχίας  προτιέϊτ·: 
είναι  Αγαθά  χαί  χαχά  μετά  τά  δμολογούμενι  xr. 
ήμών  έν  Αρετή  καί  χαχίφ,  χαί  ταίς  κατ’  αύταζτ^· 
ξέσι,  χρήαονται  (ϊητοϊς,  χαί  τά  σωματιχΑ,  xsl 
τός  δήθεν  άποφαινομένοις  Αγαθά  ή κακά  * 
καί  περί  μέν  Αρετών  καί  χαχών  τί  δει  λεγε:>, 
ήΟικών  πραγμάτων  (4)  διδασκόντων  δειν  ήμά;  *·’ 
αίρεϊσθαι  δικαιοσύνην,  χαί  φρόνησιν,  xat  3w5«i> 
νην,  χαί  Ανδρίαν,  καί  τάς  χατ*  αύτάς  πράςει;’  :ι- 
χλίνειν  δέ  τά  τούτοις  έναντία ; διόπερ  ου  χρ:ΰ  ^ 
ραδειγμΑτων  είς  τά  παρά  τών  προαιρετικών 
ΣωματιχΑ  δέ  χαί  έχτός  Αγαθά  έκ  τής  κατά  τ^  iv  * 
έχδοχής  πολλαχόΟεν  δείξουσι  * πλήν  επί  του  nr,- 
τος  Αρκεί  παραΟέσθαι  τινά  έκ  τών  έν 
Αενΐτίχφ,  καί  άεντερονομίψ  κειμένων*  ώς  έν  :τι  · 
γελία  πρός  τους  τηροΰντας  τάς  έντολά;*  καιιλ'  ·' 
Απειλή  χαί  χατάραις  πρός  τους  παραβαίνοντι; 
τάς*  οΤον  δτι  ή υγεία  Αγαθόν  έστι,  καί  ή id»;** 


άδιστάκτως. 

(5)  Legeiidiiiii,  Αγαθός. 
(4)  Leg.  γραμμάτων. 


Π53  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  IV.  i\U 


"‘  ‘icbv,  άιΛ  τής  'Εξόδου  δείξει  ταυτα  προλέγεσθαι ' Λ 
‘ C Έάν  τηρήΛ^ς  τάς  έντολάς  μου  χα\  τά  προστάγμα- 
' τά  μου,  πόΙσαν  ν5σον  ήν  έπήγαγον  το?ς  Αίγυπτίοις, 

*·  -'ούχ  έπάξω  έπΙ  σέ·  έγώ  γάρ  είμι  Κύριος  ό Ιώμενός 

* σε.  I Κα\  τδ  άπδ  του  ΑεντερονομΙον  δέ  πρδς  τους 
' “ άμαρτάνοντοις  λεγόμενον  ύπονοηθείη  άν  χαχδν  μέν 

• παριστάνειν  τάς  σωματιχάς  πληγάς  χα\  τάς  νόσους, 

“ ■ άγαθδν  δδ  δηλονότι  χα\  τήν  ύγίειαν  χα\  τήν  του  σιί>- 

* ματος  ^^ώσιν.  Έχει  δέ  ούτως  ή λέξις  · « Έάν  μή 
: άχούσητε  ποιειν  πάντα  τά  (βήματα  του  νόμου  τούτου 
^ τά  γεγραμμένα  έν  τώ  βιβλίιρ  τούτψ,  φοβείσθαι  τδ 
' δνομα  τδ  Εντιμον,  χα\  τδ  θαυμαστόν  τούτο,  Κύριον 
' τδν  βεδν,  κα\  παραδοξάσει  Κύριος  τάς  πληγάς  σου, 
χαλτάς  πληγάς  του  σπέρματός  σου,  πληγάς  μεγά- 
λας  χα\  θαυμαστάς,  κα\  νόσους  πονηράς  χα\  πλεί- 
στας  (5)  · χαΐ  έπιστρέψει  έπ\  σδ  πάσαν  τήν  πλη-  ^ 
..γην  Αίγύπτου  τήν  ^νηράν,  ήν  διηυλαβοΰ  άπδ  προσ- 
; - ώπων  αυτών  · κα\  χολληθήσεταί  σοι,  χαΐ  πάσαν  μα- 
. , λαχίαν , χα\  πάσαν  πληγήν  τήν  μή  γεγραμμένην 
..  έν  τψ  βιδλίφ  τού  νόμου  τούτου  έπάξει  Κύριος  Επ\ 

• „ σέ.  Εως  άν  έξολοΟρεύση  σε·»  χα\  πάλιν  τοις  τεα- 
ραβαίνουσι  τάς  έντολάς  λέγεται  τό·  · Έπιτυέμψω 
ύμιν  πυρετόν,  χα\  Γχτερον,  χαΐ  σφαχελίζοντας 
τους  όφθαλμούς  ύμων,  χα\  τήν  ψυχήν  ύμών  έχτή- 
χουσαν*  » πρδς  τούτοις  χα\  έν  τφ  ΑεντεροτομΙφ  τοΤς 
άφιαταμένοις  τής  θεοσεβείας  άπειλεΐ  ό λόγος  όπι- 
σθ<5τονον  άνίατον.  Τά  δέ  έχτδς  άγαθά  οΐ  βουλόμενοι 
“ κατά  τδν  θειον  έπαγγέλλεσθαι  λόγον  τοίς  μέν  άπδ 
' του  Αενΐτικον  τούτοις  χρήσονται  · « Έάν  έν  τοίς 
προστάγμασί  μου  πορεύησθε,  κα\  τάς  έντολάς  μου  φυ- 
■ λάτσησθε , χα\  ποιήτε  αύτάς,  δώσω  τδν  ύετδν  ύμϊν  ^ 
' έν  χαιρφ  αύτού,  χα\  ή γη  δώσει  τά  γεννήματα 
' αύτης , χα\  τά  ξύλο  των  πεδίων  δώσε;  τδν  καρπόν  αυ- 
τών. Κα\  χαταλήψεται  ύμιν  ό άλοητδς  τδν  τρυγητόν, 
κα\  ό τρυγητός  χαταλήψεται  τδν  σπόρον  χολ  φάγεσθε 
τδν  άρτον  ύμών  είς  πλησμονήν  · καλ  κατοικήσετε 
μετά  άσφαλείας  έπ\  τής  γης  ύμών,  > χα\  τά  έξης* 
έχ  δε  του  ΑευχεροτομΙου  τούτοις  χρήσονται·  c Κα\ 
Εσται  ώς  άν  διαβήτε  τδν  Ίορδάνην  είς  τήν  γήν  ήν 
Κύριος  ό Θεός  δίδωσιν  ύμϊν,  χα\  φυλάσσεσθε  ποιεΐν 
τζάαας  τάς  έντολάς  αύτού,  άς  έγώ  έντέλλομαί  σοι 
σήμερον  κα\  δώσει  σε  Κύριος  ό Θεός  σου  ύπεράνω 
πάντων,  χαλ  ήξουσιν  έπ\  σέ  πάσοι  αΐ  εύλογίαι  αδται, 
χα\  εύρήσουσί  σε , έάν  άχούσης  τής  φωνής  Κυρίου 
τού  θεού  σου.  Εύλογη  μένος  συ  έν  πόλει,  χα\  εύλογη- 
μένος  συ  έν  άγρφι  εύλογη  μένα  τά  Ιγγονα  (6)  της 
' χοιλίας  σου  , χαλ  τά  γεννήματα  τής  γης  σου  , χαλ  τά 
βουχόλια  τών  βοών  σου , κα\  τά  ποίμνια  τών  προβά- 
των σου·  εύλογη μέναι  αΐ  άποθήχαί  σου,  καλ  τά 
έγχαταλείμματά  σου,  > χαλ  τά  έξης.  Ος  πάλιν  έχ 
τών  Εναντίων  τοις  άσεβούσι  λέγεται  τό·  ι Επικατάρα- 
τος σϊι  έν  πόλει , κα\  έπιχατάρατος  συ  έν  άγρφ  · έπι- 
χατάρατοι  αί  άποθήχαί  σου , χα\  τά  έγκαταλείμ- 
μστόε  σου  * έπιχατάρατα  τά  τέκνα  της  χοιλίας  σου, 
κα\  τά  γεννήματα  τής  γης  σου  · έπιχατάρατα  τά 


cepia  mea,  morbum  onmeni,  quem  immisi  i£^y- 
pliis,  non  imlncam  in  ic  : ego  enim  sum  Dominus 
sanans  le.  » Quodque  in  Deuteronomio  ad  peccaiiles 
dicilur,  vidclur  corporis  plagas  ct  morbos  in  malis 
reponere,  in  bonis  vero  saniiaiem  el  robur  corporis. 
Verba  bxc  sunt  : i Si  non  obedierilis,  ul  facialis 
omnia  verba  legis  hujus  scripta  in  libro  lioc,  ut 
tiinealis  nomen  hoc  honorandum  el  admirabile,  Do- 
minum Deum , incredibiles  faciet  Dominus  plagas 
luas,  ei  plagas  seminis  lui,  plagas  magnas  et  admi- 
rabiles, morbos  malos  et  plurimos  : el  converlel  in 
le  omnem  plagam  iEgypii  malam,  quam  dcviiasii 
a conspectu  ipsorum , et  conglulinabilur  libi , et 
omnem  molliliem  el  omnem  plagam  non  scriplani 
in  libro  legis  hujus,  adducet  Dominus  super  le , do- 
’ nec  exterminaverit  te.  i Et  rursus  perfringeniibus 
mandata  dicitur  : c Immittam  vobis  febrim  et 
arqiiaium  morbum,  et  tabescentes  oculos  vestros, 
et  animam  vestram  liquescentem,  567  * Prxterea 
In  Deuteronomio  pietatis  et  religionis  desertoribus 
rigorem  cervicis  insanabilem  minatur  Bona 
vero  externa  qui  volunt  ex  divinis  lineris  polliceri, 
his  uteiitur  LevUici  verbis  : < Si  in  mandatis 
meis  ambuletis,  et  praecepta  mea  servetis,  et  impicatis 
ipsa,  dabo  vobis  pluviam  in  tempore  suo , et  terra 
dabit  germina  sua,  et  ligna  camporum  dabunt  fructum 
suum.  Et  excipiet  vobis  tritura  vindemiam , et  vin- 
demia excipiet  sationem,  et  comedetis  panem  vestrum 
in  satietatem,  el  cum  securitate  habitabitis  in  lena 
vestra,  elc.  > Ex  Deuteronomio  hacc  afferent  : < Et 
* erit  ubi  Jordanem  iransieriiis,  in  terram  quam  Domi- 
nus Deus  dat  vobis,  et  cavebitis  ul  omnia  mandata  ejus, 
quae  ego  vobis  hodie  praescribo,  impleatis : et  dabit  te 
Dominus  Deus  tuus  esse  super  omnes,  et  venient 
super  te  4>mnes  benedictiones  hae,  et  invenient  te , 
si  audieris  vocem  Domini  Dei  tui.  Benedictus  tu  in 
urbe,  et  benedictus  tu  in  agro,  benedicti  fetus  ven- 
tris tui  et  germina  terra: 'tuae,  el  armenta  boum 
tuorum,  et  greges  pecudum  tuarum  : benedictae 
apothecae  tuae,  el  reliquiae  tuae , i et  caeiera.  Ut  ex 
contrario  impiis  dicitur  : c Exsecrabilis  tu  iii 
civitate,  el  exsecrabilis  tu  in  agro;  exsecrata  hor- 
rea tua,  et  reliquiae  tuae,  exsecrabiles  filii  veniris 
lui,  et  germina  terrae  tuae ; exsecrata  armenU  boum 
D tuorum,  el  greges  pecudum  tuarum ; i et  alia  innu- 
mera proferre  possunt , qui  in  rebus  corporis  el  ex- 
ternis bona  et  mala  esse  volunt.  Evangeliiim  quoque 
attingent,  et  dicent  Servatorem , cum  venit,  lau- 
quani  mala , hominibus  abstulisse  corporis  caeci- 
tatem, surditaiem,  el  membrorum  resolutionem , et 
morbum  omnem,  et  omnem  infirmitatem  sanavisse, 
dedisseque  bona  pro  malis  prioribus , et  uerspicu- 
citatem  corporis,  et  auditum,  et  aliam  sanitatem, 
et  robur  : et  verecundabere  cum  ex  te  quaerent , 
annon  malum  quoque  esse  arbitremur,  a ttemono 


*»  Oeol.  ixviii,  58  cl  sea.  “ Le»ll.  xxvi,  1«.  ·*  Deu·,  xxiii,  24.  “ Levit,  xxvi,  3 et  sei.  " Deui, 

XXVIII,  1 et  seq.  ^ ibid.  iC  el  seq. 


(5)  BibliaGrxca,  πιστάς. 


(C)  l.pge,  Ιχγονα. 


ΙΙΗ5 


£Χ  ORIGENE  iH 

Texari  et  lunaticum  esse;  ut  contri,ab  iis  liberari»  A βουχόλια  τών  βοών  σου , χαΐ τά  ποίμνια 
bonum.  Sed  et  apostoli»  qui  dona  sanandi  et  opera  των  σου  * ι χοΛ  Αλλα  Sk  βυσεξαρίθμητα  οΓπ.::,) 

viruitum  perficiebant,  in  eo  ipso  bonis  homines  ol  βουλωμένοι  έν  σωματιχοΓς  χαΐ  τοίς 

alliciebant  et  malis  Ipsos  liberabant.  Ad  futurum  άγαθά  xal  χαχά~  έφάψονταί  τε  χα\  τών 

denique  saeculum  transgredientur»  qui  haec  sentiunt»  λέγοντες  τ6ν  Σωτήρα  έληλυθάτα,  χα\  ως  χαχχ  ί:-» 
et  dicent  malum  esse  dolorem  » sive  5β8  P^^cca-  χέναι  άπδ  τών  άνΟρώπων  τήν  τυφλότητα  τΐ;. 

tores  aeterno  igni  adjudicari.  Si  vero  malum  est  τιχΙ]ν,  χαΐ  τήν  χωφότητα,  χα\  τήν  πάρεαιν 

dolor,  voliiplaiem  bonum  esse  necesse  est.  Ex  his  λών,  χαΐ  πδσαν  νόσον,  xal  πδσαν  μαλαχίαν  t·^:» 

manifesta  sunt  ea  quibus  maxime  commoveri  possint,  πευχέναι,  άγαθά  άντλ  τών  προειληφότων  m,:- 1 

qui  argumenta  illa»  qua;  cx  Scripturarum  sententia  δωρούμενον,  τό  τε  βιορατιχδν  σωματιχ^  nli 

tria  esse  bonorum  et  malorum  genera  ostendunt»  dis-  άκουστιχδν,  xa\  τήν  άλλην  ύγείαν  χα\  β. 

solvere  ηοη  possunt.  Hoc  igitur  errore  ηοη  solum  qui  δυσωπήσουσΙ  σε  φάσχοντες,εΙ  μή  χα\ 

nudam  et  simplicem  fidem  habent  circumventi  siiiit,  λογήσομεν  χαχδν  είναι  τδ  δαιμονιάν  χα\  ·Λ 

sed  et  eorum  nonnulli  qui  sapientiam  in  Ghrisio  ζεσθαι*  ώς  πάλιν  έχ  του  έναντίου  άγαΘδντ%?Λ>4 
profilentiir;  eas  esse  Opificis  promissiones,  et  praeter  άτιηλλάχθαι.  Αλλά  χα\  ol  άπόστολοι, 
sonum  dictionum  nihil  minis  illis  significari  opi-  H {^μάτων  χα\  ένεργήματα  δυνάμεων 
nantes.  Ab  iis  igitur  omnibus,  qui  ista  e Scripturis  χατ’  αύτδτδ  ένεργειν  άγαθά  έποίουν  τ<^ς  άνίρΛ-* 
confici  existimant,  quaerendum  est , legemne  serva-  %a\  χαχών  αύτους  άπήλλαττον  διαδήβοντα;  t · 
verint  prophetae  , quorum  peccata  iion  reprehen-  ταΰτα  λέγοντες  χα\  έπ\  τδν  μέλλοντα  αίώ^α, 
duntur  : ut  Elias  pauperrimus,  qui  ne  panem  qui-  τεςτδ,  χαχδν  είναι  τδν  πόνον,  ήτοι  τδ  τοΰς  iuifv 
dem  quem  ederet  habebat;  ideoque  missus  ad  mu-  λοΟς  έν  πυρ\  (9)  αΙωνΙφ  παραδίδοο6αι.  Elilism 
lierem  tn  Sarcphiha  Sidoniae;  et  Elisaeus»  qui  apud  ό πόνος,  άνάγχη  τήν  ήδονήν  Αγαθόν  είναι. 
Sunamilidem  angustissimum  accepit  domicilium  , et  ούν  έχ  τών  εΙρημένων  τά  δυνάμενα  έπΙ  nulov  ί.:· 
scamnum,  et  vilem  lychnulum»  qui  et  aegritudine  ωπησαι  τους  ούχ  ο?ους  τε  λΟσαι  τά 
obiit;  et  Isaias,  qui  nudus  et  excalceatus  trieii-  περ\  του  τρία  γένη  τών  Αγαθών  είναι,  xx\  :p:s^ 
nium  ambulavit;  et  Jeremias,  qui  et  in  foveam  coeiii  χαχών  χατά  τδν  λόγον  τών  Γραφών.  Ταντι;νπ;ι.. 
conjectus  est,  et  semper  ludibrio  habitus,  ut  etiam  τήν  Απάτην  ού  μόνον  ol όμολογουμένως  kdfaA-i. 
solitudinem  optaret;  ctJoannes , qui  in  solitudinibus  πεπιστευχότων  ήπάτηνται,  Αλλά  χαΐ  τινεςτάνΐττ· 
habitabat,  et  praeter  locustas  et  mei  agreste  cibi  nihil  γελλομένων  σοφίαν  τήν  χατά  Χριστόν,  οΙόμτΑ  r/ 
sumebat  y pelle  succinctus  lumbos » et  villis  cameli  Δημιουργού  τοιΑσδε  τινάς  είναι  έπαγγεΑίι;.  c 
amictus.  Hos  enim  legem  servasse  fatebuntur.  Quae-  G πέρα  τών  Από  της  λέξεως  δηλουμένων  μηέΙν  cr^p 
remus  ergo»  an  quae  bona  existimant»  iis  adrueriiit  νεσθαι  χατά  τάς  ΑπειλΑς.  Πρδς  πΑνιαςπίνϋνπ..'*^ 
qui  legem  servaverunt : quod  cum  demonstrare  non  τοιαΰτα  έχ  τών  Γραφών  ύτιολαμδόηηνταςέτιτι^^ί:. 
possint,  eo  redigentur»  ut  dicant  falsas  esse  pro-  είτενηρήχασι  τδν  νόμον  ol  προφήται»ωνέμαρ,;ιη 
missiones»  quae  piis  et  religiosis  fieri  dicuntur;  vel  ού  χατηγορείται  * οΓον  ΉλΙας  ό ΑχτημβνΐΓοη; 
81  verae  sint»  altiori  senso  interpretandas  esse  : si  ad  ώς  μηδέ  Αρτον  έχειν  παρ'  έαυτψ  φαγείν,  w έ: 
reconditum  sensum  coacti  venerint » destruetur  eo-  τούτο  πέμπεσθαι  πρδς  γυναιχα  έν  Σα[χ?δί  r,:  I 
riiin  opinio»  quod  morbum  corporis  et  quae  externa  δωνίας  * χα\  ΈλισσαΤος » δς  παρά  τξ 
putantur  mala  impiis  lex  minitetur,  vel  sanitatem  βραχυτάτην  Ιλαβε  χατΑλυσιν»  χα\  σχιμΐ30άον  ·Ι«ι. 
corporis  polliceatur,  et  opes  iis  qui  Deo  adhaeserint·  xa\  λυχνίαν  εύτελή,  δς  χα\  Αββωστήσας 
Quomodo  vero  stultum  ηοη  sit » iii  malis  gloriari  ei  χα\  Ήσαΐας,  6 πορευθε\ς  γυμνός  χα\  έννπα^ζ 
laetari»  qui  iis  tenentur?  Si  enim  malae  sunt  uiigii-  τρισλν  έτεσι*  χαΐ  Ιερεμίας»  ό έμβληθε\ζ 
stiae»  et  ait  A|»ostolus  se  in  malis  gloriari»  id  vero  βορβόρου,  χα\  Αε\  μυχτηρισθείς , ώστεχαϋρα^ 
stultum  est»  [nec  stultus  eat  Apostolus  : certe  mala  οΙχήσαι  εύξασθαι*  χαΐ  ό 'Ιωάννης,  ό έν 
ηοη  sunt  illa  quibus  vir  sanctus  exercetur»  qui  pe·  μίαις  (11)  διατρίβων»  χαι  πλήν  άχρΙδωνχεΙ((Δ!^' 
nilus  alDictus ηοη  coarclatur;  inops  ιιοη  derelinquitur;  ^ Αγρίου  μηδενδς  μεταλαμβΑνων,  δέρμαπ  sp 
lentatus,  in  mortem  non  infertur;  et  cum  mendicus  εζωσμένος  τήν  όσφύν»  χα\  Από  τριχών 
censeatur»  multos  ditat ; cum  nihil  possidere  cre-  φιεσμένος.  Όμολογήσουσι  γΑρ  αύτοδς 
datur»  omnia  possidet '.fidelis enim  est  totus  mundus  τδν  νόμον.  Κα\  Απαιτήσομεν  εΙ  & νοονηνέτζ'^ 
divitiarum ; infidelis,  ne  obolus  quidem.  Praeterea  ex  τοίς  τετηρηχόσι  τούτοις  ύπηρχται*  ^ 

eorum  opinione»  qui  tria  Imiioriiin  genera  et  totidem  δειξαι , περιχλεισθήσονται  είς  τδ , ήτοι 
malorum  in  Scripturis  reperiri  posse  afCrinant  conse  · τάς  έπαγγελίοις  τάς  λεγομένας  δίδοσθαι  τβίς 

569  quens  est  justos  in  plurimis  semper  malis  σιν,  ή Αληθείς  τυγχανονσας  Αναγωγής  * 

esse,  cum  vera  sit  prophetia  haec»  quae  dicit  : έπ'  Αλληγορίαν  άναγχασθέντες  έλθωσιν, 

C Multae  angustiae  justorum.  » Neque  vero  iiitem-  ται  αυτών  ή ύπόληψις  ύτιέρ  του  τδν  νόμον 
Psal.  ΧΧΧ11Ι»  20· 

(7)  Alias,  ένέγχωσιν.  (10)  Leg.  συαπόσιον. 

(8)  Leg.  προχατειληφότων.  (11)  Leg.  έρήμοις. 

(9)  Leg.  ήτοι  τους  Αμαρτωλούς  πυρ(· 


157  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  IV.  H58 

ίσον  σωματικήν , κα\  τά  έχ'Λς  νομιζόμενα  κακά  Α pesiiTiim  fuerll  ea  quae  Job  accklerunt,  in  eoniiii 
ι?ς  ήσεβηχέσιν,  ή έπαγγέλλεσθαι  ύγιαίνοντα  είναι  revocare  memoriam,  qui  ea  mala  esse  piitani : ut 
( σώματα,  και  τκριουσίαν  ίσεσθαι  τοϊς  τφ  Θεώ  χατ-  postquam  fortissime  perfunctus  esi  iis  qiiae  circum- 
(ολουΟηκόσι.  ούχ  ήλίθιον  ίπ\  τοϊς  καχο?ς  stabant  certaminibus,  de  ipso  Uber  ait  : c An  pu- 

^γα  φρονείν  χα\  αύχειν  τobζ  δντας  έν  αύτοίς;  ΕΙ  las  aliam  ob  causam  me  lecuin  esse  collocutum, 
Φ χαχαΙ  ai  θλίψεις , φησ\  βέ  ό 'Απόστολος  καυ-  nisi  ut  justus  appareres  ? ι Si  enim  non  aliter  Job 
:σθαι  έν  κακοις  * τούτο  ηλίθιον,  κα\  ό Άτιόστολος  apparet  Justus,  quam  quod  hicet  ille  eum  casus  cir· 
X ήλίθιος*  ούκ  &pa  κακά  τά  τοιάδε  γυμνάσματα  ciiinvenerint,  quomodo  nunc  vocaverimus  qna: 
D άγιου*  βστις,  έν  παντ\ θλιβόμενος , ού  στενοχω-  causae  fuerunt,  cur  justitia  ipsius  eluceret?  Ex  his 
ίται*  άτϊορούμενος,  ούκ  έγκαταλείπεται  * πείρα-  etiam  colligere  iicel,  neque  diabolum  viro  sancto 
μένος,  ού  θανατουται*  νομιζόμενος  είναι  πτω-  inaliiin  esse.  Job  igitur  diabolus  malum  ηοη  erat*' : 
πολλούς  πλουτίζει*  κα\  ύπολαμβανόμενος  μη-  c Quia  diligentibus  Deum  omnia  in  hoiium  Deus 
/ κεχτήσθαι,  παντά  κατέχει*  του  γάρ  πιστού  administrat,  iis  qui  juxta  propositum  vocati  suiil.» 
ις  ό κόσμος  των  χρημάτων*  του  δέ  άπιστου  Praeterea  dicemus  ηοη satis  apparere, justum  earum 
ik  όβολός.  *Έτι  δέ  Ιπεται  το?ς  ύπολαμβάνουσι  fore  benedictionum  participem  qu2e  in  Scripturis 
ιά  τήν  Γραφήν  τρία  γένη  των  άγαθών  είναι,  Β positae  bona  eiisiimaiitiir  : multae  quippe  de  viro 
ιονδέ  δτικα\  των  κακών,  τούς  δικαίους  άε\  έν  πολ-  illo  sancto  historiae  si  expendantur,  istam  interpreia- 
; κακοις  είναι*  άληθευούσης  τής  λεγούσης  προφη-  lionem  refellunt.  Quis  enim  fociicralorem  sanctum 
χς*  c Πολλαί  αΙ  θλίψεις  των  δικαίων,  ι Ούκ  άρα  esse  sanus  existimet,  qui  multis  gentibus  mensas  iii 
12)  και  των  τφ  Ίώβσυμβεβηκότωνύπομνήσαιτούς  civitate  aperiat,  et  in  dando  et  accipiendo  occiipe- 
χένους  τάδε  τινά  κακά  είναι*  ώς  ό χρηματισμδς  tur,  et  res  vetitas  faciat?  t Pecuniam  enim  suam 
ά τδ  ένεγκειν  γενναιότατα  τούς  περιστάντας  άγω-  ηοη  dedit  foenori,  et  munera  super  innocentes  non 
, φησίν*  c ΟΓει  δέ  με  άλλως  σοι  κεχρηματικέναι,  accepit  : et  qui  facit  bscc,  iion  commovebitur  in 
α άναφανής  δίκαιος;  » Εί  γάρ  ούκ  άλλως  άναφαί-  aeteruum  **.  ι £ΐ  in  Exechiele** : c Sanctus  fenori  et 
χιό  Ίώβ  δίκαιος  ή έκτου  τάδε  τινά,  χαίτου  τάδε  lucro  pecuniam  noii  occupavit.  > Sed  et  febrim 
Φ κακά  λέγοιμεν  ύπάρχειν  (15),  τά  αίτια  του  propter  peccata  accidere,  nemo  nisi  admodum  ru- 
φήναι  αύτού  τήν  δικαιοσύνην;  Επόμενα  δ'  άν  dis  et  ignarus  existimaverit,  cum  hujus  morbi  causae 
Γοις  εΓη  μηδέ  τδν  διάβολον  τφ  άγίφ  κακόν  τυγχά-  saepe  manifestae  sint  : aut  enim  propter  continen* 
* τφ  δ' ούν  Ίώβό  διάβολος  κακόν  ούκ  ήν*  c Έπεί  lem  aerem,  vel  propter  tales  aquas,  vel  propter 
άγαπώσι  τόν  Θεόν  πάντα  συνεργεί  εις  αγαθόν  6 talia  alimenta  : et,  si  justis  sanitas  et  divitiae  prae* 
;,  τοίς  κατά  πρόθεσιν  χλητοίς ούσιν.  ιΈτιδέπρός^  mia  proponuntur,  neminem  improbum  sanum  aut 
:οις  παρά  τό  έναργές  είναι  φαμέν  τό  τόν  δίκαιον  divitem  esse  oportebat·  Sed  sanitas  recta  animi 
:αίς  κατά  τό  (5ητόν  εύλογίαις  Ισεσθαιτων  έν  ταις  coiistilutio  quaerenda  est : divitiae  vere,  quae  Solo- 
φαις  έγκειμένων  νομιζομένων  άγαθών*  πολλή  γάρ  monis  sententia,  pretium  animae  viri  sunt  : c Pre- 
ρία  ή περί  του  άγιου  έξεταζομένη  έναντιοΰται  tium,  inquit  animae  viri  divitiae  ipsius.  » Pan- 
τοιαύταις  έκδοχαίς*  καί  άνόητόν  έστι  τό  ύπολαμ-  pertas  vero  fugienda  est,  de  qua  scriptum  est  ··  : 

: IV  δανειστήν  τόν  άγιον  ξσεσθαι  πολλών  έθνώντρα-  < Pauper  autem  non  subit  minas  : i vulnera  autem 
ις  κατά  πόλιν  άνοίγοντα,  καί  περισπώμενον  περί  et  vibices  et  morbi  accipiendi  sunt,  quae  propter 
δόσεις  καί  λήψεις,  καί  ποιουντα  πράγματα  άπη-  vitium  dissolutis  mentibus  eveniunt : unde  et  pro- 
υμένα*  c Τό  άργύριον  γάρ  αύτου  ούκ  έδωκεν  έπί  pheta  eos  qui  in  iis  sunt,  reprehendit  ** : c A pedi  · 
>,  καί  δώρα  έπ' άθώοις  ούχ  έλαβε*  καί  ό ποιών  bus,  inquit,  usque  ad  caput,  neque  vulnus,  neque 
α ού  σαλευθήσεται  εις  τόν  αιώνα,  ι Καί  κατά  vibex,  neque  plaga  inflammata  : non  est  medica - 
Ιεζεκιήλ*  c Ό άγιος  έπί  τόκφ  καί  πλεονασμφ  mentum  cur  imponatur,  iieque  oleum,  neque  alli- 
ίδωκε  τό  άργύριον.  · Τό  δέ  καί  πυρετόν  νομίζειν  galiira.  · Ha»c  itaque  vel  iis  qui  plane  non  negli- 
άς  άριαρτίας  γίνεσθαι  άπαιδεύτων  εις  ύπερβολήν  gunt,  sufllciunt,  unde  collectis  sibi  Scripturae  dictis 
δόγμα,  πολλάκις  τών  αίτιων  της  τοιάσδε  νόσου  ^ quae  repugnare  videntur,  actione  sancti  Spiritus 
ήλων  βντων*  ή γάρ  διά  τό  περιέχον,  ή διά  τοιάδε  dignam  intelligentiam  assequi  studeant.  Praeterea 
X,  ή διά  τοιάσδε  τροφάς*  καίει  άθλα  τοίς  δικαίοις  ut  iis  os  occludatur,  qui  bona  esse,  quae  sanctis 
i xa\  πλούτος,  έχρην  μηδένα  τών  άσεβών  ύγιαί-  danda  sunt  arbitrantur ; 570  niala,  quae  malis ; 
μηδό  πλουτεϊν.  Υγείαν  δέ  τήν  τοιάνδε  κατάστα-  haec  videntur  adjicienda:  omne  quod  est  propter 
ήί  ζητητέον,  καί  πλούτον  τόν  κατά  τόν  aliquid,  minus  est  eo  propter  quod  est : quemad- 

χώντα  λύτρον  τυγχάνοντα  της  ψυχής,  λέγοντα*  modum  sectiones,  ustiones  et  emplastra,  quae  pro- 
τρον  άνδρός  ψυχής  ό ίδιος  πλούτος,  ι Φευκτέον  pter  sanitatem  sumuntur,  minora  sunt  sanitate, 
νίαν,  καθ'  ήν  άναγέγραπται*  < Πτωχός  δέ  ούχ  Etsi  bxc,  ut  in  medicinae  auxiliis,  bona  dicantur , 
:αται  άπειλήν.  ι Έτι  δέ  τραύματα,  καί  μώλω-  ita  est  accipiendum,  ut  non  sint  bona  finis,  sive 

lob.  XL·,  5.  Rom.  viii,  28.  Ps.  xiv,  5.  Ezeili.  xviii,  8.  Prov.  xiii,  8.  " ibid.  ··  Isai.  i,  β. 

Λ "Λρα  δέ.  Leg.  άκαιρον  δέ. 

.)  Lcg.  τάδε  τινά  συμπτώματα  γεγονέναι,  πωςάν  αυτψκχχά  λέγοιμεν  ύπάρχειν. 


i|>;9  EX  ORIGENE 


ultima  medicina,  s«d  efficientia.  Bonum  aulem  finis 
in  medicina,  corporis  sanitas  est.  Sic  igitur,  si 
mandata  haec  servanda  sunt,  ut  bona  h.TC  conse- 
({iiamiir;  praemia  autem  bona  corporis  et  externa 
sunt,  bonae  actiones  bonae  non  erunt,  ut  ultimae  ac 
perficientes,  sed  ut  efficientes  bona  : et  divitiae,  quas 
polliceri  Scripturam  putant,  et  corporis  sanitas, 
potiores  eruntjustitia,  ei  ipsa  sanctimonia,  et  pie- 
tate, et  religionis  tantis  et  tam  praeclaris  facinori- 
bus; quae  quidem  admittere  hominum  est  qui  vir- 
UUis.iUgnitaiem  ignorant,  sed  res  crassas  et  hu- 
miles ipsi  anteponunt.  Omnium  enim  est  absurdis- 
simum dicere,  praeclaris  facinoribus  praestare  divi- 
tias, et  corporis  sanitatem  : cui  nefariae  doctrinae 
affixi  nonnulli  crediderunt  fore  ut,  excitatis  corpo- 
ribus, in  vitam  reduces  juxta  primas  illas  promis- 
siones, edamus  hos  et  illos  cibos,  et  bibamus; 
aliqui,  ut  liberos  eiiam  quaeramus.  Haec  si  ad  ethni- 
cos pervenerint,  magnum  stoliditatis  et  stultitiae  pro- 
brum Cbrislianisino  affigent,  cum  meliora  sentiant 
a fide  alieni : nos  vero,  qiio<l  ex  sacrorum  librorum 
accurata  lectione  perspicere  potuimus,  Jam  appone- 
mus. Dicebamus  enim  placere  nobis,  in  arbitrariis 
et  non  arbitrariis  bona  et  mala  esse.  Verum  inter 
non  arbitraria  bona  iion  enumerabamus  valeiiidiiiem, 
sanitatem,  formam , gloriam,  divitias;  et  quantum 
eniti  potuimus,  dubitalioncro  omnem  breviter  sol- 
vere conati  sumus.  Quaenam  ergo  Imna  sini,  quae 
libere  non  snscipiiiiihir,  nunc  dicendum  est,  quo- 
niam verum  esi  id  < Nisi  Dominus  aedificave- 
rit Ίοιηιιω,  frustra  laboraverunt  qui  aedificant  eam;» 
ei  : c Nisi  Dominus  custodierit  civitatem,  frustra 
vigilat  qui  custodit  eam.  » iEdificat  domum  quiciin- 
que  proficit : custodit  civitatem,  qiiicunqiie  perfe- 
ctus : vanum  autem  opus  aedificantis,  et  vana  cu- 
stodia servantis,  nisi  Dominus  a^diiicaverit,  et  Do- 
minus custodierit.  Extra  liberam  voluntatem  no- 
stram fuerit  bonum,  virtus  Domini,  quae  aedifican- 
tis aedi  fica  lionein  adjuvat,  et  ei  opilulatiir,  unaque 
cum  eo  aedificat,  qui  aedificationem  per  se  consum- 
mare non  potest : idem  de  custodita  civitate  sentien- 
dum esi.  Elqiiemadiiiodiim  si  dicerem  bonum  agri- 
cuUur»,  quod  fructum  efficit,  niislum  esse  ex  571 
liberlalo.  quae  iii  arte  est  agricolae,  et  non  arbitrario 
quod  a Providentia  est,  propter  aeris  temperiem  ct 
imbris  sufficientem  copiam  : sic  bonum  rationabilis 
creaturae  mistum  esi  ex  voluntate  ipsius,  ci  conspi- 
rante divina  virtute  in  co  qiii  honestissima  suscipit. 
Non  solum  igitur  ad  id  ut  honestus  et  bonus  fiat  ali- 
quis, opus  est  voluntate  nostra  et  divina  ope  conspi- 
rante, quae  quantum  ad  nos,  arbitraria  non  est;  sed 
ad  id  etiam  nt  oui  honestus  et  bonus  evasit,  in  virtute 
perseveret : quod  nimirum  In  ruinam  delapsurus  sit 
etiam  perfectus,  si  in  honeslaie  fuerit  elatos,  ei  sibi 
iiujiis  causam  arroget,  nec  debitam  gloriam  referat 
ci,  qui  multo  plus  ad  acquirendam  et  retinendam 
ronlulii.  Talem  autem  quamdam  causam  fuisse  ar- 


L πας,  xa\  νόσους  έκληπτέον  τά  γινόμενα  δα  :r»  c- 
χίαν  ταΐς  άπροσεκτούσαις  ψυχοίς*  περί  wv  β.  : 
προφήτης  μέμφεται  τους  έν  τοίς  τοιουτοις 
τας,  λέγων  « Άπό  ποβών  Ιως  κεφαλής  οΟτε 
οδτε  μώλωψ,  ούτε  πληγή  φλεγμαίνουσα*  oCx  :r 
μάλαγμα  έπιθειναι,  οΟτε  Ιλαιον,  οδτε  καταάέβ^ιι.; 
Ταΰτα  μέν  ουν  αύτάρκη  τοϊς  μή  πάνυ  άμελετ:  ι:. 
τδ,  άπ6  τούτων  έαυτοΐς  άναλεξαμένοις  τά  περίΓί' ζ 
^^ητά  των  Γραφών,  έπιβάλλειν  αξία  νοήκ.  r 
ένεργείας  του  άγ£ου  Πνεύματος*  6τι  ύπίρ  νΖ 
πησαι  τοι>ς  οίομένους  τάδε  είναι  άγαδά  τα 
άγίοις  δοθησόμενα,  κα\  τάδε  τά  χαχά  τοίς  άμαρτι^'Λ 
καλ  ταΰτα  προσθετέον  δτι  παν  τ6  διά  τι, 
έστι  τοΰ  δι’  δ έστιν  οΤον  τομα\,  χαλ  χαυστήκς.  ι 
f μπλαστροι , δι’  ύγείαν  παραλαμβανόμενα.  ϊάτζ  · 
^ τυγχάνει  της  ύγειας*  κάν  ώς  έν  Ιατριχοις  & * 

μασι  ταΰτα  λέγοιτο  άγαθά,  χρή  έχλαμβάνειν,  βτ.  μ 
έστι  τελικά  Ιατρικής  άγαθά,  άλλά  ποιητικά*  τεα: 
δέ  κατά  τήν  Ιατρικήν  άγαθδν  ή τοΰ  σώματο; 
ϋΰτω  τοινυν  κα\  εΐ  τάσδε  τάς  έντολάς  τηρητέςτ».:;: 
τοΰ  τώνδε  των  άγαθών  τυχεϊν*  τά  δέ  αθλα  τα  >-· 
τικά  έστι,  κα\  τά  έκτδς,  αΐ  άγαθα\  πρά^ι;  Ιτ.α. 
ούκ  άγαθαΙ  ώς  τελικαλ,  άλλ”  ή &ρα  ώς 
άγαθών*  κα\  εσται  διαφέρων  ό πλούτος,  δ> 
έπαγγέλλεσθαι  τήν  Γραφήν,  χα\  ή τοΰ  αί»τ3τ.. 
ύγε£α,  τής  δικαιοσύνης,  χα\  αύτής  δέ  τής 
χα\  τής  εύσεβείας,  κα\  τής  θεοσεβείας  τών  Tirr.- 
των  ανδραγαθημάτων*  άπερ  παραδέξασθαι  · 
έστ\  τδ  άξ(ωμα  τής  άρετής  μή  γινιοσχόντίιΐν,  ΐίϋ :: 

. ύλικά  αύτής  προτιμώντων*  πάντων  γάρ  έτ:ι?  ar.·:- 
τατον  τών  άνδραγαΟημάτωνλέγεινδιαφέρειν  Ά ώ:.- 
τεϊν,  κα\  τδ  ύγιαίνειν  σωματιχώς*  διά  τά 
δή  ταΰτα  δόγματα  άκολούΟως  τινές  προσήχαντι  χι- 
μετά  τήν  άνάστασιν  έν  ταίς  πρώταις  έτσ^Τύ^; 
έσθίειν  ή μάς  μέλλειν  τά  τοιάδε  βρώματα, 
τινές  δέ  χα\  τεχνοποιείν.  Ταΰτα  δέ  φθάσαντσ  χα: 
τους  άπδ  τών  έθνών,  μεγάλης  εΰηθείας  iz- 
νόγκασθαι  ποιήσει  τδν  Χριστιανισμδν,  πολλφ^^: 
δόγματα  έχόντων  τινών  άλλοτρίων  της  πίστεως* 
δέ  ήδη  τδ  φαινόμενον  ήμίν  άπδ  της  έξετάσει»;  λϊΙ:- 
ρών  λογίων  παραστησόμεΟα.  Έφάσχομεν  γάρ  «fia:- 
σθαι  μέν  τώ  λέγειν  έν  προαιρετιχοις  χαΐ  έν 
τοις  είναι  τά  άγαθά  καΐ  τά  κακά*  ού  μήν 
είς  τά  άπροαίρετα  τών  άγαθών  τήν  ύγείσν,  ιτ  ~ 

) κάλλος,  κα\  τήν  εύγένειαν,  κα\  τήν  ευδοξίαν,  ^· 
πλοΰτον*  κα\  κατά  τδ  δυνατδν  έπειράσθημεν  τι 
ριστιώντα  ώς  έν  έπιτομή  διαλύσασθαι.  Τίνα  * 
έστ\  τά  άπροαίρετα  άγαθά  ήδη  λεχτέον*  έκεΐ 
τό·  € Έάν  μή  Κύριος  οίχοδομήση  οιχον,  είς  μάτη 
πίασαν  οΐ  οίκοδομουντες  αΟτόν  * » καέ·  · Έάν  ρί  έ * | 
ριος  φυλάξη  πόλιν,  είς  μάχην  ήγρύπνησεν  t 
σων. » ΟΙχοδομεΤ  δέ  οΐχον  πάς  ό προχόπτων,  καί 
σει  πόλιν  πάς  ό τέλειος·  μάταιον  δέ  τδ  Ιργον  τώιχ* 
δομοΰντος,  κα\  ματαία  ή φυλακή  τού  τηρούντος,  ^ 
Κύριος  οίχοδομήση,  καλ  Κύριος  ψυλάξη*  έκτο;  h . * 
τής  προαιρέσεως  ήμών  άγαθδν,  ή άντιλαμδανομίν*' 
Κυρίου  δύναμις  τής  οικοδομής  του  οίχοδοιιοΰντο;·^ 


Psal.  CXXVI,  I. 


ηΟΙ  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  IV.  Il6t 

συνοικοδομουσα  τω  μή  δυναμένψ  χαθ’  αύτδν  άπαρτί-  Α bilramur,  cur  qui  ab  Ezechlele  dicilur  inculpatus 
σαι  τδ  οΐχοδομούμενον*  τά  αύτά  χα\  έπ\  της  φυλασ·  ambulasse  in  omnibus  viis  suis,  donec  inventa  fuerit 

σομένης  πδλεως  νοητέον.  Κα\  ώσπερ  έάν  εΓποιμι  τδ  in  eo  iniquitas  ” , is  Ipse  secundum  Isaiam  coalo 

γεωργιχδν  άγαθδν,  τδ  ποιητικόν  του  καρπού,  μικτόν  exciderit,  qui  prius  fuerat  lucifer  mane  oriens,  post- 

είναι  έκ  προαιρετικού  του  κατάτήν  τέχνην  τουγεωρ·  ea  contritus  et  afflictus  in  terram  ··.  Non  solum 

γου,  κα\  άπροαιρέτου  του  παρά  τής  Προνοίας  κατά  enim  in  filiis  liominum,  si  quis  perfectus  sit,  si 

τήν  των  άέρων  ευκρασίαν,  κα\  φοράν  αύτάρκους  absit  ea,  quae  ex  Deo  est,  sapientia,  verum  est  eum 

ύετου·  οΰτω  τό  τοΟ  λογικού  άγαθόν  μικτόν  έστιν  έκ  τε  nihili  esse  factum  : sed  et  in  angelorum  ordine,  ac 

της  προαιρέσεως  αύτου  χαίτης  συμτ^νεούσης  θείας  principali,  ei  in  omni  ordine,  qui,  quantum  Deus 

δυνάμεως  τψ  τά  χάλλιστα  προελομένω.  Ού  μόνον  τοί-  ipsi  adest,  divinus  est.  Forte  igitur  sacrof^anctus 

νυν  είς  τό  καλόν  κα\  άγαθόν  γενέσθαι  χρεία  κα\  της  Apostolus,  qui  sciret  mullo  minus  conferre  ad  com- 

προαιρέσεως  της  ήμετέρας  κα\  τής  θείας  συμτη/οίας,  paranda  bona  voluntatem  nostram,  qua  η divinam 

ήτις  έστ\ν  ώς  πρός  ήμας  άπροαίρετος*  άλλά  κα\  είς  virluloin,  demum  ait  finem  c non  esse  volentis  ne- 

τό  γενόμενον  καλόν  κα\  άγαθόν  διαμεϊναι  έντή  άρε-  que  currentis,  sed  Dei  miserantis  *·;  i non  quasi 

τή·  μεταπεσουμένου  κα\  του  τελειωθέντος,  εΙ  ύπερ-  Deus  non  volentes,  aut  non  currentes  adjuvet;  sed 

επαρθείη  έπ\  τφ  καλψ,  κα\  έαυτόν  έπιγράφοι  τούτου  β quasi  nihil  sit  velle  et  currere  prae  Dei  misericor- 
aftiov,  ούχ\  δό  τήν  δέουσαν  δόξαν  άναφέρων  τψ  τό  dia  : atque  idcirco  par  esse  , Dei  misericordiae , 

πολλφ  πλεΤον  δωρησαμένω  εις  τήν  κτήσιν  κα\  τήν  quam  humanae  voluntati,  aut  cursui,  bonum  potius 

συνοχήν  τής  άρετής.  Τοιοΰτον  δέ  τι  αίτιον  κα\  του  ascribi.  Atque  haec  prolixius  disputata  sunt,  qii« 

κατά  τόν  Ιεζεκιήλ  εΙρημένου  άμώμου  περιπεπατη-  necessaria  esse  putabamus  ad  id  illustrandum:cMulti 

κέναι  έν  πάσαις  ταίς  όδοϊς  αύτοΰ,  έως  εύρεθή  άνομία  dicunt.  Quis  ostendet  nobis  bona?  i quoad  enim  fieri 

έν  αύτω,  ήγούμεθα  τυγχάνειν  του  αιύτόν  κατά  τόν  potuit  disputatio  nostra  mullis  quaerentibus : c Quis 

Ήσαΐαν  έκπετιτωχέναι  του  ουρανού,  έωσφόρον  ποτέ  ostendet  nobis  bona?  · quaenam  bona  sint,  ostendit 

γενόμενον,  πρω?  άνατέλλοντα,  ύστερον  συντετριμμέ-  et  demonstravit;  imo  etiam,  qnaenam  sint  mala  : 

vov  έπ\  τήν  γήν  ού  μόνον  γάρ  επ\τοίς  υίοις  των  άν-  ut  laboriosis  elercitalionibus  et  precibus  acquira- 

Ορώπων,  έάν  τις  τέλειος  ή,  τής  άπό  Θεού  σοφίας  mus  bona,  et  a nostris  mentibus  mala  avertamus, 

άπούσης,  άληθές  τό  είς  ούδεν  αυτόν  λογισθήναι*  άλλά  Sed  quoniam  interdum  proprie,  interdum  improprie 

καΐ  έπ\  τής  άγγελικής  τάξεως,  κα\  άρχικής,  καΐ  πά-  loqui  licet,  non  mirabimur  si  bonorum  et  malorum 

σης  τής,δσον  Θεός  πάρεστιν  αύτή,  θείας  τυγχανούσης.  nomen,  corporeis  et  iis  quae  externa  vocantur,  ab 

Τάχα  γούν  όρων  ό Ιερός  'Απόστολος  πολύ  έλαττον  τό  iis  qui  non  recte  sentiunt,  attributum  reperiemus, 

ήμέτερον  προαιρετικόν  τής  τού  θεού  δυνάμεο>ς  πρός  C velul  in  Job  : c Si  bona  suscepimus  e manu  Do- 
τήν  κτήσιν  των  άγαθών,  φησ\  τότέλος,  c ού  τού  θέλον*  mini,  mala  non  sustinebimus ?ι  et  apud  Jeremiam 
τος  είναι,  ούδέ  τού  τρέχοντος,  άλλά  τού  έλεούντος  c Descenderunt  mala  a Domino  super  portas  HierU  ' 

θεού*  » ούχ  ώς  χωρ\ς  τού  θέλειν,  κα\  τού  τρέχειν  salem.  · Pro  eo  enim  quod  est.  Si  quaepiam  utilia  et 

Ιλεόΰντος  Θεού,  άλλ' ώς  ούδενός  δντος  τού  θέλειν,  χα\  jucunda  572  suscepimus,  quae  a Providentia  ad 

του  τρέχειν,  συγκρίσει  τού  έλέουςτού  Θεού,  κα\  διά  nos  pervenerunt,  quidni  dura  et  molesta  libenter 

Γοΰτο  τήν  έπιγραφήν  τού  καλού  δέοντος  μάλλον  άνα-  feremus?  dicilur  : ι Si  bona  suscepimus  ex  manu 

ειΟέναι  τφ  έλέφ  τού  Θεού  ήπερ  τφ  άνθρωπίνφ  θέλειν  Domini,  mala  non  sustinebimus  ? ι Et  cum  dici  po- 

«al  τρέχειν.  Ταύτα  δέ,  έπ\  πολύ  παρεκβεβηκέναι  δο-  tuisset.  Haec  Hierusalem  ad  erudiendos  ejus  cives 

εοαντες,  έξητάσαμεν, πειθόμενοι  άναγκαΤα  αύτά  είναι  divina  Providentia  evenerunt,  scriptum  est  : c Dc- 

Γτρ?>ς  τό·  f Πολλο\  λέγουσι·  Τίς  δείξει  ήμϊν  τά  άγαθά;  > scenderunt  mala  a Domino  in  ponas  Hierusalem,  · 

εατά  τό  δυνατόν  γάρ  ό λόγος  τοΓς  λέγουσι  πολλοις·  Oportebit  ergo  nos,  rebus  intellectis,  nominum  non 

r Τίς  δείξει  ήμιν  τά  άγαθά;  ρ παρέστησε  καΐ  έδειξε  ίΐΛ  tenaces  et  parcos  esse,  sed  videre  ubi  proprie 

;fva  τά  άγαθά*  δήλον  δέ,  δτι  κα\  τίνα  τά  κακά*  ίνα  rebus  imponantur,  et  ubi  propter  inopiam  impro- 

lid  τε  άσκήσεωνκαί  ευχών  χτησώμεθα  τά  άγαθά,  κα\  prie.  Si  autem  Servator  quaedam  medicatus  est,  et 

ινατρέψωμεν  τά  κακά  άπό  τών  ψυχών  ήμών.  Άλλ’  ^sanitatem  dedit,  et  visum  et  auditum  hominibus, 
ττείπερ  έστίν  έν  τψ  φράζειν  ότέ  μέν  κυριολεκτειν,  allior  eorum  sensus  in  primis  quaerendus  esi,  cum 

τά  δέ  που  κα\  καταχρήσθαι,  ού  θαυμαστόν  είποτε  Verbum  perturbationes  animi  curare  his  historiis 

6ρή<Λ)μεν  τήν  τών  άγαθών  κα\  κακών  προσηγορίαν  significetur.  Neque  absurdum  ibi  luerit,  etiam  quae 

;όΐ[χένην  έπ\  τών  σωματικών  κα\  τών  έκτός  λεγομέ-  historia  narrat,  facta  inlelligere  ad  eorum  qui 

ων  παρά  τοίς  ούχ  ύγιή  δόγματα  έχουσιν  οΤον  έν  τψ  tunc  erant  hominum  admirationem  et  stuporem,  ut 

Γα>6·  € EI  τά  άγαθά  έδεξάμεθα  έκ  χειρός  Κυρίου,  τά  qui  sermonibus  demonstrationis  et  doctrinae  non 

axi  ούχύποίσομεν;  » και  έν  τψ  Ιερεμία*  t Κατέβη  crederent , virtutes  prodigiorum  reveriti  doclori 

axi  παρά  Κυρίου  έπ\  πύλας  'Ιερουσαλήμ.  · Άντ\  adhaererent. 

dep  τού  εΙπεΤν,  ΕΙ  τά  τοιάδε  χρηστά  τινα,  καΐ  ήδέα  τυγχάνοντα  έδεξάμεθα  παρά  τής  Προνοίας  είς  ήμάς 
ρΟΛχότα,  πικρά  κα\  έπίπονα  ούχ\  προθύμως  ένεγχούμεν;  λέγεται  τό*  « ΕΙ  τά  άγαθά  έδεξάμεθα  έκ  χει· 
Κυρίου>  τά  κακά  ούχ  όττοίσομεν ; » Κα\  άντί  τού  φάναι.  Κατά  Πρόνοιαν  τάδε  τινά  τή  Ιερουσαλήμ  ύπέρ 

··  Ezcch.  χχνιιι,  45.  *·  Isai.  χιν,  42.  Roui.  ιχ,  10.  Jub.  ιι,  40.  ··  Mich.  ι,  12. 

Patrol.  Gr.  XII. 


37 


1163  ORIGENE  H 

του  τβαι&υθήναι  τους  ένοιχουντας  έν  αύτ^  γεγένηται,  γέγραπταιτό·  ι Κατέβη  χακάπαρά  Kuftwh·:. 
λας  Ιερουσαλήμ.  > Δεήσει  τοίνυν  τά  πράγματα  συνιέντας,  μή  γλίσχρους  είναι  περί  τά 
καταλαμβάνειν  πότε  κυρίως  των  πραγμάτων  ταΰτα  τέτακται,  κα\  πότε  όιά  τήν  στενοχωρίβν  iv,^. 
των  έν  καταχρήσει.  ΕΙ  βέ  i Σο>τήρ  τάδε  τινά  Ιάσατο,  χα\  έδωρήσατο  ύγειαν,  κα\  όψεις,  χα\  άχοές 
ποις,  προηγουμένως  μέν  τήν  άναγωγήν  αύτών  ζητητέον,  του  Λόγου  τά  της  ψυχής  πάθη  Θερβΐ2>.ϊ  ^ 
τούτων  των  Ιστορικών  δηλουμένου.  Ούκ  άτοπον  δέ  έπ\  τοϊς  τοιούτοις  καΐ  κατά  τήν  Ιστορίαν  άπβγγώϊρ:; 
νοεΤν  γεγονέναι  ύπέρ  καταπλήξεως  των  τότε  άνθρώτκυν,  ?να  οΐ  μή  ττειθόμε'Λΐ  λόγοις  ά,νλιυηιχι;  c 
διδασκαλικοΤς,  δυσωπηθέντες  τάς  τεραστίας  δυνάμεις,  συγχαταθώνται  τψ  διδάσκovτu 

Vers.  7·  Signatum  est  super  nos  lumen  vultus  tui,  A Έσηρειώθτ}  έφ'^ψαςτό  ρως  τον  χροσάζ^ζ: 
Domine,  elc.  Demii  lamen  esse,  ail  Joannes  in  Ca-  Κύριε,  x.  τ.  έ.  "Οτι  φως  έστιν  ό θεδς  (i4),  Wa·: 

tholica  epistola  ·*  : ι Deus  lux  est,  et  tenebrae  in  co  φησίν  έν  τή  Καθολική  έπιστολή*  ι Όθεός 

ηοη  sunt  ollae.  > Et  quamvis  ignis  quoque  dicatur,  κα\  σκοτία  έν  αύτφ  έστιν  ούδεμία.  » Κινιίρκ.:. 

quemadmodum  Paulus  in  epistola  ad  Hebraeos  ait  γηται,  ώς  6 Παύλος  έν  τή  πρδς  Εβραίους 

f Etenim  Deus  noster  ignis  consumens  est,  > osten-  γάρ  ό θεδς  ήμών  πύρ  χαταναλίσχον  επί-ι^ΐν:; 

dens  ipsum  esse  Deum  legis  et  Evangelii,  hoc  est,  αύτδν  είναι  Θεόν  νόμου  καί  Ευαγγελίου,  τον:·:?: % 

Patrem  Domini  nostri  Jesu  Christi,  et  propterea  Πατέρα  τού  Κυρίου  ήμών  Ιησού  Χριστοί,  u;  ΰ 

Deum  nostrum,  nihil  aliud  quidqiiam  esse  existi·  τούτο  θεόν  Ιιμών*  ούκ  άλλο  τι  νοητέον  είναι 

mandom  est  quam  lumen,  quod  quidem  cogitatione  τή  έπινοία  διαφέρον  τού  πυρδς  τού  χατανιχίχπ;· 
sola  differt  ab  igne  consumente.  Quemadmodum  τού  παρά  τδ  φώς.  'Όσπερ  χα\  έπ\  τψ 
autem  in  re  corporea  usu  venit,  ut  eadem  subsian-  συνέτυχεν  ή μέν  αύτήούσία  καθ'  δ μέν 
tla  quatenus  illuminat,  lumen  sit,  quatenus  vero  έστι,  καθ' δ δέ  έπικρατείτών  τοιώνδεύλών,χτ^ςΐΓ 
has  vel  illas  materias  comburendo  absumit  ac  devo*  xai  καταναλωτική  τυ^χάνουσα  αύτών,  πϋρ 
rat,  ignis  consumens  exsistat  : sic  utique  etiam  ^ ναλίσκον*  ούτω  τοιγαρούν  καί  δ θεές  των  μέΓ/·;»· 
Deus  ea  quidem  qusc  prava  sunt  abolet,  et  malitiam  ^ νων  άφανιστικός  έστι,  χαίτης  καχίας 
absumit,  iis  autem  qui  apti  sunt,  et  corde  puro,  τοΤς  δέ  έπιτηδείοις  χαΐ  κεκαθαρμένας :i;yup 
lumen  est.  Quemadmodum  vero  simul  accidit  ut  φώς  τυγχάνει.  "Ον  τρόπον  δέ  Ιύ  τού  sb){UTx: 
corporea  lux  iis  qui  sanos  habent  oculos,  tum  sui  φωτός  συντέτευχε  τδσυνεργειν  αύτ6τοίςύ|»Μΐ::; 

ipsius,  tum  caeterorum  quae  sub  sensus  cadunt,  vi-  έχουσιν  όφθαλμούς  πρός  τε  τήν  αύτοΰ  ύ. 

sum  praebeat : sic  Deus  virtute  quadam  ad  singulo-  τήν  τών  αισθητών*  τδν  αύτδν  τρόχον  έ θώς 
rum  mentem  perveniens,  modo  sit  nullatenus  co-  νάμει  τινί  φθτάνων  έπ\  τδν  έχάστωννο^ν,ίχ»;^· 

i^perta^nequeab  affectibus  impedimentum  aliquod  pa-  δαμόθεν  ούτος  έφ'  δν  φθάνει  συγχεχιλ'ϋμμΜς 

liatur,  quominus  acute  cernat,  efficit  ut  et  ipse  intelli-  μηδέ  άπδ  παθών  τι  χωλυτιχδν  πετηνθωςής^ 

gatur,  et  ad  alia  quoque  quae  sub  inlelligeritiam  ca-  όξυδερχίας,  αίτιος  γίνεται,  τού  τε  αΟτ^  νκΰ*Ϊ3 

dunt,  iniclligenda  perveniat  is  cujus  mentem  illustra-  καί  έπί  τά  άλλα  νοητά  φθάνειν  τέν 

verit.  Nihil  mirum  autem  si  nonnulli  in  anibus  aut  ύπ'  αυτού  νούν.  Ού  θαυμαστόν  δέ  εΓ  τινες 

sciemus  quibusdam  perspicaces,  vel  ad  percipiendas  xo\  έν  τέχναις  ή έπιστήμαις  τισ\  τυγ/άΛτ.;;,  · 

quasdam  morales  et  dialecticas  quaestiones  acutis-  όξύτατοι  περί  χατανόησιν  ήθιχών  τΓ/ων  ul 

simi  ignorant  Deum.  Horum  enim  intellectum  ^ χών  προβλημάτων,  άγνοούσι  Θεέν.  Όμαο^μτ.::: 
573  similem  esse  dicimus  oculo  qui  quidlibet  ma-  αύτών  τδ  διανοητικόν  όφθαλμφ  ένατενί^οντ  τχ* 

gis  intuetur  quam  solem,  et  nunquam  ad  radios  μάλλον  ή τφ  ήλίω,  και  μηδέποτε 

ejus  percipiendos  attollitur.  Quemadmodum  enim  τδ  κατανοησαι  τάς  τούτου  αύγάς.  "fliisp 

solaris  radius  ejus  vultum  attingit,  qui  ipsum  respi-  φθάνει  ή ήλιακή  άκτίς  έπί  τδ  πρδσωπον  τον 

cit,  nec  possibile  est  solis  esse  expertem  qui  ad  τος  αύτψ,  καί  ούχ  βΤόν  τε  άμοιρειν  ήλιον  -4 

ipsum  stat,  ita  cogitandum  Dei  omnino  esse  partici-  αύτψ  τυγχάνοντα  · ούτοχς  νοητέον  πάν%)ς  μπ*ρ 

pem,  qui  divini  verbi  legem  meditatus  fuerit, *et  men-  Θεού  τδν  κατανοούντα  τδν  νόμον  τού  θεΐον  ΐΓ'- 

tem  suam  ad  Deum  cognoscendum  tradiderit.  Quod,  έπιδόντα  τδν  νούν  έαυτού  πρδς  τδ  συνιί'αι 

opinor,  hoc  ioco  significat  Propheta,  cum  ait:  t Si-  βπερ  οΤμαι  δηλούντατδν  Προφήτην 

gnatum  est  super  nos  lumen  vultus  tui.  Domine.  » «Έσημειώθη  έφ’  ήμάς  τδ  φώς  τού  προούτον*·· 

Signum  enim,  inquit,  luminis  quod  in  vultu  tuo  re-  Κύριε.  · Σημεϊον  γάρ,  φησί , τού  φωτδς  w Σ'  ι» 

splendet,  ad  nos  perveniens,  nobis  impressum  est,  προσόψει  σου,  φθάσαν  είςήμάς,  έντετύπιίτιι  tr'· 

et  ipsummet  lumen  vultus  tui  sic  expressum  est,  ut  χα\  αύτδ  τδ  φώς  τής  προσόψεώς  σου 
qui  videre  potest' signum  divini  iuminis  quod  signa-  ώστε  τδν  είδότα  δράν  σημεϊον  τού  φωτδς 
tum  est,  hoc  ipsum  statim  intelligat  in  nobis  factum  D μένον  Θεού  τηνικαύτα  νοειν  τούτο  γεν3με^ 
esse.  Arbitror  vero  etiam  hoc  arcanum  in  Exodo  ήμιν.  Οίμαι  δέ  καί  τδ  άπό^^ητον  τούτο 

declarari,  cum  Moysis  cnm  Deo  familiariter  collo-  έν  τή  Έζύδφ,ί^ι  ΜωΟσέως  έπ\  πλέον  έμύονΑ  · 

qiicntis  facies  ita  glorificata  est,  ut  non  possent  fi-  Θεψ  καίσυνόντος  αύτψ  δεδόξάσται 

··  1 Joan.  I,  δ.  ·*  Heb.  χιι,  i9. 

(44)  "Ori  ^ώς  ictir  ό θεός,  ctc.  Gurderius,  codex  Baroccianus,  Daniel  Barbarus. 


165 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  IV. 


I1S6 


,ή  βΰνασθαι  Tcrpal^  άτενίσαι  cl^  τήν  A 

$ξαν  αύτου,  χα\  5td  τούτο  χάλυμμα  λαβόντα  τδν 
εράχοντα  όμιλεΤν  τφ  λαφ.  Π51σα  βέ  ψυχή  άναχει- 
ivη  θεφ,  χα\  είς  τό  άληθλς  αύτου  χα\  τοΓς  χολλοίς 
βεώρητον  είσελθουσα,  μεταλαβουσά  τε  της  θειότη- 
8ς,  ού  χ®!^ρητή  τοίς  πολλοίς  γίνεται,  ώστε  αύτήν  έγ- 
εχαλυμμένην  οίχονομεΖν  τοΙ>ς  ύποδεεστέρους  6ια- 
εγομένην  τά  κατάλληλα  αύτοΖς.  *Οτι  βέ  τδ  άνομα- 
5μενον  χράσωπον  του  βεου , φωτίζον  τά  δυνάμενον 
ντου  χωρησαι  τάς  αύγάς  ήγεμονιχδν , αίτιον  γνώ- 
εως  γίνεται,  διά  του  έζηχοστοΰ  Ιχτου  ψαλμου  χαρ- 
ιταται  οδτως  Ιχοντος  * ι '0  Θεάς  οΐχτειρήσαι  ή μάς, 
χ\  εύλογήααι  ή μάς,  έπιφάναι  τδ  πράσωτα)ν  έφ* 
μάς,  του  γνώναι  έν  τή  γή  τήν  άδάν  σου , iv  πάσιν 
ίνεσι  τδ  σωτήριάν  σου, » χα\  τά  έξης·  01  μετέχον- 
:ς  ουτω  του  φωτδς  χα\  δυνάμενοι  Ιργ<ρ  εΙπεΖν.*  Β 
Έσημειώθη  έφ'  ήμάς  τδ  φώς  του  προσώπου  σου, 
ύριε,  » αίτιον  6ν  του  μηδέν  παθεΤν  έν  τφ  χαιρφ 
ιΰ  χολάζεσΟαι  τοϋς  τοιούτων  φαρμάκων  δεομένους, 
;ουσι  τδ  φώς  φ χεχοινωνήκασιν·  ΟΤμαι  δέ  τούτο 
|λοΰσθαι  έν  τοίς  ΨίίΛμοΊς  χα\  έν  τφ  Ιεζεκιήλ*  έν 
jV  τοις  ΨίίΛμοϊς  τούτον  τράπον  · c Έδωχας  τοΤς 
)6ουμένοις  σε  σημείωσιν  , του  φυγεϊν  άπδ  προσ- 
χου  τάξου,  δπως  άν  ^υσΟώσιν  οΐ  άγαπητοί  σου*  ι έν 
τφ  Ιεζεκιήλ*  c Κα\  δόξα  Θεοΰ  Ισραήλ  άνέβη 
τδ  των  χερουβείμ,  ή ουσα  έπ’  αύτών,  είς  τδ  αίθριον 
ΰ οίκου.  Κα\  έκάλεσε  τδν  άνδρα  τδν  ένδεδυχάτα 
V ποδήρη,  δς  εΐχεν  έπΙ  της  όσφύος  αύτοΟ  τήν  ζώ- 
jv.  Κα\  είπε  πρδς  αύτάν  * Δίελθε  μέσην  Ίερουσα- 
[μ,  κα\  δδς  σημείον  έπ\  τά  μέτωπα  των  άνδρών  των 
ιταστεναζάντων  κα\  κατοδυνωμένων  έπι  ττάσαις  ^ 
Τς  άνομίαις  ταίς  γινομέναις  έν  μέσψ  αύτης.  Κα\ 
άτοις  είπεν,  άχούοντάς  μου  * Πορεύεσθε  άπίσω  αύ- 
J είς  τήν  πάλιν,  και  κάπτετε,  κα\  μή  φείδεσθε  τοίς 
θαλμοις  ύμών,  κα\  μή  έλεήσητε.  Πρεσβύτερον  καΐ 
ινίσκον,  κα\  παρθένον,  κα\  νήπια,  κα\  γυναίκας 
οκτείνατε  είς  έξάλειψιν  * έπΙ  δέ  πάντας  έφ'  οδς 
CI  τδ  σημείον,  μή  έγγίσητε,  κα\  άπδ  των  άγίων 
ϋ άρξασθε.  · Τίς  γάρ  ή δεδομένη  άπδ  του  Θεού 
μείωσις  τοίς  εύλαβέσιν ; ή τί  τδ  σημείον  τδ  έπ\  τά 
τωπα  διδάμενον  των  τής  άληθείας  ζηλωτών  κα\ 
ίναζάντων  έπ\  ταίς  παραβάσεσι  ταίς  γινομέναις  έν 


■ήν  νοοΰντας  φθάνουσα; 

Έδωκας  ^φροσύνητ  είς  rifr  χαρύίαν  μβν  , D 
τ.  έ.  Χυνάδει  του  στίχου  (15)  6 νους  οΤς  είς  τδν 
^ τούτου  εΙρήκαμεν.  Έν  γάρ  τφ  σημειουσθαι  έπ\ 

^ς  άγίους  τδ  φώς  τού  προσώπου  Κυρίου,  τί  Αλλο 
\ν  ή εύφραινομένη  καρδία ; "Όπερ  λαμβά'^ομεν 
\ του  νοητικοΰ,  ζ)  δίδοται  ή εύφροσύνη  θεωροΰντι 
•V  χάι  μετέχοντι  της  θειάτητος  αύτου.  ϋύ  ταυτδν 
ιστι  τψ  εύφραίνεσθαι  καρδίαν  τδ  εύφραίνεσθαι 
ιχα.  Έν  μέν  γάρ  θεωρίφ  καρδία  εύφραίνεται  * έν 
:οΤς  ύλικοίς  βρώμασί  τε  κα\  πάμασι  κα\  μίξεσι 
^ξ  εύφραίνεται,  τής  καρδίας  πεπαχυμμένης  κα\ 

*ς  τδ  ίδιον  άγαθδν  έμποδιζομένης.  Έπάν  ουν  λέ- 
αι  έν  αύτοίς  τοίς  ΨοΛμοις·  ι Οίνος  εύφραίνει 


1π  Israel  intendere  in  gloriam  ejus  et  idcirco  assom- 
plo  velamine  servus  Dei  sermonem  ad  populum  ha- 
buerit. Sic  omnis  anima  quae  tota  Deo  addicta  esi, 
et  ad  veritatem  ejus  plurimis  ignotam  accessit,  divi- 
nitatisque  ejus  facta  est  particeps,  multorum  captum 
excedit,  ita  ut  velamine  assumpto  dirigat  inferiores, 
eaquap  ad  captum  iliorum  sunt,  proferendo.  Dei  autem 
faciem  de  qua  dictum  est,  et  quae  illuminat  intellcs 
Cium  qui  ejus  radios  recipere  potest,  esse  cognitio- 
nis causam  liquet  ex  bis  psalmi  sexagesimi  sexti 
verbis  : c Deos  misereatur  nostri,  et  benedicat 
nobis,  illuminet' voltum  suum  super  nos,  ut  cogno- 
scamus in  terra  viam  tuam,  in  omnibus  gentibus  sa- 
lutare tuum,  I et  quae  sequuntur.  Qui  hoc  modo 
luminis  sunt  participes  et  reipsa  dicere  possunt : 
f Signatum  est  super  nos  lumen  vultus  tui.  Domine,· 
quo  fit  ut  nihil  in  tempore  poenarum  patiantur  qui 
isthismodi  remediis  indigeat,  habent  lumen  coi  com- 
municarunt. Hoc  autem  arbitror  in  PialmU  et  apud 
Ezecliielem  significari  ; in  Pialmii  quidem  hoc 
modo  ** : c Dedisti  metuentibus  te  significationem, 
ut  fugiant  a facie  arcus,  ut  liberentur  dilecti  tui ; · 
apud  Ezechiel  vero  : c Et  gloria  Dei  Israel  ascen- 
dit de  cberubim,  quae  erat  super  ipsa,  in  subdio  do- 
mus. Et  vocavit  virum  indutum  pudore,  qui  habe- 
bat super  lumbum  suum  sonam.  Et  dixit  ad  enm : 
Transi  mediam  Jerusalem,  et  da  signum  super  fron* 
tes  virorum  gementium  et  dolentium  super  cunctis 
iniquitatibus,  quae  fiunt  in  medio  ipsorum.  Et  \1\1* 
dixit  audiente  me  : lie  post  eum  in  civitatem  et 
percutite ; et  non  parcite  oculis  vestris,  et  non  mi- 
seremini. Senem,  574  et  adolescentem , et  virgi- 
nem, et  parvuloS9Cl  mulieres  interficite  ad  interne- 
cionem : super  omnes  autem  super  quos  est  signum, 
ne  appropinquetis,  et  a sanctis  meis  incipite,  i Qux- 
nam  est  enim  significatio  a Deo  data  piis?  vel  quod- 
iiam  signum  frontibus  eorum  impressum  est,  qui 
veritatem  diligunt,  et  propter  populi  transgressio- 
nes lugent,  nisi  communicatio  divinitatis  quam  re- 
cipiunt ii  qui  sane  illam  inielligunt  ? 

τφ  λαφ , ή ή κοινωνία  τής  θειάτητος  είς  τούς  ύγιώς 

Vers.  7.  Dedisti  Icetitiam  in  corde  meo,  etc.  Hu- 
jus versiculi  sensus  consentit  cum  iis  quae  in  prae- 
cedenti diximus.  Nam  quid  aliud  est  lumen  voltus 
Domini  signatum  super  sanctos,  quam  cor  laetitiae 
plenum  ? Quod  accipimus  pro  intellectu,  cui  tribui- 
tur laetitia,  dum  Deum  contemplatur  et  divinitatis 
ejus  particeps  efficitur.  Diifert  autem  laetitia  cordis 
a laetitia  carnis.  In  contemplatione  enim  laetatur  cor, 
in  terrenis  vero  cibis  et  potibus  ac  coitibus  laeta- 
tur caro,  corde  incrassato  et  ad  proprium  bonum 
impedito.  Cum  igitur  in  iisdem  Psalmis  dicitur  ** : 
c Vinum  laetificat  cor  hominis,  et  panis  cor  hominis 
confirmat,  » verum  panem  quo  mens  alitur,  et  fru- 


• Ps.^!.  Lxvi,  1.  ··  Psal.  lix,  6.  ” Ezecli.  ix,  δ et  seqq.  «« Psal.  cin,  15. 
15)  rov  στίχον^  etc.  Codex  Baroccianus,  Daniel  Barbarus·. 


{167  EX  ORIGENE.  ίΙ 

ctam  vitis  verae  inebriauetem  ul  fortissimum,  inlel-  A χβρίίαν  άνθριΟι»υ,  xa\  ίρτος  xopttav  U·,- 
ligere  oporteU  βτηptCεt,  » τί»ν  άληβιΛν  άρτον  νοηνέον  tjwpjb, 

tov  6irta  Tfi  6tavo((ji,  *ol  xb  γέννημα  τής  άληθινής  Αμπέλου  μβθύβκον  ώς  κράτιστον. 

Xers.  8.  Α fructu  frumenti,  vim,  et  olei  siti,  multi-  'Αχό  καρχοΰ  σίτον,  οϊτον,  «at  IXnim  »4 
plicati  sunt,  etc.  In  Hebraeo,  « a tempore,  a habe-  έΧΛηθύνθτισαν,  κ.  τ.  k.  Έν  τή»  Έβριάέ  . 

tiir.  Verum  Septuaginta  hoc  modo  transtulerunt,  1 άπ^καίροδ,  i βΤχβ.  Καλοί  Έ68ομήχβνη«ν: 

ul  totius  sententiae  sensos  hie  sit : In  tempore  quo  τεθείχοΛν,  &«  τής  δλης  λέξεως  είναι  xivvoC.ai 

fniroenti,  hordei  et  leguminum  omnium  messis  est,  τον·  Έν  τφ  καιρφ  τίϋν  βεριζομένοτν 

multiplicati  sunt.  Qui  in  tempore  mensuram  trilici  oixou  xa\  χριθής,καλ  των  δβπρίων  utranri.- 

accipiebant,  a tempore  trilici  muiliplieaii  sunt,  eo  έπληβΟνθησαν.  Ot  έν  τφ  καιρφ  τέ  «τομέτμι.  c 

quml  opportunitas  temporis  eis  ad  multiplicationem  βάνοντες  Απέ  καιρού  σίτου  έΛηθόνβΐ)«ν,  ία  · 

conduceret.  Hoc  Idem  de  vino  cor  hominis  la;lifi-  εύκαιρον  είς  πληθυσμέν  ώφελούμενοι.  Oiicu  ■ 

cante  dicendum  est.  εύφραίνοντος  xaptiav  Mfir.\ 

διαλεχτέον. 

Vers.9,  iOalnpaee  in  idipsum  dormiam  et  reqnie-  B ^ *Er  εΙρήνχι  ixl  τό  αύτό  χοίμτιθήσείΛΐ,  λ\ 
$eam:  quoniam  tu,  Domine,  singulariter  in  spe  coniii-  ύΛτώσω  · δτι  σϋ.  Κύριε , κατά  μόκας  ia  Us\ 
tuisli  me,  e(c.  Si  ex  persona  Clirisli  psalmus  dicilur,  κατφκισάς  με,  κ.  τ.  έ.  Έάν  μέν  έχ  xpecto;  Γ 
seeundnm  magni ficen lia m quae  illi  a Palre  incom-  του  Χρίστου  ό^αλμ^ςάπαγγέλλητ»  χβτάφϋ^ 

parabilis  tradita  est,  ita  ut  nemo  possit  omnem  ejus  νην  αύτω  μεγαλειότητα  άπ6  του  ΠατρδςάΓα^*? 

magnitudinem  comprehendere,  consequenter  ait  : o3 σαν,  ώστε  μηδένα  δύνασθαι  του 

« Singulariter  constituisti  me;  ι verum  si  ex  prophetae  θους  αύτου  μεταλαβεϊν,  άχολούθως  φη3\  < Ir: 

persona,  existimo  significari  raritatem  sanctitatis,  μόνας  χατφχισάς  με.  ι EI  δλ  έχ  προσώπ»  :> 

et  maxiiuh  in  generationibus  peccatorum,  qiiemad-  φήτου,  οΤμαι  δηλο0σ6αι  τ6  σπάνιον  τ«0 

modum  temporibus  Eliae  accidit,  qui  dicebat**  : xa\  μάλιστα  έν  γενεαΤς  άμαρτωλών, 

i Domine,  prophetas  tuos  interfecerunt,  altaria  tua  ταις  ήμεραις  ΉλΙου  λέγοντος  * c Kupu,  το^*  r/r· 

destruxerunt,  et  ego  relictus  sum  solus.»  Forte  vero  τας  σου  άπέχτειναν,  τά  θυσιαστήριά  σου xxdas^ 

qui  bravium  accipit  atque  omnibus  suis  coaetaneis  xa\  έγώ  ύττελήφθην  μόνος,  ι Τάχα  δέ  χιΐ  d 

superior  exsistit,  hunc  psalmi  versiculum  prouun·  νωντδ  βραβεΓον,  χα\  υπέρ  τους  χατά  ήν  lx.rJ 

liabit·  Illud  autem,  < in  spe,  > si  Salvator  dicat  γενεάν  γενόμενος , έρει  την  λέξιν  ταύτην  ^ 

575  secundum  assumptam  humanitatem,  nihil  G μου.  Τδ  δέ,  c έπ*  έλπίδι,  » έάν  μέν 
mirum  eum  sperantem  fore  ut  in  proprium  statum  χατά  τήν  οικονομίαν,  ού  Οαυμαστδν  Ιλτίζονπ 
restUualur,  dicere  se  a Deo  c in  spe  » constitutum  τήν  Ιδίαν  άποχατάστασιν  λέγει v έπ'  έλτίι:  a?- 

esse,  juxta  illud  c Glarifiea  me.  Pater,  claritate  χίσθαι  ύπδτοΰ  Θεού,  χατά  τδ,  c άόζαοένμ^,Οε:; 

quam  Imbui,  priusquam  mundus  esset,  apud  te.  » τή  δόξα  ή εΤχον  πρδ  του  κόσμον  είναι  τχρέ 

Potest  etiam  a Salvalore  dici  istud  c singulariter,  i Δύναται  μέντοιγε  ι χατά  μόνος  » λέγεοθαι  '3 

ob  tempus  quo  omnes  ejus  discipuli  scandalizati  τηρος  διά  τδν  χαιρδν  δν  πάντες  έσχανοαΗ39ι;π> « 
sunt  et  ipsum  deseruerunt.  Nec  minus  illud  mani-  μαθηταί  αύτου  χαταλιπόντες  αύτόν. 
festum  est,  etiamsi  a Propheta  dicatur  c in  spe,  » Προφήτης  λέγη  τις,  τδ,  c έπ'  έλπίδι,  ι icsvtk 
cum  omnis  sanctus  propter  charitalem  omnia  speret,  διά  τήν  άγάπην  πάντα  έλπίζοντος. 

PSALMUS  V.  ΨΑΑΜΟΣ  Ε». 

Ters.  I,  2, 3.  Verba  mea  auribus  percipe.  Domine,  Τά βήματά  μου  έτώτισοα.  Κύριε,  cvnrn  | 

intelligeclamoremmeum.lntende  voci  orationis  mece,  κραυγής  μου.  Πρόσχες  τή  ^ωκή  της 
rex  meus  et  Deus  meus,  etc.  Considerandum  nobis  μου,  ό βασιΛεύς  μου  καΧ  ό Θεός  μον,  χ.  ··  1·  ^ 

est  qualem  habere  necesse  sit  spiritalis  vocis  ma-  D ήμάς  έννοεΙν  (18)  όποιον  μέγεθος  νοητή; 
gnitudinem,  qua  Dei  inlelligentiaro  provocemus  : δει,  έφ*  φ χολέσωμεν  τήν  συνεσιν  τού  θτ»*  & 

item  hujusmodi  verba  quae  Domino  conveniant,  et  τοίαυτα  βήματα  άρμόζοντα  ώς  τφ  Κυρίς^.  ; 

vocem  deprecationis  in  Domini  attentione  confiden-  νήν  δεήσεως  θαββοΰσαν  χα\  έπΙ  τή  προχχ!  ' 

tero.  Nemo  autem  qui  a peccato  regitur, dicet  Deo:  σττότου.  ΟύδεΙς  δέ  ύπδ  άμαρτίας  βασιλευόμνΒ; 

I Rex  meus;  » et  quorum  deus  venter  est,  haud  τφ  Θεφ*  < '0  βασιλεύς  μου*>  χα\ων 
dicent  Deo  : < Deus  meus.  » oCTx  έρουσι,  c Θεός  μου,  ι τω  Θεφ. 

Vers.  Α·  Mane  exaudies  vocem  meam,  etc.  Qui  Tb  xput  εΐΰοχ,ούογ^  τής  ^α/κής  μον,  χ·  '·  ^ ' 
abjecit  opera  tenebrarum  et  induit  anna  lucis,  haec  άποθέμενος  (19)  τά  έργα  του  σχότσυς,  χχ^ 
verba  proferat.  μένος  τά  όπλα  τού  φωτδς,  ταύτα  λεγέπι^tifti*^ 

**  111  Reg.  XIX,  10.  **  Joan.  xvii, 

(16)  Έκ  τφ  ΈδραΖκφ,  etc.  Partim  Gorderius,  (18)  Χρή  ήμάς  έττοεΤκ,  etc.  Barbaros,  Oidf· 
codex  Roe,  et  Barbarus;  omnia  Latine  exstant  apud  rius,  et  schedae  mss.  Ernesii  Grabir. 

Barbarum.  (19)  Ό άχοδύμετος,  etc.  Schedae  Grafth^ 

(17)  *£άτ  μέτ  έκ  προσώχον,  etc.  Corderius,  barus. 

Barbarus,  cedex  Roe. 


j 


59  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  T.  «70 

Td  xpiii »€φαστι\σομαί  coi^  xaX  έχό}[τομαι·  δη  A Vers.  5,  6.  Mane  astabo  tibi,  et  videbo  : quoniam 
χΐ  θεός  SiMtjr  άτομΙατ  σϋ  βί,  οϋδό  παροικήσει  ηρη  Deus  volens  iniquitatem  tu  es : neque  kabitabi^ 

t αοκηρενόμετος^  ουδέ  διαμετονσι  παράνομοι  fuxta  Ιβ  malignus,  neque  permanebunt  injusti  ante 

rirarzi  των  ό^θοΛμών  σου,  x.  τ.  έ.  *Αμα  τφ  oculos  tuos.  Simul  cum  orieiiie  sole  astabo  tibi,  et 

ιτεκλαι  (20)  τ6ν  ήλιον  παραστήσομα{  σοι,  χα\  έν  i»  contemplatione  versabor,  ι quia  non  Deus  vo- 

t>pia  ίσομαι,  i του  μή  elvai  σβ  θέλοντα  άνομέαν  lens  iniquitatem  tu  es,  neque  habitabit  juxla  te  ma- 

IV,  μηβέ  παροιχήσει  σοι  πονηρδς , ούδέ  διαμενουσι  lignus,  neque  permanebunt  injusti  ante  oculos  luos.i 

^άνομοι  χατέναντι  των  όφθαλμών  σου.  > 'Ως  γάρ  Quemadmodum  enim  qui  segrotat  non  manet  ante 

Ϊ διαμένει  νόσων  έν  όφθαλμοις  του  δυναμένου  oculos  medici,  qui  iilum  sanare  possil,  sIc  neque 

απεΰσαι  αύτδν  Ιατρού,  ο&τως  ούδέ  διαμενουσι  permanebunt  injusti  ante  oculos  Del. 

ιάνομοι  έναντίον  των  όφθούΙμών  του  βεοΰ. 

Εμίσησας  πάντας  τούς  έργαζομένονς  τήν  άνο·  Yers.  7.  Odisti  omnes  qui  operantur  iniquitatem  : 
r * άποΛεΐς  πάντας  τούς  ΛαΛονντας  τό  perdes  omnes  qui  loquuntur  mendacium,  etc·  Eos  qui 

, X.  τ.  έ.  ΤοΟς  μέν  έν  τή  πολιτεία  (21)  πταίοντας  in  vitae  institutione  aberrant,  operantes  iniquitatem 

χ^ομένους  τήν  Ανομίαν  ώνδμασε  * τούτους  δέ  nominavit.  Hos  autem  odii  Deus.  At  eos  qui  a veri- 

ti 6 θεός  · τους  δέ  Αποπεσόντας  τής  Αληθεΐας  Β late  desciverunt,  et  opinionum  varietate  a fide  alie- 
^oδόξoυς  λαλουντας  τδ  ψεύδος  είπεν,  οΟς  ΑπολεΙ  ό na  sentiunt,  loquentes  mendacium  appellavit,  quos 

Ka\  τήρει  διαφοράν  τού  c έμίσησοις  > χα\  ι Atco-  perdet  Deus.  Observa  autem  verborum,  i odisti,  > et 

• p πρώτον  μέν  εΐ  χείρον  τού  c Απολείς  > τδ  c εμ£ση-  ι perdes,»  discrimen : primum  quidem  an  deterius  sit, 

> δεύτερον  δέ,  διΑ  τί  τδ  μέν  είς  τδν  παρεληλυ-  ι perdes, » quam  ι odisti ; » deinde  cur  illud  In  prste- 

. ένέχλινε  χρύνον,  τδ  δέ  είς  τδν  μέλλοντα,  ι Άπο-  rito,  hoc  in  futuro  posuerit,  i Perdes  omnes  qui 

πάντας  τούς  λαλούντας  τδ  ψεύδος,  > ού  τούς  λα-  loquuntur  mendacium,  non  eos  qui  locuti  sunt,  sed 

ιντας,  Αλλά  τούς  λαλούντας  τδ  ψεύδος.  Ε1  δέ  τού-  qui  576  loquuntur  mendacium.  Quod  si  hos  per* 

Απύλλυσι  Κύριος,  πας  δέ  Ανθρωπος  ψεύστης,  dit  Deus,  et  omnis  homo  mendax  est,  omnes  per- 

;ας  Απύλλυσιν  ό βεδς,  ίνα,  τδ  είναι  Ανθρωποι  dit  Deus,  ut  homines  esse  desinentes,  flant  dii, 

έμενοι,  γίνωνται  θεοί,  έπε\  χα\  θεο\  γεγονύτες,  quandoquidem  et  qui  dii  facti  sunt  et  filii  Excclsi 

iio\  Ύψίστου  πάντες,  γεγόνασιν  Ανθρωποι.  Τούς  omnes,  hi  fuerunt  homines.  Caeterum  in  futuro  sae- 

>δύξους  ούν  Απολεί  δ θεδς  έν  τφ  μέλλοντι  culo  Deus  perdet  omnes  qui  aliena  a fide  sentiunt. 

νδρα  αιμάτων  καΐ  δόΛιον  βδεΛύσσεται  Κύ-  8.  Virum  sanguinum  et  dolosum  abominabl· 

X.  τ.  έ.  Άνήρ  αΙμάτων  (2Γ)  ό έξ  αΙμάτων  γε-  ^ Dominus,  etc.  Vir  sanguinum,  aut  ia  qui  ex 

ιμένος,  ή ό φονιχύς.  sanguinibus  natus  est,  aut  Is  qui  homicida  est. 

ρω  έντφ  πΛήθει  τον  έΛέονς  σου  εΙσεΛεύ-  Ybrs.  8.  9.  Ego  autem  in  multitudine  misericordia 
i είς  τόν  οΙκόν  σου  * προσκυνήσω  πρός  ναόν  Ιηα  introibo  in  domum  itiam : adorabo  ad  templum 

• σου  έν  φό6φ  σου,  χ.  τ.  έ.  Των  πονηρευομέ-  sanctum  tuum  tn  timore  luo,  etc.  Cum  maligni  et 

22)  xa\  παρανόμων  ού  παροιχούντων  σοι,  ούδέ  iniqui  non  habitent  juxla  te,  neque  sub  aspecHim 

νόντων  ύπδ  τήν  θεωρίαν  σου , έγώ  έλέφ  τω  σφ  tuum  permaneant,  ego  misericordia  tua  introibo  in 

ύσομαι  είς  τδν  οίχόν  σου.  Ούτω  γΑρ  χα\  είπείν  domum  luam.  Sic  enim  etiam  dicere  potero  : i Ma- 

ομαι  * c Τδ  πρωί  παραστήσομαί  σοι,  χα\  έπό.  ne  astabo  tibbet  videbis  me.»  Et  quoniam  non  ali- 

» Ka\  έπε\  ούχ  Αλλως  ή έλέφ  τφ  σφ  είσελεύ-  ter  quam  tua  misericordia  introibo  in  domum  tuam, 

είς  τδν  οίχόν  σου,  σύν  εύλαβείφ  πολλή  όνομα-  cum  pietate  mulla  quae  dicitur  timor  tuus,  adorabo 

f2  φό6φ  σου  προσχυνήσω  σοι  πνεύματι  χαιΑλη-  te  in  spiritu  et  veritate  ingressus  in  templum  san- 

έλΟών  <πρδς  τδν  Αγιόν  σου  ναόν.  Ναδς  δέ  χαΐ  clum  tuum.  Templum  autem  et  domus  Dei,  est  affe- 

θεοΰ  ή Αγία  χα\  ενάρετος  χατάστασις  , ήν  οΐ  ctio  sancta  et  virtute  praedita,  quam  qui  habent, 

ς μετά  πapόr^σ[aς  φασίν.  Χριστδς  δέ  ώς  υίδς  loquuntur  cum  confidentia.  Christus  vero  tanquam 

V oTxov  αύτού,ού  οίχόςέσμεν  ήμεΐς.  ΆλλΑχαί  ^ filius  venit  in  domurn  suam,  cujus  nos  domus  su- 
ωνοΟσιν  έτέροις  πιστοίς  γρΑφοντες*  c Ναδς  niiis.  Quin  et  alii  fideles  per  epistolam  sic  compel- 

έστε,  χα\  τά  σώματα  ύμών  ναδς  τού  Αγίου  laniur  : ι Templum  sanctum  estis,  et  corpora 

ατός  έστιν,  ού  έχετε  ύπδ  Θεού.  » Πώς  γάρ  ούχ  vestra  templum  sunt  Spiritus  sancti,  quem  habetis 

xcxX  ναδς  Θεού  ότηρών  τδν  Ιησού  λόγον  , πρδς  a Deo.  » Quomodo  enim  non  sil  domus  et  templum 

Ιδς  χα\  ό Πατήρ  μονήν  ποιούνται;  Δυνατδν  χα\  Dei,  qui  servat  Jesii  sermonem,  et  apud  quem  Filius 

:χΛτ,(τιαστιχήν  γνώμην  χα\  διδασχαλίαν  οΐχον  et  Pater  mansionem  faciunt  ? Posset  etiam  ecclesia- 

» φόιναε  χαΐ  ναδν  αδτού.  Δηλούται  τούτο  έχ  των  stica  norma  et  doctrina  domus  Domini  et  templum 

&ένα>ν  Τιμοθέφ*  ι Ίνα  είδής  πώς  δει  σε  έν  ejus  appellari.  Id  patet  ex  iis  qu»  scripta  sunt  Ti- 

Zor·  VI,  19. 

"Αμ€ί  τφ  άνατείΛαι,  etc.  Corderius,  Barba-  (2Γ)  Άκήρ  αΙμάτων,  etc.  Schedae  n.ss.  Grabii, 
)Jd.  Roe,  Baroccianus,  et  scheilae  Combefi-  Barbarus. 

(22)  Γών  πονηρενομένων,  etc.  Corderius,  Bar- 
ToDc  μόνέντή  ποΛιτεΙςι,  etc.  Dantel  Bar-  baius,  schedae  Combefisii,  et  codd.  Anglicani. 
schedae  Coinbclisii,  et  codd.  Anglicani. 


1171 


EX  ORIGE!<£ 


molbeo  : € Ut  scias  quomodo  te  oporteat  in  domo 
Domini  conversari,  quae  est  Ecclesia  Dei  vivi.  > 
Juxta  utramque  considerationem  ingreditur  quis  in 
domum  Domini  et  adorat  ad  templum  sanctum  ejus, 
magis  divina  misericordia  quam  propria  vivendi 
ratione  et  consilio  fretus. 

Vers·  11.  Judica  illoc^  ' Dent : decidant  a cogita- 
tionibut  stits.  Secundum  multitudinem  impietatum 
eorum  expelle  eos,  quoniam  irritaverunt  /e,  Domine^ 
etc.  Peccanti  magis  expedit  a Deo  judicari,  quam 
esse  extra  ejus  judicium.  Decidere  autem  a pravis 
cogitationibus,  minime  malum  est  decidenti,  qui  ad 
malum  illarum  finem  non  pervenit,  sicut  nec  bo- 
num est,  ad  finem  meliorum  non  pertingere.  Est 
vero  scitu  Jucundum  cur  non  dixerit,  unde  expelle- 
ret, ne  id  multis  perspicuum  foret.  Existimo  eos  ab 
ipso  expulsos  fuisse  ab  impietatibus  suis  secundum 
muliiludinem  earum.  Neque  enim  Deus  a se  quem- 
quam repellit.  Nam,  inquit  i qui  elongant  se  a 
te,  peribunt,  t 

577  Vers.  9.  Domine,  deduc  me  in  justitia  tua 
propter  inimicos  tuos,  dirige  in  conspectu  luo  vtam 
meam,  etc.  Qui  sibi  proponit  recte  sentire  et  facere, 
multos  adversarios  babel.  Sunt  enim  et  bomines 
et  daemones  invidia  pleni,  quos  bona  recte  agentium 
contristant.  Id  cum  perspiceret  Propheta,  non  pro- 
priae suae  virtuti  tribuit  pugnare  contra  eos  qui  in 
se  insurgerent,  sed  invocavit  Deum  ut  manum  ipsi 
porrigeret,  qua  incolumis  evaderet  a tot  tantisque 
hostibus,  dicens  : Ipse,  Domine,  deduc  me  in  justi- 
tia tua ; sic  enim  fiet  ut  in  conspectu  luo  dirigatur 
via  mea. 

Vers.  10, 11.  Quoniam  non  est  in  ore  eorum  veri· 
tat : cor  eorum  vanum  est.  Sepulcrum  putent  est  gut- 
tur eorum,  linguis  tuis  dolose  agebant,  etc.  Cum  ini- 
mici impediant  quominus  via  tua  perspicua  sil  ocu- 
lis meis,  tu  dirige  eam  in  conspectu  meo.  Novi 
enim  ifios  in  iis  quae  de  via  pollicentur,  vera  non 
dicere,  eo  quod  non  sit  in  ore  eorum  Terilas,  et 
vanum  sil  cor  eorum.  Omnia  autem  quae  proiiantiat 
guttur  eorum,  mortua  sunt,  quod  ipsum  sepulcrum 
patens  sit.  Quin  et  sophismatis  pleni  sunt  sermones 
eorum. 

Vers.  12.  In  ceternum  exsultabunt,  et  habitabit  in 
eis,  etc.  ΑΓων,  saeculum,  est  systema  physicum,  ex 
variis  corporibus  differentias  continens  rationales 
propter  Dei  cognitionem*  In  aeternum,  inquit,  ex- 
sultabunt, quoniam  aeterna  ipsis  est  habitatio. 

Et  gloriabuntur  in  te  omnes  qui  diligunt  nomen 
tuum,  quoniam  tu  benedices  justo.  Domine,  etc.  Si 
meliores  sunt  qui  diligunt  quam  qui  timent,  gloria- 
tio magis  convenit  diligentibus.  Si  quae  autem  etiam 

**  Psai.  Lxxii,  27. 


οΓχφ  Κυρίου  άναστρέφεσΟαι  , ήτις  Ιστίν 
Θεού  ζώντος.  ι Κατ*  άμφοτέρας  θεωρίας 
τις  εις  τ6ν  οΤχον  καΐ  προσκυνεί  ττρδς  vaAv  : 
Κυρίου,  έλέψ  θεού  μδλλον  ή οίχεία  c 

φρονήσει. 

KpTror  αύτοϋς,  ό θεός  · djtoxscdrucar 
τώ^  διαβονΛιώτ  αύτώτ.  Κατά  τό 
άσεβειώτ  αϋζώτ  ίξιοσοτ  αύτοϋς , δη  xoftiu  , 
rdr  <rs,  Κύριε,  χ.  τ.  έ.  Τφ  άμΛρτάνοντι  (23 
τελεί  μόίλλον  ύπό  θεού  χρ'.θηναι,  ή εξω  είνβ*.  π,'Γ- 
σεως.  Κα\  τδ  άπδ  μοχθηρών  διαβουλιών 
χαχδν  τω  άτα)πίΐϋτοντι,  ούχ  έρχομένφ  έιά  Ά 
ρδν  αύτών  τέλος  · ώς  ού  χαλδν  των  χρητ^Λ·.  .· 
έπ\  τέλος  έλθειν.  Πάνυ  δδ  χαρέεν,  τώς 
πδΟεν  έξωσεν,  7να  μήτοϊς  πολλοϊς  σαφ1ςζ.0:|α·1 
δτι  άτΛ  των  άσεθειών  αύτών  χατά  τδ  χλήΙ»;  ιΐζ . 
ϋύ  γάρ  άφ'  έαυτου  δξωθεΤ  ό θεός  τίνος  · ι Οί  ·:· 
μαχρύνοντες , φησ\ν  , έαυτους  άχδ  σου, 
ται·  > 

Κύριε,  όδήγτισότ  με  έτ  διχαιοούτν  m 
κα  τώτ  έχθρωτ  μον,  κατεύθντοτ  έτώχιότοΛ  r* 
όδότ  μον,  X.  τ.  έ.  Ό προτιθέμενος  β*)  ιΛ; 
φρονεϊν  καΐ  πράττειν,  τρολλούς  έναντίσ»; 
γάρ  χαΐ  Ανθρωποι  χαΐ  δαίμονες  φθονεροί, 
έπ\  τοίς  άγαθοίς  των  χατορθουντων.  Τοΰτβ  Α 
σας  χαΐ  δ προχείμενος  ού  τ^)  έαυτου  δυνεμί:χ>χ 
τδ  άτρομάχεσθαι  τοΤς  έπιχειμένοις  χατ'  ελ»,  w 
παρεχάλεσε  τδν  θεδν  χεΤρα  αύτω  δρέςιι 
σαν  αΟτδν  Αβλαβή  άπδ  τών  τοσούτων  χλ\  ?r,las.v 
πολεμίων,  φΑσχων*  Αύτδς,  ώ Δέσποτο, 
με  έν  τή  δικαιοσύνη  σου·  οδτω  γάρ  χοτββΜε-’ΐ 
τήν  όδύν  μου  ένώτριύν  σου  χατευθυνθήν». 

οϋκ  icrzir  tr  τφ  στόμαη  αύτύτέΐ^ε 
ή καρδία  αύτώτ  pazeUa.  Τάρος  ar&rtj^'· 
Λάρυγξ  αύτώτ·  ταϊς  γΛώσσαις  αύτωτ  itd:  · 
σατ,  X.  τ.  έ.  Εχθρών  έμτοΛζόντων  (25)  φ »» 
σου  φανερωθήναι  έν  δφθαλμοίς  μου,  συ 
αύτήν  ένώτριύν  μου.  Οίδα  γάρ  αύτονς  1>  έ* 
όδοΟ  έτραγγέλλονται,  μή  Αληθεύοντας,  φ Ε £ ^ 
έν  τώ  στδματι  αύτών  Αλήθειαν,  κοί  μετείεν  I 
αύτών  τήν  χαρδίαν.  Πάντα  δέ  τΑ  έχφανβύρ«  -■  I 
τφ  λάρυγγι  αύτών  νεκρά  έστι,  τφ  εΙν« 
Ανεφγύτα.  *ΑλλΑ  κα\  λελογισμένοι  σύφίσμί  ^ 
οΐ  λόγοι  αύτών. 

Είς  αΙώτα  άγοΛΛιάσοτται,  jmA  aeoroexr*' ' 
tr  αύτοΊς,  κ.  τ.  έ.  ΑΙών  έστι  σύστημα  (2β) 
έχ  σωμάτων  τροιχίλων  λογιχάς  διαφορές  apdf»* 
του  Θεού  γνώσεως  ένεχεν.  ΕΙς  αιώνα,  φηΛ»·*Ι^*^ 
σσνται,  δτι  χαΐ  αιώνιος  έαυτδΖς  χατβσχήνβαί. 

Κάί  καυχι^οοτται  txl  σοΙ  χάττεςοί 
τδ  δτομά  σου·  Su  σύ  eϋJoρ^σεις  0lxaicr,  t· 
ριε,  X.  τ.  έ.  ΕΙ  κρείττους  (27)  οΐ  άγακών^δ;  χ' 
βουμένων , τδ  χαυχΑσθαι  μάλλον  τών 


(23)  Τφ  άμαρτάταττι,  etc.  Corderius,  Barba- 
ms« 

(24)  Ό χροτιθέμετος,  etc.  Codd.  Roe,  et  Baroc- 
cianus. 

(25)  ^ΕχΟρώτ  έμχοδιζόττωτ , etc.  lidem  codd. 


**(26)  ΑΙώτ  έστι  σύστηίΐα,  ««.  Seletei» 
iarbarus.  , . 

(i7)  EI  χρείτχους,  etc.  Cordenas,  coJA  ■*· 
laroceianus. 


H73  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  yt.  ii74 


^στίν.  EI  δέ  τις  εδλογος  χαύχησις  χα\  έν  φδβφ  Α 
Κυρίου,  έλάττων  έστίν  αύτή  του,  χαυχήσονται  έν  σοί. 
Ευλογεί  δέ  Νώε  τδν  Σήμ  χα\  τδν  Ίαφέθ*  εύλογεί 
Μελχισεδέχ  τδν  'Αβραάμ,  χα\  δ Ίσαάχ  τδν  Ίαχώβ, 
ica\  ό Ίαχώβ  τους  δώδεχα,  χαΐ  ό ΜωΟσήςτάς  φυλάς* 
Ιίλλά  ύπέρ  πάντα  ταΰτα  χα\  μετά  ταυτα  αύτδς  δ 
ίύριος  εύλογή  σε  ι τδν  δίχαιον,  άνάλογον  τφ,  c Αύτδς 
> λάλων  πάρειμι,  > χα\  τφ,  ι Μή  αύτδς  συμπορεύστ}.  > 
Ός  δχΛφ  εϋδοκίίζς  έστ8φάrωσaς  ήμάς,  χ.  τ.  έ. 
Γαυτδν  έστι  των  (28)  διχαίων  δπλον  χαλ  στέφανος* 

}ς  τδν  δπλισάμενον  έστεφανουσθαι,  χα\  τδν  στεφα- 
ούμενον  ώπλίσθαι,  *Έχει  δέ  τουτδ  τι  δμοιον  τφ, 
Στεφάνφ  δέ  τρυφής  ύπερασπίσει  σε.  > Ή γνώσις 
ύν  του  Θεού,  εΐ  μέν  άμύνεται  τούς  πολεμίους, 
πλον  έστίν  εύδοχίας*  εΐ  δέ  βασιλεύειν  ποιεί  τινα  των 
’αύών,  στέφανος  δνομάζεται.  Τέμνεται  δέ  ή του  Θεού  ^ 
νωσις  είς  δύο,  είς  πραζιν  χα\  θεωρίαν*  χα\  τής  μέν 
ράξεως  δπλον  τής  εύδοχίας  έστ\,  τής  δέ  θεωρίας  δ 
Γέφανος.  Τετήρηται  δέ  χαΐ  ή τάξις*  πρύ  γάρ  το\) 
ΐεφάνου  τ6  δπλον,  έπειδή  χαΐ  πρ6  τής  θεωρίας  1\ 
ραξις 

ΨΑΑΜΟΣ  qr. 

ΕΙς  τό  τέΛος  ir  ΰμτυις  ύπέρ  τής  όγδάτις  jfrcU- 
τφ  Ααυϊδ^  κ.  τ.  έ.  Ύπέρ  ϊής  δγδδης  (29)  χα\ 
ένδέχατος.  Αιαφέρουσι  δέ  αΐ  έπιγραφαί  τούτου  χαΐ 
>ύ  ένβεχάτου,  δτι  οδτος  μέν  έστιν,  ι Είς  τδ  τέλος 
ύμνοις  ύπέρ  τής  δγδδης  ψαλμδς  τφ  Δαυίδ,  > έχει- 
ς  δέ,  I Είς  τδ  τέλος  ύπέρ  τής  δγδδης  ψαλμδς  τφ 
ιυΐδ.  » Τή  δέ  δγδδη,  οΐμαι,  θυμδς  έλέγχει  χα\  δργή 
ιιδεύει. 

Κύρΐ£,  μή  τφ  θνμφ  σου  έΛέγξχις  με,  μηδέ  τή 
σου  ποηδεύσχ^ς  με,  χ.  τ.  έ.  θυμδς  έστιν  (30) 
μη  έπιθυμίας  ήμέρου  ψυχής  χατ’  έξοχήν  άμύνης. 
'γει  ούν  Εί  χα\  δξύτερον  δ θυμδς  έλέγχει,  κα\  δρ^ 
χιον  παιδεύει,  έγώ  διά  τήν  άσθένειάν  μου  δέομαι 
ύ έλέους  σου,  δι’  Αλλης  έλεγχθήναι  χα\  παιδευθήναι 
ραπείας  ού  τηλιχούτον  προσαγούσης  τδν  πδνον. 

"ΊασαΙ  με.  Κύριε,  δτι  έταράχθη  τά  όστά  μου,  χαΐ 
^υχή  μου  έταράχθη  σφόδρα,  χ.  τ.  έ.  ΝοσοΟντά 
(31)  τήν  ψυχήν  ίασαι*  χαΐ  γάρ  τεταραγμέναι  είσλ 
V δστών  αύτής  αΐ  άρμονίαι,  χα\  αύτή  δέ  σφδδρα 
Γάραχται. 

Kul  cri;.  Κύριε,  έως  πότε ; κ.  τ.  έ.  Τούτο  έλλει- 
:χα>ς  (52)  είρηται  άντλ  τού.  Έως  πδτε  ού  (δύη  τήν 
(ήν  μου,  ούδέ  σώζεις  με  κατά  τδν  έλεδν  σου,  ούδέ 
στράφεις  με ; '0  μή  θα^|&ών  δέ  έπΐ  έργοις  σωθήναι 
I*  « Σωσδν  με  ένβχεν  τού  έλέους  σου.  > Μετά  τδ 
>0(7αι,  δτι  Κύριος  άφεΐλε  τδ  Αμάρτημα  αύτού,  πει- 
Γμο£>  και  θλίψεσι  παλαίων  δ Δαυίδ  χα\  φαρμά- 

/ γευδμενος  περ\  τής  των  φαρμάκων  άπαλλα^ 

: ιταραχαλεί  τδν  Ιατρόν, 

• Isa.  LII,  6.  Exod.  χχχιιι,  15.  ’·  Prov.  ιν, 

28)  Ταντότ  έστι  των,  etc.  Corderius,  panimque 
hariis. 

29)  *Ύπέρ  τής  &τδόης,  elc.  Codex  Coisiinianus. 
50)  θυμός  AcTir,tic,  Corderius,  partiinqueBar- 

U5· 


In  timore  Dei  laudabilis  est  gloriatio,  utique  minor 
est  ea  qua  gloriabuntur  io  te.  Benedicit  Noe  Semo 
et  Japheio;  benedicit  Melchisedech  Abrahamo,  et 
Isaac  Jacobo,  et  Jacob  duodecim,  et  Moyses  tribu* 
biis ; sed  super  haec  omnia  et  post  haec,  ipsemet 
Dominus  benedicet  justo,  Juxta  illud  ’*  : i Ipse 
qui  loquebar,  adsum,  > et  istud  : i Nou  ipso 
ibis.» 

Vers.  13.  Ut  scuto  boncB  voluntatis  tuat  coronasti 
nos,  etc.  Idem  csi  justorum  scutum  et  corona,  ita 
*υΐ  qui  boc  scuto  armatus  est,  coronetur,  et  qui  co- 
ronatus est,  hoc  scuto  armetur.  Innuit  autem  hoc 
quid  simile  isti  : i Corona  autem  deliciarum  pro- 
teget te.  > Scientia  itaque  Dei,  dum  quidem  arcet 
hostes,  scutum  est  bonae  voluntatis,  dum  vero  ali- 
quem regem  facit  affectuum,  corona  nominatur. 
Porro  Dei  scientia  bifariam  dividitur,  in  actionem 
et  578  contemplationem ; atque  actionis  quidem 
scutum  est  bonae  voluntatis,  corona  vero  contem- 
plationis. Cjpterum  hic  etiam  servatus  est  ordo· 
Scutum  enim  est  ante  contemplationem. 

PSALMUS  VI. 

Vers.  i.  Jn  finem  in  carminibus  psalmus  DaHd 
pro  octava,  etc.  Pro  octava  etiam  undecimus  in- 
scribitur. Hujus  autem  differt  inscriptio  a titulo 
undecimi,  quod  hic  inscribatur  : i In  Gnem  in  car- 
minibus pro  octava  psalmus  David ; » undecimus 
vero,  € In  finem  pro  ocuva  psalmus  David.  » Oc- 
tava autem,  opinor,  furor  arguit  et  ira  corripit. 

Vers.  2.  Domine,  ne  in  furore  tuo  arguas  me,  nequo 
in  ira  tua  corripias  me,  etc.  Furor  est  impetus  con- 
cupiscentiae animi  mansueti  per  excessum  vindictae. 
Aii  igitur : Etsi  acerbius  furor  arguat,  et  ira  citius 
corripiat,  ego  tamen  propter  infirmitatem  meam 
deprecor  misericordiam  tuam,  ut  alia  curandi  ra- 
tione arguar  et  corripiar,  quae  non  tantam  afferat 
molestiam. 

Vers.  3,  4.  Sana  me.  Domine,  quoniam  conturbata 
sunt  ossa  mea,  et  anima  mea  turbata  est  valde,  etc. 
Infirmum  me  anima  sana ; nam  conturbatae  sunt 
omnes  ossium  ejus  compagines,  et  ipsa  turbata  est 
valde. 

Vers.  4.  Sed  tu.  Domine,  usquequo?  etc.  Hoc 
per  omissionem  dictum  est  pro  eo  : Usquequo  non 
liberas  animam  meam,  et  non  servas  ine  secundum 
misericordiam  tuam,  neque  convertis  me  ? Qui  au- 
tem non  confidit  in  operibus  suis  se  salvandum, 
dicet  : t Salvum  me  fac  propter  misericordiam 
tuam.  I Postquam  audivit  Dominumabstulissepec- 
calum  ejus,  tentationibus  et  tribulationibus  coHu- 
ctans  David,  et  remediis  gustatis  amaris  medicum 
rogat,  ut  ejusmodi  remedia  auferaU 

(31)  Νοσουττά  με,  etc.  Codex  Coisiinianus,  Bar- 
barus. 

(32)  Τούτο  έΛΛειπτικως,  etc.  Codex  Coisliniauust 
Barbarus,  partiiiiqoe  Corderiug. 


1475  EX  ORIGENE  ^ « 

Teb8.  5.  Convertere,  Domine,  et  eripe  animam  k ΈΛίοτρεψατ,  Κύριε,  φνσαι.τίρ·  ψνχήτ  μ, 


meam;  talmm  me  fac  propler  misericordiam  luam, 
etCo  Duo  hic  ponit,  Dei  conversionem,  el  liberatio- 
nem animse  suse.  Hoc  enim  justis  maxime  erat  ex> 
petendum.  4 Convertere,  > quasi  dicat.  Inter  pro- 
pria repone.  Sed  el  libera  eam  inter  hostes  ver- 
santem. Aversus  es  propter  peccata  mea,  conver- 
tere propter  benigniiMiem  tuam,  et  ad  correptio- 
nem tradas  me  lentationibus. 

Vers.  6.  Quoniam  non  esi  in  morte  qui  memor 
sit  /tti,  579  in  inferno  autem  quis  confitebitur 
tibi?  etc.  Qui  meminerit  Dei  dicentis  : i Ego 
sum  vita,  i is  non  est  in  morte.  In  morte  qun  est 
ultimus  Dei  hostis,  nulla  tui  memoria  haberi  po- 
test. Idcirco  libera  me  ab  illa,  ut  iterum  tui  memor 
sim.  Propterea  et  qui  ante  mortem  peccant,  non 
sum  memores  Dei.  Aut  in  inferno  nullus  conOtebi- 
tur,  aut  valde  pauci.  Hoc  enim  cx  eo  declarat,  et 
fortasse  ob  illud  ''  : i Veniat  mors  super  illos,  et 
descendant  in  infernum  viventes.  i Qui  viventes  in 
infernum  descendunt,  Dei  meminisse  possunt, 
ipsique  confiteri,  quippe  qui  non  sint  in  morte. 

Vers.  7.  Laboravi  in  gemitu  meo,  etc.  Talem  ge- 
mitum filii  Israel  edentes  in  iEgypto,  exauditi  sunt. 
Quin  et  Paulus  eodem  modo  fecit,  cum  ait  : 
c Qui  sumus  in  hoc  tabernaculo,  ingemiscimus.  > 
Tule  et  illud  : i Rugiebam  a gemitu  cordis  mei.  > 
Neque  satis  est  gemere,  sed  oportet  quodammodo 


σώσότ  μβ  irensr  τον  έΛέονς  σου,  κ-  τ.  I. 
θησιν  ένταυθα,  (55)  έπιστρέψαι,  χαλ 
ψυχήν  αύτοΰ.  Τ6  γάρ  μάλιστα  τοΤς  δικαίοις  ήν  stp- 
στιούδαστον.  ι Έπιστρεψον,  % οΐον,  ΕΙς  'rijv  οίκει^α 
άποχατάστησον.  Άλλα  κα\  ρΟσαι  έν  τοολεμΧοις  s-tr. 
ουσαν.  Άπεστράφης  διά  τάς  Αμαρτίας  μβυ,  έκίττε- 
ψον  διά  τήν  φιλανθρωπίαν  σου,  κα\  πρδς  καίδΓ.π. 
ένδούς  με  τοϊς  ττειρασμοίς. 

ούκ  έστιτ  έτ  τφ  θατότφ  ό μτι\μσττί^ 
COV, kv  dk  τφ  k^oμoXoy1^iTcτoiccιιx.*  t 

Ό μνημονεύων  (54)  θεοΰ  του  λέγοντος*  · Έγώε!^  i 
ζωή,  > ούκ  δστιν  έν  τψ  θανάτφ.  Ούκ  Ιβτιν  έν  τέ  fa- 
νάτψ  τω  έσχάτψ  έχθρω  Θεού  τυγχάνοντι  pspvr.rie: 
σου  ’ δώ  ^ύσαί  με  άπ’  αύτού,  Γνα  πάλιν  μντ,ρ^-ελ 
Β σου.  Διά  τούτο  δέ  κα\  οΐ  πρ6  θανάτου  άμαρτί«πί; 
ού  μέμνηνται  τού  Θεού.  *Ήτοι  έν  ούδείς 
λογήσεται,  ή πάνυ  όλίγοι*  τούτο  γάρ  έμφαί^ει  te 
%αύτης,  χα\  μήποτε  διά  τό  · € Έλθέτω  δή  hnasss, 
έπ’  αύτούς,  κα\  καταβήτωσαν  είς  ζώντες.  > it 
ζώντες  είς  δδου  καταβαίνοντες  μεμνησθαι 
τού  θεού  ώς  ούκ  δντες  έν  τφ  θανάτω,  κα\  ίξψί> 
γεϊσθαι  αύτψ. 

ΈκοπΙασα  έτ  τφ  στεηχγμφ  μον^  κ.  τ.  έ,  Τ*λ- 
τον  στεναγμδν  (55)  οΐ  υΙο\  TopaljX  στενάξχνπς 
Αιγύπτφ,  εΙσηκούσΟησαν.  ΚαΙ  Παύλος  δέ  λέγ«ν*  «(ϋ 
δντες  έν  τω  σκήνει  στενάζομεν,  ι τδ  δμοιον  ·3κύ, 
Τοιούτόν  έστι  καΙ  τδ,  € Όρυδμην  Απδ  ®τεναγίΐσ3  π; 
καρδίας  μου.  ι Κα\  ούκ  άρκεΐ  στενάξαι,  ά/λ’ 


laborare.  Pulchre  autem  ad  suadendam  castitatem  p κοπιάσαι  δεϊ,  Χαριέντως  δέ  είς  προτροπήν  iyviii; 


utemur  his  verbis  : 4 Lavabo  per  singulas  noctes 
lectum  meum,  » asserentes  ab  iis  solis  qui  a com- 
inistioiie  sunt  mundi,  recte  dici : 4 Lavabo  per  sin- 
gulas noctes  lectum  meum.  » Hi  autem  etiam  ora- 
tioni vacantes,  ob  ea  quae  olirn  peccaverunt,  stratum 
suum  lacryinis  rigant.  Ideo  dixit  : c Beati  qui 
nunc  fletis.  > 

Vers.  8.  Turbatus  est  a furore  oculus  meus  : tn- 
veteravi  inter  omnes  inimicos  meos,  etc.  Nihil  aequo 
mentem  obtenebrat,  ac  animus  perturbatus.  Propter 
hanc  oculi  perturbationem,  baud  pure  sed  confuse 
cernit  is  qui  spiritalia  intueri  videtur.  Caeteruin 
istud,  i inveteravi,  » idem  est  ac  si  dicat  : Senior 
et  inultorum  annorum  factus  suin,  dum  inter  ipsos 


χρτ|σόμεθα  τψ  λδγιρ  τούτω*  ι Λούσω  καθ’  έχίπη 
νύκτα  τήν  κλίνην  μου,  ι ύπδ  μόνων  των  ά« 
ρευόντων  άπδ  μίξεως  φάσκοντες  καλώς  λέγετθιιΔ, 
4 Λούσω  καθ’  έκάστην  νύκτα  τήν  κλίνην  μσυ*  · ώ- 
δέ,  κα\  σχολάζοντες  τή  προσευχή,  έν  δάχρυσι  2«ήτ:ν- 
σιν  έαυτών  έπ\  τοΓς  ήμαρτημένοις  πάλαι  φ c:pr 
μνήν.  Διά  τούτο  εΤπε*  4 Μακάριοι  οΐ  χλαίοντες  ι 
Έτΰφάχθτι  άΛ0  θνμον  ό όρβαΛμός  μεν, 
Λαιώβητ  έτ  Λοεη  το7ς  έχθροΊς  μον,  χ.  τ.  έ. 
ούτω  (56)  τυφλοί  νούν  ώς  θυμός  ταρασσόμενος.  ττ/- 

την  τήν  τού  όφθαλμοΰ  ταραχήν  ού  χαθαρως,  luj 
συγκεχυμένως  όρ3  καΙ  ό βλέπειν  τά  νοητά  δοΛ.^ 
δέ,  4 έπαλαιώθην,  ιοΤον,  Παλαιός  κα\  πολυχρόνιο;  φ- 
να,  έν  αύτοίς  διατριβών  έν  τψ  βίω  δπου  είσίνί,Τέι 


lOminoratus  sum  in  hac  vita  ubi  exsistunt.  Vei: In-  j)  παλαιόν  παρ’  αύτοις  άνέλαβον  Ανθρωπον  τις 


icr  eos  veterem  cum  actibus  ejus  hominem  as-  . 
sumpsi,  4 qui  corrumpitur  secundum  desideria  er- 
roris > 

Vers.  9.  Discedite  a metomnes  qui  operamini  ini- 
quitatem, etc.  Daemones  semper  iniquitatem  ope- 
lunlur;  homines  non  semper;  angeli  nunquam. 

Vers.  9,  10.  Quoniam  exaudivit  Dominus  vocem 
Joan.  XIV,  6.  Psal.  uv,  46.  11  Cor.  v,  4. 

(33)  Αύο  τίθηατ  έντανθα,  etc.  Schedae  Erncsii 
Giabii,  parlimque  Corderius. 

(54j  *0  μτϊΐμοτεύωτ,  etc.  Schedae  G rabi  i.  Barba- 
ris. 

(35)  Τοιοντοτ  στεταγμότ,  etc.  Corderius·  codex 


πράξεσιν  αύτοΰ,  4 τόν  φθειρόμενου  χατά  τά; 
μίας  της  Απάτης,  ι 

Άχόσττιτε  ά^ε'έμον,  αάττες  οΐ  έργαζό^ιετατ^^ 
άτομίαν,  κ.  ·τ.  έ.  Δαιμόνων  τό  (57)  διά  πανϊέ;φ 
ανομίαν  έργάζεσΟαι*  Ανθρώπων  τό  μή  διά 
αγγέλων  τό  μηδέποτε. 

”Οη  είσήκονσε  Κύριος  τής  ριοτής  τον  χΛη^μ- 

Psal.  χχχνπ,  9.  ®®  Luc.  νι,  21 . Epbes.  ιτ,  ίέ 
Coislinianiis.  Barbarus. 

(56)  Ούόέτ  οϋτω,  etc.  Corderius,  codex  Coislaa· 
iius.  Barbarus. 

(57)  Ααιμότωτ  τό,  etc.  Schedae  Gr.ibii , Bw* 
rus. 


1177  StthCIA  1Λ  FbALMUS.  — FSAl,.  \II.  il78 


lov.  Ekn\xovce  Κύριος  τής  δεήσεως  /lov,  Κύριος 
^ αροσενχήτ  μου  προσεδέξατο,  κ.  τ.  έ.  Ό των 
Ααι4ντων  (58)  μακαρισμόν  συν ιε\ς,  κα\χλα£ων,  ταΰτα 
ιρεϊ  π5σι  τοΤς  παρουσιν  αύτψ  έργαζομένοις  τήν  άνο- 
ιίαν,  όρατοΖς,  άοράτοις.  Πρώτον  δέ  ό θεός  φωνής 
£α\  κλαυθμού  άκούει,  εΤτα  βεήσεως,  εΤτα  τήν  προσευ- 
χήν προσδέχεται. 

ΑΙσχννθείψτατ  καΧ  τειραχθείψταγ  ϋφόδρα  πάν^ 
•εςοί έχθροίμον,  κ.  τ.  έ.  Ή α!σχύνη  (59)  είς συναίσθη- 
rtv  Λγει  τόν  άμαρτάνοντα.  Παύσασθε,  φησίν,  έμο\ 
ra  δ;ε3δη  προσφέροντες*  τά  ο1κε?α  δό  κακά  λογιζδ- 
UtOi,  αίσχύνης  κα\  ταραχής  άναπλήσΟητε.  Δίκαιον 
'άρ  κα\  φοβερόν  τό  θειον  κριτή ριον. 

ΈπιστραρεΙησατ  καϊ  αίσχντθείψτατ  σ φόδρα 
Ιιά  τάχονς^  χ.  τ.  έ.  Έάν  νικήσωμεν  (δΟ),  τά  άντιπα- 
ιαίοντα  καταισχύνονται,  μάλιστα  δτε  τις  ό άνθρωπος 
?ούτων  χρείττων  εύρισχεται,  χα\  συγχέων  ταράσσει 
ιύτά  τή  έαυτου  σοφία.  Τάχα  δό  κα\  έπι στρέφει  αΟτά 
ιίσχυνθέντα,  κα\  ταχέως  ό άγιος  τούτο  ποιεΤ. 

Τον  αύΓον,  Νοήσεις  ταΟτα  λέγεσθαι  κα\  πρός  τοός 
:ήν  χατασκευήν  αύτψ  χατεργασα μένους  άοράτους 
►χθρους  δ ιαφθονου μένους  τή  κατά  θεόν  αύτοΰ  προ- 
ιοπή,  κα\  μετά  τήν  άμαρτίαν  έπιβαίνοντας,  έν  οΓς 
ίλεγον  C ϋΟκ  ίστι  σωτηρία  αύτψ  έν  τψ  θεψ  αύτου.ι 


fletus  mei.  Exaudivit  Dominus  deprecationem  meamf 
Dominus  orationem  meam  suscepit^  elc.  Qui  Aon- 
tium  beatiiudinem  intelligit,  ei  flet,  baec  dicet  om- 
nibus ipsi  astantibus,  operantibus  iniquitatem,  tam 
visibilibus  quam  invisibilibus.  Primum  autem  Deus 
vocem  et  fletum  audit,  deinde  deprecationem,  deni- 
que suscipit  orationem. 

Yers.  11.  Erubescant  et  conturbentur  vehementer 
omnes  580  tntmtct  mei,  etc.  Pudor  peccantem  ad 
sui  ipsius  sensam  revocat.  Desinite,  inquit,  mibi 
convicia  ingerere,  et  propria  mala  reputantes,  pu- 
dore et  perturbatione  repleamini.  Justum  enim  et 
tremendum  est  Dei  judicium. 

Yers.  11.  Convertantur  et  erubescant  valde  velo· 
citer t etc.  Si  victores  evadimus,  ea  qum  contra  nos 
pugnant,  pudore  confundantur , praesertim  cuni 
liomo  quispiam  Iiis  melior  invenitur,  et  confundens 
ea  perturbat  sapientia  sua.  Forte  etiam  accidit  at 
ea  pudefacta  convertat.  Quin  et  sanctus  cito  hoc 
praestat. 

Ejusdem.  Haec  etiam  dici  putabis  adversus  invi- 
sibiles hostes,  qui  divinum  ejus  progressum  invi- 
dentes, insidias  el  siruxertinf,  et  post  ejus  pecca- 
tum insultabant  dicentes  : t Mon  est  salus  ipsi  in 
Deo  ejus.  » 


EX  COMMENTARIIS  ORIGENIS  IN  PSALMUM  YI. 


Possibile  (41)  esi  considerare  ex  liis  maxime  doloribus,  quos  in  hoc  corpore  positi  sentimus,  qni  quam- 
ns  n:agni  sint,  brevis  certe  sunt  temporis,  pro  eo  quod  si  paulo  vebeinentiores  exstiterint,  continuo  etiam  ^ 
riix  celerem  inferunt  finem.  Denique  inniti,  si  res  poposcerit,  pro  pietatis  confessione  in  ipsis  tormentis 
miniam  reddunt : alii  vero  in  ipso  jam  coronae  aditu  positi  denegant  fidem,  quam  usque  ad  mortem  pro- 
losueranl  confilerr.  Et  lioc  non  utique  diminutione  propositi  patiuntur,  sed  vi  doloris  nimia  et  inlolera- 
mII  superati.  Si  ergo  in  liac  praesenti  vita  tam  intolerabiles  sunt  pamarum  dolores,  quid  putandum  est, 
*um  non  jam  crassiori  anima  utetur  indumento,  sed  cum  id  spirituale  effectum  ex  resurrectione  recipiet, 
it  eo  veliemenlius  utique  quo  subtilius  est,  sentiet  vim  doloris?  Puto  enim  quod  quanta  differentia  est 
Q praesenti  sacculo  nudum  verberari,  quam  vestitum,  ad  personliendum  scilicet  cruciatum,  eo  quod  vehe- 
aenlius  nudum  corpus  crucient  verbera  quam  vestitum  : tantum  puto  futuram  differentiam  doloris, 
uni  corpus  humanum  crassitudinis  hujus  indumento  deposito  velut  nudum  corpus  coeperit  sustinere  tor- 
iienia. 


ΨΑΑΜΟΣ  Z\  C 

Κύριε,  6 Θεός  μου,  έίΤΙ  σο\  ήΛ^ισα,  σώσότ  με 
X,  χιάτχΐύΥ  τώγ  διωκόντωτ  με,  καϊ  fiveal  με,  μή- 
:οτε  άρπάστι  ώς  Λέωτ  τήκ  ^χήκ  μου,  χ.  τ.  έ. 
ΙαΟ’  έκαστον  (42)  των  έπ\  άμαρτία  έρεθισμών,  διωκό- 
.εθα  υπό  του  ένεργοΰντος  τό  έρεθίζον.  Διόπερ  έχ 
θύτου  νύει  δσοι  διώκουσι  τόν  άνθρωπον,  έξ  ών  ό 
ίροφήτης  ^υσθήναι  εύχεται,  εΐ  μή  [δυσθείη,  τής 
"υχης  αυτού  ώς  υπό  λέοντος  άρπασθησομένης. 

Κύριε  ό Θεός  μου,  εΐ  έ^οίησα  τούτο,  εΐ  έστικ 
Sixla  έτ  χερσί  μου,  χ.  τ.  έ.  Πρός  άμνησικα- 

Psal.  III,  5. 

(3S)  Ό τώτ  κΛαιόττωτ.  elc.  Corderiiis. 
έ59)  Ή αίσχύγτχ,  etc.  Scliedse  Grabii,  Barbarus. 

(40)  *Εάτ  ηκήσωμετ,  etc.  Schedae  Grabii,  Barba- 
tis. 


PSALMUS  Yll. 

Yers.  2,  5.  Domine  Deus  meus,  in  te  speravi,  sal· 
vum  me  fac  ex  omnibus  persequentibus  me,  et  libera 
me,  ne  quando  rapiat  ut  leo  animam  meam,  etc. 
Quoties  ad  peccatum  incitamur,  toties  urgemur  ab 
eo  qui  efiicil  incitamentum.  Quapropter  hinc  in- 
tellige  quot  persecuiores  habeat  homo  ex  quibu» 
liberari  se  orat  Propheta,  cujus  anima,  ni  liberata 
fuerit,  veluti  ab  Icone  devoranda  sit. 

Yers.  <4.  Domine  Deus  meus,  si  feci  istud,  si  est 
iniquitas  in  manibus  meis,  elc.  Ad  injuriarum oblivio- 

(41)  Desumptum  est  hoc  fragmentum  ex  Apologia 
Pamphili  martyris  pro  Origene. 

(42)  Καθ'  ίκαστοτ,  etc.  Codex  Roc. 


1179 


Ιίλ  OKIGENE 


11»» 


nem  utile  esi  hoc  dicium.  Si  feci,  inquit,  quod  pa- 
tior : si  iusorrexi  adversus  patrem,  aut  inique  egi. 
Proponit  euim  injuriarum  581  oblivionem,  divi- 
nam invocans  misericordiam. 

Vees.  5.  Si  reddidi  retribuenlibut  mihi  ma/a,  cfs- 
cidam  merito  ab  inimicit  meis  inanis^  etc.  Lex  tau- 
quam  pxdagogus  ut  parvulis  qui  adhuc  erudiuiiiiir 
reddere  mala  permittit,  at  hic  non  amplius  erat 
parvulus  in  Christo , sed  jam  vir  quidam  evan- 
gelicus.  t Decidam  merito.  i Justus  victor  ple- 
nus ab  inimicis  egreditur . malus  vero  victus 
decidit  ab  illis  inanis,  nec  ullam  habet  plenitudi- 
nem* 

Ejusdem,  Inanis  est  qui  non  dicit  : i Et  de 
plenitudine  ejus  nos  omnes  accepimus.  > Qui  vero 
ejusmodi  sunt,  arundines  etiam  vocantur,  quae  in 
se  enutriunt  feras , de  quibus  dictum  est  : 
c Increpa  feras  arundinis.  » Et, i Diabolus,  in- 
quit  Job  dormit  juxta  papyrum,  et  calamum,  et 

carectum.  > Ipse  enim  rex  est  eorum  quae  sunt  in 
aquis. 

Vbrs.  6.  Persequatur  inimicus  animam  meam,  ei 
comprehendat^  et  conculcet  in  terra  vitam  meam,  et 
gloriam  meam  in  pulverem  deducat,  etc.  Vita  ejus 
qui  adhuc  terreni  imaginem  portat,  in  terram  con- 
culcatur ab  inimico.  Ejus  gloria  etsi  celebrari  ali- 
quando videatur,  in  pulverem  tamen  deducta  est, 
non  secus  ac  eorum  gloria  qui  quidpiam  faciunt, 
ut  gloriam  et  laudem  vulgi  captent  et  ab  illis  ap- 
probentur. 

Vers.  7.  Exsurge^  Domine,  in  ira  tua,  et  exaltare  * 
in  finibus  inimicorum  meorum , etc.  Istud  c ex- 
surge, » non  corporeo,  sed  eo  accipiendum  est 
sensu  qui  vindictam  et  internecionem  sigiiiA- 
oet. 

Ejusdem.  Si  ira  Dei  corripit  eos  qui  ejus  verbo 
corripi  noluerunt,  is  qui  hxc  dicit,  nonnullos  cor- 
ripi rogat.  Quando  vero  finem  ac  terminum  acce- 
perit inimicitia,  inimicis  Christi  jam  deletis,  in 
ipsis  inimicorum  finibus  Dominus  exaltatur,  et  in 
quolibet  eorum  qui  propter  malitiam  Christo  ini- 
mici erant.  Dominus  extollitur,  inimicitia  finem 
capiente  , atque  reconciliatione  ainiciiiaqiie  exor- 
diente.  Simile  quid  dices  et  de  inimicis  justi. 

1 

\ers.  8.  Exsurge,  Domine  Deus  meus,  in  pne· 
eepto  quod  mandasti,  et  synagoga  populorum  cir- 
cumdabit  te,  etc.  Quasi  dicat,  Cum  pr;ecepto  quod 
mandasti,  exsurge,  declarans  illud  potestatibus  quae 
populorum  synagogae  te  circumdanti  adjutrices 
sunt. 

Yrrs.  8,  9.  Et  propter  hane  in  altum  regredere. 
Dominus  judicat  populos,  etc.  In  altum  unde  de- 
scendisti, regredere  post  resurrectionem. 

Joan.  I,  16.  PsaU  lxvii,  51.  ·»  Job.  xt,  16. 

(43)  Πρός  άμΥΎΐσικαχίατ,  etc.  Schedae  Grabii, 
Barbarus· 

(44)  EI  d Λοιόαγίύγός  τόμος,  elc.  Eaedem  schedae 
tnss.  ei  Barbarus. 

<45)  "B  Tov,  eic.  Eaedem  schedae,  Barbarus. 


L χίαν  (43) χρήσιμον  τ6  (5ητ4ν.  Et  έιοοίησα,  · 

πάσχω*  εΐ  έπανέστην  τφ  πατρ\,  ή ιεχρανόμησσ.  Uy# 
βάλλεται  γάρ  τ6  άμνησίχαχον,  τβν  του  0eoC  Ly. 
έχχαλού  μένος. 

ΕΙ  άτταηέδωκα  τοις  άτταχοδιδοΪΗΤί  μοι  rju- 
άΛοπέσοιμι  άρα  άχό  των  έγβρωτ  μου  χετδς,  ζ.  τ.  ί 
Εί  ό τιαιδαγωγ^ς  νβμος  (44)συγχωρει  άνταποί.δί·,:. 
χαχά,  ώς  νηπίοις  τοΤς  παιβαγωγουμένοις  Ιτι,  οϋτο;'.-χ 
ίτι  νήπιος  ήν  έν  Χριστώ,  άλλ’£χτοτε  εύαττελιχίς  Τ4. 
I Άποπέσοιμι  άρα.  » '0  μέν  δtxαιoςJ  νιχήσας, 
ρης  άπ6  των  έχθρων  έξέρχεται*  6 φαύλο;,  ΰ 
νικηθείς,  άποπίπτει  αυτών  χενός,  καΐ  σλδέν  gp. 
τϋληρώματος. 

Τού  αϋτον.  Κενός  έστιν  ό μή  λέγων  · € Κα:  'u 
του  πληρώματος  αύτου  ήμεΐς  πάντες  έλάβορτ».  ι 
» Οι  Sk  τοιουτοι  χα\  χάλαμοι  λέγονται  τρέφοντε; 
έαυτοϊς  θηρία,  περ\  ών  εΓρηται  * c Έπετιμησον  vi; 
θηρίοις  χαλάμου.  ι Κα\,  ι Ό διάβολος  64  παρέ  vsr 
πυρον  κοιμάται,  * φησίν  ό Ιώβ,  ι χα\  βοϋτομσ^,  u. 
κάλαμον,  ι Άύτδς  γάρ  έστι  βασιλεύς  των  έν  τις 
Οδασι. 

Κατίχδιώξαι  άρα  ό έχθρός  τ^τ  ^υχήτ  μον, 
κατοΛάβοι,  χαΐ  καταηατήσαι  sic 
μου,  χαΐ  τήτ  δόζατ  μου  είς  χοντ  χαζασχητώτα·, 
X.  τ.  έ.  Ή ζωή  (45)  του  ίτι  τήν  εΙχόνα  τοϋ  yvisj 
φοροΰντος  χαταπεπάτηται  ύπδ  του  έχΟροΰ  εις  την. 
Ο^τος  δέ,  χ&ν  δοξάζεσΟαΙ  ποτέ  δοχ!},  χατεσχήνωχι 
αύτου  ή δόξα  είς  χουν,  ώς  των  ποιούντων  τι  oia  δό- 
ξαν κα\  τδν  παρά  πολλών  έπαινον,  ή τήν  παρ’  3> 

, τών  άττοδοχήν. 

ΆτάσττιΘί,  Κύριε,  έτ  όργζ  σου,  tr 

τοις  αέρασι  τώτ  έχθρωτ  μου,  χ.  τ.  έ.  0*ύ  sbju- 
τιχώς  (46)  νοητέον  τδ,  ι άναστήναι,  ι άλλά  τδ  τιρεφτ- 
τιχδν  χα\  άναλωτιχόν. 

Τον  αϋτον.  ΕΙ  ή όργή  (47)  του  θεού  παιδεύει  πίς 
μή  λόγφ  τταιδευθήναι  θελήσαντας  αύτοΰ,  ό τινπ 
λέγων  παιδευθήναί  τινας  εύχεται.  *Οταν  δέ  τ£ας 
χα\  πέρας  λάβη  ή έχθρα,  τών  έχΟρών  το*λ  Χμπΰ 
χαταργουμένων,  ύψουται  έν  αύτοΤς  πέρασι  ij- 
Ορών  ό Κύριος,  χα\  χαθ*  έκαστον  τών  διά  xszia; 
έχθρών  Χριστού  ύψουται  ό Κύριος,  πέρας  λαβοόπ;; 
τής  έχθρας,  χα\  άρχήν  έχούσης  τής  χαταλλαγής  ιιΙ 
φιλίας.  Τδ  δέ  δμοιον  έρεις  χα\  περί  τών  έχθρών 
δικαίου. 

Εξεγέρθητί,  Κύριε  ό Θεός  μ€»ν,  ir  Xfccrer 
γμαζι  φ έτετεί,Ιω,  χαί  σνταγωγη  Λαωτ  χνχΛύσα 
σε,  X.  τ.  έ.  ’Λντ\  τού,  Μεθ’  ου  (48)  ένετείλω  προσ- 
τάγματος έξεγέρθητι,  προστάσσων  αύτδ  δυνάμια 
συνεργούσαις  τή  χυχλούση  σε  συναγωγή  λαών. 

ΚαΙ  ύαερ  ταύτης  είς  έχίστρε^ητ.  Κύριος 
χριτεϊ  Λαονς,  χ.  τ.  έ.  ΕΙς  τδ  ύψος  (49)  δΟεν  χατ»* 
βέβηχας,  έπίστρεψον  μετά  τήν  άνάβτασιν. 

(46)  Ού  σωίΜτιχως,  etc.  Schedae  Grabl{· 

(47)  EI  ί)  οργή,  etc.  Corderius. 

(48)  'Arti  τον·  MeO'  oS,  etc.  Schedae  mu.  Gra- 
bii. 

(49)  ΕΙς  td  ΰψος,  etc.  Eaedem  schedae. 


i 181  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  YllL  118^ 

Tif^  αύτον.  c *Οταν  ύψωθω,  φησ\,  πάντας  έλχύ<τω  Α &jutdem.  c Cmn  exaUalus  fuero,  ioquii  omuia 
«πρ6ς  έμαυτόν.  > trabani  ad  me  ipsum.  » 

ΣνττΒΛεσθήτωδ^ι  Λοττιρία  άμαρτωΛωτ,  x.  τ.  έ.  582  Vbrs.  iO.  Coniummeltir  nequitia  peeeato· 
*Όταν  οΟχέτι  (50)  άμαρτάνη  τις,  συντελεΤται  αύτου  rNfit,  elc.  Quando  aliquis  jam  amplius  non  peccat, 

ή πονηριά*  ή πονηρία  των  Αμαρτωλών  ό βιΑβολός  tunc  ejus  iniquitas  consummatur ; vel  etiam  iiiH^ui· 

Αατι.  tas  peccatorum  diabolus  est. 

Σάτ  μή  έαισζραρητε,  ξως  του,  κεεταβήσετοί^  Yers.  15*18.  NUi  conveni  fuiritis^  usque  ad  illud, 
ac.  T.  I.  Μήποτε  παρασεσιωπημένως  (51)  ταΰτα  descendet^  etc.  Forie  haec  tacite  de  diabolo  dicia 

ocep\  του  διαβόλου  είρηται.  Ουτος  γάρ  πρδς  τούτοις  sunt.  Hic  enim  cum  ipsa  ira  sit,  parluriii  injusti- 

ocal  ώδΝησεν  Αδικίαν  χαι  τΑ  έξης,  όργή  τυγχΑνων.  tiaro,  et  cmtera  quae  sequuntur.  Pater  autem  illius 
'0  Πατί^ρ  δέ  του  εΙπόντος*  t Έγώ  είμι  ή ζωή,  > ούχ  qui  dixit  : ι Ego  sum  vita,  > non  parat  in  arcu 

έτοιμΑζει  έν  τψ  τόξω  αύτου  σχευη  θανΑτου  * τίΟησι  guo  vasa  mortis,  sed  ponit  arcum  suum  in  nube,  iil 

γοΰν  τδ  τόξον  αυτού  έν  τή  νεφέλη,  ινα  μή  έπαγΑγη  ηοη  inducat  aquam  diluvii  in  terram.  Quapropter 

ύδωρ  κατακλυσμού  έπι  τήν  γην.  Διό  περ\  τού  δια-  i^c  de  diabolo  dici  existimandum  est.  Ignita  suul 

βόλου  ταύτα  λέγεσΟαι  νομιστέον.  ΚαΙ  πεπυρωμένα  maligni  jacula  quae  praeparavit  iis  quos  affectus 

τού  πονηρού  έστιν,  A έξειργΑσατο  τοίς  χαιομένοις  χα\  Β urunt  et  incendunt, 
πυρουμένοις  ύπδ  παθών. 

Τού  αύτού  είς  τό  * kal  έτ  αύτφ  ^τοίμασε  σκεύη  Yers.  14.  Ejusdem  in  illud  : Et  in  eo  paravit 
θίχτάτον^  X.  τ.  έ.  Σκεύη  ΘανΑτου  (52)  ε1σ\ν  ΑχΑτ  «αία  mortis  , etc.  Yasa  mortis  appellat  impuras 

θαρτα  λογιχΑ,  ή α1  τδν  ΘΑνατον  Εχουσαι  ψυχα{  * ώς  animas,  quod  mortem  contineant,  quemadino· 

σχεύη  ζωής  αΐ  τήν  ζωήν  ίχουσαι  ψυχα(.  ΟΟτω  γαρ  dum  vasa  vitae  sunt  animae  quae  vitam  habenl. 

xa\  Παύλον  σκεύος  έχλογής  ώνόμασεν  ό Κύριος.  'Sic  enim  et  Paulum  vas  electionis  vocavit  Dominus. 

Ίδου  ώδΙγησετ  άδικίατ^  σννέΛαδε  noror^  καΧ  Yers.  15.  Ecce  parturiii  injustitiam,  concepit  do· 
ετεκετ  άτομίατ,  x.  τ.  έ.  Ό μή  φιλόθεος  (55),  Αλλά  lorem  et  peperil  iniquitatem,  etc.  Qui  non  Deum, 
φιλήδονος,  ΑνΑλογοναΤς  δουλεύει  ήδοναΐς  συλλαμβΑνει  sed  voluptates  amat,  id  ex  iis  quibus  servit  volu· 
icdvov  ένα  συνημμένον,  χαΙ  μή  Ιχοντα  μεταξύ  διΑ-  ptatibus  assequitur  ut  concipiat  laborem  una  cou- 

Αειμμα,  χα\  ώδΙνει  Αδικίαν,  χα\  τίχτει  Ανομίαν.  Έχ  nexum,  nec  uilo  intervallo  disjunctiim,  simulque 

Ik  τώνέναντίωνδ  μή  φιλήδονος,  ΑλλΑ  φιλόθεος,  Av0i-  parturiat  injustitiam  ac  pariat  iniquitatem.  Econ- 

λογον  οΤς  Αναδέχεται  δι*  Αρετήν  πόνοις,  συλλαμβάνει  trario  qui  non  voluptates,  sed  Deum  amat,  id  ex 

αύπΑθειαν,  τήν  χαρΑν,  μίαν  συνημμένην,  χςΑ  μή  iis  quos  propter  virtutem  suscipit  laboribus,  asse- 

έχουσαν  μεταξύ  διΑλειμμα,  χα\  ώ^νει  δικαιοσύνην,  ^ quitur,  ut  concipiat  animi  tranquillitatem,  gaudium 

xal  τίχτει  εύνομίαν  * χα\  ούτως  τέχνον  γίνεται  εύνο·  una  connexum,  uec  ullo  intervallo  disjunctum,  si- 

μίας,  Ανομίαν  έχΑστην  μισών.  mulque  parturiat  justitiam  et  pariat  aequitatem.  Et 

sic  filius  evadit  aequitatis,  odio  habens  quamlibet 
iniquitatem. 

Tov  αϋτον  είς  rd  αϋνό.  Έτεχεν  Ανομίαν  (54),  Ejusdem·  Peperit  iniquitatem,  quoniam  concepit 
Αττειδή  συνέλαββ  πόνον,  χαΐ  ώδίνησεν  Αδικίαν.  Αύτη  dolorem  et  parturiit  injustitiam.  Haec  enim  est  na- 

χάρ  έστιν  Ακολουθία  φύσεως.  *Ωδίνησεν  Άχιτόφελ  turae  consequentia.  Parturiit  Achitophel  malignae 

τήν  πονηρΑν  είσηγησάμενος  γνώμην.  auclor  sententiae. 

Αάκχοτ  &ρνξε,  καί  άτέσκαψετ  αϋτότ,  καί  Yers.  1β,  17.  Lacum  aperuit^  et  effodit  eum,  et 

jtecetTcu  είς  βόθροτ  tv  εΙργάσαζο·  ΈΛίστρέψει  ό incidet  in  foveam  quam  fecit·  Convertetur  dolor  ojm$ 
χότος  αϋτον  είς  κεφοΛ^γ  αϋτοϋ,  καί  έΛΪ  κορν·  caput  ejus,  et  m verticem  ipsius  iniquitas  ejke 
^ηγ  αϋτον  ή άδικία  αϋτον  καταδήσεται,  κ.  τ.  έ.  descendet,  etc.  Forte  lacus  supplicii  locus  est  in 

Μήπστε  ό λΑχκος  (55)  χωρίον  χολΑσεώς  έστιν,  είς  δν  quem  providentia  Dei  incidet  qui  eum  effoderit, 

σερονοίφ  Βεού  αύτδς  όρύξας  έμπεσεΐται.  Ίσότιεδος  δέ  0 Exaequatur  autem  cacumen  ejus  reliquo  corpori. 
Αστιν*  αύτού  ή κορυφή  τψ  λοιπψ  σώματι*  ούδέν  γΑρ  Nihil  enim  est  supra.  Quamobreni  et  draco  alicubi 

αύτού  Ανω*  δι6  χαΐ  δρΑχων  που  λέγεται.  Είχότως  dicitur.  Merito  ergo  quae  attollitur  et  exaltatur 

o*3v  ή έπαρθε7σα  χαι  ύψωθεΐσα  χατΑ  της  γνώσεως  - contra  Del  cognitionem  injustitia  ejus,  destruetur 
τού  θεού  Αδικία  αύτού  χαθαιρουμένη  έπΙ  τήν  χορυ-  et  in  verticem  ipsius  descendet, 
φήν  αύτού  χαταβήσεται. 

ΤΑΑΜΟΣ  Η'.  PSALMUS  Υ1ΙΙ. 

ΕΙς  τό  rlZoc  ύχέρ  τώγ  4ητώκ  ψαΛμός  τφ  583  I η finem  pro  torcularibus  psalmue 

Δαυίδ,  X.  τ.  έ.  ΚαΙ  έν  τφ  (56)  π*  χαΐ  πγ'  ψαλμφ  David,  etc.  Et  in  octogesimo  ac  octogesimo  tertio 

**  Joan.  xii,  52. 

(50)  lOrar  ούκέτι,  etc.  Corderios,  Barbarus.  rliis. 

(51)  Mfi^ore  χαρασεσιωπτιμέγως , etc.  Codex  (54)  '"Ετεκετ  droaiar,  elc.  Schedae  G rabii. 

Goislin.  (55)  Μήποτε  ό Λάκκος,  etc.  Eaedem  schedae  mss. 

(5i)  Σκεύη  θατάτον,  etc.  Schedae  Grabii.  (56)  Καϊ  έγτφ,  etc.  Corderiiis,  Barbarus,  sebe* 

(55)  '0  μiι  ξριΛόθεος,  Codex  Coisliii.  et  Coi  «Iks-  dae  Comb.  et  Grabii. 


%m  EX  ORIGENE  H84 

psalmo  inscriptionem,  « Pro  torcularibus,  > inve-  A 'rijv,  c ΎιΛρ  των  ληνών,  » εύρήσεις  έπιγραφήν. 
iiies.  Ad  haec  quoque  accipere  possumus  quod  seri-  Πρ6ς  ταΟτα  λάβωμεν  τά  περί  Νώε  φυτεύοντος 
ptum  est  deNoe  vineam  planUnte,  et  benedictionem  άμπελον,  τήν  τε  περ\  του  Ιούδα  παρά  Ίαχώβ  εύλο- 
Jacoh  de  luda,  t ligans  ad  vitem  pullum  suum  ; · γίαν,  € δεσμεύων  πρδς  άμ-πελον  τδν  πώλον  αύτου-  · 
et  de  Issacbar,  qui  videns  requiem  quod  esset  xal  τήν  Ίσσάχαρ,δ^,  Ιδων  τήν  άνάπαυσιν,  δτι  χολή, 
bona,  et  terram  quod  pinguis  esset,  supposuit  bu-  xaV  τήν  γην,  δτι  πίων,  ύπέδηχε  τδν  ώμον  είς  τδ  πο- 
roeruin  ad  laborandum,  et  factus  est  vir  agricola,  vetv,  xal  έγενήθη  άνήρ  γεωργύς.  Καλ  μήν 
Ozias  quoque  agricola  erat,  vineae  cultores  habens  γεωμγδς  ήν,  άμπελουργους  Ιχων  Ιν  τή  όρεκν1|.  ΚαΙ 
1η  montanis.  Quin  et  uxor  omnis  justi  est  c tan-  ή γυνή  δέ  παντδς  διχαίου  ι ώς  άμπελύς  i<mv  εύβη- 
quam  vitis  abundans  in  lateribus  domus  suae  » νουσα  έν  τοϊς  χλ(τεσι  της  ο1χ(ας  αύτου,  » φ γίνεται 
ex  qua  vinum  Gl  quod  laetificat  cor  hominis  ··.  Et  οίνος  εύφραίνων  χαρδίαν  άνθρώπου.  Κα\  δ Έχχλη- 
Ecclesiastes  plantavit  vineas,  fodit  torcular  Et  σιαστής  έφύτευσεν  άμπελώνας,  ώρυξε  ληνύν.  Και  ό 
Salomon  ait  ; c Vino  torcularia  tua  redunda-  Σολομών  φηϊην*  ι Οίνφ  δέ  αΐ  ληνοί  σου  έχβλύζω- 
biint.  I οιν.  I 

F.jusdem.  Torcularia  sunt  naturae  rationales  quae  Tov  αϋτον.  Ληνοί  είσι  (57)  φύσεις  λογιχα\,  τοιις 
ex  spiritali  vinea  fructus  suscipiunt.  " ix  της  πνε^ματιχής  άμι^λου  χαρτιους  ύποδεξά· 

μεναι. 

Vers.  5.  Εχ  ore  infantium  et  lactentium  perfeci·  'Ex  στόμαχος  νηπ/ωτ  χάί  'θτ(Λαζ!όττωτ  xan^ 
$ti  laudem^  eic.  In  Evangelio  secundum  Matthaeum  τΙσω  afror,  x.  τ.  έ.  Έν  τφ  χατά  Ματθαίον  (58) 
primum  quidem  qui  praecedebant  Salvatorem,  et  πρύτερον  μέν  οΐ  προάγοντες  τδν  Σωτηρα,  άλλά  χα\ 
qui  sequebantur,  c clamabant  dicentes  : Hosanna  ot  άχολουθοΰντες  αύτώ  < Ιχραζον  λέγοντες  * Ώσαννα 
Glio  David,  benedictus  qui  venit  in  nomine  Do-  τφ  υΐφ  Aautd,  εύλογη  μένος  ό έρχύμενος  έν  δνύματι 
mini,  hosanna  in  allissimis  ι Paulo  post  autem  Κυρίου,  ώσαννά  έν  τοίς  ύψίστοις  * > δλίγον  δέ  ύστερον 
aeriptum  est  videntes  principes  sacerdotum  et  γέγραττται,  δτι  ίδόντες  ol  άρχιερεϊς  χαΐ  οί  γραμμα- 
scribas  mirabilia  quae  fecit,  et  pueros  clamantes  in  τεΤς  τά  θαυμάσια  & έποίησε,  χαΐ  τους  παίδας  χράζον- 

lemplo  et  dicentes,  ι Hosanna  Glio  David,  i indi-  τοις  έν  τώ  Ιερφ  χα\  λέγοντας,  ι Όσαννά  τώ  υΐφ 

gnatos  esse  et  dixisse  ei  ** : c Audis  quid  isli  di-  Aautd,  > ήγανάχτησαν,  χαι  είπον  αύτφ  * c 'Αχούεις 

eunt  ? Jesus  autem  dixit  eis  : Dtique.  Nunquam  τί  ούτοι  λέγουσιν ; Ό δέ  Τησοΰς  λέγει  αύτοΖς*  Ναί. 

legistis  quia  ex  ore  infantium  et  lactentium,  > et  Ούδέποτε  άνέγνωτε,  δτιέχ  στόματος  νηπίων  χαλθη- 
reliqua.  Videtur  igitur  Matthaeus  easdem  turbas  q λαζόντων,  > χαΐ  τά  λοιπά.  Έοιχεν  ούν  ό Ματθαιχ 
pueros  vocare,  et  Salvator  non  simpliciter  pueros,  τούς  αύτούς  όχλους  λέγειν  παιδας,  χα\  ό Σωτήρ  ο*^χ 

sed  et  infantes  et  lactentes,  verbis  psalmi  quae  al-  άπλώς  παΤδας,  άλλά  χαΐ  νηπίους  χαΙ  θηλάζοντας, 

legorice  exposuit,  docens  nos  et  allegorico  sensu  διδάσκων  ή μάς  δι'  ών  έξέθετο  (Ιητών  του  ψαλμοΰ 
esse  totum  psalmum  accipiendum.  Quaeres  autem  μετά  άλληγορίας,  άλληγορείν  χαι  τδν  ψαλμόν.  Ζη- 
an  idem  sil  domus  David,  ei  Glius  David.  Quod  si  τήσεις  δέ  πότερον  ταυτόν  έστιν  οΤχος  Δαυtδ,  χαέ  υΐδς 
idem  non  est,  error  aniaiiiiensis  irrepsit  in  Evange-  Δαυtδ.  Ka\  εΐ  μή  ταυτόν  έστιν,  ήμάρτηται  τδ  χατά 
liuin  secundum  Matthaeum,  ubi  scribi  debuit  bis  vel  Ματθαίον  γραφιχώς,  όφεΐλον  έχειν  ήτοι  δίς  τφ  οΓχι^ 
domui  David,  vel  Glio  David.  Δαυίδ,  ήτοι  τφ  υιφ  Δαυίδ. 

Vers.  5.  Propter  inimicos  tuos,  ui  destruas  inimi·  Ένεκα  των  έχΟρών  crov,  του  xaraJvaai  έχφρόψ 
eum  et  ultorenty  elc.  Inimicum  et  ultorem  verum  xcd  έκόίχητήν,  x.  τ.  έ.  ΈχΟρδν  χα\έχδιχητήν  (59), 
inleilige  Nabuchodonosor.  Diabolum  destruxit  Chi  i-  τδν  άληθινδν  νόει  Ναβουχοδονόσορ.  Τδν  διάβολον  χατ- 
tns  per  piscatores  et  illitteratos  et  malitia  pue-  έλυσεν  ό Χριστές  δι’  άλιέων  χα\  άγραμμάτων  χαι 
ros.  τή  χαχία  νηπιαζόντων. 

Vers.  4.  Quoniam  videbo  coelos  tuos  opera  digi·  **Οτι  δψομαι  τούς  ούρανονς  ίργα  τών  ^αχτύΜοα 
torum  tuorunif  lunam  et  stellas^  qua  tu  fundasti^  etc.  j)  crov^  σεΛήνην  xal  άστέρας,  d erb  έθεμεΛΙωσας^  x. 
€ Quoniam  videbo  ccelos.  > Rem  illam  plane  sci-  τ.  έ.  € "Ότι  δψομαι  (60)  τούς  ούρανούς.  ι Τούτο  τέ 
mus,  584έ  quando  et  rationem  ejus  et  causam  co-  πράγμα  σαφώς  έπιστάμεθα,  δτε  χαΐ  τδν  λόγον  αύτοΰ, 
giioscimus.  ι Opera  digitorum  tuorum,  ι Quaeres  χα\  τήν  αίτίαν  γινώσχομεν.  t Έργα  τών  δάχτυλων 
an  alia  sint  opera  digitorum  Dei  ab  operibus  ma-  σου.  > Ζητήσεις  εί  έτερά  έστι  τά  έργα  τών  δάχτυλων 
niium  integrarum,  et  quae  priora  sunt,  in  poste-  του  θεοΰ  πρδς  τά  έργα  τών  όλων  χειρών  αύτου,  εΐ 
rforum  parte  collocentur,  ι Lunam  et  stellas,  quae  έν  μέρει  έστι  τά  πρότερα  τών  δευτέρων.  € Σελήνην 
tu  fundasti.  > Cur  solem  non  nominavit?  Forte  xa\  άστέρας,  & σύ  έθεμελίωσας.  > Διά  τί  ήλιον  ούχ 
quia  cum  introducitur  quispiam,  is  primum  quae  ώνόμασεν ; Μήποτε  δτε  μέν  εΙσάγεταί  τις,  πρώτα 

Gen.  IX  et  xlix.  Psal.  cxxvii,  δ.  Psal.  cui,  15.  ··  Eccles.  ii,  4.  Prov.  iii,  10.  ··  Mattb. 
XXI,  9.  ·»  ibid.  16. 

(57)  Aiqyol  sUrt^  cic.  Schedae  Grabii,  Barbarus.  dae.  et  Barbarus. 

(58)  'Er  τφ  κατά  Μαζθάίοτ^  tic.  Schedae  Gra-  (60) '*On  δφομαι.  Corderiiis.  Barbarus,  codJ. 

bii.  Barbarus.  Baroccianus,  et  schedai  CombcGsii· 

(59)  Έχθρό^'  xal  έκδιχτιτήν,  etc.  Easdem  sche- 


Π85  selecta  in  PSALMOS.  — PSAL.  IX.  1186 


συν£η(τι  τά  της  νυχτδς,  ΰ<ττερον  6έ  ποτβ  τά  της  ή|Αέ-  . 
ρας. 

τι  έστιτ  άνθρωπος^  δτι  μιμιη\σχχι  αύτον ; r)  νΙός 
άτθρώχον^  δη  έχισχέατγ^  αϋτότ^  χ.  τ.  έ.  ΕΙ  6αυ- 
μάζων  (61),  δτι  μιμνήσκεται  Κύριος  του  άνθρώτυου, 
καΧ  δτι  έπιοχέπτεται  υΐδν  Ανθρώπου,  ταυτά  φησι, 
δήλον,  δτι  ευεργετών  έπισκέπτεται.  Τούτο  δέ  σημει- 
ώση  διΑ  τδ,  c Έπισχέψομαι  έν  (^άβδψ  τάς  Ανομίας 
αύτών,  χα\  έν  μάατιξι  τΑς  Αδικίας  αύτών,  > κα\  διΑ 
τδ,  I Ούκ  έπισχέψομαι  έπ\  τΑς  θυγατέρας  ύμών, 
δταν  πορνεύωσι,  κα\  έπΙ  τάς  νύμφας  ύμών,  δταν 
μοιχεύωσι,  > κα\  τΑ  δμοια. 

ΈΛάττωσας  αϋτύν  βραχύ  η χαρ^  άγγέΛονς^ 
X.  τ.  έ.  ΚαΧαύτδς  γάρ  σου  (62)  γνώσινίχειν  πεφυκώς, 
ούκ  Απολείπεται  λίαν.  Όμοιούται  γΑρ  σοι,  κατΑ  τδ 
δυνατδν,  Αγιδτητος  κα\  Αρετής  Αναλήψει.  Κα\  διΑ  τήν 
εΙκόνα  καΧ  τήν  δμοίωσιν  τήν  τών  θνητών  αύτφ  ζώων 
προστασίαν  Απένειμας.  Ταύτας  είρήσθαι  περΧ  Χρι- 
στού τΑς  λέξεις  ό Παύλος  Έβραίοις  φησί.  Λέγει  γάρ* 

€ Τδν  δέ  βραχύ  τι  παρ’  Αγγέλους  ήλαττωμένον  βλέ- 
πομεν  Ίησούν,  διΑ  τδ  πάθημα  τού  θανάτου  δόξη  χαΧ 
τιμή  έστεφανωμένον.  ι 

Αόξχι  καί  ημϋ  έστε^ράκωσας  αύτότ  * κα\  κατά· 
στησας  αύτδτ  έχΐ  τά  έργα  των  χειρωτ  σου,  κ. 
τ.  έ.  ΚαΧ  6 Απόστολος  (63)  έντεύθεν  ώνόμασε  ι τδν 
άμάραντον  τής  δόξης  στέφανον.  > ΚαΧ  εσθ’  δτε  τιμή 
έστεφανωμένος  τιςού  συνήκεν,ώς  έν  τψ*  ι "Ανθρω- 
τεοςέν  τιμή  ών  ,ού  συνήκεν.  > ΟύκΈπΧτΑ  έργα  σου 
δΑ  εΤπεν,  Απερ  οΐμαι  είναι  τΑ  μή  βλεπόμενα.  Πρώ- 
τοι μέν  ούν  έν  Ιργοις  έσμέν  χειρών  θεού,  τουτέστι 
τοϊς  μή  βλεπομένοις.  Ταύτα  δέ  καΧ  μετΑ  τήν  έναν- 
Ορώπησιν  νοείται  τού  θεού  χαΧ  Σωτήρος  ήμών  * δόξη 
γάρ  καΧ  τιμή  ό Ανθρωπος  έστεφάνωται  * ι Συνήγειρε 
γΑρ  ήμάς  καΧ  συνεχάθισεν  έν  τοίς  έπουρανίοις,  > κα- 
θώς φησιν  ό Απόστολος. 

Πάντα  ύχέταζας  ύχοκάτίύ  τών  χοδών  αύτον  ^ 
ηρδβατα  καϊ  βόας  χάσας^  in  δέ  καΐ  τά  κτήνη 
τον  χεδίον^  τά  χετεινά  τον  ούρανον^  καϊ  τούς 
Ιχθύος  τής  θαΛάσσης,  κ.  τ.  έ.  ·Όπου  μέν  χαθαρΑ 
(64)  πρόβατα  χαΧ  βόες,  c πάντα  ι προσέθηχεν  ένθα 
δΑ  ένδέχεται  καΧ  Ακάθαρτα,  ώς  έπΧ  τών  κτηνών 
τού  πεδίου,  ούκ  εΓρηται  ι πάντα.  > Όμοίως  καΧ  έπΧ 
τών  πετεινών  τού  ούρανού  χαΧ  Ιχθύων  τής  θαλάσ- 
σης. 


nociis  sunt,  inielligii,  deinde  qnx  ad  diem  peni* 
nent· 

Vees·  5.  Quid  homo  quod  memor  e$  ejus  f aut 
filius  hominis,  quoniam  visitas  eum  f etc.  Quod  si 
miratus  Dominum  hominis  meminisse  ei  visitare 
filium  hominis,  haec  dicit,  clarum  est  eum  benefa- 
ciendo visitare.  Hoc  autem  observabis  propter  il- 
lud : c Visitabo  io  virga  iniquitates  eorum,  et 
in  verberibus  peccata  eorum,  i et  propter  istud : 
c Non  visitabo  super  filias  vestras,  cum  fornicatae 
fuerint,  et  super  uxores  vestras,  cum  adulterave- 
rint, i et  similia. 

Ybrs.  6.  Minuisti  eum  paulominus  ab  angelis, 
Etenim  cum  ipse  natura  aptus  sit  ad  tui  notitiam 
consequendam,  non  admodum  ab  illis  distat.  Assi- 
rnilatur  enim  tibi,  quoad  fieri  potest,  cum  sancti- 
tatem et  virtutem  sibi  comparavit.  Et  propter  ima- 
ginem ac  similitudinem , imperium  ipsi  morta- 
lium animalium  tradidisti·  Verba  hacc  de  Cbrislo 
dici  Paulus  in  Epistola  ad  Hebraeos  affirmat. 
Ait  enim  **  : < Eum  autem  qui  modico  quam 
angeli  minoratos  est , videmus  Jesum , pro  · 
pter  passionem  mortis,  gloria  et  honore  corona- 
tum, » 

Vers.  6,  7.  Gloria  et  honore  coronasti  eum,  et 
constituisti  eum  super  opera  manuum  tuarum,  etc. 
Hinc  etiam  Apostolus  s-  immarcescibilem  gloriae 
coronam  r nominavit  Fit  etiam  aliquando  ut 
quis  se  gloria  coronatum  non  intelligat,  juxta  il- 
lud : c Homo  cum  in  honore  esset,  non  intelle- 
xit. > Non  diiit  autem,  Super  opera  tua,  quae  exi- 
stimo esse  ea  quae  non  videntur.  Nos  igitur  primi 
sumus  Io  operibus  maiiuum  Dei,  id  est  iis  quae  non 
videntur,  llaec  etiam  post  incarnationem  Del  et 
Salvatoris  nostri,  locum  habere  intelliguntur.  nam 
gloria  et  honore  coronatus  est  homo  : i Gonresus* 
citavit  enim  nos  et  consedere  fecit  in  coelestibus,  i 
ut  ait  Apostolus 

Vers.  8,  9.  Omnia  subjecisti  sub  pedibus  ejus, 
oves  et  boves  universas,  insuper  et  pecora  campi,  so- 
lucres  coeli  et  pisces  maris,  etc.  Quandoquidem  mun- 
dae sunt  oves  et  boves,  addidit  c universas ; » ubi 
vero  immunda  esse  animalia  possunt,  ut  in  peco- 
ribus campi,  non  dicit  omnia.  Ita  et  in  volucribus 
I coeli  et  piscibus' maris. 


ΨΑΛΜΟΣ  θ'.  PSALMUS  IX. 

ΕΙς  τό  τέΛος  ύχέρ  τών  κρνφΐίύτ  τον  νΙον  ψαΛ-  585  Vers.  1.  Ιη  finem  pro  occultis  filii  psalmus 
μάς  τφ  AavtS , χ.  τ.  έ.  ΚρύφιΑ  έστι  ί63)  γνώσις  David , etc.  Occulta  est  ineffabilis  mysteriorum 
ά^πόββητος  τών  περΧ  Χριστού  τού  Αληθινού  θεού  μυ-  Christi  veri  Dei  cognitio, 
στηρίων. 

•^Psal.  Lxxxvin,  33.  ··  Osee.  iv,  14.  ··  Hebr.  ii,  9.  •M  Petr.  v,  4.  ··  Psal.  xlviii,  15. 


(61)  EI  θανμάζων,  etc.  Corderius,  Barbarus, 
schedae  Gombetisii,  codex  Baroccianus. 

(62)  Kal  αύτύς  γάρ  σου,  etc.  Corderius.  Barha- 

^**(63)  Kal  ό ΆχόστοΧος , etc.  Sched»  Grabil  ct 


Combefisii,  DnnieI  Barbarus. 

(64)  ^Oxov  μέν  καθαρά,  etc.  Codex  Baroccianus 
schedae  Combefisii,  et  Barbarus. 

(6$)  Κρύφιά  έση  , etc.  Schedae  Grabii , Barba- 
rus. 


IIS7 


EX  ORIGENE 


1IS8 

Vbbs.  Ϊ,  5.  Concubor  tibi.  Domine,  in  toto  h "ΕξομοΛογήσομαίσοι,Κύρ/β,ίτδΛχι  «αρδίφμεν· 


eorde  meo  ; narrabo  omnia  mirabilia  tua.  Lostabor 
et  exiuUabo  in  te,  peallam  nomini  luo , AltUsime, 
e(c.  Qui  ex  loto  corde  diligit,  is  potest  ex  toto 
corde  confiteri.  i Narrabo  omnia  mirabilia  tua,  > 
et  qum  sequuntur.  Quando  quis  scripta  prodigia 
quae  mirabilia  sunt  aperire  potest,  qua  ratione  facta 
sint,  et  cujus  rei  sint  symbola,  tunc  fecit  quae  bic 
dicuntor.  Hoc  autem  solius  esse  Salvatoris  opus, 
palam  est.  Quod  si  et  creatura  et  omnia  quae  fecit 
Deus,  mirabilia  ejus  sunt,  mullo  magis  perspicuum 
erit  Salvatoris  esse  orationem.  Quis  enim  vero 
narrabit  omnia  mirabilia  Patris,  nisi  Dominus, 
idqiie  perfectis  qui  inielligere  ejusmodi  prodigia 
possunt,  et  de  quibus  potissimum  dicetur  i Sa- 
pientiam autem  loquitur  inter  perfectos?  i — c Lae- 
tabor et  exsultabo  > sciscitans  ab  iis  qui  in  quibus-^ 
dam  laetantur,  num  in  Deo  laetentur,  ut  vel  in  laetitia 
sua  permaneant,  vel  ab  ea  discedant.  Qui 'vero 
ascendit  in  excelsum  montem  Sion  et  extollit  vocem 
suam,  psallit  nomini  Ahissimi. 

Vers·  4·.  In  convertendo  inimicum  meum  retror^ 
eum , infirmabuntur  et  peribunt  a facie  tua,  etc. 
Quinam  infirmandi  sint  et  perituri  a facie  Dei, 
€ vultus  enim  Domini  super  facientes  mala  *,  » cum 
non  praedixerit,  nobis  reliquit  considerandum. 
Quando  deletus  flierit  inimicus  in  malitia  proce- 
dens, et  retrorsum  resilierit,  ex  eo  quod  fuerit 
impeditus,  tunc  hi  qui  malitia  potentes  erant,  in- 
firmabuntur. Deinde  secundum  quod  peccant, 
pereunt,  faciente  hoc  ipsis  facie  Dei.  Haec  enim 
cognita,  abolet  terrena. 

Vers.  5.  Sediett  euper  thronum, qui  judicat  jveti· 
tiam,  etc.  Thronus  quidem  Dei  Christus ; Christi 
vero  thronus  est  spiritalis  natura. 

Vers.  6.  Increpasti  gentes  , et  periit  impius  : 
nomen  eorum  delesti,  etc.  Verbum,  t increpasti,  > 
correctionem  significat,  ut  patet  ex  lils  * : i Ar- 
gue, obsecra , increpa.  > — c Nomen  ejus  delesti.  > 
Delevit  Deus  nomen  € Abram,  > faciens  ipsum 
c Abraham,  » uti  et  t Sarae,  i vocans  ipsam  c Sar- 
ran , > sic  et  c Simonis , s nominans  ipsum  c Pe- 
trum. » Atque  ita  consequens  586  horum 
quoque  nomen  deleri  quos  increpavit : praesertim 
quia  subinfertur  : c Annuntiate  inter  gentes  studia 
ejus,  quoniam  requirens  sanguinem  eorum  recor- 
datus est.  > Observa  autem  non  dictum  esse  : 
Nomen  eorum  delesti  de  libro  viventium  (non  enim 
iii  libro  viventium  gentes  eraqt  scriptae),  sed  a 
cautionibus  quas  scripserant,  in  libro  debitorum, 
vel  libro  mortuorum  apud  iniquitatis  oeconomum, 
qui,  ut  verisimile  est,  mortuos  scribit,  et  in  terra 
scribit.  Salvator  enim  in  coelis  describit  nomina 
discipulorum. 

Ejusdem·  Si  nomen  hoc  loco  malum  significat 

* I Cor.  11,  6.  · Psal,  xxxiii,  10.  · II  Tim.  iv,  Ϊ. 

(66)  *0  έξ  δΛης  καρδίας,  etc.  Codex  Coislinia- 
nus;  verum  Coriieriiis  tantum  habet  initium. 

(67)  Tlrsq  άσΘετήοΌνίΤΐ , etc.  Corderius,  et  co- 
dex Coisliuianus. 


διηγήβΌμαι  xdrra  τά  Θανμάσιά  σου·  Εύφρατΰι\σο· 
μαι  χαΐ  άγαΧΖιάσομαι  kr  σοΙ,  ψαΛω  ζφ  ότόματίσον, 
Ύφ^ιστε,  κ.  τ.  έ.  Ό εξ  δλης  χαρδίας  άγαιιών  6ύνατ» 
έξ  δλης  καρδίας  έξομολογεΐσθαι.  € Διηγήσο[λαι  κάντα 
τά  θαυμάαιά  σου , ι χτΧ  τά  έξης.  *Όταν  άναγεγραμ- 
μένα  τεράστια,  θαυμαστά  τυγχάνοντα,  παραστ!|σαι 
δυνάμενος  φ λόγψ  γέγονε,  κα\  τίνος  έστ\  σύμβολα, 
κετΛίηκε  τά  εΙρημένα.  Τούτο  δέ  μόνου  του  Σωτηρος 
έργον  έστιν  ίδείν.  £1  δέ  κα\  ή κτίσις  κα\  πάντα 
έποίησεν  ό Θεός,  θαυμάσια  αύτού  έστι,  πολλφ  κλέοι 
φανεΤται , βτι  του  Σωτηρός  έστιν  ή εθχή.  Τις  δέ  άρι 
διηγήσεται  πάντα  τά  θαυμάσια  του  Πατρδς  εΐ  μή  ό 
Κύριος' το?ς  νοήσαι  δυναμένοις  τά  τηλικαυτα  Οαύμχτχ 
τελείοις,  περ\  5>ν  μάλλον  λεχθήσεταί'  c Σοφίαν  δέ 
^ μάλλον  λαλοΰμεν  έν  τοις  τελείοις;  > — c Εύφρχνθή* 
σομαι  καΐ  άγαλλιάσομαι,  ι πυνθανόμενος  των  έκί 
τισιν  εύφραινομένων,  εί  έν  θεψ  εύφραίνονται,  ίνχ  ι| 
έπιμένωσι  τ!|  εύφροσύνη,  ή άποστώσιν.  Ό δέ  έτ 
δρος  άναβάς  ύψηλδν  τδ  Σιών  κα\  ύψών  τήν  φωνήν 
αύτοΟ  ψάλλει  τω  όνόματι  του  Ύψίστου. 

'Er  τφ  dxoOTpapiircu  rtr  έγβρότ  μου  είς  τά 
όχίσω,  άσθεη\σονσι  καΧ  dxoJovrtat  άχό  χροσ· 
ώχον  σου,  κ.  τ.  έ.  Τίνες  άσθενήσουσι  (67)  χα\  άππ 
λοΰνται  άκδ  προσώπου  του  θεού  (έπει  c πρόσωπον 
Κυρίου  έπ\  ττοιοΰντας  κακά  * »)  ού  προειπών , ήμίν 
καταλέλοιπεν  έννοείν.  'Όταν  καταργηθ^  6 έχθρδς 
κακία  προϊών,  καΐ  άναποδίση  όπίσω  · έκ  του  έμποοί- 
ζεσθαι,  τότε  οΐ  κακίφ  ισχυροί  άσθενήσουσιν.  Εϊτα 
1 καθ’  δ άμαρτάνουσιν,  άπολοΰνται,  τοΰτο  έργαςομένου 
αύτοϊς  τού  προσώπου  του  θεού.  Νοηθέν  γάρ  άφανί^ει 
τά  γήινα. 

ΈκάΟισας  έπϊ  Θρόνον,  ό κρίνων  dtxcuocnjrypr, 
κ.  τ.  έ.  Θρόνος  μέν  θεοϋ  (68)  ό Χριστδς , θρόνος  δέ 
Χριστού  ή άσώματος  φύσις. 

ΈχετΙμτισας  δθνεσι,  καϊ  άχώΛετο  ό άσεδής  · τό 
δνομα  αύτών  έζήΛειψας  , κ.  τ.  έ.  Τδ  , c έπετίμτ- 
σας  (69),  » διόρθωσιν  σημαίνει,  δπερ  δηλον  έχ  τού* 
f ·Έλεγξον,  παρακάλεσον,  έπιτίμησον.  · — c Τδ  δ*Λ- 
μα  αυτού  έξήλειψας. » Έξήλειψε  δέ  ό θεδς  τού  Άζρ' ρ 
τδ  δνομα  τυοιήσας  αύτδν  'A6pcUip,  κα\  της  Σάρας  κι- 
λών αυτήν  Σόφιαν , κα\  τού  Σιμωνος  όνομάσας  αύ- 
τδν Πέτρον,  Ούτω  τε  άκόλουθόν  έστι  τδ  δνομα  ές- 
αλείφεσθαι  τούτων  οΤς  έπετίμησε*  κα\  μάλιστα  έπει 
\ έπιφέρεται  τό  · ι Αναγγείλατε  έν  τοις  Ιθνεσι  τά  έπ:- 
τηδεύματα  αύτού  , δτι  έκζητών  τά  αίματα  αύτών 
έμνήσθη.  » Πρόσχες  καΐ  δτι  ούκ  εΓρηται·  Τδ  δνορ 
αύτών  έξήλειψας  έκ  βίβλου  ζώντων , (ού  γάρ  έν  βι- 
βλίο ζώντων  ήν  έγγεγ ραμμένα  τά  έθνη  ·)  άλλ’  άχο- 
λούθως'τοίς  κατ’  αύτών  χειρογράφοις.  έν  βίβλω  όφει- 
λόντων,  ή βίβλφ  νεκρών , παρά  τφ  τής  άδιχίας  οίκο- 
νόμφ , ώς  είκδς , άναγράφοντι  νεκρούς  , χα\  άναγρά> 
φοντι  είς  γην.  Ό γάρ  Σωτήρ  άναγράφει  έν  ούρα^ς 
τά  όνόματα  τών  μαθητών. 

Τον  αύτον.  ΕΙ  τδ  δνομα  (70)  ένταυθα  τήν  κακήν 

(68)  βρ^^ος  μέν  Θεόν,  etc.  Scliedae  Grabii. 

(69)  Τό,  ΈχετΙμψτας,  etc.  Corderius , Barbarus, 
.schedae  Combefisii,  et  codex  Baroccianus. 

(70)  ΕΙτό  δνομα,  etc.  Scbedae  Grabii. 


fl89  SELECTA  IN  P^^\L;Jαs.  — PSAL.  IX.  1190 

σημαίνει  χατάστασιν  , έξήλειψβ  Sk  τ6  του  Αμαρτω-  Α babilum»  et  delevit  peccatoris  nomen,  utique  de- 
λου  5νομα,  έξήλειψεν  άρατήν  ^ειρίστην  αΰτοΰ  χατά-  levit  pessimum  ejus  habitum, 
στάσιν. 

Καϊ  έΛΛΐσάτ<οσαν  έΛΪ  σέ  οΐ  γινώσκοττες  τό  Vers.  11.  Ει  $perent  in  ie  qui  noverunt  nomen 
δτομά  <τον,  δτι  ούκ  έγκοητέΛι^νες  τούς  έκζ»ιτουττάς  tuum  : quoniam  non  dereliquisti  quarentes  te.  Do· 
σσ,  Evpic  , X.  τ.  έ.  OE  έχζητουντες  (91)  τδν  Κύριον,  mmc,  etc.  Qui  exquirunt  Dominum,  non  vero 

xa\  ούχ  oE  έγχαταλειφθέντες  ύπ'  αύτού,  ίγνωσαν  τ6  hi  qui  ab  ipso  derelicti  sunt,  noverunt  nomen  ejus. 

Ονομα  αύτου. 

ΨάΛίΐτε  τφ  Κνρίφ  τφ  χατοικονττι  έτ  Σιώτ,  χ.  Yers.  12.  Psallite  Domino  qui  habitat  in  Sion^ 
τ.  I.  ΈχεΤνος  ψάλλει  (72)  ό £χων  έν  έαυτφ  τ6ν  Χρι-  etc.  Psallit  is  qui  in  se  habet  Christum.  Hoc  se- 
στύν.  Τούτο  χατά  τήν  παλαιάν  των  Ιουδαίων  βύξαν  eundum  veterem  Judseorum  opinionem  dixit  Pro- 
εΤπεν  6 Προφήτης.  "Ομως  έστ\  χα\  νοητή  χαΐ  έττου-  pbeta.  Nihilominus  est  spiritalis  et  coelestis  Sion, 
ράνιος  Σιών.  ΚαΙ  έν  «άση  δέ  ψυχή  ούση  Σιών,  ήτις  Et  in  omni  anima  quse  est  Sion,  quae  interpretatur 
έρμηνεύεται  σχοπευτήριον  , τά  θεία  διηνεχώς  σχο-  specula  , id  est  quae  divina  semper  speculator  et 
πούσα  xa\  φανταζομένη , οΕχεΤ  6 Θεύς.  ΈχζητεΤ  χα\  cogitat,  Deus  habitat.  Exquirit  etiam  sanguinein 

τά  α?ματα  των  έθνών  άπδ  των  άποχτεινάντων  αύτά,  ^ gentium  ab  his  qui  eas  occiderunt,  et  memor  est 
xa\  μιμνήσχεται  αύτών,  άνιστάς  αύτά.  Ούχούν  τδ,  earum,  dum  eas  resuscitat.  Itaque  istud,  € Periit 
4 Άπώλετβ  τδ  μνημύσυνον  αύτου  μετ’  ήχου,  > 1π\  τάς  memoria  ejus  cum  sonitu,  ι ad  frameas  reducen· 
^μφαίας  μετενεχθήσεται.  ΈχεΕνων  δέ  μέμνηται,  ών  dum  e*st.  Illorum  autem  meminit,  quorum  refugium 
έγένετο  καταφυγή.  factus  est. 

^AraγγεiΛaτe  ky  τοΤς  δθνεσι  τά  έχιτηδεύματα  Annuntiate  inter  gentes  studia  ejus,  etc.  Quaenam 
β^ϋτον,  X.  τ.  έ.  Ποια  έπιτηδεύματα  (75);  πάντα  & Studia?  ea  omnia  quae  Christus  Joannis  Baptistae 
Χριστδς  τοΤς  μαθηταΤς  Ίωάννου τού  ΒατΓΓίστοΰ  έλεγε*  discipulis  dicebat  ^ :c  Euntes  renuntiate  quae  vi- 
4 Βορευθέντες  εΓπατε  ά Γδετε  * τυφλοί  άναβλέπουσι,  distis  : caeci  vident,  claudi  ambulant,  leprosi  mun- 
χωλο\  περιττατούσι,  λεπροί  καθαρίζονται,  νεκροί  άν-  dantur,  mortui  resurgunt.  > Haec  igitur  Deo  digna 
ίστανται.  > Ταύτα  ούν  τά  θεοπρεπη  έπιτηδεύματα*  sunt  studia,  et  illa  apostoli  gentibus  annuntiarunt, 
xa\  oE  Απόστολοι  τοΤς  έθνεσιν  Ανήγγειλαν  · χα\  δτι  simulque  per  mortem  esse  immortalitatem , per 
διά  θανάτου  Αθανασία,  διά  σταυρού  σωτηρία,  χα\  διά  crucem  salutem,  per  sepulcrum  resurrectionem  el 
ταφής  άνάστασις  , χα\  νέχρωσις  τού  νεχρώσαντος  mortem  diaboli  qui  nos  morte  affecerat, 
ήμάς  διαβόλου.  p 

ύψωτ  με  έκ  τώτ  τον  Oardrov , δ^ως  * Vers.  15.  Qui  exaltas  me  de  portis  mortis,  ut 

&r  έξαγγεΙΛω  Λάσας  τάς  αΐνέσεις  σου  έτ  τάϊς  tinnuntiem  omnes  laudationes  tuas  in  portis  filiat 
πνΛαις  της  Θνγατρός  Σ/ώτ  , χ.  τ.  έ.  Πύλαι  θανά-  morMs  sunt  peccata  mortalia,  a 

του  (74)  αΐ  πρδς  θάνατον  άμαρτίαι , άφ’  ών  ύψούται  exaltatur  qui  ne  cogitat  quidem  illa  perpe- 

ό μηδέ  λογισάμενος  αύτάς  άμαρτεΤν,  δς  χα\  μό-  trare : qui  etiam  solus  annuntiare  potest  omnes 

νος  δύναται  έξαγγέλλειν  πάσας  τάς  αίνέσεις  Κυ-  laudationes  Domini  in  portis  Cliae  Sion,  hoc  es 
ρίου  έν  ταις  πύλαις  τής  θυγατρδς  Σιών , ταϊς  άρε-  virtutibus, 
ταις. 

^Ετεχάγησατ  έθνη  έτ  διαρθορςί  η έχοίησατ^  Vers.  16,  17.  infixee  sunt  gentes  in  interitu 
*Et  ίίαγΙδί  ταύτη  η έκρν'^ατ  σντεΛήφθη  ό Λονς  quem  fecerunt.  In  587  Ittqu^o  isto  quem  ahseon· 

αϋτώτ,  Γιτώσκεται  Κύριος  κρίματα  χοιώτ,  χ.  τ.  έ.  dernnt,  comprehensus  est  pes  eorum,  Cognoscetut 

Ένεπάγησαν  Ιθ'/η  (75),  δηλαδή  ώς  έν  πηλω,  τφ  σώ-  Dominus  judicia  faciens,  etc.  Inlix»  sunt  gentes, 

μάτι , δι'  ήν  έποίησαν  διαφθοράν  * χα\  συνελήφΟη  δ scilicet  tauqiiam  in  luto,  corpori,  per  interitum 

πούζ  αύτών,  ό νοητδς  δηλονότι.  Και  γινώσχεται  Κύ-  quem  fecerunt,  et  comprehensus  est  pes  eorum, 

ριος,  έτιε\  , όταν  αύτοις  τδ  κρίμα  γενηθήσεται,  γνώ-  j)  nempe  spiritalis.  Et  cognoscetur  Dominus,  quoniam 
σονται  τδν  χρίνοντα  έν  δικαιοσύνη.  cum  judicabuntur,  cognoscent  eum  qui  judicat  in 

justitia. 

^ΑΛο<ττρα^7\τω{Τατ  ol  άμαρτωΛοϊ  εις  τότ  φδητ,  Yers.  18.  Convertantur  peccatores  in  infernum, 
X.  τ.  έ.  "Ωσπερ  ό παράδεισος  (76)  των  δικαίων  έστ\ν  etc.  Sicut  paradisus  justorum  est  habitaculum,  sic 

οΕχητήριον,  ούτως  Αδης  των  άμαρτοΑών  χολαστήριον.  infernus  peccatorum  est  ad  ferenda  supplicia  do- 

Άποχλεισθήτωσαν  , φησ\ν , δπως  μή  Γδωσιν  Ιησού  micilium.  Concludantur,  inquit,  ne  intus  conversi 

ψυχήν  χαταβαίνουσαν  χα\  άναβαίνουσαν , ένδον  άπ-  videant  animam  Jesu  descendentem  et  ascen- 

εστραμμένοι.  OE  γάρ  προσδοχήσαντες  αύτήν  ώσπερ-  dentem.  Qui  enim  illam  exspectarunt,  in  inferno 

ε\  έξω  έβλεπαν  χαθειργμένοι  έν  ^υ,  πρώτον  detenti,  tanqiiain  extra  viderunt,  primum  quidem 

^ Alatth.  xi,  5. 

(7 1)  Ol  έκζητονττες,  etc.  Corderins.  (74)  ΠύΛαι  θατάτον,  etc.  Corderins,  Barba tur, 

(72)  ’ΕχεΓκος  etc.  Schedae  Grabii,  par-  (75)  ΈνβΛάγησέΐτ  etc.  Corderins. 

liinqiie  Corderius  et  Barbarus.  (76)  "Ώσκερ  ό παράδεισος ,"  eic·  Schedae  Grabii, 

(73)  ΠοΤα  έπιτηδεύματα,  etc.  Schedae  Grabii.  ct  CombeiisH,  B.ii  baius,  paitiniqiic  Corderius. 


1191  EX  OlUGENE  1!9! 


propbeis,  deinde  reliqui  omnes  jnsli : aut  primum 
quidem  qui  inter  nos  erani  peccatores,  postea 
gentes. 

Vrbs.  19.  Patienlia  pauperum  non  peribit  in  /i- 
trem,  etc.  Quem. ad  modum  spiritus  non  exstin- 
guitur, sic  pallentia  non  perit.  i Dominus  enim 
spiritus  est  * ; > et  i Patientia  mea  Dominus  *.iSic 
et  in  G.alatis  rormatur  Christus  qui  omni  caret  β- 
giira  Hic  autem·  dicitur  dormire  : « Exsurge, 
quid  dormis  ? > 

Ybrs.  20.  Exsurge,  Domine,  non  conforleiur 
homo,  etc.  Dicenti  igitur, ^obur  meum,  repones  iii 
Deum  esse  qui  confirmat  justum,  deletis  ejus  liu- 
inanis  cogitationibus  et  animi  molibus. 


μέν  o!  προφήται,  βττειτα  ot  λοΐ'πο\  πάντις  ζίχτΛτ 
ή πρώτον  μέν  ot  έν  ήμίν  άμαρτωλο\ , είτα  τι 
δθνη. 

*Η  ύΛομον^ι  των  χετήτωτ  ονκ  άχοΛεΤται  elc 
τότ  αΙωτα,  χ.  τ.  έ.  "Ώσπερ  πνεύμα  (77)  οΟ  s6ev- 
νυται,  ούτως  ή ύ πομονή  ούχ  άπόλλυται.  Ό γΐρ 
C Κύριος  τ&  πνευμά  έστι*  ι χαΐ,  ι Ή ύπομονή  poy 
Κύριος.  I Ουτω  χα\  έν  Γαλάταις  μορφουται  Χριστή 
Αμορφος  ών.  Ενταύθα  λέγεται  χα\  χοιμδσθαι  * 1 1·· 
εγέρθητι,  ?να  τ£  ύπνοΓς;  > 

Άνάστηθι,  Κύριε , /ιή  κρατΜούσθω  άτΰρωχζΓ, 
X.  τ.  έ.  Τώ  ουν  λέγοντι  (78),  ΚραταίωμΔ  μου,  έρ:Ι; 
δτι  ό Θεός  έστιν  ήδη  ό χραταιού  μένος  άγιον,  τώ*/  αν- 
θρωπίνων αύτοΰ  λογισμών  χαΐ  χινημάτων  Αναιρε^έ»- 
των. 


PSALMUS  X.  Β 

(Secundum  Hebr.) 

Vers.  1.  Utquid,  Domine,  recessisti  longe  ? etc. 
Interroganti  respondere  aliquis  poterit  illud  ' : 
c Ecce,  qui  elongant  se  a le  peribunt ; i et  illud ' : 
i Deus  approximans  ego  sum,  et  non  Deus  de 
longe,  I dicit  Dominus  in  prophetis.  Auxilium  non 
ferens  his  qui  injuria  alDciunlur,  videris  non  adesse 
his  quae  fiunt,  sed  stare  procul  et  non  videre.  Qiue 
res  inairs  improbitatem  auget,  tuum  vero  paupe- 
rem incendit  et  in  desperationem  mittit· 


ΨΑΑΜΟΣ  V. 

(Κατά  Έβρ.) 

"Ίνα  τί , Κύριε , άρέσζ/\κας  μαχρόθετ,  χ.  r.  i. 
Άποχρίνεται  Αν  τις  (79)  πρδς  τδν  έπαπορήσχ/η  ^ 
I Ιδού  ot  μαχρύνοντες  έαυτους  άπδ  σοΰ  άπολοΰντίΐ' » 
χα\  τδ,  f θεδς  έγγιζων  έγώ  είμι,  κα\  ού  βεδς 
θεν,  > λέγει  Κύριος  έν  τοϊς  προφήταις.  Μή  βοηίΐω» 
το?ς  άδιχουμένοις , δοχεις  μή  παρειναι  τοΐς  γι\«2ΐέ- 
νοις,  δοχεις  άλλά  ττό^^^ωθεν  έστάναι  καΐ  μηδέ  iph· 
δπερ  τοίς  μέν  πονηροίς  αύξει  τήν  πονηριάν,  τδν& 
σδν  πένητα  έμπυρίζει  χαΐ  άθυμίαις  έμβάλλει. 


Vers.  3.  Quoniam  laudatur  peccator  in  desideriis 
ammtB  suce,  etc.  Saepe  usuvenit  ut  peccantes  in 
mundo  feliciter  agant.  Hoc  enim  et  Apostolus  di- 
cit : i Mali  homines,  et  seductores  proficient  in  ^ 
pejus,  errantes  et  in  errorem  mittentes.  i Et  in 
alio  psalmo  canitur  : c Ipsi  peccatores  et  abun- 
dantes in  saeculo,  obtinuerunt  588  divitias.  > 
Peccantes  igitur  et  injusti,  tum  a seipsis,  tum  ab 
adulatoribus  et  parasitis  suis  laudantur,  et  cum 
benedicuntur,  magis  ad  peccatum  incitantur. 

Vers.  4.  Secundum  multitudinem  irce  sum  non 
quttret,  etc.  Quis  ? an  Dominus,  an  peccator?  forte 
peccator.  Neque  enim  de  ira  Dei  sollicitus  est,  nec 
curat  se  multitudine  peccatorum  praegravari.  Quare 
et  plurimum  peccat. 

Vers.  5.  Inquinatm  sunt  vice  illius  in  omni  tem~ 
pore,  etc.  Justus  benedicit  Dominum  in  omni  tem-  b 
pore,  peccator  autem  inquinat  vias  suas  in  omni 
lampore.  c Inquinatae  sunt,  > quasi  dicat  : In  ma- 
litia demersae  sunt. 

Omnium  inimicorum  suorum  dominabitur , etc. 
Tentaiioniim  altae  corpori,  aliae  animae,  alise  rebus 

• Joan.  IV,  24.  · Psal.  lxx,5.  * Galal.  iv.  ® Psal 

Psal.  Lxxii,  12. 

(77)  "Ώσπερ  tb  πνεύμα,  etc.  Schedae  Grabii, 
Barbarus. 

(78)  Τφ  ούν  Λέγοντι,  etc.  Eaedem  schedae, et  Bar- 
barus. 

(79)  'Α^ποκρίνεται  dv  τις,  etc.  Schedae  Grabii , et 
Barbarus. 

(80)  ΠοΧΧάκις  άμαρτάνοντές  τινες , etc.  Eaedem 


*Ori  έπαινεΊται  ό άμαρτωΛός  έν  ταις  έπι&νμίφς 
της  ψυχτ\ςαϋτον,  κ.  τ.  έ.  Πολλάχις  άμαρτάνοντ^ 
τινες  (80)  εύθηνοΰσιν  έν  τψ  χόσμφ.  Τούτο  γάρ 
χα\  ό 'Απόστολός  * ι Πονηροί  Ανθρωποι  χαΐ  γότπς 
προχόψουσιν  επί  τδ  χείρον,  πλανώντες  χα\  πλχκ^α- 
νοι.  > ΚαΙ  έν  έτέρψ  ψαλμφ  ^δεται  * c Ουτοι  άμιρ- 
τωλοΐ  χα\  εύθηνουντες  είς  τδν  αΙώνα  χατέσχον  -ώκ>- 
τους.  > Επαινούνται  ουν  υπό  τε  έαυτών  άμιρ- 
τωλο\  χαΐ  Αδιχοι  χαΐ  παρά  τών  χολάχων  χα\  πιρε- 
σίτων  αυτών , χα\  εύλογου μενοι  πλέον  κινούνται  εί; 
Αμαρτίαν. 

Κατά  τό  πΛήβος  τής  όργής  αυτόν  ούχ  έχΟμψ 
σει,  X.  τ.  έ.  Τίς;  πότερον  6 Κύριος  (81),  ή 
λός  ; χα\  μήποτε  ό άμαρτωλός.  ϋύ  γάρ  έχζητχϊ 
όργής  τού  θεού , ούδ'  δτι  πλήθος  Αμαρτιών  έχει.  Α·Λ 
χαΐ  χατά  πλήθος  Αμαρτάνει. 

ΒεβτιΛοννται  αΐ  dddi  αύτοΰ  έν  παντί 
X.  τ.  έ.  *ϋ  μέν  δίχαιος  (82)  ευλογεί  τδν  Κύριον  h 
παντί  χαιρφ  * ό δέ  Αμαρτωλός  βέβηλοι  τάς  όδους  ιΙ· 
τού  έν  παντ\  χαίρω,  t Βεβηλούνται  δέ,  » Αντλ  τοΰ.Τ^ 
χαχία  βυθίζονται. 

Πάντων  των  έχθρων  αύτον χαταχνριεύσει,χΛ.  Ι 
Τών  πειρασμών  (83)  οΐ  μέν  τψ  σώματι  προάγοντα- 
. Lxxiif  27.  · Jerem.  χχιιι,  23.  *·  11  Tim.  iti,  ί 1 

schedae,  et  Barbarus. 

(81)  Τίς;  πότερον  ό Κύριος,  etc.  Eaedem  scht&i. 
et  Barbarus. 

(82;  Ό μέν  δίκαιος,  etc.  Eaedem  sebedr,  et  Bsr 
barus. 

(83)  Τών  πειρασμών,  etc.  Eaedem  schedae,  et  IL  - 
barus. 


1i93 


1191 


SELECTA  IN  PSALMOS.  - PSAL.  X. 


ol  oE  δέ  τοΖς  έχτδς  * χαι  οΕ  μέν  είσι  πληγών 

χα\  στρεβλώσεων  χαΧ  διωγμών  χα\  φυλακών  αίτιοι  * οΐ 
δ^  είσιν  άχάθαρτοι  λογισμοί  γεννώντες  άμαρτίαν  χα\ 
δόγματα  ψευδή  · οΕ  δέ  ζημίας  6χουσι  χρημάτων,  άπο- 
βολάς  τέκνων , χα\  γυναικών  άφαιρέσεις  * χα\  δηλον 
έχ  τούτων , βτι  έχυρίευσε  παντδς  δικαίου  ό Σατανάς. 
ΕΙ  γάρ  τιάντων  τών  έχθρών  αύτοΰ  χαταχυριεύσει  δ 
Σατανάς,  χα\  δίκαιοι  πάντες  αύτου  έχθροί  είσι,  πάν- 
των &ρα  χαταχυριεύσει.  Ού  μέν  παντ\  δέ  δηλονδτι 
πράγματι  κυριεύσει,  άλλ’  £ν  τινι  · μόνος  γάρ  ό Χρι- 
στέ; αμαρτίαν  ούχ  έποίησεν,  ούδ'  εύρέΟη  δόλος  έν  τψ 
στόματι  αύτου.  Έ τάχα  τδ  βούλημα  αύτου  τίθησιν 
ή θεία  Γ ραφή,  βπερ  έστί  είς  πέρας  άγαγειν  τ6  ούχ  έν- 
δεχόμενον*  εΓ  γε  t διελογίσαντο  βουλάς  αίς  ού  μή  δύ- 
νωνται  στήναι.  > Κα\  γάρ  έν  τφ  Ιώβ  ψευδόμενος  δ 
διάβολός  φησι  · ι Περιελθών  τήν  γην  χαλ  έμπεριττα-  ' 
τή σας  τήν  ύπ’  ούρανδν,  πάρειμι,  ι χαίτοι  μηδέν  πεί- 
σα; τφ  Ίώβ  άτοπον  πεπραχέναι. 

Τον  αύτον.  Εί  οΕ  προχότιτοντες  (Μ)  κατά  μείω- 
σιν  χαχίας  προχόπτουσι , δίκαιοι  λέγονται  οΕ  τελείαν 
Ιζιν  τής  δικαιοσύνης  χτησάμενοι,  χα\  οΕ  άνεμιτοδίστως* 
προχόπτοντες.  ι Δίκαιος  γάρ,  φησίν,  έαυτοΰ  κατήγο- 
ρο; έν  πρωτολογίφ.  ι ΚαΙ  εί  δίκαιος,  πώς  κατήγορος ; 
ΚαΙ  εί  κατήγορος,  πάντως  ού  δίκαιος  τέλειος,  ι Κα\ 
γνώριζε  διχαίιρ,  κα\  προσΟήσει  τού  δέχεσβαι.  > Καλώς 
ούν  λέγεται  δ διάβολος  πάντων  τών  έχθρών  αύτου 
χαταχυριεύειν , ού  τών  τελείων  δηλονότι , άλλά  τών 
στ:ευδόντων  έπ\  τήν  τελειότητα.  ΕΕ  γάρ  μή  ήν  μίσος 
πρδς  τδν  Σατανάν  χα\  Δτελές  χαλ  τέλειον,  ούχ  άν  ελε- 
γεν  δ Δαυίδ  * ι Τέλειον  μίσος  έμίσουν  αύτούς ' εΙς  έχ-  ^ 
βρούς  έγένοντό  μοι.  » 

Οί  ήράς  τό  στόμα  αύτον  χέμει%  ^ αικρίας  καΐ 
δόΛου^  X.  τ·  έ.  Τού  τιονηρού  τδ  στόμα  (85)  ούδέν 
προσφέρει  εύχρηστον,  άλλ'  δσα  πόνον  χα\  κόπον  έμ- 
ποιεί  τοίς  δεχομένοις.  Καλ  τά  τών  έτέρων  στόματα 
γέμει  άράς  τών  χαχολογούντων  τδν  Δημιουργόν,  λοι- 
δορίας  τών  λοιδόρων,  πιχρίας  τών  βυμιχών,  χα\  δόλου 
τών  δολίων. 

Τον  αύτσν.  Ό τής  άγιότητος  έχτκσών  (86),  τής 
Δληθείας  χάΐ  εύλογίοις  πόββω  έαυτδν  άπαγαγών,  τδ 
στόμα  πεπληρωμένον  άρΔς  έχει,  δι’  ών  λέγει  πειρώ- 
μσνος  υπδ  χόλασιν  χαΐ  άράν  ποιείν  τούς  άπατωμέ- 
νους.  Έχει  δέ  αύτού  δ λόγος  συν  τφ  δολερφ  τυολλήν  | 
δεινότητα*  διδ  συν  τή  άρά  χα\  πικρίας  χαλ  δόλου  δ 
λόγος  αύτού  πεπλήρωται. 

Έγπάί^ηται  έκέδρα  μετά  αΛονσίωτ  έτ  άαοκρύ· 
X.  τ.  έ.  Έν  μέν  τοίς  Ιχουσι  (87)  πλούτον 
αγνωσίας  χαι  άδιχίας  δ διάβολος  έγκαθέζεται  · έν  δέ 
τοίί;  κεκτημένοις  γνώσιν  χαλ  άρετήν  αΐ  δγιαι  δυνά- 
μεις επαναπαύονται,  ών  σύμβολά  έστι  τά  πετεινά  τού 
ούρανοΟ  κατασχηνοΰντα  έν  τοίς  χλάδοις  σινάπεως* 
δ σημαίνει  τήν  ένυπάρχουσαν  ήμίν  χατάδύναμιν  βα- 
σιλείαν ούρανών. 

*·  Psal.  XX,  12.  “ Job.  ι,  7.  Prov.  xviii,  17. 
(8A)  EI  ol  xpoxdarorrecf  elc.  Eaedem  schedae  et 
Barhanis. 

(85)  Tov  x<yry\pav  τό  στόμα,  tic·  Eaedem  schedae, 
Barbarus,  parUmque  Eusebiiis. 

Patrol.  Gr.  XII. 


cxterois  inferuntur,  et  aliae  in  causa  sunt  pl.ga- 
rum , tormeDioriim  , persecutionum , carccrum. 
Aliae  vero  impurae  sunt  cogitationes  quae  peccata  et 
falsa  dogmata  generant.  Quaedam  damna  rerum 
habent,  liberorum  amissionem,  uxorum  jacturam. 
Atque  hinc  palam  est  omni  justo  dominari  Sata- 
naro.  Si  enim  omnium  iuiinicorum  suorum  domi- 
nabitur Satanas,  et  justi  omnes  ejus  inimici  sunt, 
omnibus  ergo  Satanas  dominabitur.  At  non  in 
omni  re  dominabitur,  sed  in  quadam.  Solus  enim 
Christus  peccaiiiin  non  fecit,  nec  est  inventus  in 
ore  ejus  dolus.  Vel  fortasse  divina  Scriptura  ad  ejus 
respexit  voluntatem  quae  est  ad  finem  ducere 
quod  non  potest,  si  quidem  c cogitaverunt  consilia 
quae  non  potuerunt  stabilire  > Nam  et  in  Job 
deceptor  diabolus  ait  ** : c Circuivi  terram,  ct  in- 
ambulans totam  quae  sub  coelo  est,  adsum.  » Atqui 
efficere  non  potuit  ut  Job  quidquam  peccaret. 

Ejuidem,  Si  qui  proficiunt,  per  decrementum 
nialUiac  proficiunt,  justi  dicuntur  qui  perfectum 
habitum  justitiae  possident,  et  qui  absque  ullo  im- 
pedimento proficiunt,  t Justus  enim,  inquit  in 
principio  sermonis  accusator  est  sui.  > Et  si  justus, 
quomodo  accusator  ? Si  autem  accusator,  non 
plane  perfectus  est  justus.  i Doce  justum,  et  festi- 
nabit accipere  i Recte  igitur  diabolus  dicitur 
omniiiin  inimicorum  suorum  dominari,  non  per- 
fectorum videlicet,  sed  eorum  qui  ad  pcrfeciioneii. 
tendunt.  Nam  si  non  esset  adversus  Salanam  odium, 
et  imperfectum  et  perfectum,  non  utique  dixisset 
David  : i Perfecto  odio  oderam  illos,  et  inimici 
facti  sunt  mibi.  > 

Yers.  7.  Cujui  malediclione  os  plenum  est^  et 
amaritudine  et  dolo,  etc.  Ex  ore  perversi  niliH  boni 
prodit,  sed  quaecunqiie  dolorem  et  laborem  589 
percipientibus  pariuni.  Aliorum  quoque,  eorum 
nempe  qui  de  Creatore  male  loqiiiinltir,  maledic 
c.lione  ; eorum  qui  conviciantur,  conviciis  ; iracun- 
dorum amaritudine,  et  dolosorum  os  dolo  pleuuin 
est. 

Ejusdem.  Qui  a sanctitate  excidit,  et  a veritate 
ac  beiiediciionc  semeiipsum  abduxit,  i$  os  plenum 
habet  maledictione,  per  ea  quae  dicit , lentans  sup- 
plicio et  maledictioni  deceptos  subjicere.  Habet 
autem  sermo  ejus  una  cum  fallacia  magnam  acri- 
moniam, ideoque  sermo  ejus  ultra  maledlciioiiein 
amaritudine  et  dolo  plenus  est. 

Yers.  8.  Sedet  in  insidiis  cum  divitibus  in  oecui· 
iis,  ctc.  In  his  qui  summa  ignorantia  et  injustitia 
abundant,  insidet  diabolus  : in  his  vero  qui  scien- 
tiam et  virtutem  sibi  compararunt , sancuc  potesta- 
tes requiescunt , quorum  svmbola  sunt  volucres 
coeli  in  ramis  sinapi  habitantes.  Qno  significatur 
regnum  coelorum,  quoil  virtute  in  nobis  est. 

*·  Prov.  IX,  9.  ··  Psal.  cxxxvin,  22. 

(86)  *0  τής  άγιότητος  όκχεσάίτ,  ele.  Corderlus. 

(87)  'Er  ρ^τοϊς  ίχουσχ,  elc.  Schedae  Grabli,  el 
Barbarus. 

88 


π 95  EX  ORIGENE  ifSS 

Ters  9.  Insidiatur  ui  rapiat  pauperem  : rapere  A 'ErsSp&Sei  rov  άρχάσαι  χτωχ^^  άρ^άσαι 
pauperem  dum  aitrahit  eim^  eic.  Hoc  dicio  uien-  πτωχόν  tr  τφ  ίΛκϋσαι  abzbr^  κ.  τ.  έ.  To*j%>  ώ 
dum  esi  adversus  diviles.  (δητί)  (88)  χρηστέον  πρ6ς  τους  πλουσίους. 

Vers.  14.  Vides  quoniam  tu  laborem  et  dolorem  ΒΛέπεις^  δτι  crb  πάτον  καΐ  Θυμόν  χατ€θχε7ς, 
eoHtideras  f nt  tradas  eos  in  manus  tuas^  etc.  Cum  του  παραδοϋτΜ  αύτους  είς  χείράςσον^  χ.  τ.  I. 
labores  el  dolores  operatur  Satanas,  animas  pu-  Πόνους  κα\  θυμους  (89)  ό Σατοεναίς  έργσζόμενος, 
niendas  iradil  judici.  cTibi  derelictus  esi  pauper, i ραόίδωσι  .τάς  ψυχάς  είς  χόλασιν  τφ  χριτξ.  ι ϊά 
ab  his  qui  ad  sortes  veniunl : nam  'stulta  mundi  έγχαταλέλειπται  δ πτωχδς,  > άπδ  των  είς  τοϋς  χλή- 

eligil  Deus,  c Orpliano  lu  eras  adjutor.  > Orphanus  ρους  έρχομένων  * δι6  τά  μωρά  του  χδσμου  έχλέγετι: 

esi  qui  malignum  patrem  abjecit,  c Yos  i enim,  δ Θεός,  c Όρφανω  συ  βοηθός.  » Όρφσνδς  έττιν 
inquit  Salvator  ι ex  patre  diabolo  estis.  > δ άιηβαλών  τδν  πονηρόν  πατέρα,  c ΎμεΙς  t γΙρ, 

φησίν  δ Σωτήρ,  ι έχ  του  πατρός  του  διαβόλου  έστί  ι 

Yers.  Contere  brachium  peccatoris  et  maligni,  Σύντρίψον  τόν  βραχίονα  του  άμαρτωΛον  χύ 
etc.  Si  contritio  brachii  delel  peccata,  liberari  πονηρού,  x.  τ.  έ.  El  ή συντριβή  (90)  του  βραχίονας 

vero  a peccatis  beneOcenlia  est , ita  mihi  persua-  άφανίζει  τάς  άμαρτίας,  τό  δέ  άπαλλαγηνακ  Αμαρτιών 

sum  est  Deum  punire.  Bracbiuii:  autem  dicit  ani-  ^ εύεργεσία,  οΟτως  έγώ  πείθομαι  χολά^ειν  Θεόν.  Βρα- 

mam  quae  mala  operata  est.  i Quaeretur  peccatum  χίονα  δέ  λέγει  τήν  πονηρά  xατεpγασαμivηv 

illius,  el  non  invenietur.  > Yel  cum  quaeretur  pecca-  c Ζητηθήσεται  ή Αμαρτία  αύτοΰ,  χα\  ού  μή  εύρεθζ.  ι 

tum  peccatoris  el  maligni,  non  invenietur  ipse, . Ήτοι  ζητουμένης  της  Αμαρτίας  του  Αμαρτωλού  χζΐ 
quippe  qui  totus  factus  sit  peccatum  el  iniquitas ; τιονηροΰ,  αύτός  ούχ  εύρεθήσεται,  όλος  γενόμενο; 
vel,  quando  quaeretur  illius  peccatum,  non  inveiiie-  Αμαρτία  χα\  πονηρία*  ή έσται  δτε  ζητηθήσεται 
tur,  eo  quod  ipse  mundatus  sit.  του  ή Αμαρτία,  χα\  ούχ  εύρεθήσεται,  τψ  χεχαθΑρδαι 

αύτόν. 

Yers.  16.  Dominus  regnabit  in  wlernum,  et  in  ΒασιΛεύσει  Κύρως  είς  τόν  αΙωνα,  παί  dqtdr 
saculum  soeculi,  etc.  t Oportet  enim  Dominum  » in  αΙωνατοΰ  αΙωνος,  κ.  τ.  έ.  ι ΔεΙ  » γαρ  ι τόν  Κυ- 

aelernum  ι regnare,  donec  ponat  inimicos  suos  sub  piov  (91)  βασιλεύειν  > διά  των  αΙώνων,  c Αχρις  st 

pedibus  ejus.  i Nam  regnum  ipsius  contemplatio  θή  πάντας  τούς  έχθρους  αύτοΰ  ύπό  τους  πόδας  αύ- 

est  omnium  praeteritorum  el  futurorum  saeculorum,  του.  i Ή γάρ  βασιλεία  αύτου  έστιν  ή θεωρία  πάντιτν 

per  quam  contemplationem  etiam  inimici  fiunt  των  γεγονότων  xa\  γενησομένων  αιώνων,  δι*  ής  θεω- 

amici.  Hoc  enim  est  quod  dicit  illud  : i Quaeretur  ρίας  χαΐ  οΐ  έχθροί  φίλοι  γίνονται.  *0  μλν  φηαΐ,  ι Ζη- 

peccatum  illius,  et  non  invenietur.  > Regnat  in  τηθήσεται  ή Αμαρτία  αύτοΰ,  χαΐ  ούχ  εύρεθήσεται.  * 

aeternum  Dominus,  proprium  autem  regum  est  sub*  Βασιλεύει  δό  είς  τόν  αΙώνα  δ Κύριος*  ίδιον  δλ  ^σιλέΐιτ# 

jeclis  590  prospicere,  ι Peribitis,  gentes , de  ^ό  προνοείν  των  ύπό  τήν  χεΤρα.  ι Άπολείσθε,  έθνη,  bt 
terra  illius,  ι Terra  Domini  est  contemplatio  om-  γής  αύτοΰ.  > Γή  Κυρίου  ή θεωρία  πάντων  τώ» 
nium  praetentorum,  quam  el  regnum  coelorum  esse  γεγονότων,  ήν  χα\  βασιλείαν  οΰρανών  είναί  φαμεν. 

dicimus.  Gentes  sunt,  quae  salutis  praeconium  non  "Έθνη  τά  μή  δεξάμενα  τό  σωτήριον  χήρυγμα,  άίύ* 
admisere,  sed  in  omnes  divisae  sunt.  Peribitis,  gen-  ε|ς  πάντας  χατατεμνόμενα.  Άπολείσθε,  έθνη,  χαδδ 
les,  quatenus  gentes  estis.  Una  enim  gens  est  uni-  £θνη  *Έν  γάρ  Ιθνος  πάσα  ή γη,  έάν  όμονοξ. 
versa  terra,  si  in  unum  consenserit. 

Yers.  17.  Desiderium  pauperum  exaudivit  Do-  Τήν  έπιθυμίαν  των  πενήτων  είσήχονσε  Κυρίες, 
minus,  etc.  Desiderium  tunc  exaudit  Dominus,  cum  x.  τ.  έ.  Τηνιχαΰτα  είσαχούει  (92)  της  έπιθυμίας  δΚ^< 

desideranti  animae  cupita  largitur.  Desiderant  enim  ριος,  δπηνίχα  Αν  τό  έπιθυμητόν  παράσχη  τή  έπιθ> 

ut  brachium  peccatoris  conteratur,  cl  ab  ejus  μούση  ψνχή.  Έπιθυμοΰσι  γάρ  συντριβηναι  τ^Ί 

tyrannide  liberentur.  Quod  el  factum  est.  Deside-  Αμαρτωλοΰ  τόν  βραχίονα  χαΐ  της  αύτοΰ  τυραννίδας 

rium  enim  bonae  mentis  est  ciTicax  oratio,  quam  d έλευθερωθήναι.  "0  χα\  γέγονεν.  Επιθυμία  γάρ  αα- 

videns  is  qui  corda  novit , adimplet.  Non  autem  νοίας  Αγαθής  ένεργής  έστι  προσευχή,  ήν  ιδών  δ χαρ- 

omnia  desideria  audiri  arbitrandum  est,  sed  quae  διογνώστης  έπλήρωσε.  Ού  πάσας  έπιθυμίας  χρή  vcr 

honesta  sunt,  ι Praeparationem  cordis  eorum  audivit  μίζειν  Αχούεσθαι,  Αλλά  τάς  Αστείας,  c Τή  έτοιμαβΰ 

auris  tua.  > Praeparationem  cordis  beandorum  της  χαρδίας  αύτών  προσέσχε  τό  οΰς  σου.  » Έτοιμό- 

pauperum  audit  auris  Domini,  non  attendit  autem  τητι  χαρδίας  μαχαριζομένων  πενήτων  στροσέχει 

iis  qui  praeparati  non  sunt.  Hoc,  inquit,  appetit  ους  του  Κυρίου,  ού  προσέχει  δέ  τοις  Ανετοέμοις.  Το> 

quilibet  eorum  qui  injuriis  afliciuntur.  Nam  si  modo  του,  φησ\ν,  έκαστος  έφίεται  των  Αδιχουμίνιυν.  Ei 

Deus  pauperes  et  destitutos  vindicaret,  nemo  am-  έν  τφ  παρδντι  γένηται  παρά  τοΰ  βεοΰ  έχβίχησις 

piius  gloriaretur,  sed  et  qui  injurias  inferunt,  male  Απεριστάτων  χαΐ  ταπεινών,  ούδείς  έτι  μεγούίαυχητα. 

Joan.  VIII,  44. 

(88)  Τούτφ  τφ  βητφ,  etc.  Eaedem  schedae,  et  el  Barbarus. 

Barbarus.  (91)  άεϊγάρ  τόν  Κύριον,  etc.  Eaedem  sebedar, 

(89)  Πόνους  καί  Θυμούς,  etc.  Schedae  Grabii,  ac  el  Barbarus. 

B trbarus.  (9i)  ΤηνικανταεΙσακούει,  etc.  Eaedem  schedae, e 

(90)  El  συντριβή,  etc.  Eaedem  schedae  Grabii,  Barbarus. 


1·97  SELECTA  IN  PSALMOS,  — PSAL.  X. 

άλλά  χαΐ  ot  άβικοϋντβς  παύβοντβι  του  χαχώς  δρΑν,  Α agere,  ei  ii  quibus  iiijuriie  inferunlur,  male  pali 
xal  (Λ  ά$ιχούμενοι  του  πάοχειν.  desisterent. 

ΨΑΑΜΟΣ  Γ.  PSALMUS  X. 

•Οη  Ιδοϋ  οΐ  άμαρτωΛοΙ  Mtsirar  τόζοτ,  ι^τοί-  Vers.  3.  Quoniam  ecce  peccatores  intenderunt 
μασατ  βέΛη  είς  ζραρέτραν,  τον  κατατοξενσΜ  έτ  arcxmj  paraverunt  sagittas  suas  in  pharetra,  ut 
σχοτομήτη  τούς  εύθείς  τή  καρ^Ιφ,  κ.  τ.  έ.  Μή  άμ-  sagittent  in  obscuro  rectos  corde,  elc.  Non  contenti, 

κούμενοι,  φηΛ,  τ])  (95)  έαυτών  άπωλείςι  οΕ  άμαρ-  inquit,  peccatores  seipsos  esse  perditos,  sed  pcc· 

τωλο\^  άλλ’  έπιοτϋώμενοί  τάς  Αμαρτίας  ώς  σχοινίφ  cata  quasi  fune  longo  attrahentes,  Dei  homines 

μΛχρψ,  τοΓς  του  θεού  τϋολεμοΰσιν  άνθρώποις,  χα\  infestant , eosque  venenatis  muliii»  siue  jaculis 

χατατοξεύειν  αύτους  πειρωνται  τοΓς  της  αύτών  κα-  perfodere  nituntur,  et  eorum  eximise  puritati  invi- 

χίας  ΙοΤς,  xa\  τψ  βασκαΐνειν  αύτών  zf\  τοσαύτη  του  dentes,  tenebras  ipsis  offundunt,  non  secus  ac  sepi» 

ήγεμονικοΰ  χαθαρύτητι,  τύ  σκότος  προβάλλονται  κατ’  atramentum.  Atque  hoc  faciunt , naturales  et 

αύτών,  ώς  αΐ  σηπίαι  τύ  μέλαν.  Κα\  ταυτα  βρώσι,  secundum  naturam  rectas,  quas  Deus  inseruerat, 

τάς  φυσικάς  κα\  κατά  φύσιν  όρθάς  καθελόντες  έννοίας  β cogitationes  ex  seipsis  abolendo, 
έξ  έαυτών,  4ς  δή  θεδς  χατηρτίσατο. 

Τον  αύτον,  Τόξον  έστίν  Ακάθαρτος  νους  (94).  Ejusdem.  Arcus  peccatorum  est  impura  mens. 
Έγώ,  φησίν,  έπ\  τψ  Κυρίφ  τιέποιθα.  ΟΕ  πολεμούν-  Ego,  inquit,  in  Domino  conGdo.  Qui  pugnant, 

τες  άμαρτωλοΕ.  ΤΕς  άν  οδν  δεΕση  χαΐ  φύγη  θεδν  peccatores  sunt.  Quis  autem  timebit  et  fugiet,  qui 

βχων  βοηθόν,  χαΐ  πολεμίους  Αμαρτωλούς;  c ΉτοΕ-  opitulantem  Deum,  et  pugnantes  habeat  peccatores? 

μασαν  βέλη  εΕς  φαρέτραν.  > Βέλος  έστ\ν  έμπαθής  « Paraverunt  sagittas  in  pharetra.  · Sagitta  est 

λογισμός,  φαρέτρα  δέ  έξις  χειρΕστη  λογισμών  Axa-  animi  affectibus  perturbata  cogitatio;  pharetra 

θάρτων  πεπληρωμένη.  Ταυτα  έπΙ  δαιμόνων  πόλε-  malus  habitus  est  impuris  cogitationibus  plenus, 

μουντών  λαμβάνονται  νοητώς.  Νοηθειεν  δ’  Αν  χα\  Hac  spiritualitcr  de  damonibus  pugnantibus  intet- 

αισθητώς  έπ\  αΕσθητών  έχθρών.  c Έν  σκοτομήνη.  > liguntur.  Verum  si  ad  sensum  referantur,  sensiles 

Σκοτομήνη  έστ\ν  Αγνοια  ψυχής  λογικής.  Έν  άσε-  hostes  innuent,  ι Ιη  obscuro.  > 591  Obscuritas  est 

λήνψ  νυκτΕ  φησιν  αύτους  ένεδρεύειν,  δηλών  τό  λα-  ignorantia  rationalis  anima,  ίη  illum  nocte  ait  eos 

βραιον  της  έπιβουλής.  ΕύθεΤς  δέ  τή  καρδΕφ  έαυτόν  insidiari,  signifleans  latentes  insidias.  Rectos  corde 

λέγει  καΐ  τους  μετ’  αύτού,  ού  κομπάζων,  άλλ*  έμ-  dicit,  et  se,  ct  eos  qui  secum  erant,  neque  id  arro- 
φαΕνων  τήν  έαυτού  έννοιαν,  κα\  μηδέν  έργάσασθαι  C ganter  dicit,  sed  ut  mentem  suam  ostendat,  quod 
εις  βλάβην  τού  Σαούλ.  ι,ΙΙ,ϋ  unquam  in  damnum  Saul  paraverit. 

Κύριος  έτ  ταφ  άγίφ  αύτον'  Κύριος,  έτ  ούρατφ  Vers.  5.  Dominus  in  templo  sancto  suo;  Dominus, 
«5  ΰρότος  αύτού.  ΟΙ  ό^>θαΛμοΙ  αύτον  είς  τότ  in  coelo  sedes  ejus.  Oculi  ejus  in  pauperem  respi- 
νητα  άΛοβλέΛονσι,  τά  βΛέφαρα  αύτον  έζετάζει  eiunt,  palpebree  ejus  interrogant  filios  hominum, 
τούς  νΙούς  τώτ  άτθρίοΛωτ,  κ.  τ.  έ.  ΟΕκεί  θεός  (95)  elc.  Habitat  Deus  ίη  sancta  et  coelesti  cogitatione, 
έν  άγΕφ  κα\ούρανΕ^>  νοήσει,  ουρανΕως  βασιλεύων  χαΐ  coelesti  ac  divino  modo  regnans.  Inspectrices  ejus 
θεϊκώς.  At  δέ  έποπτικαί  αύτού  δυνάμεις  φρουροΰσι  ^ires  defendunt  pauperem.  At  vero  ot  bonus,  pal- 
τόν  πένητα.  Ως  Αγαθός  δέ  βλεφάροις  έξετάζει  τά  pebris,  non  oculis  examinat  res  nostras , quippe 
χαθ’  ήμας,  άλλ’  ούκ  όφθαλμοίς,  ώς  Αν  μή  παρατη-  qui  ιιοη  omnia  earum  delicta  observet : hoc  enim 
μούμενος  αύτών  πάντα  τά  Αμαρτήματα·  τούτο  γάρ  hominibus  intolerabile  foret.  Oculis  pauperem 
άνθρώτϋοις  άφόρητον.  Όφθαλμο?ς  δέ  βλέπει  τόν  πέ-  respicit,  uberem  beneGcentlam  exhibens,  quantum- 
νητα,  ^ψιλή  τήν  εύεργεσΕαν  ποιούμενος,  χΑν  είς  ό viS  unicus  is  pauper  fuerit ; plurimorum  autem 
σεένης  υπάρχη  · τών  δέ  πολλών  τάς  κολάσεις  συστέλ-  supplicia  cohibens,  quae  etiam  valde  occulta  sunt, 
λων,  at  κα\  πολύ  τό  κεκρυμμένον  έχουσιν.  Έν  ^έ  τή  Gaeterum  in  divino  examine  magna  erit  bonorum 
θεού  έξετάσει  παββησΕα  τών  Αγαθών  γινομένων  securitas.  € Omnes»  enim  € manifestari  oportet  ante 
πολλή,  f Τψ  βήματι  > γάρ  ι αύτού  φανερωθήναι  tribunal  ejus,  ut  referat  unusquisque  propria  cor- 
πάντας  δει,  ?να  χομισηται  έκαστος  τά  Ιδια  τού  σώ-  poris,  prout  gessit,  sive  bonum,  sive  malum  i 
ματος,  A Ιπραξεν,  είτε  Αγαθόν  είτε  κακόν.  > 

Τον  αύτον.  Γενώμεθα  τιένητες  (96),  ινα  βλέπω-  Ejusdem.  Fiamus  pauperes  ut  nos  oculi  Domini 
σιν  ήμάς  oE  τού  ΚύρΕου  όφθαλμοΕ..  ΕΕ  δέ  οΕ  πλούσιοι  respiciant.  Si  divites  non  sunt  pauperes,  non  respi- 
ούκ  εΕσ\  πένητες,  ούκ  έπιβλέπει  τούς  πλουσΕους  ό cit  divites  Dominus.  Oculis  pauperem  respicit  ube- 
Κύριος.  Τοίς  όφθαλμοίς  βλέπει  τόν  πένητα,  δαψιλή  rem  beneficeniiam  exhibens,  quamvis  unicus  sit 
τέ]ν  εύεργεσΕαν  ποιούμενος,  xAv  εΤς  δ πενόμενος  τυγ-  pauper, 
χάνει. 

11  Cor.  V,  10. 

(93)  Μή  άρχούμετοι,  τή,  elc.  Corderius,  (95)  ΟΙχεΐ  θεός,  etc.  Codex  Coislinianus,  Corde- 

el  Barbarus.  rius.  Barbarus.  « , . 

(94)  Τόξοτ  έοττϊτ  άχάθαρτος  τους,  etc.  Schedae  (96)  Γετώμεθα  χέτητες,  etc.  Schedae  Grabii, 

G rabii,  et  Barbarus.  Barbarus. 


ίΙ99  EX  ΟΛΧΙΧε  f- 


TCM.  ihmims  htUrrwfei  juMmm  ei  imfimm; 
ψΜί  mUem  diii§ii  ηύφάΐΛθ€Μ  edit  mmaum  euem^ 
eu»  Q»^0fUr  OMis  φύ  peccal  mom  secss  ac  si 
CNlcril,  wfitfialsr  ^repm  nuwut : qscandaodafli 
ct  qci  jwie  a^f,  seipcMi  diJ^'4  dm  ct  de  setps· 
ei  de  prosiM  bene  aemer,  ntnaiqiie  siaal  nl 
▼irtoiea  a^Jdoceedo.  iapiM  aaicfli  didt  esa  qsi 
peecaodo  Desa  cosleaaity  qsi  ct  esa  jssio  jsdi- 
catsr«  Bl  palet  es  phinLss  locis,  las  pnesertia 
ci  ilio  Ceme$ee$  **  ; i El  enl  jsstss  sicBl  iapiss.  t 
Nam  qsi  prorsos  sine  Deo  est,  soo  resorgel  is 
jodieio· 

£jm$dem.  TaoaUi  qois  dieal  se  am  odisse  asi> 
aaa  soam,  eriocilor  laΦ^D  ipsam  odisse,  eo  qnod 
iniqoiUlem  diligat  : siailiier  eiiaa  is  qoi  iocoBlf- 
sentiam  diiigif,  sel  igDasiam,  sel  Teeordiam. 

?eas.  7.  Pluet  super  ptccaiores  luqueas»  efc. 
Iit  eos  laqueis  sois  irretieiis  et  subjectos  accipiess, 
disposat  taoqoam  filios. 

Tuis.  8.  Queniam  jusims  Dominus  et  justitias 
dUesuif  eie.  Jaiilias,  id  esi  justos  quos  ab  aclfone 
sic  appellat.  Hujusmodi  est  illud  **  : i Cbariias  nos 
agit  perperam, » id  est,  qoi  habet  ebariiaiem· 


MiBfsee  έζατάΰα  tiw  ^twmew^  mdi  οεγβΓΤ  i 
άγαχ^  ά^ικίαατ  sanfiT  ^->  7 

d spspTMy*  yz  ^ 

TT  iSta  *llrsp  s.!·»  i =sir>_ 

docosov  ss  xii  ■s» 

cSsfrvTTvv,  τ»  £si  afCTTv  ίτΞτ*  Is--.. 

'Asafii;  «e  vOv  jiyu  ‘sb»  τ4  kpapzkiszu  utiA-gt» 
v&  jrna  βεΰΰ,  2ς  zpnesa  prai  'seu  drrx  ·:-.  ής 

dr/0v,  zai  is  au  i>  /a«ra  * · Kx. 
fsaat  ooesa;  4»;  d 03ΐ6τς-  » i ii;:; 

cdz  ivaoT^srw  rv  xp&Mu 

Tcv  atrcv.  Klv  μΙ;  λέτζ  τις  s=  μ:ζπ 
έζυτοΰ  ψνχην,  έλεγχτεκ  deik  τκΰ  sfiEZizi  27^ 
μ(3ών  α^,ν*  dpocMg  β ηΐ  d da^s-^T»  ΧΓΚ^ης 
ή &sKsy,  ή άγρο^^νην- 

ΈΛίβρέξει  dzi  ά|ΐιι^Μΐ<;χχ>  ~ 1· 

*Ινο  ϋτΑ  xk;  ηγϋίις  (98»  saf  υκς  ζΐτ^.  | 

»1  lafibjry  ύΐ99χειρ1βτ>ς,  οακηρομξτ^  ύς  3όυ.<. 

*Ori  Siumsoe  Kvfw^  jeo2  ttMmsoexrme  i,T^s^ 
«rer,  x.  τ·  I.  Διχαιοτυνζς  (I)  τοΰς  drrrip.>;  Αττ; 
&sh  της  χρόξευις  α^^ς  diwpi2a.7.  TasI-ivtaL* 

€ Ή άΐ'άκη  06  spiosMtss,  > dya  rook  d ΙχΜ» 
Αγάπην. 


PSALMUS  II. 

592  Se/rum  «e  fte,  DominOj  quotam 

defecti  sanctus  t tU\  Deficiente  anoto,  aloiea 
precatur,  ut  qui  diflicilius  erasuros  sil.  t Quoniam 
dimiuuia  sunt  reriuics  a filiis  hominum,  t Si  ancti 
defecerunt;  et  reritaies  diroinotm  soni,  non  utique 
in  solis  anetis  reriuics,  nec  in  reris  anctius. 
At  quoniam  sancti  defecerunt,  proplerea  reriuies 
diminutae  soni.  Ei  fonaae  sanctorum  paucius 
cana  futi  harum  mullarum  haereseum.  Dolose 
mutuo  colloquonuir,  et  per  maligna  labia  in  sua 
inricem  corda  iinmitluiii  falsa : cum  autem  scienti^ 
oon  studemus,  lutic  reriutes  imniinounlur. 

Vees.  3.  Vanaloeuli  sunt  unusquisque,  ad  proas- 
ntam  simm,  etc.  Proplerea  neque  temere  otiosum 
sermonem,  neque  blaspliemum  , neque  omnino  qui 
carpi  possit,  proiimo  ingeramus,  c Labia  dolosa  in 
corde  et  corde  locuti  sunt. » Quoniam  dolOM  cogi- 
taverunt, proplerea  rana  locuti  sunt. 

Vcas.  4.  Disperdat  Dominus  universa  Mia  deiosa^ 
et  linguam  magniloquam,  etc·  Dum  enim  quae  dele· 
riora  sunt.  Dominus  delet , ipsa  disperdit,  ut  iis 
quae  superveniunt  deletis,  prima  Dei  creatura  cui 
deteriora  soperrenerant,  aliiora  suscipiat. 

**  Gcn.  iviii,  95·  **  I Cor.  xiii,  4· 

(97)  Aid  χας  6 άμαρτάνωτ,  etc.  Catena  collegii 
novi  Oxoiiieiisis. 

(98)  Kby  μ\\  Λέγ^ι  τις,  eic.  Corderius. 

(09|  Ίνα  i)stb  zhq  έαννού  ααγίδας,  clc.  Schedae 
Cr;it)ii,  et  Dtiiiiel  Barbarus. 

(1)  Aυuuoσύraς,  etc.  Eaedem  schedae,  ac  Bar- 


ΤΑΑΜΟΣ  W. 

Σωσάτ  μο.  Κύριε,  δτι  iuMJasur  c^sce,  z.  t.  L 
Έχλείποντος  όσιου  (9),  βυιτηρίας  άείτυκ  ώς 
τέραν  ικριγενόμενος.  c *(hi  ώλιγώΑησζν  si  aur^ui 
άπό  τών  υΙών  των  Ανθρώπων.  > Ε1  οι  μεν  όβ»  άΰ»- 
λοίπααιν,  ai  Sk  άλήΟειαι  ώλιγώΟησατν,  cCoe  έν  ρονκ; 
τοίς  όσ£οις  α1  άλήθειαι,  xal  odx  εν  ταίς  άληθέι» 
όσιάτης.  ΚαΙ  έπειΑΙ]  οΙ  δσιοι  έχΑελοΙπαβι,  &i  •aiijvi 
ώλιγώθησαν  αΐ  άλήθειαι.  ΚαΙ  τάχα  % σπάνις  τΰν 
όσΙων  αΙτία  γέγονε  των  πολλών  τούτων  α£ρέτ»&*«. 
Μετά  θόλου  άλλήλοις  προσθιαλόγον»,  dcA  πονηρύ^ 
χειλέων  είς  τήν  άλλήλων  χαρόίαν  τά  πζρχ- 

πέμποντες*  5τε  δέ  περί  γνώσιν  ουχ  άσχολο^^μεθε, 
όλιγουνται  αΐ  άλήθειαι. 

Μάταια  έΜϋησετ  έχαοτος  ίτρός  rdr  χΛψτίοτ 
abrev,  χ.  τ.  έ.  Διά  τούτο  (3)  μήτε  λόγον  άργθν  εΐη;. 
μήτε  βλάσφημον,  ή δλως  έπώηπτον  προβάγωμεν  τά; 
πλησίον,  t Χείλη  δόλια  έν  χαρδ£^  χα\  άν  χαρδά 
έλάλησαν.  ι Επειδή  δόλια  ένενόηοαν,  διά  τούτο  ελά- 
λησαν  ματαιότητας. 

ΈξοΛοθρεύσαι  Κύριος  αάττα  th  χαίΛη  τά  4c- 
JUa,  Η4ύ  γΛώσσατ  μεγαΧοίψήμοτα,  χ.  τ·  Α Ό γόο  < 
Κύριος  (4)  έξαφανίζων  τά  χείρονα,  Ιζολοθρεύει  αυτί, 
fva  άναχύψη,  άφανισθέντων  των  έπισυμΚεβηχότων, 
τδ  πρώτον  χτίσμα  τού  βεον»  φ έπισυμβέβτ^χε 
χβίρονα 


bariis. 

(9)  ΈκΜίΛοτζος  όσΙου,  etc.  Scheda  Grabii,  α 
Barbarus. 

(3)  Αιά  τούτο,  eic.  Eaedem  sebedae· 

(4)  *0  γάρ  Κύριος,  etc.  Eaedem  schedae,  ac  Bar* 
barus· 


t^l 


SELECTA  IN  PSALMOS.  -PSAL.  XL  litJ 

Τά  xsUri  ήμώτ  πϋφ*  ήμωτ  έσπ^  τΙς  ή/ιωτ  Κύ~  Α Vers.  5.  Labia  no$tra  a nobis  sunt,  quis  nosUr 


ρ/ός  έστι ; x.  τ.  έ.  Κα\  δ Φαραώ  (5)  φηαιν  c Ούχ 
ο!6α  τδν  Κύριον»  · δμοίως  τφ  φάοχοντι*  c Τ(ς  ήμών 
Κύριύς  έ(ττι ; » 

Άχό  τηζ  τοΛωχωρίας  τώτ  χτωχώτ,  χαΐ  άχό 
τού  στεναγμού  των  χενήτοίτ^  rvr  άναση^σομαι^ 
Λέγει  Κύριος^  χ.  τ.  έ.  Ώς  δ Παύλος  Ιφη  (6)  χα\  t6» 

€ Ταλαίτιωρος  έγώ  Ανθρωπος  · ι χα\  τδ,  ι Ός  ιΐτω- 
χο\,  πολλούς  πλουτίζοντες  · > χα\  τδ,  ι Άχρι  τής 
Αρτι  ώρας  χα\  πεινώμεν,  ι χα\  τά  έξης  · χα\  τ6, 

« οι  δντες  έν  τψ  σκήνει  στενάζομεν.  ι 

Τον  αϋζον,  Κα\  Αλλως  δέ  των  (7)  άλαζονευδντων 
οτενάζουσιν  οΐ  πτωχο\  τήν  τυραννίδα  μή  φέροντες. 
Διδ  φησίν  δ Κύριος*  c Άναστήαομαι,  ώς  Αν  θώ  μου 
τήν  ρουλήν  έν  σωτηρίψ.  Πα^ρησιάσομαι  έν  αύτψ  ι 
χατΑ  των  ύττερηφάνοτ;,  χα\  τής  ταλαιπωρίας  Απαλ- 
λάξω τούς  πένητα;,  χατΑ  τδν  τής  έπιδημίας  χαιρδν 
ΑναατΑς  χαΐ  πρδς  ήμΑς  Αφιχδμενος,  ώς  φανερωθή- 
ναι  σωτηρίαν  των  έξω  ταλαιπωρίοις  χαι  τού  στενάζβιν 
γεγενημένων.  Τοιγαρούν  δ Παύλος  είπιον*  ι Ταλαί- 
πωρος έγώ  Ανθρωπος,  τίς  με  ρύσεται  έχ  τού  σώμα- 
τος τού  θανάτου  τούτου;  > έπάγει*  ι Εύχαριστώ  τίρ 
Θεφ  διά  Ιησού  Χριστού,  ι Έδήλωσε  γΑρ,  δτι  Κύριος 
δ ρυσδ μένος  τδν  ταλαίπωρου ντα.  Δι6  εΐχε  σώμα  θα- 
νάτου, δ χα\  νΰν  λέγων  * ι Νύν  άναστήσομαι.  » Φασ\ 
δέ  πτωχδν  τδν  έχπεσδντα  πλούτου·  πένητα  δέ  τδν  έχ 
πόνου  τΑ  πρδς  τδν  piov  περιποιούμενου.  Λέγει  δέ  ή 
Γραφή*  C Πλούσιοι  έτυτώ^τευσαν,  ι κα\  τό*  c Έπτω- 
χεύσαμεν  σφόδρα*  » χα\  περ\  τού  Σωτήρος,  c δς 
έπτώχευσεδι'  ήμΑς  πλούσιος  ών,  Γνα  > ήμεις  c πλου- 
τήσωμεν  τή  αύτού  πτωχεία.  » Λέγει  δέ  περ\  τού 
στεναγμού  των  πενήτων,  ώς  άε\  στεναζόντων  έπ\  τώ 
πόνω.  Τδ  δέ,  ι Θήσομαι  έν  σωτηρίω,  > δηλοι  τδ, 
‘Ορίσω  χα\  ποιήσω*  ώς  κα\  τδ,  ι "Ον  ίΟηχε  κληρονό- 
μον πά'^των  * ι όποιον  καΐ  τδ,  c "Εθετο  δ θεδς  έν  τή 
Εκκλησία  πρώτον  Αποστόλους , > χα\  τΑ  έξης  * χα\ 
πρδς  τούς  πρεσβυτέ ρους  τής  Εκκλησίας*  λ ΎμΑς 
έθετο  τδ  Πνεύμα  τδ  Αγιον  έπισκόπους  ποιμαίνειν  τήν 
Εκκλησίαν,  > ώρίσθαι  χα\  πεποιήσθαι  σημαίνον. 

θήσο^ιαι  έν  σωτηρίφ,  χα^φησιάσομαι  έν  αύτφ, 
X.  τ.  έ.  Ό θησαυρίζων  (8)  έν  ούρανφ,  τεθεές  έν  σω- 
τηρίφ,  ταύτά  φησι*  ι Πα^ΡησιΑσομαι  έν  αύτψ*  > ή 
γΑρ  συνείδησις  αύτού  ού  καταγινώσχει. 

Τά  Λόγια  Κυρίου  Λόγια  άγνά·  άργύριον  xtxv^ 
ρχύμένον^  δοχίμιον  kexaeapurpivov  έχτα· 

δίΛασΙως,  χ.  τ.  έ.  ΚΑν  χαλΑ  δέ  (9)  λόγια  παρΑ  τοίς 
ούκ  έχ  τής  μερίδος  τού  Χριστού,  ούχ  Ιστιν  ΑγνΑ  , 
&τε  ψεύδεσι  μυρίοις  συμπεφυρμένα*  τΑ  δέ  τού  Κυ- 
ρίου μόνα  ΑγνΑ  έστιν,  ο:ς  ούδέν  ψεύδος  Αναμέμιχται, 
χα\  ούτως  ΑγνΑ  ώς  δεδοχιμασμένον  κα\  δια  χωνείας 
χ£χαΟαρ(ΐένο^  Αργύριον*  δθεν  ούδέ  Αμφιβάλλειν  χρή 
πρδς  τΑ  παρ'  αύτών  σημαινόμενα. 

Uom.  VII,  24.  ··  Η Cor.  νι,  Ι0·  ··  ibid.  > 

Psal.  Lxaviii,  8.  ··  U Cor.  viii,  9.  ■·  llebr.  i, 

(5)  Κβύ  ό Φαραώ,  etc.  Schedae  Grabil. 

((5)  Ώς  ό ΠανΛος  elc·  Sched«e  G rabii,  Bar- 
b:«  nis. 

(7)  Kal  άΛΛως  δέ  τώτ,  elc.  Calena  collegii  novi 


Domiifica  est  f etc.  Pliarao  quoque  dicit  i i Noii 
novi  Dominum , > perinde  ac  is  qui  ait : c Quis 
noster  Dominus  esi  T » 

Ver$.  6.  Propter  miseriam  inopum,  et  gemitum 
pauperum,  nunc  exsurgam,  dieil  Dominus,  elc. 
Quemadmodum  et  Paulus  dicit  : c Infeiix  ego 
homo.  I Et  iliud  “ : c Sicut  egentes , mullos  autom 
locupletantes,  t Itemqiie  ** : i Usque  in  hanc  horam 
ei  esiirtnius,  · et  reliqua.  Et  illud  : c Nam  et  qui 
sumus  in  hoc  tabernaculo  iiigeiniscimus.  » 

Ejusdem.  Ingemiscunt  inopes  superborum  tyran- 
nidem  iion  ferentes.  Quapropter  Dominos  ait  r 
< Exsurgam,  m ponam  consilium  meum  in  salutari. 
Fiducialiter  agam  in  eo  » contra  superbos , inopes 
vero  ab  omni  calamitate  liberabo.  Id  praestitit  cum 
ipse  exsurgens  venit  ad  nos,  ut  eorum  salus  manife- 
sta sil,  qui  extra  miseriam  et  geitiitum  collocati  sunt. 
Paulus  ergo  cum  dixisset  ** : i Infeiix  ego  homo, 
quis  me  liberabit  de  corpore  mortis  hujus  f > sub- 
junxit:iGratias  ago  Deo  593 Ρθν  Jesuin  Ghristum.i 
Nam  his  verbis  Dominum  esse  indicat  qui  miserum 
liberat.  Quapropter  mortis  coipus  habuit,  qui  et 
lioe  loco  dicit : i Nunc  exsurg  i m.  i Yocant  nonnulli 
eum  inopem,  qui  a divitiis  excidit , pauperem  vero 
qui  labore  victum  quiritat.  Ait  autem  Scriptura 
f Divites  eguerunt,  > et  illud  : c Pauperes  facti 
sumus  nimis ; > et  de  Salvatore,  qui  propter  nos 
c egenus  factus  est,  cum  esset  dives,  ut  illius  inopia 
nos  divites  essemus  **.  i Loquitur  autem  de  gemitu 
pauperum,  ut  qui  semper  in  labore  ingemiscunt., 
illud  vero  : c Ponam  in  salutari,  i idem  est  ac  si 
diceret : Constituam  et  faciam  ; quemadmodum 
ibi  : I Quem  constituit  haeredem  universorum,  t > 
Ciijusmodi  est  et  illud  ^ : c Posuit  Deus  in  Ecclesia 
friniuin  apostolos,  > et  reliqua.  Et  quod  presbyteris 
Ecclesiae  dictum  est  : c Vos  posuit  Spiritus  sanctus 
episcopos  regere  Ecclesiam ^ » Id  sigiiiflcat,  consti- 
tutos et  factos  esse. 

Vers.  6.  Ponam  in  salutari,  fiducialiter  agam  in 
eo,  elc.  Qui  thesaurizat  in  coelo,  cum  positus  sit  in 
salutari,  haec  dicit:  c Fiducialiter  agam  in  eo;  » 
nam  conscientia  eum  non  argdii. 

Vers.  7.  Eloquia  Domini  eloquia  casta ; argentum 
^ igne  examinatum,  probatum  terree,  purgatum  septa· 
pium,  elc.  Quamvis  speciosa  sint  elof|uia  eorum 
qui  non  stant  a Christo,  attamen  non  sunt  casta, 
quippe  mendaciis  innumeris  aspersa ; sola  vero  Do- 
mini eloquia  casta  sunt,  quihiis  nullum  mendacium 
admistum  est,  el  perinde  casta  sunt,  atque  proba- 
tum et  fornace  purgatum  argentum.  Unde  quidquid 
iis  declaratur,  id  nequaquaui  est  in  dubium  revo- 
candum. 

II  Cor.  V,  4.  “ Bom.  vii,  24.  ··  Psal.  xxxiii,  IK 
2.  ··  1 Cor.  XII,  28.  « Aci.  xx,  28. 

Oxoniensis,  Barbarus. 

(8)  '0  Θτισανρίζων,  etc.  Corderius. 

(9)  Kdr  χαΛά  A^,.etc.  Corderius^  el  codci  Boo- 


m 


i 


\m  £X  ORIGENE 

PSALMUS  XII.  A ΨΑΛΜΟΣ  W. 

Vers.  I.  UtquequOf  Domine^  obiimcem  me  in  'Έως  :tdr€f  Κύριε,  έΛίΛήσ^ΐ  μου  εΙςτέΜ}ς;χ.τ.  i. 
/Snem?  etc·  Forte  non  simpliciler  (licii oblivisci,  sed,  Μήποτε  ώς  πρ6ς  τ6  τέλος  (10)  λέγει  έπιλελήαβει 

fn  finem  oblivisci.  Εΐ  in  alio  psaimo  noniinaiur  αύτοΰ  τ6ν  θεδν , καΐ  ούχ  άπλώς  έτυιλελήσΟαι.  Ka\  tv 

oblivioni  tradita,  t UsquCquo  avertes  faciem  luam  άλλω  ψαλμψ  έπιλελησμένη  ώνόματται.  cTEok  rais 

a ine?  I Hami  faciem  semper  angeli  inluentur.  άποστρέψεις  τ6  πρέσωπέν  σου  άπ’ έμσυ  ; t Τούτο 

Quando  enii»  capaci  animae  aspectum  faciei  suae  πρόσωπον  oE  δγγελοι  βλέπουσι  διαπαντός.  *Οταν  γΙρ 

ostendit  Deus,  tunc  ab  ea  cessat  avertere  et  abscon*  έαυτδν  έμφανίζτΐ  χωρητικίΡ  της  θέας  τού  rcoj- 

dere  faciem  suam.  Quod  et  erga  Moysem  aliquando  ώπου  αύτοΰ  ό θεός,  παύσεται  άποστρέφων  άπ’  α> 

faciebat,  non  sinens  faciem  suam  ab  eo  videri  quan-  του,  κα\  κρυπτών  τδ  πρόσωπον  έαυτου·  δπερ  έτοίίΐ 

diu  homo  erat.  Avertit  Deus  faciem  suam  oeconomia  ποτέ  κα\  έπΙ  Μωϋσέως,  φειδόμενος  αύτοΰ , εως  t>- 

quadam,  quando  indigna  ejus  praeceptis  committimus,  θρωπος  ?jv.  Άποστρέφει  6 Θεδς  τδ  πρόσωπον  αύτο'3 

Hoc  autem  focil,  ut  nos  ad  se  revocet.  Vel,  quoniam  κηδεμονικώς,  δταν  άνάζια  των  έντολων  αύτού  πρχ.· 

facies  Patris,  Filius  est,  et  petit  quam  celerrime  ® τωμεν.  Ποιεί  δέ  τούτο  fva  ήμόΐς  έπισπάσητβι.  Ή 

ipsum  carnem  sumere,  ideo  haec  verba  posuit.  έπε\  πρόσωπον  του  Πατρδς  ΤΙδς , αΙτεΖ  ταχύτερτί 

αύτοΰ  γενέσθαι  τήν  σάρ)(ωσιν,  τδ  τοιοΰτο  ^ητδ’;  τέ· 
θεικεν. 

Vers.  2.  Quandiu  ponnm  comilta  in  anima  mea  ? Έως  τίνος  θήσομαι  βονΛάς  έν  ψνχ^  μεν, 
etc.  Consilia  multa  primum  in  anima  sua  534  Βουλάς  τΕθεταΕ  τις  (11)  πρώτον  πλείονσς  h 

quispiam  ponit,  deinde  in  fine  magnum  in  omnibus  tfj  ψυχΙ}  αύτοΰ , εΤτα  έπ\  τέλει  τήν  έπ\  πάσι  μεγάλη 
Dei  consilium,  cujus  spiritus  in  virga  Jesse  re-  βουλήν  τήν  του  θεοΰ,  ής  τδ  πνεύμα  έπανεπαύσιτο 
quievit.  έπ\  τήν  έξ  1εσσα\  βάβδον. 


Vers.  I.  Illumina  oculos  meos,  ne  quando  obdor·  Φώτισον  τούς  όφθαΧμούς  μου,μΑ  ΛΌΓε  txr^Ck^ 


miam  in  morie,  etc.  c Accendite  in  vobis  lumen 
scientia:  > In  tenebris  tot  calamitatibus  premor, 

ut  si  auxilium  tuum  distuleris,  et  desperationis  meae 
tenebras  non  abegeris,  in  mortem  vertendus  sit 
somnus,  cum  tristitia  prorsus  animam  meam  occu- 
paverit. 

Vers.  5.  ATe  quando  dicat  inimicus  meus : Prcevatui 
adversus  eum.  Quoties  peccamus,  toties  dicit  ini- 
niTcus  : c Praevalui  adversus  eum.  Qui  tribulant  me 
exsultabunt, si  motus  fuero.  » Angeli  gaudent  super 
poenitenlibus,  daemones  super  peccantibus  exsultant. 
IHi  enim  virtutis,  hi  malitiae  amatores  sunt.  In  ex- 
sultatione et  laetitia  erunt,  si  modo  viderint  me  ab 
ea  quae  in  te  esi,  spe  lapsum  et  desperantem. 

Ejusdem,  Licet  non  omnino  cadam,  modo  tamen 
motus  fuero,  exsultabunt  qui.  tribulant  me,  inquit 
Propheta.  Et  ut  propheta  dicit  in  septuagesimo 
secundo  psalmo  : « Mei  autem  pena  moli  sunt 
pedes. 

Ejusdem.  Magnam  eis  laetitiam  affert  aliorum  la- 
psus, qui  tristitiam  potius  parere  deberet.  Quod  qui- 
dem tua  fretus  misericordia  non  patiar.  Nam  salu- 
tare tuum  exspecto,  in  quo  laetatur  qui  salutem  a Deo 
expertus  est.  Caeterum  prophetia  de  Christo  id  esse 
potest , quoniam  cum  ad  mundi  salutem  venisset, 
illuminavit,  et  destruxit  eum  qui  superbe  de  alio- 
rum calamitatibus  gaudebat.  Respiciens  enim  adve- 

··  Osee.  X,  12.  ” Psal.  lxxii,  2. 

(10)  Μήχοτε  ώς  χρός  τό  τέΛος,  etc.  Schedae 
Grabii,  ac  Barbarus. 

(11)  ΒονΛάς  τίθεται  τις,  ctc.  Schedae  Grabii,  Cor- 
derius,  et  Barbarus. 


είς  θάνατον,  κ.  τ.  έ.  ι Φωτίσατε  έαυτοις  (12)  τω; 
γνώσεως.  · Ώς  έν  σκότει  ταϊς  συμφοραΐς  περιήρ- 
μαι , κα\  ε1  μή  μοΰ  τδ  τής  άθυμίας  άπελάαης  3χό- 
τος,  άλλ’  ύπερθή  τήν  βοήθειαν,  είς  θάνατον  ό ύπνος 
μεταβληθήσεται,  τής  λύπης  παντελώς  του  λογισμού 
κράτη  σάσης. 

Μή  ποτέ  εϊποι  ό έχθρός  μον  Ίσχνσα  :^1ς  αύ- 
τάν.  Όσάκις  άμαρτάνομεν,  τοσαυτάκις  λέγει  τούτβ 
ό έχθρός·  ι Ίσχυσα  πρδς  αύτόν.  01  θλίδοντές  μι 
άγαλλιάσονται,  έάν  σαλευθώ.  ι ΟΕ  άγγελοι  χαίρουσιν 
έπ\  τοις  μετανοοΰσιν,  οΕ  δαίμονες  έπ\  τοίς  άμαρτά- 
νουσιν  άγάλλονται.  Οι  μέν  γάρ  τέ  εισιν  άρετής,  οί  Ζέ 
χακΕας  έρασταΕ.  Έν  Αγαλλιάσει  Ισονται  χαΐ  εύσρο- 
σύνη,  έάν  μόνον  ΕδωσΕ  με  τής  εΕς  σέ  έλπΕδος  έκπεπ» 
κότα  κα\  άπελπΕσαντα. 

Τού  αυτού.  Κάν  μή  τιαντελώς  πέσω,  μόνον  δε  «- 
λευθώ,  οι  θλΕβοντές  με  άγαλλιάσονται,  φησίν  ό Προ- 
φήτης. ΚαΙ  ώς  δ Προφήτης  φησίν  έν  τφ  έβδομηχοοτώ 
δευτέριρ  ψαλμφ*  c Έμοΰ  δέ  παρά  μιχρδν  έσαλεΰΰτ- 
σαν  οΕ  πόδες.  > 

Τού  αυτού.  ΈπιχαΕρουσι  γάρ  πΕπτουσι  (13), 
πείσθαι  δέον.  *Όπερ  ού  πεΕσομαι  έλέει  τώ  σφ.  Προσ- 
δοκώ γάρ  σου  τδ  σωτήριον  , έφ’  φ 'εις  εύφραίνετχ. 
πείραν  θεοΰ  σωτηρΕας  έχων.  Δύναται  δέ  χα\  προφη- 
τεΕα  είναι  περ\  Χρίστου*  έλθών  γάρ  έπι  σωτηρία# 
κόσμου,  έφ(Ι>τισέ  τε  κα\  καθεΤλε  τδν  ύιτερηφάνως  έπϊ- 
χαΕροντα  τοίς  κλονουμένοις.  Έπιβλέψας  γάρ  έπείτ- 
μησεν.  Ό δέ  εύπαθών  έπινΕκιον  Ομνον  προσάγει  aJ- 


(i2)  Φωτίσατε  kavTolq,  etc.  E codice  Anglkar.» 
haec  exscripsit  Grabius. 

(15)  Έπιχαίρουσι  αίχτονσι,  ctc.  E Caici 
collegii  novi*  Oxoniensis. 


Η05 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XIII. 


fS06 


γων-  c *^σω  τώ  Κυρίφ  τφ  εύεργετήσαντί  με,  χα\  Α nit.  Uiule  propheU  bcneflcro  afleclas  YtclorbB  can- 


ψαλώ  τφ  όνόματι  Κυρίου  του  ύψί(Που,  > πραγμα- 
τιχώς  μαθών  τ6  πρ6ς  τους  εύχομένους  χαλώς  ύπ6 
του  Κυρίου  λεγόμενον  · ι *Έτι  σου  λαλουντος  έρώ· 

Τόου  πάρειμι.  ι Λέγει  το7ς  συνοΰσιν  ώς  cLv  !|θελεν 
Ιτυχε*  διό  χα\  ύμνει.  05τω  δεί  χα\  ήμοίς  χαθ’ 
έχάστην  ^ειν  εύεργεσίαν  τ||  θεωρί^ι,  χαΐ  τφ  ψάλλειν 
πρ5ξιν  έπάγοντας. 

^Εγώ  δέ  έΛΐ  τφ  έΛέβι  σου  ^{ΧΛίσα'  άγαΧΧιάσε^ 
tcu  ή χαρδία  μου  tr  τφ  σωτηρίφ  σου,  χ.  τ·  έ· 

Έχεινοι  μέν  έπιχαίροντες  (14)  τf|  πτώοει  μου  προσ- 
δοχώσιν  άγαλλιασθήναι*  έγό>  δέ  έπΙ  σοΙ  χα\  τφ  έλέει 
τφ  σψ  ί^λπισα. 

τφ  Κυρίφ  τφ  εϋεργετΫ^σαττΙ  με^  χα\  φαΛώ 
τφ  όνόματι  ΚνρΙον  τον  ύφίστον , χ.  τ.  έ.  Ό εύερ-  fiomiiii  Domini  aitissimit  eic.  Qui  bcneOcio  affectos 

γετηθεΐί  (15)  φδέτω,  χα\  6 εύθυμων  ψαλλέτω.  Φησ\  ββΙ,  canal,  el  qui  aequo  aiiiino  esi,  psallal  Aii 

γάρ·  I Εύθυμεί  τις  έν  ήμϊν ; ψαλλέτω.  ι "Εξω  χα\  είς  enim  : ε ^Equo  quis  animo  eslT  psallal.  i Manebil 
τύν  έξης  χρίνον  άνεπίληατον  έν  τ|5  ψυχ?)  τής  εύερ-  βΐ  in  posterum  tempus  in  anima  mea  beneficenliae 
γεοΐας  τύ  μέγεθος  tuae  magnitudo,  quam  nulla  unqnam  delebit  oblivio. 


licum  canit  dicens  : i Cantabo  Domino,  qui  bona 
trilmil  mihi,  et  psallam  nomini  Domini  altissimi.  i 
Reipsa  enim  didicerat  et  eipertos  erat,  quod  a Do- 
mino recte  precanlibus  dictum  est  : c Adhuc  to 
loquenie  dicam  : Ecce  adsum,  i Amicis  narrat  se 
voti  compotem  esse,  quare  et  hymnum  canit.  Ita 
nos  quoque  decet  singula  Dei  beneficia  recolendo 
mente  canere,  et  opera  praestando  psallere. 

Vers.  6.  Ego  aulem  tit  misericordia  tua  speram ; 
exsuUabil  cor  meum  tn  salutari  /tio,  eic.  IIK  quidem 
de  lapsu  meo  gaudentes  exspectant  fore  ut  exsul- 
tent, ego  vero  in  te  et  in  misericordia  tua  spe- 
ravi. 

Cantabo  Domino  qui  bona  tribuit  mihi^  el  psallam 


ΨΑΛΜΟΣ  ΙΓ. 

ΕΊ^ετ  ά^ρωτ  kr  καρδΙφ  αϋτοϋ*  Οϋκ  ien  βίεός. 
Ai  εφθάρτισαν  καϊ  έΰδεΛύχθησατ  έν  έπιτί\δεύμασι^ 
X.  τ.  έ.  Εί  έν  το7ς  έπιτηδεύμασι  (16)  διαφθείρονται, 
ούχ  ή φαύλη  Εννοια  διαφθείρει  τιν^ι,  άλλά  τό  ταυτης 
άττοτέλεσμα  ή χαχίά.  'Από  διαθέσεως  χαρδιαχής 
£ΐτ:όντες  μή  είναι  θεόν , άχολούθως  λοιτΛν  ώς  άθεοι 
έδίωαοτ/,  χα\  τόν  βίον  Εσχον  διεφθαρμένον  χα\  πάσης  ( 
Ακαθαρσίας  ΑνΑπλεων. 

ηάττες  εξέκΛιναν , αμα  ήχρειώδησαν , κ.  τ.  έ. 
οι  λέγοντες  (17)*  c Δούλοι  ΑχρεΖοί  έσμεν,  ι δϋνΑμει  λέ- 
γουσιν,  Ήχρειώθημεν. 

Τίς  δώσει  έκ  Σιών  τό  σωτήριον  του  ΊσραήΛ ; 
κ.  τ.  έ.  I "Ηξει  έχ  Σιών  (18)  0 βυόμενος,  χα\  Απο- 
στρέψει Ασεβείας  Από  Ταχώβ.  > Εί  δέ  έχ  Σιών  Ερ- 
χεται ό Σωτήρ , αύτός  δέ  έχ  του  Πατρός  έξήλθε  χα\ 
ήκεν,  ή Σιών  νυν  συμβολόν  έστι  του  Πατρός.  Ού 
την  γενομένην  σωτηρίαν  τοίς  έπ\  Έζεχίου  μόνον 
-προσαγορεύει , ΑλλΑ  χα\  την  πολλοΖς  ύστερον  χρό- 
νο ις  γενομένην  έχεΤθεν  του  Σωτήρος  ήμών  σωτήριον 
έπιφΑνειαν.  Πάντων  γάρ  έκχλινάντων,  Αναγχαίως 
Εδει  λοιπόν  παρεΖναι  τόν  δυνάμενον  ΑφεΖναι  Αμαρ- 
τίας χα\  σώσαι.  c Έχ  Σιών  > δέ,  δτι  έχ  στιέρματος 
'Ισραήλ,  χα\  δτι  έχ  Σ.ώνήξει·ό  έρχόμενος,  ώς  γέ- 
γραπται.  c Έν  τφ  έπιστρέψαι  Κύριον  τήν  αίχμαλω- 
σίαν  του  λαού  αύτού.  ι Αίχμαλωσία  έστιν  ή Αττό 
γνώσεως  χαΐ  Αρετής  έπ\  Αγνωσίαν  και  κακίαν  Ακού- 
σιος μετάβασις.  c ΆγαλλιΑσεται  Ιακώβ , χα\  εύ- 
φρανΟήσεται  Ισραήλ,  ι ΆγαλλιΑσεται  μέν  0 πρατ- 
τικήν  Απάθειαν  χτησάμενος  · εύφ ραίνεται  δέ  ό γνω- 
στικής θεωρίας  καταξιωθείς. 

Τον  αϋτον.  Μυρίων  έπ\  τής  οίκου μένης  (19)  χυ- 
Isa.  LVIII,  9.  ” Jacob.  ν,  13.  *·  Luc.  xvii,  10. 

(14)  Εκείνοι  μέν  έχιχαίροντες,  eic.  Schedae 
Graidi. 

(15)  Ό etc.  Schcd:e  Grabii. 

(16)  El  έντοις  έπιτ7\δεύμασι^  eic.  Schedae Gra)»ii. 

(17)  Oi  Λέγοντας^  etc.  Schedae  Grabii,  ei  Gorde- 
rius. 


595  PSALMUS  xiir. 

Ters.  1.  Dixit  insipiens  in  corde  suo  : Non  est 
DeusXorrupti  suntet  abominabiles  facti  sunt  instudiis 
suis,  etc.  Si  in  studiis  corrurapunlur,  non  uiiqua 
mala  cogitatio  corrumpit  quempiam,  sed  ejus  effe- 
ctus malitia.  Cum  ex  cordis  affectu  dixissent  non 
esse  Deum,  consequenter  ut  athei  vixeruiii,  el  vitam 
egerant  corruptam  et  omni  immunditia  plenam. 

Yrrs.  3.  Omnes  declinaverunt,  simul  inutiles  fa^ 
cti  sunt,  eic.  Qui  dicunl:  i Servi  inutiles  sumus  ··,  > 
virluie  dicunt,  Inuiiles  facti  surnus. 

Vers.  7.  Quis  dabit  ex  Sion  salutare  Israel?  etc. 

€ Veniet  ex  Sion  qui  liberat,  el  avertet  impietates 
a Jacob  » Si  ex  Sion  venit  Salvator,  ipse  vero 
ex  Patre  exiii  el  venit,  Sion  hoc  in  loco  Palris  sym- 
bolum esi.  Annuntiat  autem  salutem  non  iis  solum 
qui  tempore  Ezcchi»  erant,  aed  el  post  mulla  lem^ 
pora  inde  futurum  mullis  saiuiarera  Salvatoris  no- 
stri adventum.  Nam  cum  omnes  declinassent,  ne- 
cesse  erat  ut  adesset  qui  peccata  dimitteret  el  libe- 
raret. Dicitur  autem,  i ex  Sion,  > quia  ex  semine 
Israel,  et  quia  ex  Sion  veniet  qui  venturus  est,  ut 
scriptum  est.  i Cum  averterit  Dominus  captivitatem 
plebis  suae.  > Captivius  est  voluntarius  a scientia  et> 
virtute  ad  ignorantiam  el  malitiam  transitus,  c Ex- 
sultabit Jacob,  et  laetabitur  Israel,  i Exsultabit  qui 
actricem  affectionum  careniiain  possidet,  laetatur 
autem  qui  ad  cognitionem  el  contemplationem  per- 
venit. 

Ejusdem.  Infinitis  toto  orbe  dominantibus  malis, 
” Isa.  LIX,  20. 

(18)  Έξει  έκ  Σιών,  etc.  Sched»  Grabii,  Bar- 
barns. 

(19)  Mvplayv  έΛΪ  τής  οίκονμέντις,  elc.  Eaedem 
schedas  Grabii ; Hilarius  vero  tractatu  in  hunc  psal- 
mum iium.  3,  sic  vertit : % His  igitur  ita  grassantibiis 
malis,  et  loto  orbe  dominantibus,  conscius  SpiriUia 


1207  EX  ORIGENE  1208 


Spiritus  sanctus  conscius  ejus  qui  solos  auxilium 
ferre  posset,  ait : c Quis  dabit  ex  Sion  salutare 
Israel?  > Neque  enim  Moyses,  nec  Elias,  necrsaias 
dederant,  nec  reliqui  propheke  : omnia  legis  opera 
ad  quidpiam  ejusmodi  infirma  erant.  Opus  erat  me- 
dico, qui  cuncta  sanare  posset,  non  ane,  non  opere, 
sed  sermonis  virtute.  Hujus  adventum  postulat  Spi- 
ritus sanctus. 

Ejuidim.  In  Veteris  Testamenti  libris  596  * 
lutare  > vocari  Dominum  nostrum  Jesom  Christum 
edocemur,  et  proprie  i salutaris  > nomine  per  pro- 
missionem gentibus  annuntiatus  est.  Ait  enim 
Isaias  ** : c Et  revelabit  Dominus  brachium  sanctum 
suum  coram  omnibus  gentibus,  et  videbunt  omnia 
excelsa  terrs  salutare  Dei  nostri.  i Et  rursum  in 
Psalmis  dictum  est  ** : c Notum  fecit  Dominus  salu- 
tare suum,  in  conspectu  gentium  revelavit  justitiam 
suam.  I Et  rursum  : c Ostende  nobis,  Domine, 
misericordiam  tuam,  et  salutare  tuum  da  nobis.  > 


ριευόντων  xaxo^v , του  μόνου  τήν  βοήθειαν  1νεγχι?> 
βυναμένου  συναισθόμενον  τθ  Πνεύμα  th  Β.'χιύφ 
ιΤίς  δώσει  έχ  Σιών  τδ  σωτήριον  τοϋ  Ισραήλ;  · s-j 
γάρ  ΜωΟσης,  ούχ  Ήλίας,  ούχ  Έσαΐας , ούχ  οι  λο:- 
νο\  των  προφητών  έδεδώκεισαν  · πάντα  του  νόμ» 
τά  Ιργα  πρδς  τοιοΰτόν  τι  ήν  άσΟενη.  Αναγκαίου  δΙ 
δντος  του  Ιατρού,  του  τά  πά^ηα  Ιάσθαι  δυvαμivΐJ 
ού  τέχνη  κα\  ούχ  Ιργω,  άλλά  τή  του  λόγου  δυνάμι^ 
τούτον  έλθεϊν  προσεύχεται  τδ  Πνεύμα  τδ  άγιον. 

Τον  αύτον,  Έν  τοίς  τής  Παλαιάς  (20)  c τδ  σΐι>- 
τήριον  I χαλεΖσθαι  τδν  Κύριον  ήμών  Τησουν  Χριστδν 
διδασχόμεθα,  χα\  χυρίως  ι του  σωτηρίου  ι τψ  όνό- 
ματι  δι’  έπαγγελίας  τοίς  ίθνεσιν  άπηγγελτβι  · οτΛ 
γάρ  ό *Ησα1ας  · ι Κα\  άποχαλύψει  Κύριος  τδν  βρα- 
χίονα τδν  άγιον  αύτοΰ  ένώπιον  πάντων  των  έθνύν, 
κα\  δψονται  πάντα  άχρα  τής  γής  τήν  σωτηρίαν  Tfv 
παρά  του  βεοΰ  ήμών.  » ΚαΙ  πάλιν  έν  Ταλίΐβϊ; 
εΓρηται·  c Έγνώρισε  Κύριος  τδ  σωτήριον  αντβν, 
ένα'/τίον  τών  έθνών  άπεχάλυψε  τήν  δικαιοσύνην  Οί- 
του. I Κα\  πάλιν  - c ΔεΙξον  ήμιν,  Κύριε , τδ  θεές 
σου,  χα\  τδ  σωτήριόν  σου  δφης  ήμΓν.  » 


PSALMUS  XIV. 

Vees.  I.  Domine,  quis  habitabit  in  tabernaeuio  tuo, 
et  quis  requiescet  in  monte  sancto  luo?  etc.  i Multum 
incola  fuit  anima  mea  · alibi  dicit,  docens  mul- 
tum incolam  esse  quempiam,  donec  veniat  iii  mon-  > 
tem  sanctum  Dei. 

Ejusdem»  Mons  sanctus  est  cognitio  Christi,  qiiae 
est  rerum  quae  acciderunt,  speculatio.  Montem  san- 
ctum Jerusalem  vocat.  Sic  autem  postquam  inter- 
rogavit, responsum  accipit. 

Ters.  2, 5.  Qui  ingreditur  sine  macula,  et  operatur 
justitiam,  qui  loquitur  veritatem  in  corde  suo,  etc. 
Illud,  I qui  ingreditur  sine  macula,  » imitaberis,  si 
intellexeris  quid  Abrabamo  locutus  sil  Dominus· 
Eadem  enim  etiam  nobis  In  Scripturis  Joculus  est, 
atque  si  ca  intellexerimus  et  fecerimus,  Deum  audi- 
vimus el  ambulavimus  sicut  locutus  est  nobis,  c Et 
operatur  justitiam,  i Ad  hunc  modum  etiam  dices: 
Qui  operatur  temperantiam,  sic  el  foriiiudincm, 
prudenliam,  pietatem,  sapientiam  eseterasque  vir-  J 
tutes.  Hoc  autem  est  operari  etiam  terram  suam,  ut 
panibus  saturetur.  Cain  vero  nedum  operetur  justi- 
tiam, vel  aliquam  ex  virtutibus,  vel  terram  suam, 
operabatur  terram  noii  suam. 

··  Isa.  Lii,  10.  ·*  Psal.  xcvii,  2.  ^ Psal.  lxxxiv, 

sanctus  ejus  qui  soiiis  opem  ferre  possit  exclamat  : 
Quis  dabit  ex  Sion  salutare  Israel?  Non  enim  Moyses 
dederat,  non  Elias,  non  Isaias,  non  prophetae : om- 
nia legis  opera  adversus  tantam  morborum  pestem 
iiifirmabaiiiur.  Opus  erat  medico,  qui  una  atque 
eadem  auxilii  sui  ope  languores,  non  arte,  non  ope- 
re, (quia  quando  opus  el  ars  singulis  adbibita  pro- 
fuisset?) sed  verbi  potestate  sanaret·  Uuiie  requi- 
rit Spiritus,  I etc· 

(20)  'Er  Totc  της  ΠαΛοίάς,  etc.  Eaedem  schedae 
Grabii  bunc  locum  exhibent ; ILIarius  yero  ibidem 
num.  5,  sic  reddit : f In  Veteris  Testamenti  libris 
salutare  Dominum  Deiim  nostrum  nuncupari  doce- 
mur, et  proprie  hoc  nomen  per  pollicitaticnein  gen- 
tibus semper  indultum  est.  Ait  enim  Isaias : Reve- 


ΨΑΑΜΟΣ  IA'. 

Κύριε,  τΙς  ίϋαροικήσεί  kr  τφ  σκψτώμαζί  cov\ 
χάΐ  τΙς  κατιισκητώσει  Ir  τφ  δρει  τφ  άγίφ  cev, 
X.  τ.  έ.  C Πολλά*  παρώχησεν  (21)  ή ψυχή  μου,  ι 
I άλλαχου  λέγει , διδάσκων,  δτι  πολλά  τις  παρουιεί, 
Ιως  ού  έλθη  είς  τδ  άγιον  δρος  του  Θεού. 

Του  αύτοΰ»  “Όρος  άγιόν  έστιν  (22)  ή γνωπς 
Χριστού,  ήτις  έστί  θεωρία  τών  γεγονότων.  Όρος 
άγιον  τήν  Ιερουσαλήμ  φησιν.  Ούτω  δέ  χαΐ  πυθ6- 
μενος  δέχεται  τήν  άπόχρισιν. 

Πορενόμετος  άμωμος,  καΐ  έργαζόμετος  Αααηο- 
* JioAior  dΛήθεtar  έτ  καρδΙφ  αύτον,  χ.  τ.  L 
Τδ,  I πορευόμενος  (23)  Αμωμος , » ζηλώσεις  νοήσσς 
τδ  περ\  'Αβραάμ,  χαθάπερ  έλάλησεν  αύτφ  Κύριος.  ΚαΙ 
ήμιν  γάρ  τά  αύτά  έν  ταΐς  ΓραφαΤς  έλάλησεν  άγίαις^ 
χα\  έάν  νοήσαντες  ποιήσωμεν,  ήχούσαμεν  θεού,  XJ^ 
έπορεύθημεν  χαθάτκρ  έλάλησεν  ήμιν.  c Κα\  έργι- 
ζόμενος  δικαιοσύνην.  » Περικείμενος  τούτιρ  έρείς* 
Εργαζόμενος  σωφρύσυνην,  δμοίως  άνδρείαν,  όμοίω; 
) φρόνησιν,  όμοίως  εύσέβειαν,  όμοίως  σοφίαν,  χαι  )ολι~ 
πάς  άρετάς.  Τούτο  δέ  έστι  χα\  τδ  έργάζεσθαι  τήν 
έαυτου  γην,  έπ\  τφ  πλησθήναι  άρτων.  ΚάΙν  δέ,  δέον 
έργάζεσθαι  δικαιοσύνην , ή τινα  τών  άρετων  · ή την 
έαυτου  γην,  δδε  είργάζετο  τήν  γην  ού  τήν  έαυτου. 

8.  Psal.  cxix,  5. 

lavit  Dominus  brachium  tuum  sanctum  in  tomspetls 
omnium  gentium,  et  cognoscent  omnes  finea  terne  sa- 
lutare Dei  nostri.  Omnibus  igilor  gentilius  revelat·· 
est,  et  ah  omnibus  cognitum  est.  Et  rursum  in  Psal· 
mis  Spiritus  sanctus  exclamat:  Cantate  Domies 
canticum  'novum,  quia  mirabilia  feek»  Ostendit  Dom- 
nus salutare  suum,  in  conspectu  gentium  revelant 
justitiam  suam.  El  rursum  : Annuntiate  in 
gloriam  ejus,  et  in  omnibus  populis  salutare  ejus.  Ex 
rursum  : Ostende  nobis^  Domine,  misericordiam 
tuam,  et  salutare  tuum  da  nobis,  » 

(21)  ΠοΛΛά  παρφκησετ,  etc.  Schedae  Grabii. 

(22)  "Ούος  άγύτ  icur,  eic.  Eaedem. 

(23)  Tc,  πορενόμετος,  etc·  Sebedae  Grabii  ac 
Barbarus,  partimque  Corderius. 


1209 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XV.  1210 


Του  αϋχον,  Ό xatik  xbv  (24)  έντδς , φησ\ν , Αν- 
θρωπον χα\  χατά  τ6ν  έχτ^ς  άπηλλαγμένος  7ζά<η\ς 
ΜχΙας  χα\  μώμου  παντός»  πΑσαν  Αρετήν  μετιών. 

ούχ  έδόΛωσετ  έτ  γΛώσ&'η  αύτον^  ούδέ 
ixolr\cs  τφ  χΛτ\σίοτ  abtovnaxbr^  χ.  τ.  έ.  Ός 
χα\  οΐ  διάχονοι  (25)  του  ΣατανΑ,  δτε  μετασχηματί- 
ζονται ώς  διάκονοι  διχαιοσυνης.  c Κα\  ούχ  εποίησε 
τφ  πλησίον  αύτοΰ  χαχδν.  > Έάν  μή  πάντες  Ανθρω- 
ποι ώσι  πλησίον,  ούχ  Απαγορεύει  ή λέξις  ποιειν  τοϊς 
μή  πλησίον  καχύν.  Τ6  δ’  δμοιον  χα\  έπ\  τού , c '0 
όμνύων  τφ  πλησίον  αύτοΰ,  χα\  ούχ  Αθετών.  Κα\ 
όνειδισμδν  ούχ  ίλαβεν  έπ\  τούς  έγγιστα  αύτοΰ.  » *0 
Ανεπιλήπτως  βίους  όνειδισμούς  ού  λαμβάνει  έπι 
τούς  δγγιστα  αύτοΰ  · 6 έν  συμφορΑ  του  πλησίον 
μή  έπιχερτομήσας,  μηδέ  έπιχαρε\ς  πτώματι  ^ο- 
τρίΐρ,  Αλλά  συναλγών  · ή ό μή  όνειδίσας  τύν  δγγιστα, 
ώς  ό Φαρισαίος  τύν  τελώνην,  ή ό μή  όνειδισθείς  έπ\ 
τοις  δγγιστα,  ώς  ό ’Ηλε\  έπ\  τοις  τέχνοις,  ή χα\ 
Απλώς  δ Ανεπιλήπτως  βιούς. 

ΨΑΑΜϋΣ  ίΕ'. 

ΦύΛαζόν  με^  Κνριε^  δτι  έπΙ  crol  f(Axicra.  Είχα 
τφ  Κνρίψ·  Κύριός  μου  εΐ  crb^  δτι  ζώτ  άγαθών μου  ού 
Xpslitr  ίχεις^  χ.  τ.  έ.  *Ως  πολεμίων  (2β)  έπιχειμέ- 
νων  λέγει  · c Φυλαξύν  με.  ι Ίησοΰςδδ  έν  τφ  προφήτη  ^ 
λέγει·  Ό έπ\  τω  Κυρίφ  έλπίζων  χα\  έπΙ  μηδεν\  Αλλω, 
φυλάσσεται  ύπ'  αύτοΰ.  Ούδε\ς  δέ  Αμαρτάνων  δύναται 
έπαληθεΰσαι  τη  φωνή.  Δούλος  γΑρ  ών  ής  ποιεί  Αμαρ- 
τίας, ού  δύναται  δουλεύειν  βεψ.  Ό δέ  τφ  πραττιχφ 
χαΐ  θεωρητφ  βίφ  στήσας  στήλην  βοξί·  t Είπα  τφ 
Κυρίφ·  Κύριός  μου  εΐ  σύ·  ι χαι  έχ  των  σών  δομάτων 
προσΑγω  σοι  δώρα,  ούχ  ώς  ένδεεΤ.  Ούδε\ς  γάρ  των 
αίρετιχών  τούτο  λέγων  Αληθεύσει.  Ού  μόνον  δέ  έπ\ 
των  αίσΟητώς  προσαγομένων,  Αλλά  χα\  πνευματιχώς, 
στροσενεκτέα  ή φωνή.  ΚΑν]  γΑρ  Αρετάς  ίερουργώμεν 
χάν  τΑ  έαυτών  σώματα  διΑ  παντελούς  σωφροσύνης, 
ίσμεν,  δτι  δέχεται  τούτο  6 βεδς  ούχ  είς  ίδιαν  ώφέ- 
λειαν,  Αλλ*  δπως  ήμίν  δφ  τΑ  έξ  ούρανού  ΑγαθΑ  αί- 
τουσιν  αύτά. 

1 

Τον  αύτον,  ΕΙ  ΑγαθΑ  πΑσαι  ΑρεταΙ  (27),  χρήζει 
δΑ  ή γνώσις  των  Αρετών,  πάντων  Αρα  χρήζει  τών  Αγα- 
θών ή γνώσις.  Κα\  μήποτε  ΑγαθΑ  εΓρηται  τΑ  μέσα,  ών 
ή διχαία  χρησις  ή μ Ας  Αγαθούς  χα\  ού  τδν  θεύν  έρ* 
γάζεται.  c Εί » γΑρ  t τΑ  ΑγαθΑ,  > φησ\ν  Ίώβ,  c έδε- 
ξάμεΟα  έχ  χειρύς  Κυρίου,  τΑ  χαχΑ  ούχ  ύποίσομεν  ; ι 
Ενταύθα  γΑρ  ΑγαθΑ  τΑ  υπάρχοντα  ώνόμασεν,  Απερ 
τταρΑ  τήν  χρησιν  τήν  χαλήν  γίνεται  Αγαθά. 

Το7ς  άγιοι ς τοις  έτ  τη  γη  αΰτον  έΟανμάστωσε 
Λώττα  τά  θεΛήματα  αύτοΰ  έτ  αύτοις.  ΈχΛτιΘύτ- 
θτισαγ  αΐ  άσθέτειαι  «ύτώτ,  μετά  ταΰτα  έτάχντατ^ 
X.  τ.  έ.  Ό Αμαρτωλές  (28)  δξω  τής  γης  έστι  τού 

Job.  II , 10. 

έ24)  '0  κατά  τότ^  efc.  Codex  An^^lioanns. 

(25)  Ώς  καϊ  οίδιάχοτοι^  elc.  Cndcx  Coislininnag. 

(26)  Ώς  χοΛεμΙωτ^  elc.  Corilerius,  el  codex 
Ooisliiiianiis. 

(27)  El  άγα^Α  χάσαι  άρεταί^  e(c.  Sdiedx  Grabii. 


L Ejusdem.  Qui,  inqiiii,  et  seOundum  interiorem 
liominein  ei  secundum  eiieriorein,  ab  omni  malitia 
el  labe  alienus  esi,ei  omnem  virtutem  assecutus,  is 
esi  qui  ingreditor  sine  macula  el  operatur  justi- 
tiam. 

Vers.  5.  Qut  non  egit  dolum  in  lingua  sua,  nec 
fecit  proximo  eno  malum^  etc.  Sicut  faciunt  ministri 
Satanae,  quando  transformantur  in  ministros  justi- 
tiae. f Nec  fecit  proximo  suo  malum,  t Nisi  omnes 
boinines  sint  proximi,  non  velat  boc  loco  malum 
iis  fieri  qui  non  sunt  proximi.  Idem  dicendum  et  de 
bis  : c Qui  jurat  proximo  suo,  et  non  decipit.  Et 
opprobrium  non  accepit  adversus  proximos  suos,  t 
597  inculpate  vivit,  opprobria  noii  accipit  ad- 
versus proximos  suos.  Qui  in  proximi  ealamilate 
non  exasperat,  nec  laetatur  de  alieno  lapsu,  sed  con- 
dolet. Vel,  qui  non  exprobrat  proximo  quemadmo- 
dum exprobravit  Pbartsaeus  publicano,  vel  qui  ob 
proximum  non  accepit  opprobrium,  qiiemadinodtim 
lleli  ob  filios  suos,  vel  etiam  simpliciter,  qui  incul- 
pate vixit. 

* 

PSALMUS  KV. 

Vers.  1 , 2.  Conierva  me,  Domine^  quoniam  speravi  in 
te.  Dixi  Domino : Deus  meus  es  lu^  quoniam  bonorum 
meorum  non  eges,  etc.  Taiiquaro  inimicis  instantibus 
ait  : c Conserva  nie.  » Jesus  autem  apud  prophe- 
tam dicit  : Qui  in  Domino,  nec  in  ullo  alio  sperat, 
custoditur  ab  illo.  At  nullas  peccator  vere  hanc  vo- 
cem pronuntiare  potest.  Cum  enim  servus  sit  ejus 
quod  facit,  peccati,  non  potest  Deo  servire.  Is  autem 
qui  practicae  et  contemplativae  viMe  columnam  ere- 
xit, clamat : < Dixi  Domino  : Deus  meus  es  tu;  » el 
de  donis  tuis  munera  libi  offero , non  tanquam  in- 
digenti. Nemo  enim  bvrelicoruiii  boc  dicens,  verum 
proferet.  Non  solum  autem  hoc  de  sensibilibus,  sed 
etiam  de  spiritalibus  oblationibus  pronuntiandum 
est.  Nam  licet  sacrificium  virtuiiiiii  obtulerimus,  li- 
cet corpora  nostra  per  oinnimodaiii  continentiam 
sacrificaverimus,  scimus  id  non  propter  suam  utili- 
tatem Deum  accipere , sed  ut  nobis  petentibus  coe- 
lestia bona  conferat. 

Ejusdem,  Si  inter  bona  sunt  omnes  virtutes,  et 
scientia  indiget  virtutibus,  omnibus  certe  bonis  in- 
diget scientia.  £i  vide  ne  certe  hic  dicta  sint  bona 
media  quorum  justa  possessio  nos  justos  et  non 
Deum  Justum  reddit,  i Si  enim  bona,  inquit  Job 
suscepimus  de  manu  Domini,  mala  non  sustinebi- 
mus ? I ubi  bonorum  nomine  vocavit  facultates  quaa 
ex  bono  usu  fiunt  1κ>ηχ. 

Vers.  3,  4.  Sanctis  qui  sunt  in  terra  ejus  mirt/i- 
eavit  omnes  voluntates  suas  in  eis.  Multiplicata  sunt 
infirmitates  eorum , postea  acceleraverunt , etc.  Pec- 
cator est  extra  terram  Del,  ut  cui  non  ostendit  ini- 

(28)  Ό άμαρτωΛός  , elc.  luiliiim  babel  Cord^ 
rius  usque  ad  inne  verba  : ζητήσεις  si  οΰτοι.  Reli- 
qua Origeni  tribuit  codex  Coisliniaittis,  quse  Eusebio 
ct  TbeodoiO  ascribit  Dauiel  Barbarus. 


1211 


1211  £Χ  ORIGENC 


rabilit.  Cbrislns  autem  de  t iris  perfectis  qui  se  ipsi 
coiiformaruiit,  dicet : Omnes  voliiiiiaies  meae  iii  eis 
sunt.  Et  multiplicatae  quidem  sunt  infirmiiales  eo· 
rum  qui  ei  gentibus  erant,  sed  acceleraverunt,  per 
poenitentiam  resipiscentes.  Quaeres  vero  an  hi  juxta 
aliquem  sensum  sancti  aliquando  fuerint  in  terra 
Dei  habitantes,  priusquam  multiplicatae  sint  iniqui- 
tates eorum ; vel  quidam  eorum  Israel  sint,  in  qui- 
bus erant  aliquando  voluntates  Dei  ; vel  sic  sancti 
qui  in  598  coelo  conversationem  habenti  in  terra 
ejus  versentur,  licet  adhuc  sint  in  hac  terra*  Volun- 
tates Dei  singulae  sunt  virtutes,  ut  liquet  ex  his  : 
f luveni  David  filium  iesse , virum  secundum  cor 
Ilicum,  qui  faciet  omnes  voluntates  meas.  i Has  mi- 
rificat  Deus  in  sanctis  suis,  qui  melius  quam  reliqui 
homines  virtutes  exercent.  Incomparabiliter  enim 
ioriiiudine  praecellebant  apostoli,  prophetae  ei  mar- 
tyres, continentia  vero  Joseph  et  Susanna,  caete- 
risque  virtutibus  similiter.  Sic  autem  quis  inirifi- 
catns,  propriam  erubescit  infirmitatem,  quippe  qui 
multum  a Dei  fortitudine  abesse  se  sentiat.  Verum 
ejusmodi  iuflriniiates,  in  Ipsis,  donec  eas  agnoverint, 
manentes,  cito  abeunt,  propterea  quod  viri  sancti 
a Christo  confortentur  dicentes  : c In  Deo  facie- 
mus virtutem.  i 

Ybrs.  4.  Non  congregabo  conventicula  eorum  de 
sanguinibus,  nec  memor  ero  nominum  eorum  per  la· 
bia  nteOf  etc.  Manifeste  haec  dicit  praestaiilior  mul- 
tis nec  alius  quam  Christus , qui  cum  congregat, 
non  congregat  conventicula  de  sanguinibus,  nec  me- 
mor est  nominum  adhuc  ei  sanguinibus.  Vel  sic  : 
Non  quemadmodum  Graeci  et  Judaei , ita  ego  libabo 
libamina  de  sanguinibus.  Sic  enim  alius  interpres 
habet : c Non  libabo  libamina  eorum  de  sanguini- 
bus, > sed  nova  tradam  mysteria  omnibus  et  sacri- 
ficium incruentum,  neque  vetera  illorum  nomina 
memorabo.  Dicebantur  enim  profani  et  idololliyiae, 
sed  efficiam  ut  audiant  pii  ac  sancti.  Vel  sic  : Non 
absolute  dicit  se  non  congregaturum  conventicula 
eorum , sed  c de  sanguinibus ; » neque  absolute  ait 
se  nominum  eorum  non  memorem  fore,  sed  t per 
lubia.  I Forte  igitur  quia  sunt  nonnulli  qui  congre- 
gant conventicula  de  sanguine  quem  effundunt,  vul- 
nerando eos  quos  congregant,  ipse  juvando,  aut  po- 
tius vivificando  convocatos,  non  ex  sanguinibus,  sed 
ex  immortalitate  illos  congregat , memor  nominum 
eorum,  non  superficie  tenus,  sed  intimo  affectu,  ne- 
que prolatione,  sed  profundo  intellectu.  Vel  sic:  Li- 
cet multi  interfecti  fuerint  sancti,  verumlamen  non 
in  horum  sanguinibus , sed  uno  Christi  agni  san- 
guine coetus  congregantur. 

Vers.  5.  Dominus  part  hasreditatis  mece  et  calicis 
mei:  Tues  qui  restitues  kmreditatem  meam  mihi,  etc. 

Act.  XIII , 23.  Psal.  lix,  14. 

^ . "AaTi^pre  μείζοτος , etc.  Codex  Roe,  et 

Loisiinianiis,  pariimque  Corderius,  plurima  quoad 
sensum  habet  Eusebiiis;  pasleriorem  aulcrn  purtein 
ab  his  verbis  : "H  xd\  οΟτως*  Ού  καθάπαξ  λέ- 


Α βεοΟ,  (])  ούχ  ίδειξεν  τά  θαυμάσια.  Ό Χριστός  41  κερ: 
των  κατ’  αύτ6ν  με  μορφωμένων  τελε{ων  ΙρεΙ*  Πάντα 
τά  θελήματα  μου  έν  αύτοϊς.  Και  έιτληθύνθι^σχ/  μη 
αΐ  άσθένειαι  των  άπ6  των  έθνών  · Ιτάχυναν  β τή 
μετανοία  μεταβάλ).οντες.  Ζητήσεις  Βϊ  εΐ  ο^οι  κατά 
τινα  έκδοχήν  άγιοί  ποτέ  ήσαν  έν  γ^  του  βεοΰ  ο!- 
χουντες,  πριν  πληθυνθήναι  τάς  άνομίας  αύτών  ή 
τινες  αύτών  6 Ισραήλ  είσιν,  έν  οΓς  ijv  ποτέ' τά  θε- 
λήματα του  θεού·  ή ούτως  έν  ούρανω  οΙ  άγιοι  τέ 
πολίτευμα  Ιχοντες  έπ\  τής  γης  αΟτοΰ  διατρίβουσι#, 
κάν  έτι  ώσιν  έν  ταύτη  τή  γ^.  θελήματα  δέ  θεοΰ  ι: 
κχτ'  είδος  άρετα\,  ώς  έν  τφ·  c Ευρον  Δαυίδ  τον  ζζΖ 
Ίεσσαλ  άνδρα  κατά  την  καρδίαν  μου,  5ς  ποιήτ:; 
πάντα  τά  θελήματά  μου.  ι Ταυτα  θαυμαστοί  ό βε%ς 
έν  τοϊς  άγίοις  αυτού  των  λοιπών  άνΟρώπων  άμεΓ^τν 
Β άσχούσι  τάς  άρετάς·  άσυγκρίτως  γάρ  ύπερέτ)^ν 
κατά  μέν  άνδρείαν  άπδστολοί  τε,  προφήται  κα\  μάρ- 
τυρες, κατά  δέ  σωφροσύνην  Ιωσήφ  χα\  Σωσά-Λΐ, 
κα\  κατά  τάς  έτέρας  όμοίως.  Ουτω  δέ  τις  Οαυματτ»- 
θείς  άίσχύνεται  τής  Ιδίας  άσθενείας,  πολύ  τής  θείας 
Ισχύος  άπολειπόμενος.  ΑΙ  δέ  άσθένειαι,  μέχρι  πύ 
έννοήσαι  μδνον  αύτάς  παραμένουσαι,  ταχέεος  άπίαε: 
διά  τ6  ένδυναμούσθαι  τούς  άγίους  ύπό  Χριστού  λέ- 
γοντας· C Έντφ  θεφ  ποιήσομεν  δύναμιν.  s 

Ού  /ίή  trυraγάγω  τόις  σνταγωγάς  αέττώτ  έξ  al· 
μάτωτ*  ούδέ  μ^  μνησθώ  τώτ  ότομάτ€οτ  αϋτΰ/τ 
διά  χειΜωτ  μου,  κ.  τ.  έ.  Άντιχρυς  μείζσνος  (29) 
παρά  τούς  πολλούς  αΐ  φωνα\,  καΐ  ούχ  άλλου  ή Χρ:- 
2 ατού·  οίτος  γάρ  συνάγων  ού  συνάγει  έξ  αΙμάτων 
συναγωγάς,  ουδέ  μέμνηται  δνομάτων  £τι  έξ  αίμάτοη. 
"Η  ούτως  · Ούχ  ώς  "Ελληνες  κα\  οΐ  Ιουδαίοι,  κάγώ 
σπείσω  τάς  σπονδάς  έξ  αΙμάτων.  Ουτω  γάρ  έτερος 
ήρμήνευσεν  ι Ού  σπείσω  τάς  σπονδάς  αύτων  έξ  αι- 
μάτων, I άλλά  παραδώσω  καινά  μυστήρια  πασι  τα\ 
θυσίαν  άναίμακτον ' άλλ’  ούδέ  μνησθήσομαι  των  πα- 
λαιών δνομάτων  αύτών  * έλέγοντο  γάρ  βέβηλοι  ζα\ 
είδωλοΟύται*  άλλά  δώσω  αύτοίς  άκούειν  οΐ  ευσεβείς 
κα\  άγιοι.  Έ κα\  ούτως·  Ού  χαθάπαξ  λέγει  μή 
άξειν  τάς  συναγωγάς  αύτών,  άλλ’ιέξ  αΙμάτων*»ούβ 
μή  μνησθήναι  τών  δνομάτων  αύτών  άτΐολελυμεν^ς, 
άλλ’ήιδιά  χειλέων.ιΜήποτ’  ούν  έτυεί  είσί  τινε^ 
άγοντες  συναγωγάς  έξαΙμάτων  έχχέοντες  αύτά  διά 
τού  βλάπτε IV  τούς  συναγομένους,  αύτός  ώφελών. 

I μέλλον  δέ  ζωοποιών  τούς  προχαλουμένους,  ο*ύχ  ές 
αΙμάτων,  άλλ’  έκ  τής  άθανασίας  συνάγει  αύτους , τώιτ 
προσηγοριών  αύτών  μεμνη μένος  ούχ  έξ  έπιπολής. 
άλλ’  έκ  διαθέσεοις  βάθος  έχούσης,  κα\  ού  κροφορ^ 
άλλά  βαθείφ  νοήσει.  *Ή·  Et  κα\  πολλοέ  άπεχτάνθησαν 
άγιοι,  άλλά  ούχ  έν  τούτων  τοίς  αιμασιν  αΐ  συναγο»- 
γα\,  άλλά  τψ  ένΙ  Χριστού  τού  άμνού. 

Κύριος  μερίς  rqc  ίίΛηροτομΙαζ  μου  χαΐ  rov 
τηρίον  μου·  σύ  εΧ  ό άχοκαθιστωτ  zf^r  xJifpcro- 


γει,  etc.  Didymo  tribuit  Barbarus,  at  Corderms 
Ongenis  quoque  nomine  nonnullis  ei  his  ttiscri- 
pslt. 


1215  SELECTA  IN  PSALMOS.  - P5AL.  XV.  12U 

μίαγ  μον  ^μοϊ^  x.  τ.  έ.  Κληρονομιά  φύσεως  (50)  Α Hicreditas  naturae  ratione  utentis  est  praeteritorum 
λογικής  έττιν  ή θεωρία  των  γεγονότων  χαΐ  των  γε>  et  futurorum  saeculorum  contemplatio  ; haeredilae 
νησομένων  αΙώνων  * κληρονομιά  Χρίστου  ή γνώσις  vero  Christi  est  cognitio  Dei.  Hoc  dicit  Christus  ut 
του  θεού.  *Ος  άρχιερευς  ταυτά  φησιν  ό Χριστδς,  ο5  summus  sacerdos « cujus  pars  Dominus  est.  Si  pars 
μερ\ς  Κύριος.  Ei  μερις  ποτηρίου  Κύριος,  ή ουτινος  calicis  est  Dominus,  vel  is  cujus  est  Dominus,  liae- 
ό Κύριος,  Χρίστου  μερ^  μάντης  χληρονομ{ας  ό Πα·  redi  tatis  quidem  Christi  pars  quae  ab  ipso  599 

τήρ,  ή μείνααα  αύτω*  λοιπδν  δέ  τής  κληρονομιάς  ό divellitur,  est  Puter;  residua  autem  haeredi  talis  pars 
άτιοχαΟιστάμενος  αύτφ  λαδς  άπδ  του  θεού.  Δύναται  est  populus  qui  ei  a Patre  restituitur.  Potest  autem 
περί  του  Πατρδς  άμφδτερα  λέγεσθαι,  και  τδ  είναι  de  Patre  ulrumque  dici,  ipsuinque  esse  qui  sibi  re- 
αύτδν  άποκαθιστάντα  χληρονομίαν  έαυτφ  μετά  την  stiluil  hairedilateiu,  postquam  Illa  spoliatus  est.  Vel 
χένωσιν.  'H*  Ύπερβάς  διαθέτει  τδν  κόσμον,  τίνα  sic  : Cum  te  supra  mundum  affectu  extuleris,  quam- 
σχής  μερίδα  ιτλήν  τού  Κυρίου  ; Του  γάρ  πδσιν  άττο-  nam  habebis  partem,  nisi  Dominum?  Ejus  enim  qui 
τασσομένου  τδ  λέγειν*  c Μερίς  μου  δ θεδς  είς  τδν  omnibus  nuntium  remisit,  est  dicere:  i Pars  mea 
αιώνα.  > Γίνεται  δέ  κα\  άρτος  6 Κύριος,  παρέχων  δι-  Deus  in  aeternum.  > Fit  autem  etiam  panis  Domi- 
δασκαλίαν,  κα\  στηρί^ων  του  έσθίοντος  τήν  καρδίαν*  nus,  exhibens  doctrinam  , et  cotiGrmans  cor  raan- 
στοτήριονδλ  κατά  θεωρίαν  τής  άληθείας,  παρέχον  εύ-  ® ducantis  ; calix  vero  secundum  contemplationem 
Λσύνην  τής  γνώσεως  τω  διά  συγκαταθέσεως  ιτί-  veritatis,  praebens  laetitiam  scientiae  illi  qui  ex  affe- 
νοντι.  Χορηγεί  δδ  τούτο  άμπελος  ή άληθινή,  ώς  τδν  ctu  bibit.  Calicem  hunc  propinat  vitis  vera,  ut  qui 
σπόντα  λέγειν  χαριστηρίως*  ι Έδωκας  εύφροσύνην  bibit,  cum  gratiarum  actione  dicat : i Dedisti  laeti- 
είς  τήν  καρδίαν  μου, » tiam  in  corde  meo.  > 

Σχοίγία  έίτέπβσάγ  μοι  ir  το7ς  καΧΧίστοις,  καΧ  Vers.  6.  Funet  ceciderunt  mihi  in  prwciaris,  et- 
γάρ  ή κΛτίροτομία  μονκοΛΛΙσττιμοιέστϊτ^  x.  τ.  έ.  h<eredilas  mea  prwclara  est  mihi,  etc.  Si  funis 

EI  τδ  σχοινίον  (51)  μέτρον  έστ\,  πώς  γέγραπται  έν  mensura  est,  quomodo  scriptum  est  in  Evangello 
T€p  κατά  Ίωάννην  Εύαγγελίψ  · c Ού  γάρ  ix  μέτρου  secundum  Joannem  ** : * Non  enim  ex  mensura  dat 
6£δωσιν  ό θεδς  τδ  πνεύμα·  ι κα\  τδ,  c Έχχεώάπδτου  Deus  spiritum,  > et  illud  **:  ι Effundam  de  spiritu 
στνεύματός  μου  ; ι Ή τάχα  τδ  μέτρον  ού  πρδς  αύτήν  meo?  > Vel  forte  mensura  non  propter  ipsam  scieih- 
τήν  γνώσιν  όνομάζεται,  άλλά  παρά  τδν  ύποδεχόμενον,  nominatur , sed  propter  eum  qui  illam  susci- 

τψ  μή  εΤναι  αύτδν  μείζονος  δεκτικόν.  Κα\  γάρ  ό ύετδς  P*L  nempe  majoris  noti  sil  capax.  Etenim  ipsa 
αύτδς  μέν  άμετρός  έστι,  μετρεΖται  δέ  έν  τοΓς  ύποδε-  pluvia  mensuram  excedit , meliiintur  tamen  eam 
χομένοις  αύτδν  άγγείοις.  Έκληροδοτήθη  δέ  μοι,  φη- ▼•Μ  in  quibus  recipitur.  Mihi  autem.  Inquit, 
σ\ν,  ώσπερ  έχ  μέτρου  γή  ή'  κα\  άρχούμαι,  χα\  διά  ceu  in  mensura  baereditas  terras , qua  contentus 
των  καλλίστων  μου,  τού  τε  Τησΰύ  χα\  τού  Χάλεβ.  &um,  data  est  per  praeclaros  meos  Jesum  et  Cha- 

leb. 

Tov  αύτον.  Οΰτοχς  έγενήθη  (52)  σχοίνισμα  κλήρο-  Ejusdem.  Sic  factus  est  funiculus  bsereditatis  ejus 
νομίας  αύτού  Ισραήλ.  Εύδοχών  δέτή  Ιδί^ι  κληρονο-  Israel.  Sibi  autem  complacens  in  propria  haeredi- 
^i<ji,  ώς  κρατίστη,  ταύτά  φησι.  late  ut  praeclara,  haec  ait. 

ΕύΛογήσω  τδν  Κύριον  τδν  σννετίσαντά  με·  §τι  Vers.  7.  Benedicam  Dominnm  qui  tribuit  mihi  in· 
Si  καΐ  §ως  vιfκrδς  έΛαίδενσάν  με  οΐ  νεφροί  μου,  telleetum  : insuper  et  usque  ad  noctem  increpuerunt 
ac.  τ.  έ.  ΕύλογεΤ  τις  τδν  Κύριον  (55)  φαντασίας  έγγε-  me  renes  mei,  etc.  Benedicit  aliquis  Dominum,  cum 
νομένης  τψ  νφ.  *Απδ  προσώπου  γάρ  αύτού  γνώσις  ejus  menti  species  ingeritur.  A facie  enim  Ipsius 

>ca\  σύνεσις.  Ούτω  τδν  τάς  έντολάς  τηρούντα  συνετί-  scientia  et  intellectus.  Sic  ei  qui  cuslmlil  mandata 

ζει  ό Κύριος.  Περ\  νεφρών  δέ  λέγει,  τών  συν  τ|)  ejus  intellectum  tribuit  Deus.  De  renibus  autem  lo- 
χαρδίφ  όνομαζομένων  έν  τφ·  < Έτάζων  καρδίας  quitur,  qui  una  cum  corde  nominantur  his  ver- 

yca\  νεφροδς  ό θεός.  » Ούτοι,  τελειωθέντες  διά  νοή-  bis  : c Scrutans  corda  et  renes  Deus.  » Ili  cum 

<χεως,  παιδεύουσι  τδν  έφιστάνοντα,  φώς  παρέχοντες  D perfecti  fuerint  intelligentia,  erudiunt  attendentem, 
ηρ/ώσεως,  μέχρι  λυθή  τής  άγνοίας  ή νύξ.  Εί  δέ  δηλοΤ  et  lumen  scientiae  praebent,  donec  ignorantiae  nox 
ocal  τά  βαθύτερα  τών  νοημάτων  ή νύξ,  καθδ  λόγος  dissolvatur.  Quod  si  per  noctem  etiam  profundiores 
^Γρηται  σκοτεινδς  δ μυστικδς,  φανερδν,  δτι  έως  ταυ-  cogitationes  designantur,  qua  signilicatione  mysti- 
της  παιδεύουσι  τής  νυκτδς  οΐ  νεφροί,  τά  άπόχρυφα  cus  sermo  vocatur  obscurus,  liquet  ad  hanc  usque 
3ca\  αινιγματώδη  σαφηνίζοντες.  Μετείληπται  δέ  άπδ  noctem  renes  erudire,  cum  occulta  et  abdita  decla- 
τών  νεφρών,  έν  οΤς  γονα\  χα\  σπερματιχαλ  δυνάμεις  rant.  Metaphora  autem  ducta  est  a renibus  quibus 
^νίστανσαι,  τοΖς  γεννητικοΖς  χορηγούσαι  πόροις.  semina  et  seminales  vires  insunt,  quae  vasis  geiiera- 
Κάν  τή  ψυχή  τοίνυν  έστ\  νοήματά  τινα  τοΤς  σπέρμα-  lioiii  aptis  inserviunt·  Sunt  igitur  etiam  in  anima 
<riv  άνάλογα,  κατά  τά  ένδον  γεννήματα  έν  άγαθαΖς  sensus  quidam  qui  seminibus  quadam  ratione  com- 

^ ioan.  xxxiii,  54.  Joci,  ii,  28.  Psal.  vii,  10. 

(30)  ΚΛηρονομΙα  ^ίύσεως,  etc.  Schedae  Grabii,  (52)  Ούτως  έγενήθη,  etc.  Corderius. 

pariimqne  Barbarus,  et  Corderius.  (55)  ΕϋΛογεϊ  τις  τδν  Κύριον,  elc.  Codex  Roe, 

(31)  ΕΙτό  σχοινίον,  etc.  Schedae  Grabii,  Barba-  Barbam?. 

/us· 


12IS 


EX  ORIUENE 


paraitiuFi  ei  (jiioruni  fetus  in  interiore  homine  sunt 
rectae  actiones  ei  contempla tioiies  verae.  Sensiles 
etiam  renes  erudiunt  eum  qiii  ad  summam  per- 
venit temperantia ni , et  usque  ad  noctem  prohi^ 
Leni  ne  e casta  cogitatione  corporea  effluam  se- 
mina. 

600  Vers.  9.  Propiet  hoc  Iwiatum  est  cor  meum, 
et  exsultavit  lingua  mea,  etc.  Cor  pro  mente  posuit. 
Sumit  enim  Scriptura  saepe  cor  pro  mente , juxta 
illud  ; f Corde  creditur  ad  justitiam  , ore  autem 
confessio  (it  ad  salutem.  > Mens  est  quae  credit, 
qusE  et  verba  dijudicat  secundum  Job.  Linguam  hoc 
loco  Spiritus  sancti  gratiam  dicit.  i Gloria  enim 
mea,  inquit  *·,  et  exaltans  caput  meum.  i ad  Domi- 
num. t Doiiiiiiiis  autem  spiritus  est  » juxta  Aposto- 
lum ··.  La*tatus  suin , inquit,  propter  spem  cxsttr- 
gendi  tertia  dic.  Exsultat  enim  lingua  tanquam  ani- 
mata, et  laetatur  loquendo , et  alios  exsultare  facit, 
c Insuper  et  caro  mea  requiescet  in  spe,  > Caro 
niea,  pro  vita  mea.  Sic  et  Job  ait  : i Pelle  et 
carne  vestisti  me.  » 


Vers.  iO.  Nec  dabis  sahctutn  tuum  videre  corm- 
ptionem,  etc.  Ad  Christum  rofcrt  hoc  Petrus  in 
Aclibits  apostolorum  »·.  Φθοράν  Christus  recepit 
ipso  corpore , quemadmodum  Psalmista  ait,  φθοράν 
mortis  recipiens.  A διαφθορά,  id  est  corruptione, 
servasti  corpus  tuum,  quod  διαφθοράς  ct  χαταφθοράς 
expers  fuit.  Φθορά  flt  cum  plagas  et  vulnera  Infe- 
ruiilur  , διαφθορά  vero  cum  corpus  per  se  dissol- 
^ viiiir  ct  in  dementa  quilms  constat  abit  ; κατα- 
φθορά  autem  cum  natura  a natura  laeditur,  ut 
lana  a tineis,  caro,  rrumentum  et  lignum  a ver- 
mibus. 


A πράξεαι  χα\  θεωρΓαις  άληθιναΤς.  ΚαΙ  ot  elo6ijtoi  & 
νεφροί  παιδεΰουσι  τδν  άχραν  έχοντα  βιαφρο^ντι, 
Ιως  καΐ  τής  νυχτδς  έτ:εχόμενοι  βώφρονος  λογημ^; 
τάς  σωματιχάς  έχρε?ν  γσνάς. 

Αιά  τοντο  ηύ^;ράκθή  ή xapdla  μου,  χαΐ 
Λιάσατο  ·ί\χΧίΔσσά  μον,  χ.  τ.  έ.  *Αντ\  του,ό  ·*:; 
μου  (54).  "Εθος  γάρ  τή  θείφ  Γραφή  άντ\  tt»  νϊ! 
τήν  καρδίαν  λαμβάνειν,  κατά  τδ,  € kapACa 
εται  είς  δικαιοσύνην,  στόματι  δδ  όμολο^ειται  εις  a», 
τηρίαν.  · Νους  δέέστιν  ό πιστεύων,  Ζτζις  χα\ 
διακρίνει  κατά  τδν  Ίώβ.  Γλώσσαν  δέ  νυν  τδ  χίμ:μι 
του  άγίου  Πνεύματος  λέγει,  ι Δύςα  ι γάρ  ι pou,» 
φησ\,  c κα\  ύψών  τήν  κεφαλήν  μου  ι τζ(λς  τδν  Κ> 
^ ριον.  Όδέ  f Κύριος  τδ  πνευμάέστι  » χατάτδν  Άπό- 
στολον.  Ηύφράνθην,  φησ\,  τή  έλ«£δι  τής  μετάτρί:τ^ι 
ήμέραν  άναστάσεως.  Άγάλλεται  γάρ  ή γλώσηά; 
έμψυχος  κα\  χαίρεται  λέγουσα,  καΐ  έτερους  wku 
άγάλλεσθαι.  c Έτι  δέ  χα\  ή σάρξ  μου  χατασκτ;^: 
έπ’  έλπίδι.  · Ή σάρξ  μου,  άντ\  του , ή έμύύ^Μτς 
μου.  ϋυτω  χα\  Ίώβ  φησι  · c Σάρκα  μβ  χα\  κ&έις 
ένέδυσας.  ι 

Ούδέ  δώο'βίς  χ6γ  δίΤίόν  cov  ideiir 
κ.  τ.  έ.  Τούτο  Πέτρος  έν  ταΐς  Πράξεσι  (55) 
άποστύλων  είς  Χρισΐδν  λαμβάνε ι.  Φθοράν  δ Χριστή  τΰ 
σώματι  κατεδέξατο,  καθώς  κα\  ό Μελφοάς  φησι,  φ V 
ράν  θανάτου  καΐαδεξάμενος.  Διαφθοράς  έτήρηη; 
τδ  σώμά  σου  άγευστον.  Ού  μήν  διαφθοράν  ή xjwfeo- 
ράν  ύτιέστη.  "Εστι  Sk  φθορά  μδν  πληγα\  χαιτρώσε;;, 
διαφθορά  δέ  τδ  δήσαι  κατ’  αύτδν  τδ  σώμα  διαψ^/τ- 
ναί  τε  καΐ  είς  Ιχαστον  τών  στοιχείων  έξ  ών  έττ.\ 
άιτοΐΐεμφθήναι*  χατσ φθορά  δέ  τδ  ιηχθεΓν  φύσιν  isi 
φύσεως,  ώς  έριον  ύπδ  σητδς,  βάρκα,  βκον  χάΐξώσν 
ύπδ  σχωλήχων. 


ΕΧ  COMMENTARIIS  ORIGENIS  1Ν  PSALMUM  XV. 


fliiiev*!  * ”**^^**  requiescet  in  spe.  Dominus  iesus  Christus  haec  dicit,  cujus  primo  caro  re* 

Ium  primogenitus  ex  mortuis  factus , et  post  resurrectionem  assvmptus  ia  tot- 

aArpnff<iniAm  evexit,  iia  ut  terrerentur  et  obstupescerent  virtutes  cceiesies  videntes  carnea 

n coB  iim.  e Elia  enim  scriptum  est,  quia  quasi  in  coelum  assumptus  est  : el  de  Eaoch, 
ηιοπΑ  la»wen  dictum  est,  quia  ascendit  iii  coelum.  Oilendalar  qui  voU  ex  nostro  ser- 

Ϊ '“T  Π primogenitus  ex  mortuis  est  Christos,  iia  priuu . 

derani  βιιΐΓ!  * De,»i(,„e  novitate  ipsa  perterrentur  coelesies  virtutes,  quia  quod  nunquam  vi- 

Ulli  veiiiL  d ’ f"*  videbant  carnem  ascendisse  in  coelum  ; et  proplerea  dicunt  ” ; c QuU  csl  i.ie 

qu  veiiil  de  Edon?  » id  est  a terrigenis,  t Rubor  vesllmenion.m  ejus  ex  Dosor.  , Videbam  eniu.  vesliiia 

dum  pT  a suscepta.  Ei  post  pauca  : llaoc  propter  illud  quod  di- 

• Qiioniain  f caro  mea  requiescet  in  spe.  i In  qtia  spe?  Non  solum  quia  ex  mormis  resurstl  (pa- 
ru  I eiiim  hoc  est),  sed  in  ea  spe  requiescit,  quod  assumpta  est  in  codurn  (56). 


PSALMUS  XVI.  , 

Vers.  1.  Exaudi,  Domine , justitiam  meam,  m- 
tende  deprecationem  meam.  Auribus  percipe  oratio· 

**Roin.  X.  10.  **Psal.  m,  4.  ··  II  Cor.  iii , Π. 
(5i)  ’Arrl  τον,  ό τους  μον,  etc.  Schedae  Grabii, 
(3j)  Tovvo  Πέτρος  έτταΐς  Πράξται,  eic.  Exdem 


ΤΑΛΜΟΣ  ΙίΓ. 

ΕΙσάκονσοΥ,  Κύριβ^  ττίς  δικαιοοτύγη^  μον, 
<τχες  rjj  δεήσει  μον.  Εγώτισίη  τ^γ  χροσενχτ;τ 

Job.  X,  η.  ··  Act.  II,  27.  « Isa.  ι.χιιι,  |. 
scli^diB.  Barbarus. 

(36)  Exstat  boc  fragmentum  in  Xfoloma  Pai·- 
phili  martyris  pro  Origene. 


1217  SELECTA  IN  PSALMOS.  - PSAL.  \VL  12IS 

ρ^ίνοϋπέτ χεΙΛ6ίΤΐδοΛΙθίς^χ.τΛ.Τ13ίς6^ίΥΛΐ(>ς(ΖΊ)  A nem  meam  non  in  labiis  dolosis ^ elc.  601  Omnis 
δούλος  διχακοσυνης  έττίν*  ό δέ  Θε6ς  μόνος  δίχαιος  jiisliis  servus  esi  jtisiili»  : Deus  aulcin  solus  justus^ 
Λεσπότης  δικαιοσύνης.  Ό Δαυ!δ  ουν,  συνειδώς  έαυτδν  Dominus  esi  juslilise.  Davrd  ilaqiie  cum  se  omnis 
χαθαρεύειν  άτώ  παντδς  δόλου,  μετά  της  π(^ς  θεδν  doli  experlem  sentirei , cum  fiducia  ad  Deum  haec 
ττα^^όησίαςταυτα  λέγει  εύχόμενος.  dicil  precando. 

Έκ  ΛροσύϊΛον  crov  τό  κρίμα  μου  έξέΛΘοι^  χ.  τ.  έ.  ¥ers.  2.  De  vultu  hio  judicium  meum  prodeat, 
£l  πάσαν  τΐ^ν  χρίσιν  (58)  δέδωχεν  ό Πατήρ  τφ  ΤΙφ,  θΐο.  Si  Paler  omne  judicium  dedil  Filio,  de  vullu 
ix  προσώπου  δέ  αύτού  τδ  χρίμα  έξέρχεται,  έχ  τού  ejus  judicium  prodii,  videlicet  ex  Filio.  Imago 
ΥΙού  άρα*  εΙχών  γάρ  έστι  τού  Πατρδς  ό Χριστός.  ^ηίιη  Pairis  Christus  est. 

Τον  αύτον,  c ΈπεΙπερ  ό πιστεύων  (59)  είς  έμέ,  ι Ejusdem,  ι Quoniam  qui  credit  ίη  me,  > ait  Dotni- 
φησ\ν  6 Κύριος,  f ού  χρίνεται,  » τού  πιστεύοντας  τδ  nus*^,  c non  judicatur, » credentis  judicium  exit  de 
χρίμα  έξέρχεται  ix  προσώπου  τού  θεού.  vultu  Dei. 

οι  ό^θοΛμοΙ  μου  Ιδέτωσατ  εϋθύτητας,  χ·  τ.  έ.  Oculi  mei  videant  wquitaies,  elc.  De  restitolione 
Περ\  τής  άποχαταστάσεως  (40)  τού  παντδς  εύχεται,  universorum  |u-ecatur,  ut  nulla  amplius  sit  ohli- 
?va  μηχέτι  η σχολιότης,  πλαγίως  τοΤς  άμαρτάνουσι  quilas.  Deus  enim  oblique  cum  peccatoribus  agiu 
χορευομένου  τού  θεού.  B 


Έδοχίμασας  r#jv  xapfilar  μου,  έχεσκέ^Ιτοι  rv· 
9£ζός·  έ:ζύροΗτάς  με,  καΐ  οϋχ  ούρέθη  έτ  έμοϊ  άδι- 
χία.  ΌΛως  δτ  /ιή  ΛαΛήσιί  τό  στόμα  μου  τά  έργα 
roV  άτθρώαωτ*  διά  τούς  ίδγονς  τώτ  χειΛέωτ  σου 
έγω  έρύΛαζα  όδονς  σχΛηράς,  χ.  τ.  έ.  Σημειιο- 
τέον  (41)  τδ,  c έπεσκέψω,  » ούκ  έπΙ  κολάσεων  κεί- 
μενον, Πάλιν  Ιστέον,  δτι  έναντίως  ό διάβολος  πυροΓ 
τψ  βεφ.  θεδς  δέ  πυρών,  ήτοι  τήν  προύπάρχουσαν 
ευρίσκει  άδιχίαν,  ή έπεΙού  προϋπάρχει,  ούχεύρίσχει. 
C Τά  6ργα  των  άνθρώπων  » άντί  τού  c περί  των 
€|3γων  των  άνθρώπων.  » "Η  έργα  των  άνθρώπων  εΐ- 
σ\ν  οΐ  μή  θείοι  λόγοι,  ούς  Ανθρωποι  ταϊς  Ιδίαις  έπι- 
νοίαις  είργάσαντο. 

Τΰν  αυτόν.  Νύχτα  τήν  θλίψιν  (42)  λέγει,  έν  ή σκο- 
τίζεται ή ψυχή.  Δοκιμάζεταί  τις  γενναίως  ύπομένων 
τά  δυσχερή.  Νύκτα  δέ  ώνόμασε  τά  δυσχερή  διά  τδ  έξ 
Αθυμίας  σκότος.  ΊΙ  νυχτδς  έμνήσΟη,  έπειδή  έν  νυκτί 
καθεύδοντα  έλών  ύποχείριον  τδν  ϊαουλ  περιέσωσεν, 
€ώ  μόνον  αύτδς  ούκ  άνελών.  Αλλά  καΐ  τους  άνελεΤν 
βύυλομένους  χωλύσας, 

Τον  βύτού.  ι ΕΙσέλθετε  διά  τής  στενής  (45)  τπί- 
3ΐης  και  τεθλιμμένης  όδοΰ,  > τουτέστι  τής  πραττιχής, 
ήτις,  εΐ  χα\  νύν  όδύνης  και  ού  χάρος,  άλλ’  ύστερον 
χαρπών  δικαιοσύνης  γίνεται  πρόξενος  τοις  δι’  αυτής 
γεγυμνασμένοις. 

Έγωέκέκραξα,  δτι  έπήχονσάςμον,  ό Οεός.ΚΛϊ· 
roy  τό  ους  σου  έμοΙ,  καΐ  είσάκονσογ  τώτ  /5η- 
μάτωτ  μου.  θανμάστοχτοτ  τά  έΛέη  σου,  ό σώζιοτ 
τούς  έΛχίζοττας  έαϊ  σέ,  κ.  τ.  έ.  "Οσπερ  έπαχου- 
σΟέντες  (44)  πρ\ν  εύξασθαι  εύχόμενοι  κεχράγαμεν. 
Ή εΐ  χαλδν  τδ  κεκραγέναι  μή  μικρά  και  ευκαταφρό- 
νητα λέγειν,  άλλά  μεγάλα  εύξάμενοι  κα\  Ιπιτυχόντες, 
χεχράγαμεν  οτε  ούτω  κεχράγαμεν.  Πολλο\  δέ  έλεοι  γί- 
νονται θεού,  διά  τδ  άχολουθίφ  τιν\  άνθρωπίνη  συμ- 
βαίνειν,  ού  θαυμαστού μενοι  ύπδ  τού  ποιου ντος  αύ- 

Joaii.  III,  18.  ··  Matih.  νιι.  13. 

(57)  Πάς  ό δίκαιος,  etc.  Corderius,  et  schedae 
Graltii. 

(58)  EI  πάσαν  xi\r  κρισιν,  eU\  Schedae  G rabii 
Oi  igeni  iributinl,  Corderius  Eusebio. 

(^)  Έπείπερ  6 πιστεύωτ,  eic.  Codes  Itoe, 

(40)  Περί  της  άποκαταστάσεως , elc.  Codex 
Boe. 


Yers.  5>  4.  Probasti  cor  meum  et  visitasti  nocte; 
igne  me  examinasti,  et  non  est  inventa  in  me  iniqui^ 
tas.  Ut  non  loquatur  os  meum  opera  hominum  : pro· 
pter  verba  labiorum  tuorum  ego  custodivi  vias  du^ 
ras,  elc.  Notandum  est*lioc  verbum,  cvisitasii,  i 
non  de  suppliciis  drcium  esse.  Rursus  sciendum 
est,  diabolum  contrario  prorsus  modo  igne  exami- 
nare.  Cum  enim  Deus  igne  examinat,  uiiqiie  repe* 
rit  prxexsislenteni  malitiam,  vel  quia  non  praeex- 
sistit, non  reperit.  Dixit  autem  c opera  hominum, » 
pro,  c de  operibus  hominum.  » Vel  opera  hominum 
sunt  sermones  minime  divini,  quos  homines  pro- 
priis cogitationibus  commenti  siini. 

Ejusdem,  Noctem  iribulaiionem  dicit  in  qua  ob* 
tenebratur  anima.  Probatur  quis,  cum  forti  animo 
fert  dura.  Noctis  autem  nomine  appellavit  dura 
propter  tenebras  quas  desperatio  offundit.  Vel  no· 
cteoi  memoravit,  quia  Saulem  quem  in  nocte  dor- 
mientem ceperat,  incolumem  servavit,  cum  non 
solum  ipse  non  occidit,  sed  alios  qui  eum  occidere 
volebam,  proUibuii. 

Ejusdem.  € Intrate  per  angustam  portam  et  ar- 
ctam viam  **· » hoc  est  actricem,  qu9P,  etsi  nunc  do- 
loris et  non  betiiise  plena  est,  at  postea  justilim 
fructus  feret  iis  qui  in  ca  exercitati  fueriiU. 

Vers.  6,  7.  Ego  elamavi  quoniam  exaudisti  me, 
Deus.  Inclina  aurem  tuam  mihi,  et  exaudi  verba 
mea.  Mirifica  misericordias  tuas,  qui  salvos  fucis 
sperantes  in  te,  elc.  Tanqtiam  exauditi  priusquam 
oraremus,  precando  clamavimus.  Vel  si  bonum  est 
clamare,  non  parva  neque  vilia,  sed  magna  poslii- 
lanies  et  obtinentes,  clamavimus  quando  sic  chima- 
vimus.  Fiunt  autem  plurimae  misericordiae  Dei, 
quap,quia  humana  quadam  consequentia  contingunt, 
602  nou  miriiOcaniiir  ab  eo  qui  illas  facit.  Pau- 

(41)  Σημεκοτέον  τό,  elc.  Corderius. 

(42)  Νύκτα  zi\r  ΘΛίψιν,  elc.  Scliedae  Grabii. 

(45)  ΕΙσέΜετε  διά  της  (ττενής,  elc.  E«dcm 

schedae;  similia  fere  habet  Barbarus. 

(44)  '"Ωσπερ  έπακονσθέντες,  elc.  Codex  Roe» 
pariiiuque  Corderius, 


im  EX  ORIGEifE  lije 


esc  sunl  qusc  minGcantur,  quando  eic  mirabili  quo- 
dam ac  prodigioso  modo  accidunt : exemplo  sint  ii 
qui  misericorditer  a febribus  vel  lepra  liberali  sunl. 
Si  medicinae  via  curati  fuerint,  a quidem  mi- 
sericordiam consecuti  sunt,  non  tamen  ipsius  mi- 
sericordia iii  eis  mirificaia  est;  si  vero  tactu  Jesu 
febrim  increpantis  (ut  qui  siaiiin  robur  ac  valetu- 
dinem restituere  valeat),  vel  tangente  ipso  ac  di- 
cente **  : f Volo,  mundare,  > liberati  fuerint  a le- 
pra, tum  Deus  quodammodo  misericordias  suas  in 
iliis  miri  fleat. 

Vers.  8.  A resi$ienlibu8  dexteroe  luce  custodi  me 
ut  pupillam  oculi,  elc.  Qui  resistit  Christo,  resi- 
stit ilexteriP  Dei.  Qnscres  an  liceat  ejus  sinistrae  re- 
sistere. Qui  vero  perspicacissimus  est,  is  lanquam 
pupilla  oculi  qui  in  toto  Christi  corpore  est,  hoc 
dicet.  Hunc  tangere,  est  tangere  pupillam  oculi. 
Videns  autem  quis  multitudinem  resistentium  ani- 
mas oculo,  confugiat  ad  Deum,  postulclque  ab  tin· 
missis  Jaculis  scuto  divinae  ejus  protectionis  muniri, 
ne  ipsum  miserum  conflciani.  Quoniam  vero  dex- 
tera Domini  est  unigenitus  Filius  Dei,  et  ei  resi 
slunt  hostes  spiritales  et  invisibiles  a quibus  ro- 
gat ne  vulneretur  mente,  haec  vox  viri  est  qui  illu- 
minatos babet  animae  oculos. 

Vers.  8,  9.  Sif6  umbra  alarum  tuarum  proteges 
nUf  ύ facie  impiorum  qui  me  afflixerunt,  etc.  Justus 
ab  impiis  miser  et  miserabiiis  habetur,  aliquando 
etiam  ceu  insipiens  miseratione  dignus  putatur,  ve- 
rum tunc  sub  umbra  alarum  Del  protegitur,  ut  a < 
miseria  non  prosternatur. 

Vers.  9,  iO.  Inimici  mei  animam  meam  circum- 
dederunt» Adipem  suum  concluserunt : os  eorum  lo- 
cutum est  superbiam,  elc.  Cum  in  nobis  experiinnr 
cogitationes  perversas  quae  circumdant  animam 
nostram,  tunc  dicimus  : c Inimici  mei  animam 
meam  circumdederunt;»  cum  autem  ab  eis  incras- 
satus est  intellectus  noster,  tunc  c adipem  suum 
concluserunt. » Id  quod  ostendit  obsidionem  et  ho- 
stium crudelitatem  qui  suo  erga  materiam  affectu 
adipem  suum  concluserunt.  Omnino  enim  et  toti 
carnei  sunl. 

Ejusdem.  Adeps  spiritalis  ea  est,  quae  ex  malitia 
intellectui  obvenit,  crassitudo.  Adipem  mihi  vide- 
tur dicere  benevolentiam  et  humanitatem;  ait  ergo 
eos  omnem  deposuisse  coin miserationem,  et  nullum 
bumaniiaii  locum  in  cogitationibus  suis  reliquisse. 
Nonnulli  sunt  qui  adipis  nomine  felicitatem  et  pro- 
speram valetudinem  vocant. 

603  Vers.  11.  Projicientes  me  nunc  circumde· 
derunt  me,  oculos  suos  statuerunt  declinare  in  ter- 

*Maltb·  VIII,  5. 

(45)  '0  άνθεστηκώς,  elc.  Idem  et  Gorderius. 

(46)  '0  δίκαιος  άΛό  των*,  etc.  Idem,  at  Gorderius 
Basilio  tribuit. 

(47)  "VTur  αίσθατώμεθα,  elc.  Origeni  codex 


\ τούς.  Όλίγοι  θέ  είσιν  ο1  θαυματτούμενοι,  6τε  ϊχ 
παραδόξου  καΐ  τερατυΙως  γίνονται*  οΤον  Εατω^αν  « 
Ελεούμενοι,  οΐ  πυρετών  χα\  λέπρας  έλευθερούμεγτ/. 
Οϋτοι  δΕ  εΐ  μΕν  όδφ  Ιατρικής  θεραπεύοιντο, 
σαν  μΕν  ύπδ  θεού,  ού  μΕν  θαυμαστοΰντος  τους  Ελέα,; 
Εαυτού  αύτοΤς*  ει  δΕ  μεθ’  Αφής  Ιησού  ΙπιτιμΰητΏτ 
τψ  πυρετώ  (ώς  παραχρήμα  δύνασθαι  άποδιΑόναι  ΰγα> 
νόντων  χα\  εύεχτούντων  Ενεργείας),  ή Απτομένσ^  xal 
λέγοντας*  ι θέλω,  χαθαρίσθητι,  » ΑπαλλΑττοιντ}  ττ; 
λέπρας,  ώς  θαυμαστούντος  τού  θεού  τους  έχ/πδ 
Ελέους  Επ\  τούς  τοιούτους. 

Έκ  τωγ  άγΘεστηκόζωτ  rg  δεζιςί  σον  §Ρΐ'Μζξ(Ύ 
/ιε  ώς  κόρηγ  ό^δοΛμον,  κ.  τ.  έ.  Ό άνθεστηχωςιΐο· 
Χριστφ,  Ανθέστηχε  τη  δεξιά  τού  Θεού.  Ε1  Αέ  Εττ.  η 
λώς  Αριστερά  Ανθεστηχέναι  ζητήσεις.  Ό δϊ  διορζτ> 
> χώτατος,  ώς  κόρη  ών  δφθαλμού  τού  έν  τω  ολω  Χ«- 
στοΰ  σώματι,  τούτο  Ερεϊ*  ού  Απτεσθαί  Εστι  τής  χκ·; 
τού  δφθαλμού  Ατηεσθαι.  *ϋρών  δέ  τις  τ6  πλήθος  τ·*, 
Ανθεστηκότων  τψ  τής  ψυχής  όφθαλμφ,  προστριχέτ^, 
τψ  Θεψ,  Εκ  των  πεμτυομένων  οίονε\  βελών  χαίίτζρ 
δπλψ  τή  Oelq  σκέπη  βυσθήναι  δεόμενος,  ινα  μή  τώί- 
πωρον  αύτδν  Απεργάσο)νται.  Έπε\  ΑΕ  ΑεξιΑ  Rupfs>j 
δ μονογενής  Τ16ς  τού  θεού,  Ανθίστανται  Sk  τχΛτ 
Εχθρο\  νοητοί  τε  κα\  Αόρατοι,  άφ'  ών  Αβλαβή  διαμέν^η 
αίτεί  τύν  ίδιον  νούν,  ανδρδς  δΕ  ή φωνή  πεφωτισμένα; 
τούς  τής  ψυχής  όφθαλμούς. 

Έυ  σκέπχι  τώτ  πτερύγωγ  (Τον  σκεχάσείς  /ιε, 
άχδ  χροσώχον  άίτεεώτ  τώγ  ταΛαΐΧόίρτισάτΓωτ 
με,  κ.  τ.  έ.  Ό δίκαιος  Απδ  των  (46)  Ασεβών  Τ3λα> 
πωρίζεται  κα\  ταλανίζεται,  Ισθ*  δτε  χαΐ  ώς  Ανόητος 
Ελεούμενος·  Α^Ατότε  Εντή  σκέπη  των  πτερύγω/Τδϋ 
θεού  ό Αξιος  σκεπάζεται,  ίνα  μή  σεισΟη  Απ6  τού  τι- 
λανίζεσθαι. 

οι  έχθροί  μου  τΙ\υ  ψνχήγ  μον  χεριέσχοτ.  Tt 
στέαρ  αΟτώγ  σνγέκΧεισαγ’  τύ  στόμα  αντώτ  Eid- 
Λησεγ  ύπερη^αγίαγ , κ.  τ.  έ.  "Οτα^  αίσθσνώ- 
μεΟα  (47)  διαλογισμών  χειρόνων  περιεχόντωντήν  ψυ- 
χήν ήμών,  τότε  λέγομεν  ι ϋΐ  Εχθροί  μου  τήν  ψυχτ ν 
μου  περιέσχον*  » ΕΑν  δΕ  παχύνωσιν  ήμών  τδ  διανοη- 
τικόν, C τδ  στέαρ  αύτών  συνέκλεισαν.  > Πόλιορζίχ» 
δΕ  Εμφαίνει  χα\  τών  Εχθρών  τήν  ώμότητα,  συγκ>ει- 
σάντων  τδ  στέαρ  αύτών  διΑ  τήν  πρδς  τήν  ύλην  προσ- 
πάθειαν. "Ολοι  γάρ  δι’  όλου  σάρκινοι  τυγχάνουσι. 

Του  αυτόν.  Στέαρ  μΕν  νοητδν  (48)  ή Εκ  τής  κα- 
κίας Επισυμβαίνουσα  τψ  ήγεμονικψ  παχύτης.  Στέαρ 
δοκει  μοι  λέγειν  τήν  εύνοιαν  κα\  φιλαδελφίαν  καί  φη- 
σιν,  ότι  πάσαν  φυσικήν  Απέκλεισαν  εύσπλαγχνίχν,ού- 
δεμίαν  χώραν  τής  φιλαδελφίας  λογισμοίς  δεΑωχότες. 
ΤινΕς  μέντοι  τδ  στέαρ  εύημερίαν  κα\  εύεξίαν  ώνό- 
μασαν. 

Εκ6(ζΛ0Υτες  με  yvyX  ΛεριεχύχΛωσάγ  με,  rcf·,; 
όφΰοΛμοϋς  αύτώγ  δΟεντο  έκκΛίΥΟί  έτ  τη  7-η,  y . τ.  i 


Goisliiiianus,  num.  189;  alter  vero  nuin.  10,  Eose- 
bio  tribuit. 

(AS)  Στέαρ  μέγγοητόγ^  elc·  Codex  CoistioiaDRi 
Tlieodoreio  tribuit,  alii  Origeni. 


1221  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XVI.  im 


Ένδον  δντας  (49)  ού  περιχυκλοΰσιν  οΐ  έχθρο\,  ού  γάρ 
δύνανται,  άλλ'  δταν  Ισωθεν  έχβάλωσιν.  Κα\  ΕΟεντο, 
φησ\ν,  έαυτών  τους  όφθαλμους  είς  τ6  έμ&  έχχλιναι 
άπ*  ούρανοΰ  έν  τΙ),  τουτέστιν  έν  ΰλη.  ΈπΙ  βλά- 
βη 8h  περιχυκλοΰσιν  άπολέσαι  οΐ  ζητοΰντες  τ6  πρδς 
γην  όραν  χάί  σχοπεϊν  μόνα  τά  πρόσχαιρα,  έχχλίνουσι 
δέ  ιταρανομουντες  τήν  εύθεΤαν  δδδν  χα\  μή  βουλό- 
μενοι. 

Τον  αύτσν.  Τούτον  χυχλουσιν  οΕ  δαίμονες  (50)  δν 
έχβάλλουσι  της  άρετής·  δι6  χαλώς  λέγεται  τό*  c Έάν 
-ϊΓ^εΰμα  του  έξουσιάζοντος  άναβξ  έπ>.  σέ,  τόπον  σου 
μή  άφ^ς·  · χα\  τό·  ι Μή  δωτε  τόπον  τψ  πονηρω*  ι 
ώσεί  έλεγεν*  Έάν  τενευμα  πορνείας  άναβ^  έπ\  σ&, 
σωφροσύνην  σου  μή  άφής*  χα\  τενεΰμα  μίσους  άναβή 
έπ\  σέ,  άγάτεην  σου  μή  άφ^ς.  Πλήν  προσεχτέον  τεότε- 
ρον  δ άπδ  πασών  των  άρετών  έχπεσών  χυχλοΟται,  ή 
άπδ  τεολλών,  ή άπδ  μιας.  Κα\  έάν  μέν  άνταχολουθου- 
σιν  άλλήλαις  αΐ  χαχίαι  ώσπερ  χα\  άρεταί,  δ άπδ  μιας 
έχπεσών  άρετής  χυχλουται*  έάν  δέ  μή  άνταχολου- 
θοΰσιν  άλλήλαις  αί  χαχίαι,  ούχ  δ άπδ  μιάς  έχβληθε\ς 
άρετής  χυχλουται,  άλλ’  δ άπδ  πασών.  ’Ή  τάχα  ήστι- 
νόςτις  άρετής  έκπίτετει»  ύπδ  τής  άντιχειμένηςταύτη 
χαχίας  χυχλούται. 

ΎχέΛαβότ  με  ώσβΐ  Λέ<»ίτ  l·τotμoς  εις  θήρατ^  ml 
&σέί  σκύμγος  όΐκών  ίτ  άΛοκρύφοις^  χ.  τ.  έ.  Έν 
άτα)χρύφοις  (51)  γάρ  χα\  άπροοράτοις  ήμ?ν  ποιούνται 
τάς  καθ'  ήμών  ένέδρας  ώς  σκύμνος  οΐ  έχθροί. 

Τον  αϋτον.  Διά  τού  άχαθάρτου  (52)  λογισμού 
ύπολαμβάνει  τδννούν  ήμών  δ άντιχείμενος  ήμΤνλέων. 
Τδ  λογιχδν  τής  φύσεως  άπο^βίψαντες  θηρία  μιμούν- 
ται τροφής  έφιέμενα,  χα\  ταύτην  περισχοπούντα  χα\ 
έξαπίνης  δρμώντα. 

'AiTiicrr\Otj  Κύριε , Λρόφβασοτ  αϋτούς,  καΐ  ύΛο-· 
σκέΛισόν  αϋτούς* φνσαιτ^τ  μον  άπό  άσε- 

βονς^  ^ομφιχίαν  σου  άχό  έχθρώτ  rrjc  χεφάς 
σον,  X.  τ.  έ.  Τήν  ρομφαίαν  (53)  τού  Θεού  έσθ’  δτε  οί 
έχθρο\  τής  χειρδς  αύτού  άνολαμβάνουσι  καθ’  ήμών. 
Ταύτην  ούν  ^υσθήναι  χα\  άρθήναι  άπδ  τών  έχθρών 
εύχεταε  τφ  Θεφ. 

Του  αύτοϋ,  "OaTOp  Ίώβ  (54)  τήν  πλήξασαν  αΰ- 
τδν  δύναμιν  χε?ρα  λέγει  Θεού*  c Μή  με  στροβείτω  » 
γάρ,  φησ\ν,  ι ή χείρ  σου*  > ούτω  καΐ  τούς  έχθρούς 
της  εύεργετιχής  χειρδς  τού  θεού,  ρομφαίαν  6 Δαυίδ 
χαλε?  τού  θεού.  Ευεργετική  δέ  χε\ρ  οί  άγιοι  άγγελοι, 
δι’ών  ό θεδς  προνοειται  τού  κόσμου,  οΤς  άντίχεινται 
δαίμονες,  οί  μή  βουλόμενοι  πάντα  άνθρωπον  είς  έπί- 
γνωσιν  άληθείας  έλθειν.  Χε\ρ  θεού  δ μονογενής  ΥΙός* 
ρομφαία  δέ  ή Ισχύς,  ή δύναμις,  ή έξουσία.  Έχάστη 
ψυχή  διχαία  έλχουσα  τούς  άμαρτωλούς  έξ  άσεβείας  είς 
θεοσέβειαν,  ^ομφαια  έστί  θεού  ήχονημένη  κατά  τών 
πνευριάτων  τής  πονηρίας.  Ταύτην  ούν  τήν  ρομφαίαν 
σου  ^ύσαι  άπδ  έχθρών  σου  τών  άνθισταμένων  τή  είς 
τύν  Μονογενή  πίστει. 

£ccle.  I,  4.  Eplies.  ιν,  27.  ··  Job.  ιχ,  54. 

(49)  ’Ένδον  δντας,  elc.  Codex  Roe. 

(50)  Tovzvr  κυκΛονσίΥ  οΐ  δαίμοτες^  elc.  Codex 
Coislin.,  10. 

(51^  'Er  άΛοκρύφοις^  elc.  Codex  Roe. 


. nim,  elc.  Eos  qui  intus  sunt,  non  circumdant  ini- 
mici, non  enim  possum,  sed  quando  exira  ejiciunt. 
El  statuerunt,  inquii,  oculos  suos  in  me  declinare 
a coelo  in  terram,  boc  esi  in  materiam.  Ad  nocen- 
dum autem  el  perdendum  circumdant  qui  nihil  nisi 
terrena  et  temporanea  videre  quaerunt,  declinant 
▼ero  qui  rectam  viam  pervertunt,  eliam  impru- 
dentes. 

Ejutdem,  Hunc  circumdant  daemones  quem  e 
virtute  dejiciunt.  Quamobrem  pulchre  dicitur  ·’  : 
i Si  spiriuis  potestatem  habentis  ascenderit  in  te, 
locum  tuum  ne  deseras.  i El  illud·*  : i Nolite 
dare  locum  maligno. » Quasi  diceret : Si  spiritus  for- 
nicationis ascenderit  in  te,  continentiam  tuam  ne  de- 
seras. Et  si  spiritus  odii  ascenderit  in  te,  cbaritatem 
tuam  ne  deseras.  Csctcrum  considerandum  est  an  qui 
ab  omnibus  virtutibus  decidit,  circumdetur,  an  qui  a 
mullis,  an  qui  ab  una.  Si  sese  Invicem  sequuntur 
malitiae,  quemadmodum  et  virtutes,  qui  ab  una  vir- 
tute excidii,  circumdatur.  Si  autem  sese  invicem 
non  sequuntur,  non  qui  ab  una  virtute  excidit,  cir- 
cumdatur, sed  qui  ab  omnibus.  Vel  forte  e qua- 
cunque virtute  quis  excidit,  ab  ea  quae  illi  adver- 
satur, malitia  circumdatur. 

Yers.  12.  Susceperunt  me  sicut  leo  pAralus'ad 
preedam  : et  sicut  catulus  leonis  habitans  in  abditis^ 
etc.  Iu  obscuris  enim  et  nobis  inopinantibus  insi- 
diantur inimici  sicut  catulus  leonis. 

Ejusdem.  Per  immundas  cogitationes  suscipit 
mentem  nostram  adversarius  noster  leo.  Abjecta 
naturali  ratione  feras  imitantur  quae  alimenta  ita 
appetunt  ut  in  ea  semel  conspecta  subito  impetu 
ferantur<- 

Yers.  15, 14.  Exsurge,  Domine^  praiveni  eos  et 
supplanta  eos ; eripe  animam  meam  ab  impio,  fra· 
meam  tuam  ab  inimicis  manus  tuoe,  etc.  Dei  fra< 
meam  aliquando  inimici  manus  ejus  assumunt  adver- 
sum nos.  A Deo  igitur  petit  banc  ab  inimicis  eripi 
el  auferri. 

Ejusdem.  Quemadmodum  Job  vim  ipsum  flagel- 
lantem Dei  manum  appellat  : i Non  me,  inquit·*, 
torqueat  manus  tua ; > sic  et  inimicos  beneficae  ma- 
nus Dei,  frameam  Dei  vocat  David.  Benefica  autem 
manus  Dei,  sancti  angeli  sunt,  per  quos  Deus  mun- 
do providet,  et  quibus  daemones  adversantur,  qui 
nolunt  omnes  homines  ad  veritatis  notitiam  acce- 
dere. Manus  Dei,  unigenitus  Filius  est;  framea, 
virtus,  vis  et  potestas.  Quaelibet  anima  justa  quae 
peccatores  trahit  ab  impietate  ad  pietatem,  004 
framea  Dei  est  acuta  contra  spiritus  malitiae·  Hanc 
igitur  frameam  tuam  eripe  ab  inimicis  luis,  qui  fidei 
in  Unigenitum  adversantur. 


152)  Αίάτου  άκαθάρτον,  elc.  Codex  Coislinianus. 


Barbarus. 


im  EX  ORIGENE 

'Vees.  II·  Domin«»  a paucl$  de  terra  divide  eos  in  Λ Κύριε^  όίΛ0  όΛιγων  άχό  ^u^fytccr  αιπις 


tita  eorum^  et  de  absconditis  tuis  adimpletus  est  ven- 
ter eorum,  elc.  Divide,  ne  consentiant,  c Et  de  abs- 
conditis tuis  adimpletus  est  venter  eorum,  t Si 
quando  hostes  Evangeiii  philosophos  videris  magna 
et  excogitata  proferre  dogmata,  dices  Deo  : < De 
absconditis  luis  adimpletus  est  venter  eorum,  · 
qns  quidem  forte  proferunt,  quia  noverunt  illa,  el 
cum  obscuram  illorum  notitiam  haberent,  postea 
exercitationibus  el  disquisitionibus  suis  illustra- 
rutil.  Alius  ait : i Pars  eorum  in  viventibus.  · Om- 
nis enim  inimicorum  Dei  hxrediias  sita  est  in  prae- 
senti vita  in  qua  omni  voluptate  repleti  sunt· 

Saturati  sunt  filiis,  et  dimiserunt  reliquias  suas 
parvulis  suis,  ete*  Propriis  fetibus  saturati  sunt, 
quorum  reliquias  parvulis  suis  reliquerunt.  Hoc 
enim  etiam  in  maledictionibus  Levitici  ponitur  ** : 
€ Comedetis  carnes  filiorum  vestrorum.  > 

Ejusdem.  Saturati  sunt  filiis,  id  est  immunditia ; 
nec  solum  ipsi  immundi  facti  sunt,  sed  et  filios  suos 
ininiundiihe  suae  participes  fecerunt.  Non  enim  per- 
fectorum est  immunda  mundis  praeferre, 

\ers.  15.  Ego  autem  in  justitia  apparebo  conspe-· 
etui  tuo,  satiabor  cum  apparuerit  gloria  tua,  ete. 
In  justitia  atque  omni  virtute  apparebit  sanctus 
ante  biciem  Dei,  nullus  autem  iniquus  ibi  compa- 
rcbit  Beata  satietas  erit  in  apparitione  et  clara  vi- 
sione gloriae  Dei.  Ilux  enim  est  cibus  qui  totam 
animae  mensam  replet,  quem  qui  esurit  et  salu- 
briter appetit,  ipso  repletus  satiabitur· 


ir  rfl  ζωχι  αύτωr,  xal  τώr  κεχρι^μμέταητ  crev  taJ  - 
σΘί\  ή γασζιχρ  αύτίύτ,  κ.  τ.  έ.  γλ 

μί)  (55)  όμονοώσι.  ι Και  των  χεχρυμμένων  σο.» 
σθη  ή γαστήρ  αυτών.  > *Όταν  οΐ  i}fipo\  τοΰ  Ε-τ;- 
γελίου  φιλοαοφοΰντες  μεγάλα  κα\  έητετευγμενι  ϋ- 
γωαι  δόγματά  κοτε,  έρεϊς  τω  θεψ·  c Των  κ£χρ·νμ;αέ. 
νων  σου  έπλήσΟη  ή γαστήρ  αύτων,  ι άτινα  τάχι  χ/ι- 
φόρουσιν,  έτ:ε\  fJδ^ισαv  αύτά*  χαΐ  τους  vjtxtj;  χ^τ' « 
άμαυρους  ίχοντες,  ταΖς  άσχήσεσι  χολ 
έλάμπρυναν.  Έτερο;  δέ  φησιν  c Ή μ&ρΧς  αυτών  ε< 
τοίς  ζώσιν.  ι Ή γάρ  πάσα  χληρονομία  τών  έχβρώϊ 
του  θεοΰ  έν  vij  ιηιροΰσΐ]  ζωη,  έν  ζ χαΐ  έ»ήΛ;?χι 
ιεάσης  τρυφής. 

ΕχορτάσθτΐΰΤατ  ν/ώκ,  χαΐ  d^rjxar  τά  waxaXc-za 
τοίς  ·η\Λίοις  αύτών,  χ,  τ.  έ.  Των  ΙΑιονν  γενντ^ί- 
των  (56)  έχορτάσθησαν,  ών  λείψανα  τοίς  έαντων  ντ- 
πίοις  χαταλελοίπασι.  Τούτο  γάρ  χαΙέν  Αραΐς  Λγ·:γ.- 
χοΰ  πρόσχειται  * c ΦάγεσΟε  τάς  σάρχας  των  \λτ» 
ύμών.  I 

Του  αύζον.  ΥΙών  άντ\  του  (57),  άχαΟαρσίχ;·  0^ 
μόνον  δέ  αύτο\  γεγό'^ασιν  άχάΟαρτοι,  άλλά  χα:  νχ; 
τέχνοις  αύτών  τής  άχαΟαρσίας  μετίδωχαν.  (Κ 
γάρ  τελείων  τδ  ακάθαρτα  των  καθαρών  ΐΊροχρΓ.τ.Ί. 

Έγω  di  έτ  δικαιοσύνη  έφβι\σομαι  τψ 
σου,  χορτασθήσομαι  έτ  τφ  d^^ffreu  rijr  iciar 
σου,  X.  τ.  έ.  Έν  διχαιοτύντ^  (58)  κα\  ττάτζ  dperj 
όφθήσεται  ό άγιος  τιρ  προσώιαρ  του  Θεοΰ,  ούδεί;  u 
άδικος  όφθήσεται.  '0  δε  μζχαριζόμενος  χ&ρτίΓμδς 
ίσται  έν  τφ  όφθήναι  και  τρανωθήναι  τήν  οόςζν  τού 
θεού.  Αυτή  γάρ  έστιν  ή παν  τδ  έλεδν  τής  ψυχτ» 
άναπληρούσα  τροφή,  ής  ό πεινών,  χαΐ  ύγιεινΰ; 
όρεγόμενος  χορτασθήσεται  πληρουμενος  αυτής. 


PSALMUS  ΙΥΙΙ. 

Vers.  2,  3.  Diligam  te.  Domine  fortitudo  mea. 
Dominus  firmamentum  meum  et  refugium  meum,  et 
liberator  meus ; Deus  meus  adjutor  meus,  et  sperabo 
in  eum.  Protector  meus  et  cornu  salutis  mew,  et  sus- 
ceplor  meus,  elc.  Ipsa  per  se  fortitudo  el  ipsum 
per  se  firmamentum  sanctorum.  Dominus  est.  Nemo 
igitur  eorum  qui  extra  Dominum  sunt,  fortis  est 
aut  firmus.  Non  autem  idem  est  firmum  quod  du* 
rum,  neque  forte  idem  est  ac  robur  insanientium. 

Ejusdem.  A simili  simile  dignoscimus,  605  di* 
lectione  dilectionem,  justo  justitiam·  Hoc  enim  est 
magnum  ac  prascipuum  mandatum.  Qui  autem  di* 
ligU,  dilectum  quoque  colit.  Fortitudinem  suam 
Deum  vocat,  quippe  cujus  ope  ab  omnibus  inimicis 
suis  tam  visibilibus  quam  spiritalibus  liberatus 
est. 

Ejusdem.  Firmamentum  dixit  Deum , utpote  ab 
ipso  contra  hostes  protectus;  refugium,  ut  qui  mu* 

··  Levit.  XXVI,  29. 


ΤΑΑΜΟΣ  ir. 

'Αγαπήσω  σε,  Kvpts  ισχύς  μου·  Κύρα>ς  στε- 
ρέωμά μου,  καΐ  χαταρνγή  μου,  ηοΛ  ρύστνις  μσσ 
ό θεός  μου  βοηθός  μου,  έΛχιω  έπ'  αϋτότ.  Tsq:* 
ασχιαχής  μου  ηαΧ  χέρας  σωτηρίας  μου,  ηαλ  άιη- 
Λήπτωρ  μου,  χ.  τ.  έ.  Ή αύτοίσχύς  (59)  χαΐ  αύτβ- 
ακρέωμα  τών  Αγίων,  ό Κύριός  έστιν.  Ούδε\ς 
Ισχυρός  ή στερεός  τών  ούχ  έν  Κυρ(ω.  06  το6τέν  S 
D C0  στερεόν  τφ  σχληρφ,  ούδέ  τό  Ισχυρόν  τάνβες  φρεν^ 
τιχοΐς. 

Του  αϋζου.  Αιά  του  όμοιου  (60)  τό  5μοιιονέπιγΓΗ:ν 
σχομεν,  χα\  διά  τής  Αγάπης  ·ήν  Αγάπην,  χαι 
τού  διχαίου  τήν  δικαιοσύνην.  Αυτή  γΑρ  ή έντολή  με- 
γάλη χα\  πρώτη.  Ό Αγαπών  δέ  χα\  θεραπεύει  τέ» 
Αγαπώμενον.  Ισχυν  έαυτού  χαλει  τόν  Θεόν,  ώς  ci' 
αυτού  (Ιυσθείς  έχ  πάντων  αύτούτών  εχθρών  αΙσθητών 
χα\  νοητών. 

Τον  αϋτον.  Στερέωμα  είπε  (61)  τόν  θεάν  ώς  νπ 
αύτού  χατΑ  τών  πολεμίων  ^υσθείς  · χαταφυγή>  ^ 


^55)  Αίομέρισοκ,  Ira  μή,  elc.  Codex  Coislinianus, 

(56)  Τώτ  ΙδΙωτ  γειητ7\μΛτωτ,  eCc.  Origeni  Corde- 
rius,  alii  Eusebio  tribuunt. 

(57)  ΥΙωτ  άττϊ  του,  etc.  Sebedm  Crabii. 

(58)  Er  δίχαιοσύτη,  etc.  Corderius. 


(59)  Ή αύζοΤττχ^ς,  etc.  0>rderins. 

(60)  Αιά  τον  όμοίου,  etc.  Schedae  Crabii,  ci  Bar- 
barus. 

(61)  ΣτερέωίΜ  είχα,  elc.  Eaedem  schedae,  ct  Btf^ 
barus. 


SELECTA  IN  PSALM 
ώς  τείχος  αύτφ  γενόμενον  · ^ύττην , ώς  ύπ*  αύτοΰ 
λυτρωθείς. 

Του  αύτοΰ.  Βοηθάν  εΤπε  (62)  τδν  βεθν,  ώς  Ιπιχου· 
ρήσαντα. ' 

Τον  αύτσν.  Υπερασπιστήν  Ιφη  (63)  τ^ν  Θεδν,  ώς 
πρόμαχον  * χέρας  σοιτηρίας , ώς  δι’  αύτοΰ  τούς  έχ- 
θρούς  τρόπον  τινά  κερατίσας,  καΐ  τή  τούτου  προ- 
μήθεια διασωθείς.  Κέρας  σωτήριον  χαι  6 Χριστδς, 
κατά  τδν  Ζαχαρίαν  λέγοντα*  « Κα\  ήγειρε  χέρας  σω- 
τηρίας  ήμίν.  > Κέρας  χα\  ή βασιλεία,  ώς  τό,  € Υ- 
ψώσει χέρας  Χρίστου  αύτοΰ.  > 

ΑΙιτων  έαιχαΛέοΌμαι  Κύριον,  καΐ  έκ  τώτ  έχθρών 
μου  σωθήσομαι,  χ.  τ.  έ.  Ό μετά  του  ύμνεϊν  (64) 
εύχόμενος,  αίνων  έπιχαλεΐται  τδν  Κύριον.  ΟύδεΙς  δέ 
οΟτο>ς  εύχεται  τοΤς  συμβαίνουσι  δυσαρεστού  μένος. 
Κα\  των  έχθρων  ούν  περιεστηχύτων,  ούτως  εύ- 
χτέον. 

Περιέσχοτ  μβ  ώδΙνες  θανάτου  , καΐ  χείμα^φοι 
άνομίας  έζετάραξάν  με.  νδινες  ςίδον  αεριεκύ^ 
κΛωσάν  με*  κροέφθασάν  με  χαγίδες  θανάτου, 
X.  τ.  έ Ό Χριστδς  (65),  χαθώς  άνθρωπος,  φησ\ταυτα. 
Τούτψ  ^άρ  ό θάνατος  ώδΙνας  έτεχε.,  χα\  ·1  άνομίας 
χείμαββοι  έξετάραξαν  αΰτδν,  δτε  εΤπεν  · ι Ή ψυχή 
μου  τετάραχται·  ι ού  μήν  χατέσχον  τούτον.  Κα\  ώδΐ- 
νες  5^υ  περιεχύχλωσαν,  οΙηθέντες  αύτύν  χαταλαβεΙν, 
ού  μήν  υΕδς  ^δου  Ιγένετύ  ποτέ.  Προέφθανον  Sk  αύ- 
τύν,  ήγουν  προήγον , χα\  αΐ  πρδς  θάνατον  άμαρτίαι» 
τουτέστι  παγίδες  · άλλ’  αύτύν  ούχ  έάλωσαν.  Ούχουν 
χειμά^βους  άνομίας  έρείς  τά  βεύματα  τής  κακίας, 
χαΐ  θανάτου  παγίδας  τάς  πραχτιχάς  άμαρτίας.  ^ 

Ύοΰ  αύτοΰ.  *ΟδΙνες  θανάτου  (66),  ήτοι  αΐ  τδν  θά- 
νατον τίχτουσαι,  ή αΐ  συνειλημμέναι  έχ  του  θανάτου, 
δστις  έσχατος  έχθρδς  χαταργηθησύμενος  ύπύ  Παύλου 
χεχήρυχται. 

Τον  αύτοΰ.  Χείμαββοι  άνομίας  (67)  οΐ  τταράνο- 
μοι  λογισμοί,  οίτινες  ώδΙνες  χαλουνται  χρονίζοντες 
άν  ήμ?ν,  χα\  πάλιν  παγίδες  θανατοΰντες  ή μάς  διά 
τής  χατ’  ένέργειαν  άμαρτίας. 

Καί  έν  τφ  ΘΛίβεσθαΙ  με  ^ΛεκαΧεσάμΎ\ν  τύν 
Κύριον,  κυΧ  xpbq  τόν  θεόν  μου  έκέκραζα.  Τάκου· 
σεν  έτΰ  ναόν  άγιου  αύτοΰ  τής  ^ωνής  μου,  καί  ή 
κρανγι^^  μου  ένώχιον  αύτοΰ  εΙσεΛεύσεται  είς  τά 
ώτα  αύτοΰ,  χ.  τ.  έ.  Έν  μέσαις  ταις  θλίψεσι  (68)  χα\ 
άχμαζουσαις  αύταΐς,  έπιχλητέον  τύν  Κύριον  , χα\  1 
χραχτέον  πρ6ς  Θεόν.  Ούτω  γάρ  ήμων  έπαχούσεται 
έχ  του  ναού  αύτου  λόγων  * χα\  άπύ  τοιαύτης  διαθέ- 
σεεος  ‘ήμων  ή εύχή  μετά  παββησίας  είσελεύσεται,  ώς 
είς  ο1χε7ον  τόπον,  τά  λεγόμενα  ώτα  αύτου.  Μήποτε  δέ 
χαΐ  όιτλιζόμεθα  κατά  των  έχθρων  έν  αύτψ  τφ  αίνεΐν 
χαι  έσεεχαλείσθαι  Κύριον. 

Τον  αύτοΰ.  Ναύςθεου  (69)  δ Χριστύς,  Χρίστου 
Ιέ  αΐ  νοεραλ  χα\  &γιαι  δυνάμεις.  Δι6  χα\  δ Χριστές 
Luc.  1,  69.  ··  I.  Reg.  ιι,  10.  ··  Joano.  χιι,  2 

<62Ι)  Βοηθόν  είχε,  etc.  Schedae  Grabii. 

}63)  Ύχερασχιστήν  ίψη,  eic.  Eaedem  schedae. 
64)  μετά  τοΰ  ύμνειν,  eic.  Codex  Roe. 

(65>  '0  Χριστός,  eic.  Codd.  Coisliniaooe  el  Hoe. 
lorderiiis  auleni  habet  Uiiqoain  auonymi. 

(66)  Τίδϊνες  θανάτου,  eic.  Schedae  G rabii. 

Patrol.  Ub.  Xll. 


«.  — PSAL.  XVII. 

k rus  ei  fuerit;  Jiberatorem,  ut  ab  ipso  redem- 
ptus. 

Ejusdem.  Adjulerem  dixit  Deum , utpoie  a quo 
auxilium  acceperit. 

Ejusdem.  Protectorem  dixit  Deum,  ac  si  dicerei 
propugnatorem ; cornu  salutis,  ui  cujus  ope  inimi- 
cos quodammodo  cornu  prostraverit , el  ejus  provi- 
dentia liberatus  fuerit.  Corno  salutis  est  et  ipse 
Christus,  Juxta  Zachariam  dicentem  c Et  erexit 
cornu  salutis  nobis.  » Corno  est  etiam  regnum, 
juxta  illud  ·· : c Sublimabit  cornu  Christi  sui.  » 

Vers.  4.  Laudans  invocabo  Dominum,  et  ab  inimicis 
meis  satvus  ero,  etc.  Qui  cum  hymnis  precatur,  lau- 
dans invocat  Dominum.  Nullus  autem  qui  ea,  qiim 
accidunt,  legre  fert,  sic  precatur.  Cum  ergo  eircuiii- 
dam  mimici,  ita  precandum  est. 

Ybbs.  3,  6.  Chcumdederuni  me  dolores  mortis,  et 
torrentes  iniquitatu  conturbaverunt  me.  Dolores  in- 
ferni circumdederunt  me;  prceovcupaverunt  me  la· 
quei  mortis,  etc.  Christus,  quatenus  homo  est,  haec 
dicit.  Huic  enim  mors  dolores  peperil,  et  torreiifes 
miquiuiis  ipsum  conturbaverunt,  quando  dixit 
f Anima  mea  turbata  est ; » sed  ipsum  non  compre- 
henderunt. Et  dolores  inferni  ipsum  circumdede- 
runt, putantes  ipsum  apprehendere,  verum  nun- 
quam filius  inferni  exstitit.  Praeoccupaverunt,  sive 
praevenerunt  etiam  ipsum  peccata  quae  ducunt  ad 
mortem,  id  est  laquei;  sed  eum  iion  ceperunt. 
Itaque  torrentes  iniquitatis  recte  dixeris  fluenta 
malitiae ; et  mortis  laqueos,  pracUca  peccata. 

Ejusdem^  Dolores  inferni  sunt,  vel  qui  mortem 
parium,  vel  qui  concepti  suni  ex  morte,  ultimo  qui 
destruetur,  inimico,  nt  ait  Paulus. 

Ejusdem.  Torrentes  Iniquitatis  sunt  perversae 
raiiocinaiiones  quae  vocantur  dolores  In  nobis  diu 
permanentes , item  laquei  qui  mortem  nobis  infe- 
runt per  peccatum  actu  commissum. 

Vers.  7.  In  tribulatione  mea  invocavi  Dominum , et 
ad  Deum  meum  clamavi.  Et  exaudivit  de  templo  sancto 
suo  vocem  meam , et  clamor  meus  in  conspectu  ejus 
introibit  in  aures  ejus , etc.  In  inediis  tribulationi- 
bus, iisque  ferventibus,  est  Domi- 

nus, et  clamandum  est  ad  Deum.  Sio.  enim  exau- 
diet verba  nostra  de  templo  suo , el  ab  ejusmodi 
aflectn  profecia  oratio  nostra  cum  fiducia  ingredie- 
tur, velut  in  locum  proprium,  in  aures  ejus.  Forte 
etiam  contra  inimicos  armamur,  cum  Dominum 
laudamus  et  invocamus. 

Ejusdem.  Templum  Dei  Christus,  Christi  vero, 
spiritales  et  sanctae  potestates.  Quare  et  nunc  di- 

(67)  ΧεΙμαφφοι  άνομίας,  etc.  Eaedem  schedae. 

(68)  Ev  μ&σαις  ταις  ΘΧΙψεσι,  etc.  Corderius, 
Barbarus. 

(69)  Ναός  θεοΰ,  etc.  Codex  Goisliniatms,  num, 
iO;  schedae  Grabii,  el  Barhprus. 


\m  EX  ORIGENE  1^ 

ctlur  Christus  sedere  super  throuum  Devid  patris  A vOv  λέγεται  χαθέζεαθαι  έπ\  Opdvou 
gul,  αύτοΰ. 

Yees.  8,  9.  Commota  eU  ei  ronlremiitnarra:  /«n-  Kal  έσοΛαύθη^  καϊ  Εντρομος  έγετήΟη  ή γη,  χα] 
damenia  montium  conturbata  $unt , et  commota  sunt^  θβμέΛια  των  όρέωτ  έζαράχθησαν^  χαΐ  iactJM· 
quoniam  iratui  est  eis  Deus.  Ascendit  fumus  in  ira  βησαν,Ετι  ώργίσθη  αϋτοΐς  όθεός."Ατέ6η  ηαπτ  r 
ejus^et  ignis  a facie  ejus  exarsit;  carbones  succensi  Er  όργ^  airtov^  καΐ  xvp  άπό  αροσώπου  aincv 
sunt  abeo^  elc.  Stanti  quidem  stat  Deus,  molo  κατεφλόχιχτετ·  άνθρακες  άνή^ί^ησαν  άχ^  αϋτοτ, 

, autem  movetur,  uti  ad  Moysem  dictum  est:  i Sta  x.  τ.  έ.  Τφ  μέν  έστηχέτι  (70)  εστηχεν  ό Θε6ς,  τψίΐ 
caram  Pharaone.  » Quando  vero  Deo  non  obedivit  σαλευομέν^>  σαλεύεται,  ώς  ΜωΟσε?  λέγεται  - t Ιΐττ,Ι 
Adam,  sed  potius  uxori  morem  gessit,  tunc  audi«  έναντίον  Φαραώ,  ι *Οτε  μέντοιγε  Ά8άμ  ιεαρήχοχ 
vit  Dominum  Deum  deambulantem ; ipsi  enim  non  του  θεού,  μαίλλονδΙ  τής  γυναιχδς  ήχουσε,  τότε  ήχο^χ 
amplius  stabat  Deus,  atque  ut  bonus  judex  non  Κυρίου  του  θεού  τεεριπατουντος*  ούχέτι  γΑρ 
stabat.  Gacterum  Deo  se  movente  contremiscit  non  έστήχει  6 θεδς,  χα\  ώς  άγαθδς  δέ  δ χρίνοιν  ούχ  Ισ^ 
coelum,  sed  terra,  et  fundamenta  montinm  contur·  χε.  Σαλευομένου  δέ  θεού  έντρομος  γίνεται  ούχ  οΰρο· 
bantur;  quae  montium  fundamenta  conturbabit  νδς,  άλλά  ή γή,  χα\  θεμέλια  των  δρέων  ταράσσεται, 
ignis  qui  ex  furore  Domini  succenditur·  c Vultus  ^ &περ  θεμέλια  των  δρέων  ταράξει  τδ  έχχαιόμενον 
autem  Domini  super  facientes  mala  ^ ; > sanctos  έχ  του  θυμου  του  θεού,  c Πρδσωιιον  δέ  Κυρίου  itl 
enim  iiinminat,  juxta  illud*”  : c Signatum  est  ποιουντας  χαχά  * ι Αγίους  γάρ  φωτίζει,  οίο»· 

super  nos  lumen  vultus  loi.  i c Έσημειώθη  έφ’  ήμάς  τδ  φως  του  Ίερασώα» 

σου.  I 

Ejusdem,  c Et  ignis  a facie  ejus  exarsit,  i com-  Tov  αύτον.  c Και  πυρ  άπδ  προσώπου  (71)  «νπί 
burens  ligna,  foenum,  stipulam,  hoc  est,  consu-  χατεφλδγισεν,  » χαταχαιον  ξύλα,  χδρτον,  χαλάμη, 
mens  malos  habitus.  Sic  olim  sombussit  publica-  τουτέστιν  άναλίσχον  τάς  πονηράς  έξεις.  Ουτω  xri· 
num  Mattbaeum,  Paulum  persecutorem  et  conlume-  χαυσέ  ποτέ  τελώνην  μέν  δντα  τδν  Ματθαίον,  ΠαϋΜ« 
liosum.  δέ  διώχτην  χα\  ύβριστήν. 

Ejusdem.  Deos  tanquam  bonus  movetur , ne  Tov  αύτον.  Ός  άγαθδς  δ θεδς  (72)  σαλεύεται,  ha 
amplius  terra  ipsum  contemnat,  sed  ut  patrem  μηχέτι  ή γή  αύτου  χαταφρονή , άλλ*  ώς  «τέρα  φο- 

revereatur,  et  ne  amplius  fundamenta  montium  βήται  αύτδν  * χα\  ίνα  μηχέτι  άχίνητα  ή τά  τΰν 

immota  sint,  sed  conturbentur.  Quin  etiam  Deus,  δρέων  θεμέλια,  άλλ'  έν  ταραχή.  Κα\  ώς  άγαθδς  δ 
tamquam  bonus , est  ignis  consumens , qui  pri*  ^ θεδς  χαΖον  πυρ  χαταναλίσχον,  πρώτον  άναβαΐνον 
mum  ascendens  fumum  resolvit,  deinde  carbones  Απολύει  χαπνδν,  είτα  άνάτιτει  άνθρακας , είταχατα- 
succendit,  denique  descendit  inclinans  coelum;  ac  βαίνει  χλίνας  ούραν&ν,  χαΐ  μετά  χοΰτο  βείχνυσι  τ^ν 
postea  demonstrat  caliginem  quae  est  sub  pedibus  ύπδ  τοδς  πδδας  αύτου  γνδφον.  ΕΤτα  έπιβάς  τών  χε- 
ejus·  Deinde  super  cherubiro  ascendens  volat,  et  ρουβΖμ  πέταται,  χαΐ  πέταται  έιά  πτερύγων  Ανέμων, 
volat  super  pennas  ventorum.  Per  ascensum  autem  Άνάβασιν  δέ  χα\  χατάβασιν  δεΖ  νοεΖν  τάς  διαφέρεις 
et  descensum  inlelligendae  sunt  variae  ejus  dispen-  αυτου  οΐχονομίας  * έπε\  δ θεδς  παντί  χα\  πανταχοΰ 
sationes ; quoniam  Deus  cuilibet  et  ubique  prae-  παρέστιν. 
sens  est. 

Ejusdem.  Deus  in  sanctis  hominibus  inhabitat,  et  Tov  αύτον.  Όθεδς  έν  μέν  τοΖς  άγίοις  (73)  ά*- 
deambulat , volat  autem  super  cberubim.  Quod  si  θρώποις  ένοιχεΤ,  χα\  έμπεριπατει,  Γπταταε  δέ  W 

ventos  qui  sensiles  sunt  accipias , providentia  sua  τοΖς  χερουβίμ.  Κα\  Ανέμους  εΐ  τους  αΙσθητο-^  λά> 
iisceodit  super  illos,  duceus  prout  vult.  βοις,  τφ  λδγφ  τής  προνοίας  έπιβαίνει  αδτών,  άγν· 

ώς  βούλεται. 

Tees.  ίΐ.  Et  posuit  tenebras  latibulum  suum^  in  ΚαϊΕθετο  σκότος  άποκρνφΕ[Υ  αύτον^  JcvxJsg 
circuitu  em  ejus  tabernaculum  ejus  : tenebrosa  D αύτον  ή αύτον*  σκοτεινόν ν^ωρ  ktr  νερί- 

aqua  in  nubibus  aeris^  etc.  Quoniam  posuit  tenebras  Λαις  άέρων,  x.  τ.  i.  Επειδή  έθετο  σχδτος  (74)  Απ»* 
Jatibulum  suum,>et  in  circuitu  ejus  tabernaculum  ejus  χρυφήν  αύτου,  χα\  έστι  χύχλφ  αύτου  ή σχηνή  αύττ^, 
est , propterca  tenebrosa  aqua  in  nubibus  aeris,  διά  τούτο  τδ  σχοτεινδν  ύδωρ  έν  νεφέλαις  Αέρΐιΐν,  τοντ- 
hoc  est  ιη  prophetis:  «Mandabo  enim  «inquit  **,  έστι  τδ  έν  τοΖς  προφήταις*  « Έντελου{ΐαι  γάρ. 
nubibus  ui  non  pluant  super  illos  pluviam  , et  erit  'ταις  νεφέλαις  του  μή  βρέξαι  έπ'  αύτους  ύετδν. 

fames , ηοη  fames  panis , sed  fames  audiendi  ver-  χα\  έσται  λιμδς,  ού  λιμδς  άρτου  , Αλλά  λΐ|£δς  ν£ 
bnm  Domini  **·  t Si  Deus  noster  4ux  est,  quo-  ΑχοΟσαι λόγον  Κυρίου,  ι EI  δ θεές  ήμών  φώς  έσπ, 
modo  tenebris  occultatur?  Existimo  illuni  tenebris  πως  χοιλύτιτεται  σχότει;  ΟΤμαι  δέ,  δτι  αύ^ιΦω  οΰτ· 
occultari  quemadmodum  id  quod  cognoscitur,  oo-  καλύπτει  σχότος,  ώς  χα\  τή  Αγνοίφ  τδ  γινΕυβσοδμεντ» 

•*Ps.  ΧΧΧ1Π,  17.  “Ρβ.  IV,  7.  ··  Isai  ν,  6.  ” Amos  νιιι,  \ί. 

Π0|  Γφ  μΕν  έστηκότι^  etc·  'Gorderius. 

(71)  Kal  xvp  άχό  χροσώχον^  elc.  Schedas  Gra 
bii. 

(72)  'Dc  άγαθός  ό θεάς^  etc.  Gorderius. 


\ 


(73)  Ό θεός  Εν  μΕν  τοΊς  άγΙοις^  etc.  Scheda 
Grabii,  et  codex  Goislinianus,  num.  10. 

(74)  'Exsidii  Εθετο  σκότος^  etc.  Codex  Cotsh- 
nianus,  num.  10,  et  sebed»  Grabii· 


iW  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XYII.  . 1230 


άναχαλύπτεται,  ήτις  ώς  πρδς  τί>ν  γινώίΐχοντβ,  χα\ 
οό  πρ6ς  τ6  γινωβχόμενον  λέγεται.  Σκηνήν  δέ  αύτοΰ 
τήν  σάρκα  ώνόμασεν,  έν  ή Χριστός  έχαθέζετο  * ετι  βέ 
χα\  τ6  φάναι  σκηνήν  διά  τ6  πρόσχαιρον  τής  σαρχώ- 
δεως.  < £1  γάρ  έγνώχαμεν,  φησ\,  Χριστόν  χατά 
σάρκα,  άλλά  νυν  οΰχέτι  γινώσχομεν.  » *Η  τάχα  σκη- 
νήν τό  σώμα  ώνδμασε  διά  τήν  άμπελον  ήν  έξ  Αίγυ- 
πτου μετηρεν,  Γνα  φυλάξη  αύτήν,  άχρις  ο3  πεπανθή 
ό βότρυς,  χα\  μή  λυμαίνηται  αύτήν  l·ς  έχ  δρυμου. 
Δύναται  δό  σκηνήν  λέγειν  χα\  τήν  σωματικήν  φύσιν, 
έν  ή θεός  διά  τού  Αδγου  όράται,  εΓ  γε  έχ  καλλονής 
χτισμάτων  ό γενεσιουργός  θεωρείται,  χα\  διά  των 
ποιημάτων  νοούμενος  χαθοράται. 

ΚαΙ  έξίιπέστειΛΒ  βέΛη,  καί  έσκόρχισετ  αϋ~ 
τούς  · καί  άστραπάς  έ^Λήθυνε,  καί  σννετάραξετ 
αυτούς.  Καί  ώ<ρβτισατ  αΐ  Ληγαί  τ<ύτ  νδάτων,  καί 
άτεκαΛύφθτι  τά  θεμέΛια  της  οΙκονμέττ\ς·  άΛό 
έπιτιμήσεώς  σον^  Κύριε^  άχό  έμΛνεύσεως  ανεύ- 
ματος  ύργης  σον,  χ.  τ.  έ.  “Όλα  έχεινα  (75)  τά 
σκυθρωπά  διά  τούτο  τό  χρηστόν.  Επιτιμώ  ούν , χαΐ 
έμπνεί  πνεύμα  όργής,  Ινα  όφθώσιν  αΐ  τιηγαλ  των 
ύδάτων,  χα\  άναχαλυφθώσι  τά  θεμέλια  της  οίκου- 
μένης.  ΕΙ  άγαθόν  τό  όφθήναι  χαλ  φανερωθήναι  τάς 
πηγάς  των  ύδάτων  ών  ήγεΖται  ό είπών  ι Έμέ  έγ- 
χατελιπετε  πηγήν  ύδατος  ζώντος*  ι άγαθόν  δέ  χα\ 
τ6  άποχαλυφθήναι  τά  θεμέλια  τής  οικουμένης,  ίνα 
θεωρηθή  ή άγία  Τριάς,  ήτις  άρχεται  των  χτισμά- 
των* πώς  τά  τούτων  ποιητικά,  χάν  σκυθρωπά  είναι 
δοκή,  εύλόγως  τις  αΐτιάσεται ; τήν  χάλαζαν,  χα\ 
τους  άνθρακας  πυρός,  χα\  τά  βέλη,  χα\  τάς  έuΓτpα- 
συάς,  χάΐ  έπιτιμήσεις  τού  θεού,  και  τήν  Ιμπνευσιν 
του  πνεύματος  τής  όργής  αύτού.Άμα  δέ  τήρει,  ότι  ή 
έστιτίμησις  θεραπεία  τίς  έστι  τού  έπιτιμωμένου, 
έπιπλησσομένου  Γνα  παύσηται  ένεργών  τά  χε£ρονα. 
*ΟΟεν  πυρετόν  χαΐ  άνέμους  χαλ  θάλασσαν  έπιτιμώ- 
μβνα  ύπό  Ιησού  άχούων,  νόει  άξίως  τής  Ιησού  χρη- 
στότητος.  Ή ούτως*  Οικουμένην  συνίστησι  νοήματα, 
χαι  λόγοι,  χαΐ  πράξεις,  έποικοδομούμενα  ταΐς  έξεσΓ 
τε  χαλ  διαθέσεσιν.  *Όταν  ούν,  σχορπ^σας  τούς  φαύ- 
λους τοις  βέλεσι,  συνταράξη  χαΐ  ταις  άστραπαΓς,  τών 
χρυτττών  τών  άνθρώπων  φανερουμένων , φωτίζοντος 
του  Θεού  τά  κρυπτά  τού  σκότους,  χα\  θεμέλια  τής 
οΕχουμένης  άναχαλύψει,  τούς  ασεβείς  διά  κολάσεων 
εστιτιμών.  Θεμέλια  δέ  οΐχουμένης  χα\  άνδρες  θεΤοι 
5t(i  τό  εύτονον,  έφ’  οΤς  έποιχοδομούνται  οΐ  κατά 
?Cpicrr6v  πολιτευόμενοι.  Κα\  ούτοι  δέ  άναχαλύπ^ον- 
Γβεε,  έιτιτιμήσειυς  γινομένης  χατά  τών  πονηρών,  μη- 
ίΛμώς  άπτομένης  αύτών  τής  χολάσεως.  Ούπαραυτ£- 
cct  δέ  χολάζει  ό θεός  τούς  άμαρτάνοντας , προανα- 
pcovel  δέ  τής  όργής  τάς  κολάσεων»  καΐ  τούτό  έστι  τό 
ρετΓνέειν  αύτόν  πνεύμα  τής  όργής  αύτού. 

Tbt5  αϋτον,  *Ότε  τά  πνευματικά  (76)  πνευματι- 
συγχρίνομεν,  τότε  ποιούμεν  τάς  άστραπάς,  τήν 
στ**  αύτών  γνώσιν  έμφαίνοντες.  Νοήσεις  άστραπάς 


cultatur  ignorantia  qn»  ad  cognoscentem,  non  ad  id 
quod  cognoscitur  pertinet.  Tabernaculi  nomine  car- 
nem vocavit,  in  qua  Christus  sedebat.  Praeterea  ta*- 
bernaculum  dicitur  propter  temporariam  ejus  in  car- 
ne dispensationem.  i Etsi  > enim,  inquit  c cogno- 
vimus Christum  secandum  carnem,  sed  nunc  jam  non 
novimus.  > Yel  forte  tabernaculum  corpus  appellavit, 
ob  vineam  quam  de  iligypto  transtulit  **,  ut  custodi- 
ret illam  donec  ad  maturitatem  perveniret  racemus, 
et  ne  exterminaret  eam  aper  de  silva.  Potest  quoque 
tabernaculum  dicere  corpoream  naturam  in  qua 
Deus  per  Verbum  conspicitur , siquidem  ex  creatu- 
rarum puichritudine  creator  agnoscitur,  et  per  ea 
quae  facta  sunt,  intellectus  conspicitur. 

Vers.  15,  16.  Et  mml  sagiltai  $ua$ , et  dtistpa- 
vit  eos : fulgura  multiplicavit  ^ ei  eonlurbavii  eos.  Et 
apparuerunt  fontes  aquarum,  et  revelata  sunt  fun- 
damenta orbis  terrarum : ab  increpatione  tua,  Domine f 
ab  inspiratione  spiritus  irce  tuee,  etc.  Omnia  ista 
terribilia  suntobhocce  bonum.  Increpat  igitur,  et 
inspirat  irae  spiritum,  ut  appareant  fontes  aqua- 
rum , et  revelentur  fundamenta  orbis  terrarum. 
Si  bonum  est  apparere  et  revelari  fontes  aquarum 
quibus  praesidet  is  qui  dixit  : t Me  dereliquistis 
fontem  aquae  vivae;  > bonumque  est  etiam  reve- 
lari fundamenta  orbis  terrarum,  ut  sancta  Trini- 
tas conspiciatur,  quae  imperat  creaturis : quomodo 
illa  quae  haec  faciunt , tametsi  horribilia  videantur, 
accusare  Juste  quis  possit?  grandinem,  inquam, 
et  carbones  ignis , et  sagittas, ot  fulgura  , et  incre- 
pa liones  Dei,  et  inspirationem  spiritus  irae  ejus. 
Simul  autem  observa  increpationem  esse  quamdam 
curationem  ejus  qui  increpatur,  dum  increpatur 
ut  a pravis  operibus  desistat.  Unde  cum  febrim  et 
ventos  et  mare  aJesu  increpari  audis,  haec  intel- 
lige  prout  Jesu  bonitatem  decet.  Vel  sic  : Orbem 
terrarum  constituunt  cogitationes , et  verba , et 
opera  quae  habitibus  et  affectibus  superstruuntur. 
Quando  igitur  dissipaverit  improbos  sagittis  , eos- 
que  conturbaverit  fulgetris , occultis  hominum  pa- 
tefactis, Deo  abscondita  tenebrarum  illustrante, 
fundamenta  Q08  etiam  orbis  terrarum  revelabit, 
impios  suppliciis  increpando.  Fundamenta  etiam 
orbis  sunt  homines  Dei  propter  soliditatem,  quibus 
superaedificantur  hi  qui  secundum  Christum  vivunt. 
Quin  et  hi  revelantur,  quippe  quos  poeoa  non  tan- 
git dum  de  improbis  supplicia  sumuntur.  Verum 
non  statim  Deus  punit  peccatores,  sed  poenam  ante 
iram  denuntiat , et  hoc  est  ipsum  inspirare  spiritum 
irae  suae. 


Ejusdem,  Quando  spiritalia  spiritalibus  compa- 
ramus , tunc  fulgura  mittimus , cognitionem  ab 
eis  provenientem  manifestantes.  Poteris  quoque 


II  Osr.  V,  16.  ··  Ps.  txxix,  9.  Jerem.  ii,  15. 

<7o)  "OJa  έχεινα,  eic.  Corderius. 

τά  πνευματικά,  etc.  Schedae  Grabii,  et  Barbarus., 


C2S! 


£Χ  ORIGENE 


per  fulgura » divinse  praedicationis  splendores  in-  A τάς  λαμπρότητας  του  Οε(ου  κηρύγματος  δ(*  οο-.ΐ 
ielligere » qoa  obscura  prophetarum  verba  illu-  αχοτεινά  των  προφητών  βήματα  δκηυγάαΟηααν. 


straiilur. 

fijusdem.  Per  fontes  intelligit  virtutes  ei  quibus 
cognitio  procedit,  c Beati  i enim , inquit  c mundo 
corde,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt. » 

Vees.  17,  18.  Mitti  de  tummo  ei  accepti  nu  et 
ateumptiimedeaquit  multit.  Eripiet  me  de  inimicis 
meis  foriissimis,  ei  ab  Itit  qui  oderunt  me : quoniam 
confortati  sunt  super  me,  eic.  Ipse  de  summo  acce- 
pit me,  cum  me  lapsum  assumpsit  de  aquis  humanas 
vitae,  et  eripuit  de  inimicis  odio  foriissiinis.  Caeie- 
rum  observa  potentes  dici  inimicos.  Forte  autem 
et  impietatis  dogmata  sunt  aquae  multae  quae  non 
possunt  exstinguere  cliaritatem.  Inimici  vero  forlis- 


Tpv  αϋτον.  Πηγάς  τάς  άρετάς  (77)  λέγει  έξ  μ 
έξέρχεται  γνώσις.  c Μακάριοι  γάρ,  φησίν,  οΐ  xaftspd 
τη  χαρ8{α,  δτι  αύτο\  τ6ν  Θεόν  δψονται.  » 

ΕξοΛέστείΧετ  έξ  ϋψονς  καΐ  έΧαδέ  με  , χροη- 
Χάβετό  με  έξ  ύ^άτοίτ  χοΧΧωτ·  'ΡύσεταΙ  με  έ{ 
έχΘρωτ  μου  δυνατών,  τού  έχ  τώτ  μισούντο  μτ 
δτι  έστεμεώβησαν  ύπέρ  έμέ  , χ.  τ.  έ.  Αυτό;  ές 
Οψους  Ιλαβέ  με  (78),  τόν  χαταβάντα  προαλα^έ|ΐ£νΐ( 
άτιό  πολλών  ύδάτων  του  άνΟρωπίνου  βίου,  χβι  ^υβ*- 
μένος  έξ  έχθρών  έντφ  έχθραίνειν  ουνατών."Ορα  |ΐέι- 
τοιγε,  δτι  δυνατοί  είναι  οΐ  έχθροι  μεμαpτύpηv:sL 
Ίσως  δέ  χα\  τά  της  άθεδτητος  δόγματά  Οδωρ 


simi  sunt , tum  ii  qui  invisibiles  sunt,  tum  homines  ^ πολύ,  ού  δυνάμενον  αβέσαι  τήν  άγάπην.  Έχδμέ  ^ 

δυνατο\,  ot  τε  άόρατοι,  χα\  άνθρωποι  οί  διά 
μου  γνώσεωςτήν  άπάτην  έργαζόμενοι. 

Τον  αϋτον.  Εντεύθεν  γινώσκομεν  (79),  δ.ι 
της  έπιδημίας  του  Σωτήρος  Ισχυρότεροι  ήμών  f^js» 
οΐ  δαίμονες,  νυν  δέ  τούτων  ήμεις  έπιχρατέατερα, 
Κδωχεν  ό Χριστός  ι πατεϊν  έπάνω  δφεων  χα\  ββρ- 
πίων,  χα\  έπ\  πάσαν  τήν  δύναμιν  τοΰ  έχθρου.  ι 
Προέφθασάν  με  έν  ήμέρφ  καχώσεώς  μου,  η1 
έγένετο  Κύριος  άντιστήριγμά  μου.  ΚαΙ  έίιίγβ;! 
με  είς  πΧατνσμόν,  ^ύσεταί  με , δτι  ήθέΧησέ  pe. 
X.  τ.  έ.  οι  θλιβόμενοι  (80)  χα\  μή  στενοχωρούμενα 
Γστωσαν  έξαχθησόμενοι  άπό  της  θλίψεως  χαΐ  ε4 
άγιον  τοΰ  Θεού  πλατυσμόν  άχθήσεσΟαι*  ένγάρ  ήμέ- 


qui  pcfr  falso  cognominatam  scientiam  deceptionem 
operantor. 

Ejusdem.  Ex  his  cognoscimus  dasmones  ante 
Salvatoris  adventum  nobis , nunc  autem  nos  illis 
fortiores  esse , quibus  dedit  Christus  c potestatem 
calcandi  supra  serpentes  et  scorpiones,  et  super 
omnem  virtutem  inimici  > 

Vbes.  19,  20.  Profvenerunt  me  in  die  afflictionis 
metB,  et  factus  est  Dominus  protector  meus.  Et  eduxit 
we  in  latitudinem , salvum  me  faciet , quoniam  «o- 
luit  me,  eic.  Qui  tribulationem  patiuntur,  et  non 
angustiantur , sciant  se  a tribulatione  liberandos, 
et  ad  sanctam  Dei  lalliudinem  adducendos  esse; 


illum  enim  qui  in  die  afflictionis  ad  ipsum  confugii,  « P?  *«χώ«ως  τ6ν  «ρ6ς  αύτ6ν  χ*ταφ*ύτβν»  4»tv- 


confirmat  Deus , ne  malis  concussus  succumbat : et 
in  tribolatiouibiis  gementem , ad  latitudinem  edu- 
cit, juxta  illud  : i In  tribulatione  dilatasti  mihi.  > 
Quod  fit  etiam,  dum  non  omnino  liberatur,  sed 
generose  siistinei. 

Tebs.  21.  Et  retribuet  mihi  Dominus  secundum  ju- 
stitiam meam,eisecundumpuritatem  manuum  mearum 
retribuet  mihi,  quoniam  custodivi  vias  0Q0  Domini, 
etc.  Qui  attollit  sanctas  manus  audetque  dicere 
I Elevatio  manuum  mearum  , sacrificium  vesperti- 
num , I puritatem  quoque  manuum  se  habere  pro- 
fitebitur. Hic  sermo  est  ejus  qui  perspicit  unum- 
quodque cum  judicio  fleri.  Sunt  autem  quaedam 
Dei  judicia  circa  quodlibet  peccatum.  Quando  igi- 


στηρίζει  Θεός,  ώς  άν  μή  χλονηθείς  χαταπέση*  χΑ 
άντιστη  ριζών  έκφέρει  είς  πλάτος  τόν  βτενούμε^κ 
ταίς  θλίψεσι,  κατά  τό,  c Έν  θλίψει  έπλάτυνάς  με  * ι 
δπερ  γίνεται,  ού  πάντως  άτιαλλαττομένου  , γενναάις 
δέ  φέροντας. 

ΚαΙ  άντοΛοδάκτει  μοι  Κύριος  κατά  Ηξν  Dmeuo- 
σύντιν  μου,  καΐ  κατά  τήν  καθαρίόττξτα  τώτ  χε^· 
ρών  μου  άντατοδώσει  μοι,  δτι  έρύΧαξα  τβς 
όδονς  Κυρίου,  χ.  τ.  έ.  Ό έπαίρων  όσιους  (81)  Tpr 
ρας,  χα\  θα^^ών  είπεΐν  * ι Έπαρσις  των  χειρώτ 
θυσία  έσπερινή,  ι χα\  καθαρότητα  χειρών  όμβλογή- 
σει  έχειν.  Θειοροΰντος  δέ  ώς  Ιχαστον  χρίσει  γίνηχ 
λόγος.  "Εστι  δέ  τινα  χρίματα  τοΰ  Θεοΰ  περί  έχάσι» 
των  άμαρτανομένων.  Έπάν  οΰν  τά  περ\  πάντων 


tur  quis  omnia  de  peccatis  omnibus  judicia  ante  D άμαρτ η μάτων  κρίματα  πάντα  πρόόφθαλμών  τις  έ/r. 


oculos  habet , dicet : f Omnia  Judicia  ejus  in  con- 
spectu meo. » Gaeterum  qui  hasc  dicit,  in  nulla  re 
seipsum  condemnat.  Dnde  haec  etiam  ad  Salvato- 
rem referenda  sunt,  quippe  c tentatum  per  omnia 
pro  similitudine  absque  peccato  i 
Ejusdem.  Puritas  mentis  est  affectuum  carentia 
ex  gratia  Dei,  addito  etiam  hominis  studio.  Piiri- 


έρει  * c Πάντα  τά  κρίματα  αΰτοΰ  ένώπιόν  μου.  » Κχ 
άλλως  ούδέν  δ ταΰτα  λέγων  έαυτου  χαταγινώσκιι. 
*Ό0εν  κα\  έιΑ  τόν  Σωτηρα  αΰτά  δει  άναψάρεσ^α.. 
C τόν  πετιειρασμένον  κατά  πάντα  χαθ*  όμοιότττε 
χωρίς  άμαρτίας.  > 

Του  αϋτοϋ.  Καθαρειότης  ψυχής  (82)  έστιν  ά·=2· 
θεία  έχ  χάριτος  Θεοΰ,  προσγινομένης  χολ  erasuF; 


Matth.  ν,  8.  Luc.  χ,  19.  Ρβ.  ιν,  2.  Ps.  cxl  , 2.  Hebr.  ιν,  15. 

(77)  Πτγράς  τάς  άρετάς,  etc.  E^dem  schedae,  et  (80)  ΟΙ  ΘΧιδόμενοι,  eic.  Corderios. 

Barbarus.  (βΙ)  '0  έταίρων  όσίονς,  etc.  Codex  Roe·  Cecfir 

(78)  Αϋτδς  έξ  ύψους  έΧαβέ  με,  etc.  Codex  Roe.  ' rius  autem  anooytno  tribuit* 

Corderiiis  autem  habet  lanqiiam  anonyroi.  (82)  Καθαρειότης  ψυχής,  etc.  Schedae  - 

(‘ϊθ)  Εντεύθεν  γινώσκομεν , eic.  Schedae  Grabii  Barbarus, 
ac  Barbarus. 


im  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XVIL  I25A 


του  Ανθρώπου.  Καθαρεΐ(5τητα  χειρών  τάς  προφητι-  ii 
. χάς  φηοιν  ένεργείας  άμολύντους  οΟσας  άπ6  της  βελ- 
τίστης  Ιξεως. 

Καϊ  ίσομαι  άμωμος  μετ'  αϋτον^  καί  φνΧάξομαι 
άζό  Γης  άνομίας  μον^  κ.  τ.  έ.  Χωρίς  θεού  (83)  ούκ 
Εστιν  εΤναι  Αμωμον  · μετ’  όλίγα  ουν  φησι  * ι Κα\  * 
!θετο  Αμωμον  τήν  μου.  > Ούκ  £ατι  6έ  κατά  τ6ν 
λέγοντα  τό,  t Άνταποδώσεβ  μοι  Κύριος  κατά  τήν 
δικαιοσύνην  μου,  > κα\  τ6  έξης,  έχειν  άνομίαν.  ΚαΙ 
τύ,  C Φυλάξομαι  άπδ  τής  άνομίας  μου,  ι δύναται  άνα- 
φέρεσθαι  έπ\  τδ  λεγόμενον  τδ  έν  ήμιν  σκότος,  κατά 
τό·  I ΕΙ  οδν  τδ  φως  τδ  έν  σο\  σκότος  έστ\,  τδ  σκότος 
πόσον;  > 

Τον  αϋτον»  *Άμωμός  έστιν  (84)  δ 6χων  έν  έαυτφ 
τήν  όδδν  του  θεού,  τδν  Χριστόν,  ι Έγώ  γάρ,  φησίν,  I 
εΙμ\  ή όδός.  » ‘"Αμωμον  δέ  ταύτην  τήν  όδδν  κα\ 
αύτδς  ό Aaut0  έφη  λέγων  · c *0  θεός  μου,  άμωμος  ή 
όδός  σου.  > 

Καϊ  dvrascoduxrsi  μοι  Κύριος  κατά  τ^τ  δίκαιο- 
σύνητ  μον,  κ.  τ.  έ.  c Έν  ώ μέτρψ  (85)  μετρειτε, 
άντιμετρηθήσεται  ύμιν.  > Αγίων  δέ  αΟτη  ή φωνή 
των  διά  πολλήν  πα^^ησίαν  δυναμένων  λέγειν  t Άντ- 
απόδος  τφ  δούλω  σου.  » Δικαιοσύνην  λέγει  τήν  έκ 
πίατεως  Ιησού  Χριστού,  ήτις  πεφανέρωται  είς  πάν- 
τας  τους  πιστεύοντας  · τοΤς  γάρ  όρθώς  πιστεύουσιν 
ή πίστις  είς  δικαιοσύνην  λογίζεται. 

Μετά  όσιου  όσιωβήσιι^  άνδρός  άΟώον 

άΰώος  ίσχι^  καί  μετά  έκΧεκτον  έκΧεκτός  1<τη, 
καί  μετά  στρεβΛον  διαστρέφεις,  χ.  τ.  έ,  Ός  έσο- 
μαι  (86)  άμωμος  μετ’  αύτού  τού  θεού,  ούτως  ό θεδς  ^ 
μετά  όσίου  όσιωθήσεται,  κα\  μετά  άθώου  άθώος 
έσται,  καΐ  μετά  έκλεκτού  έκλεκτδς  Ισται  αύτός.  Μετά 
στρεΟλού  δέ  ούχ\  στρεβλός  έσται  (ούδέ  γάρ  θεμιτόν), 
άλλά  διαστρέψεις,  ώς  μετά  Φαραώ. 

Τον  αύτού,  Έν  μέν  τοίς  όσίοις  (87)  δσιός  έστιν 
6 θεδς,  έν  δέ  τοΣς  άθώοις  άθώος,  έν  δέ  τοΤς  εχλεχτοϊς 
έκλεκτδς,  έν  δέ  τοϊς  στρεβλοϊς  ού  στρεβλός,  άλλά 
συστρεβλού μένος  αύτοις  διά  τδ  εύφημον.  Στρεβλόν 
γάρ  τδν  θεόν  είπεϊν  έφυλάξατο.  Τούτους  τούς  στίχους 
οΐ  άπλούστεροι  έπ\  των  άνθρώπων  πολλάκις  λαμβά* 
νουσιν.  Ούτω  δέ  συστρεβλούται  θεδς,  ώς  έν  τφ  Δεύτε· 
ρονομίφ  λέγει  · c Έάν  είσελεύσησθε  πρδς  μέ  πλά- 
γιοι, είσελεύσομαι  χάγώ  πρδς  ύμας  έν  θυμφ  πλαγίφ.  ι 

Τον  αϋτον,  Πρδς  τάς  γνώμας  (88)  των  άνθρώπων 
άρμόττεις  τάς  άντιδόσεις,  ώ Δέσποτα.  Παρέχεις  γάρ  ^ 
τοϊς  όσίοις  τά  όσιότητδς  άξια,  τοις  άνευΟύνοις  χαΐ 
διχαίοις  τά  πρόσφορα,  κα\  τοις  έκλεκτοΤς  χαΐ  τελείοις 
τά  τέλεια·  τοις  δέ  έκτραπεισι  κα\  τήν  έναντίαν  ό- 
δεύουσι  κατάλληλον  παρασκευάζεις  τής  όδού  τδ 
τέλο^.  ΚαΙ  τίνα  τρότ»ν;  t ''Οτι  συ  λαόν  ταπεινόν 
σώσεις.  » 

Mntth.  νι,άδ.  " JoaD.  ιιν,  6.  ” Ps.  χνιι,  31. 

XXVI,  27,28. 

(83)  Χωρίς  θεόν,  etc.  Codex  Roe.  Corderius  vero 
lanqiiam  incerti  habet. 

(84)  'Άμωμός  iczir,  etc.  Schedae  Grabii,  Bar- 
barus. 

(85;  'Er  φ μέτρφ,  eic.  Schedae  Grabii,  Barbarus. 


talem  manuum,  prophetarum  vocat  actiones  quae  ab 
optimo  habitu  mundae  et  incoinquinatae  erant. 

\ers.  24.  Ei  ero  immaculatus  cum  eo,  et  obser- 
vabo rne  ab  iniquilate  mea,  etc.  Absque  Deo  nemo 
potest  esse  immaculatus.  Quare  paulo  post  ait:  c Et 
posuit  immaculatam  viam  meam,  i Non  convenit 
autem  illi  qui  ait : < Retribuet  mihi  Dominus  secun- 
dum justitiam  meam,  i etc.,  ut  ollam  habeat  ini- 
quitatem. Et  illud  : i Observabo  me  ab  iniquitate 
mea,  » referri  potest  ad  illud  quod  in  nobis  voca- 
tur tenebrae,  juxta  illud  : c Si  ergo  lumen  quod 
in  te  est,  tenebrae  sint,  ipsae  tenebrae  quantae 
erunt?  i 

Ejusdem,  Immaculatus  est  ille  qui  viam  Dei  in 
se  habet,  Christum  scilicet.  i Ego  enim,  inquit  , 
sum  via.  i Immaculatam  hanc  viam  et  ipse  David 
appellat  dicens  : < Deus  meus,  immaculata  via 
tua.  > 

Vers.  25.  Et  retribuet  mihi  Dominus  secundum 
justitiam  meam,  etc.  t Qua  mensura  mensi  fueri- 
tis, reiuetiqtur  et  vobis  > Sanctorum  autem  haec 
vox  est, qui  prae  ingenti  fiducia  dicere  possunt : 
I Retribue  servo  tuo  i Justitiam  vero  eapi  dicit, 
quae  est  ex  fide  Jesu  Christi,  quae  manifestau  est 
in  oiimes  credentes  : nam  iis  qui  recte  credunt , 
fides  ad  justitiam  reputatur. 

Vers.  26,  27.  Cum  sancto  sanctus  ens,  et  cum  viro 
innocente  innocens  eris;  et  cum  electo  elehtus  eris, 
et  cum  perverso  perverteris,  etc.  Quemadmodum 
immaculatus  ero  cum  ipso  Deo,  sic  etiam  Deus 
cum  sancto  sanctificabitur , et  cum  innocente  in- 
nocens erit,  et  cum  electo  electus.  Verum  cum 
perverso  nequaquam  perversus  erit  (hoc  enkii  ne- 
fas), sed  perverteris,  ut  cum  Pbaraone. 

Ejusdem*  In  sanctis  sanctus  est  Deus,  in  inno- 
centibus innocens , in  electis  electus,  in  perversis 
non  perversus,  sed  simul  mutatus,  idque reverentiae 
causa  dicitur.  Perversum  610  enim  Deum  ne  di- 
ceret, cavit.  Hos  versus  simpliciores  de  homini- 
bus saepe  accipiunt.  Deus  autem  convertitur,  quem- 
admodum in  Deuteronomio  dicit  : c Si  ingressi 
fueritis  ad  me  perversi,  ingrediar  et  ego  ad  vos  in 
ira  perversa.  » 

Ejusdem.  Pro  mentis  affectu  nominibus  vices  re- 
pendis, 0 Domine.  Nam  sanctis  quae  sanctitatem 
decent,  innocentibus  et  Justis  convenientia,  elecUs 
et  perfectis  perfecta  tribuis ; iis  autem  qui  decli- 
nant a via  , et  contrarium  iter  ambulant , con- 
gruum vitae  fiiieni  accommodas.  Sed  qua  ratione  7 
€ Quoniam  tu  populum  humilem  salvum  facies.  > 

^•Matih.  VII,  2.  «·  Ps.  cxviii,  17.  Levit. 

(86)  Ός  έσομαι,  etc.  Corderius. 

(87)  'Er  μέτ  τοις  όσίοις,  etc.  Ciodex  CbisIInln- 
nus  10. 

(88)  Πρδς  τάς  γτώμας,  etc.  Schedae  Grabii. 


1255 


£Χ  ORIGENE 


IW 


Vers.  29.  Quoniam  tu  iUumtnabh  lucernam  meam^  A 'Ori  σϋ  φωηείς  Λύχνοτ  /iw,  Κύρ^η  δ βκί< 


Domine^  Deu$  meui^  illuminabie  tenebrae  elc. 
Lucerna  corporis  esi  oculus.  Hunc  illiiminabii  Do- 
minus. Habemus  nonnullas  etiam  in  humana  stru- 
ctura tenebras.  Has  igitur  quae  in  justo  sunt,  illu- 
minabit Dominus.  Y^l  lucerna  animae,  mens  est , 
quippe  quae  lumen  recipere  queat.  Tenebrae  Tero 
animae  sunt  iracundia  et  concupiscentia , quae  illu- 
minantur ab  eo  qui  divinum  splendorem  suscepit. 
Forte  etiam  qui  veritatis  lumine  a Deo  illustrati 
fuerint,  ii  lucernam  habent  accensam , et  actiones 
suas  ad  diluculum  ratione  adducentes,  etiam  tene- 


povy  φωτιείς  τό  σκότος  μον^  κ.  τ.  έ.  Ό λύχνος  wj 
σώματός  έστιν  (89)  ό όφθαλμός.  Τούτον  i 

Κύριος.  Έχομεν  0έ  τι  κα\  έν  τ||  dv9pows£v|j  xati- 
σχευίΊ  σκότος  · τούτο  ουν  τού  δι^ιοο  φαττιεί  ό Κ> 
ριος.  "Η  λύχνος  ψυχής  ό νους,  ώς  δή  φο>τ6ς  δεχτιχίς. 
Σκότος  δΐ  ταύτης  τό  τε  θυμικδν  χα\  έχιθυμτ,τϋΛτ», 
& δή  φωτίζεται  ύπ6  τού  νού  δεξαμένου  τχς  θείε; 
αύγάς.  Τάχα  δ^  καΐ  οΐ  περιλαμφθέντες  τξ  άληδίίι 
ύπδ  Κυρίου  λύχνον  Ιχουσιν  άνημμένον,  τάς  δε  αρά- 
ξεις καθ’  δρθρον  άγοντες  λόγω,  έχ  του  τδν  ψμ 
πεφωτίσθαι,  κα\  σκότος  αύτών  Εχουσι  φωτιζόμενοι. 


bras  suas  illuminatas  habent,  eo  quod  mens  illuminata  fuerit. 

Vees.  50.  Quoniam  in  te  eripiar  a ίεη/α/ιοηε,  ei  ^ ''Οτι  tr  σοΙ  ρνσθήσομαι  dad  Xetpazr^lcv,  rd 


in  Deo  meo  transgrediar  murum,  etc.  Tentatio,  opi- 
nor, quaedam  est  vita  in  Job.  A circumstantibus 
autem  amaritudinibus  non  liberatur  nisi  qui  fuerit 
in  Deo.  In  Deo  is  est  qui  ejus  est  particeps,  quem- 
admodum et  ab  ignorantiis  liberatur  qui  scien- 
tiam adeptus  est;  qui  quidem  in  tentaiionem  non 
ingreditur,  non  quod  non  lentetur,  sed  quod  ten- 
tationls  laqueis  non  capiatur.  Transgreditur  itaque 
hic  murum  peccati  quod  a tergo  relinquit. 

Yers.  51.  Deus  meus,  impolluta  via  ejus;  eloquia 
Domini  igne  examinata,  protector  est  omnium  spe- 
rantium  tit  se,  etc.  Yia  impolluta  Christus  est  qui 
dixit  : c Ego  sum  via.  > Quoniam  vero  eloquia 
Domini  igne  sunt  examinata,  qui  ipsa  audiunt,  di- 


^ έν  τφ  Θεφ  μου  ϋχερβ^^ισομαι  τείχος,  κ-  τ.  L 
ΙΙειρά  τις,  οιμαι  (90),  ό βίος  έν  τψ  Ίώ6.  Περισ:ό- 
σεως  δΕ  ούκ  Ενι  ^υσθήναι  πικρών  ή τδν  Εν  Θεφ 
γονότα.  Γίνεται  δέ  τις  έν  θεψ,  μετόχων  αυτού,  ά; 
κα\  των  άγνοημάτων  ρύεταί  τις  έν  έπιστήμ^  γτιί- 
μένος,  δστις  είς  πειρασμόν  ούκ  εΙσέρχεται,  ού  τύ  ρΐ; 
πειρασθήναι,  άλλά  τψ  μή  άλώναι  ταΤς  «γίσι 
πειρασμού.  Υπερβαίνει  οδν  οίτος  τό  τείχος  π; 
Αμαρτίας,  όπίσω  ταύτας  ποιούμενος. 

*0  Θεός  μου,  άμωμος  ή όδός  αύτον^  τά 
Κυρίου  πεχυρωμένα,  ύ:τερΜΛΐστΫ{ς  έστι 
των  έΛπιζόντωτ  kjc'  αυτόν,  κ.  τ.  έ.  Άμωμος  όβός 
(91)  ό Χριστός  έστιν  ό εΙπών  · ι Έγώ  είμι  ή όδό;.  ι 
Έπε\  δέ  τά  λόγια  Κυρίου  πεπυρωμένα  έστιν,  ·ί 


eunt  ·· ; € Nonne  cor  nostrum  ardens  erat  in  no-  c άκούοντες  αύτών  λέγουσιν  · c ΟύχΙ  ή xapS£s  ήμών 


bis?  » Quin  et  c spiritu  ferventes  i sunt  et  alie- 
num a Deo  ignem  non  admittunt,  qui  in  sagittis 
maligni  est.  Sed  Dominos  qui  dixit  : i Ignem  veni 
mittere  In  terram,  i eloquia  habuit  ignita  : quare 
ait"  : c Et  quid  volo  nisi  ut  accendatur?  i Forte 
etiam  in  Spiritu  sancto  et  igne  baptizat  Jesos,  sed 
ignis  urit  ligna,  foenum,  stipulam. 

Vers.  52,  55,  54.  Quoniam  quis  Deus  prwter  Do- 
minum ? aut  quis  Deus  praeter  Deum  nostrum  ? Deus 
qui  praecinxit  me  virtute,  et  posuit  immaculatam 
611  viam  meam  ; qui  perfecit  pedes  meos  tanquam 
cervorum,  et  super  excelsa  statuens  me,  etc.  Secun- 
dum hoc  signifteatuin , solus  verus  Deus  est  Deus 
Paler,  nisi  relativum,  c quis,  i quod  saepe  rarita- 


καιομένη  ήν  έν  ήμίν  ; · ΚαΙ  « πνεύματι  δέ  ζέβυσι,  * 
κα\  άλλότριον  Θεού  ού  παραδέχονται  πύρ,  δπερ 
έστίν  έν  τοις  βέλεσι  τού  πονηρού.  ’Αλλ’  0 ε1τώ>· 
€ Πύρ  ήλθον  βάλε IV  έπ\  τήν  γην,  » πεπυρωμένα  ctjs 
λόγια*  διό  φησι*  c Κα\  τί  θέλω  εΐ  ήδη  άνήφθτ;  ι 
Τάχα  δέ  έν  Πνεύματι  άγίψ  κα\  πυρ\  βαπτιζει  Ιησούς, 
άλλά  τό  πύρ  κατακαίει  ξύλα,  χόρτον,  καλάμην. 

"Οτι  τις  Θεός  του  Κυρίου;  καΐ  τΙς  θεΐ; 

JCXi\r  του  Θεοϋ  ή/ιωτ ; *0  Θεός  ό χερ^ζωττέντ 
με  δύναμιγ,  καΧ  ίθετο  άμωμοτ  rijr  όδότ  μστ  · i 
καταρτιζόμενος  τοϋς  πόδας  μου  ώσεί  έΛάρον, 
εκΐ  τά  ύψηΛά  Ιστόϊτ  με,  κ.  τ.  έ.  Κατά  τούτο  τ^ 
σημαινόμενον  (92),  μόνος  θεός  έστιν  άληθινόφό  θεές 
κα\  Πατήρ,  εΐ  μή  άρα  τό  τις,  έπ\  τού  σπανίου  πολλά- 


lem  sigiiiflcat , ad  Unigenitum  referamus.  Et  hoc  D γχς  κείμενον,  έπ\  τόν  Μονογενή  άνοίσομεν.  Καί  νύγ 


quidem  loco  zona,  virtus  est;  apud  Paulum  autem 
Teritas.  Ejus  autem  qui  pulchre  currit , et  cursum 
perficit,  perficiuntur  pedes  tanquam  cerrorum,  c Et 
super  excelsa  statuens  me*  > Unusquisque  propria 
quaedam  excelsa  habet  a quibus  decidit,  vel  de- 
scendit. 

Ejusdem*  Est  cujus  perQcluntur  pedes  tanquam 
cervi  per  actionem,  eriguntur  autem  per  contem- 


μέν  ή ζώνη  δύναμις,  παρά  δέ  Παύλω  Αλήθεια.  Κατ- 
αρτίζονται δέ  οΐ  πόδες  ώς  έλάφων,  τού  τρέχοντος 
καλώς,  κα\  τόν  δρόμον  πληρούντος.  c ΚαΙ  ίτΑ  τά 
ύψηλά  Ιστών  με.  » Ίδιά  τινα  ύψη  έστίν  έχάστου, 
ών  κατέπεσεν,  ή καταβέβηκε. 

Του  αύτοϋ.  Καταρτίζονταί  τίνος  (93)  οΙ  πόδες 
ώσε\  έλάφου  διά  της  πρακτικής,  ύψούντακ  δέ  kk 


··  Joan.  XIV,  6.  " Luc.  χχιν,  52.  " Rom.  xit, 

(89)  Ό Λύχνος  του  σώματός  έστιν,  elc.  Codex 
Coislinianiis,  nuni.  10,  Origeni,  Catena  Barbari  Di- 
jymo  tribuit. 

(90)  Πείρά  τις , όϊμαι,  etc.  Schedae  Grabii. 

(91)  "Αμωμος  όδός,  etc.  Corderius. 


11.  "Luc.  xii,  49. 

(92)  Κατά  τούτο  τό  σημαινόμενον,  etc.  Sebeda 
Grabii  Origeni  tribuunt,  sed  Corderius  habei  ua- 
quam  incerti  aunoris. 

(95)  Καταρτίζονταί  τίνος,  etc.  Schedae  Grabi, 
codex  Coislinianus,  Barbarus. 


mi  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  ΧΥΠ.  1258 


τής  θεωρίας,  ϋι&ζι  ή ^λαφος  άναιρεΤ  τους  δφεις. 

Αιδάσκωτ  χβΤράς  μου  είς  ΛόXeμor·  καί  δθου 
tC^or  χαΛχοντ  τοϋς  βραχίονάς  μσυ^  χ.  τ.  έ.  Ό 
χαλχδς  συμβολόν  έστι  (94)  πρακτικής,  c Διέφθειρβ 
fdkp  τδν  χαλκδν  σου,  ι φησ\ν  Ίεζεχιήλ  πρδς  τήν  Ιε- 
ρουσαλήμ. Επειδή  οδν  οΐ  ήμέτεροι  βραχίονες  πέμ· 
πούσι  τά  βέλη,  φησ\ν,  δτι,  Παρεσκεύασας  τους  βρα- 
χίονάς μου  τόξον,  καλ  προστίθησι  c χαλκοΰν,  ι έμ· 
φαίνων  τδ  εύτονον  καλ  Αθραυστον,  καλ  λέγων  δτι, 
Άήττητδν  με  πεποίηκας  έν  τοΤς  κατά  τών.έχθρων 
άγώσι. 

ΚαΧ  δδωχάς  μοι  ϋ^ζΒραχτΛισμδν  σωτηρίας  μου  * 
καί  ^δεξίά  σον  άττεΛάδετό  μον^  καί  ή xtudela 
σου  άτώρθωσέ  με  είς  τέΛος^  καί  ή ααιδεία  σου 
αύτή  με  διδάξει^  κ.  τ.έ.Ό  έν  δεξιςί  καθή μένος  (95) 
του  Πατρδς,  οδτος  καλείται  δεξιά.  Κα\  διά  μέν  τής 
προτέρας  παιδείας  ι ήμάς  > άνορθο?,  διά  δέ  τής  δευ- 
τέρας  διδάσκει.  Πολιτεία  γάρ  όρθή  άνίστησι  ψυχήν, 
‘]fvώσις  δέ  άληθής  πλατύνει  αύτήν.  Δεξιά  δ τά  πάντα 
Αημιουργήσας  ΥΙδς,  περ\  ol·  κα\  άλλαχοΟ  εΓρηται* 
• Δεξιά  Κυρίου  έποίησε  δύναμιν,  δεξιά  Κυρίου  ύψωσέ 
με.  > 

ΈχΛάτυνας  th  διο6ι\ματά  μου  ϋχοχάχω  μον^ 
9caX  ούχ  ήσΟέτησαν  τά  ίχνη  μου,  κ.  τ.  έ.  Εύφό- 
ρως  ύπομένοντος  (96)  θλίψεις  ή φωνή  διά  τδν  έμποι- 
ούντα  λδγον  κα\  έν  τοΤς  τοιούτοις  τήν  εύρυχωρίαν,  ώς 
μ/|δέ  τήν  τυχοΰσαν  ασθένειαν  έν  τοϊς  Γχνεσιν  έμφαί- 
νεσθαι. 

Καταδιώξω  τούς  έχθρούς  μον,  καί  χαταΛή^το- 
μαι  aύτoύςf  καί  ούχ  άχοστρα^σομαι,  εως  δτ 
έχΛείχωσιν.  ΈχθΛΙψω  αύτούς,  καϊ  ού  μη  δύνωτ^ 
rat  στηται  · χεσουτται,  ύχδ  τούς  χόδας  μον^  κ. 
τ·  έ.  '0  Ικανωθελς  (97)  ύπδ  Θεού  διάκονος  είναι  Δια- 
θήκης Καινής  ι#>ς  πάν  έπαγδμενον  ύψωμα  κατά  τής 
γνώσεως  τού  Θεού  καθαιρεΤν , καταδιώξας  τους 
ΙχΟροΟς  τή  άπδ  Θεού  σωτηρίφ  λόγους,  χατοιδιώξεται 
αύτους,  κα\  ού  πρότερον  τού  έκλιπεΙν  αύτούς,  άπο- 
οτραφήσεται  πολέμων  αύτοΐς.  Στήναι  δέ  ένώπιον  τού 
Ικανωθέντος  ύπδ  Θεού  ού  δυνήσονται  έχθλιβόμενοι  οΐ 
άχθρολ  τής  άληθείας  λόγοι. 

Του  αύτοϋ,  Ούτος  καταδιώκει  (98)  τούς  έχθρούς, 
ό μή  έών  έμπαθεΤς  έν  έαυτψ  γίνεσθαι  λογισμούς  * 
άτώ  γάρ  τούτων  έπισυμβαίνουσιν  ήμΐν  αΐ  άμαρτίαι. 

Τον  αύτου·  Έκλειψιν  έχθρών  (99)  άπάθεια  κατ- 
εργάζεται. 

Του  αύτου.  01  πεσόντες  (1)  άτΛ  τής  έν  φαύλψ 
στάσεως  εύεργετούνται.  ’Αλλ’  ούδέ  οΐ  τής  άληθείας 
έχβροί  λόγοι  δυνήσονται  στήναι  ένώπιον  τού  Ικανού 
χειρλ,  δπερ  ό Δαυtδ  έρμηνεύεται. 

Καϊ  τούς  έχθρούς  μου  έδωκάς  μοι  r&Tor,  xak 
χούς  μισουττάς  με  έξωΛόθρενσας^  κ.  τ.  έ.  Νώταν 

··  Ezech.  XVI,  56.  ” Psal.  cxtii,16. 

(94)  *0  χαΛχδς  σύμ(»οΛότ  έστι,  etc.  Schedae  G ra- 
bii, codex  (^oislinbnits.  Barbari  Catena. 

(95)  '0  kr  δεξιφ  χαΟιι)μετος^  etc.  Schedae  Grabii, 
codex  Coisiiniaiiiis,  Catena  Barbari. 

(96)  Εύζρόρως  ύχομένοττος,  etc.  Schedae  Grabii. 

t97)  '0  etc.  Codex  Roe. 


piationem.  Quamobrem  cenros  enecat  serpentes. 

Yers.  55.  Qui  doeet  manu$  meas  ad  pralium,  et 
posuisti  ut  arcum  tereum  brachia  mee,  etc.  Actionis 
symbolum  est  aes.  c Corrupit  enim  aes  tuum  > 
dicit  EzechieI  ad  Jerusalem.  Quoniam  igitur  nostra 
brachia  mittunt  sagittas,  ait  : Praeparasti  brachia 
mea  sicut  arcum,  et  addit  c aereum,  i ostendens 
illum  intentum  et  infractum  esse,  ac  dicens  : In 
praeliis  adversus  hostes  insuperabilem  me  fecisti. 


Vers.  56.  Et  dedisti  mihi  protectionem  salutis 
meoe^  et  dextera  tua  suscepit  me,  et  disciplina  tua 
correxit  me  tn  finem ^ et  disciplina  tua  ipsa  me  do· 
cebit^  etc.  Qui  in  dexiera  Patris  sedet,  hic  vocatur 
dextera.  Et  priori  quidem  disciplina  nos  corrigit, 
secunda  vero  nos  docet.  Nam  recta  institutio  ani- 
mam erigit,  cognitio  autem  vera  in  amplitudinem 
ducit.  Dextera  est  omnium  opifex  Filius,  de  quo  et 
alibi  dictum  est  : c Dextera  Domini  fecit  virtu- 
tem, dextera  Domini  exaltavit  me.  t 

Yers.  57.  Dilatasti  gressus  meos  subtus  me,  et  non 
sunt  inhrmata  vestigia  meu,  etc.  Haec  vox  illius  est 
cui  tribulationes  toleratu  faciles  sunt  propter  eani 
quam  a verbo  accepit  dilatationem , qua  fit  ut  ne 
ulla  quidem  in  ejus  vestigiis  imbecillitas  appareat. 

Yers.  58»  59.  Persequar  inimicos  meos  et  eows· 
prehendam  illos , et  non  convertar  donec  deficiant. 
Confringam  illoSf  nec  poterunt  stare  : cadent  subtus 
pedes  meos^  etc.  Quem  Deus  idoneum  effecit  ut  esset 
minister  Novi  Testamenti,  et  omnem  altitudinem 
adversus  scientiam  Dei  sese  extollentem  deteret,  ia 
inimicos  saluti,  quae  a Deo  est,  sermones  persecu- 
tus, illos  eo  usque  persequetur  donec  penitus  defe- 
cerint. Stare  autem  in  conspectu  ejus,  quem  Deus 
sic  idoneum  effecit,  non  poterunt  ad  angustias  re- 
dacti adversarii  veritatis  sermones 

612  Ejitsdem.  Hic  persequitur  inimicos,  qui 
perturbatis  cogitationibus  nullum  in  se  locum  dat. 
Ab  iis  enim  in  nos  veniunt  pecciita· 

Ejusdem.  Affectuum  carentia  delectum  hostiam 
parit. 

Ejusdem.  Qui  a malo  statu  cadunt,  beneficium 
consequuntur.  Sed  neque  veritati  adversantes  ser- 
mones stare  poterunt  in  conspectu  potentis  manu, 
quod  interpretatur  David. 

Yers.  41.  Et  inimicos  meos  dedisti  mihi  dorsum^ 
et  odientes  me  disperdidisti^  etc.  Tergum  dant  hostes 


(98)  Οίτος  καταδιώκει^  etc.  Codex  Goislinianus, 
schedse  Grabii,  Catena  Barbari. 

(99)  "ΕχΛειψιτ  έχθρών , etc.  Schedae  Grabii , 
Barbaros. 

(i)  01  χεσόντες,  etc.  Schedae  Grabii,  Barbarus· 


tm  EX  OM 

cum  non  amplius  possunt  affectibus  plenas  et  per- 
lurbaias  cogitationes  qseoli  indere. 

Ejuidem,  Effecisti  ut  inimici  mei  conversi  inse- 
parabiliter me  sequerentur,  ita  ut  fierent  mihi  dor- 
sum, vel  fugerent. 

Ters.  44.  Eripi$$  me  de  contradielionibue  populi^ 
eonsiituee  me  in  caput  gentium,  etc.  In  signum  cui 
contradicitur  positus  dicit  basc  Cliristus,  quem  Deus 
constituit  in  caput  gentium.  Caput  enim  Ecclesiae 
Christus  est. 

Yers.  45.  Populus  quem  non  cognovi,  servivit 
mihi,  in  auditu  auris  obedivii  mihi,  etc.  Istud,  < non 
cognovi,  I proprie  in  Scripturis  usurpatur  de  malis: 
lioc  loco  autem  Christus  illud  dicit  de  populo  qui 
est  ex  gentibus.  Fuit  enim  tempus  cum  ab  ipso  non 
cognoscebatur.  Invenies  autem  et  similia  a Deo  dici. 

Ejusdem.  Ignorantes  Ignorati  sunt,  eicogiioscenies 
cogniti  sunt. 

Yers·  46.  Filii  alieni  inveterati  sunt,  et  claudica· 
verunt  a semitis  suis,  etc.  Ylriiis  renovat,  malitia 
inveterat.  Qui  autem  Inveterati  sunt,  claudicant. 

Ejusdem,  c Quousque  claudicabitis  vos  utroque 
poplite"?»  Semitae  bomiiiuin  sunt  actio  et  con- 
templatio. 

Yers.  48.  Deus  qui  das  vindictas  mihi  et  subdis 
populos  sub  me,  etc.  Yindicias  a Deo  accipiens 
Christus  ait"  : iMihl  vindiciae,  ego  retribuam, » 

Ejusdem,  c Ecce  dedi  vobis  potestatem  calcandi 
super  serpentes  et  scorpiones",»  et  quae  sequun« 
lur.  Qui  ignorato  priori  populo  praebet  ut  sub  ipso 
ordinetur,  c Liberator  meus  de  inimicis  iracundis.» 
Quibus  furor,  iis  et  iracundia  dominatur.  Si  autem 
Inimici  mei  iracundi,  certe  et  furentes  sunt,  c Furor 
enim,  inquit,  ill!s  secundum  similitudinem  serpen- 
tis. » 


EINE  IM 

i ΒιΒόααι^  (2)  ol  έχθρο\,  μηχέτι  λογισμούς  ΙμηΟεΖ; 
έμβαλειν  δυνάμενοι^τξ  ψυχξ· 

Τον  νώτου.  ‘Έβωχας  τους  έχθρούς  μου  (5)  μετι- 
βαλόντας  άχολουθεΤν  μο:  άχωρίστως  μου,  ώβτε  αε- 
τούς γενέσθαι  μοι  νώτα,  ή φεύγοντας. 

*ΡνσαΙ  με  έξ  άττιΛογιώτ  Λαόν,  Tutracrricii^ 
με  είς  κεφαΛίχν  εθτο^,  κ.  τ.  έ.  Ό είς  σημεία 

(4)  άντιλεγόμενον  γενύ μένος  ταύτά  φησι  ΧριτΛς,  li 
ό Θε6ς  κατέ'στησεν  είς  κεφθλ1)ν  εθνών,  ΚεφαλΙ^  γλρ 
της  Εκκλησίας  ό Χριστός. 

Ααδς,  Ir  οϋκ  έγτωτ,  εδούΛενσέ  μοι,  είς  dxcifr 
ώτίον  ύπήτωνσέ  μοι,  κ.  τ.  έ.  Tb,  ι ούκ  ΙγτΛίν  » (5), 
ίδίως  αΕ  ΓραφαΙ  όνομάζουσιν  έιΛ  των  jtipmwr 
νυν  μ^ν  γάρό  Χριστές  τ6,  c ούχδγνων, » ϊτΧ  το\^λεο9 
του  άπό  τών  έθνών  Ιταξεν.  ^Ην  γάρ  δτε  ούκ  έγηΛ- 
^ σκέτο.  Εύ  ρήσεις  δέ  τοιαΰτα  κα\  τδν  θεδν  λέγοντα. 

Τον  αντον.  Άγνοουντες  Αγνοούντο  (6),  χα\  έγ«· 
κότες  έπεγνώσθησαν. 

ΤΙοΙ  άΛΛότριοι  έποΛανύίΘψτατ,  καί  έχώΛατατ 
άπδ  νώτ  τρίβωτ  αϋτώτ,  κ.  τ.  έ.  Ή μ^ν  Αρετή  (7) 
άνακαινοϊ,  ή κακία  παλαιοί.  Παλαιουμένων  ® τ6 
χωλαίνειν. 

Τον  αϋτον.  ι *Έως  πότε  (8)  ύμείς  χωλανειτε  tx’ 
άμφοτέραις  ταϊς  Ιγνύαις  ύμών;  » Τρίβοι  & Ανθρώ- 
πων πρΑξις  κα\  θεωρία . 

Ό θεός  ό διδοίίς  έχδίχήσεις  έμοί,  sud  ϋχοζά· 
ξας  Λαοϋς  ύή*  έμέ,  κ.  τ.  έ.  Λαβών  άιΛ  βεοΰ  (9) 
έκδικήσεις,  Χριστός  φησιν  · ΈμοΙ  Ιχδιχήσεις,  έγύ 
Ανταποδώσω.  » 

Τον  αϋτον.  ί Ίδοϋ,  δέδωχα  (10)  ύρΣν  τήν  Ιξμ»- 
σίαν  πατείν  έπάνω  βφεων  κα\  σκορπιών,  > χκ\  τ4 
έξης.  Ό τώ  άγνοουμένφ  πάλαι  λαψ  παρέχων  τδ  όχ* 
αυτόν  τετάχθαι.  ι Ό μύστης  μου  έξ  έχβρών  όργί- 
λων.  » Έν  οΤς  θυμός  έ-^ρικρατεϊ,  έντούτοις  χαΐ  dpyi- 
λότης.  Ει  δέ  οΕ  έχθροί  μου  όργίλοι,  4ρα  καλ  θυμώΐΓ.ς 
εΕσί.  € θυμός  γάρ,  φησ\ν,  αύτοΤς  κατά  irijv  ύμοίΜν 
του  δφεως,  » 


PSALMUS  ΧνΠΙ. 

613  Yers.  2.  Coeli  enarrant  gloriam  Dei,  et  opera 
manuum  ejus  annuntiat  firmamentum,  etc.  Si  coeli 
enarrant  gloriam  Dei,  ac  coeli  peribunt  (c  Ipsi  enim, 
inquit  ".peribunt,  tu  autem  permanesi);an  qui  enarr 
rant  gloriam  Dei  peribunt?  Atqui  nemo  enarrans 
gloriam  Dei  peribit : nam  c glorificantes  me, » inquit 
Deus  ** , ( glorificabo.  » Non  ergo  coeli  peribunt. 
Porro  coeli  qui  enarrant  gloriam  Dei,  intellectualis 
sunt  naturae,  et  coeli  dicuntur  proptcrea  quod  iii  se 
justitiae  solem  habent;  coeli  autem  qui  pereunt, cor- 
poream habent  substantiam. 

" 111  Reg.  XVIII,  21.  " Rom.  xii,  19.  ·®  Liic.  x, 

(2)  N&Tor  διδόασιν,  etc.  Codex  Coislinianus. 

0)  *Έδωχας  τοϋς  έχΘρούς  μον,  etc.  Codex  Roe. 

(4)  *0  είς  στψεΊον,  etc.  Codex  Roe,  Corderius. 

(5)  Tb,  οϋκ  iyvojr,  etc.  Codex  Roe. 

(6)  ^Ayroovrzeq  ityrodvvTo,  etc.  Schedae  Grabii, 
Bacharus· 

(7)  V μέτ  άρετή,  etc.  Codex  Roe. 


ΨΑΛΜΟΣ  1H^ 

Ol  οϋρατοϊ  δνξ\γοννταΛ  δόξατ  θεόν,  χοίψτατ  δέ 
χειρΰητ  αϋτον  άraγγέΛΛει  τό  στερέωμα , κ.  τ.  έ.ΕΙ 
οΕ  ούρανο\  (11)  διηγούνται  δόξαν  Θεού,  οΐ  δέ  ούραν&\ 
άπολοΰνται·(€  ΟΕ  ούρανολ  » γάρ,  φησ\ν,  ι άπολούν- 
ται,  σύ  δέ  διαμένεις  · » ) οΕ  διηγούμενοι  άρα  τήν 
δόξαν  τού  θεού  άπολούνται ; ’Αλλά  μήν  ούδείς  διη- 
γούμενος τήν  δόξαν  τού  θεού  άτηλείται  · c Τους  γάρ 
δοξάζοντάς  με,  » φησ\ν  ό θεός,  ι δοξάσω.  » Di* 
άρα  οΐ  ούρανο\  άπολούνται*  άλλ*  οΐ  μέν  διηγούμενη 
ούρανο\  τήν  δόξαν  τού  θεού  της  νοεράς  είσι  φύσεως, 
ούρανοέ  λεγόμενοι  διά  τό  Ιχειν  iv  έαυτοίς  τόν  της 
δικαιοσύνης  ήλιον  οι  δέ  άπολλύμενοι  ούρανοίτης  σω- 
ε?σιν  ουσίας. 

19.  Psal.  ci,  27.  ··  I Reg.  μ,  50. 

(8)  Έως  πότε,  etc.  Schedae  Grabii , ei  cedes 
Goielinianue. 

(9)  Λαβών  άπό  θεόν,  etc.  Codex  Roe. 

({{ήΊδοϋ,  δέδωκα,  etc.  Schedae  Grabii,  Bar- 
barus. 

(11)  EI  ol  οϋρανοί,  etc.  Codex  CoisliOMnui , 
schedae  Grabii,  Barbarus. 


m SELECTA  IN  tSALMOS.  --  P3AL.  XVIIL  itlS 

Tov  αϋτσϋ,  ΟΟτε  γάρ  γη  (ii),  ούτε  ό έχ  γης  χοΐ-  Α Ejuidem.  Neque  euim  tam,  neque  de  terra  ter- 
χΐς  διηγήσασθαί  δύναται  δ^αν  θεού,  c '0  γάρ  δ>ν  έχ  jrenus  enarrare  polesi  floriam  Beu  Nam  c qui  ex 

της  γης  έκ  της  γης  λαλεΐ.  ι Τάχα  δέ  οΟρανοί  είσιν  terra  eat,  de  terra  loquitar  ·*.  i Forte  vero  coeli 

oi  τοΰ  ούρανίου  τήν  είχδνα  φορουντες,  οΓτινες  διη-  aunt»  qui  gerunt  imafiaeni  eoeiestig·  fli  enarrant 

γουνται  δόξαν  θεού.  Ε1σ\  δΐ  καΐ  ούρανοί  ποίημα  χει-  gloriam  DeL  Sunt  autem  etiam  coeli  opus  manuum 

ρών  θεού.  Τήρει  δέ  διαφοράν,  τδ  μέν  διηγεΖσθαι  έπ\  Uei.  Observa  discrimen : coeli  dicuntur  quidem  enar- 

τών  ουρανών  κείμενον,  τδ  δδ  άναγγέλλειν  έπ\  τού  rare,  firmamentum  vero  annuntiare, 
στερεώματος  εΙρημένον· 

Ημέρα  τϋ  ή/φς^  έρεύγεται  βήμα,  χαΐ  νϋξ  VcBs.  3.  Dk$  diei  eruelat  eerbum,  et  nox  nocti 
rvxrl  άγαγγέΛΜι  γτώσιν,  κ.  τ.  έ.  Άλ)ά  κα\  οΐ  indicat  icteniiam,  etc.  Sed  et  bi  qui  conlemplatri· 

τδν  (15)  θεωρητδν  άσπαζόμενοι  βίον  θησαυρίζουσιν  cem  vitam  amplectuntur,  in  coelo  tliesaurixant,  et 

έν  ούρανφ,  κάκει  τήν  καρδίαν  δχοντες,  ουρανοί  είσι  cum  ibi  cor  habeant,  coeli  sunt  qui  praedictam  Dei 

διηγούμενοι  τήνπροειρημένην  θεού  δόξαν  διά  θεωρίας  gloriam  enarrant  per  epirilualium  rerum  oontem- 

τής  περ\  νοητών  πραγμάτων.  ΟΕ  πραχτικο\  δδ  στε-  piationem.  Qui  autem  actricem  vitam  agunt,  ii  ob 

ρέοίμά  είσιν,  έδραΓοι  τυγχάνοντες,  κα\  άπαγγέλλουσι  soliditatem  sunt  firmamenlnro,  ei  annuntiant  opera 

τήν  ποίησιν  τών  τοΰ  Θεού  χειρών,  δργαζόμενοι  τά  Β manuum  Dei,  dum  opera  Dei  exercent  et  ipsi  ejus 
τού  θεού,  κα\  τούτου  τυγχάνοντες  δργα.  Κα\  ή φω-  opera  existunt.  Diei  cognitio  ciim  sil  lucida,  cl  al- 

τι,ινή  δδ  νόησις  ήμέρας  ούσα,"  έτέρφ  φωτεινοί  νοήσει  lacidae  cognitioni  congrua,  eructat  verbum: 

σύμφωνος  ούσα,  έρεύγεται  βήμα*  ώς  ή Παλαιά  Γραφή  quemadmodum  Scriptura  Vetus  spiritalibus  referta 

τών  τινευματικών  πληρωθεΤσα  τροφών,  άπδ  τού  πλη-  cibis,  de  plenitudine  sua  eructans,  prasbel  verba 

ρώματος  έρευγομένη,  προσφέρεται  βήματα  τή  Καινή  jtjovo  Teslamenlo.  Nox  vero,  quse  est  profundissi- 

Διαθήκη.  Ή δδ  νυξ,  ή βαθυτάτη  τών  μυστικών  ma  rerum  arcanarum  comprehensio,  ad  aliam  nos 

πραγμάτων  διάληψις,  πρδς  έτέραν  ήμάς  άσάφειαν  obscuritatem  adducit.  Hanc  comprehensionem  Dei 

όδηγεΤ,  ήνπερ  διάληψιν  δίδωσι  τδ  τού  θεού  Πνεύμα  Spiritus  tribuit  iis  qui  ipsum  habent.  Hic  etiam 

τοΓς  δχουσιν  αύτό*  τδ  χα\  τά  βάθη  δρευνών  τού  Θεού,  profunda  Dei  scnUalur  Cacterum  loquela  sermo- 

Ή λαλιά  δΙ  προποιεΤται  τοΤς  λόγοις,  οΕ  δδ  λόγοι  τήν  nibus  praemittitur,  sermones  autem  scientiam  addu- 

δπιστήμην  έπάγουσι , τάς  άποδείξεις  παρέχοντες.  eunt,  dum  exhibent  demonstrationes.  Ltrumque 

Άμφότερα  δδ  διά  τούτο  παρά  θεού  λέλεκται,  δπως  autem  a Deo  dictum  est  ut  audiantur.  Quapropter 

Iv  άχουσθώσι*  διδ  κα\  τοΤς  άπειθούσιν  ούχ  Ιστιν  nulla  superest  incredulis  excusatio.  Sonum  capiunt 

δπολογία.  Χωρούσι  δδ  τδν  φθόγγον  δσοι  τυγχάνουσι  quicunque  sunt  terra  semini  apta,  id  est  litterali 

(ή  πρδς  σττόρον  έπιτηδεία,  τήν  λέξιν  τήν  κατά  τδ  ^ Scripturae  sensui.  Qui  vero  bis  superiores  sunt,  et 
ιίσθήτόν  της  Γραφής.  ΟΕ  δδ  τούτους  ύπερβεβηκότες,  flnes  appellantur,  aperte  ii  eruditi  suscipiunt  verba  : 

ta\  ττέρατα  χρηματίζοντες,  δέχονται  τά  βήματα  σα-  neque  enim  sonum  solum  auribus  percepit  Petrus, 

?ώς  παιδευόμενοι  · ού  φθόγγου  γάρ  άκούων  ό Πέτρος  cum  dixit**  ; GIA  · Verba  vitae  aeternae  habes.  » 

λεγε  · € Τήματα  ζωής  αΕωνίου  δχεις.  ι Κα\  ό Σω-  £ι  Salvator  ait  ·· : c Verba  quae  locutus  sum  vobis, 

ήρ  Ιφη·€  Τά  βήματα  ά έλάλησα  δμίν,  πνεύμά  hpiritus  sunt.  > Dicebat  enim  hoc  apostolis  qui  arant 

στιν.  > Άποστόλοις  γάρ  ίλεγε,  πέρατα  τυγχάνουσιν  fines  orbis  terrarum. 

Εκουμένης. 

Οϋκ  είσϊ  ΛοΛιαΙ  οϋδέ  Λόγοι,  &τ  ούχϊ  άκσύοτ^  Vers.  4.  Non  eunt  loquela  neque  cermonec  quorum 
ai  cU  ρωκαί  abxw,  x.  τ.  έ.  Ού  ταυτδν  λαλιά  (14)  non  audiantur  voces  eorum,  etc.  Non  idem  est  loquela 
aX  λόγος,  δπε\  ούδδ  ταυτδν  δ λάλος  τψλογίφ*  ή atque  sermo,  quoniam  non  idem  est  loquax  ac  di- 

ίχα  λαλιών  μδν  δ φθόγγος,  λόγων  δδ  τά  βήματα.  sertus.  Vel  forte  sonus  ad  loquelas,  verba  ad  ser- 

mones perlinent. 

*Er  τφ  ήΛΙφ  iSeto  rb  σκήνωμα  αϋτου,  x.  τ.  έ.  Vers.  6.  Jn  sole  posutt  taoernaculum  suum,  etc. 
> Κύριος  ήμών  (15)  δ ήλιος  τής  δικαιοσύνης  δστ\ν,  ^ Dominos  noster  justitiae  sol  est,  in  quo  Pater  babi- 
αύτφ  δδ  κατασκηνοΖ  δ Πατήρ,  κατά  τό*  c Έγώ  tat,  juxta  illud  ** : c Ego  in  Patre,  et  Paler  in  me.  » 

χφ  Πατρ\,  χα\  δ Πατήρ  έν  έμοί.  > Κα\  πάλιν  * Et  rursus**:  c Pater  in  me  manens  ipse  facit  opera. i 

*0  Πατήρ  έν  έμο\  μένων  αύτδς  ποιεί  τά  έργα,  ι Et  Apostolus  **  : < Deus  erat  in  Christo  mundum 
x\  6 Απόστολος*  i βεδς  ήν  έν  τφ  Χριστφ  κόσμον  reconciliatis  sibi,  ι 
χούιλάσσων  έαυτφ.  » 

(16)  Ιη  sole  posuit  tabernaculum  suum.  Quid  est  quod  dixit : c io  sole  posuit  tabernaculum  snurot  > 
lidam  quidem  dicebant  quod  Salvator  noster  ascendens  e terris  ad  coelum,  et  corpus  suom*assumens, 
rveiiil  usque  ad  eum  circulum  qui  solis  xona  nominatur,  et  ibi,  aiunt,  posuit  tabernaculum  corporis 

Joan.  XII,  51.  *MCor.ii,10.  *»  Joan.  vi,  69.  ••ibid.eS.  **ibld.  xiv,  40.  ··  ibid.  ·*  II  Cor.  v,  19. 

'1 γάρ  γη,  etc.  Gorderius.  (15)  *0  Κύριος  ήμών,  etc.  Schedae  Grabii,  Bar- 

'§3)  *ΑΛΛά  καί  οΐ  τόν,  etc.  Gorderius  Origeni,  barns. 

-I>aru8  Didymo  tribuit.  (16)  Exstat  hoc  fragmentum  in  Apologia  Pam- 

f .4)  Ού  ταυτδν  ΛαΛίά,  etc.  Scheda:  Grabii.  phili  martyris  pro  Origene, 


IMS  £X  0R1GENE  , 

ftui  : non  enim  nUr»  erat  possibile  id  progredi·  Sed  h«c  illi  ita  seniiant  pro  eo  qood  alleforiani  ailia 
in  Scriptura  divina  recipere,  et  ideo  purae  historiae  deservientes,  hujusmodi  fabulas  et  figmenta  eoai|ii. 
nuni.  Nos  vero  deprecamur  omnipoieniiam  Dei,  ut  nos  dipelur  audire,  et  secreta  nobis  spiritalis  uMee. 
gentiae  dignetur  aperire.  Quod  ergo^a  nonis  in  hoc  loco  sentitur,  hoc  est : c In  sole  posuit  labemaeBli· 
suum·  > Quaero  quid  sit  tabernaculum  Christi,  et  quae  sit  habitatio,  in  qua  tabernaculum  Christi  rdlou· 
lur»  Habitatio  tabernaculi  Christi  sol  esse  dicitur.  Tabernaculum  vero  Christi  Ecclesiam  inlelligo.  Sola 


autem  quem  alium  sentire  debeo,  nisi  illud  lumen 
bunc  mundum?  Ipsum  video  solem  de  quo  dictum 
stitiae,  et  sanitas  in  alis  ejus·  i In  sole  ergo  posuit 
suam  collocavit.  In  illo  enim  sole  Ecclesia  collocata 
tibi  Dominas  lux  aeterua,  et  Deus  gloria  tua.  i 

Ybrs.  6.  Et  ipse  tanquam  iponsus  procedens  de 
thalamo  auo,  etc.  Tanquam  sponsus  est  Christus, 
c Qui  enim  habet,  inquit  *,  sponsam,  sponsus  est.  i 
Secundum  pulchritudinem  imitatur  sponsum  de 
thalamo  procedentem  cum  multo  decore. 

Vers·  8,  9,  iO.  Lex  Domini  immaculata  comer· 
tens  animas  ; testimonium  Domini  fidele,  sapientiam 
prcestans  parvulis  ; justilio!  Domini  rectce,  Icptifican· 
les  corda  ; prceceptum  Domini  lucidum,  illuminans 
oculos.  Timor  Domini  castus,  etc.  Lex  spiritalis,  quae 
viris  spiritualibus  expiationi  est,  convertit  animam. 
Testimonium  Domini  potest  esse  Christi  in  cruce 
martyrium,  quod  Domini  testimonium  cum  fidele 
sit,  sapientiam  praesut  parvulis.  Justitiae  Domini, 
quae  continent  justitiam,  suum  cuilibet  pro  dignitate 
retribuendo,  sunt  Domini  in  lege  ejus  justificatio- 
nes, vel  illae  quae  ad  ejus  erga  quemlibet  guberna- 
tionem spectant : hae  enim  intelUclae  cor  laetificant. 
Praeceptum  Domini  in  specie  est  praeceptum  legis 
generalis.  Hoc  autem  non  occulte,  sed  palam  ac 
clare  promulgatur,  et  custoditum  animi  oculos  il- 
luminat. I Timor  Domini  castus,  i Ex  iis  qui  viden- 
tor timere  animae  Dominum,  alii  quidem  scientes 
de  quibus  timendum  G15  sit,  declinant  a malis  : 
nam  timore  Domini  omnis  declinat  a malo;  alii 
vero  non  habent  verum  Domini  timorem·  Castus 
enim  est,  et  fructus  ejus  manent  in  saeculum  saeculi. 

Ejusdem,  c Lex  Domini  immaculata  , convertens 
animas.  > Nunquid  a vitio  ad  virtutem,  vel  a sensi- 
bilibus ad  intellectualia  convertit?  Et  hoc  forte 
verum  est.  Prius  enim  a mandato  solet  effici.  Moy- 
sis lex  diversimode  nominatur.  Et  vocatur  quidem 
lex  tanquam  reipublicas  statum  ordinans;  testimo- 
nium, veluti  praevaricationem  lesiificans  et  trans- 
gressionis vindictam  ostendens ; justitiae,  quod  ad 
honestum  provocet,  et  injustum  prohibeat;  praece- 
ptum,eo  quod  quid  agendum  sit  praecipit  atque  Do- 
mini more  imperat;  judicia  autem,  quod  ostendat 
quibus  bonis  perfruelur  qui  eam  custodit,  quibus- 
que suppliciis  plectetur  qui  transgreditur.  Lex  igi- 
tur Domini  immaculata  cum  sit,  convertit  hominum 
Ruiinas. 

* Malacb.  iv,  i.  Msa.  tx,  19.  · Joan.  ni,  29. 

(17)  'Ος  Υνμφίος  clc.  Schedae  Grahii. 

(18)  '0  Λτευμαζίκ^ς  νότιος,  etc.  Corderius. 

(19)  ndrepor  άπύ  κακίας^  etc.  Schedae  Grahii. 


verum  quod  illuminat  omnem  hominem  veDientmii 
est  S quia  c timentibus  nomen  Domini  orietorsdj»· 
tabernaculum  suum,  id  est  in  sole  justitis  Eecleai· 
est,  qui  diem  aeternum  facit,  sicut  dictum  esi  · : i Em 


A Kal  αύτός  νυμφίος  έχαορενόμενος  h » 
ϋτοΰ  a\)zov,  κ,  τ.  έ.  *Ως  νυμφίος  έστ\ν  (17)  dXfiP 
στός  · « Ό γάρ  Ιχων,  φησί,  τήν  νύμφην 
έστί.  · Κατά  τ6  κάλλος  μιμείται  νυμφίον  Ικ  τΐΓ> 
8ος  μετά  πολλής  εύπρεπείας. 

*0  νόμος  ζον  Κυρίου  άμωμος,  ixsC‘rpipur 
χάς  · ή μαρζυρία  Κυρίου  xiczht  σοφίζ^νοα  rtr 
Λΐα·  ζάδιχαιώμαζα  Κυρίου  εϋθέα^  εϋφpaifcns 
χαρδίαν  · ή ivzoUi\  Κυρίου 
όφθίίΧμούς.  *0  φόβος  Κυρίου  άγνός,  κ.  τ.  t Ό 
π';ευματικ8ς  νόμος  (!8)  τοίς  πνευματικοίς  κβθάρτις 
έπιατρέφει  ψυχήν.  *Η  μαρτυρία  Κυρίου  δύνατ»  ώ 
Χριστού  έν  τψ  σταυρψ  μαρτυρίου  είναι,  ή πιτΗ; 
Κυρίου  μαρτυρία  τούς  νηπίους  σοφίζουσα.  Ti&aui- 
ματα  Κυρίου,  & περιέχει  δικαιοσύνην  τής  πρδ;  Ιμ- 
® στον  κατ’  άξίαν  άποδόσεως,  τού  Κυρίον'έν  τψ 
αύτού  έστι  δικαιώματα,  ή τά  περί  τήν  πρδςίχββ:·* 
αύτού  οικονομίαν  · ταύτα  γάρ  νοηθέντα 
καρδίαν.  Ή έντολή  Κυρίου  έν  είδει  γενικού  νί;ώ- 
έστ\ν  έντολή  · ού  κεκρυμμένως  δά  αυτή,  άώ 
τηλαυγώς  λέγεται,  κα\  φυλαχθεΤσα  φωτίζει  τοίς  τ; 
ψυχής  όφθαλμούς.  ι Ό φόβος  Κυρίου  άγνόί*  # “i» 
δοκούντων  φοβεισθαι  τής  ψυχής  τδν  Κύριον  « ρ 
είδότες  περί  ών  φοβεισθαι  δεί,  έκκλίνουσι  τωνκχώ>' 
τω  γάρ  φό^  Κυρίου  έχκλίνει  πάς  άπδ κακού*  οί^':^ 
έχουσι  τδν  άληθώς  φόβον  Κυρίου.  Άγνδς  γάρ  οΙώ;. 
χα\  οΐ  καρτιοί  αύτού  διαμένουσιν  εις  αιώνα  αΜς. 

Του  αύζοϋ.  < ’ϋ  νόμος  Κυρίου  Αμωμος,  έπ^τ» 
φων  ψυχάς.  » Πότερον  άπδ  κακίας  (19)  έπιστρέο» 
Q πρ6ς·  τήν  άρετήν,  ή άπύ  των  αισθητών  έπ\  τάι^τη, 
ΚαΙ  τάχα  τούτο.  Τδ  γάρ  πρότερον  ή έντολή 
ποιείν.  Ό τού  ΜωΟσέως  νόμος  διαφύρως  ό^μάζΓΤ- 
Αέγεται  γάρ  νόμος,  ώς  τήν  πολιτείαν  ^ΐβ$μίζ^Α 
μαρτυρία,  δτι  διαμαρτύρεται  τά  τής  παραβάσε^. 
τιμωρίαν  δειχνύς  · δικαιώματα,  δτι  πρδς  τ»  xsii* 
προτρέπων  άπαγορεύει  τδ  άδικον  · έντολή,  ώς  " 
πραχτέον  δεσττοτιχώς  κελεύων  χλ\  ε1τηγτ»ύμ:να; 
κρίματα,  δτι  δείκνυσι  τίνων  ό φυλάσσων  άγχ>ύ* 
τεύξεται,  χα\  τίσι  τιμωρίαις  ό παραβαίνοον  παροέ^ 
θήσεται.  Ό νόμος  ούν,  φησ\,  τού  Κυρίου  άίμοφιβς» 
έπιστρέφει  τάς  των  άνθρώπων  ψυχάς. 


1245  SELECTA  IN  PSALMOS.  — P5AL.  111.  1246 

Τουαϋτου.  t Ό φ4βος  Κυρίου  &γν6ς,  β^αμένων  βΙς  Α Ejusdem,  c Timor  Domini  caelus,  permaaens  in 
αΙώνα  αΙωνος.  > *Αγνεία  έστ\ν  (20)  άμαρτημάτων  saecoluiii  saeculi.  > Gasihas  est  abstinentia  a pec- 

άποχή,  χα\  6 φόβος  άγνός,  ώς  άγνοϋς  ποιων  * τφ  γάρ  catis,  et  timor  castus,  quip|ie  qui  castos  facit : nam 

φόβω  Κυρίου  έχχΐίνει  π5ίς  άπ6  χαχοΰ.  ΑΙώνκος  Sk  &ν  Domini  timore  quilibet  a malo  declinat,  ^ternus 

ό φόβος,  χα\  αΙωνίους  οΓς  &ν  γένηται  ποιεί.  Εύλάβεια  autem  cum  sit  timor,  seternos  quoque  Ipsum  ha- 

xa\  ό τοΟ  Θεού  φόβος  των  αΙωνίων  άγαθών  πρόξενε?  bentes  elBcil.  Reverentia  et  Dei  timor  bonorum 

τήν  άτΰόλαυσιν.  ΕΙχότως  Sk  ό του  Θεού  φόβος  άγνός*  ό aeternorum  fructum  parit.  Merito  autem  Del  timor 

γάρ  άνΟρώπινος  ψέγεται,  χα\  βειλίας  Ιχει  προσηγο-  castus  est : humanus  enim  damnatur,  et  timidi- 
pi<xv.  tatis  vocabulo  nominatur. 

Kal  γάρ  όδονΛός  σου  ρνΛάσσβι  αντΑ,  χ.  τ.  έ.  Vens.  12.  Etenim  ureus  tuus  custodit  ea,  etc.  Si 
£1  6 βοΰλος(21)  φυλάοοει,  δ μή  φυλάοσων  ού  βουλος.  servus  custodit,  qui  non  custodit,  non  est  servus. 

Φυλάσσει  Sk  τά  έπιθυμητά  του  θεού  6 έπιθυμών  ούχ  Custodit  autem  desiderabilia  Dei,  qui  nihil  aliud 

άλλο  τι  ή αύτά.  Δώ  έχει  άνταπόδοσιν  τυχεΤν  των  desiderat  praeter  ipsa.  Idcirco  pro  remuneratione 
Ιτηθυμουμένων.  Τά  φανερά  dk  χατορθώσας,  τζερΧ  των  obtinet  ea  quae  desideravit.  Qui  autem  ea  qua 

χρυφίων  εύχεται.  aperta  sunt,  recte  gessit,  pro  occultis  deprecatur. 

*£ά»*  μή  μου  κατίικυριούσωσι,  τότβ  άμωμος  ^ Veas.  14.  St  mei  non  fuerint  dominati,  tunc  imma· 
ίσομαι,  x.  τ.  έ.  Έάν  οΐ  άλλότριοι  (22)  μή  χαταχυ-  eulatus  ero,  etc.  Si  alieni  non  foerint  nobis  domi- 
ριεύσωσιν  ήμών,τότε  άμωμοι  έσόμεθα,  ού  πρότερον  nati,  tunc  immaculati  erimus,  cum  prius  tales  non 

τοιουτοι  ύντες.  "Αμωμοι  δέ  έσόμεθα  χαθαιρόμενοι  χαλ  essemus.  Immaculati  autem  erimus  et  a maximo 

dnrb  μεγίστης  Αμαρτίας,  Κα\  του  μεν  μηδέν  άγνδν  peccato  expiati.  Atque  ejus  quidem  qui  nihil  nisi 

προφερομένου  έχ  του  Ιδίου  στόματος  τά  λόγια  ίσον-  castum  ex  ore  suo  profert,  eloquia  erunt  ut  compla- 

ται  είς  εύδοχίαν,  άτε  άνοίγοντος  τδ  στόμα  μόνψ  λόγψ  ceant,  quippe  qui  non  aperiat  os  nisi  soli  verbo  Dei. 

Θεού  * τού  δέ  τοιουτου  ή μελέτη  της  χάρδίας  διά  τήν  Hujus  autem  meditatio  cordis  in  conspectu  Dei  est 

πα^Ι^ησίαν  ένώπιόν  έστι  τού  θεού,  ού  ποτέ  μέν,  ποτέ  semper.  Nullius  autem  qui  remiserit  mediiationew 

βέ  ού,  άλλά  διά  παντός.  Ούδενδς  δέ  άνιέντος  τήν  μελέ-  cordis  sui  et  propterea  perversis  cogitationibus  in- 

την  τής  έαυτού  χαρδίας,  χα\  διά  τούτο  μολυνομένου  quinatus  fuerit,  potest  meditatio  cordis  in  conspe- 

βιαλογισμοίς  πονηροις,  δύναται  μελέτη  της  χαρδίας  ciu  Del  esse  semper. 

είναι  διά  παντδς  ένώπιον  τού  θεού. 


ΨΑΑΜΟΣΙΘ.  C PSALMUS  111. 

Έααηούσα%  σου  Κύριος  έτ  ήμέρφ  ΘΛίψεως,  βίβ  25  Exaudiat  te  Dominus  in  die  iri- 
if^spcκτxiσaι  σου  τό  δτομα  του  θεού  Ιακώβ  · έξ-  bulationis , protegat  te  nomen  Dei  Jacob  ; mittat  tibi 

α^ΡοστεΙΛαι  σοι  βοήθειαν  εξ  άγ(ου,  καϊ  έχ  Σιών  auxilium  de  sancto,  et  de  Sion  tueatur  te,  etc.  Qui 

άκτιΛάβοιτό  σου,  κ.  τ.  έ.  Ό έν  στενή  (25)  κα\  |η  angusta  βΐ  arcta  via  est,  quae  ducit  ad  vitam, 
τεθλιμμένη  τυγχάνων  δδψ,  έτιαγούση  έπ\  τήν  ζωήν,  omnino  aut  in  omnibus  tribulatur,  et  est  in  die  Iri- 
στάντως  ή έν  παντ\  θλίβεται,  χα\  έν  ήμέρφ  έστ\'  bulationis : quapropter  oblinet  exauditionis  benedi·' 
θλίψεως*  διδ  τυγχάνει  τής  έν  τφ  έπαχούεσθαι  εύλο-  ctionem  qua  frustratur  is  qui  in  lata  via  est.  Quaiii- 
γίας,  ής  άτιοτυγχάνει  δ έν  πλατείφ  6ν.  Διδ  μάλλον  obrem  potius  velimus  esse  in  die  tribulationis  : pro· 
Av  ή μέρφ  θλίψεως  είναι  θελήσωμεν*  ύπερασπίσει  γάρ  teget  enim  nos  nomen  Dei  Jacob,  si  induti  arma· 
‘ήραόντδ  βνοματού  θεού  Ιακώβ,  ε1  ένδυσάμενοι  τήν  luram  ejus,  artibus  diaboli  resistamus.  Omnimodo 
στανσϊΛίαν  αύτοΰ  σταίημεν  πρδς  τάς  μεθοδείας  τού  igitur  in  die  tribulationis  oremus,  ut  exaudiamur, 
βιαβόλου.  Εύχώμεθα  ούν  πάντως  έν  ήμέρφ  θλίψεως,  et  angelicum  vel  aliud  ejusmodi  auxilium  nobis 
tva  έπαχουσθώμεν,  άγγελιχής  ή τίνος  τοιαύτης  έξ-  mittatur,  vel  auxilium  Christi, 
αττοστελλομένης  ήμΤν  τής  βοηθείας,  ή βοηθείας  τού 
Χριστού.  ^ 

Τον  αύτου,  Ό τήν  στενήν  (241  χα\  τεθλιμμένην  Ejusdem.  Qui  per  angustam  et  arctam  ambulat 
66βυων  δδδν  άεί  έστιν  έν  θλίψεσι,  καί  εύχόμενος  είσ-  viam,  semper  est  in  tribulationibus,  et  cum  preca- 

αχούεται·  δ πλατείαν  ούτε  θλίβεται, ούτε άκούεται.  tur,  exauditur;  qui  autem  latam  tenet  viam,  neque 

ΕΟχώμεθα  ούν  έν  θλίψεσιν,  fva  είσαχουσώμεθα.  Καί  tribulatur,  neque  exauditur.  Oremus  ergo  in  tribu- 

Έίεκίας  γάρ  τήν  έπιστολήν  λαβών  Σεναχηρείμ,  καί  lationibus  ut  exaudiamur.  Ezechias  ^um  epistolam 

έν  τψ  ναψ  ταύτην  τψ  θεφ  έπιδειχνύς,  τού  λαού  a Sennaeberib  accepisset,  et  eam  Deo  in  templo, 

^ττέρ  αύτού  εύχομένου  είσηχούσθη.  ostendisset,  populo  pro  eo  orante  exauditus  est. 

ΜντισθεΙτι  χάστις  θυσίας  σου,  και  τό  όΛοχαύ-  Vers.  4.  Memor  sil  omnis  sacrificii  tui,  et  holo» 

(20)  *Arrela  έστίν,  etc.  Schedae  Crabii , Bar-  (22)  Έάτ  ol  άΧΧότριοι,  etc.  Corderius. 

t>anis.  (25)  Ό tr  στενή,  etc.  Corderius. 

<21 ) EI  ό θοϋΛος,  etc.  Corderius,  schedae  Crabii,  (24)  *0  τήν  στενήν^  etc.  Schedae  Crabii. 
Barbarus. 


1^7 


EX  ORIGENB 


m 


cauitum  luum  pingui  fiat^  eic.  Animalia  quidem  ir· 
raiionalrilia  obeea  eacrificaniar,  et  integra  incen· 
duDiar;  rationabilia  vero  poal  holocausta  pinguia 
fiunt,  siquidem  post  ignis  sancti  expurgationem 
cognitione  dignum  fit  quod  totum  igne  sanctifica- 
tum  est.  Pinguia  Deus  alicujus  holocausta  facit,  ut 
pinguedo  nutriat  ignem  in  aiiari.  Porro  inanimato- 
rum nunquam  est  sacrificium,  animatorum  autem 
sunt  holocaustomata. 

EjmiUm.  Istud,  c omnis,  i significat  mulUtudi· 
nem,  ac  si  paucitatis  non  oieinineriL 

Vebs·  5.  Tribuat  tibi  Dominui  secundum  eer 
ittttfii,  etc.  Quae  Deum  decet  dare,  ei  petentem  ac- 
cipere, iitpote  scientem  quid  orare  oporteat,  et  quo- 
modo oporteat.  Vel  tribuat  libi  Dominus  id  ad  quod 
tendit  cor,  consilium  tuum  lanqiiam  bonum. 

Vers.  6.  Lastabimur  in  salutari  /uo,  etc.  Homines 
aut  in  divitiis,  aut  in  gloria,  aut  in  generis  nobili- 
tate laetantur,  sanctus  vero  in  Dei  salutari.  Patris 
autem  salutare  in  mundo  Filius  ; salutare  Filii  in 
miindo  est  crux ; saluure  de  quo  dictum  est,  quia 
i natus  est  nobis  hodie  Salvator  Dominus S > de  quo 
dixii  Simeon,  < Quia  viderunt  oculi  mei  salutare 
tuum  I 

βΠ  Ejusdem.  Salutare  Dei  est,  in  ipso  salvari: 
In  filiis  autem  hominum  haec  non  est  salus.  Im- 
plentur vero  petitiones  ejus  qui  petii  magna  et  coe- 
lestia. 

Vers.  7.  Impleat  Dominus  omnes  petitiones  tuaSf 
etc.  At  non  malas  petitiones.  Cui  sacrificia  obiu- 
lUU,  is  impleat  quaeciinque  mente  petiisti,  quoniam 
at  ipso  alienum  non  est  consilium  tuum· 

Exaudiet  illum  de  eoslo  sancio  suo,  etc·  Exaudit 
enim  Dominus  omnem  regem,  qui  a Rege  regum 
regitur. 

Vers.  9.  Ipsi  obligati  sunt  et  ceciderunt,  etc.  Ad- 
versarii quidem  cum  malitia  in  nos  impetum 
ciunt,  nos  vero  curo  Christi  notitia  illis  occurri- 
mus : cadent  enim  adversariae  potestates  cum  prae- 
dictum salutare  mundo  illuxerit. 


τω/ίά  σου  ΧΜτάτω,  x.  τ.  έ.  ΤΑ  Αλογα  (25) 
πιαιν^μενα  θύβται  χαΐ  δλοχαυτουται , τΑ  Ιοζίχΐ 
μετΑ  όλοχαυτωθήναι  πιαίνεται,  εΓ  γε  μετά 
Αγ(ου  χΑθαρσιν  καταιξιοδται  γνώο«ι>ί 

ρον  χαθαγιαζόμενον  πυρί.  Οιαίνει  6 βε^ς  Αλοχεν:έ- 
ματΑ  τίνος,  Γνα  ή ιηότης  τρέφ^  τό  ΙιΛ  τοΰ  6·-τα. 
σοί^ρίου  πυρ.  Μηδέποτε  Αψύχων  μίν  ή θυα£α, 
χων  δέ  τΑ  δλοχαυτώματα. 

Του  ούζου  Τδ,  4 πάοης  (26),  · έμφαίνει 
ώς  ού  μεμνημένου  όλίγης. 

Αφη  σοί  Κύριος  χαζά  zi^r  χαφ^ίατ  σου,  χ.  τ.  i 
“Α  πρέπει  βεφ  δούναι  (27),  χα\  αΐτουντι  λα6ε!ν,  Α; 
εΙδύτι  τ(  προσεύξασθαι  δεΤ,  χα\  χαθ*  β βεϊ.  Έ 2^ 
σοι  Κύριος  είς  δ χώρε?  ή χαρδία,  z^y  βουλήν 
Αγαθήν. 

"ΑγοΛΛιοσόμεθα  έτ  ζφ  σωττιρίφ  σου,  χ.  τ.  L 
οι  μέν  Ανθρωποι  (28)  έν  πλούτψ  Αγαλλιώοιν  ή h 86- 
ξη  ή έν  ebyevelq,,  ό δέ  Αγιος  έν  τψ  αωτηρί»  ν» 
βεου.  Σο)τήριον  του  Πατρδς  έν  τφ  κύσμω  6 ΤΚ;· 
σωτήριον  τού  ΥΙού  έν  τψ  χύσ(χω  δ σταυράς  · σωτήρβι 
περ\  ού  εΓρηται,  δτι  « έτέχΟη  ήμίν  σήμερον  Iwdfj) 
Κύριος,  » περ\  ού  είπε  Συμεών,  €"Οτι  είδον  οΐ 
μοί  μου  τδ  σωτήριόν  σου.  » 

Τον  ούζου.  Σωτήριόν  έστι  Θεού  (29)  τδ  έν 
σώζεσθαι  * έν  υΙόις  δέ  Ανθρώπων  σύχ  Εττιν  α^ττ  έ, 
σωτηρία.  Πληροΰται  δέ  τά  αΐτήματα  τού  α^οννιος 
μεγάλα  χα\  έπουράνια. 

ΠΛίΙρώσαι  Κύριος  Λάτζα  ζά  αΐτήμαζά  cor. 
X.  τ.  έ.  Άλλ’  ού  τΑ  χακΑ  (δΟ)  αΐτήματα.  ’Ι)  τά; 
θυσίας  προσήνεγκας,  πληρώσαι  δσα  χατΑ  διάναε« 
ήτησας,  δτι  μηδέ  ΑΛλότρια  αυτού  τΑ  τής  στ.ς  ^ 
λής. 

ΈΛΟχούσεζαι  ούζου  έξ  ούρατον  άγιον  αύταν, 
X.  τ.  έ.  Έπαχούει  γΑρ  (51)  Κύριος  παντός  ^ 
λέως,  βασιλευομένου  ύπό  τού  Βασι>έ«»ς  των  ^3» 
λευόντων. 

ΑύζοΙ  σντβαούΙσθησακ  καί  ίχεσατ,  χ.  τ.  t 0 
μέν  Αντιχείμενοι  (52)  μετΑ  της  χαχίας  ήμχν  έφορ- 
μώσιν  * ήμε?ς  δέ  μετΑ  τής  Χριστού  γνώσεως  αύτεί; 
Απαντώμεν*  πεσούνται  γΑρ  αΐ  Αντιχείμεναι  owj- 
μεις,  ήνίχα  τδ  ^ηθέν  έπιφανεΐται  σωτήριον. 


PSALMUS  XX. 

Tbrs.  2.  Domine,  in  virtute  tua  Itetabilur  rex,  et 
super  salutare  tuum  exsultabit  vehementer,  etc.  Si 
ebriatus  Dei  virtus  est,  utique  in  illa  laetabitur. 
Sicut  autem  virtus  est  et  sapientia,  Ua  et  salus. 

Vers.  5.  Desiderium  cordis  ejus  tribuisti  ei,  et 
teluntate  labiorum  ejus  non  fraudasti  eum,  etc.  De- 
siderium cordis  in  spirlialibus  est,  et  visio  oculo- 

^ Luc.  II,  11.  * ibid.  50. 

(25)  Τά  μέτ  άΛογο  , etc.  Codex  Coislinianus , 
seliedae  Grabi i, Barbarus. 

(26)  Td,  χάσης,  etc.  Schedae  Grabii. 

/27)  *A  χρέχρι  Θεφ  dovrcu,  cic.  Schedae  Grabii. 

(28)  01  pkr  άτθρωχο^,  fete.  Codex  Coislinianus, 
schedae  Grabii,  Barbarus. 


D ΨΑΑΜΟΣ  K'. 

Κύριε,  kr  ζη  δντάμει  σου  εύφρατ&ήσεται  ύβο- 
σιΛεύς,  χαϊ  έπΙ  ζφ  σωζηρί^}  σου  dpoXIidrerai 
σκόδρα,  X.  τ.  έ.  Ει  Χριστδς  (55)  Θεού  δύναμις,  μτ- 
ποτέ  έπ’  έκείνη  εύφρανθήσεται.  *Ος  δέ  δύναμις  τά 
σοφία,  ούτω  χα\  σωτηρία. 

Τήν  έχιθνμΙατ  ζής  χαρδίας  ούζου  ίδωχας  αί- 
τφ,  χαΐ  τήτ  θέΛησιτ  ζώτ  χεΜωτ  ούζου  cH 
έσζέρησας  αύζότ,  χ.  τ.  έ.  Επιθυμία  μέν  χαραε; 


(29 

(50 

(3ΐ; 

(52 


(29)  Σωζήριότ  έσζι  Θεού,  etc.  Corderins. 

‘)  ΆΧν  ού  ζά  κακά,  etc.  Schedae  Grabii. 

I 'Εχακούει  γάρ,  etc.  Schedae  Grabii. 
j 01  μέν  άνζικείμετοι,  etc.  Codex  CoialiaiaBB, 
seliedae  Grabii,  Barbarus. 

(55)  Ei  Χρισζός,  etc.  Corderius. 


i«5t 


im  SELECTA  IN  PSALMOS.  - PSAL.  XX. 


(34)  4v  νοητ(^ς,  χλ\  θεωρία  όφθαλμών  έν  όρατοΤς 
χλ\  θεάμασι»  θέληαις  βέ  χειλέων  έν  τ|)  περ\  των  νε- 
νοημένων  χα\  τεθεωρημένων  έπαγγελίςι. 

*Εθτ\κας  kx\  τή»·  κε^ροΛην  ούζου  στέξρατοτ 
έχ  Λίθον  νιμίον^  χ.  τ.  έ.  Στέφανος  μεν  Χρίστου 

(35)  δ βεδς,  Χριστός  θέ  τής  λογιχής  φύσεως.  Αίθοι 
τίμιοι  οί  μαργαριται  λδγοι,  περί  ών  είρηται  * c Μή 
f ίψητβ  τους  μαργαρίτας  ύμών  έμπροσθεν  των  χοί- 
ρων. » Κα\  ό πολυτίμητος  μαργαρίτης  του  έμπδρου, 
και  οί  X ριοτου  μαθηταί,  ο?  ώς  στέφανος  πλαχέντες 
τή  Χρίστου  χεφαλή  έπιτεθήσονται. 

Του  αύζον^  Έξ  ών  τις  έπιτηδεύει  (36),  χα\  ατε- 
φανουται.  Ό γάρ  δίχαιος,  βιώξας  τό  βίχαιον,  τόν  τής 
δικαιοσύνης  άπολήψεται  στέφανον  · δ χατατρυφήσας 
δέ  του  Κυρίου  στεφάνψ  τρυφής  υπερασπίζεται  · χαΐ 
δ χάριτι  σωθε\ς  στέφανον  χαρίτων  έπ\  τής  έαυτου 
δέχεται  χορυφής  · κα\  δ θησαυρίσας  μετά  χρυσίου 
καΐ  άργυρίου  λίθους  τίμιους,  ύφ’  ών  είργάσατο  λί- 
0ων  στεφανωθήσεται.  Κα\  δ Κύριος  τοός  είς  αύτόν 
έλπίζοντας  στέφανο?  έν  έλέει  χαΐ  οίκτιρμοΐς. 

Zωήr  σε,  καΐ  ίθωκας  αϋτφ 

ζα  ή/<£ρώτ  Βΐς  αΙωτα  αίωτος^  χ.  τ.  έ.  Ζήτησον  (37) 
εΐ  ή μέν  Ιστιν  άπό  Θεού  δεδομένη  ζο>ή,  ή δέ  άπό  τής 
Ολης  έρχομένη,  καΐ  σύγχρινον  τδ·  ι Ένεφύσησεν  είς 
τό  πρύσωτοον  αύτοΰ  πνοήν  ζωής,  > τφ  * ι Έξαγαγέτω 
ή γή  ψυχήν  ζώσαν.  ι Ζωήν  ήτήσατδ  σε,  τδν  πρό  τής 
νέσου  βίον  αύτου. 

Τον  αϋτου.  Ό βασιλεύς  (38)  ώς  άγαθόν  ήτήσατο 
ϊήν  ζωήν  από  Κυρίου,  κα\  εϊληφεν.  Αγαθόν  δέ  έστιν 
ί)  ζΛ>ή,  ό είπών  c Έγώ  είμι  ή ζωή.  ι ΚαΙ  τάχα  δ δ0- 
5ας  φιλοζωείν  Έζεχίας  έχείνην  ήθελε  τήν  ζωήν,  ήν 
τυμβόλιχώς  έφιλοζώει. 

ΜεγάΛτι  ή δόξα  ctbrov  tr  τφ  σωτηρίφ  σου, 
C.  τ.  έ.  Τό  σωτήριον  (59)  δδξαν  περιποιει  μεγάλην 
:ψ  έχ  νεκρών  άναστάντι  βασιλε?·  χα\  δδξαν  έχοντι 
:αι  έτέραν  προσέθηχε  χα\  έκ  τής  άναστάσεως,  κατά 
δ * f Έδόξασα  χα\  πάλιν  δοξάσω,  ι 
Του  aifzov.  Ή δδξα  (40)  του  βσσιλέως  μεγάλη 
στ\ν  έν  τψ  σωτηρίψ  του  Κυρίου,  χα\  ούχ  έν  τινι 
ών  κατωτέρων  έχείνου.ι  Δδξαν  χα\  μεγαλοπρέπειαν 
πιθήσεις  επ’  αύτδν  »ΕΙχε  μέν  δ Χριστός  δδξαν  χαΐ 
ιεγαλοπρέπειαν  έν  μορφή  θεού  ύπάρχων  δτε  δέ  χα\ 
νθρωπος  γέγονεν.  δ θεός  αυτόν  ύπερύψωσε. 
ΕϋρΒθεΙτι  ή χειρ  σον  αάσι  τοΐς  έχθροΧς  σου, 
. τ.  έ·  Οί  μέν  έχθρο?  (41)  του  Κυρίου  εύρίσχουσιν 
ύτόν,  οί  δέ  μισοΰντες  αύτόν  εύρίσκονται  παρ’  αύ- 
>υ.  ΚαΙ  διά  μέν  του  νδμου  εύρίσχομεν  θεόν,  διά  δέ 
ών  Ευαγγελίων  εδρισκδμεθα  παρ’  αύτοΰ,  έχθρο\  δν- 
ις  τό  πρδτερον  κα\  c ξένοι  των  διαθηκών  · του  θεοΰ, 
έλπίδα  μή  έχοντες  χα\  άθεοι  έν  τψ  χδσμψ  · · ή διά 
ραπτικής  μέν  εύρίσχομεν  θεόν,  διά  δέ  γνώσεως  εύ- 
;σχδμεθα  παρ’  αύτοΰ. 


rum  in  visibilibue  el  spectaculis,  ToliiiiUs  vero  la- 
bioruia  in  eoriim  qu»  intellecta  visaque  percepta 
8«Bt,  enuntiatione  consistit. 

Ysas.  4.  Posuisti  in  capito  ejus  coronam  dc  la· 
ptde  pretioso,  etc.  Christi  Deus,  Christus  autem  ra- 
tionabilis naturae  corona  est.  Lapides  pretiosi  sunt 
roargariue  sermones,  de  quibas  dictum  est  * : c No· 
lUe  projicere  margaritas  vestras  ante  porcos.  » 
Pretiosa  margarita  mercatoris  etiam  Christi  diaci- 
[Miti  sunt,  qui  instar  coronae  complicati  Christi  ca- 
piti imponentur. 

Ejusdem.  Quibus  studiis  aliquis  operam  dat , 
iiadem  et  coronatur.  Nam  justus  qui  justitiam  se- 
quitur, justitiae  coronam  accipiet;  qui  oblectatur 
•In  Domino,  corona  exsultationis  protegetur;  qui 
gratia  salvatos  est,  gratiarum  coronam  in  vertice 
accipiet  suo;  et  qui  auroei  argento  thesaurum  Ia- 
pidum pretiosorum  sibi  comparavit , ex  iis  quos 
elaboraverit,  lapidibus  cpronabitnr.  Et  Dominus 
sperantes  in  se  coronat  In  misericordia  et  mise- 
rationibus. 

618  Yers.  5.  Vitam  peiiit  a te,  tribuisti  ei  ion- 
gitudinem  dierum  in  scecutum  steeuli,  etc.  Quaere 
num  alia  sit  a Deo  data  vita,  et  alia  quae  a materia 
venit,  et  confer  istud  ^ : c Et  inspiravit  in  faciem 
ejus  spiraculum  vitae,  » cum  illo  ' : i Producat 
terra  animam  viventem.  > Yitam  petiit  a te,  Id  est, 
vitam  ante  inGrmitatem. 

Ejusdem.  Rex  lanqiiam  aliquid  boni,  petiit  vitam 
a Domino,  et  accepit.  Bonum  est  vita,  qui  dice- 
bat * : € Ego  sum  vita.  i Et  forsitan  Ezechiaa,  qui 
viiae  cupidus  videbatur,  vitam  illam  petebat,  quam 
symbolice  adamabat. 

Yers.  6.  Magna  est  gloria  ejus  in  salutari  tuo, 
etc.  Salutare  magnam  gloriam  parit  regi  a mortula 
resurgenti;  et  quamvis  gloriam  jam  habeat,  aliam 
superaddit  ex  resurrectione,  juxta  illud  i Et, 
glorifica  vi  el  iterum  glorificabo.  > 

Ejusdem.  Gloria  regis  magna  est  in  salutari  Do- 
mini, el  non  in  aliqua  re  ipso  inferiore,  c Gloriam 
et  magnum  decorem  impones  super  eiim.  > Habuit 
quidem  Christus  gloriam  et  magnum  decorem  cum 
in  forma  Dei  erat  : quando  autem  homo  factus  est, 
Deus  iiliim  stiperexallaviC. 

Vers.  9.  Inceniatur  manus  tua  omnibus  inimicis 
iuis,  etc.  Inimici  Domini  inveniunt  eum;  qui  au- 
tem eum  oderunt,  inveniuntur  ab  eo.  Et  per  legem 
quidem  invenimus  Deuro,  per  Evaiigelia  vero  ab  eo 
invenimur, qui  prius  inimici  eramus,  c et  hospites 
testamentorum  i Dei,  c spem  non  habentes,  et  sine 
Deo  in  boc  mundo  > Yel  per  actionem  Inveniinua 
Deum,  et  per  cognitionem  iuvenimur  ab  eo. 


• Maith.  VII,  6.  » Gen.  ii,  7.  · ibid.  i,  24.  · Joan.  xiv,  6.  ‘·  ibid.  xu,  28.  “ Ephes.  iif  12. 


(34)  ΈΛιθνμία  μέτ  καρδίας,  elc.  Idem. 

(35)  Στέφατοςμέτ  Χριστού,  etc.  Schedse  Grabii, 
irbarun. 

(36)  Έξ  &r  τις  έχιτηδεύει,  elc.  Scheda  Grabii. 

(37)  Ζήτησον  el  ή μέτ  έστιν,  elc.  Eaedem  sche- 

e. 


p8)  *0  βασιΛεύς^  elc.  Gorderius. 

(39)  Td  σωτήριον,  elc.  Schedae  Grabii. 

(40)  "H  δόξα , elc.  Partim  Corderius  partimque 
schedae  Grabii. 

(41)  Oi  μέν  έχθροί,  elc.  Codex  Cpislinianos , 
schedae  Grabii. 


mi 


EX  ORIGENE 


m 


Ejusdem.  Yelocissimoe  qnidein  comprehendet» 
robustissimos  autem  interficiet.  InTeniaiiir  autem 
pugnans  quando  supplicium  sumit,  juxta  illud  : 
c Pugnat  Dominus  manu  occulta  contra  Amalec.  i 

\ers.  10.  Pones  eos  ui  clibanum  ignis,  etc.  Hoc 
de  perversis  ait : clibanus  enim  ignis  sunt,  quo- 
niam accensa  sunt  velut  cfioanus  corda  eorum. 
Atque  alibi  etiam  dictum  est  : c Omnium  adul- 
terorum corda  sunt  ut  clibanus.  > 

DomtftKs  in  ira  sua  conturbabit  cos,  etc.  Turban- 
tur prae  exspectatione  supplicii,  non  omnes  omnino, 
sed  qui  ex  voluptate  perversi  sunt,  et  falsa  magni 
faciunt,  i Et  devorabit  eos  ignis,  i quoniam  sunt 
ligna,  foenum,  stipula. 

Vers.  li.  Fructum  eorum  de  terra  perdes,  et 
eemen  eorum  a filiis  hominum,  etc.  Non  substan- 
tiam, 619  interitus  enim  expers  est;  sed  qualita- 
tem qua  germinavit  ligna,  foenum,  stipulam,  mala 
nempe  opera ; vel  etiam  id  quod  mali  et  impii  se- 
minarunt semen,  quod  quidem  disperdet  Deus  a fi- 
liis hominum.  Beneficium  autem  est  a peccatis  et. 
malis  cogitationibus  decidere.  Semen  enim  peccati, 
cogitatio  perversa. 

Vbrs.  12.  Quoniam  declinaverunt  in  te  mala,  eo· 
gitaveruttt  consilia  qum  non  potuerunt  stabilire,  etc. 
Per  omnia  sese  vertunt  perversi  ut  imbecilles  ado- 
riantur. Excogitant  enim  insidias  adversus  eum 
qui  noxam  non  ferret. 

Ejusdem,  Quilibet  perversus  declinat  mala  in 
‘6um  cui  nocere  vult,  vel  In  eum  quicum  injuste,  ^ 
vel  in  eum  quicum  impie  agit. 

Ejusdem.  Tunc  inclinamur,  quando  contra  na- 
turam movemur. 

Ybrs.  13.  Quoniam  pones  eos  dorsum  : in  reli· 
quiis  tuis  pra:parabis  vultum  eorum,  etc.  Postquam 
positi  fuerint  odientes  Dominum  ut  clibanus  ignis 
In  tempore  vultus  ejus,  et  conturbati  fuerint  a Do- 
mino in  ira  ejus,  ac  devoraverit  eos  ignis,  atque 
perdiderit  Dominus  fructum  eorum  de  terra,  quo- 
niam spiritus  fructus  non  erat;  postquam  item  se* 
men  eorum  disperdiderit  a filiis  hominum  (declina- 
Tcrunt  enim  odientes  Dominum  mala  in  eum,  et 
cogita venint  consilia  quae  non  potuerunt  stabilire), 
ac  postquam  postea  posuerit  illos  fugientes  dorsum, 
tunc  praeparabit  vultum  eorum  in  reliquiis,  ut  post  ] 
tot  dolores,  remissionem  obtineant,  et  ad  contem- 
plationem oerveniant. 


Tov  αϋτον.  Κα\  τους  μεν  ταχυτάτοος  (41) 
λήψεται,  τούς  δέ  δυνατωτάτους  χβταλύκι. 
δ&  πολεμούσα  ή τιμωρουμένη,  χατ&  τδ·  iDrJi£ji£r 
Κύριος  χεφ\  χρυφία  έπι  τδν  Άμαλέχ.ι 

θήσεις  αύτοϋς  ώς  χΜβατοτ  Λυρδς,  χ.  t 
Τούτο  περ\  πονηρευομένων  (43)  φησί  * 
είσι  πυρδς,  έπεί  έθερμΑνθησαν  ώς  χλίδανος  α(  ηρ. 
δίαι  αύτών.  Κα\  είρηται  δή  που*  c Πάνκς 
τες,  ώς  κλίβανος  α1  χαρδίαι  αύτων.  ι 

Κύρίος  έτ  όργ^  αϋτου  οτυτταράξει  aircir, 
X.  τ.  έ.  Ταράττονται  δέ  έπΙ  προσδοχίι  (44)  τιμω- 
ρίας, ούχ  Απλώς  πάντες,  Αλλ'  οΐ  δΓ  mi 
χα\  δοξΑζοντες  τΑ  ψευδή,  c ΚαΙ  χαταφάγεται 
πυρ,  I έτεειδή  είσι  ξύλα,  χύρτος,  χαλΑμί). 

Τότ  κβρΛόν  αύζώτ  άΛό  γης  daoJIeic,  χαΙ  d 
σπέρμα  αϋτώτ  άπό  νΙώτ  άνύρώχωτ^  χ.τ.έ.  0» 
τήν  (45)  ουσίαν,  Ανώλεθρος  γΑρ,  ΑλλΑ  τ1;ν  τού?:] 
καθ'  ήν  έβλάστησε  ξύλα,  χύρτον,  χαλάμην,  τί  isv 
ρΑ  έργα  * ή χα\  δπερ  οΐ  χαχο\  χαι  δυσσεβεΐς  xnib· 
λον  σπέρμα,  δπερ  Αφανίζει  ό θεδς  Απδ  των  υΐύν 
Ανθρώπων.  Ευεργεσία  δέ  έστιν  έχπεσεΐν  ϊμγτΐ, 
χα\  έννοιών  πονηρών.  Σπέρμα  γΑρ  Αμαρτίας 
σμδς  πονη^^. 

Όη  έκΛινατ  είς  σέ  κακά,  διεΛογίσαττοβανίψ 
ήν  £«ύ  μή  δννωνται  σζησαι,  κ.  τ.  έ.  Αΰ  ·άπΛ 
ο1  φαύλοι  (46)  χαταστραφέντες  ΑδυνΑτοις  ϊτημ^· 
σι.  Διαλογίζονται  γΑρ  έπιβουλευτιχήν  χατΑ  τ>^  ^ 
βην  μή  ύπομένοντος. 

Τον  αϋτου.  ΕΙς  δν  θέλει  Ιχαστος  των  πντ,οει 
χαχοτΕΟίειν,  χλίνει  τΑ  χαχΑ,  ή είς  δν  Α&χεΙ,  ή ύ; 
δν  Ασεβεί. 

Τον  αϋτον.  Τδτε  χλινδμεθα,  δτε  παρΑ  fisniL- 
νούμεθα. 

Ί)τα  θήσεις  αϋτοϋς  νώτοτ·  έν  τοΊς 
σον  έτοιμάσεις  τό  αράσωχοταϋτΰύτ,  χ.τ.  έ.  ins 
τίθεσθαι  (47)  τούς  μισοΰντας  τδν  Κύριον  ώ;  χϋί> 
νον  πυρδς  είς  χαιρύν  του  προσώπου  αύτοΰ,  χεί  ;«> 
ταρΑσσεσθαι  αύτούς  ύπδ  Κυρίου  έν  τή  έρτ^^ 
καΐ  ήνίχα  χαταφΑγηται  αύτούς  πυρ,  xaiAsuir; 
Κύριος  τδν  χαρτών  αύτών  ΑτΛ  γης,  έπείπερ  Λ 
ματος  χαρτώς  ήν  * χα\  έττΑν  τδ  σπέρμα  αύτΰν 
λέση  Απδ  υΙών  άνΒρώτζων  (Ιχλιναν  γΑρ  οι 
τες-Κύριον  καχΑ  είς  αύτδν,  χαΐ  διελογίσαντο 
Ας  στήσαι  ού  δύνανται)·  κα\  έτοΑν  μετΑ  τίΛ^ί 
αύτούς  φεύγοντας  νώτον,  τδτε  έτοιμΑσει  ώ 
πον  αύτών  έν  τοις  ττεριλοίτιοις,  Γνα  χα\  εν 
μετά  τούς  τοσούτους  Ανέσεως  τύχωσι,  χλ\ 
σωσι. 


Ybrs.  14.  Exaltare,  Domine,  in  virtute  tua,  reit- 
tabimus  et  psallemus  virtutes  tuas,  etc.  Si  virtus 
Bei  Christus  est,  dum  exaltatur  in  virtute  sua  Do- 
niifius,  in  Christo  exaltatur.  Canit  autem  aliquis, 
Exod.  XVII.  Osee  vii,  4. 


Ύψώθτιτι,  Κύριε,  έτ  τη  dvrdpet  σον·  icc^r 
καΐ  ψαΛονμβτ  τάς  ϋνταστεΐα^  σον,  χ-  τ.  Ι Ε 
δύναμις  βεού  (48)  δ Χριστδς,  ύψού μένος  έντ{ 
μει  έαυτού  δ Κύριος,  έν  Χριστφ  ύψουταχ 


(42)  ΚαΧ  τούς  μέτ  ταχντάτονς,  etc.  Si  hedac 
Grabii. 

(43)  Τούτο  περί  ποτηρενομέτωτ , etc.  Corde- 
riiis. 

(44)  Ταράττονται  δέ  έπϊ  προσδοκίςι,  elc.  Schedae 
Grabii. 

(45)  Ού  τήκ  οϋσίαν,  elc.  Schedae  Grabii. 


(46)  άιά  πάκτωτ  οΐ  φανΛοι , etc.  Scheda 
bii. 

(47)  Μετά  τίθεσθαι,  etc.  Codex  Coisliniino^E 
sebio  tribuit,  Gorderlus  anonymo,  sebeda  Gr» 
Origeni.  Certe  in  Eusebii  coni  men  tari  is  io  Pa  * 
nihil  simile  reperitur. 

(48)  EI  δύναμις  θεού,  etc.  Corderius. 


125S  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XXI. 

Τις  θεωρών,  x«\  ψάλλβι  χβτ’  Αρετήν  ένεργών.  ΔεΤ  δέ  quando  contemplator;  el  psallit,  curo  virtutem  ope- 

ya\  θεωρεΤν  τάς  δυναστείας  αύτοΰ,  χα\  κατά  ταύτας  ratur.  Caeteruro  virtutes  ejus  conleroplaudae  sunt, 

icpdtretv.  et  ad  illas  vita  exigenda. 


ΨΑΑΜΟΣ  KA'. 

Y>  Se^c,  ό θεός  /lov,  χρόσχες  μοι*  tra  τί  έγκα· 
νέΛιχές  με,  χ·  τ.  έ.  ΑΟτη  ή φωνή  (49)  του  Κυρίου 
Χρίστου,  τφ  σταυρφ  προσηλωμένου,  χα\  Αλλως  δέ 
τυποίτδ  ήμέτερον  πάθος.  Ημείς  γάρ  ή μεν  οΐ  έγχα- 
ταλελειμμένοι  χα\  παρεωραμένοκ  πρότερον  * εΤτα  νυν 
προσειλημμένοι  χαΐ  σεσωσμένοΕ  το?ς  του  άπαθους 
χάθεσιν,  ώσπερ  τήν  άφροσυνην  ήμών  χα\  τδ  πλημ- 
μελές οΐχειούμενος,  διά  των  έξης  του  ψαλμου  φησι  * 

I Μαχράν  άπδ  της  σωτηρίας  μου  οΕ  λδγοΕ  των  παρα- 
Γττωμάτων  μου.  > Ώς  Ελεγε  (50)  * Μαχράν  με  ποιου- 
π της  σωτηρίας  αΐ  Δμαρτίαι. 

Σϋ  δέ  έτ  άγίφ  κατοικεΤς  ό ixairog  τον  Ί(Τ· 
οαήΛ,  X.  τ.  έ.  Εντεύθεν  μανθάνομεν  (51),  δτι  αύ- 
;οέττ2(νές  έστιν  ό Κύριος,  χα\  Επαινος  Μακράν  τού 
Ισραήλ. 

Έγω  δέ  είμι  σκώΛηξ  xed  ονκ  άτθρωχος,  χ.  τ.  έ. 
'0  σχώληξ  (52)  ούχ  έχ  συνδυασμού  γεννδται,  άλλ’ 
tTc6  ξύλου,  χα\  χατεσθίει  ξύλα,  χύρτον,  χαλάμην. 
Γάχα  χα\  ό βεδς  ήμών  πυρ  έστι  χατανούιίσχον  τήν 
ιοχθηράν  χα\  εΟπρηστον  Ολην.  ΕΙ  δέ  ξύλα  χα\  αΐ 
ογικα\  δνομάζονται  φύσεις  · ιΣέι  γάρ,  φησ\ν,  c έζή- 
ωσαν  πάντα  τά  ξύλα  τού  παραδείσου,  » έν  δέ  ταυ- 
αις  πέφυχε  γεννάσθαι  Χριστές  ώς  σοφία,  χα\  διχαιο- 
ύνη  * καλώς  ό Χριστές  δνομάζεται  σχώληξ  έν  τοΖς 
οιοΰτοις  ξύλοις  γενύμενος.  *Αλλά  χα\  ώς  σχώληξ  δέ- 
εαρ  γέγονε  τφ  διαβύλφ  χα\  τοΖς  άγγέλοις  αύτού  * 
ΛΪ  εύρίσχεται  μέν  τφ  σοφφ  εύθές,  τφ  δέ  άφρονι 
χολιύς.  Γίνεται  δέ  χα\  ήμΖν  άμαρτάνουσι  σχώληξ, 
l]v  συνείδησιν  ήμών  διελέγχων  χα\  χατατρώγων. 
*Οτί  σύ  εΐ  ό έκσχάσας  με  έκ  γαστρός,  ή έΛ- 
Ις  μου  άχό  μαστών  της  μητρός  μον,  χ.  τ.  έ. 
εέν  γάρ  γενόμενον  (53)  δ Πατήρ  έμαιεύσατο*  οΐ- 
αι  δέ  χα\  μύνον  τών  είς  γένεσιν  έληλυθύτων,  έπεί 
ι\  μόνος  έξ  Αγίου  Πνεύματος  ήν.  ΕΙ  δέ  έλπίζειν 
fsi  Ετι  γαλακτοδοτούμενος  τελειδτητι,  πρές  τέ,  c έχ- 
τάσας  με,  ι λεχθείη  Αν,  δτι  χα\  ϊνα  μή  έξέλθη  της 
(<ττρές,  έπεβουλεύετο  χα\  έχωλύετο,  ώς  δείσθαι  τού 
;ou  έκσπώντος  αύτέν  άπέ  γαστρύς.  Τάχα  δέ  χα' 
ινχα  τέν  γεννώμενον  Αόρατός  τις  δύναμις  έχσπ^ 
Α της  γαστρός  · Αγία  μεν,  ώς  τέν  Παύλον  Αφορι- 
pievov  έκ  κοιλίας  μητρός  · χείρων  δέ,  ώς  τούς  Απηλ- 
:ριωμένους  Απέ  μήτρας  Αμαρτωλούς.  Μόνον  δέτέν 
mjpa  αύτές  έξέσπασεν  ό Πατήρ  Απέ  της  γαστρές, 
Ύε  αύτέν  τού  έξαιρέτου  αίσθανόμενον  ειρηχέναι 

€*Ότι  σέ  εΤ  6 έχσπάσας  με  έκ  γαστρός*  ι τών 
uov  Ανθρώπων  ούκ  έχσπασμένων,  άλλ'  έξερχομέ- 
^·  € Έξήλθε  I γάρ,  φησ\ν,  c ό Ήσαΰ  ώσε\  δορά 
ru<.  > Διά  τούτο  δέ  μόνος  ού  γέγονεν  έν  τ|)  τών 

* Esech.  χχχι,9.  Gen.  χχν,  25. 

44^)  Αϋτη  Λ ρωκιΙ,  etc.  Corderius,  qui  et  βΐ- 
ia  fere  banet  sub  nomine  Gregorii  Naaian- 

50)  'Oc  ΐαεγβ,  etc.  Codex  Coislinianus,  et  sche- 
Grabii. 


PSALMUS  XXI. 

Yers.  2.  Dstis,  Deus  meus,  respice  in  me : quare 
me  dereliquisti,  etc.  H«c  est  Domini  Christi  cruci- 
Oxi  Yox,  quae  aliunde  figurat  quod  nobis  accidit. 
Nos  enim  eramus  prius  derelicti  et  despecti,  nunc 
vero  poslmodum  assumpti  et  salvi  facti  passionibus 
ejus  qui  non  erat  passionibus  obnoxias,  qiiemadmo* 
dum  Insipientiam  nostram  et  delicium  sibi  620 
accommodans,  sequentia  psalmi  verba  profert  : 
c Longe  a salute  mea  verba  delictorum  meorum.  » 
Quasi  diceret : Procul  a salute  me  peccata  faciunt. 

Yers.  4.  Tu  autem  in  sancio  habitas  laus  Israel^ 
etc.  Hinc  discimus  Dominum  esse  laudem  ipsam, 
et  maxime  laudem  Israel. 

Yers.  7.  Ego  autem  sum  vermis  et  non  homo, 
etc.  Non  oritur  vermis  ex  copula,  sed  ex  ligno,  et 
«rodit  ligna,  foenum,  stipulam.  Fortasse  et  Deus 
noster  ignis  est  consumens  pravam  et  combustibi* 
lem  materiam.  Quod  si  lignorum  vocabulo  rationa- 
biles quoque  naturae  appellantur  : t Te  » enim,  in- 
quit ( aemulata  sunt  omnia  ligna  paradisi,  i in 
his  autem  solet  nasci  Christus,  ut  sapientia  et  justi- 
I tia,  pulchre  Christus  dicitur  vermis  in  ejusmodi 
lignis  natus.  Sed  et  lanquam  vermis  esca  factus 
est  diabolo  et  angelis  ejus.  Sapienti  insuper  inve- 
nitor rectus,  insipienti  vero  obliquus.  Fit  etiam 
nobis  peccatoribus  vermis,  conscientiam  nostram 
arguens  el  rodens. 

Yers.  iO.  Quoniam  tu  es  qui  extraxisti  me  de 
ventre,  spes  mea  ab  uberibus  matris  mece,  etc.  Na- 
scenti Deo  Pater  obsteiricatus  est,  eique  soli,  opi- 
nor, quia  solus  de  Spiritu  sancto  erat.  Quoniam 
autem  sperare  noverat,  cum  adhuc  perfectionis 
lacte  nutriretur,  ad  illud  i extraxisti  me,  > dicen- 
dum erit,  ipsum,  quominus  exiret  de  ventre,  fuisse 
impeditum,  eique  insidias  positas  fuisse,  adeo  ut 
^ opus  habuerit  Deo  qui  illum  extraheret  de  ventre. 
Forte  autem  et  quemlibet  nascentem  invisibilis 
quaedam  virtus  extrahit  de  venire ; sancta  quidem, 
qualis  fuit  ea  qu:e  extraxit  Paulum  segregatum  ex 
utero  matris;  mala  vero, quae  extrahit  peccatores 
qui  alienati  sunt  a vulva.  At  solum  Salvatorem 
ipse  extraxit  Paler  de  ventre,  adeo  ut  singularis 
beneficii  conscias  Filius  dixerit  : i Quoniam  tu  es 
qui  extraxisti  me  de  venire,  » cum  alii  homines 
non  extrahantur,  sed  egrediantur : t Egressus  est  » 
enim,  inquit‘%  i Esau  sicut  pellis  pilosus.  · Propier- 

(51)  * Εττενθετ  ματθώτομεΤψ  oic·  Sched»  6 rabii. 

(52)  *0  σκώΛης , etc.  Codex  Coislin.  et  sched» 
Gral)ii,  Barbarus. 

(53)  Se0r  γ*Αρ  γετόμετοτ , etc·  Scheoae  G rabii, 
partiuique  Corderius. 


IMS  EX  ORIGENE  \m 

ea  aoioa  Salvator  ialaotuB  amenUain  et  atauiiii  non  A νηπίων  dvolqi  xaX  χαταστάσβι  * £n  γάρ  μαοτ^  pu 


eat  expertus,  quippe  qui  adhoe  ubera  matris  cor- 
pore sugens,  sperare  noverat  io  eum  qui  extraxerat 
illum  de  ventre.  Omnes  enim  homines  ubi  nati  sunt, 
ad  malitiam  primam  accedunt.  Dominus  autem 
noster  c priusquam  noverit  bonum  aut  malum,  i 
sicut  ait  Isaias  € malitiae  abrenuntiat,  ut  eligat 
bonum.  > Cum  bis  conferes  ea  quae  dicta  sunt  de 
Joanne  t exsultante  prae  gaudio  » et  de  Jacob 
c in  utero  snpplaniante  fratrem  suum  > et  de 
Jeremia  c priusquam  exiret  de  vulva  sanctificato'*.» 

eai  Vbrs.  10,  it.  Spei  mea  ab  uberibue  mairie 
meoif  tn  te  projectui  ium  ex  ufero,  etc.  Enos  speravit 
invocare  Deum,  sed  non  ab  uberibus  matris : Chri- 
stus autem  antequam  cognosceret  bonum  aut  nia- 


τρ6ς  βιά  τ6  σώμα  θηλάζων  έλπίζειν  έπΐ  h- 
στεάσαντα  αυτ6ν  έχ  γαστρός  * πάντες  γάρ  Mpm 
γινόμενοι  ηράτερον  χαχίφ  προσέρχονται*  ίκ 
Κύριος  ήμών,  χαθώς  φησιν  ΉσάΙας,  ι πρ\ν 
ναι  αύτ^ν  άγαθδν  ή xaxbv,  dmsiOe?  πονηρές  τού  ει· 
λέξασΟαι  τ6  άγαΟύν. » Tb  περ\  Ίΐι>άννου  μένηι;ζ 
C σχιρτώντος  iv  άγαλλιάσει » συνεξβτάσχις  τολοις 
χα\  τά  περί  *1αχώβ  » έν  TfJ  χοιλί^  πτερνίζοντ^^ 
dbeXcpbv  αύτου, » χα\  τά  περ\  ΊερεμΧου  t πριν  έ^Ι 
θεΤν  έχ  μήτρας  άγιασΟέντος·» 

Η έΛπίς  μον  άπό  μαοτώτ  τής  ραίτρόζ  hu 
σέ  iaefipl^T{r  έχ  μήτρας  , χ·  τ.  έ.  ' Ένώς  ή)>7.. 
σεν  (54)  έπιχαλεΙσΟαι  τ6ν  Θεόν,  άλλ*  ούχ  άπό  μαπύι 
της  μητρύς  · ό δέ  Χριστός  πρίν  ή γνωσΟηναι 
Ium,  elegit  bonum.  Quare  probe  dicitur  sperasse  ^ ή χαχόν,  έξελέξατο  τό  άγαΟόν*  ώστε  χαλώ;  ώζ; 


ab  uberibue  matris,  c Non  enim , inquit  **,  lioiiio 
est  qui  vivat,  et  non  peccet. » 


λέγεται  ήλπιχέναι  άπό  μαστών  της  μητρύς.  ι Ο'λ 
έστι  γάρ,  φησίν,  άνθρωπος,  δς  ζήσεται,  xal  «2 
άμαρτήσει.  > 

Άπό  γαστρός  μητρός  μου  θεός  μον  εϊ  σν.  ζ. 
τ.  έ.  έπε\  αμα  (55)  τψ  γεννηθήναι  ηδχετο,  πρ 
χαΐ  πρ\ν  γεννηθήναι  · ήν  γάρ  συνετώτερος  Ίωνβ  b 
xoiklq.  κήτους  εύχομένου. 

Μή  άποστής  άπ^  έμόν^  δτι  ΘΜ-^τίς  έγγίχ,  Ιτι 
ούχ  ίστιγ  ό βοτιΘώτ^  χ.  τ.  έ.  Τάχα  τό,  t θλίψι;  ι5ρ) 
4γγυς,  > έλεγεν  έπ\  του  σταυρού  χρεμάμενος,  Μμ 
ρων  έπΙ  τάς  έν  ^υ  πρός  τάς  έχεΤ  δυνάμεις  ζίμ- 
στάσεις.  Λέγει  βέ  ταΰτα,  οΙονε\  ούδενός  τών  άγ^ϋυ. 
αύτψ  βοηθούντΟς,  Ού  γάρ  έτύλμησέ  τις  αύτΰν  ά»; 


De  ventre  matris  mece  Deui  meui  e$  tu,  etc.  Quia 
nimirum  cum  nasceretur,  orabat,  forte  etiam  prius- 
quam nasceretur.  Prudenlior  enim  fuit  Jona  qui  in 
ventre  ceti  oravit. 

Ybes.  12»  Ne  diiceaerii  a me,  quoniam  tribulatio 
proxima  eet,  quoniam  non  eit  qui  adjuvet^  etc. 

Fortassis  istud,  c tribulatio  proxima  est,  i dicebat 
cum  in  cruce  penderet,  referebatqne  illud  ad  eas 
quas  in  inferno  experturus  erat  aiUictioiies  ab  iis 
qum  ibi  degebant,  potestatibus.  Hxc  autem  dicit, 
quasi  nullus  angelorum  futurus  esset  adjutor.  Non  έχε?  συγχαταβήναι. 
emm  ex  illis  quispiam  illuc  ausus  est  cum  eo 
descendere. 

Vbes.  13.  Circumdederunt  me  vituli  multi^  tauri 
pinguei  obsederuntlme,  etc.  Ilscc  etiam  referes  ad  in- 
tellectuales dicmones,  et  vitulorum  nomine  inlel- 
liges  malignas,  quue  terrena  operantur,  potestates  : 
nam  vitulus  animal  esi  terrae  operibus  addictum. 

Taurorum  pinguium  nomine  ob  multiplicem  ma- 
litiae scientiam  eas  dices  virtutes  quae  verbis  falla- 
cibus praesunt,  et  iis  ceu  cornu  homines  feriunt  et 
proterunt.  Leo  erit  diabolus  rugiens  contra  nos  et 
multos  abripiens  : a quo  leone  extraxit  pastor 
bonus  duo  femora  et  imam  auris  partem.  Aurem 
enim  animae  bomiuis  per  auditum,  et  per  femora 
incessum  ejus  deglutierat. 

Ejuidem.  Ab  bis  verbis  : c Circumdederunt  me 
vituli  muhi,  t quaeres  mim  alia  quidem  ad  ea  quae 
ejus  exitum  praecesserunt,  alia  autem  ad  ea  quae 
illum  subsecuta  sunt,  an  vero  omnia  ad  IHa  quae 
exitum  subsecuta  sunt,  pertineant.  Yerlslmile  est 
illum  vidisse  circumstantes  potestates  quae  ani- 
mam ejus  abripere  volebaut  et  ad  horribiliora  loca 
detrudere. 

··  Isa.  «I,  46.  ” Luc.  i,44.  '» Gen.  xxvii,  56.  *·  Jerein.  i,  5.  " ΙΠ  lleg.  tiii,  46. 


ΠεριεκύχΛωσάκ  με  μόσχοι  ποΧΧοΙ^  TtMvpm 
τες  περιέσχοτ  μβ,  χ.  τ,  έ.  Άνάγοις  δΙ  τχ3τσ 
καΐ  έπ\  τους  νοητούς  δαίμονας,  κα\  μάσχσυς  vsr π-: 
τάς  ένεργούσας  γήινα  πονηράς  δυνάμεις,  Ai  -λ 
γεώπονον  είναι  τό  ζώον*  ταύρους  Sk  πίονας  liir- 
πολυ  μαθές  της  χάκίας  τάς  τών  άπατηλών 
προισταμένας  δυνάμεις  χα\  δι’  αυτών  τους  άΑμ<- 
πους  χερατιζούσας·  λέοντα  δέ  τόν  διάβολον  ώρΑμ- 
νον  καθ’  ήμών,  κα\  πολλούς  χαθαριεάζοντα,  ά?* 
λέοντος  έξέσπασεν  δ ποιμήν  δ καλός  δύο  σχέλτ  β- 
λοβόν  ώτίου,  διά  παρακοής  μέν  χαταπένοντος 
τής  ψυχής  του  άνθρώπου,  διά  ^ τών  σκελών  π» 
τιορείαν  αύτης. 

Του  αύτοϋ.  Ζητήσεις  δέ  (58)  άπό  του,  · Περιεχ-- 
χλωσάν  με  μδσχοι  πολλο\,  ι πδτερον  τά  *εέν  λέγτ:ι. 
πρό  της  έξδδου,  τά  δέ  περ\  τών  μετά  τήν  Εξοδον.  * 
πάντως  περ\  τών  μετά  τήν  Εξοδον.  ΚαΙ  ε!κδς  γε  r. 
έώρα  περιεστηχυίας  δυνάμεις  βουλομέντς  τίρ# 
αύτού  παραλαβεΐν,  χαι  χαταβιβάσαι  έν  axu^pufrsr- 
ροις  χωρίοις. 


(54)  ^Ενώς  ήΛπισετ,  etc.  Schedae  Grabii,  Barba- 
rus, codex  Coislinianus. 

(55)  έχεί  άμα , etc.  Codex  Coislinianus , et 
schedae  Grabii. 

iS9)  Τάχα  Γδ,  ΰΛΙψις,  etc.  Eaedem  schedae,  Bar- 


efc.  Schedae  GraE 


oariis. 

(57)  Άντίγοις  ταυτα, 
pariimque  Corderius  apud  quem  ineerio  aott^-j 
iribiiuntiir. 

(58)  Ζητήσεις  δέ,  etc.  Schedae  Grabii· 


161 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XXI. 


im 


*Qcs)  νίωρ  έξεχύθνιτ^  xal  δίεσκοραίσθη  πάττα  χ 
k dcrrd  μου^  κ.  τ.  έ.  ΌστοΙ  της  σοφίας  (59)  τά  &για 
γματα  της  Εκκλησίας  έστ\ν,  &isep  έν  τφ  Πάσχα 
Γς  Ίουδαίοις  μή  συντρίβειννενομοθέτηται*«  ’ϋστοΟυι 
cp,  φησ\ν,  I ού  συντρίψετε  αύτου.  ι ΈκχεΤται  βέ 
7cl  ύδωρ  λόγος  ύττδ  των  πρεσβευόντων  αύτδν  ύδα- 
ίς,  χα\  ύιΛ  των  είς  ούχ  έπιτήδεια  σκεύη  λαλούντων 
ιτδν,  χα\  έχχεόντων  διασχορπίζεταβ  δΐ  πάντα  τά 
τί  του  λόγου  ύπδ  των  μή  σωζόντων  αύτου  τδ  ύψος, 
λά  τήν  έν  ταΐς  ΓραφαΖς  άρμονίαν  αύτου  διαλυόντων, 

Γτε  είναι  παρά  μέν  τφδέ  τινι  τύδε  όστέον  αύτου, 
(ρά  τψδέ  τινι  Ιτερον,  χαΐ  (τερον  παρ'  έτέρ<ρ.  Ό 
έν  τφτελείφ  θεδς  συνάγει  όστούν  πρδς  όστούν, 

\ άρμονίαν  πρδς  άρμονίαν  έχ  του  δντος  Ισραήλ. 

[ κατά  τό,  c Έλέησύν  με.  Κύριε,  δτι  έταράχθη  τά 
τδ  μου,  > έστί  τινα  τής  ψυχής  νοητά  όστδ.  Β 

Καϊ  εΙς  χονν  Θανάτου  κατήγαγές  /ισ,  κ.  τ.  έ. 

X είς  θάνατον  (60),  άλλ’  είς  χούν  θανάτου  χατήχθη 
ϊριστύς·  ού  γάρ  ή ψυχή  αύτου  είς  ^οο  χατελή- 
η,  χα\  ή σάρξ  αύτου  ούχ  οίδε  διαφθοράν. 


ϊιεμερίσαντο  τά  ίμάτιά  μου  έαυτοΊς^  χαέ  έπΙ 
r Ιματισμόν  μου  ίβοΛοτ  κΧτφον^  χ.  τ.  έ.  Ιουδαίοι 
^ (61;  τδν  γραπτδν  νόμον  τηρουντες  χα\  τά  αίσθητά 
ιτιά  χού  Λόγου  διαμερίζονται  * ήμείς  δέ  τδ  πνεύμα 
I λόγου  φυλάσσοντες,  τά  νοητά  ί μάτια  τού  Σωτήρος 
ων  δLαμεpιζόμεθα,  είς  Χριστδν  βαπτιζόμενοι,  καί 
:δν  άνδυόμενοι  ώς  σοφίαν  καί  άλήθειαν  χαί  διχαιο^ 


•ην. 

Ψνσοί  άΛ0  {/>μφαΙος  zfyr  ψυχ^ν  μου^  κ.  τ.  έ. 
δυναμένη  τήν  ψυχήν  (62)  πλήξαι  βομφαία  νοητή 
L έστλ,  περ\  ής  είρηται·  ι Κα\  σου  Sk  αύτής  τήν 
'ήν  δΐ£λεύσεται  βομφαία.  > 'Ρομφαία  τοίνυν  έστί 
;τή  πειρασμδς  είς  άπιστίαν  θεού  προσκαλούμενος 
ψυχήν,  ή γνώσις  ψευδώνυμος,  ή λογισμδς  άκά- 
τος  είς  άμαρτίαν  έφελχόμενος  τήν  ψυχήν  δπερ 
.βαίνει  τοις  τήν  πρακτικήν  χατορθούν  βουλομέ- 


C 


Vers.  15.  Sicut  aqua  effu$u$  $mm  et  dhpma  sunt 
omnia  ossa  mea,  etc.  Ossa  sapieniiae,  dogmata  Ec- 
clesim  sancta  sunt,  quae  in  Paschale  non  comml· 
nuenda  esse  lex  Judaeis  praecipiebat : < Os  > enim, 
inquit**,  c non  comminuetis  ex  eo.i  Effunditur  sicut 
aqua  verbum  ab  iis  qui  non  sincere  ipsum  annun» 
liant,  et  ab  iis  qui  in  idonea  vasa  non  iilud  emit* 
tunt ; disperguntur  vero  omnia  ossa  verbi  ab  iis 
qiii  ejus  sublimitatem  non  servant,  sed  eam  quae 
in  Scripturis  est,  harmoniam  dissolvunt,  ita  ut  os 
ejus  aliud  penes  hunc  sit , aliud  penes  illum , et 
aliud  lienes  alterum.  Qui  aniem  622  iierfecio 
habitat  Deus,  os  ad  os  conjungit,  et  harmoniam  ad 
harmoniam  ex  Israel.  Vel  juxta  illud  ** ; t Mise- 
rere mei,  Domine,  quoniam  conturbata  sunt  ossa 
mea,  i quaedam  sunt  intellectualia  animae  ossa. 

Vcas.  16.  Et  in  pulverem  mortis  deduxisti  me,  etc. 
Non  in  mortem,  sed  in  pulverem  mortis  deductus 
est  Christus : non  enim  anima  ejus  in  inferno  de- 
reiicia  est,  neque  caro  ejus  experta  est  corruptio· 
nem. 

Ters.  19.  Diviserunt  sibi  vestimenta  mea,  et 
super  vestem  meam  miHrunl  sortem,  etc.  Judasi 
quidem  dum  legem  scriptam  servant,  sensibilia 
Verbi  vestimenta  dividunt,  nos  vero  spiritum  verbi 
custodientes,  intellectualia  Servatoris  nostri  vesti- 
menta dividimus,  in  Christum  baptizati,  et  Ipsum 
tanquam  sapientiam,  veritatem  et  justitiam  in- 
duti. 

Vers.  21.  Erue  a framea,  Deus,  animam 
meam,  etc.  Framea  quae  animam  ferire  possit,  uti- 
que spiritalis  est,  de  qua  dictum  est  *’ : « Et  tuam 
ipsius  animam  pertransiblt  gladios.  i Reprehensi- 
bilis itaque  framea  est  tentatio  illa  quse  ad  incredu- 
li tatein  Dei  animam  inducit,  vel  cognitio  falsa,  vel 
cogitatio  impura  qiix  in  peccatum  animam  trahit : 
quod  contigit  his  qui  recte  agere  volunt. 


M έκ  χειρδς  κννός  : iir  μονογενή  μου,  κ.  τ.  έ. 
έχ  τούτου  (63)  τού  κυνδς  γεννώμενα  χαΐ  αύτά  κυ- 
:α  όνομάζεται,  περ\  ών  είρηται  * c Ούχ  έστι  καλδν 
•ϊν  τύν  άρτον  των  τέκνων,  χα\  βαλείν  τοίς  χυνα- 

»· 

ΐΎΐγήοτομαι  xb  όνομά  σου  τοις  άόεΛψοΊς  μου, 

. έ.  Ταύτα  οΐονεί  (64)  άναστάντος  έκ  νεκρών  ύπ’ 

•Ο  λέγεται,  καί  έπακουσθέντος  έφ’  οΓς  προσηύ- 

αςρΛ  €Του  ό ίΛεανός  μου  έν  ^EκκΛr\σίg,  μεγάΛχι, 

. έ.  · Έν  τψ  Κυρίψ  (65)  έπαινεθήσεται  ή ψυχή 
» χουτέστιν  ούχ  έν  εύγενείφ  ούδ*  έν  πλούτφ,  άλλ' 
>φί^ι  καί  δικαιοσύνη. 

Λένητες  καΐ  έμπΛτισΟήσοντω , καϊ 

* Joan.  XIX,  30.  ··  Psal.vi,  3.  *·  Luc.  ιι,  35. 

ί)  '*Οστά  τής  σοφίας,  etc.  Eaedem  schedae, 

artis. 

3)  Οχ)κ  είς  Θάνατον,  etc.  Codex  Coislinianus, 
tia*  Grabii. 

I)  ^ΙουΘαΊοι  μίν,  eic.  Codex  Coislinianus,  Bar- 
s,  schedae  Grabi i. 

£ ) !£f  δνναμένη  τήν  ψυχήν  , etc.  Sclied:c 

pATROL.  Gr.  XII. 


Et  de  manu  canis  unicam  meam,  etc.  Hujus 
canis  fetns  et  ipsi  catelli  Tocaniiir,  de  quibus  di- 
ctum est  ** : c Non  est  bonum  sumere  panem  fli io- 
rum et  dare  caictiis.  i 

Vers.  23.  Narrabo  nomen  tuum  fratrUms  meta,  etc. 
Hmc  ab  ipso  dicta  sunt  quasi  jtim  a mortuis  resur- 
rexisset, ei  exauditus  esset  pro  iis  quorum  gratia 
oraverat. 

Vers.  26.  Apud  te  iaue  mea  in  Ecclesia  ma· 
gna,  etc.  t In  Lomiiio  laudabitur  anima  roou  **,  t 
hoc  est,  non  iii  generis  nobilitate,  neque  in  divitiis, 
sed  in  sapientia  et  justitia. 

Vers.  27.  Edent  pauperes  et  saturabuntur,  et  lau- 

Matih.  XV,  26.  **  Psai.xxxiii,  3. 

Grabii , partimque  Corderius  , et  codex  Golslini.i- 
niis· 

(63)  Τά  έκ  τούτου , etc.  Codex  Coislinianus , 
schedae  Grabii. 

(64)  Ταντα  οΐονεί,  etc.  Corderius. 

(65)  *Ev  τφ  Κυρίφ,  eic.  Codex  Coisrinlanus. 


kO 


EX  ORICENE 


1^;9 


iiS 


dabunt  Dominum  qui  requirunt  eum , elc.  € Ego 
6iim  )>aDis  qui  de  coelo  descendi  » 

Vebs.  28.  Remhmcenlur^  et  convertentur  ad  Do- 
minum universi  fines  Urrm^  etc.  Post  cognlltonein 
oblivio,  et  post  oblivionem  memorin.  Pulchre  au- 
tem posuit  illud,  c reminisceniiir; I nam  cum  a 
Deo  id  quod  sunt  acceperint,  opificis  recordabun- 
tur, et  memores  convertentur,  non  una  gens,  ut 
dictum  est,  neque  du£,  sed  universi  fines  terrae  di- 
vinae cognitionis  lumine  illustrati. 

Vebs.  29.  Quoniam  Domini  est  regnum , et  ipse 
dominatur  genitum,  elc.  Eum  enim  regnare  oportet 
623  donec  ponat  omnes  inimicos  suos  sub  pe- 
dibus suis.  Quasi  diceret,  donec  omnes  injusti 
finnt  justi  et  desinant  esse  terreni  et  corrupti- 
biles. 

Yers.  51.  Et  anima  mea  illi  vivet,  elc.  Anima  Dei 
soli  vivit  Deo,  et  cognitionem  habet  non  solum 
praeteritorum,  sed  et  ipsius  Dei. 

Yers.  52.  Annuntiabitur  Domino  generatio  ven- 
tura, etc.  «Generatio  praeierit,  et  generatio  ad- 
venit. » — c Generatio  » autem  « sapientiae  i est 
secundum  Salomonem  « timor  Domini,  divitiae f 
gloria  ac  vita  ··.  » 


αΐνέσονσι  Κύριοτ  cl  έκζτιτσνττες  αύτύτ,  i. : : 
f Έγώ  είμι  ό Αρτος  6 έκ  του  ούρανοΰ  καταβάς.  ι 
Mvr\aQi\corTcu  χαϋ  έχιστραρ^^σοτται 
ρίοτ  Λάιττα  τά  πέρατα  τής  γης,  κ.  τ.  έ.  Μς:ι  :τ. 
γνώσιν  (66)  ή λήθη,  χα\  μετά  τήν  λήθην  ή 
Καλώς  τε,  « μνηοΟήσονται,  ι τέθειχεν  - CiAwuH:*: 
γάρ  τ6  είναι  δεξάμενοι,  του  δημιουργήΐίντχ  j.v. 
σθήσονται,  καΐ  μνησθέντες  ίπιστραφήιητκζί,  ojjh 
!θνος,  ώς  ειρηται,  ούδέ  δύο,  άλλά  πάντα  u ζίμζ 
της  γης,  τφ  τής  θεογνωσίας  φωτ\  φωτιζόρενι. 

Όγ«  τον  Κυρίου  ή βασιΛεΙα,  καϊ  αύτός  iarsc- 
ζει  των  έβτων,  κ.  τ.  έ.  άεΐ  γάρ  αΰτδν  (67)  S» 
λεύειν  Αχρις  &ν  θή  πάντας  τους  kyfipob;  'jr. 
τους  πύδας  αύτοΰ.  Όσε\  Ιλεγεν,  δτι  πάντεςΗζζ 
γενύμενοι  δίκαιοι,  παυσάμενοι  τού  γενέαθαι 
κα\  φθαρτοί. 

ΚαΧ  ή 'ίτνχή  μου  αύτφ  ζη,  κ.  τ.  έ.  Μάνω  τ ν,ρ 
(68)  τού  θεού  ζή  τφ  Θεφ,  τήν  γνωαιν  ϊχσαη  ά μ- 
νον  των  γεγονδτων,  άλλά  κα\  αύτού  τού  θεοΰ, 
ΑναγγεΛήσβτίη  τφ  Κνρίφ  γετεά  ή ificpin. 
κ.  τ.  έ.  « Γενεά  πορεύεται  (69)  και  γενεά 
« Γενεά  ι δ&  « σοφίας  > έστ\  κατά  τδν  ανφτ 
μώντα  « φόβος  Κυρίου  κα\  π):θύτος  ιαί  άξε  la 
ζωή.  I 


Γ PSALMUS  ΧΧΙί. 

Yers.  1.  Dominus  regit  me  et  nihil  mihi  de- 
erit, etc.  Quemadmodum  oves  herba  et  aqua  nu- 
triuntur, sic  et  homo  actione  et  scientia  vivifi- 
catur. 

Yers.  5.  Animam  meam  convertit.  Deduxit  me  super 
semitas  justitias,  elc.  Si  semita  est  justitiae,  utique 
est  prudentiae,  cbaritatis  et  continentiae,  per  quas 
quis  ingreditur  in  regnum  ccelorum. 

( Yers.  4.  Nam,  etsi  ambulavero  in  medio  umbras 
mortis,  non  timebo  mala,  quoniam  tu  mecum  es,  etc. 
Hinc  non  de  Deo,  sed  ad  ipsum  Deum  sermo  con- 
vertitur. Ambulare  autem  in  medio  uiqbrae  mortis* 
non  idem  est  ac  sedere  in  umbra  mortis ; qui  enim 
sedet  in  umbra  mortis,  in  ipsa  sedet,  ac  firmus  est 
in  malo  et  in  umbra  mortis.  Propterea  in  tenebris 
est,  et  misericordia  indiget  ut  ei  lux  oriatur.  Qui 
vero  non  sedet,  sed  transit  ac  per  medium  umbras 
mortis  ambulat,  non  stans,  sed  praetercurrens,  non 
solus  ambulat,  quia  Dominus  cum  eo  pergit.  Ciele- 
rum  alicubi  scriptum  est  de  sessione  umbrae  mor- 
tis ** : « Sedentibus  in  regione  et  umbra  mortis  lux 
orta  est  eis.  i 

Vtrga  tua  et  baculus  tuus,  ipsa  me  consolata 
sunt,  etc.  Yirgain  de  verberibus  ac  suppliciis  dici 

*·  Joan.  VI,  41.  Eccles.  i,  4.  ·*  Prov.  xxii, 

^66)  Μετά  τήν  γνωαν,  elc.  Schedae  G rabii.  Bar- 
barus. 

(671  Aet  γάρ  αϋτόν,  elc.  Schedae  G rabi  i. 

(68)  Μόνφ  ή eic.  Exdem  scbed;e. 

(69)  Γετεά  χορεύεται,  elc.  Eaedem  sclied;e. 

^ Ωσπερ  τύ  xpdCaror , cic.  Schedat  Gr.ihii, 


ΨΑΑΜΟΣ  KB'. 

Κύριος  ποιμαίνει  με,  καΐ  ovdir  με  itntpric: 
X.  τ.  έ.  'Όσττερ  τδ  πρόβατον  (70)  τρέφετκ  χκίι  u 
ύδατι,  ούτω  κα\  ό άνθρωπος  ζωοποιείται  τράςιι  η- 
γνώσει. 

Γήχ  ·ί,*νχύμ^  μου  kxicTpe^^·  «ί>β/ί;ΊΐίΓε  ίι. 
τρίβονς  δικαιοσύνης,  κ.  τ.  έ.  Εί  2στι  ·Τ! 
δικαιοσύνης,  έστ\  κα\  σωφροσύνης  και  άγάττς  c. 
έγκρατείας,  δι’ ών  εΙσέρχεταί  τις  είς  την 
των  ούρανών. 

Έάν  γάρ  και  πορενθώ  έν  μέσφ  σκιάς  Βατά:·?, 
ού  φοδηθήσομαι  κακά,  δτι  σϋ  μετ^ 
έ.  Εντεύθεν  ό λόγος  (72)  ού  περ\  Θεού,  άλϋ 
αύτδν  τδν  θεόν,  ϋύ  ταυτδν  δέ  έστι  πορεύεΛί:  ι· 
μέσψ  σκιάς  θανάτου  τφ  καθήσθαι  έν  σκιά  eivrv 
ό μέν  γάρ  καθεζόμενος  Ιδρυται  έν  αύτή,  κι\ 
έστιν  έν  τφ  καχφ,  καΐ  έν  τη  σκιφ  τού  θχιίϊτν-·  =:ι 
τούτο  έν  σκοτία  έστ\,  καΐ  δείται  έλέου,  m hTsi· 
αύτφ  φως  · ό μέντοιγε  μη  καθεζόμενος,  ά>ϋ  =::· 
τρέχων,  διά  μέν  μέσου  σκιάς  θανάτου  όδεύυν. 
έστηκώς  δέ,  άλλά  παρατρέχουν  δι’  αύτής  τη;  :<i. 
τού  θανάτου,  ού  μόνος  περιπατει·  Κύριος  γάρ 
συνοδεύει.  Πού  δέ  γέγραπται  περ\  της  χαθίσ;^;  τ. 
σκιάς  τού  θανάτου  · « Καθημένοις  έν  χώρ^  χιι  ai 
θανάτου  φως  άνέτειλεν  αύτοίς.  » 

ΪΓ  ^άδδος  σον  καί  ή βαχττφία  σον,  αΓτα . 
παρεκάΧεσαν,  κ.  τ.  έ.  "Οτι  ή ράβδος  (75)  1:ά 
4.  « Isa.  IX,  2. 

codex  Coisliiiianus,  Barbarus. 

(71)  Εϋστι  τρίϋος,  etc.  Schedae  G rabii. 

(72)  Εντεύθεν  ό Λόγος,  etc.  Codex  Baroccir 
Barbarus. 

(73)  "Ori  ή φάδδος , elc.  Codex  Baroed;:  - 
Barbarus. 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XXII. 


\m 


ματτίγων  χαι  των  κολάσεων  εΓρηται,  μαρτυρήσει  Α Icstis  erit  Seri  plura»  quse  ilicit  : ι Si  derelique- 
αύτή  ή Γραφή  λέγουσα*  c Έάν  έγχαταλείπωσιν  riiit  filii  mei  legem  meam,  et  in  judiciis  meis  non 

ol  υΙοί  μουτ6ν  νόμον  μου,  καΐ  τοις  χρίμοσι  μου  μή  ambulaverint;  si  jiisliiias  meas  profanaverim,  et 

ιιορευθώσιν * έάν  τά  δικαιώματα  μου  βεβηλώσωσι,  mandata  mea  non  custodierint,  visitabo  iil  iirga 

καΐ  τάς  έντο>άς  μου  μή  φυλάξωσιν,  έπισκέψομαι  fev  iniquitates  eorum,  et  in  verberibus  peccata  eorum, 

^άβδφ  τάς  άνομίας  αύτών,  χαΐ  έν  μάστιξι  τάς  άμαρ-  misericordiam  autem  meam  non  dispergam  ab  eis.· 

τΙας  αύτών,  τδ  δέ  £λεός  μου  ού  μή  διασκεδάσω  άπ*  Quaniobrein  si  peccasti , et  vides  virgam  Dei  tibi 

αυτών*  > ώστε  εΙ  ήμαρτες  κα\  βλέπεις  βάβδον  Θεού  imminere,  624  misericordiam  Dei  non  dis- 
έπιχειμένην  σοι,  Γσθι,  δτι  τ6  έλεος  του  Θεού  ού  διε·  pergam  esse  a te.  Si  autem  peccasti,  nec  virga 

σχέδασται  άπδ  σου.  EI  δέ  ήμαρτες,  κα\  ούδαμοΰ  βά-  nec  flagellum  ullumodo  imminet,  time  : non  recipit 

βδος,  ούδδ  μάστιξ,  φοβοϋ  * ού  παραδέχεται  σε  ό Θεδς  tc  Deus  qui  ι flagellat  omnem  filium  quem  reci· 

c 6 μαστιγών  πάντα  υίδν  δν  παραδέχεται,  ι Τοιαύτα  pit  **.  > Nam  de  peccatoribus  quos  non  casl*gat, 

λέγεται  περ\  τών  άμαρτωλών,  δτε  ού  μαστιγουνται * dicitur** : f Mei  autem  pene  moli  sunt  pedes,  pene 

c Έμοΰ  δδ  παρά  μικρδν  έσαλεύθησαν  οΐ  πόδες,  παρ*  effusi  sunt  gressus  mei,  quia  non  est  respectus  fii 

ολίγον  έξεχύθτ)  τά  διαβήματά  μου,  δτι  ούκ  δστιν  άνά-  morte  ipsorum^  ei  firmamentum  in  plaga  eorum, 

νεύσις  έν  τφ  θανάτω  αύτών,  κα\  στερέωμα  έν  τή  D |η  laboribus  hominum  non  sunt,  et  cum  hominibus 
μάστιγι  αύτών.  Έν  κόποις  άνθρώπων  ούκ  εΕσ\,  κα\  ηοη  flagellabuntur.  Ideo  tenuijt  eos  superbia.  Operti 

μετά  άνθρώπων  ού  μαστιγωθήσονται.  Διά  τούτη  sunt  iniquitate  et  impietate  sua.  Virga  tua  et  ba* 

έχράτησεν  αύτούς  ή ύπερηφανία*  περιεβάλοντο  άδι-  culus  tuus. » Sufficit  virga  : quid  opus  est  baculo? 

xCav  xa\  άσέβειαν  αύτών.  *H  βάβδος  σου  κα\  ή βακτη-  si  fueris  ovis  errans,  virga ; si  fueris  homo  pecca- 

pfa  σου.  t "Αρκεί  βάβδος*  τΐ  ποιεί  βακτηρία;  έάν  lor,  baculo  vapulabis.  Ideo  in  his  non  virga, sed 

^ς  πρόβατον  άμαρτωλδν,  βάβδφ  πληγήση*  έάν  ής  baculus  in  Proverbiis  a Salomone  appellatur  **  : 

ίνθρωπος  άμαρτωλδς,  βακτηρίφ*  διά  τούτο  έπ\  τού-  ι Qui  parcit  baculo,  odit  filium  suum,  i Haec  con-» 

ιων  ού  βάβδος,  άλλά  βακτηρία  ώνομάσθη  παρά  τφ  solantur  eum  qui  vapulat  et  punitur,  quippe  cui 

Σολομωντι  έν  ταίς  ΠαροιμΙαις·  ι *0  φειδόμενος  της  persuasum  sit  a Deo  omnem  filium  quem  suscipit, 

βακτηρίας  μισεί  τδν  έαυτού  υΙόν.  ι Ταϋτα  ούν  παρα-  flagellari. 

χαλεί  τδν  τυτιτόμενον  καΐ  τδν  κολαζόμενον,  πεπεισμένον,  δτι  μασηγοί  ό Θεδς  πάντα  υΐδν  δν  παραδέχεται. 

Τον  αϋτοΰ,  "Ωσπερ  βάβδος  (74)  παιδεύει , ούτω  C Ejusdem»  Quemadmodum  virga  erudit,  sic  actio 
πρακτική  μετροπαθείν  έκδιδάσκει*  xa\  ώσπερ  βακτη-  modum  in  affectibus  tenendum  edocet;  et  quem* 

pia  άναπαύει,  ούτω  καΐ  γνώσις  εύφραίνει.  Βακτηρία  admodum  baculus  dat  quietem,  sfe  et  scientia  lae· 

ζΐ  ' εχυρύν.  Βούλεται  ουν  είπείν,  δτι,  Έ βασιλεία  σου  litiam.  Baculus  est  quid  forte.  Hoc  ergo  vult  dl· 

χραταιά  τής  παρακλήσεώς  μοι  ταύτης  έγένετο  χο-  cere  : Regnum  tuum  validum  banc  consolationem 

»ηγύς.  mihi  praebuit. 

Ήτο/μασας  έτώχιότ  μου  rpdaeCur,  έξ  irar·  Vers.  5.  Parasti  in  conspectu  meo  mensam  ad· 
*/oc  τώτ  X.  t.  έ.  Τί  βούλεται  (75)  τδ,  versus  eos  qui  tribulant  mc,  eic.  Quid  sibi  vult 

έξ  έναντίας  τών  θλιβύντων  με;  ι Έχει  τι  μυστή-  istud,  c adversus  eos  qui  tribulant  me?  i Aliquid 

)tov  άττύββητον,  ίνα  τις  εύχηται  θλίβεσθαι.  Έπινύει  mysterii  continet,  ut  prccelur  quis  tribulari.  Go· 

loi  ώσσιερ  έπΙ  τών  άγώνων  τών  μεγάλων  άθλους  gita  mihi  quemadmodum  in  magnis  certaminibus, 

πικειμ^νους  καθ’  έκαστον  άγώνισμα,  ούτως  καθ’  cuilibet  palaef  trae  certa  proposita  sunt  praemia,  sic  in 

χάστην  θλίψιν,  ήνίκα  άν  τδ  θλίβον  παρή,  κα\  αί  θλί-  qualibet  tribulatione,  quando  id  quod  tribulat,  adest, 

ουσαι  δυνάμεις  αΐ  άντιχείμεναι,  νύει  ήτοιμασμένην  et  tribulationem  inferunt  adversarim  potestates, 

ράπεζαν  πνευματικήν  κα\  νοητήν,  διά  ταύτην  τήν  mensam  spiritualem  et  intellectualem  esse  paratam 

λίψιν.  'Οσάκις  γούν  έάν  θλιβή,  τοσαυτάκις  χα\  τρά-  D propter  banc  tribulationem.  Quotiescunque  igitur 
χζά  σοι  παρατίθεται  πνευματική.  Μόνον  £χε  όφθάλ-  fueris  tribulatus,  toties  libi  mensa  spiritalis  pror 

.ους  τους  βλέττοντας  τραπέζας  μου,  ίν’  εύχαριστών  ponitur.  Fac  oculos  habeas  solum  ad  meas  mensas 

έγοις  μετά  τού  Αποστόλου*  c Ού  μόνον  δέ,  άλλά  attentos,  ut  gratias  agens  dicas  cum  Apostolo*^: 

α'ι  χαυχώμενοι  έν  ταίς  θλίψεσιν.  » Έν  άρχαίς  δέ  έ-  c Non  solum  autem,  sed  et  gloriamur  In  tribulatio- 

άσχομεν  τδν  έκ  προκοπής  δντα  κατασχηνούν  εις  τό-  nibus.»  luitio  dicebamus  eum  qui  proficit,  habitare 

ov  χλόης.  ΈπεΙ  ούν  ό προκόπτων  κάν  έπ\  τδ  τέλος  in  loco  pascuae.  Sed  cum  is  qui  proficit,  ad  Unem 

Θάσε ιεν,  ούκέτι  με ίνας  πρόβατον,  άλλά  λογικδς  άνα-  perrenerit,  tunc  curo  non  amplius  maneat  ovis, 

;ιχθε\ς,  τράπεζαν  λογικών  τροφών  ηύτρεπισμένην  sed  totos  rationalis  declaratus  sit,  mensam  ratio-» 

r£i  Κυρίου.  Τφ  γάρ  Κυρίφ  τυγχάνοντι  ή σοφία  nabilibus  cibis  a Deo  instructam  habet.  Domino 
Γοιμάσει  τήν  έαυτής  τράπεζαν,  έφ’ήςτά  ίδια  θύματα  enim  sapientia  praeparabit  mensam  suam  in  qua 

ζρέχεται.  Εύχαριστών  ούν  φησι*  « Ήτοίμασβις  έν-  victimas  suas  proponit·  Quamobrein  gratias  agens 


··  Psal.  Lxxiviii,  31  et  seq.  »*  Hebr.  xii , 6.  *·  Psal.  lxkii  , 2 et  seq.  ··  Prov.  xin,  24.  ·*  Rom.  v.  5. 

(7A)  "ΏσΛερ  ράβδος ^ etc.  Codei  Coislinianus , j[75)  Tl  βούΛετοί^  etc.  Codex  Baroccianus,  par· 

liedte  Grabii.  tiinque  Corderius. 


12C3  EX  OUICENE  \^\ 


aU  : I Parasti  in  eoDspectu  nico  mensam » » non 
morum  formatricem,  etquse  recte  vivendi  rudimenta 
traderet  disciplinam,  ut  prius,  sed  mysticam  et  ve- 
ritatis contemplationem.  Considera  num  qnandiu 
aliquis  est  in  bac  vita,  et  per  speculum  ac  aenigma 
eas  videt,  ovis  sit  quae  sub  pastore  regatur;  cum 
vero  ad  saeculum  fiitururo  transierit,  et  faciem  ad 
faciem  veritatis  admoverit,  ad  spiritalem  mensam 
accessurus  sil,  jiiita  illud  : i Et  ego  disponam  vo- 
bis Tesuunentuiii,  ut  edatis  et  bibatis  super  mensam 
Patris  in  veritate,  i Unde  et  istud : c Praeparavit 
Deus  quae  oculus  non  vidit,  > elc.  Illud  vero  i in 
conspectu  meo, » significat  apertam  mihi  esse  men- 
sam e regione  tribulantium  me  multorum,  qui  ine- 
cum  inimiciitas  exercere  volunt.  Et  cum  propter 
eos  qui  tribulant  me,  Dominus  velit  me  valide  ad- 
versus ipsos  insurgere,  paravit  in  conspectu  meo 
mensam,  in  qua  solidus  appositus  est  cibus,  ut  hoc 
athletice  saturatus,  generose  valeam  resistere  ad- 
versus eos  qui  tribulant  me.  Cujus  autem  caput 
oleo  a Domino  impingualur,  is,  quemadmodum 
Christus  unctus  a Deo  oleo  exsultationis,  dicet** : 
€ Oleum  amem  peccatoris  non  impinguet  caput 
nteum. » Exislimo  etiam  eum  qui  jejunat,  sic  caput 
ungere  et  faciem  lavare.  Et  quoniam  non  solum 
mensam  paravit  sapientia,  verum  etiam  in  cratere 
miscuit  vinum  ex  ipsa  vera  vile  expressum,  boc 
vero  vinum  miscuit,  cum  humanis  verbis  sensus 
divinos  admiscuit,  ex  ejusmodi  cratere  singulis  dis- 
tribuens calicem  praebet,  qui  calix,  cum  praecla- 
rus, boc  est  pretiosus  et  eximius  sit,  accipientis 
esse  dicitur. 

Ejtttdem.  Primum  quidem  ut  pastor  Christus 
pascit  oves,  nunc  vero  ut  amicus  vocat  amicos  ad 
mensam.  € Non  amplius  i enim,  inquit**,  f vos  di- 
co servos,,  sed  amicos.  i Ac  servos  quidem  facit  ti- 
mor Dei,  amicos  autem  cognitio  mysteriorum  ejus. 
Mensam  hoc  loco  iinmorlalilaiem  vocat.  Istud  au- 
tem : f Adversus  eos  qui  tribulant  nie,  > Idem  est 
ao,  invitis  iis  qui  inibi  Insidiantur.  Neque  enim 
volebant  forte  Babylonii  eos  a captivitate  Uberari, 
sed  Cyrus  victor  eos  iii  liberlaiciB  asseruit. 

Veks.  6.  El  misericordia  ίαα  subeeqaetur  me  om- 
fit6iM  diebus  viiee  etc.  Qiuenam  est  misericor- 
dia quae  subsequitur,  nisi  illa  de  qua  Apostolus 
aii** : f Factus  est  nobis  sapientia  a Deo,  et  jusii- 
lia,  et  sanciiftcaiio,  et  redemptio?»  Misericordia 
quas  te  subsequitur,  animata  sequitur,  el  alios  quidem 
apprehendit,  alios  vero  non.  Valde  fugientes  minime 
apprehendit,  minus  autem  fugientes  capit  ut  mi- 
sereatur. Non  solum  autem  misericordia  subsequi- 
tur, verum  etiam  boc  facit,  i ut  inhabitem  in  domo 
Domini  in  longitudinem  dierum. » Longitudo  enim 

··  Liic.  XXII,  29.  *·  [ Cor.  i,  9.  ·*  Psal.  cxl, 

(76)  Πρότερί/κ  μέτ^  elc.  Sebedx  Grabli , codex 

(77)  ΤΙς  έστιτρ  etc.  Corderius. 


A ώπιόν  μου  τράπεζαν,  > ούκίτι  εΙσαγωγιχΙ;νχα\||)α;, 
διδασκαλίαν  χαΟλ  πρδτερον,  άλλά  μυστιχΙ;ν  χι\ 
της  άληΟείας  θεωρίαν.  Έπίστησον  δέ,  εΐ  χι\  os»  ri 
έστιν  έν  τψ  βίφ  τούτφ,  δι*  έσόπτρου  κα\  δι'  αινίγμι:5^ 
βλέπων,  πρδβατδν  έστιν  ύπδ  ποιμένι  άγδμενον*  μ. 
ταβάς  δέ  έπ\  τδν  μέλλοντα  αίώνα,  tpl, 

πρόσωπον  προσβαλών  τ^  άληΟεί^,  πνεύμα?.!? 
προσβαλεΐ  τραπέζη,  κατά  τέ  * ι Κάγώ  θήαομΛ 
Διαθήκην,  έσθίειν  καΐ  πίνειν  έπΙ  της  τραπέζτ,ς  η] 
Πατρδς  έν  τή  άληθεία.  » "Όθεν  καΐ  τό·  « Ήτοίμι::ι 
6 θεδς  & όφθαλμδς  ούχ  είδε, » και  τά  έςης.  Ή L·, 

C ένώπιόν  μου,  > δηλο?  πεφανερώσθαι  χα\ 
μου  τήν  τράπεζαν  έξ  έναντίας  των  Θλι6ά/:«η  μ 
πολλών  έχθραίνειν  μοι  βουλομένων.  Και  tdt  £» 
θλιβδντων  με  έξανίστασθαί  με  Ιτχυρώς  πρές 
^ 6 Κύριος  θέλων,  ήτοίμασεν  ένώπιΔν  μου 
έν  fi  έπίκειται  στερεά  τροφή,  Γνα,  ταύτης  β6λτ,?.ϊ^· 
έμφορηθείς,  άντιστήναι  γέννα ίως  πρδς  νλ; 
βοντας  δυνηΟώ.  Ου  δέ  άπδ  Κυρίου  λιπαίνιαι  Ι 
έλαίφ  ή κεφαλή,  έρεΖ*  c Έλαιον  Αέ  άμαρ»Μθ3 
λιπανάτω  τήν  κεφαλήν  μου, » ώς  άπδ  βεου  χρι^/,ΐΓ.% 
έλαίψ  άγαλλιάσεως  Χριστές.  Οίμαι  δέ,  οτι  xi  >τ- 
στεύων,  ούτϋ>ς  άλείφεται  τήν  κεφαλήν,  χαΐ  w 
ωπον  νίπτεται.  Κα\  έπεΥ  μή  μόνον  τράπεζα·/  ήτχ* 
μασεν  ή σοφία,  άλλά  κα\  κράτος  έκέρασε  τέ-/ 
οίνον,  έξ  αύτής  γεγεννημένον  Αμπέλου  άλτ5ι>τ;, 
έκέρασε  δέ  τούτον  τδν  οίνον,  χαταμίξασα  τχ 
νοήματα  λέξεσιν  άνθρωπίναις,  έκ  του  τοιοΰττυ  ζμ- 
τήρος  μερίζουσα  έκάστφ  δίδωσι  ποτήριον,  «e;*  γγ 
^ τήριον  κράτιστον  δν,  τουτέστι  τίμιον  χαΐ  έξιίμπ^ 
^ τού  λαβόντος  λέγεται. 

Τον  αυτόν.  Πρότερον  μέν  (76)  ώς  ποιμήν  h Xsv- 
στδς  ποιμαίνει  τά  πρόβατα*  νυν  δέ  λοιιών 
χαλεΖ  τούς  φίλους  έπΙ  τήν  τράπεζαν.  ιΟΟχέ·::) 
φησίν,  ιύμας  χαλώ  δούλους,  άλλά  φίλους.  > Και  w.r 
λους  μέν  ποιεΖ  φόβος  Θεού*  φίλους  δέ  γνώτ.;  'f> 
στηρίων  Θεού.  Τράπεζαν  ένταύθα  τήν  άθαννα. 
λέγει.  Τδ  δέ,  ι έξ  έναντίας  των  θλιβόντων  με,*  έ*' 
τού,  άκόντων  των  έπιβουλευόντων.  Ου  γάρ  W.r 
λοντο  τυχδν  οΐ  Βαβυλώνιοι  άπολυΟήναι  αύτούς  * · κ 
Κύρος,  έπικρατέστερος  γβνόμενος,  άφήχεν  αύτι^ 
τής  αιχμαλωσίας. 

ΚαΧ  τό  §Λε<5ς  €Τον  καταΰιώξεταί  με  χ04Τας  nt 
ή^ιέρας  τής  ζωής  μον,  χ.  τ.  έ.  Τίς  έστιν  (7T'  i 
χαταδιώχων  Ελεος,  ή περί  ού  φησιν  6 Άπδτπλι; 
r Έγενήθη  ήμΖν  σοφία  άπδ  Θεού,  δικαιοσύνη  τε  & 
άγιασμδς,  χα\  άπολύτρωσις ; » '0  xataAudxarf  L- 
ψυχός  σε  Ελεος  διώχε»,  ούς  μέν  χαταλαριβάνει,  cl: 
δέ  οΟ.  Τούς  πάνυ  φεύγοντας  ού  καταλαμβάνει* 
δέ  Ε).αττον  κρατεΖ,  Ζνα  έλεήση.  Ού  μόνον  δέ 
καταδιώκει , άλλά  χα\  τούτο  ποιεΖ , ι τβ  χατοαζ' 
με  έν  οΓχφ  Κυρίου  είς  μακρότητα  ήμερων.  · IPr; 
γάρ  χρόνου,  καέ  Ετι  ζωής,  έν  δεξιά  της  exia 

5 ·*  Joan.  XV,  14.  ··  I Cor.  ι,  50. 

Coislinianoa.  I 


1265  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XXIIL 

Sk  (ωης  φωτισμοί  εΐ σι  διάφοροι  ττ;ς  άλη- Α temporis,  imo  el  viuc,  ίη  dextera  est  sapicniiae ; dies 
θείας.  autem  viue  sunt  diversae  illustrationes  veritatis. 

ΨΑΛΜΟΣ  ΚΓ.  626  PSALMUS  XXIU. 

Του  Kvplov  ή γη  καϊ  τύ  χΛήρωμα  αύτής,  ή Ters.  i.  Domini  esl.ierraet  plinil udo  ejus,  orbis 
οίκουμέτίΐ , καΧ  χάντες  οΐ  κατακονντες  έτ  αύτχί,  lerrarum^  ei  universi  qui  habitant  in  eo,  etc.  Vide 

X.  τ.  έ.  'Όρα  δ&  χαΐ  ούτως  (78),  εΐ  μή  πάντες  &ν-  etiam  sic  annoii  universi  homines  pars  sint  Domini, 

θρωποι  μερ\ς  Κυρίου,  χα\  ούχάπλώς  άχουστέον  του  ncc  simpliciter  accipiendum  sit  omnes  orbis  terra- 

πάντας  τοΟς  χατοιχοΰντας  την  οικουμένην  είναι  του  πιηι  habitatores  esse  Domini,  nisi  propter  vocatio- 

Κυρίου,  εΐ  μή  Αρα  διά  τήν  χλησιν  τήν  άπδ  πάντων  nem  quse  ex  omnibus  gentibus  facta  est,  hoc  vati- 

τών  έθνών  τούτο  προφητεύεται.  cinetur· 

Τον  αυτόν,  Πρδ  τής  Χρίστου  (79)  επιδημίας  Ejusdem.  Ante  Christi  adventuro  notus  sohim  in 
γνωστή  έν  τή  Ίουδαίφ  μδνον  ήν  ό θεός*  έξ  οΐ  δέ  Judxa  Deus  fuit;  cx  quo  autem  Christus  advenit, 

Χριστδς  έπεδήμησε,  του  Κυρίου  πάσα  ή γη.  Κα\  Domini  est  universa  terra.  Et  priusquam  Christus 

πρ\ν  μέν  τής  Χριστού  έπιδημίας  ούχ  ήν  εύρειν  έν  D adveniret,  non  erat  in  universa  terra  plenitudinem 

πάση  τη  γή  πλήρωμα,  άΧΧ  ήν  τά  πλεΐστα  τής  γής,  invenire,  sed  erat  maxima  pars  terrae,  si  sic  loqui 

£l  δει  ούτως  είπειν,  χενότης*  δτε  δέ  Χριστδς  έπεδή-  est.  vacuitas  ; quando  autem  Christus  advenit, 
μησε,  πολλο\  εΓποιεν  άν  των  πεπιστευχότων  έχ  των  plurimi  fideles  ex  gentibus  dicere  possint*® : i De 

έΟνών  f Έκ  τού  πληρώματος  αύτού  πάντες  ήμεϊς  plenitudine  ejus  nos  omnes  accepimus;  i et  pro- 

έλάβομεν  · > χα\  διά  τούτο  αύτού  είναι  πλήρωμα.  Pt^rea  se  esse  ejus  plenitudinem·  Non  enim  qni 

OO  γάρ  ol  κενοί  τής  κατά  τδ  Εύαγγέλιον  πολιτείας  evangelica  institutione  vacui  sunt,  plenitudo  Christi 

τζλήρωμα  εΤεν  Χριστού.  Ού  μόνον  δέ  ή γή  χα\  τδ  possunt.  Non  solum  autem  terra  et  plenitudo 

πλήρωμα  αύτής,  άλλά  χαλ  ή οΐχουμένη.  Έν  έρήμψ  scd  ei  orbis  terrarum  ipsius  est.  Peccator 

κατοικεί  ό άμαρτωλδς,  ό δέ  έν  τή  Έκκλησίφ  τυγ-  ti:‘l>*tat  in  deserto;  qui  vero  in  Ecclesia, quae  san- 
χάνων  τή  πεπληρωμένη  τής  άγίας  Τριάδος,  οδτος  elissimae  Trinitatis  plena  est,  commoratur,  hic  or- 
κατοικειτήν  οικουμένην,  ήτις  έστ\ν  ή Εκκλησία,  terrarum  inhabitat,  quae  est  Eixlesia  super 

έπ\  θαλασσών  των  πειρασμών  ύπδ  Κυρίου  Οεμε-  itiaria  tcntalionum  a Domitio  fundata  et  in  ipsis^ 
λιουμένη,  κα\  έν  αύτοίς  νικώσα,  Γνα  μετά  τούτο  ποτι-  ^«perans,  ut  postmodum  potata  in  flumine  prae- 
ζομένη  έπΙ  τιοταμού  έτοιμασθή.  ^ parata  sit. 

Τις  άναβήσεται  είς  τό  δρος  τον  Κυρίου^  κάΧ  ascendet  in  montem  Domini,  aut 

τις  στήσετΜ  έτ  τδ^φ  άγίφ  αύτον;  κ.  τ.  έ.  Σύγ-  sancio  ejus?  etc.  Confer  haec  cum 

κρίνον  δέ  ταύτα  (80)  τφ,  c Κύριε,  τίς  παροικήσει  έν  ® Domine,  quis  habitabit  in  tabernaculo 

Γω  σκηνώματί  σου;»χα\  τά  έξής*  κα\  δρα,  βτι  έχεΤ  ® ^tc. ; et  vide  hunc  quidem  ibi  prius  babita- 

μέν  πρδτερον  παροικήσει  έν  σκηνώματί  Κυρίου  ό turum  in  tabernaculo  Domini,  deinde  autem  in 

;οιόσδε,  έπειτα  κατασκηνώσει  έν  δρει  άγίφ  αύτού  * monte  sancto  ejus  : hic  vero  prius  ascensurum  esse 
:vOdos  δέ  πρότερον  άναβήσεται  είς  δρος  Κυρίου  ό Di  montem  Domini,  ut  deinde  stet  in  loco  sanet» 
Γοιόσδε,  δεύτερον  δέ  στήσεται  έν  τψ  τόπφ  άγίφ  αύ-  Φ*·  montem  quidem  Domini  dicit  summum 
roO.  Kal  δρος  μέν  φησι  Κυρίου  τδ  τελικδν  άγαθδν  bonum,  .et  Deum  Verbum  : rarus  enim  est  qui  ju- 
:al  τδν  θεδν  Λόγον*  σττάνιος  γάρ  ό πρδς  τήν  άκρώ-  proficiendo  ad  ejus  verticem  pertingere  va- 

»£iav  αύτού  διά  προκοπής  άναβήναι  δυνάμενος  * ό θέ  1^‘ttt*  Qui  vero  perfectus  est,  cum  nou  possit  ten- 
ελειωθελς,  μηκέτι  περαιτέρω  χωρειν  οίός  τε  ών,  dere  ulterius,  stat  firmus,  et  vocatur  locus  san- 
τταται  βέβαιος  κα\  χρηματί^ων  άγιος  τόπος  θεού.  Cius  Dei.  Nam  qui  Dominum  sequitur,  ascendit, 
ϋπίσια  γάρ  Κυρίου  τιορευόμενος  άναβαίνει,  4 τών  * quas  retro  sunt  obliviscens,  ad  ea  vero  quae  sunt 
πισθεν  έπιλανθανόμενος , τοΐς  δέ  έμπροσθεν  έπ- 0 priora  extendens*®»  seipsum,  finem  habens  bo- 
κτεινδμενος,  > τέλος  ίχων  άγαθδν  τδ  στήναι  μετά  θεδν  niim,  ut  stet  post  Deum  in  loco  sancto  ejus.  Quod 
/ τόπο»  άγίφ  αύτού.  £1  βούλεσθε  παράδειγμα  λα-  si  vultis  ex  sacris  Scripturis  exemplum  sumere, 
•IV  άπδ  τών  Ιερών  γραμμάτων,  Μωυσής  έστη  έν  Stetit  in  loco  sanctificalionis  Dei  Moysee  ad  qiienv 
ίπιρ  αγιάσματος  τού  θεού*  πρδς  δν  εΤπεν  ό θεός  * dixit  ** : c Tu  vero  illic  sta  mecum. » Sed  quia  saii- 

Συ  δέ  αύτού  στήθι  μετ'  έμού. » Άλλ'  δτι  ζητείς  clificalionem  Dei  quaeris  ubi  stare  oporteat,  pro- 

μίασμα  τού  θεού,  δπου  δεί  στήναι*  ι Κα\  έστησεν  phetae  dicunt  : cEt  statuit  super  petram  pedea 

:i  πέτραν  τούς  πόδας  μου, » λέγουσιν  οΐ  προφήται,  nieos**, » quoniam  c petra  erat  Christus  **.»  Disca- 

c£i  c πέτρα  ήν  ό Χριστός. » ΜάΟωμεν  δέ  τίς  έστιν  mus  autem  quisnam  sit  qui  promissiones  hqjusino- 

tcjjv  έτεαγγελιών  τούτων  τευξόμενος.  di  consequatur. 

xapcl  xal  καθαρές  xapdiqt,  x.  τ.  έ.  627  4.  Innocens  manibus  ei  mundo  corde, 

*·  Joan·  i,!6.  **  Psal.  xiv,  i.  *·  Phillpp.  iii,  13.  *·  Exod.  xxxiv.  **  Psal.  xxxix,  5*  *·  i Cor.  x,  4· 

(78)  Όρα  δέκαί  οϋτως,  eto.  Schedae  G rabii.  Barbarus· 

(7t>)  Πρό  της  Χρίστου,  cic.  Corderiiis,  Barbarus. 

(80)  Σύγκριτοτ  δέ  ταντα,  etc.  Parliin  Coidcrius^el  schedae  Grubii,  ac  Barbarus. 


1367  EX  ORiGENE  ii4 

eic.  Ad  interrogationem  respondet,  liunc  esse  acti-  A Πρ6ς  τήν  έρώτηοιν  (81)  άποχρΣνεται,  ιτρ3χτ:χδ>  :ι 


vuin  et  conteinpiaiivuin.  MiiUi  enim  puras  habent 
actiones,  sed  quoniam  laudem  ab  hominibus  pro- 
pter eas  Tenantur,  non  sunt  mundi  corde.  Anima 
illa  vana  est,  qux  rationis  quidem  est  particeps, 
Fed  quod  noxium  est  non  fugit,  ncc  bonum  eligit. 
Qui  autem  servat  illud,  < Ita  » et  c non,  i sine  dolo 
facit  jusjurandum,  et  praemii  loco  habet  benedi- 
ctionem, salvabitque  eum  Deus  misericordia  et 
gratia.  Qualiscunque  enim  homo  sil,  eget  miseri- 
cordia Dei. 

Ejundem.  Judas  quidem  ascendit  in  montem  Do- 
mini, sed  non  stetit  in  loco  sancto  ejus;  non  enim 
innocens  erat  manibus  et  mundo  corde,  sed  fur, 
qui  loculos  ferebat. 

Ejusdem.  Sed  quoniam  nonnulli  actiones  quidem 
habent  puras,  non  sunt  vero  mundi  corde,  addidit 
illud,  f mundus  corde.  > Oportet  enim  eum  qui 
recta  operatur,  mundum  quoque  esse  cognitione. 

Vehs.  6.  Hcee  est  generatio  qumrenlium  e«m, 
gueerentium  faciem  Dei  Jacob,  etc.  At  nemo  quae- 
rens faciem  Dei,  hic  faciem  Dei  videbit  :c  Non 
enim  videbit  homo  faciem  meam,i  inquit^*,  let  vi- 
vet. » Mulari  te  necesse  est,  ut  quxrens  faciem 
Dei,  illam  videas.  Humana  omnia  tibi  abjicienda 
sunt.  Angelum  te  imo  et  Deum  fieri  oportet.  Nam 
Salvator  ait  : i Ne  contemnatis  unum  ex  pusillis 
'Istis  qui  sunt  in  Ecclesia.  Arnen  dico  vobis,  quod 
angeli  eorum  semper  vident  faciem  Patris  mei,  qui 
est  in  coelis.  i Hxcest  igitur  generatio  quaerentium 
Dominum,  quaerentium  faciem  Dei  Jacob. 

Ejusdem.  Si  angelorum  est  videre  faciem  Dei 
semper,  banc  autem  faciem  etiam  homines  quae- 
runt videre,  angelorum  utique  etiam  homines  co- 
guitionein  quaerunt,  si  quidem  fieri  potest  ut  panem 
angelorum  manducet  homo. 

Yers.  7,  8.  AtioUite  portas,  principes,  vestras,  et 
elevamini,  portm  ceternales,  et  introibit  Rex  glorice. 
Quis  est  iste  rex  glorite?  Dominus  virtutum,  eic. 
Portas  virtutes  dicit,  juxta  illud  ” : i Aperite  mihi 
portas  justitiae.  i Quemadmodum  justitiae  aperiun- 
tur portae,  sic  et  temperantiae,  et  fortitudinis,  et  clia- 
lilaiis,  et  longanimitatis  portae  reserantur,  per 
quas  Dei  cognitio  ingreditur,  Deo  velut  duce 
praeeunie,  ac  solvente 'captivitatem,  vlctoresque  de- 
clarante eos  qui  erant  captivi.  Et  828  ioiroeunies 
iii  civitatem  splendidam  ad  tropaeorum  manifesta- 
tionem hoc  jubent  populi : i Attollite  portas,  princi- 
pes, vestras. » 

Exod.  xxxiii,  20.  ” Matlh.  xvm,  10.  Psal. 


τούτον  είναι  χα\  θεωρητικόν.  'Αλλά  χαι 
μέν  πράξεις  δχουσι  χαθαράς,  8ι’  Ιπαινον  ot  άνζρΐ- 
πων  τούτο  ποιοΰντες,  ούκ  ε1α\  χαθαροί  τξ  χιρίά 
Ματαια  δέ  ψυχή  ή λογιχή  μέν  ουαα,  Sk, 
ού  φεύγουαα , χα\  τδ  άγαθδν  αίρουμένη.  '0  & :ΐ 
C να\,  I κα\  ι ου,  > φυλάττων  4νευ  βόλου  ποιείτι;  i. 
όρκον,  άθλον  δχων  εύλογίαν,  κα\  αώοτει  τούτον  tfe; 
έλέψ  χα\  χάριτι.  *Οτα>ιος  γάρ  ποτέ  άν  ξ ό άνβρνβ; 
έλέου  χρήζει  του  άπδ  Θεού. 

Τον  αύτον.  Ίουδοις  άνέβη  (82)  μλν  εις 
Κυρίου,  ούχ  £ατη  δέ  έν  τόπφ  άγίτρ  αύτού*  oC  72: 
ήν  άθώος  χερα\ν,  ούδδ  καθαρός  τ^  xapSia,  abi 
κλέπτης  ών  τά  βαλλόμενα  βαστάζων. 

Τον  αύτον.  Άλλ’  έπει  τινες  (85)  τάς  ρίν  τρί- 
ζεις εχουαι  χαθαράς,  ούχ  εΙο\  δέ  χαβαροί 
προσέθηχε  τδ,  ι καθαρός  τή  χαρδία.  » Δει  7. 
έν  πράξεσι  κατορΟοΰντα  χαΐ  χαθαρδν  έν  τξ 
τυγχάνειν. 

Avtri  ή γενεά  ζητούντωτ  αύτάτ,  (ηταττ^Γ 
πρόσωαοΥ  τον  θεόν  Ιακώβ.  Άλλ'  σύδει;  ^τ- 
τών  (84)  πρόσωπον  του  θεού,  ένθάδε  πρόΛίτεν 
δψεται  * ι Ού  γάρ  δψεται  άνθρωπος  ών  τδ  τρόοΛ. 
μου,  φησι,  χαΐ  ζήσεται.  > Μεταβάλλειν  βε 
ζητών  τδ  πρόσωπον  του  θεού  Εδης  αύτό.  ’ΑτοϋΑι 
δεί  πάντα  τά  Ανθρώπινα*  άγγελον  ήδη  χα’.  bd* 
γενέαθαι  δεΤ  · « Μή  καταφρονήαητε  γάρ, 

Σωτήρ,  ένδς  τούτων  των  μικρών  των  έν  τή  ΐι· 
χλησία.  Αμήν  γάρ  λέγω  ύμΤν,  δτι  οί  άγγελα  i.· 
τών  διά  παντός  βλέπουσι  τδ  πρόαωπον  wj 
τρός  μου  του  έν  ούρανοΤς.  > Αδτη  ουν  ή γενείΖ·- 
τούντων  τδν  Κύριον,  ζητούντων  τδ  •κρότων, 
θεού  'Ιακώβ. 

Τοϋ  αύτον.  £1  Αγγέλων  έστ\  το  βλέπειν  τ. 
πρόαωπον  του  θεού  διαπαντός,  τούτο  δέ  τδ  πρόχ-τ: 
χα\  οΐ  άνθρωποι  ζητούαιν  ΙδεΙν,  Αγγέλων  άρε  χζ'  ί 
άνθρωποι  γνώαιν  έπιζητούαιν,  εΓγε  Δυνατόν  irr 
άγγέλων  φαγεϊν  τδν  άνθρωτίον. 

"Αρατε  χύΛας,  οΐ  άρχοντες,  ύρών,  χαΐ 
χύΛαι  αιώνιοι,  καΐ  εΙσεΛεύσεται  ό ΒασιΛετς  π/ 
δόξτις.  ΤΙς  έστιν  οίτος  ό βασιΛεΙ^ς  τής  tilr 
Κύριος  τών  δυνάμεων,  κ.  τ.  έ.  Πύλας  βέ  λέγε:  ν 
τάςάρετάς*  ι 'Ανοίξατε  γάρ  μοι,  φηα\, πύλας  δυα.ΐΓ.· 
νης.  I Ώς  δέ  δικαιοσύνης  Ανοίγονται  πύλαι,  σύ-Λίς  & 
σωφροσύνης  κα\  Ανδρείας  κα\  Αγάπης  χα\ 
θυμίας  , δι'  ών  είσέρχεσθαι  γνώαις 

ώ'σανείθεοΰ  προηγουμένου  α'ύτών,  λύαεκντος  ρΰ.τ- 
αιχμαλωσίαν,  νικητάς  δέ  άποφήναντος  τους 
λώτους.  Κα\  είσιόντες  είς  πόλιν  λαμιτράν  Ιή.  τ 
τροπαίων  έπιδείξει  έγκελεύονται  οΐ  δήμοι  · · 'ifn 
πύλας,  οΐ  άρχοντες,  ύμών.  ι 
:νιι,19.  , 


(81)  Πρός  τήν  έρώτησιν,  etc.  Corderliis  habet 
lanquam  incerti  auctoris,  aliae  vero  catenae  Origeni 
tribuunt. 

Ιούδας  άνέβη,  etc.  Schedae  Grabii,  Barba- 
rus. 

(83)  'AJa’  έχεί  τινες,  etc.  Scheilae  Grabii. 

(84)  "ΑΛΧ  ονδεις  ζητών,  etc.  Codex  Barocciu- 


niis.  Apud  Gorderioro  vero  et  in  codice  Roe  paac^ 
ribus  verbis  habentur. 

(85)  EI  άγγέΛων  έστϊ  τδ  βΛέχειν^  eCc.  C· - 
Coislinianus,  et  schedae  Grabii. 

(86)  ΠύΛας  δέ  Λέγει,  etc.  Codex  C«Mxiinua& 
schedae  Grabii,  pariimquc  Barbarus. 


1269  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XXIV.  1270 

Tov  αϋτον.  Ούχ  εΤπεν  (87),  'Ανοίξατε  τάς  πυλας  Α Ejtttdem.  Non  dUil,  Aperite  portae  quibus  pfac- 
&v  ήγεΙαΟε  χαΐ  τυγχάνετε  φύλαχες,  άλλ’  c άρατε  * · ώς  estis  et  quarum  estis  custodes,  sed  iattollite. » Quem- 

γάρ  χατιών  χλίνας  ούρανους,  ούχ  άνο&ξας  χατέβη,  admodum  enim  cum  descendit , costos  non  ape· 

T^v  αύτδν  τρόπον  άναληφθείς,  ούχ  άνοιχθεισων  των  riens,  sed  inclinans  descendit,  sic  cum  assumptus 

«υλών  εΐαήλθεν,  άλλ'  αίρουμένων.  est,  non  apertis,  sed  ablatis  portis  ingressus  est. 

Τού  αύτού.  ΚαΙ  έαάρθτ\τ8,  χύΛαι  aldryioi.  Ός  Ejusdem.  Et  elevamini^  porloe  a?lerna/ss,  elc, 
λογίχαΤς  (88)  ταύταις  φησ\  τύ,  c έπάρθητε*  » Quasi  rationis  essent  compotes,  eas  alloquitur  di- 
«νευματιχαΙ  δέ  είσι,  χαΙού  πρόσκαιροι  διά  τδ  Αυλόν  cens,  c elevamini;  ι spirituales  enim  sunt,  et  non 
xa\  άχήρατον.  lemporanese,  eo  quod  materim  et  corruptionis  ex* 

perles  sint. 

Κύριος  xpatcud^xal  δυνατός,  Κύριος  δυνατός  έτ  Dominut  forlh  et  potens,  Dominus  potens  in 

αοΛέμφ,  x.  τ.  έ.  c ΘαρσεΖτε, » φησ\ν  (89)  ό Σωτήρ,  prmtio,  elc.  < Confidite,  ι inquit  Salvator^*,  i ego 

I έγώ  νενίχηχα  τδν  χόσμον  νυν  Αρχών  τού  κόσμου  vici  mundum.  Nunc  princeps  hujus  mundi  cji- 

τούτου  έμβληθήσεται  ίξω.  ι cietur  foras  ··.  s 

Κύριος  δυνάμεων,  αϋτός  kczi  οίνος  ό βαιτι-  Vers.  10.  Dominus  virtutum  ipse  est  rex  gith 
Λεϋς  τής  δόξης,  x.  τ.  έ.  Δυνάμεων  Κύριον  (90)  αύ·  ^ rim,  ctc.  Dominum  virtutum  ipsum  dixerunt  tan- 
C0V  είπον  ώς  Αρχοντα  στρατοπέδων.  Σημειωτέον  δέ,  quam  principem  castrorum.  Observandum  est 

δτι  οΐ  τά  Εβραίων  ήχριβωχότες  φασί*Τήν€  Σαβαώθ  » autem  eos  qui  accurate  Hebraea  legerunl,  dicere 

ρων1;ν  έν  τφ  Έβραΐχφ  χειμένην  είς  Ελλάδος  φωνήν  vocem  < Sabaoth,  ι quae  in  Hebneo  habetur,  a Se- 

Έβδομήχοντα  μεταλαμβάνοντες,  δτέ  μέν  τδ,  c Κύ-  piuaginta  Interpretibus  Graece  verti  modo,  ε Domi- 

ριος  των  δυνάμεων,  > ότδ  δδ  τδ,  c Κύριος  χραταιδς,»  nus  virtutum  ; ι modo,  f Dominos  fortis; » aliqiian- 

ϊτϊ  Sk  τδ,  c παντοχράτωρ,  > έταξαν,  Αέγουσι  γοΰν,  do  autem,  t omnipotens.  i Asserunt  ergo  hoc  loco 

>τι  χαΐ  έν  τφ  τόπφ  τούτφ  κείμενη  του  c Σαβαώθ » vocem  f Sabaoth  ι redditam  esse,  f Dominus  vir- 

μετάληψις  είς  τδ,  ι Κύριος  των  δυνάμεων,  > γέγο-  tutum,  ι Si  autem  vox  t Sabaoth  » de  Salvatore 

/IV.  Et  δέ  τδ  f Σαβαώθ  > έπ\  τού  Σωτηρος  χεΖται,  ponitur,  interpretatur  f omnipotens. » Nec  imine- 

^ρμηνεύεται  είς  τδ  c παντοχράτωρ.  ι Είχότως  ή rito  νοχ  f omnipotens » de  Salvatore  praedicabitur, 

r παντοχράτωρ  > φωνή  τού  Σωτηρος  χατηγορηθείη.  Si  enim  ε omnia  per  ipsum  facta  sunt**,  » et  ipse 

ll  γάρ  ε πά'/τα  δι'  αύτδν  γέγονε,  · χαΐ  αύτός  έστι  eat  ante  omnia,  consequenter  omnipotens  dicitur..- 

Tpb  πΑντων,  άχολούθως  παντοχράτωρ  λέγεται. 

ΤΑΛΜΟΣ  ΚΑ.  G PSALMUS  XXIV. 

Αΐ€τχυ^'θήτωσαν  οΐ  άνομοϋντες  διαχενής,  χ.  τ.  Veas.  L Confundantur  omnes  iniqua  agentes  super^ 
. *Έστι  χα\  μή  διαχενής  (91)  άνομήσαι.  ι Έγενά-  vacue,  cte·  Fieri  etiam  potest  ut  quis  non  superva- 
ιην  τοΖς  άνόμοις  ώς  Ανομος*  » αύτη  ή Ανομία  ού  cue  bine  lege  sit,  juxta  illud**:  ε Factus  sum  iis 

ιαχενης.  Στρέψον,  Δέσποτα,  τήν  αίσχύνην  είς  τους  qui  sine  lege  erani,  tanquam  sine  lege  essem,  t Hic 

νομοΟντας  ήμας,  ούδέν  ήδιχηχότας.  Τούτο  γάρ  λέ-  status  exlex  non  est  supervacue.  Converte,  Domine, 
ει  εδεαχενης.»  ' confusionem  in  eos  qui  adversum  nos  innocentes 

inique  agunt·  Hoc  enim  significet  illud  ε superva- 
cue. 1 

Τάς^  όδούς  σου.  Κύριε , γνώρισόν  μοι,  καΐ  τάς  Vias  t««i.  Domine,  demonstra  mihi  et  semitas 
pi6oxjQ  σου  δίδαξόν  με,  x.  τ.  έ.  '0  θέλων  γνώ-  tuas  edoce  me,  etc.  Qui  vult  noscere  vias  Domini, 

II  (92)  τάς  όδούς  τού  Κυρίου  γενέσθω  πραΟς  * ε Δι-  mitis  fiat,  ε Docebit  > enim,  inquit,  ε mites  vias  suas,· 

κξει  » γάρ,  φησ\,  f πραεΤς  όδούς  αύτού, » τούς  χατα-  cum  indesinentem  iu  anima  pugnam  iraeundix  et 

αΰσαντας  τήν  έν  τή  ψυχ^|  Απαυστον  μάχην  θυμού  concupiscenti»  ac  exterorum  affectuum  qui  iis 

t\  έττιΟυμίας  χα\  των  τούτοις  ύποβεβλημένων  πα-  subjicuintur, compresserint.  Illud  autem:  tDeinon- 
ύν.  Τδ,  i Γνώρισόν  μοι,  χα\  δίδαξον,  » έπι  πρά-  ^ stra  mihi,  et  doce,  ι ad  res  ipsas  refertur.  Vult 
χατα  λέγει.  Βούλεται  γάρ  είπεΤν,  δτι,  Έν  άπολαύ-  enim  dicere  : 629  Constitue  me  in  actionum  lua*- 

i μ,ε  χατάστησον  των  πράξεών  σου,  τουτέστιν,  rum  fructu,  hoc  esi : Deduc  me  in  propria  tua; 

ΙττΑγαγέ  με  είς  τά  οΙχεΤα  * δθεν  έπιφέρει  * ι Όδή-  iinde  infert  : ε Deduc  me  in  veritate  tua.  » 

>σ<5ν  μιε  είς  τήν  άλήθειάν  σου.  ι 

*Α/4€Μρτίας  νεότητάς  μου  καΐ  άγνοιας  μου  μή  Vbes.  7.  Delicta  juventutis  mew,  et  ignorantias 

Ύ\€Τθχις,  X.  τ.  έ.  Έφ'  οΓς  γάρ  ίτι  (93)  πλημμελεΖ  meas  ne  memineris,  etc.  £a  enim  quae  adhuc  quis 

Joan.  XVI,  53.  **  Joan.  xii,  31.  **  Joan.  i,  3.  **  I Cor.  ix,  21. 

(87)  Οϋκ  εΤαεν,  etc.  Schedae  Grabii.  bii.  Barbarus. 

rS8)  *ύς  ΛογικαΤς,  eic.  Eaedem  schedae.  (92)  '0  ΟέΛων  γνωκΜ,  etc.  Schedae  Grabii,  eC 

(89)  θαρσειτε,  ιρησίν,  etc.  Eaedem  schedxetBar-  codex  Coislinianiis,  ac  Barbarus. 

rus.  (93)  'Eg>'  οϊς  γάρ  έτι,  elc.  Schedae  Grabii,  par- 

[90)  Δυνάμεων  Κύριον,  etc.  Dldymo  tribuit  Bar-  timque  Gorderius.  Nonnulla  tamen  iisdem  fere  ver- 
nis, aliae  vero  Calenae  Origeni.  bis  habent  Eusebios,  et  Didymus  in  Catena  Barba 

L9I>  •Έστι  καΐ  μήδιακενής,  ctc.  Schec!»  Gra-  ri. 


EX  ORIGENC 

^ ‘ξομ<Αοτ«Γτ«  μ^ανοών  ώ«  χ«1  ^ Jl 
SUDI  el  per  ignoranliarn  admissa  non  amni*  ήγνοημένα  ούχέτι 

«.  ,«i..  *'r~  ·· 

aulem  juveniuiis  nomine  morum  inslabiliiM  «Γ»?  Ύ ^ f *««ov,  ore  τι«  άτχΛ,  ijy 

«cari,  quando  quis  ignorans  peccal  donec  Deus  Ii  *Γοβη«ν  τφ  τοιούτφ 

qui  ejusmodi  esi,  sensuro  iribuai  Dictum  o<i  · 4*ιίχ<Η«  «woupviav.,  o;,  ^ 

.Ut  det  simplicibus  astlium.  f 

David,  non  congruunt.  cW«e  nullum  delictum  ju-  SOi^.ru 

mentulis  memoratur,  sed  cunctos  potius  qui  in  io 
renilia  peccata  inciderunt,  docent  ea  tanqnam  te- 

P^merbenitaten,  /«-«. βΓΐ«ΓβΐΞ bominll 

^rdantur.  rerumquas  prius  noverant  ideas  in  seinlJ  B <τ<»^,Κύρ^,·^.  τ.  g.  Άνβρ««.μ1,  ^ 

e*ciiaiu.  At  Deus,  cum  rationabilis  naturae  memi-*  τάί  τών  προβγνωσμίν*»,  ,τ, 

ηιΙ,  ιη  luga  esi.  Hnina  a»:..».  . . χαϊία;  άναχινοΰσιν  ι»«η·α7>·  


- ' . I 7 ·*<ΛΤΓ^Λ^  {ΑΑΛΑον  outt33t£: 

περιπεπτωχότας  άμαρτήμασι  νεωτερκχοΐς  xiSn 
τραύματα  παλαιά  δειχνύναι  ταΰτα  τψ  δυναμέ^  t 
ραπείααι  διά  της  έξομολογήσεως. 


«Citant.  At  Oeusicumr^irirrL":^^^^^ 

Ι'ΓνΓ  Ve  ‘‘-‘-“-inisse" 

ί"!Γ  ^ **“*'"  P®··  ·■«“">  specula- 

lonera.  postea  vero  per  suiip.ius  cognitionem. 


wla;  dvaxtvoumv  gv  kavtoX;·  ΒΛς  «t  μντιΐίΛ^, 
λογιχής  φύβεως,  έν  a6t|J  γίνεται.  Τούτου  γ4βϋ»« 
μβμνήσθαι  έν  φ χωρεϊ.  Χωρεί  βέ  «ρύτερον  ώ',  i- 
της  των  γεγονότων  θεωρία;,  έπειτα  δέ  χαΐ  &1  r; 
γνωαεως  τής  έαυτοΰ. 

Χρ<ττός  χβί  ,ύ/Η,ς  ^ Κύριος-  ΒΛ  rofre  «p,- 
άμαριάτοηας  έτ  όΒφ.  ‘ΟΒηγήσει  gpao. 
ir  κρίσβι,  ΒιΒάξβι  αραεΤς  ύΒούς  αύεον,  x.z.i 
' Διχαίφ  γΑρ  (95)  νόμο;  οΟ  χε1τ«.  . ΔιΑ  γέ» 
την,  φησ\,  τ<)ν  αίτίαν,  έπειβή  πρόαεβτιν  «θτΰ  χι- 
διχαιον,  νομοθετεί  άμαρτάνου«ν  έν  όδω,  τμτΙ^ί 
υι»«ρέφει  τοΟί  Αμαρτάνοντα;  είναι  ake-i««|.i. 
χαΐ  wpV  μέν  τοϋς  άμαρτΑνοντας,  φηβέν,  iiaidty> 
C ται  τθ  δ:χαιον,  περί  δέ  τού;  Αλλου;  τήν  γρτ.^όττπ. 
δθεν  έπιφίρει-  , ·0:ηγήσει  πραεί;  έν  χρΐ<ηι, 
πραεις  όδους  αύτου,  ι 

Έα16Χφ)τ  έχ'  έρέ  Μύ  έΛέησάτ pe,  Bri  pan*· 
xak  χτωχός  elpt  έγώ,  χ.  τ.  έ.  Ό πάντα  τοί;. 
■νων  (96)  χα\  λόγων  τή;  τοΰ  βεο·ϋ  γνώβεω;  ίν^, 
του;  ό^θαλμοΰ;  τή;  ψυχή;  διαπαντΑ;  έχει  π. 
Κύριον.  ΕΓ  τι;  υΙοθεαία;  ούχ  έλαβε  πνεύμα  '·»· 
των  Αγίων  δυνάμεων  χαλ  αύτου  τού  Χρι«οΰ\ί^ 
νεν  Αδελφέ;,  λεγέτω  μονογενή;  είναι  χαλ  atk,,v; 
έστερημένο;  τοΰ  πλούτου  τή;  γνώαεω;.  ΟΤμαι  & -ί, 
Δαυίδ  μετριά?οντα·  τούτου;  ^Βειν  .j 

^λα  γΑρ  χαΐ  τΑ  χρύφια  τή;  βοφέβς  αύτοΰ  δά^- 
λωκεν  αΟτω  δ Θεδί. 
vv«wi#  mei  fnuiltoii··  t ' 

C.UW  SUMI : de  neeessitalibus  meis  erue  me.  Vide  Au-  n . pcv  bxJs,aonhrcr 

m.t,0,um  meam  ei  laborem  meum,  et  dimitte  ^‘‘»«7^  μου  ^ 

tersa  dHteta  mea.  elc.  Non  omnis  labor  peccata  *«»  rAvxd.ro»-/«oti,*el  d;*c:rerc· 

Mimii  sed  Ille  qui  propter  ^SO  Dominum  aqendo  /«>u,  x.  τ,  έ.  Ού  «A;  χά^  (9η 

,ΤίΓ;  «>»-“i···»  E "■■ — 

1»  ui  tribulationibus,  et  decide  aliquid  ex  pcena 

qiam  propter  delicWrum  inuliiiudiiieui  sustineo, 
llumi  latur  qqi  „„„  ,o,„j 

'■‘o™·  p"i««  ρ™..Γρ.„ΓΓ. 


Vers.  8,  9.  Duleis  p rectus  Dominus : propter  Aoe 

i ZiTdi'‘iT^^^^  ^•'‘Setmansue.os 

yi^dmo,doceb.t nutes  vtas  sua., etc.  .Justo»  enim 

tia  ei"°"  ■'«“““•'Bfopierea,  inquit,  quia  justi- 
»ia  e.  inesi,  legem  dat  delinquentibus  in  via!  hoc 
«t,  reTOMi  peccatores  ad  pietatem,  et  peccatoribus 
qi  Idem,  mquii,  ostendit  Justitiam,  aliis  autem  bo- 
iiatem.  unde  infert:  . Diriget  mansuetos  in  judl- 
CIO,  docebit  niiics  vias  suas.  i 


Vers.  16.  Bes.,ice  in  me  et  miserere  mei,  auia 
umus  et  rwper  sum  ego,  elc.  Qui  omnia  dicit 
et  agit  ut  Deum  cognoscat,  is  oculos  anim»  sera- 
per  batei  ad  Dominum.  SI  quis  spiriZ  adi 
ptmnis  filiorum  non  accepit,  neque  «ancurum  po- 
testatum nec  ipsius  Gbrisii  frater  effectus  est,  di- 
cat  se  esse  unicum  et  pauperem  divitiis  seleniim 
pnvalum.  Arbiiror  aulem  David  pra  animi  mo- 
desta bos  sermones  canere  : incerta  enim  et  abs- 
condita sapieniia  sua  ei  manifestaverat  Dens. 

Vers.  17,  18.  Tribulationes  eordis  mei  multipli- 


" Prov.  j,  4.  «1 1 Tim.  i,  9. 

‘"“I  ■ 


■ , ' * «στΒος  fvi)  1= 

ptatpet  Αμαρτία;,  Αλλ’  ό διΑ  τέν  Κύριον  τ*  xpoxrjc 
«ροι^ινόμενο;.  Άρχέοθητι,  φηαΐ,  άίτκνΰχ,νύς  ir 
ενεχθείσακμοιθλίψεσι,χαίπερίχοψον  έχ  ττς  δ-χτ; 
ήν  ύι^χω  διΑ  τέ  πλήθο;  των  «Αημμελημ*^.  Τι 
«εινουταί  τι;  Απα^,ίησίαστο;  &ν  έχ  τής  τών  άμαρτ·· 

μάτων  συναυβήσεω;,  χαΐ  χΑμνει  διΑ  χλοιο^Α 
τανοίας.  γ· 


Α GrSri  ssiSr·· 

C.S“,  <«·'»·.  scW 


i 


1275  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XXV.  1271 

Ml\  κατΜσχντΰ6ΐητ,  δη  Ι^ΛΛίσα  έπΙ  κ.  τ.  έ.  Α Vbbs.  iO.  ιΥβη  erubescam^  quoniam  tperavi  in 


Ή έλιτίς  (9S·)  ού  xaxacoxuvet.  θυγάτηρ  γάρ  έστι 
$οχ:μής,  Ιχγονος  ύτιομονίΐς  δοκιμή·  ύπομονή  δϊ 
ίχ  Ολίψβων  γίνεται,  <ί)ν  πρόξενοι  αΐ  άρεταί  αΤς  έπε> 
ται  fvώffις  Θεού· 

ΨΑΑΜΟΣ  ΚΕ'. 

Πύρωετοτ  τούς  r8ppoύς  μον,  κ.  τ.  έ·  ΝεφροΙ 
μέν  (99)  σύμβόλόν  εΐαι  τον  παθητικού  μέρους  της 
ψυχής,  τουτέστι  θυμοΰ  κα\  έπιθυμίας·  χαρδία  δε  του 
λογιστικού. 

•Οτι  ό §Λεός  σον  xazirartt  τωτ  όφθοΛμωτ  μου 
έστί,  καϊ  αύίιρέσττμτα  έτ  rj}  άΛτιθείφ  σον,  κ.  τ.  έ. 

'0  νοων  (1)  τά  περί  ελέους  ταυτα  έρεϊ,  μεμνημένος  Β 
τής  7τερ\  έλέους  θεωρ(ας·  Ό Ελεός  σου  ό τε6εο)ρη- 
μένος  μοι,  τω  κατέναντι  των  όφθαλμων  μου  είναι, 
συνεργεί  πρδς  τδ  εύαρεστήσαι  έν  τή  άληθεί^  σου. 
Κατ'  άλήθειοη/  γάρ  κα\  ούχ  έπιπλάστως  εύαρεστεΤν 
ποιεί  τδ  του  θεοΰ  Ελεος.  ΣοφοΟ  γάρ  κα\  θεωρουντος 
τήν  άλήΟειαν  ή φωνή.  Εΐτα  τής  εύαρεστήσεως  τά 
ε?δη  διέξεισιν. 

Τον  αντον,  ΕΙ  ή άλήθειά  (2)  έστι  Χριστδς  ό βεδς 
ήμών,  ώς  εΐπεν  < Έγώ  είμι  ή αλήθεια·  ι έν  δέ  τή 
άληθεί^  εύηρέστησε  Aon^td  τφ  θεψ,  έν  τώ  θεω  εύ· 
ηρέστει  άρα  ό Δαυtδτψ  Θεφ.  Διά  τούτο,  φησ\ν,  Εσπευσα 
εύαρεστειντήάληΟεΙφ  σου,  άντίτοΰ,  σοί.  Περίφραστι- 
κώς  γάρ  τήν  άλήθειαν  του  θεού  αύτδν  χαλεΐτδν  Θεόν. 

Ούκ  έχάβισα  μετά  συνεδρίου  μαηαόττιτος,  xtd 
μετά  τταρατομούττων  οϋ  μ^  εΙσέΛθω,  Έ/ασησα  ^ 
έκχΛτισΙαν  Λοντιρενομέτων,  χαΐ  μετά  άσεβώτ  ού 
/ιή  χοιθίσω,  χ.  τ.  έ.  Συνέδριον  ματαιότητος  (3)  πρε- 
σβύτεροι  αιρετικοί*  παρανομοΰντες  λαϊκοί  παράνομοι. 
Εκκλησία  πονηρευομένων  αΙρβτική  σύνταξις,  καΐ 
άσεβείς  πρεσβύτεροι  αίρετιχοί.  Τούτοις,  φησίν,  ού 
συνήλθαν,  άλλ'  ούδέ  τοις  τδν  θειον  παραβαίνουσι  νό- 
μον συνεφυρόμην.  Μάλιστα  δέ  πάντων  άπεστρεφόμην 
τους  τδ  θειον  ένυβρίζοντας  σέβας  έν  Έχκλησίφ  δήθεν 
σ·υγκροτου μένους*  καΐ  πρδς  τούτοις  τήν  των  είδωλολα- 
τρούντων  άσέβειαν,  οΤς  καΐ  τδ  συγχρονίζειν  ήγούμην 
έπισφαλές. 

Τού  αύτον.  Ταΰτα  ^τέον  (έ)  φιλίπποις  χαΐ  αίρε- 
τιχοίς.  Ταύτα  πάντα  τέθεικε,  βουλό μένος  δείξαι,  ότι 
ούδέ  ταΤς  έορταϊς  των  ειδώλων  έχοινιόνησέ  ττοτε,  ούδέ  | 
τά  λαμπρά  των  άσεβών  ήγάτπ;σεν,  ούδέ  έξέπληξεν 
αύτδν  ό τής  Βαβυλωνίας  πλούτος,  άλλ’  ήν  αύτιρ  έν 
έιτ:τηδεύσει  ή εύσέβεια  κα\  ή τατιεινοφροσύνη. 

Γίίψομαι  kr  άθώοίς  τάς  χεϊράς  μου  καϊ  κυκΛώσω 
τδ  θυσιαστήριόν  σου,  Κνριε,  κ.  τ.  έ.  Αογικδν  θυ- 
σιαστήριον (5)  θεοΰ  6 νους  ήμων  έστιν,  έφ’  ού  καίο- 
μ,εν  τω  παρά  τού  Πατρδς  είς  τήν  γήν  βληθέντι  πυρ\ 
στάντα  λογισμδν  άλογον  άποσκιρτώντα  τής  άγέλης 
του  δεσπότου,  "Οτε  τοίνυν  ή ψυχή  ούχ  Εξω  νεύει,  άλλά 
Joan.  χιν;  6. 

(98)  "ΗέΛπίς,  elc.  Schedae  Grabii,  el  codex 
Coislioiaiius. 

(99)  Νεφροϊ  μέν,  elc.  GcmIcx  Coisliniaiius. 

(1)  *0  νοων,  eic.  Cordertus. 

(i)  Ei  ή άΛήβεια,  ctc.  Codex  Coialinianus,  scbe- 
Grabii,  Burbarus« 


te,  elc.  Spes  non  confundit.  Filia  enim  probationis 
esi,  patienti»  autem  fetus  esi  probatio,  patientia 
vero  nascitur  ex  tribulationibus  quas  hospitio  exci- 
piunt virtutes  quibus  assectatur  cognitio  Dei. 

PSALMUS  XXV. 

Vbbs.  2.  Ore  renet  meot,  etc.  Renes  symbolum 
sunt  illius  partis  anim»  quae  affectibus  obnoxia 
est,  hoc  est  iracundiae  et  coiicupiscentix;  cor  au- 
tem symbolum  est  illius  quae  ratiocinaudi  facultate 
praedita  est. 

Yebs.  3.  Quoniam  misericordia  tua  ante  oculos 
meos  est,  et  complacui  in  veritate  tua,  etc.  Qui  con- 
siderat misericordiam,  memor  contemplationis  ejus 
haec  dicet  : Misericordia  tua  quae  mihi  perspecta 
est,  eo  quod  oculis  meis  obversetor,  juvat  me  ut 
complaceam  in  veritate  tua.  Ut  quis  enim  vere  et 
ncn  ficte  complaceat,  facit  Dei  misericordia.  Ffaec 
enim  vox  est  sapienti^  et  veritatem  contemplantis. 
Deinde  recenset  species  complacentiae. 

Ejusdem,  Si  veritas  est  Christus  Deus  nosler, 
quemadmodum  dixit^^  : c Ego  sum  veritas,  i in  ve- 
ritate autem  complacuit  David  Deo,  in  Deo  utiquo 
David  complacuit  Deo.  Propierea,  inquit,  studui 
placere  veritati  \u»,  id  est  (ibi.  Nam  ex  periphrasi 
veritatem  Dei,  ipsum  vocat  Deum. 

Vbbs.  4.  iVon  sedi  cum  consilio  vanitatis,  et  cum 
iniqua  gerentibus  non  introibo.  Odivi  ecclesiam  ma· 
Ugnantium,ei  cum  impiis  non  sedebo,  ctc.  Consilium 
vanitatis  suiit  presbyteri  haeretici ; iniqua  agentes, 
sunt  laici  praevaricantes.  Ecclesia  malignantium, 
est  coetus  haereticorum,  et  impii  presbyteri  haere- 
tici. Cum  hisce,  Inquit,  non  congressus  sum,  nec 
eum  divinae  legis  praevaricatoribus  commistus  sum· 
Maxime  omnium  fugi  divinae  majestati  injurios  qui 
iii  Ecclesia  congregabantur,  et  multo  magis  impios 
iiioiolatras,  qoibuscum  commorari  minime  tutum 
esse  existimavi· 

Ejusdem.  Haee  equorum  amatoribus  et  haereticis 
diceuda  sunt.  Haec  omnia  posuit,  ut  631  ostenderet  se 
nunquam  idolorum  festis  interfuisse,  neque  splen- 
dorem impiorum  amasse,  neque  Babyloniorum  di- 
vitiis se  esse  perculsum,  sed  prae  omnibus  coluisse 
pietatem  et  faumilitatem. 

Vbbs.  6.  Lavabo  inter  innocentes  manus  meas , et 
circumdabo  altare  tuum.  Domine,  etc.  Mens  nostra 
rationabile  Dei  altare  est,  in  quo  igne  a Patre  in 
terram  misso  comburimus  omnem  irrationabilem 
cogitationem  quae  ex  armento  dominico  proterve 
exsilit.  Quando  igitur  anima  non  extra,  sed  ad  se 

(3)  Συνέδριον  ματαιότητος,  elc.  Corderius. 

(4)  Ταύτα ^ητέον,  etc.  Sched»  Grabii,  Barba- 
rus. Similia  habet  codex  Coislinianus. 

(5)  λογικόν  θυσιαστήριον , ctc.  Schedae  Grabii, 
codex  Coisiin. 


j 

I 


et  ad  proprium  centrum  respicit,  circumdat  altare  A πρ6ς  έαυτήν  χα\  tocov  χέντρον,  χυχλοι  τδ 


Dei , nec  uiluin  operatur  angulum  qui  corruptionem 
queat  recipere  : « Insipientia  enim  in  angulis  insi- 
diatur » ait  sapiens  Salomon.  Est  autem  altare 
corporeorum  et  incorporeorum  contemplatio,  in 
qua  expurgatur  meus , quam  qui  circumdat,  id  est, 
novit,  is  enarrat  omnia  mirabilia  Dei. 

Vsas.  8,  9 , 10.  Domine , dilexi  decorem  domui 
lu(T,  et  locum  habitationis  gloria:  luce.  iVe  perdas 
cum  impiis  animam  meam , et  cum  viris  sanguinum 
vitam  meam,  in  quorum  manibus  iniquitates  sunt. 
Dextera  eorum  repleta  est  muneribus  , etc.  Animam 
affectibus  incontaminatam  servavi. 

Ejusdem,  Tanquam  justus  possit  una  cum  impiis 
perdi,  hxc  ait.  Et  Abraham  ad  Deum  : f Nunquid 
perdes,  i inquit.  · justum  cum  impio,  et  erit  justus 
sicut  impius?  · Ilis  verbis  utendum  est  erga  religiosos 
viros  aut  feminas  qui  vel  quae  una  cum  malis  vi- 
vunt. 

Ejusdem,  c Dextera  eorum  repleta  est  mune- 
ribus. I Quoniam  iniquitatem  operati  sunt,  ideo 
dexteram  suam  muneribus  impleverunt. 


θυσιαστήριον  του  θεοϋ·  μηδεμίαν  γων(αν  έργα^ομέντ 
φθοράς  δεχτιχήν*  ιΤήν  γάρ  &φροσύνην  γΐιινίαν  laop- 
εδρεύειν » ό σοφός  φησι  Σολομών.  Έστι  Sk  θυσιαστή- 
ριον σωμάτων  θεωρία  χα\  άσωμάτων,  έν  χαΟαίρε- 
ται  νους·  ήν  6 χυχλώσας,  τουτέστιν  έγνιαχως,  διη- 
γείται πάντα  τά  θαυμάσια  του  βεου. 

Κύριε,  ήγάχτισα  εύαρέπειατ  οϊχον  σον^  χβΐ 
τόΛογ  σκτινώματος  δόξτις  σου.  Mij  σντααοΛέοτρς 
μετά  άσεβώγ  τΙ\ν  μου,  χαΐ  μετά  άτδρΰΛτ 

ξχΙμάτων  zi\r  ζωτ^γ  μου,  ώγ  έγ  χερσϊγ  άτομ^οί.  Έ 
δεξιά  αύτώγ  έ^ίΛήσΰτι  δώρωγ,  χ.  τ.  έ.  Tljv  ψυχήν 
άπαθή  διεφύλαζα. 

Τον  αύτον.  Ός  δυναμένου  (6)  κα\  δικαίου  συναπο- 
λέσθαι  τοΖς  άσεβέσι,  ταΰτά  φησι.  Κα\  ό Αβραάμ  ΰ 
πρδς  τ6ν  θεδν,  ι Μή  συναπολέσης,  * « βίχαιβν 

μετά  άσεβους ; Κα\  ίσται  6 δίκαιος  ώς  άσεβής ; » Xpr- 
στέον  δέ  τούτφ  τφ  πρδς  εύλαβείς  άνβρας  ή 
γυναίκας,  σοζώντας  ή συζούσας  χαχοΖς. 

Τον  αύτον.  I Ή δεξιά  αυτών  έπλήσθη  δώρηιν.  ι 
Επειδή  εΙργάζοντο  (7)  άνομίαν,  διά  τούτο  τήν  δεξιάν 
αύτών  έπλήρουν  δώρων. 


PSALMUS  XXVI.  ι 

Υθί3.  1.  Dominus  illuminatio  mea  et  salvator 
meuSf  quem  timeboJ  Dominus  protedtor  vitee  mece,  a 
quo  trepidabo?  etc.  Haec  dicet  vir  fortis  et  scientia 
illuminatus , qualis  erat  is  qui  dicebat  **  : t Quis 
nos  separabit  a cbariiate  Christi  ? > Etenim  si  vere 
Christus  pro  nobis  , ad  niliiliiro  redigitur  omnis  qui 
contra  nos  est.  Si  autem  ista  verba,  c vitae  meae, » nor. 
intelligamus  de  eo  qui  ait  **  : f Ego  sum  vila,  i sed 
aimpliciter  de  communi  vita,  non  erit  Dominus  vitae 
martyrum  oroteclor.  Quin  et  Paulus,  cum  dixit  : ** 

€ ita  ot  destitueremur  etiam  vita,  » divinam  vitam 
intellexit.  Porro  formidinem  non  patietur  qui  haec  ex 
affectu  dicit.  632  t Timidis  I enim,  secundumDonii  - 
nuro,  f pars  est  in  stagno  ignis  » Impingit  autem 
anima  caecutiens,  et  omnia  metuit,  atque  ipsam  ^ 
etiam  Dei  professionem  negabit ; a Deo  vero  illumi- 
nata, primum  quidem  defensorem  ac  Salvatorem 
suum  contemplatur , deinde  vero  animosior  evadit 
contra  hostes  suos,  sive  homines  sint  qui  Deum  igno- 
rant. sive  invisibiles  potestates,  babei  enim  ipsum 
Filium  adjutorem  : nam  in  Hebraico  exemplari  vox 
qua  exprimitur  c salvatormeus,  momen  est  Salvatoris 
nostri  Jesu  Christi , ipsissimis  characteribus  He- 
braicis expressum,  quibus  nomen  Jesus  describitur. 

YfiES.  2.  Dum  appropiant  super  me  nocentes , ut 
edant  carnes  meas  : qui  tribulant  me  inimici  mei , 
ipsi  infirmati  sunt^  et  ceciderunt,  etc.  Cum  teiilantes 
ad  nos  accedunt  nocentes,  ut  comedant  carnem  quae 
Prov.  VII,  12.  ·’  Genes,  xviii,  23.  ··  Uom. 

XXI,  8. 

(6)  Ώς  δνγαμέγον,  etc.  Scliedac  G rabii , codex 
Coisiin.,  Barbarus. 

(7)  Έπκ/δή  εΐργάξογτο,  etc.  Schedae  Grabii,  co- 
dex Coislininniis,  Barbarus. 

(8)  V άγδρεΐες  τανζα,  elc.  Corderins,  cl  codex 


ΨΑΑΜΟΣ  KCr. 

Κύριος  φωτισμός  μου  κάί  σωτήρ  μον,  rlra  ρο- 
δηθήσομαι;  Κύριος  ύχερασΛίστ^ις  τής  ζωής  μον, 
άΛ0  τ/γος  δειΛιάσω ; χ.  τ.  έ.  *0  άνδρείος  ταυτα  (8ΐ 
έρεΤ  κα\  γνώσει  πεφωτισμένος,  όττοίος  f,v  6 λέγων* 
C Τίς  ήμάς  χωρίσει  άτώ  τής  άγάττης  του  Χρίστου;» 
Κα\  γάρ  ε1  άληθώς  ό Χριστός  ύπόρ  ήμών,  έξουδένω- 
ται  πάς  6 χαθ"  ήμών.  Έάν  δέ  μή  έχλάβωμεν  τδ, 
C ζωής  μου, » έπ\  του  εΙπόντος.  c ΈγώεΙμι  ή ζωή.  · 
άλλ’  έπΙ  τής  άπλούστερον  νοουμένης,ούχ  δσται  ύπερ- 
ασπιστής  τής  τών  μαρτύρων  ζωής  6 Κύριος.  Καλό 
Παύλος  δό  λέγων,  c "Ηστε  έξαπορηθήναι  ή μας  χαΐ 
του  ζήν, » τήν  θειαν  έλεγε  ζωήν.  Δειλίαν  δΙ  ού  πείσεται 
ό ταυτα  λέγων  έχ  διαθέσεως.  c ΤοΤς»  γάρ  ι δειλοΐς.  $ χατά 
τόν  Κύριον,  ιτό  μέρος  έν  τή  λίμνη  του  πυρός. » Προσ- 
κόπτει δέ  ψυχή  τυφλώττουσα,  χαι  πάντα  φοβείται. 
χα\  τήν  είς  Θεόν  όμολογίαν  άρνήσεται*  ύπό  θεού  & 
φωτισθείσα,  πρώτον  μόν  τόν  πρόμαχον  αύτής  χα\ 
Σωτήρά  έστι  θεωρούσα,  μετά  δέ  ταύτα  τών  α·Ιιτής 
πολεμίων  χαταθα^;δεϊ,  είτε  θεόν  άγνοούντων  Ανθρώ- 
πων, εΓτε  δυνάμεων  άοράτων,  ώς  αύτόν  Ιχουσα  τό-ι 
ϊίόν  βοηθόν  έν  γάρ  τούτφ  τφ  Έβραΐχφ  τό,  t σωτήρ 
μου,»  δνομα  γέγραπται  τού  Σωτήρος  ήμών  Ιησού 
Χριστού*  δΓ  ών  άν  τις  τοίς  Έβραιχοίς  χαραχτήρτ· 
γράψη  τόν  Ίησούν. 

Έυ  τφ  έ^η^ζειγ  iJi*  έμέ  κακονγζας  τον  φαγεητ 
τάς  σάρκας  μου·  οΐ  ΘΛίβογτέςμε  καί  οΐ  έχδροί  μον, 
αυτοί  ήσθέγί[σαγ  κοά  δχεσαγ,  χ.  χ.  έ.  Ότε  σκι- 
ραζόμενοι  (9)  έγγίζουσιν  έφ’  ή μας  χαχούντες,  φαηρεΙν 
VIII,  35.  ··  Joan.  χιν,  6.  ··  Η Cor.  ι,  8.  Apoc. 

Coislinianus  num.  189.  Verum  nonnulla  iisdeoi  fere 
verbis  exstant  apud  Eusebinm. 

^9)  "Ore  Λειραζόμετοί,  clc.  Codex  Coisliii innes 


«77  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XXVI.  1278 


θέλοντες  τήν  μή  ^υναμένην  κληρονομήσαι  θεοΰ  βασι- 
λείαν  σάρκα,  κα\  τραφηναι  άφ’  ών  άμαρτάνοντες 
«οιουμεν  Εργων  σαρκ6ς  έτέρας  οδσης  παρά  τήν  άψο- 
μένην  σάρκα  σωτήριον  του  θεού·  καΐ  δτε  έγγί- 
ζουσι  του  δικαίου  κακοΰντες,  τότε  πρώτον  άσΟενοΰ- 
σιν,  εΤτα  πίπτουσιν,  αύτής  της  άφής  ής  άπτονται 
του  δικαίου,  κολαζούσης  αύτους,  κα\  άσΟενεϊν  καΐ 
πίπτειν  ποιου σης  αύτούς. 

Τον  αύτον,  ΕΙ  ήμείς  τάς  του  Χρίστου  (10)  βάρ- 
κα; έσΟίομεν,  (ι  Ό τρώγων  > γάρ  c μου,  > φησί, 
C τήν  σάρκα,  κα\  πίνων  μου  τ6  αίμα*  * ) τάς  δΕ  ήμε- 
τέρας  οΐ  δαίμονες·  μήποτε  χολ  τάς  του  Χρίστου  άρα 
σάρκας  οΐ  δαίμονες  έσθίουσι,  τάς  έν  ήμΤν  άρετάςκαί 
τά  άληθή  δήγματα  διαφΟείρειν  σπουδάζοντες·  λέγεται 
γάρ  τδ  < φαγειν » κα\  έπΙ  του  ι διαφΟείρειν.  ι— ιΈάν» 
γάρ  € θέλητε, » φησίν,  ι καΐ  είσακουσητέ  μου , τά 
άγαθά  της  γης  φάγεσΟε.  Έάν  δΕ  μή  θέλητε,  μηδΕ 
είσακουσητέ  μου , μάχαιρα  ύμάς  κατέδεται·  τδ  γάρ 
στόμα  Κυρίου  έλάλησε  ταΰτα.  ι Ενταύθα  γάρ  τδ, 
I κατέδεται,  I άντ\  του,  ιδιαφθείρει,ι  κεΤται*  μάχαιρα 
γάρΕσθίεινοδ  πέφυκεν.  "Η  τάς  σάρκας  ήμών  λέγον- 
ται έσθίειν  οί  δαίμονες  άντ\  του  τά  Εκ  της  σαρκδς 
φυόμενα,  c Φανερά  δέ  Εστι  τά  Εργα  τής  σαρκδς,  · 
ό ίερδς  Απόστολός  φησιν,  f δτινά  Εστι  μοιχεΤαι,  πορ· 
νεΤαι,  άσέλγειαι,  είδωλολατρείαι, » κα\  τά  Εξής. 

Έάτ  παρατάξητΜ  έΛ’  έμέ  πapεμ6oΛilt  ού  φο^ 
^i\0i{C£X(u  ή καρδία  μον^  κ.  τ.  Ε.  Ή παρεμβολή  (11) 
τοιαύτη  Εστ\ν,  όποιος  ό Εν  τάφοις  οίκων  λεγεών.  Κα\ 
τάχα  φως  Εστιν  ή των  εναντίων  παρεμβολή.  Ή χαρ- 
δία  δΕ,  τουτέστι  τδ  ήγεμονικδν,  ού  φοβηθήσεται* 
Επε\  τδ  φρόνημα  αύτής  εχθρα  Εστιν  είς  θεδν,  τφ 
νόμω  του  θεοΰ  ούχ  ύποτασσομένης.  ι Έάν  Επαναστη 
Επ’  ΕμΕ  πόλεμος,  » καΐ  τά  Εξής.  Κατά  τούτο  δέδοται 
άνακλήτως  Ελπίζειν  έν  τή  χαρδίφ. 

Τον  αϋτον,  Ό μΕν  πρακτικός  (12)  διά  των  άρε- 
των  πολεμείτω  τοίς  άλλοφύλοις*  ό δΕ  θεωρητικός  τοίς 
άληθέσι  δόγμασι  καθαιρεΤ  τδ  παν  ύψωμα  κατά  της 
τού  θεοΰ  γνώσεως  έπαιρόμενον.  Καρδίαν  δΕ  τδ  ήγε- 
μονικδν  λέγει , δπερ  ού  φοβηθήσεται.  Τάχα  γάρ  ή 
άσθενήσασα  σάρξ  φοβηθήσεται,  ΕπεΙ  τδ  φρόνημα 
αύτής  Εχθρόν  Εστιν  είς  θεδν,  τψ  νόμιρ  τού  θεού  ούχ 
ύποτασσομέ’/ης. 

Τού  αύτοΰ.  Έάν  kstavoKft^  hiC  έμέ  αόΛβμος,  έν 
ταύτχ^  έγώ  έΛαΙζω.  Έν  τή  καρδίφ.  Έφωτίσθη  γάρ 
έν  ταύτη  τή  ροηθείφ  ής  πείραν  Ιλαβον,  οθεν  ούδΕ  άλ- 
λην πλείονα  παράταξιν  δέδοιχα , σχεπούσης  με  τής 
τοιαύτης  βοηθέ ίας. 

Μίαν  άττισάμγμ^  παρά  Κυρίου j τούτην  έκζη- 
τήσω·  τού  τΜΤΟΐκεΊν  με  έν  οίκφ  Κυρίου  πάσας 
τάς  'ήμέρας  της  ζωής  μου^  τού  θεωρεΤν  με  τήν 
τερπνότητα  Κυρίου , %αΧ  έπισκέπτεσθαι  τόν  ναόν 
αυτού'  δτι  έκρυψέ  με  έν  σκηνή  αύτού  έν  ήμέρφ 
χατούτ  μου , έσκέπασέ  με  έν  άποκρύφφ  τής  σκη* 
ν^ς  αυτού·  έν  πέτρφ  ύψωσέ  με.  Μεμαθήκαμεν  (13) 

··  Joan.vi,55.  ·Μ53ί.ι,19,  20.  Gal.v,  19. 

(10)  Εί  ήμείς  τάς  τού  Χριστού,  «ic.  SchedaaGra- 
bii,  codex  CoisliiiianuSt  Barbaru». 

(11)  *Κπαρεμ6οΛή,  etc.  Cordcriiia. 

(12)  Ό μέν  πρακτικός^  etc·  ScbeikeGrabii,  codex 


regnum  Dei  haereditare  non  potest , atque  nutrian- 
tur ex  iis  quae  peccando  facimus , operibus  carnis 
ab  illa  diversae  carne  quae  videbit  salutare  Dei; 
item  quando  accedunt  ut  tangant  justum  et  ei  no- 
ceant, tunc  primum  inOrmantur,  deinde  cadunt , 
cum  ipso  tactu  quo  tangunt  justum,  ipsimet  ple- 
ctantur, infirmentur  et  prosternantur.^ 

Kjusdem,  Si  nos  carnee  Christi  comedimus  (ait 
enim  **  : · Qui  manducat  meam  carnem,  et  bibit 
meum  sanguinem  · ),  et  carnes  nostras  daemones 
comedunt , vide  ne  forte  ei  Christi  carnes  daemones 
manducent,  cum  virtutes  quae  in  nobis  sunt,  et  vera 
dogmata  labefactare  student : nam  et  f edere  i pro 
labefactare  ponitur,  c Si  i enim,  inquit,  **  i volue- 
ritis et  audieritis  me , bona  terrae  comedetis.  Si 
autem  nolueritis  nec  audieritis  me,  gladius  vos 
comedet,  os  enim  Domini  locutum  est  ista.  > Nam 
hoc  loco  I comedet  i pro  i interficiet,  » ponitur  : gla- 
dius enim  natura  non  aptus  est  ad  comedendum. 
Vel  carnes  nostras  dicuntur  daemones  comedere, 
boc  est,  ea  quae  ex  carne  nascuntur,  t Manifesta  au- 
tem sunt  opera  carnis, » inquit  sanctus  Apostolus 
•quaesunt  adulteria,  fornicationes,  impudicitiae,  ido- 
lolatriae, I et  quae  sequuntur. 

Veis.  3.  Si  conthiant  adversum  me  castra^  non 
limebii  cor  meum,  etc.  Castra  haec  sunt  ejusmodi , 
qualis  erat  legio  quae  in  sepulcris  morabatur.  Et 
forte  lux  sunt  castra  adversariorum.  Cor  autem , 
id  est  praecipua  animae  pars , non  timebit,  quoniam 
prudentia  ipsius  inimica  est  Deo,  neque  enim  legi 
Dei  subjecturo  est.  i Si  exsurgat  adversum  me  prae- 
lium, » etc.  Secundum  boc  alacris  in  corde  spes 
data  est. 

β33  Ejusdem,  Qui  vitam  activam  sequitur,  is  vir- 
tutibus suis  bellum  gerat  cum  alienigenis ; qui  autem 
contemplativam,  is  veris  dogmatibus  utens  omnem 
altitudinem  quae  contra  Dei  cognitionem  extollitur, 
destruit.  Cor  autem  vocat  praecipuam  animae  par- 
tem , quae  non  timebit.  Forte  enim  infirmata  caro 
timebit,  quoniam  ejus  sapientia  inimica  est  Deo; 
neque  enim  legi  Dei  subjicitur. 

Ejusdem.  St  exsurgat  adversum  me  praslium,  in 
hoc  ego  sperabo , etc.  In  corde  nimirum.  Illumina- 
tum est  enim  hoc  auxilio  quod  expertus  sum,  unde 
nec  alterum  majorem  inimicorum  exercitum  timeo, 
cum  ejusmodi  me  auxilium  protegat. 

Yers.  4,  5,  6.  Unam  petii  a Domino,  hanc  requi· 
ram,  ut  inhabilem  in  domo  Domini  omnibus  diebus 
vita  mea ; ut  videam  voluptatem  Domini , et  visitem 
templum  ejus  ; quoniam  abscondit  me  in  tabernaculo 
suo  in  die  malorum  , protexit  me  in  abscondito  ta- 
bernaculi sui ; in  petra  exaltavit  me,  etc.  Didicimus 
domum  Domini  dici  Ecclesiam  Dei  viventia,  ex  la- 

Coislinianus,  Barbarus.  ^ 

(13)  Μεααθήκαμεν,  etc.  Corderius  Origeni,  Ca* 
tciia  Barbari  Didyma  tribuit. 


1279 


EX  ORIGENE 


1235 


pidiboi  τί?ΐ8.  Cum  ?ero  el  benignitas  et  seTeritas 
quaedam  sil  Dei,  qui  habiuni  in  domo  Domini,  vi- 
«iebunt  in  bonitate  Dei  jitcundilatein ; qui  auien 
extra  domum  ejae  sunt,  severitatem  ejns  experien- 
tur. Advertes  autem  iium  differat  templum  Domini, 
a domo  Domini , et  num  domus  sit  Ecclesia  qua 
spertet  simul  ad  Levitas  et  sacerdotes.  Primum 
quidem  in  die  malorum  absconditur  quis  a Domino 
in  Dei  tabernaculo,  deinde  protegitur  in  abscon- 
dito tabernaculi  ipsius,  lertio  demum  in  petra  exal- 
tatur. Petit  itaque  ut  in  Ecclesia  inhabitet  curando 
res  ecclesiasticas  omnibus  diebus  illuininatx  vitas 
siia.  In  terra,  inquit,  manens,  tametsi  mullis  bo- 
nis egeam , unum  hactenus  peto·  Cum  cniin  con- 
fertim  in  omnibus  bonis  versari  nequeam , ne  sal- 
tem hoc  me  deficiat  quod  magnum  et  eximium  est, 
f ut  Tideam,  · eic.  Qni  autem  diligit  decorem  do- 
mus Domini,  dulciter  ejus  conspectu  frui  desiderat, 
et  post  contemplationem , invisere  lenipliim  ejus. 
Porro  is  videt  jucunditatem  Domini  qui  fundamen- 
talia Ecclesiae  dogmata  intuetur:  Trinitatis  vero 
mysteria  considerans , templum  ejus  coiiteinplabi- 
liir.  Decor  Domini,  est  etiam  omnis  eorum  vita  qui 
tlrtute  el  pietate  praestant·  c Quoniam  abscondit 
me,  » elc.  i Inimici  quidem,  inquit,  infirniilali  sunt 
el  ceciderunt ; > ego  autem  sub  dextera  ipsius  abs- 
condebar, habitans  in  tabernaculo;  quoniam  tum 
in  desertis  morabar,  nec  habebam  doinoiii  Dei,  nec 
templum  ejus.  Yerumtameo  isto  persecutionum 
634  tempore  protexit  me.  Absconditum  autem  ^ 
tabernaculi,  erat  ejus  intimum  el  inaccessum,  quod 
Sancta  sanctorum  appellabant.  Non  oinuino  autem 
tabernaculum  in  loco  fuisse  asserit,  sed  insana 
animae  constitutione  quae  sil  ab  omni  multitudinis 
communione  libera.  Non  permisit  me,  inquit,  latere 
usque  iti  finem , sed  cum  etiam  aliis  me  prodesse 
vellet,  in  petra,  id  est  Christo  exaltavit  mc.  Alias 
ciiam  saepe  dictum  est  tabernaculo  profectum , do- 
mo autem  perfectionem  significari.  Nemo  igitur, 
cum  ipsi  dies  malus  imminet , in  domo  Dei  esse 
potest:  sed  in  umbra  absconditur,  quod  is  qui  a 
uialo  liberat  profectum  ejus  protegat.  Qui  enim 
adhuc  agunt  poenitentiam,  perfectionem  habere  ne- 
queunt. Possunt  eiiani  mala  bic  iiiielligi  adversita- 
tes; abscondi  tu  111  autem  tabernaculi  ejus  discipli-  ] 
na,  qua  etiam  proficimus.  Atque  alia  quidem  sunt 
manifesta,  alia  vero  mystica.  Deus  itaque  non  su- 
p(  riicie  icuus  proficientem  protegit.  Dixil  taberna- 
culum ejus,  quoniam  non  omnis  profectus  secun- 
dum Deum  est,  hunc  autem  profectum  excepit  pe- 
tra perfectionis·  Profectui  respondet  verbuiii  « abs- 
condit; » perfectioni  vero  i exaltavit.  > Possis 
etiam  labernaculuin  inielligere,  vita;  institutum  se- 
cundum legem  et  prophetas,  in  quo,  id  est  in  sensu 
mystico,  abscondit  Deus  eum  quem  instruit,  exal- 
tans ip  um  in  petra,  id  est  in  Christo. 

Vers.  5.  Quoniam  abscondit  me  in  tabernaculo 
tuo  in  die  malorum , elc.  Tabernaculum  Christum 

(14)  Ixriri^r  tbr  Χρισζότ^  elc.  Schedae  Grabii,  c 


i otxov  Κυρίου  λέγεοθαι  τήν  Έχχλησίαν  βεου  ζώντοι, 
έχ  λίθων  ζώντων.  ΟΟσης  54  χαΐ  χρηοτάτητος,  ουτη; 
54  χαΐ  άιοοτομίας  Θεού , ο1  μ4ν  χατοιχοΟντ£ς  έν  otxu 
Κυρίου  6ψο*/ϋαι  τήν  4ν  τή  χρηστάτητι  του  ββου  τερ- 
ισότητα*  ot  54  Ιξω  του  οΓχου  τυγχάνοντες  της  άβοτ*· 
μίας  αύτου  πείραν  λήψονται.  Εί  ^ιοαρέρει  Λ ναλ; 
Κυρίου  χαΐ  οΐχος  Κυρίου  έπιατήαεις,  χαΐ  εί  οΐ^οος  μεν 
ή Έχχλησία  άναλόγως  Λευΐταις  χα\  Upavou  Πρώ- 
τον έν  τή  σχηνή  του  θεού  χρυπτεταί  τις  έν  ήμ4ρ| 
χαχών  άπ5  Κυρίου,  είτα  σκεπάζεται  4ν  Anoxp*</tV 
τής  σκηνής  αύτου,  χα\  τρίτον  έν  πέτρα  ύψοΰται. 
ΑίτεΓ  τοίνυν  τήν  Εκκλησίαν  οίχειν  διά  του  φρονεΣν 
τά  έχχλησιαστιχά  πάσας  τάς  ήμέρο^  τής  πεφω- 
τισμένης αύτου  ζο>ής.  ΈπΙ  γης,  φησ\,  τυγχά^ν,  ε1 
καΐ  πολλών  5εΙ  μοι  τών  άγαθών,  μίαν  αίτησιτ  τέως 
^ αΐτώ.  Άθρόως  γάρ  έν  πάσιν  ούχ  οΐόν  τε  γενέσθαι 
τοΤς  άγαΟοΙς,  μήπω  τό5ε  λείποι  τύ  μέγα  χαΐ  έςζίρε- 
τον , C τύ  θεωρειν  με,  ι χα\  τά  έξής.  *0  5ε  άγαπών 
τήν  εύπρέπειαν  του  οΓχου  Κυρίου  βούλεται  τερπνός 
έναπολαΰσαι  τή  Oiqi,  χαΐ  μετά  τήν  θεωρίαν  έπισχε- 
πτεσθαι  τύν  ναύν  αυτού.  Θεωρεί  5έ  τις  τήν  τερπνό- 
τητα Κυρίου,  τά  ύποβεβηχότα  δόγματα  τής  Εκκλη- 
σίας όρών*  προσβάλω V 54  τοίς  περί  Τριάδος,  περια- 
θρήσει  τδν  ναόν  αύτου.  Εύπρέπεια  54  Κυρίου  χα\  πας 
ό κατ'  άρετήν  βίος  τών  έν  θεοσεβεία  διαπρεπόντιΜ· 
f *"Οτι  έχρυψέ  με,  » χαΐ  τά  έξής.  c ΟΙ  μέν  Ij/bsO. , 
φησίν,  ήσθένουν  χα\  έπιπταν* » έγώ  54  ύπδ  τηςαά- 
τοΰ  δεξιάς  έχρυπτόμην  έν  σχηνή  χατοιχωχ,  5ιά  τέ 
διάγειν  έν  έρημίαις,  χα\  μή  έχειν  τότε  τδν  οιχον  ττύ 
Θεού , μηδέ  τδν  ναόν  αύτου.  Κα\  έν  τφδε  τφ  τών 
διωγμών  χαιρφ  έσχέπασέ  με.  ’Λπόχρυφον  54  σκη- 
νής τδ  ένδότατόν  τε  καΐ  άβατον,  δπερ  έχάλουν  Άγια 
άγίων.  Ού  πάντως  δέ  τήν  σκηνήν  έν  τόπιρ  γεγενήτύα: 
φησιν,  άλλ'  έν  ψυχής  χαταστάσει  ήγιασμένι;,  χα\ 
πάσης  άπηλλαγμένη  τής  τών  πολλών  κοινωνίας.  Άλλ* 
ούχ  άφήχέ  με,  φησι,  μέχρι  τέλους  λανθάνειν , άλλέ 
καΐ  έτέροις  χρήσιμον  γενέσθαι  βουλόμενος,  έν  πέτρα 
τφ  Χριστφ  ύψωσέ  με.  ΚαΙ  άλλως  54  πολλάχις  εΓρη- 
ται  τήν  μέν  σκηνήν  δηλούν  προκοπήν,  τδν  οΤχον  οε 
τελειότητα.  Ούδε\ς  ούν  , ένεστηχυίας  αύτψ  της  τών 
χαχών  ή μέρας,  έν  οΓχφ  εΐναι  δύναται  τού  Θεού*  άλλ* 
έν  τή  σχι^  κρύπτεται , τφ  τήν  προκοπήν  σχεπά^ετν 
τδν  χαχίας  άπαλλαττόμενον.  *£τι  γάρ  μετανοούντες, 
ού  δύνανται  έχειν  τήν  τελειότητα.  Δύναται  54  χολ 
νύν  χαχά  νοείσθαι  τά  περιστατικά*  άποχρυφον  £4 
σκηνής  αύτού  έπΙ  τής  παιδεύσεως,  χάχεΖ  προχόπτο- 
μεν.  Τά  μέν  έστι  προφανή  , τά  54  μυστιχά.  Ούχ  έν 
το?ς  έπιπολαίοις  ουν  ό Θεύς  τδν  προχόπτοντα  σχέπε:. 
Αύτού  54  εΤπε  σχηνήν,  έπεί  μή  πάσα  χατά  Θεδν  πρ>- 
χοπή*  διεδέξατο  54  τήν  προκοπήν  ή πέτρα  τής  τελειό- 
τητος.  Κατάλληλον  54  τή  μέν  προκοπή  χ6  ι Ιχρ*>ψε,ι 
τή  54  τελειότητι  τδ  c ύψωσε,  ι Λέγοις  5*  άν  σχηνήν 
χαΐ  τήν  διά  νόμου  χαΐ  προφητών  άγωγήν,  έν  ή Ιν  τό 
μυστιχφ  νφ  κρύπτει  τδν  παιδευόμενον  ό Θεδς,  υψών 
αύτδν  έν  τή  πέτρα  τψ  Χριστφ. 

Όη  έχρνψέ  με  έτ  αϋτου  έτ  ήμέ/χι  κβ- 

κώτ  μον,  χ.  τ.  έ.  Σχηνήν  τδν  Χρίστδν  ίΙ4)όνομάζιι, 
Jex  Goisiiiiianus,  Darbariis. 


1231  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XXVI. 


έν  ί>  χα\  χατεσκήνωσεν  6 ^6ς  · ι Έν  τψ  ήλίω  ι 
γάρ,  φησίν,  c Ιθετο  τδ  σχήν«ι>μα  αύτου.  ι "Ηλιος  δέ 
διχαιοσύνης  ό Κύριος.  ΚαΙ  γάρ  έχ  τού  ναού  φησι. 
Ταύτην  γάρ,  λέγει,  σκηνήν  έσχον  τήν  σχέπην  και 
τήν  βοήθειαν.  Επειδή  άν  τ|)  τού  Θεού  σκηνή  προσ- 
ευξάμενος , χα\  τήν  άπδ  των  &ρτων  λαβών  εύλογον, 
τάς  χεΓρας  των  πολεμούντων  διέφυγεν  , όπύτε  χβΐ 
Δωήχ  τάς  βασιλικάς  ήμιόνους  νέμων  τήν  αύτού  φυ^ 
γήν  τφ  Σαούλ  χατεμήνυσεν.  ι Έσκέπασέ  με  έν  άπο- 
κρύφφ  της  σκηνής  αύτού.  ι ΆντΙ  τού,  ώς  έν  άπο- 
χρύφφ.  Ούτω,  φησί,  πολλά  ζητήσαντες  περ\  έμού  ο1 
πολέμιοι  ούχ  εύρδν  με,  τού  Θεού  με  σκεπάζοντος. 
ΚαΙ  ούτω  τ6,  ιΈκαυψέ  με.» 

ΚαΙ  rvr  Ιδού  νψωσ^  κ8φaΛ‘ήr  μον  έπ'  έχ·- 
Ορούς  μον  έκύχΛοΛσα  ηάί  έθυσα  er  rjj  σκ^νξ  αύ· 
τον  θυσίαν  άΛοΛιημοΰ,  κ.  τ.  έ.  ΕΙ  ό χνχλώσας  (15) 
θύει*  θυσία  δέ  έστι  πνεύμα  συντετριμμένον*  ό συν- 
«ρίψας  τήν  έαυτού  ψυχήν  χύκλφ  αύτήν  πεποίηχε 
σχήμα  γωνίας  μή  Ιχουσαν  έπιδεχομένην  φθοράν,  καΐ 
τήν  άφροσύνην  αύτήν , ή , φησ\  Σολομών,  c ταΤς  γω- 
νίαις  παρεδρεύει*  > χαΐ  τ6,  c Κατελθδν  δέ  έπ\  τούς 
παΐδας  Ίώβ  πύρ  των  τεσσάρων  ήψατο  γωνιών  τού 
οΓχου.  » 

ΣοΙ  είπετ  ή καρδία  μον  ΈξεΟίί'ησ'α  τδ  Λρόσ^ 
ωΛότσον<^τόχρύσ(ί)Λύν  σον,  Κι)ρ<ε,ΰ)Γ9}σω,κ·τ.  έ« 
“Όταν  τδ  πρύσωπόν  τίνος  (16)  τδ  πρύσωπον  τθθ  Κυ- 
ρίου ζητήσει,  τύτε  άναχεχαλυμμένως  τήν  δόξαν  Κυ- 
ρίου κατοπτρίζεται,  καΐ  γενόμενος  ίσάγγελος,  διά 
παντδς  δψεται  τδ  πρόσωπον  τού  έν  ούρανοΖς  Πατρός· 
Τον  αύτον,  Δι'  ών  καθαίρει  τις  (17)  έαυτδν,  δεί- 
χνυσι  ζητών  τδ  πρόσωπον  τού  Θεού,  δπερ  οΐ  άγγε- 
λοι διά  τεαντδς  λέγονται  βλέπειν. 

"Οη  d xariip  μον  καΐ  ή μήττιρ  μον  έγκατέΜ^ 
jfdr  /4S,  κ.  τ.  έ.  Μακάριος  ό έγκαταλειφθείς  (18) 
ύπδ  τού  διαβόλου  κα\  τής  συζύγου  αύτού  κακίας,  έξ 
ής  τίχτει  τούς  παρανόμους  τούτου  υιούς.  "Ησπερ 
Παύλος  διά  τού  Εύαγγελίου  γενν^  τούς  Γαλάτας,  οΟ- 
τα>  χαΐ  διά  τής  κακίας  6 διάβολος  γενν^  τούς  πονη- 
ρούς. Τής  συμφοράς,  φησ\ν , έπιστάσης  μοι  νύν,  χα\ 
τής  τοσούτων  πολεμίων  έφόδου,  ούδέ  πατήρ  &ν  με 
ώφέλησαν  ούδέ  μήτηρ,  αύτδς  δέ  άντ\  πάντων  ώφθης 
μοι  βοηθός. 

Νομο6έττ{σ0Υ  /ιβ,  Κύριβ^  ti}r  οδόν  σου,  καΧ  όδΫ(· 
γησδν  μβ  έτ  τρίβφ  ενθεΐφ^  κ.  τ.  έ.  "Ορα  τδν  ένι 
τφ  νόμφ  (19)  ΜωΟσέως  χα\  γράμματι,  ώς  ούχ  βντα 
άν  όδφ  Κυρίου,  νομοθετηθήναι  εύχόμενον  τή  όδφ  τού 
Κυρίου. 

''Ανδρίζον , καϊ  κραταιούσθω  ή καρδία  σον  , 
OC.  τ.  I.  Άνδρίζου  (20),  τουτέστιν  άνδρείαν  άνάλαβε, 
μ,ή  χατ’  Ισχύν  σώματος,  άλλά  χραταιουμένης  τής 
αεαρδίας  σου*  ούτω  γάρ  ύπομεΖναι  τδν  Κύριον  δυνη- 
Οήση. 

Τον  αύτον·  *Α*^δρεια  καρδία  (21)  κα\  ψυχή  έστιν 
··  Psal.  XVIII,  6.  ··  Job.  i,  19. 

(15)  EI  ό κνκΛώσας,  elc.  Sclicd»  Grabii,  Bar- 

(!(»)  ""Ozar  τδ  πρόσωπότ  τιτος,  elc.  Corde- 
rni8. 

(17)  Δι*  wr  καθαίρει  τις,  elc.  Schedae  Grabii. 

(18)  Μακάριος  ό έγκαταΛειφθείς  ^ elc.  Eaedem 


^ Yocal,  in  quo  Deus  babiiavit.  c In  sole  > enim,  in- 
quit f posuit  tabernaculum  suum,  i Sol  autem 
justitiae  Dominus  est.  Etenim  de  templo  dicit.  Hoc 
enim , inquit,  tabernaculum  protectioni  mibi  et  au- 
xilio fuit.  Nam  cum  crasset  in  tabernaculo  Dei,  et 
panes  benedictionis  accepisset,  manus  hostium  ef- 
quando  Doeg  regiarum  mularum  pastor  ipsius 
fugam  Sauli  manifestavit,  t Protexit  me  in  abscon- 
dito labernaculi  sui.  i Loco  illius,  tanquam  in  abs- 
condito. Sic , inquit,  curo  mullum  me  quaesiissent 
inimici,  non  invenerunt  me,  quippe  quem  Deus  pro- 
tegebat. Sicque  accipiendum  est  illud  : < Abscondit 
me.  I 

Vbrs.  6.  El  nunc  exaltavit  caput  meum  euper  /ni- 
micoi  meos : cireuivt  et  immolavi  in  takernaculo  ejus 
^ hostiam  vociferationis,  etc.  Si  qui  Circuit,  sacrlUcat, 
sacriOcium  autem  est  spiritus  contritus : qui  con- 
terit animam  suam,  circulum  eam  facit  qui  ab  an- 
gulari figura  corruptibili  procul  abest,  necnon  ab 
ipsa  insipientia,  quam  Salomon  i in  angulis  sedere  > 
dicit:  quod  etiam  coniirmatur  ex  hoc  f Defcen- 
dena  vero  ignis  super  filios  Job  tetigit  quatuor  an- 
gulos doinns.  i 

7ees.  8.  Tihi  dixit  cor  meum,  Exquisivi  faeiem 
tuam,  085  ftteiem  tuam.  Domine,  requiram  , etc· 
Quando  facies  alicujus  faciem  Domini  requirit,  tunc 
sine  velo  gloriam  Minini  intuetur,  el  aequalis  an- 
gelis effectos  , semper  videt  faeiem  Palrfs  qui  in 
coelis  est· 

^ Ejusdem·  Per  qax  seipsum  quispiam  expurgat, 
" ostendit  se  quaerere  Dei  faciem  , quam  semper  in- 
tueri angeli  dicuntur. 

Vbss.  10.  Quoniam  pater  meus  et  mater  mea  de· 
reliquerunt  me , elc.  Beatus  est  qui  a diabolo  dere- 
linquitur el  conjuge  ejus  malitia,  ex  qua  filios  ini- 
quitatis parit.  Queroadiiioduin  Paulus  per  Evange- 
lium  Galaus  gemiit,  sic  per  malitiam  diabolus  ge- 
nerat malos.  Id  bac,  inquit,  ingrueiiio  in  me  cala- 
mitate, et  impetu  inimicorum,  neque  pater  neque 
mater  mibi  praesto  fuissent , sed  tu  loco  omnium 
mihi  auxiliator  fuisti. 

Tees.  11.  Leqem  pone  mihi,  Domine,  tn  via  tiro, 
et  dirige  me  in  semtlam  rectam,  clc.  7ide  eum  qui 
in  lege  Moysis  el  in  littera  esi,  ac  si  noii  sit  in  via 
Domini,  orare  ut  lex  sibi  ponatur  in  via  DominL 

7ebs.  14.  Viriliter  age,  et  confortetur  cor  tuum, 
etc.  Viriliter  age,  id  est,  virilem  animum  assume», 
non  secundum  robur  corporis,  sed  sccondoiu  rires 
cordis  tui : sic  enim  Dominum  poteris  sustinere. 

Ejusdem·  Cor  virile  eliam  anima  est  quae  impo- 

schedae  ac  Barbarus.  « . . ^ 

(Ι9Ϊ  *Opa  τδν  έτ  τφ  τόμφ,  elc.  Scbudae  Grabii, 
Gorderius,  Barbarus. 

(20)  ΑτδρΙζον,  elc.  Gorderius. 

(21)  Ατδρεία  καρδία,  etc.  Scliedm  Grabii,  cc- 
dex  Goislinianus,  Barbarus. 


1283  EX  ORIGENE  <281 

ris  cogilaltoiiibus  et  falsis  dogmatibus  non  est  A ή μή  ϊχουσα  λογισμούς  άκαθάριοος  χα\ 
imbuta,  ψευδή. 


PSALMUS  XXVil. 

Teks.  i.  Ad  te  t Domine , clamabo  , Deut  meue^ 
ne  eiteas  a me^  etc.  Ex  iis  qui  clamant  ad  Deum  et 
emitlniit  preces  » si  quis  terrena  petit , ejus  vox 
brevis  et  exilis  est.  Si  autem  coelestia  petit,  cla- 
mat. Unde  frequenter  in  Scripturis  sancti  ad  Deum 
clamasse  dicuntur.  Conetur  igitur  unusquisque 
Deum  orare  cum  clamore , et  dicaro  quo  insolito 
clamore.  Ingreditur  quis  in  cubiculum  et  claudit 
ostium,  ac  sic  clamavit  ad  Deum,  c Ne  sileas  a me.» 
Scriptum  est  Deum  Moysi,  Aaroni  et  Jesu  Nave  lo- 
cutum esse.  Digni  enim  erant  quibus  Deus  loquere- 
tur. Per  prophetas  quoque  locutus  est,  quandiu  po- 
pulus Dei  stetit.  Nec  putemus  Deum  exterius  nobis 
loqui : β36  sanctae  illae  cogitationes  quae  cor 
nostrum  subeunt , verba  sunt  ac  voces  quibus  lo- 
quitur nobis  Deus.  Sic  accipe,  quando  dicitur  Deus 
ad  hunc  vel  illum  locutus.  Quod  hoc  ita  se  habeat, 
Scriptura  tesjiatur  : c Beatus  vir  cujus  est  auxi- 
lium abs  te.  Domine,  ascensiones  in  corde  suo  dis- 
posuit. » Habe.mus  autem  et  alium  audituro  quo 
yerbum  Del  auditur.  Divinus  est  sensus  ille  qui  sic 
apud  Salomonem  nominatur,  qui  audit  verbum  Dei 
et  ei  admiscetur  ac  conjungitur,  c Deus  meus , in- 
quit, ne  sileas  a me, et  assimilabor  dc.scendentibus 


ΨΑΑΜΟΣ  Kr. 

Πρός  ck , Κύριε f κεχράξομαι,  ό Θεός  μον^ 
Λαρασιωπι\ο^ς  άπ'  έμον^  χ.  τ.  έ.  Των  ‘srph^  ^ 
Θεδν  (22)  βοώντων  χα\  άναφεράντων  τάς  εϋχχς  , d 
μέν  τά  έπίγειά  τις  αΙτεΤ,  έστ\ν  ή φωνί^  αύτοΰ  βρβ- 
χεϊα·  εΐ  δέ  τά  έχουράνιά  τις  αΐτεϊ,  βο^-  *Οθεν 
λάχις  λέγεται  έν  ταϊς  Γραφαΐς  χερ\  των  άγτων,  sr. 
πρδς  τδν  θεόν  έχέχραξαν.  ΠειράσΟω  το£νυν  Ιχατ:χ 
εύχεαθαι  τψ  βεψ  χεχραγώς,  χα\  παραδοξδτερον  έρώ 
τυώς  χεχραγώς.  ΕΙσελθών  είς  τό  ταμεΐον  αυτοΰ  χλείπ 
^ τήν  θύραν,  κα\  οδτως  κέχραγε  πρός  τ6ν  θεάν.  < Mr. 
παρασιωτ^)σης  άπ’  έμοΰ.  » Θεάς  άναγέγρβχται  λε- 
λαληκέναι  πρός  Μωυσέα,  χαΐ  -χρός  ’Ααρων,  χαι  χρό; 
ΊησοΟν  τόν  του  Ναυή.  Τοιουτοι  γάρ  ζσαν  Να  λαλ? 
πρός  αύτους  δ Θεός.  ΚαΙ  δι4  των  ιεροφτρκΰν,  δη  έ 
λαός  ήν  του  Θεοΰ  , ούκ  έσιώπα.  Κα\  jtij  νο|ΐΐΛ·ρε» 
έξωθεν  ήμΤν  λαλεϊν  τόν  Θεόν  άλλά  γάρ  τά  άναββί- 
νοντα  ήμών  έπΙ  τήν  χαρδίαν  άγια  Ιχεινά  έατιν  i λα 
λει  ήμϊν  ό Θεός.  ΟΟτως  άχουε  του,  Έλάληαεν  6 Θείς 
πρός  τόν  δεΤνα.  "Οτι  δέ  τοΰθ*  ούτως  έχει , &χ»υε  τη; 
Γραφής  αύτής  μαρτυρούσης·  ι Μακάριος  άν1;ρ  » 
έστιν  άντ£ληψις  αύτου  παρά  αο· , Κύριε  , Αναβάσεις 
είς  τήν  χαρδίαν  αύτου.  > Έχομεν  Αλλην  άχφ 
άχούουσαν  λόγου  Θεοΰ.  Θεία  έστίν  ή αΓοθησις  Ικειν^ 
ή οδτω  παρά  Σολομώντι  όνομαζομένη , ή άκούσατε 


1η  lacum.  > Neminem  sanctorum  lacum  fodisse  no-  C λόγου  Θεοΰ,  άνακεχραμένη  αύτφ  χα\  ήνωμένη.  ι '0 

Θεός  οΰν  μου,  φησίν,  μή  παρααιωπήτΓ,ς  άπ’  έμοΰ. 
χα\  όμοιωθήσομαι , φησίν , τοΤς  χαταβαίνονσιν  είς 
λάκκον. » Ουδέ  να  των  άγίωνοΐδο  μεν  λάκκον  όρόςπι· 
τα*  άλλ’  εΓποτε  άγιος  χρείαν  έσχεν  ΰδατος,  φρίαρ 
ώρυξε.  Κα\  Σολομών  έντέλλεται  άπό  φρεάτων  π^/Rv 
ό δέ  προφήτης  άπειλεΐ  τοίς  πίνουαιν  έκ  λάκχα<« 
λέγων  ώς  έκ  προσώπου  τοΰ  Θεοΰ*  ι Έμά  έγχβτέλι^ 
πηγήν  ΰδατος  ζώντος,  χα\  ώρυξαν  έαυτοΤς  λάχχο^ 
συντετριμμένους.  Μήποτε  ουν  παροσιωπήσης  ά** 
έμοΰ,  κα\  όμοιωθήσομαι  τοίς  χαταβαίνουσιν  είς  λάχ- 
χον. » ’Αλ)’  δπιος  Γδωμεν  τίνες  οΐ  χαταβαίνοντες  εις 
λάκκον,  ή Ιερά  Γραφή  τά  θεία  λέγει  είναι  Θερμά,  τι 
δέ  της  Αμαρτίας  χα\  τής  ύλης  πράγματα  ψυχρ*· 
Έκεϊ  οίκεί  κα\  ό πολέμιος  των  Ανθρώπων  δράκιιΑ, 


vimus.  Si  quando  autem  viro  sancto  aqua  opus  fuit, 
puteum  fodit.  Salomon  e puteis  bibere  jubet ; Deus 
vero  per  prophetam  iis  qui  de  lacu  bibunt,  minatur 
dicens  : i Me  dereliquerunt  fontem  aquae  vivae , 
et  foderunt  sibi  lacus  confractos.  Ne  igitur  sileas  a 
ine,  et  assimilabor  descendentibus  in  lacum.  » Ye- 
ruin  ut  sciamus,  quinam  in  lacum  descendant,  sa- 
cra Scriptura  divinas  res,  calidas ; quae  autem  ma- 
teria et  precato  infectae  sunt , eas  frigidas  appellat* 
Ibi  hominum  hostis  draco  inliabiiat,  qui  frigidus 
nuncupatus  est.  Nullum  enim  terrestrium  animalium 
perinde  frigidum  est,  atque  draco.  Omne  igitur 
peccatum  frigidum  est;  res  autem  divinae,  ut  vide- 
tur, fervidae  sunt.  Ait  enim  c Qui  facit  angelos 


r V — ^ 

suos  spiritus  , et  ministros  suos  flammam  ignis  , » ^ δς  ώνομάσθη  ψυχρός.  Ούδέν  γάρ  των  έπ\  γης 


ei^’,  f Ignem  veni  mittere  in  terram;»  et  Illud 
f Spiritu  ferventes.  » Quomodo  autem  peccatores 
apud  lacus  sint , audi.  In  Exodo  scriptum  est  : 
c Interfecit  Deus  ab  omni  primogenito  Pbaraonis 
qui  sedebat  in  throno  usque  ad  primogenitum  ca- 
ptivae quae  erat  in  lacu.  » Sic  ergo  qui  in  lacum 
descendunt,  sunt  peccatores  et  captivi,  sed  benignus 
Deus  hos  etiam  vocat,  atque  illis  prxdicat  liberta- 
tem. c Spiritus  enim  Domini  super  me , propter 
qiiod  unxit  me,  evangelizare  pauperibus  misit  me, 
praedicare  captivis  libertatem , et  caecis  visum 


έστι  ψυχρόν,  ώς  ό δράκων.  Πάσα  ουν  Αμαρτία 
χρά  έστι*  τά  δέ  θεία,  ώς  έοιχε,  θερμά,  t Ό 
τους  Αγγέλους  αύτοΰ  πνεύματα  χολ  τους  λειτουργ&>; 
αύτοΰ  πυρός  φλόγα*»  χα\,  ι Πΰρ  ήλθον  βαλείν  έχ. 
τήν  γην  » χα\,  ι Τψ  πνεύματι  ζέοντες. » Πώς  δε  li 
άμαρτωλο\  παρά  λάχχοις  είσίν,άχουε.  Έν  τή  Ές> 
δψ  γέγραττται  * ι Άπέκτεινεν  ό Θεός  άπό  πρωτο- 
τόκου Φαραώ,  δς  χάθηται  έπ\  τοΰ  θρόνου  2ως  πρω- 
τοτόκου της  αίχμαλωτίδος  τής  έν  τψ  λάχχω.  > Ουτ»; 
οΐ  χαταβαίνοντες  είς  λάκκον  Αμαρτωλοί  είσι  χπ 
αΙχμάλωτοΓ  άλλ’  ό άγαθός  Θεός  καί  τούτους  xaia. 


Psal.  ΧΧΧ111.,  6.  “Jerem.  ιι,  13. 
XII,  29.  ^*Jsai.  lxi,  1. 


··  Psiil.  cviii,  i.  Luc.  XII,  40.  Rom.xii,  11.  '*  Exod. 


(^22)  Τώτ  Λρύς  τόν  Θεόν,  etc.  Codex  Daroccianus,  parlimque  Catena  Corderli ; Origeni  eilaai 
ascribit  Daniet  Barbarus. 


I 


!283  SELECTA  ίΝ  PSALMOS.  — PSAL.  XXVII. 

)«\  χηρύσσει  αύτοϊς  &φειιν.  c Πνεύμα  γάρ  Κυρίου  έπ’  έμέ,  υΐ  Ενεχεν  Εχρισέ  με,  εύαγγελίσασΟαι  τπω- 
χοΤς  άιτέσταλκέ  με,  χηρύξαι  αΙχμαλώτοις  &φεσιν  χα\  τυφλοΤς  άνάβλεψιν.  > 


ΕΙσάκονσοτ,  Κύριε  ^ της  δεήσεώς  /ιον  έτ  τφ 
δέεσθαΐ  με  χρός  σέ^  έν  τφ  αϊρείΥ  με  χεΤράς  μου 
χρύς  radr  άγιόν  σον,  χ.  τ.  έ,  ΕΙ  ναός  έστιν  (25) 
ό !χων  Θεόν,  ό θεός  δέ  ήν  έν  Χριστψ  χόσμον  χαταλ- 
λάσσων  έαυτφ , ναός  άρα  έ(ττ\ν  &γιος  ό Χριστός  , 
πρός  δν  αΓρει  τις  κα\  ύψοϊ  την  έαυτου  ψυχί)ν  διά  των 
άρετών. 

Τον  αύτον,  Έμο\  δοχει  διαφέρειν  (2i)  εύχή  δεή- 
οεως,  χα\  δοχει  μοι  ό Απόστολος  πλείονα  όνόματα 
εις  ταύτην  τήν  διαφοράν  διαθέσθαι  ^έγων  ι Παρα- 
καλώ πρώτον  πάντων  ποιεΕσθαι  δεήσεις,  προσευχάς, 
έντευξεις,  εύχαριστίας, » μείζονα  λέγων  ώς  έμοΐδοχεί 
τής  δεήσεως  τήν  προσευχήν,  κα\  τούτων  τήν  Εντευ- 
ξιν,  πάντων  δέ  τήν  εύχαριστίαν.  ΕΓτεοιμ'  άν  ούν,  δτι 
τού  Ετι  ένδεους,  χαΐ  οΤς  Ετι  ένδεί  τινα,  τούτων  έστ\ν 
ή δέησις.  "1>τε  δε  τό  άξίωμα  του  θεού  νοήσας  αΙτώ 
τι  παρά  τού  Θεού,  τότε  προσεύχομαι·  δταν  δέ  φίλος 
έπΙ  πλεΖον  γένωμαι,  τότε  εύχαριστώ  τψ  θεψ.  c Έν 
τφ  αΓρειν  με  χεΤρας  πρός  ναόν  άγιόν  σου.  > Πολλάχις 
έλέγομεν  περ\  τής  έπάρσεως  τών  χειρών.  Έτιήρε 
ΜωΟσής  τάς  χεΖρας,χαΙ  κατίσχυσεν  ό Ισραήλ·  δτε  δέ 
χάθηκε  τάς  χεΤρας,  κατίσχυσεν  ό Άμαλήχ  * χαΐ , 

€ Έπαίροντες  όσίους  χειρας  χωρ\ς  όργής  χαΐ  διαλο- 
γισμού· » κα\,  I Έπαρσις  τών  χειρών  μου  θυσία 
Εσπερινή.  > ΕΓποιμι  άν  ούν,  δτι  αΐ  χειρες  ήμών  είσιν 
αΐ  κατά  θεοσέβειαν  πράξεις.  Έάν  θησαυρίζωμεν  έν 
ούρανοΤς  , Εχομεν  τάς  χείρας  έπηρμένας  πρός  τόν 
θεόν,  καΐ  νικώμεντόν  έχθρόν  δταν  δέ  ήμώναΐχείρες 
κάτω  γένωνται,  άνάγχη  ή μάς  νικάσθαι.  "Οταν  ούν 
έπαίρω  τάς  χειράς  μου  πρός  τόν  Θεόν,  κα\  διά  τών 
χειρών  τής  ψυχής  ύψώμαι  πρός  αύτόν,  νικάται  ύπ’ 
έμού  6 Άμαλήχ , καΐ  ούδαμού  έστιν.  Ούκούν  δεί 
έπαίρειν  χεΖρας  πρός  ναόν  άγιον  τού  Θεού.  Ό ναός 
δέ  τού  Θεού  δόξα  έστί  τού  Θεού. 

Μή  συνεΛκύσης  με  μετά  άμαρτωΛών,  καΐ  μετά 
έργαζομέπϋτ  άδίχΙαν  μή  συναχοΧέσης  με,  κ.  τ.  έ. 
Εί  έφ’  ήμϊν  (25)  έκάτερον,  τί  τών  άγαθών  Θεφ  τήν 
αΙτίαν  άνέθηκεν ; Άλλ'  δτι  δτε  συνέλχει  πρός  τούς 
τοιούτους  Θεός  τόν  σώσαι  δυνάμενον ; Τοιγαρούν.  τε- 
λεονών  φίλος  ήχουσεν  ό Σωτήρ,  μηδέν  έξ  έχείνων 
βλαπτόμενος.  Τοιαύτην  ούν  Εξιν  άναλαβεΙν  αίτεΖ, 
“"ίσως  θέ  τούς  πάνυ  άμαρτωλούς  παραιτεΖται,  ότεοίους 
έπάγει  τούς  δ μή  φρονούσι  λαλούντας.  £1  γάρ  χαΐ 
μετά  πόρνης  γέγονεν  ό Σωτήρ,  άλλ’  φδούσης  εΙρηνιχά 
χα\  τάναντία  λογιζομένης. 

Τον  αύτον.  Τίς  χρεία  ταύτα  λέγεσθαι  (26) ; ήτοι 
γάρ  ποιεΖςτήν  άνομίαν,  χα\  συναπολλύει  σε,  χαΐ  μά- 
την  λέγεις  ταύτα  πρός  Θεόν  ή ούδέν  ποιεΖς  άνομον, 
•χαΐ  ούχ  άπολλύει  ό Θεός.  Ό Θεός  γάρ  ούχ  ούτως  άδι- 
κός έστι.  Τολμώμεν  ούν  άπό  τού  Εύαγγελίου,  κα\  λέ- 

1 Tim.  II,  i.  ” Εχο«1.  χνιι,  Η.  ’®1  Tim.  ιι,8 

(25)  ΕΙ  ναός  icuv^eic.  Sdiedic  Grabii,  el  cotiex 
Coislinianus. 

(2i)  ΕμοΙ  δοκεϊ  διαοέρειν^  cic.  Codex  Barocc. 
ei  Catena  Barbari. 


Vers.  2.  Exaudi,  Domine,  vocem  depreealionis 
meoi  dum  oro  ad  te:  dum  extollo  manus  meas  ad 
templum  sanctum  tunm  , elc.  Si  templum  esi  qui 
habet  Deum  , Deus  nutem  erat  in  Christo  mundum 
reconcilians  sibi , sanctum  utique  templum  est 
Christus  ad  quem  elevat  cl  extollit  quis  animam 
suam  per  virtutes. 

Ejusdem.  Differunt  inter  se,  ut  mihi  videtur, 
oratio  et  deprecatio.  Atque  etiam  Apostolus  plura 
simul  nomina  hoc  discrimine  posuisse  videtur  di- 
cens : € Obsecro  primum  omnium  fieri  obsecra- 
tiones , orationes  , postulationes  , 637  gratiarum 
actiones , > obsecratione , ut  arbitror  orationem  , 
oratione  postulationem  , his  vero  omnibus  gratia  · 
rum  actionem  majorem  constituens.  Dixerim  igitur 
indigentis  et  eorum  quibus  aliqua  desunt,  esse  ob- 
secrationem. Cum  vero  intellecta  jam  De!  dignitate 
aliquid  peto  a Deo,  tunc  oro.  At  cum  meipsum  in 
illius  amicitiam  prorsus  insinuavero,  tum  Deo  gra- 
tias ago.  c Dum  extollo  manus  meas  ad  templum 
sanctum  tuum.  » Ssrpe  de  manuum  elevatione  verba 
fecimus.  Moyses  manus  extulit , et  Israel  victor 
evasit.  Cum  vero  manus  deposuit,  pnevaluil  Arna* 
lec^*·  Et:  c Levantes  puras  manus  sine  ira  et  dis- 
ceptatione I Et  illud  : i Elevatio  manuum 
mearum  sacrificium  vespertinum.  i Dixerim  igitur 
manos  nostras  esse  nostras  pietatis  actiones.  Si 
thesaurum  in  coelis  congregemus,  sublatas  ad  Deum 
manus  habemus , el  hostem  superamus.  Si  autem 
manos  nostrae  demissae  fuerint , vinci  nos  necesse 
est.  Cum  igitur  ad  Deum  elevavero  manus  meas,  el 
per  nanus  animae  ad  Ipsum  sublatus  fuero,  Amalee 
a ine  vincitur , et  nullibi  reperiinr.  Itaque  elevare 
manus  oportet  ad  templum  sanctum  Dei.  Porro 
templum  Dei,  gloria  ejus  est. 

Vers.  5.  Ne  simul  trahas  me  cum  peccatoribus,  et 
cum  operantibus  iniquitatem  ne  perdas  me,  etc.  Si 
in  nobis  hoc  utrumqiie  sUum  est,  cor  bonorum 
Deo  causam  tribuit?  An  quod  interdum  ad  ejus- 
modi homines  simul  trahit  Deus  eum  quem  salvare 
potest  ? Quapropter  publicanorum  amicus  dictus  est 
Salvator,  cum  alioquin  nihil  ab  illis  detrimenti  ca- 
peret. Hunc  igitur  habitum  ut  induat  exposcit. 
Fortasse  vero  magnorum  peccatorum,  quales  in- 
ducit eos  qui,  quxnon  sentiunt,  loquuntur,  consor- 
tium deprecatur.  Nam  licet  Salvator  cum  meretrice 
fuerit,  at  illa  paciOca  et  contraria  cogitabat. 

Ejusdem.  Quid  opus  est  ha^c  dicere?  vel  enim 
facis  iniquitatem,  et  simul  haec  perdit  le,  atque 
haec  frustra  Deo  dicis ; vel  nihil  committis  iniqui, 
et  iiequ.iquam  perdii  te  Deus.  Neque  enim  Deus  tam 
injustus  est.  Audemus  itaque  ex  Evangelio  et  dici- 

. ” Psal.  exL,  2. 

(25)  El  έρ"  ήμΤν.  elc.  Codex  Anglicanus,  Catena 
Barbari. 

(26)  ΤΙς  χρεία  ταντα  Λέγεσθαι,  etc.  Corde· 
rius. 


iaS7 


EX  ORIGENE 


I2S8 


miis,  Deum  slmnl  tmhere  ]iistnm  cum  peccAlorIbus,  A δτ(  ό θεbζ  συνίλχει  τ^ν  βίχαιον  μετά  &μα{^ω- 


siiuul  Irahere  jiisUim  propter  pccralorcs,  et  ope- 
rantes iniquitatem  ut  salvi  fiant.  Qui  autem  my- 
sterium hoc  non  noverant,  arguebant  Jesiini  diceii'· 
les^*:  < Manducas  et  bibis  cum  peccatoribus.  > 

Ipse  autem  multum  aberat,  ut  .ab  ipsis  detrimen- 
tum caperet.  Qiiiuetiain  ipsis  proderat.  Sic.  etiam 
contingit,  cum  quispiam  Christi  imitator  boc  fitcil. 

Si  quis  autem  imparatus  ct  imbecillis  in  tantum 
periculum  se  conjiciat,  ut  cum  peccatoribus  et  ope- 
rantibus iniquitatem  conversetur,  neque  ipsis  pro- 
derit, et  seipsuin  perdet.  Propheta  igitur  hic  vult 
sese  praemunire,  ut  possit  quidem  cum  638 
caloribus  ei  iniquitatem  operantibus  versari,  neque 
tamen  cum  illis  simul  trahi.  Fortassis  vero  pecca- 
tores qui  ea  qu»  curari  nequeunt,  admittunt,  de-  ^ 
testatur,  cum  hoc  dicit.  Nam  addidit  : c Qui  lo- 
quuntur pacem  cutn  proximo  suo,  mala  autem  in 
cordibus  eorum.  > Valde  enim  impii  sunt,  quia  nec 
ut  amici  affecti  sunt,  neque  ut  inimici  loquuntur; 
sed  continent  quidem  inimicitiam  in  seipsis,  verbis 
autem  pacificis  simulant  amicitiam.  Isiiusmodi 
autem  hominibus  nihil  est  detestabilius.  Tales  ita- 
que vir  justus  aversatur.  Videte  enim  quomodo 
etiam  Salvator  noster  cum  peccatoribus  quidem 
conversatus  fuerit,  et  cum  meretrice,  sed  non  cum 
tali,  quae  loqueretur  quidem  pacifica,  mala  autem 
in  corde  suo  haberet.  Vel  precatur  dicens  : 

. Cum  inique  agentem  omnino  sequatur  interitus; 
justitiam  mihi  praebens,  ne  permittas  me  versari  in  q Coj^vcov  αυτήν, 
iniquitate,  ne  simul  peream  cum  iis  qui  illam  ope- 
rantur. 

Vers.  4.  Da  illU,  Domine , iecundum  opera  eo- 
ruMf  ei  secundum  nequUiam  adtnvenlionuty'  'pso- 
rum,  etc.  Postulat  per  disciplinam  illos  ai(f^,  ut 
peccare  desistant.  Opera  vero  occulta  dicit : nam 
mala  in  cordibus  loquebantur. 

Ejusdem.  Docemur  |iis  verbis  peccata  omnia  de- 
ponere. Si  enim  non  sumus  puri,  oportet  nos  puni- 
ri, ut  corrigamur.! Secundum  opera,  > inquit,  i ma- 
nuum eorum  tribue  illis,  i quasi  dicat  : Secundum 
opera  ipsorum  occulta,  redde  retributionem  eorum 
ipsis.  Qui  perspicax  est,  et  prudenter  res  aggredi- 
tur, is  prava  tanquam  noxia  aversatur,  eligens 


λών,  συνέλχει  τ6ν  δίκαιον  διά  τους  άμαρτωλους,  χιΐ 
τους  έργαζομένους  τήν  άνομίαν,  ?να  αωΟώαιν.  Οί 
μή  είδότες  τούτο  τδ  μυττήριον  ένεχάλουν  τφ  Ίτ^ΊVJ 
λέγοντες·  ι Έσθίεις  χα\  -πίνεις  μετά  των  άμαρτω 
λών.  » Αύτδς  δδ  μακράν  ήν  τής  άπ’  αύτών  βλάβης, 
πρδς  τδ  κα\  ώφελείν  αυτούς.  Ουτω  καΐ  εΓτι^  Χριαΐοΰ 
μιμητής  τούτο  ποιεί.  Έάν  μέντοιγέ  τις  μή  παρε- 
σχευασμένος  ή,  μηδδ  δύναμιν  ίχων,  έμβάλληται  εις 
τοσοΰτον  κίνδυνον,  ώστε  γενέσΟαι  μετά  άμαρτωΐϋίη^ 
κα\  τώνέργαζομένωντήν  άνομίαν,  ούτε  εκείνους  ώτε- 
λήσει,'καί  έαυτδν  προσαπολέαει.  Τοιγαροΰν  χα\  έν- 
θάδε  ό προφήτης  παρασχευάζειν  έαυτδν  βούλεται, 
ώστε  δύνασθαι  μέν  είναι  μετά  άμαρτωλών  χα\  εργα- 
ζομένων άνομίαν,  μή  συνελχυσθήναι  δέ  αΰτοΓς.  Πσως 
δέ  χα\  τούς  τά  άνίατα  άμαρτάνοντας  παραιτειται, 
τούτο  λέγων.  Κα\  γάρ  προσέθηχε·  ι Των  λαλούντίι^ 
εΙρήνην  μετά  τών  πλησίον  αύτών,  χαχά  Sk  fcv  καρ- 
δίαις  αύτών.  > Σφδδρα  γάρ  άσεβε?ς,  δτι  ούτε  ώς  φίλοι 
διάχεινται,  ούτε  ώς  έχθρο\  λαλοΟσιν,  άλλ*  έχουσι  μέν 
τήν  έχθραν  έν  έαυτοϊς,  λόγοις  δέ  εΙρηνιχοΓς  ύποκρί- 
νονται  φιλίαν.  Τών  δέ  τοιούτων  άνθρώπων  μιαρώτερον 
βύκ  Εστι.  Τούς  ούν  τοιούτους  6 δίκαιος  παραιτειται 
*Ορά1τε  γάρ  ώς  χα\  δ Σωτήρ  ήμων  μετά  άμαρτωλΰν 
έγένετο  χα\  μετά  πδρνης,  ού  μέντοι  λαλούσης  μέν  ει- 
ρηνικά, κακά  δέ  έχούσης  έν  τή  χαρδί^ι  έαυτης.  H εύ- 
χεται λέγων*  Έπε\  πάντως  τψ  άδιχούντι  άπώλευ 
έπεται,  δικαιοσύνην  παρέχων  μοι,  μή  έάσης  με  έν 
άδιχίφ  γενέσΟαι,  δπως  μή  άπδλωμαι  μετά  των  έργα- 


Αός  αντόίζ , Κύριε^  ταχτά  th  ήογα  αύτώτ  χαΐ  are- 
τά  τήν  Λογηρίαν  τών  έίΐιτηδεί^μάτωταύτώτ^  χ.  τ.  L 
ΑΙτεί  αύτούς  (^)  χακωΟήναι  διά  παιδείας,  όπως  αν 
παύσο)νται  πλημμελοΰντες.  "Έργα  βέ  λέγει  τά  χρ'^ 
πτά*  κακά  γάρ  έν  ταις  χαρδίαις  έλάλουν. 

Του  αύτον.  Διδασκδμεθα  ύπδ  του  λδγου  (24)  άπο- 
ΟέσΟαι  πάντα  τά  άμαρτήματα*  εΐ  γάρ  οΰκ  έσμέν  κα- 
θαροί, δε?  ήμάς  κολασθήναι,  Γνα  παιδευΟώμεν.  < Κατά 
τά  έργα  τών  χειρών  αύτών,  ι φησί,  c δδς  αύτ^·  · 
ώσε\  έλεγε·  Κατά  τά  κρυπτά  τών  έργων  άπόδος  τδ 
άνταπόδομα  αύτών  αύτοΓς.  Ό διορατιχδς  έπιβτημο- 
νικώς  το?ς  πράγμασι  προσερχδμενος  ώς  βλαπτικά  τά 


bona  qua  utilia  sunt.  Improbus  vero  voluptate  ® φβΰλα  άποστρέφεται,  αίρούμενος  τά  άγαΟά,  ώφέλιμα 


allectus,  operatur  mala,  non  considerans  quam 
noxia  sint.  Cum  itaque  ratione  non  percipiat  quid 
in  eis  sit  noxium,  rogat  vir  sanctus  secundum  ope* 
ra  sua  retribui  sibi  ea  qua  molesta  sunt,  ut  vel 
ob  molestias  mala  fugiat  qua  supplicii  ipsi  causa 
fuerint. 

Quoniam  non  intellexerunt  in  opera  Domini , et  in 
opera  manuum  ejus^  etc.  Opera  Domini  forte  sunt 
qua  intellectu  percipiuntur,  opera  autem  manuum 
ejus  arbitror  esse  ea  qna  sub  sensus  cadunt. 

’·  Mare.  II,  16. 

(27)  Alrei  αύτούς , etc.  Scheda  GrabiL 

(28)  ΑιδασκόμεΟα  ύΛό  τον  Λόγου,  etc.  Codex 
Coislinianus,  n.  189. 


δντα.  Ό δέ  φαύλος,  ήδονή  θελγδμενος,  έργάζεται  τά 
χα^ά,  ούχ  δρων  αύτών  τδ  βλαΟερδν.  ΈπεΙ  ουν  ΙΐΛγι- 
χώς  ούκ  αΙσΟάνεται  τών  βλαβερών,  εύχεται  ό άγιος 
άποτισαι  αύτψ  κατά  τά  έργα  αύτού  έπιπονα,  δπως 
άν  διά  τούς  πόνους  άποστραφή  τά  χαχά,  αίτια  χολά- 
σεως  αύτφ  γεγενημένα. 

Ότι  ού  συνηκαν  είς  τά  fyya  Κύριον,  wd  είς 
τά  Ιργα  toyir  γβίρων  αύτού,  κ.  τ.  έ.  "Έργα  μέν  Κυ  ♦ 
ρίου  (29)  τάχα  έστί  τά  νοητά,  έργα  δέ  χειρών  αύτοό 
τά  αίσθητά  νομίζω.  « Ούχ\  ή χείρ  μον,  φησιν. 


(29)  *Έργβ  (ΐέν  Κυρίου,  etc.  Scheda  Crabii  et 
coaex  Coislinianus.  Similia  fere  habet  Eose- 
bius. 


im 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  ΧΧΥ1Π. 


1290 


c έπο(ησε  ταΰτα  πάντα; » Ί1  τάχα  Ιργα  μίν  Κυρίου  Α < Νοηηβ^  inqiiil  ιηιιηυβ  mea  fecit  linGC omnia  ? » 


αί  άρετα\,  Ιργα  δΙ  χειρών  αύτου  ο(  λόγοι  των  γεγονό- 
των. € Καθελείς  αύτους  χαι  ού  μή  οΐχοδομήαεις  αύτούς.  > 
ΚαθελεΤ  Κύριος  τάς  Εξεις  τάς  πονηράς,  χα\  ού 
μη  Ιτι  συγχωρήσει  το?ς  οίχοδομουσιν  οΐχοβομήσαι 
αύτάς. 

Κ(ύ  driSaJisr  ή σάρξ  μον,  κ.  τ.'έ.  Σάρκα  μίν 
ώνόμασε  (50)  τήν  ψυχήν  διά  τδ  χεχολλήσΟαι  αύτήν  τή 
σαρχ\,  χατά  τδ,  ι 'Οψεται  πάσα  σάρξ  τδ  σωτήριον 
τοϋ  θεού  ήμών.  > Έ τάχα  ή αίσθητή  θάλλει  σάρξ 
άποθεμίνη  τά  πάθη. 

Σώσοτ  zdr  Λαόν  σου,  κα}  eiUdxricor  z^r  κΛψ 
ροτομίαν  σου,  καΙ  αοίματοτ  αύζοϋς,  καί  έχαροτ 
αυτούς  έως  τον  αΙώτος,  χ.  τ.  έ·  Κληρονομ(αν  (51) 
νυν  λέγει  τήν  κληρονομούσαν  αύτδν  φύσιν  λογικήν. 

Τον  abzov,  Αότδς  ό Χριστδς  (52)  ή μας  ποιμανει  ® 


Yel  forte  opera  Domini  sunt  Tirtutes , opera  autem 
manuum  ejus,  sunt  rerum  facurum  rationes·  c De- 
strues  illos  et  non  aedificabis  eos·  > Destruit  Domi- 
nus malos  habitus,  nec  permittit  aedificantibus  ut 
ipsos  instaurent· 

Yebs.  7.  Et  refloruit  caro  mea,  etc.  Carnem  vo- 
cavit animam,  quod  carni  adhaereat,  juxta  illud  ***  : 
€ Yidebitoiiiiiis  caro  salutare  Dei  nostri. » Yel  forte 
sensilis  caro  reflorescit,  cum  affectus  deposuit. 

639  Vers.  9.  Salvum  fac  populum  tuum,  et  be~ 
nedie  heereditati  tu<B,  et  rege  tos,  et  extolle  illos 
usque  tn  (viernum,  ctc.  llacreditatem  vocat  raiiona" 
bilem  naturam  quae  ipsius  haeres  facta  est. 

Ejusdem*  Ipse  Christus  pascit  nos  qui  in  ipsum 


τους  εις  αύτδν  πεπιστευχότας,  πέμψας  άντ'  αυτού  credidimus,  mittens  pro  se  et  taiiquam  se  Paracle- 

xal  ώς  αύτδν  τδν  Παράκλητον,  δ Εστι  τδ  Πνεύμα  τής  tum.  Spiritum  veritatis.  Quin  et  extollit  nos  a terre- 

άληθείας.  Kat  μήν  χα\  έπαίρει  άπδ  των  γήινων,  τουτ-  iiis,  id  est  sublimes  facit  in  futura  el  infinita  saecula· 
έστιν  ύψηλούς  άποφαίνει  εΕς  τούς  μέλλοντας  χα\  άτελευτήτους  αιώνας. 


ΨΑΑΜϋΣ  ΚΗ'. 

Ετέγκατε  τφ  Κνρίω,  νΙοΙ  θεόν,  χ.  τ.  έ.  Παύλος 
6 άγιος  (55)  υΐδς  θεού  γέγονε  διά  τού  ΕύαγγελΕου. 
Έγέννα  δδ  καδ  αύτδς  υΙούς  κα\  προσήγε  τφ  θεψ. 
ΥΙούς  χαλεί  τούς  τυολλής  τυχόντας  παρά  τού  θεού 
κηδεμονίας,  χα\  σωθέντας  παραδόξως,  ών  ό θεδς 
έφείσατο  ούτως  ώς  υΙών. 

Ετέγκατε  ζφ  Κνρίφ  νΙοϋς  κριών,  κ.  τ.  έ.  Ό 
συνάγων  (54)  τά  διεσκορπισμένα  πρόβατα  Χριστού, 
παί  Επιστρέφων  τά  πεπλανημένα,  καΐ  εύρίσχων  τά 
Απολωλότα,  ούτος  φέρει  τφ  Κυρίω  υΙούς  κριών  χα\ 
6 ποιών  δπως  Ιδωσιν  οΐ  άνθρωποι  τά  καλά  Εργα  αύ- 
τού,  κα\  δοζάσωσι  τδν  Εν  ούρανοίς  Πατέρα.  Φέρει  δέ 
τφ  Κυρίψ  δόξαν  καΐ  ό Εν  λόγω  σοφίας  θεολογών.  Τι- 
μήν δδ  φέρει  Κυρίψ  6 μή  Εκ  λύπης  ή Εξ  ανάγκης 
Ελεών  πτωχδν,  κα\  Εν  τούτψ  δανείζει  θεφ.  Τδ  γάρ 
C τιμάν  > Ιδίως  χα\  Επι  τούτων  Εν  τή  Γραφή  τέτακται, 
ώς  δήλον  έχ  τού·  < Χήρας  τίμα,  τάς  δντως  χήρας,  » 
χα\,  € Τίμα  τδν  πατέρα  κα\  τήν  μητέρα,  ι Αυλή  δδ 
άγια  ή Έχχλησια. 

Φωriι  Κυρίου  έηϊ  των  ύδάτων,  χ.  τ,  έ.  Φωνή  μδν 
Κυρίου  (35)  άπλώς  έπ\  τών  ύδάτων,  αύτδς  δδ  ό Κύ- 
ριος Επ\  ύδάτων  πολλών.  Αογικάς  δε  φύσεις  νΰν  ση- 
μαίνει τάύδατα.  < Γενηθήτω,  φησ\,  τδ  στερέωμα 
Εν  μέσφ  τού  ύδατος,  καλ  Εστω  διαχωρίζον.  ι 

ΚαΙ  ΛεΛτννεϊ  ανζάς  ώς  ζόν  μόσχον  τον  Αιβά~ 
του,  κ.  τ.  έ.  Μόσχος  Αιβάνου  (36)  ό πονηρδς  Ενώ- 
πεον  Κυρίου  παντοκράτορος  τραχηλιάσας  χα\  άπο^ ^ ί- 
φας  τδν  εύαγγελικδν  ζυγδν,  θεδς  είναι  βιαζόμενος. 

” Act.  VII,  50.  ®®Luc.  m,  6.  I Tiui.v,  3.  ·· 

(30)  Σάρκα  μέν  ώνόμασε,  etc.  Codex  Coisli- 
nianus,  schedae  Grabii,  partimque  Catena  Bar- 
bari. 

i5t)  ΚΙηρσνομΙαν,  eic.  idem  mss. 

32)  Αύζός  ό Χρηστός,  etc.  Codex  Roe. 

35)  ΠανΛος  ό άγιος,  etc.  Codex  Roe,  Barba· 

Patrol.  Gr.  Xll. 


PSALMUS  XXVlll. 

Yers.1;  Afferte  Domino,  filii  Dei,  etc.  Paulus 
sanctus  filius  Dei  per  Evangelium  factus  est.  Genuit 
autem  et  ipse  filios  et  attulit  Deo.  Filios  vocat  de 
quibus  ingens  cura  est  Deo,  qui  mirabiliter  salutem 
sunt  adepti,  el  quibus  Deus  tanqtiam  filiis  peper- 
cit. 

Afferte  Domino  filios  arietum,  etc.  Qui  colligit 
dispersas  Christi  oves,  et  errantes  reducit,  perdi- 
tasque  reperii,  Is  affert  Domino  filios  arietum  : 
quod  item  facit  qui  Ita  vitam  instituit,  ut  videant 
homines  opera  cjns  bona,  et  glorificent  Patrem 
qui  in  coelis  est.  Affert  etiam  Deo  gloriam  qui  do 
Deo  sapienter  loquitur  et  sentit.  Honorem  vero 
Domino  affert,  qui  non  ex  tristitia  vel  ex  necessi 
late  pauperi  dat  eleemosynam,  et  in  ipso  foeneratur 
Deo.  I Honorare  » enim  proprie  etiam  hoc  sensu  in 
Scriptura  ponitur,  mi  manifestum  est  ex  bis  ver- 
bis : I Yiduas  honora,  qux  vere  vidu.ne  sunt ; » 
el  istis®*  : < Honora  patrem  et  matrem.  i Aula  an- 
tein  sancta,  est  Ecclesia. 

Yers.  5.  Vox  Domini  super  aquas,  etc.  Yox  qui- 
dem Domini  simpliciter  est  super  aquas ; ipse  au- 
tem Dominus  super  aquas  multas.  Rationabiles  n:*- 
turse  hoc  loco  aquis  significantur  c Fiat»  inquit  ®*, 
firmamentum  in  medio  aquae,  et  sit  dividens.  > 

Vers.  6.  Et  comminuet  eas  tanquam  vitulum  Li· 
bani,  elc.  Vitulus  Libani  malignus  est  qui  coram 
Domino  omnipotente  cervicem  attollens  excutit  ju- 
gum evangelicum,  et  deus  haberi  conatur. 

Exod.  XX,  12.  ••Genes,  i,  6. 

rus.  codex  Coislinianus. 

(34)  V σντάγων,  etc.  Catena  Corderii. 

(35)  Φωτή  μέν  Κυρίου,  elc.  Sebedte  Grabii, 
partimque  Catena  Corderii,  ac  Barbarus. 

(36)  Μόσχος  At6drov,  etc·  Sdiedos  Grabii,  Bar- 
barus. 

kl 


1291  EX  OlUGENE  12» 


Ver8.  7.  Vox  Domini  intercidentit  flammam 
ignis,  etc.  Vox  Domini  exstinguit  ardentes  maligni 
sagittas.  Vox  ista  est  spiritalis  doctrina  quae  ad 
sapientem  vitae  institutionem  credentes  in  Christum 
vocat. 

Vers.  8.  Vox  Domini  coneutientis  desertum,  et 
commovebit  Dominus  desertum  Cades,  etc*  Ego  vox 
clamantis  in  deserto.  Parate  viam  Domini  De- 
sertam est  anima  rationalis  Deo  privata. 


Φωτή  Κυρίου  ίιακόατοττος  φΧόγα  χνρός,  χ.  ? i 
Ή φωνή  Κυρίου  (37)  σβέννυσι  τά  πετευρωμένα 
του  πονηρού*  ήτις  έστί  βιδαοχαλία  πνευματιχή 
σοφήν  πολιτείακν  έχχαλουμένη  τ6ν  πεπιστεοχότα  ϊμ 
Χριστψ. 

Φωτ^\  Κυρίου  συσ<Τ8ΐοττος  §ρημορ  , xcd  συσϋύ- 
σει  Κύριος  §ρτιμοτ  Κάδης , χ.  τ.  έ.  Έχω 
(38)  βοώττος  έτ  έρήμφ*  ΈτοψάΟΕτε  τήτ 
dddr  Κυρίου,  Έρημός  έστι  ψυχή  λογιχή  έστερ,· 
μένη  Θεοΰ. 


640  PSALMUS  XXIX,  ΨΑΛΜΟΣ  Κθ^. 

Vrrs.  1.  Ιη  finem,  psalmus  cantici  dedicationis  ΕΙς  τό  τέΛος,  ψαΛμύς  φδτίς  τον  έγχααησμεν 
domus  David,e[c.  iEdificat  quidem  domum  vUa  Brov  οΐκου  του  Aavtd,  x.  τ.  έ.  ΟίχοδομεΙ  μέν  (3ί?ι 


recia,  dedicat  vero  scientia  Dei. 

Vers.  2.  Exaltabo  te.  Domine,  quoniam  suscepisti 
me,  etc.  Ex  persona  Christi  dici  hunc  psalmum  , ex 
his  manifestum  est  : c Et  eduxisti  ab  inferno  ani- 
mam meam.  > Possunt  etiam  ex  persona  sancti 
viri  haec  (lici,  cum  tropice  sanctas  quilibet  quo  tem- 
pore in  peccato  erat,  ceu  iii  inferno  fuerit , el  inde 
a Deo  eductus  sit,  quando  Verbi  quod  secutus  est, 
auxilio,  perfectus  evasit.  Neque  enim  potest  exal- 
tare Dominum,  nisi  ab  ipso  Domino  suscipiam r. 
Nam  quando  exaltati  sumus  a terra  in  altum  sub- 
lati per  crucem  Christi  dicentis  : c Cum  exal- 
tatus fuero,  omnes  traham  ad  me  ipsum,  » exalta* 
mus  Dominum  qui  et  ipse  exaltavit  Pairem  , et 
quantum  in  se  fuit,  aliissimam  de  Patre  notionem 
credentibus  praebuit.  Docet  autem  quosdam  esse 
invisibiles  humanae  animae  hostes,  qui  salutem  a 
Deo  traditam  ilii  Invideant  , illi  insidfeniur,  el 
deinde  observent  num  quis  ei  error,  lapsus,  aut 
casus  acchlat,  quorum  si  quid  contigerit,  protinus 
ceu  malis  laetos  illam  irridere,  econtra  graviter 
ferre  si  eam  viderint  divinis  progressibus  illustra- 
tam. Gratias  igitur  Deo  agit  quod  non  permiserit 
inimicos  malis  ejus  delectari,  sed  ipsum  gratia  sua 
a lapsu  erexerit.  Is  vcco  Dominum  exaltat  qui  prae- 
clare el  sublimiter  de  illo  sentit,  ac  Deo  dignam 
apud  se  doctrinam  servat.  Item  qnicnnque  animam 
suam  omnibus  virtutibus  pruden lique  ac  eapieiiU 
vita  erigit,  is  simul  eiudiai  cum  qui  in  ipsa  inhabi- 
tat. c Quoniam  suscepisti  nie.  i Loco  c susce- 
pisti, » Aquila  vertit,  c salvasti.  i Atque  hoc  modo 
sensus  est  manifestus,  cum  omnis  qui  a Deo  susci- 
pitur, a malitia  nrxserveiur. 

Vers.  3.  Domine  Deus  meus,  clamavi  ad  te,  et 
sanasti  me,  etc.  Haec  sane  ex  Justi  persona  dicun- 
tur. Si  autem  Salvatori  tribuuntur,  vide  num  boc 
uiodo  decenter  explicari  queant  : Credentes  sunt 
corpus  Christi  et  membra  de  membro  Si  autem 

Isa.  IV,  3.  ··  Joan.  xii,  32.  ··  I Cor.  xii,  26. 

(37)  71  φων^  Κυρίου,  etc.  Eaedem  schedae  ac 
Bairbarus. 

(58)  Έχω  etc.  Eaedem  schedae,  Barbarus. 

(39)  OixoScpei  μέ%·,  eic.  Schedae  Grabii. 


oTxov  βίος  όρθ6ς,  έγχαινίζει  τούτον  γνώσις  βε». 

Ύψ(ί)θω  σε.  Κύριε,  δτι  ύαέ,Ιαβές  με,  χ.  τ.  έ.  *0π 
έχ  προσώπου  (40)  του  Χρίστου  λέγεται  ό ψαλμός,έή· 
λον  έχ  του*  ι Κα\  άνήγαγες  έξ  φδου  τήν  ψυχήν  μο·-.  · 
Δύναται  βέ  χα\  έχ  προσώπου  του  Αγίου  ταΰτα  λέγι- 
σθαι,  τροπιχώτερον  παντ6ς  Αγίου  ώς  έν  $δου  γεγενη- 
μένου  χατΑ  τδν  τής  χαχίας  xatpbv,  χα\  έχεΐθεν  υπέ 
του  Θεού  Αναχθέντος,  δτε  βοηθού  μένος  ύιΑ  τοΟ  Λό- 
γου, χα\έπόμενος  αύτψ  τετελείωται.  Ούθέ  γΑρύψ&ΰ» 
δύναται  τ6ν  Κύριον  μή  ύπολαβόντος  αύτδν  αύτοΰ  τοΖ 
Κυρίου.  *Όταν  γάρ  ύψωθώμεν  Απ6  τής  γης  μετεω- 
ριζόμενοι χα\  έτυαιρόμενοι  ύπότού  σταυρου  του  Χρι- 
στού τού  είπόντος*  c *Όταν  ύψωθώ,  πόντος  έλχΰσο· 
πρ6ς  έμαυτδν,  > ύψούμεν  τόν  Κύριον,  χαΐ  αΰτ4# 
ύψώσαντα  τδν  Πατέρα,  χαλ  τήν  περ\  αύτοΰ  ύπόληψτ^, 
όσον  έφ’  έαυτψ,  ύψηλοτάτην  τοΤς  πιστετίουσιν  ε!ς  τ6* 
θεδν  παραδεδωχότα.  Διδάσκει  βέ  χαί  τίνος  Αοράτους 
έχθρούς  της  Ανθρώπινης  ψυχή;  διαφθονεισΟαι  τξχβ- 
τΑ  θεδν  αυτής  σωτηρίφ,  έφεθρεύειν  τε  χα\  έπιβσυ- 
λεύειν  αύτή,  εΤτ’  έπιτηρεΓν  εΓ  twu  γένοιτό  τι  αντ? 
σφάλμα  ή δλισθος,  ή πτώσις*  ών  εΓ  τι  συμβαίη  περί 
αύτήν,  τούς  έχΟρούς  οΤα  χαιρεσιχάχους  έπιτωθάζπν 
αυτή,  τουναντίον  δέ  πΑσχειν  διαλαμπουσης  αΰττς 
ταΐς  χατά  Θεδν  προκοπαις.  Ευχαριστεί  τοινυντψβεώ, 
δτι  μή  συνεχώρησεν  τοΤς  έχθροΤς  έφησΟήναι  «υταβ 
τοίς  χαχοις,  άνιμήσατο  δέ  αύτδν  Αναλαβων  του  ίκώ- 
ματος.  ΎψοΤ  δέ  τδν  Κύριον  μεγάλως  χα\  ύψηλώ; 
αύτδν  θεολογών  χολ  ό πρέποντα  Θεώ  σώζων  παρ' 
έαυτφ  δόγματα*  χα\  τήν  έαυτού  δέ  ψυχήν  έν  πόση 
Αρετή  χα\  φιλοσόφψ  βίψ  έπαίρων,  τδν  ένοιχοΰνα 
αυτή  ύψοι.  ι "Οτι  ύπέλαβές  με.  ι ΆντΙ  του·€  6πέ- 
λαβες,  » ό ’Αχύλας,  ι Ανέσωσας,  » φησί.  Κα\  βδτ·· 
δέ  σαφή;  ό νούς,  παντδς  τού  ύπολαμβαινομένου  ύιΑ 
τού  θεού  άνασωζομένου  Απδ  τής  χαχίας. 

Κύριε  ό θεός  μου,  έκέκραξα  χρός  σέ,  χαΐ  Ιάσω 
με,  X.  τ.  έ.  Ταΰτα  μένουν  (41)  έχ  προσώπου  του  δι- 
καίου λέγεται.  Έάν  δέ  ό Σωτήρ  λέγη  τούτα,  δμα  ε1 
ούτω  δύναται  χαΐ  τούτο  τής  πρεπούσης  τυχείν  δεηγή- 
σεως.  01  πιστεύοντές  εισι  σώμα  Χριστού  χαΐ  μέλη  w 


(40)  "Οτι  εκ  χροσώχου,  etc.  Codex  Barocettous, 
Calena  Barbari. 

(41)  Tavta  μέν  dr,  elc.  Catena  Barban,  codex 
Baroccianus. 


r 


im  SELECTA  IN  PSALUOS.  — PSAL.  XXIX.  1294 


μέλους*  έάν  Sk  πάοχη  μέλος  Iv,  ^>μπάοχβ(  πάντα  τά  i 
μέλη.  Κα\  έάν δοξάζητα(  μέλος  Sv,  συνδοξάζεται  πάντα 
τά  μέλη.  Πάσχει  δέ  τ6  ούτως  Χρίστου  σώμαχαΐ  4ειται 
θεραπείας.  Έπ\  τ^  ήμετέρα  τοίνυν  θεραπεία  ούθ^ν 
άτοπον  λέγειν  πρ6ς  αύτόν*  c Κύριε  6 θεός  μου,  έχέ- 
χραξα  πρθς  σλ,  χαι  ίάσω  με.  > Κα\  γάρ  ώς  ίθια  Αμαρ- 
τήματα έξομολογεΤται  τά  ήμέτερα,  ώς  έν  τφ  είχοστφ 
πρώτφ  ψαλμφ  λέγων*  c Μακράν  άπό  της  σωτηρίας 
μου  οΐ  λόγοι  παραπτωμάτων  μου*  ι χα\  έν  τφ  έξη- 
χοστφ  όγθόιρ*  c Κύριε,  συ  ίγνως  τήν  άφροσύνην  μου, 
χα\  αΐ  πλημμέλειαί  μου  άπδ  σου  ούχ  έκρύβησαν.  ι 
Έχ  προσώπου  δέ  του  Χριστού  άμφότεροι  είρηνται  οΐ 
ψαλμοί. 

ΨάΛατ8  τφ  ΚνρΙφ^  οΐ  δσιοι  αϋτον^  χαϊ  έζομοΛο- 
γέΐσθΒ  Τ'ξ  μτήρχι  της  άγιωσύτης  αύτον , κ.  τ.  έ. 
ΈπεΙ  ούχ  ώραΤος  (42)  αίνος  έν  στόματι  Αμαρτωλού,  I 
ούχ  δ τυχών  προστάσσεται  ψάλλειν  τψ  Κυρίφ,  Αλλ'  οΐ 
βσιοι  αύτού , ο?τινες  δύνανται  ψάλλειν  τψ  πνεύματι, 
ψάλλειν  δέ  χα\  τψ  vot.  Διά  τί  δέ  μή  ήρχέσθη  ό ΙΙρο- 
φήτης  τψ  είπεϊν  c Ψάλατε  τψ  Κυρίψ,  οΐ  δσιοι,  ι 
αλλά  προσέθηχε  χαλ  τδ  ι αύτού,  ι ώς  δντων  όσίων  ούχ 
αύτού ; Φαμέν  τοίνυν  , ώσπερ  χωρίς  πάσης  προσθή- 
κης μόνος  ό θεός  Αγαθός  έστιν , ούτω  χωρίς  πάσης 
προσθήκης  δσιος  μόνος  ό Κύριος,  ώς  έν  τ.ή  τού  Δευ- 
τερονομίου φδή  εύρομεν  * ι Δίκαιος  χαΐ  δσιος  ό Κύ- 
ριός. » 'ύς  δέ  μετά  προσθήκης  έστ\  δούλος  Αγαθές,  χα· 
τά  τό  * C Ευ,  δούλε  Αγαθέ  χα\  πιστέ,  ι χαΐ  Ανθρωπος 
Αγαθές  χατΑ  τέ,  c Ό Αγαθές  Ανθρωπος  έχ  τού  Αγα- 
θού θησαυρού  της  χαρδίας,  » χαΙτΑ  έξης*  ούτω  μετά 
προσθήχης  οΐ  δσιοι  τού  Κυρίου.  ^ 

Τον  αϋτον.  Τάχα  δέ  χα\  τους  (45)  δσοι  πρότε- 
ρον  έν  Αχαθάρτοις  διάγοντες  είς  μνήμην  ήλθον  με- 
τά ταύτα  της  Αγιωσύνης  αύτού,  προτρέπει  είς  χαρι- 
στείαν. 

Του  αύτον·  ΠΑς  δ μεμνημένος  (44)  τής  τού  Θεού 
φιλανθρωπίας  έξομολογεΤται  αύτψ. 

”Οτι  (5ργή  έν  τφ  Ονμφ  αϋτου,  χαϊ  ζωή  έν  τφ  Θβ· 
Λήματι  αύτον,  χ.  τ.  έ.  '^ύσπερ  έχ  τού  λεγομένου  (45) 
θυμού  Κυρίου  έξέρχεται  δργή  , ούτω  κα\  έχ  τού  θε- 
λήματος αύτού  γεννΑται  ζωή.  ΚαΙ  εΐ  ή ζωή  τήν 
γνώσιν  σημαίνει*  c Έγώ  ι γάρ  € είμι,  > φησ\  Χριστές, 
i ή ζωή,  > ή όργή  τήν  άγνωσίαν  δηλοΐ.  Τή  ζωή  δέ  Αντί- 
χειται  δ θάνατος  * ούκούν  ή όργή  τέν  θάνατον  σημαί- 
νει, τήν  χαταστέρησιν  τής  θεωρίας  έπισημαίνουσα. 
Καλώς  ούν  λέγεται  τέ . f Ζωή  χα\  θάνατος  έν  χειρέ  | 
γλώσσης.  ι 

Γον  αντον.  Έστι  οέ  έν  τψ  άναθυμιο^μένψ  θυμω 
έτοιμότης , και  όργή  τής  άνταττοδόσεως , κα\  ζωή  έν 
τψ  θελήματι  προηγουμένως  έστ\  του  θεού. 

Έγώ  dk  εΪΛα  έν  τι}  εϋΘηνίςί  μου  · Ού  μή  cra- 
Λενθώ  είς  τόν  αΙώνα,  κ.  τ.  έ.  Είτε  Χριστός  φη- 
σιν  (46),  είτε  δίκαιος  τό, « ΕΤπα*  * είτα  μετά  τήν  έπ\ 
τούτφ  στιγμήν,  t έν  τή  εύθηνί<2ΐ  μου  ού  μή  σαλευθώ 
είς  τέν  αΙώνα*  > Αρμόζει  τέ  μή  σαλεύεσΟαι  λέγειν 
Ps.  XXI,  2.  Ps.  Lxv\ii,  6.  *·  Deui,  χχχιι,  4. 

XIV,  6.  ·*  Prov.  xviii,  21.  ^ 

(42)  Έ^εΙ  ούχ  ώραΊος , clc.  Codex  Baroc- 
clanus. 

(43)  Τάχα  δέ  χαϊ  τούς,  e te.  Schedie  Grabii. 

(44)  Πας  ό μεμνημένος^  clc.  Eaideiu  schedae. 


membrum  aliquod  patilur,  universa  simul  membra 
paliunlur;  et  si  membrum  aliquod  gloriiicnitir, 
universa  membra  simul  glorliicantur.  Sic  vero 
patitur  Christi  corpus  ac  indiget  sanitate.  Proinde 
nihil  absurdum  est  si  in  sanitate  nostra  ad  ipsum 
dicamus  : c Domine  Deus  meus,  clamavi  ad  te, 
et  sanasti  mc.  i Nam  nostra  lanqnam  propria 
661  peccata  conflteiur,  ut  in  vicesimo  primo 
psalmo  dicens  : c Longe  a s.^lute  mea  verba  de  λ 
lictorum  meorum ; i et  in  sexagesimo  octavo  : 
c Domine»  tu  scis  insipientiam  meam,  et  delicta 
mea  a te  non  sunt  abscondita.  » Ex  persona  autem 
Christi  uterque  psalmus  dictus  est. 

VsRS.  5.  Psallite  Domino^  sancit  ejus,  ei  confiie^ 
mini  memortte  sanctitatis  ejus , etc.  Quoniam  non 
est  speciosa  laus  in  ore  peccatoris,  non  quilibet, 
sed  sancti  ejus  psallere  Deo  jubentur,  qui  sane  tum 
spiritu,  tum  mente  psallere  possuni.  Cor  autem  Pro- 
phetae non  satis  fuit  dicere : i Psallite  Domino,  sancti, » 
sed  addidit  c ejus,  > quasi  sancti  reperiantur  qui  non 
sint  ejus  ? Dicimus  ergo,  quemadmodum  sine  ad- 
jectione aliqna  solus  Deus  est  bonus,  ita  sine  ullo 
additamento  sanctum  solum  esse  Dominum,  quem 
admodum  in  cantico  Deuteronomii  reperimus  ®*  : 
c Justus  et  sanctus  Dominus.  » Sicut  amem  cum 
adjectione  est  servus  bonus,  juxta  illud  : < Euge, 
serve  bone  et  Gdelts,  i et  homo  bonus,  juxta  istud  ·* : 
f Bonus  homo  de  bono  thesauro  cordis,  · etc..:  sic 
cum  adjectione  sancti  Domini  dicuntur 

Ejusdem,  Fortassis  etiam  eos  qui  prius  in  immun- 
ditia versabantur,  et  postea  in  memoriam  sancti- 
tatis ejus  venerunt,  provocat  ad  gratiarum  actio- 
nem. 

Ejusdem.  Omnis  qui  memor  est  benignitatis  Dei, 
confitetor  ei. 

Yers.  6.  Quoniam  ira  in  indignatione  ejus,  ei  vita 
in  voluntate  ejus,  etc.  Quemadmodum  ex  indigna- 
tione Domini  oritur  ira,  sic  etiam  ex  voluntate 
ejus  generatur  vita.  Si  autem  vita  scientiam  indi- 
cat : c Ego  suinienim,  inquit  Christus  *\<viia, » ira 
inscitiam  denotat.  Vitae  vero  adversatur  mors  : ira 
igitur  mortem  significat,  privationem  nimirum  coih 
tenpiationls.  Pulchre  ergo  dicitur  : c Vita  et 
mors  in  manu  linguae·  > 

Ejusdem,  Est  autem  in  fervescente  ira  prompti- 
tudo,  et  ira  retributionis,  et  vita  praecipue  est  in 
voluntate  Dei. 

Vers.  7.  Ego  autem  dixi  in  abundantia  mea.  Non 
movebor  in  (Pternum,  etc.  Sive  Christus,  sive  justus 
dixerit  illud : c Ego  dixi ; i deinde  post  factam 
ibidem  interpunctionem,  c in  abundantia  mea  non 
movebor  in  aeternum,  i convenit  eum  qui  in  abun- 
Matth.  XXV,  21.  Matth.  xii,  35.  **  Joan. 

(45)  "Qetstep  έκ  τον  Λεγομένου , etc.  Eaeileiii 
schedae. 

(46)  Είτε  Χριστός  ρησιν,  clc.  Calcea  Cor- 
derii. 


1295 


EX  ORIGENE  I29( 


daoiia  est,  dicere  se  non  mouim  iri.  Salvatoris*  ni 
sxpe  diximas*  humanitas  hoc  dicit.  Secundam  Sym- 
machum Tero,  si  dicatur,  c in  solitudine  mea,  i 
potest  intelllgi  tranquillitas  et  animae  perfectae  im- 
perturbatio*  642  qua  qui  fruitur*  nequaquam  am- 
plius commovebitur.  Qui  enim  bonis  spiritalibus 
abundat,  non  movebitur  in  aeternum. 

Tees.  8.  Doifitite,  in  voluntate  tua  prastitisti  de· 
eori  meo  virtutem^  Avertisti  faciem  Inum,  et  factus 
eum  conturbatus , etc.  Alius  dicit : Et  Christi  ei 
justi  gratias  agentis  toi  est.  Nam  praeter  praedicHim 
divinitatis  decorem,  virtutis  etiam  humanitas  Christi 
et  omnis  sanctus  particeps  est;  horum  autem  con- 
sors est  voluntate  Dei  et  praecipuo  ejus  beneplacito. 
Si  vero,  ut  Aquilas  scripsit , c in  monte  meq,  i le> 
gamus,  mons  Christi  Ecclesia  ejus  intelligenda 
est,  quae  altissima  et  sublimis  est.  Huic  niouU  Paler 
juxta  beneplacitum  suum,  flrnium  imperium  tradi- 
dit, quandoquidem  Ecclesia  reliquis  orbis  terrae  inn- 
perat,  et  una  cum  Christo  regnat.  Si  vero  locum 
Habeat  Symmachi  lectio,  c primo  parenti,  > quis- 
nam  Christi  vel  justi  primas  parens  dici  potest 
praeter  Abraham,  cui  conlirmatum  censeri  potest 
imperium,  adimpletis  jam  divinis  promissionibus, 
quae  et  generi  ejus,  et  omnibus  quibus  in  ipso  be- 
nedictum est  gentibus  factae  sunt? 

Ejusdem*  Non  est  absurdum  Christum  quo  tem- 
pore passus  est,  dixisse  : < Avertisti  faciem  tuam 
a me,  et  factas  sum  conturbatus,  i cum  in  Evan- 
gelio  modo  dicat : c Deus  meus,  Deus  meus,  ^ 
quare  me  dereliquisti  ? i modo  autem**:  c Nunc 
anima  mea  turbata  est.  » 

Ejusdem,  Hanc  faciem  semper  vident  angeli.  Si 
autem  juxta  sapientem  mulierem  Tliecoitin  angeli 
omnia  norunt  qum  sunt  super  terram,  facies  Del 
sunt  eorum  qum  sunt  super  terram , rationes,  qui- 
bus opifex  ejus  verbum  exprimitur. 

Vees.  9, 10.  Ad  te.  Domine^  elamabo^  et  ad  Deum 
meum  deprecabor,  Quw  utilitas  in  sangwne  meo,  dum 
descendo  in  corruptionem,  etc.  Uaec  clamat  etiam 
qui  cmlestia  sola  petit.  Quid  mihi  prodest,  inquit, 
sanum  ex  sanguinis  plenitudine  corpus,  cum  me 
maneat  futura  ex  morte  corruptio  ? An  non  potius  i 
castigandum  est,  ne  sanguis  effervescens  occa- 
sionem peccandi  praebeat? 

Ejusdem,  Videns  nos  nihil  pretioso  ejus,  quo  re- 
dempti sumus,  sanguine  dignum  agere,  haec  Salva- 
tor ait.  Guro  enim  nonnulli  pro  quibas  mortuus  esi, 
in  peccato  et  impieiate  permaneant,  frustra  descen- 
disse in  corruptioiiciii,  et  sanguinem  effudisse  vi- 

**  Matth.  xxvii,  46.  **  Joan.  xn,  27. 

(47)  'AJLZoc  δέ  iprictr,  etc.  Codex  Barocciauus, 
Catena  Barbari. 

(48)  Airetr  δέ,  eie.  Codex  Baroccianus. 

(49)  Tothro  τύ  Λρόσωχοτ^  etc.  Codex  Goisli- 
niaiius  et  sche<Jae  Grabii. 

(50)  ΚράζΒΐ  ταντα,  etc.  Origeiii  tribuunt  sebeds 


A έν  εύθηνία  δντα.  Τσ5  Σωτηρος  μέντοι,  ώς  rnuXan; 
εΓπομεν,  τδ  Ανθρώπινον  το0τολέγ(ΐ.  ΚανάθέΣύμρα 
χον,  έΑν  ?],  < έν  ήρεμΙ^  μου  , ι δύνατκι  τ6  γαλη- 
νήν χαΐ  άχΑραχοντης  τετελειωμένης  δηλοΟαβ»  ψυχη^, 
έν  πΑς  ό γενδμενος  ούδχμώς  Ιτι  περιτραπήβεχιι. 
'0  γΑρ  εύθηνών  πνευμοτηχώς  ού  σχλεοθήσετχι  ε!; 
τδν  αΙώνα. 

Κύρΐ8^  ir  τφ  θεΛήματί  σον  χαρίσχον  τφ  κάΛΛ» 
μου  δύταμιν,  Άαέατρε}[ρας  δέ  τύ  xpdctoxdr  cci\ 
xal  έγετήθτιτ  τετίφαγμέτσς  , χ.  τ.  έ.  'Αλλος  U 
φησιν  (47)  * Κα\  Χριστού  χαι  θιχαίου  έστ\  φοτίη  εύ- 
χαριστική.  Πρ6ς  γΑρ  τφ  προειρημένοι  της  θεέτττο; 
χΑλλει , χαι  δυνΑμεως  τδ  Ανθρώπινον  του  Χριστού, 
χα\  πΑς  άγιος  χεχοινώνηχε , χαΐ  μετέχει  τούτων 
θελήματι  θεοΰ  κα\  τω  προηγουμένφ  έχουσίοι  αύτού. 

^ ΈΑν  δέ,  ώς  ό Άχύλας  έγραψεν,  c έν  τφ  δρει  μου.  ι 
δρος  Χρίστου  τήν  Έχχλησ£αν  αυτού  νοητέον,  νψτ/ο· 
τΑτην  χα\  μετέωρον  ούσαν.  Τούτφ  δέ  τφ  δρει  χράτο; 
Απδ  τού  Πατρδς  ·έν  τή  εύδοχία  αυτού  έστι 
δοθέν.  Κρατεί  δέ  ή Έχχλησία  βασιλεύο^υοα  τών  λχ- 
πών  έπΙ  γης  χαΐ  Χριστώ  συμβασιλευουσα.  Ει  οέ  χζτι 
τδν  Σύμμαχον  ή, C τφ  προπΑτορι,  >τ{ς  αν  προπάτωρ 
λέγοιτο  Χριστού  ή τού  δικαίου  ή ό 'Αβραάμ,  φ ούνζτη 
έστΑσθαι  τδ  χρΑτος  τφ  γένει  αύτού  χαι  τοϊς  ένενλο- 
γουμένοις  αδτιρ  πασιν  Ιθνεσι  πληρουμένων  τών  θείο» 
εύαγγελιω'. ; 

Τον  αύτον.  Αέγβιν  δέ  (48)  χα\  τδν  Χριστδν  πρ%ς 
τω  χαιρφ  γενέμενον  τού  πΑθους  τδ , t Άπέστρεψε; 
τδ  πρδσωπόν  σου  , καΐ  έγενήθην  τεταραγμένος , ι 
ούχ  έατιν  Ατοπον,  ώσπερ  χα\  έν  τφ  Εΰαγγελί», 
δποϋ  μέν  φησι·-  c Θεέ  μου  , θεέ  μου  , Na  τ£  με  ίγ- 
χατέλιπες  ; » δπου  δέ , ι Νύν  ή ψυχή  μου  τετάρζ- 
χται.  I 

Τον  αϋτον.  Τούτο  τδ  πρδσωπον  (49)  οΐ  Αγγελτι 
βλέπουσι  διαπαντός.  Ε1  δέ  χατΑ  τήν  σοφήν  γυναΐζζ 
τήν  ΘεχωΐτΙδα  οΐ  Αγγελοι  πΑντα  οΐδασι  τΑ  έτΙ 
γης,  τδ  πρόσωπον  τού  Θεού  οΕ  λόγοι  εΙσέ  τ£ν 
έπΙ  γης,  οΕ  χαραχτηριζοντες  τδν  δημιουργιχδν  αδτάί 
λόγον. 

Πρύς  σέ,  Κύριε,  χεκράξομαι,  χαΐ  χρός  τότ  θεάν 
μου  δεηβήσομαι,  Τίς  ώφέΛεια  έν  τφ  αίματί  μεν 
έν  τφ  χατειδήναί  με  είς  διαρθοράν,  κ.  τ.  έ.  ΚρΑ^α 
ταύτα  (50)  χα\  ό τΑ  έπουρΑνια  μόνα  ποθών.  ΤΕ  με 
δει , φησίν , εδεχτεΝ  έν  αίματος  πλήθει  τδ  σώμα, 
προσδοχωμένης  μοι  της  έκ  τού  θανΔτου  φθορΑς ; Άλλ* 
ού  μΑλλον  ύπωπιΑζειν  τδ  σώμα,  μήτασς  ύπερ^έ^ 
τδ  αΤμα  πρδς  Αμαρτίαν  χινήση  ; 

Γοί;  αύτον.  *Ορών  μηδέν  Αξιόν  (51)  ήΐ^Ας  «οιούν- 
τας  του  τιμίου  αίματος,  ού  ήγορΑσθημεν,  ταύτΑ  ςη  - 
σινό  Σωτήρ.  Επειδή  γΑρ  τινες  τών  ύπέρ  ών  Asiie- 
νεν,  έπιμένουσι  χαχίςι  χα\  δυσσεβείφ,  Ιδοξεν  ή είς 
τήν  διαφθοράν  τού  Σωτηρος  χΑθοδος  , χαΐ  ή έχχυσις 

Grabii,  sed  vereor  ne  quid  ex  Basilio  hic  inserfara 
fuerit : nisi  malis  dicere  Basiiium  ex  Origeoe  ea 
esse  mutuatum.  Vide  Barbari  Catenam. 

(51)  *Ορώτ  μΥίδέν  άζιοΫ,  etc.  Calena  Gorderii, 
et  codex  Goislinianus  189. 


1297  SELECTA  IN  PSALMOS.  - PSAL.  XXX.  129» 


του  αΓματος  αδτου  γεγενήσΟαι.  Διαφθοράν 

λέγει  φύσιν  της  σαρχδς,  ήν  ένδέβυται,  ή τ6ν  θά- 
νατον είς  θν  έφΟασεν.  ΈρεΤς  δέ , δτι  χατέβη  μέν  βΙς 
διαφθοράν,  ούχ  έλαβε  Sk  άτώ  του  θεού  1δε?ν  δια- 
φθοράν. C Mi)  έξομολογήσεταί  σοι  χους  ; ή οναγ- 
γελεΐ  τήν  άλήθειάν  σου  ; ι Ό διά  του  τά  ύλιχά  ιτράτ- 
τειν,  χαΐ  φρονεΤν  τά  έπίγεια,  χοΟς  γεγονώς,  κα\  έπι- 
μένων  τ|}  άμαρτίφ , ούδ'  έξομολογήσεται  τφ  θεφ , ή 
άναγγελεΐ  τήν  άλήθειάν  αύτου,  χα\  δι’  ήθών  χαΐ  γνώ- 
σεως  Ισφαλμένος.  Ό γάρ  έχων  τήν  εΙχόνα  τοΟ  χοϊ- 
κού, τφ  είναι  έν  σαρχ\,  χα\  μή  πνεύματι,  χοΰς  έστι, 
χαΐ  έν  ^δ^  έστί-·  διδ  ούδέ  έξομολογήσεται  τφ  θεφ.  Ό 
δέ  άναγγέλλων  τήν  άλήθειάν  του  θεοΰ,  ταχθεϊς  ύπ’ 
αύτου  διδάσκαλος,  ούχ  άν  εΓη  χούς  * χολλώμενος  γάρ 
εφ  Κυρ{φ,  έν  ιτ^ευμά  έστιν.  Αλλά  χάν  χους  τις  ή, 
εαϊ  φορών  τήν  είχδνα  του  χοΐχοΰ , ούχ  άν  δύναιτο  1 
άναγγέλλειν  τήν  άλήθειάν  τού  θεού. 

Τον  αύτον.  Ού  δοξάσει  (52)  χοΐχδς.  Αλήθεια 
ό Χριστός·  ή τάχα  τήν  έν  πράγμασι  λέγει  Αλή- 
θειαν. 

Ήχονσβ  Κύριος  J xcd  ήΛέτισέ  μβ.  Κύριος  έγε- 
τή&τι  βοηθός  μου , κ.  τ.  έ.  Αέγοι  δ’  άν  ταύτα  (55) 
κα\  ό Σωτήρ  ε!σαχουσθε\ς  περί  των  χοινωνιχών  ώς 
δι’  αύτου  μελλόντων  έξομολογείσθαι  τφ  θεφ , έφ*  οΤς 
βύφραινόμενός  φησιν  · Ού  μή  λυπηθώ,  (τούτο  .γάρ  τδ, 

C Ού  μή  χατανυγώ·  ·)  τήν  έμήν  δόξαν  άπολαβών. 
Ίΐλεήσθαι  δέ  λέγει  έλεηΟεΙς  τών  ήμών , κα\  τδ 
περ\  ήμών  πένθος  χα\  κοπετδν  είς  εύφροσύνην  με- 
ταβαλών.  Κα\  έπ\  τή  τών  σωζομένων  σωτηρίφ  φη- 
σίν  · C Κύριε  6 θεός  μου , είς  τδν  αΙώνα  έξομολογή- 
σομα£  σοι.  ι 

’Έστρεψας  τότ  κοΛεζόν  μου  είς  χαρίιτ  έμοϊ^ 
X.  τ.  έ.  *Όσπερ  τδν  χόπον  (54)  δέχεται  χαρά , οΟτω 
γ.αΧ  τήν  πρακτικήν  γνώσις  θεού. 

ΤΑΑΜΟΣ  Α'. 

Co\ , Κύριε  ^ ί(Λπισα^  /ιή  καταισχννθεΙην 
εΙς  r0r  αΙώτα , ir  τη  dixcuooijrji  σου  ί)ύσαί  με 
καΧ  έξεΛον  με^  κ.  τ·  έ.  Όσεϊ  έλεγε  (55)  · Μηδέν  τού 
αΙώνος  μέρος  χαταισχυνθείην , άλλ*  έφ'  δλον  άνεπα{- 
σχυντος  γενοίμην  · τινές  γάρ  μέν  άναστήσονται  εΙς 
όνειδισμδν  κα\  αίσχύνην.  Τδ  δέ  έξης  πεποιθότος 
έστίν  έαυτφ  ή φωνή  · ού  γάρ  ταυτόν  έστιν  έλέφ  1 
σΟήναι  τφ  ι έν  δικαιοσύνη  * » τδ  μέν  γάρ  έμφα^νει 
πα(&(3ησ(αν , τδ  δέ  ού  κατά  τήν  άξίαν.  Τ(ς  δε  άρα  ό 
έπ'  άχρόασιν  τών  έαυτού  λόγων  καλέσει  τδν 
βεδν,  ώς  ό ταύτα  λέγων ; Ούχ  ούτως  άπδ  πόνων,  ώς 
άπδ  κακίας  ταχύτατα  αίτητέον , ϊνα  θεδς  έξέληται 
ήμάς  άπ*  αύτης,  πρίν  έπ\  πλεΤον  έν  αύτή'βαφώ- 
μεν. 

Τού  αύτου,  Ού  μόνον  (56)  έν  τή  δικαιοσύνη  φύεται 
ήμάς  ό θεδς,  άλλά  γάρ  κα\  έν  σωφροσύνη  χα\  άν- 
δρείφ  καΐ  άγάπη.  Νύν  δέ  τέθειχε  τήν  δικαιοσύνην, 
έτιειδή  περιεκτική  έστι  πασών  τών  άρετών.  "Η  τάχα 

(52)  Ού  δοξάσει^  etc.  ScbedsB  Grabii,  parUmque 
eodex  Coisliniantig  velns. 

(55)  λέγοι  δ*  άγ  ταϋτα^  etc.  Schedae  Grabii.  SU 
miic  auieiu  qaidpiaiD  habei  Gaieoa  Barbari. 


i detur.  Corniptionem  autem  vocat  naturam  carnis 
quam  induit,  vel  mortem,  quam  aoscepil.  Verum 
dices  desceodiese  eum  quidem  in  corruptionem , 
643  at  non  accepisse  a Deo  videre  corruptionem· 
c Nunquid  confitebitur  tibi  pulvis,  aut  annuntiabo 
veritatem  luam?  i Qui  eo  quod  materialia  tractet, 
et  terrena  sapiat,  pulvis  effectus  est,  et  in  peccato 
permanet,  is  neque  confitebitur  Deo,  neque  aimun- 
' tiabit  veritatem  ejus,  uipote  moribus  et  cognitione 
aberrans.  Qui  enim  in  carne  et  non  in  spiritu  am- 
bulando terreni  imaginem  gerit,  is  puivis,  et  in  in- 
ferno est;  quamobrem  non  confitebitur  Deo.  Qui 
autem  annuntiat  veritatem  Dei,  praeceptor  ab  ipso 
constitutus,  is  non  est  pulvis.  Adhaerens  enim  Do- 
mino, unus  cum  eo  spiritus  est.  At  si  quis  fuerit 
1 pulvis,  et  imaginem  terreni  portaverit , is  non  po- 
terit annuntiare  veritatem  Dei. 

Ejusdem.  Non  glorificabit  terrenus.  Veritas  Gliri- 
stus  est;  vel  forte  eam  quae  in  rebus  est,  veritatem 
dicit. 

Vers.  tl.  Audivit  Dominus  et  miserius  esi  meL 
Dominas  factus  est  adjutor  meus,  etc.  Haec  dixerit 
etiam  Salvator  exauditus  pro  sociis  qui  per  ipsum 
gratias  acturi  erant  Deo,  qua  de  ro  iaetalus  ait : 
Non  angar  (lioc  enim  sibi  vult,  cNon  compungar  t), 
cum  meam  gloriam  recepero.  Misertum  autem  sui 
Deum  esse  dicit  quando  ipse  misertus  est  nostri, 
etiuetum  et  planctum  suum  pro  nobis  in  gaudium 
convertit.  Quin  et  ob  eorum  qui  salvantur  salutem 
, ait  (Vers.  io)  : f Domine  Deus  meus,  in  setemum 
' confitebor  libi.  > 

Vers.  12.  Convertisti  planctum  meum  in  gaudium 
mihi^  etc.  Queinad modum  planctum  excipit  laetitia, 
ita  actionem  cognitio  Dei· 

PSALMUS  XXX. 

Vers.  2.  In  te.  Domine,  speravi,  non  confundar 
in  aaernum,  in  justitia  tua  libera  me  et  eripe  me, 
etc·  Quasi  dicat : Nulla  saeculi  parte  confundar, 
sed  omnino  expei*s  sirn  ignominiae.  Quidam  enim 
resurgent  ad  opprobrium  et  confusionem.  Quod 
autem  sequitur,  vox  est  sibi  confidentis.  Non  enim 
^ idem  est  inisericordia  liberari,  ac  < in  justitia;  » 
nam  hoc  indicat  confidentiam,  illud  vero  iion  secun- 
dum meritum  fit.  Quis  itaque  Deum  ad  sermones 
suos  audiendos  vocare  audeat,  ut  is  qui  haec  dicit? 
Non  sic  a laboribus,  sicut  a malitia  celerrime  pe- 
tendum est  iii  Deus  nos  eripiat,  antequam  altius  in 
eam  iininergamur. 

Ejusdem,  Non  in  justitia  tantum  liberat  nos 
Deus,  sed  et  in  temperantia,  in  fortitudine,  644 
in  charitate.  Nunc  autem  justitiam  posuit,  quippe 
quae  omnes  virtutes  amplectitur.  Aut  forte  justitiae 

(54)  "Ώσαερ  τότ  κόΛοτ,  etc.  Schedae  Grabii. 

(55)  Ώσεϊ  6Λεγε,  etc.  Calena  Corderii. 

(56)  Ού  μότοτ.  Codex  Coislinlaiius,  schedae  Gra 
bii,  Barbarus. 


im 


£X  ORIGENE 


4300 


oomine  Cliristam  inielligU.  Ipse  enim  i facius  esi 
nobis  sapientia  a Deo  el  justitia  ei  sancliiicatio  et 
redemptio  **.  » 

Vers.  5·  Esto  mihi  in  Deum  protectorem  el  in  do- 
mum  refugiit  salvum  me  facias^  etc.  Deo  nos  pro- 
tegente» quis  nobis  adversetur?  Porro  Dei  auxilio 
indigemus»  com  angelicum  non  sufficit. 

Ejusdem,  Domus  refugii  est  cognitio  Dei. 

Vers.  4.  Quoniam  fortitudo  mea  et  refugium  meum 
es  tu,  et  propter  nomen  tuum  deduces  me  el  enutries 
me,  etc.  Deducit  quidem  per  recta in  fldein  et  per 
opera , nutrit  autem  per  suam  ipsius  cognitio- 
nem. 

Vers.  6.  In  manus  tuas  commendabo  spiritum 
meum,  etc.  Quippe  cujus  anima  oppugnatur·  De 
corpore  enim  parum  solliciti  sunt  sancti.  Et  cum  a 
deceptoribus  timeat  ne  vulneretur,  spiritum  suum 
commendat  Deo,  cujus  providentiam,  manus  vocat. 
Hac  sententia  etiam  usus  est  Salvator,  cum  cruci 
affixus  erat.  Porro  spiritum  Scriptura  interdum 
mentem  vocat  ut  cum  hortatur  virginem  ut  san- 
cta sit  corpore  et  spiritu ; aliquando  vero  animam» 
ut  apud  Jacobum  ** : c Sicut  enim  corpus  sine  spi- 
ritu mortuum  est;  » nonnunquam  vero  conscien- 
tiam animae  conjunctam  inielligit,  ut  in  illo**: 
€ Nemo  scit  quae  sunt  hominis,  nisi  spiritus  qui  in 
ipso  habitat.  > Quod  autem  propositum  est,  triplici 
isto  intelligetur  modo.  Porro  quasi  ab  inimicis 
i aptus»  a Deo  se  redemptum  dicit. 

Ejusdem.  Hoc  loco  spiritus  mentem  significat. 
Quae  enim  adhaeret  Deo  mens,  unus  est  spiritus. 

Vers.  7,  8.  Odisti  observantes  vanitates  superva- 
cue, ego  autem  in  Domino  speravi,  etc.  Si  peccato- 
rum spes  in  hac  praesenti  sila  est  vita»  quae  secun- 
dum Salomonem  vanitas  est  vani  latum  *,  qui  hanc 
vi  tam  observat,  observat  vanitates  supervacue.  Illud 
c supervacue  » his  verbis»  c observantes  vanitates, » 
Rdoexum  est,  significatque  cos  ex  cura  quam  in 
malo  agendo  ponunt,  nihil  utilitatis  capere,  propter* 
ea  quod  Deus  illos  odit,  et  punit,  nec  permittit 
eos  ad  finem  studiorum  suorum  pervenire. 

Vers.  9.  Nec  conclusisti  me  in  manibus  inimici, 
statuisti  in  loco  spatioso  pedes  meos,  etc.  Rationes 
lentationum  cum  iiiteliiguntur,  dilatationem  prae- 
bent animae.  Laudabile  est  dilatationem  confiteri» 
quoniam  qui  premitur,  non  angustiatur·  Dilatatos 
autem  et  laborum  patiens  dilatationis  nomine  li- 
bertatem instituti  sui  vocavit. 

··  I Cor.  I,  50.  *»  I Cor.  vii,  34.  Jac.  ii,  26. 

(57)  ΎχερασΛίζοτζος  τον  θεόν,  etc.  Catena 
Corderii. 

(5^  Οίκος  κατα$ρνγης^  etc.  Sebedse  Grabii,  co- 
dex Coislinianiis,  Calena  Barbari. 

(59)  *Οδτιγεΐμέτ,  e;c.  Codex  Coislinianus  vetus, 
Calena  Barhari. 

tOO)  'ίίς'Γΐίν  etc.  Pariim  codex  Coi sli- 


A δικαιοσύνην  λέγει  τδν  Χριστόν  αύτδςγάρ  f έγενήΙΗ| 
ήμιν  σοφία  άπδ  θεού,  δικαιοσύνη  τε  χαΐ  Αγιασμός  χύ 
άττολύτρωσις.  ι 

Γετον  μοι  είς  Oebrtxepacxicrltx  καί  είς  oleor 
καταφυγές, τον  σώσαί  με,  χ.  τ.  έ.  Υπερασπίζω· 
τος  τού  θεού  (57)  ύπ^ρ  ήμών , τίς  χαθ'  ήμών  ; Θεαΰ 
δέ  ύπερασπιστού  χρήζομεν,  έάν  μή  Αρχώμεθα  Αγγι· 
λίχί  συμμαχί^ι. 

Τοΰ  αϋτον.  Οΐχος  χαταφυγή;  (58)  τ.' 

θεού. 

κραταίωμά  μον  καΧ  καταφνγ^  μον  d σν, 
καί  ξτεκετ  του  ότόματός  σου  όδηγήσεις  μα,  κα\ 
δίοβρέψεις  με,  κ.  τ.  έ.  Όδηγει  μέν  (59)  6ιΑ  της  χ: 
στεως  τής  όρθής  χα\  διά  τής  πρακτικής  , τρέφει  Ut 
διΑ  τής  γνώσεως  αύτοΰ. 

^ ΕΙς  χεΤράς  σου  παραΟήσομαι  τό  χνενμά 
X.  τ.  έ.  Ός  την  ψυχήν  (60)  πολεμούμενος·  σώμίτ) 
γΑρ  τοΐς  άγίοις  όλίγη  φροντίς.  Καλ  πρδς  των  Απατιύ. 
νων  τρωΟήναι  φοβούμενος  τ6  πνεύμα  παρατίθεται  τΰ 
θεψ,  τάς  προνοητικές  αύτοΰ  δυνάμεις  χειρας  χαλΰν. 
Τφ  δέ  παρόντι  [(ητφ  χαΐ  δ Σωτήρ  έπ\  τοΰ  σταυρό] 
πεττηγμένος  έχρήσατο.  Πνεύμα  δέ  ή Γραφή  ποτέ^ιάι 
τήν  διάνοιαν  καλει,  ώς  έν  τφ  σπουδάζειν  είναι  ττη 
παρθένον  Αγίαν  πνεύματι  κα\  σώματι*  ποτέ  τήν 
ψυχήν,  ώς  παρά  Ίαχώβφ  · c "Όσπερ  Sk  τδ  σώμα  χ»- 
ρ\ς  πνεύματος  νεκρόν  έστι·  » ποτέ  δέ  τδ  συνεζευγμέ- 
νον  τή  ψυχή  συνειδδς,  ώς  έν  τφ,  ι ΟύδεΙς  οΐδε  τά  τοδ 
Ανθρώπου  εί  μή  τδ  πνεύμα  τδ  ένοικοΰν  έν  αΟτφ.  ι Ίέ 
δέ  προκείμενον  κατά  τούς  τρείς  νοηθήσεται  τρόπους. 

;;  *Ος  άλόύς  δέ  παρά  των  πολεμίων,  ύπδ  Θεού  λελυτρώ- 
σθαί  φησι. 

Του  αύτοϋ.  Νύν  τδ  πνεύμα  (61)  σημαίνει 
νούν  · ό γάρ  κολλωμενος  τφ  Κυρίφ  νους  ίν  γίνη» 
πνεύμα. 

^Εμίσησας  τους  διαρυΛάσσοττας  μαζίοότητας 
διαχετης  * έ)ΐώ  δέ  έπϊ  τφ  ΚνρΙφ  Ι^Λπισα,  χ.  τ.  L 
ΕΙ  οΐ  άμαρτωλο\  (62)  έν  τή  παρούση  ζωή  ήλπικότες 
είσ\  μόνον*  αύτη  δέ  κατά  τδν  Σολομώντα  ματαιότης 
έστ\  ματαιοτήτων  * δ ταύτην  τήν  ζωήν  βιαφυλΑτΒΗΐ 
ματαιότητας  φυλάττει  διαχενής.  Παρέπετη  τέ 
C διαχενής  ι τφ  ι φυλάσσοντι  ματαιότητα.  »Τδ  ifim 
νής,  I Αντ\  τού,  ούδέν  ώφελούνται  έκ  τής  τοΰ  τδ  χαιέν 
πράττε IV  έπιμελείας , διά  τδ  μισε?ν  αύτούς  τδν  θεδν 
κα\  τιμωρεΤσθαι , κα\  μή  έ^ν  είς  τι  πέρας  Αγεεν  τέ 

> σπουδαζόμενον. 

Καϊ  ού  συτέκΧεισάς  με  είς  χεΤρας  έχθρον,  §ϋτψ 
σας  έτ  εύρνχώρω  ζοϋς  χόδας  μον , κ.  τ.  έ.  CH  40- 
γοι  (63)  των  πειρασμών  θεωρούμενοι  εύρυχωρίαν  :af- 
έχουσι  τή  ψυχή.  Έπαινετδν  τδ  εύρυχωρίαν  δμαλο· 
γεΐν,  δτι  θλιβόμενος  ού  στενοχωρεΐται.  Πλατννόμε^.ό; 
τε  χα\  τοίς  πόνοις  έγκαρτερών  εύρυχωρίαν  τήν  αυτο- 
νομίαν τής  πολιτείας  έχάλεσεν. 

**  I Cor.  II»  12.  ‘ Eccl.  ι,  2. 

nianus  nura.  189,  pariim  Calena  Corderii. 

(6t)  Nvr  τό  πτενμα,  etc.  Codex  CoisGiiiaftRS, 
Catena  Barbari. 

(62)  El  ol  άμαρτωΛοΙ,  etc.  Scheds  Grabii,  par· 
timqiie  vetus  codex  Coislinianus.  Latine  oduim  ha- 
bet Catena  Barbari. 

(63)  Ol  Λόγοι,  etc.  Schedae  Grabii. 


1501  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XXXI.  150« 


'Erapdy^6r\  kr  Ονμφ  6 όφθαΧμός  μου , κ.  τ.  έ. 
Ούβέν  ουτω  ^64)  σκοτεί  διάνοιαν  ώς  θυμδς  ταρατ- 
τ(5  μένος. 

'Er  ταΊς  χβρσί  σου  οΐ  κΛήροί  μον^  φνσαί  με  έκ 
χεφύς  έχθρώτ  μον^  καΐ  έκ  τώτ  καζζίδΐύχκόντωτ  με^ 
κ.  τ.  έ.  Κλήροι  τ<5ν  δικαίων  (6δ)  άνθρώπων  είσΙν 
αΐ  ύπδ  των  άγίων  άγγέλων  γινωσκόμεναι  θεωρίαι. 

Τόΰ  ai)TCv.  I Φεύγετε  τήν  πορνείαν  (66),  » φησ\ν 
δ Παύλος.  ΈΛ  Sk  διώκει  ή ττορνεία , δηλονότι  κα\  ή 
μοιχεία,  κα\  ή πλεονεξία,  κα\  θυμδς,  κα\  όργή,  χαΐ 
τά  λοιπά. 

*A4oJa  γετηθήτω  τά  χείΛη  τά  ddJia , τά  4α- 
Jovrta  κατά  του  δικαίου  άνομίατ  έτ  ϋΛερτ\φανΙο, 
καί  έξουδενώσει^  κ.  τ.  έ.  Ευεργετείται  (67)  ό λά- 
λων δολιότητας,  έάν  γένηται  άλαλος  · άποβάλλει  γάρ 
δηλοι^τι  τήν  δολιότητα. 

Κατακρύψεις  αντους  έτ  άΛοκρύφφ  του  ηροσ· 
ώχον  σου , κ.  τ.  έ.  "Ωσπερ  τδ  πρόσωπον  (68)  του 
θεού  κρύπτει  τήν  ψυχήν  άπδ  ταραχής  άνθρώπων, 
Απάθειαν  διά  τής  πρακτικής  χαριζόμενον,  ουτω  κα\ 
ή σκηνή  τδν  νουν  διά  τής  άληθοΰς  γνώσεως  φυλάττει 
άττδ  λόγων  έναντίων  κα\  δογμάτων  ψευδών. 

ΕύΛογτιζός  Κύριος,  δζι  έθαυμάσζωσε  ζό  έΛεος 
ανζοϋ  έτ  xdJei  χεριοχης , κ.  τ.  έ.  Ψυχή  Απαθής 

(69)  πόλις  έστ\  τετειχισμένη  · δπερ  τείχος  καθελόν- 
τες  οΐ  έχθροι  μετά  Βηρσαβεδ  είσήλθον  πρδς  Δαυίδ* 
διδ  κα\  δεΐται  έν  τφ  ν'  ψαλμω  οίκοδομηθήναι  τά  τείχη 
Ιερουσαλήμ. 

"Οτι  άΛτ\ΘεΙας  έκζητεΊ  Κύριος , κ;  τ.  έ.  Άλη- 
θείας  άντ\  (70)  του  Αληθινού.  ’Αληθινδν  γάρ  στόμα, 
τουτέστι  νοΰν,'έμπλήσει  γέλωτος,  άντ\  του,  γνώσεως. 
< Κα\  άνταποδίδωσι  τοΓς  περισσώς  ποιούσιν  ύπερηφα- 
νίαν. » Μακροθυμεί  μέν  ό Κύριος  έπ\  τοΓς  ύπερηφά- 
νοις,  τοΓς  δέ  περισσώς  ποιούσιν  ύπερηφανίαν  καΙ 
άνταποδίδωσι. 


\ers.  10.  645  Conturbatus  est  in  ira  oculus 
meus,  eic.  Nibil  aeque  obscurat  luenlem  ac  ira  con- 
turbata. 

Vers.  16.  In  manibus  tuis  tortes  meas,  eripe  me  de 
manu  inimicorum  meorum , et  a persequentibus 
me,  elc.  Sortes  justorum  hominum  sunt  cognitae  san- 
ctis· ;ingelis  contemplationes. 

Ejusdem,  c Fugite,  > inquit  Paulus*,  < fornicatio- 
nem. > Quod  si  fornicatio  persequitur,  persequitur 
etiam  adulterium,  avaritia,  et  furor,  et  ira,  et  cae- 
tera. 

Vers.  19.  Muta  fiant  labia  dolosa  quee  loquuntur 
adversus  justum  iniquitatem  In  superbia,  et  in  abu· 
sione,  etc.  Qui  dolose  loquitur,  beneficio  afficitur, 
cum  fit  mulus.  Dolum  enim  amittit. 

Vers.  21.  Abscondes  eos  in  abscondito  faciei  luce, 
elc.  Quemadmodum  vultus  Dei  animam  a contur- 
batione hominum  abscondit,  quietem  ab  affectibus 
per  opera  impertiens,  sic  Labernaculum  mentem  per 
agnitionem  veritatis  servata  contrariis  sermonibus, 
et  dogmatibus  falsis. 

Vers.  22.  Benedictus  Dominus,  quoniam  mirifica· 
vil  misericordiam  suam  in  civitate  munita,  etc·  Ani- 
ma ab  affectibus  libera,  civitas  est  communita,  cuj*iis, 
murum  dejicientes  hostes  una  cum  Bersabee  impe- 
tam fecerunt  in  David.  Quapropter  orat  in  quin- 
quagesimo psalmo,  tit  aedificentur  muri  Jerusa- 
lem. 

Viits.  24.  Quoniam  veritates  exquirit  Dominus,  elc. 
Veritates  pro  veris  posuit.  Verum  enim  os,  id  est 
mentem,  implebit  risu,  iu  est  cognitione,  c Et  re- 
tribuet abundanter  raciciitibus  superbiam.  » Lon- 
ganimis esi  Dominus  erga  superbos;  iis  autem  qui 
abundanter  faciunt  superbiam,  etiam  abundanter 
retribuit. 


ΨΑΑΜϋΣ  AA'. 

Μακάριοι  ώτ  άφέθτχσατ  al  άτομίαι,  καΐ  άαεκα^ 
ΛνφθΊ\σατ  αΐ  άμαρζίοΛ,  κ.  τ.  έ.  Άφίενται  μδν  (71) 
αΐ  άνομίαι  διά  τού  Αγίου  βαπτίσματος , καλύπτονται 
tk  αΐ  άμαρτίαι  διά  τής  πικράς  Αμαρτίας  μετανοίας. 

“Όζι  έσίγτχσα , έχαΛαιώβτι  τά  όστά  μου , άπό 
τον  κράζειτ  με  δΛητ  zfyr  ήμέρατ , κ.  τ.  έ.  Έπα- 
λαιώθη  τά  0στ5  μου  (72),  διότι  έσίγησα.  Άπδ  τού  κρά- 
ζε ιν  διηνεκώς  πρδς  τδν  θεόν  ού  παλαιού νται  α1  τής  ψυ- 
χής δυνάμεις,  άλλ'  άει  άνανεούνται  ήμέρςι  καΐ  ή μέρα. 
Σιωπώντων  δδ  παλαιούνται  τδν  παλαιόν  άναλαμβά- 
νουσαι  άνθρωπον , τδν  φθειρόμενον  κατά  τάς  έπιθυ- 
μίας  τής  Απάτης. 

TIjt  άμαρτίατ  μου  έγτώρισα , καϊ  τΙ{τ  άνομΙατ 

* 1 Cor.  VI,  18. 

(64)  Οϋδέτ  οϋζω,  etc.  Eaedem. 

(65)  Κ4ήρσι  των  δικαΙωτ,  etc.  Codex  Coislinia- 
niis.  Barbarus,  et  schedae  Grabii. 

(66)  Φβύγετβ  τήν  xoprelar,  elc.  lidem  tnss.  et 
Barbarus. 

(67)  ΕϋεργετεΊζαι,  etc.  Schedae  Grabii. 

(68)  "ΩσΛερ  ζδ  πρόσωαοτ,  etc.  Eaedem  schedae, 
et  Barbarus. 


rSALMlJS  XXXL 

Vers.  f.  Beati  quorum  remissce  sunt  iniquitates, 
et  quorum  tecta  sunt  peccata,  etc.  Remittuntur  ini- 
quitates per  sanctum  baptisma,  occultantur  peccata 
per  amaram  peccati  poenitentiam. 

Vers.  5.  Quoniam  tacui,  inveteraverunt  ossa  mea, 
dum  clamarem  iota  die,  etc.  Inveteraverunt  ossa 
mea,  quoniam  lacui.  Ex  continuo  clamore  ad  Deum 
non  veterascunt  animae  vires,  646  sed  renovan- 
tur de  die  in  diem.  Ex  silentio  autem  veterascunt 
vetcreiTv  denuo  induentes  hominem,  qui  cornimpi- 
tur  secundum  desideria  erroris. 

Vers.  5,  6.  Delictum  meum  cognitum  feci,  et  in· 


(69)  Ψυχή  άχαθής,  elc.  Codex  Coislinianus, 
Catena  Barbari. 

(70)  ΆΛηθείας  άτζϊ  του,  elc.  Schedas  Grabii, 
codex  Coislinianus,  Catena  Barbari. 

(71)  Άφίετται  μέτ,  etc.  Schedae  Grabii,  codex 
Coislinianus,  Catena  Barbari. 

(72)  'ΕχαΛαιώ&η  τά  όστά  μου,  elc.  Schedae  Gra- 
bii. 


1303  EX  ORIGENE  1304 

intiUiam  meam  non  abteondL  Dixi : Confitebor  adver-  A μου  oint  έτίάΛνίτα.  Είπα·  Έξαγίφεόσω  nox'  έμη 


eum  me  tnjuktniam  meam  Domino , etc.  c Justus  in 
principio  sermonis  accusator  est  sui  *.  » 

Vers.  9·  Noliie  fien  sicut  equus  et  mulus^  quibus 
non  est  intelleeius^  etc·  Irrationabilem  animae  mo- 
tum Tocat  equum  et  mulum.  Intellectus  autem  est 
rationabilis  cognitio  et  dijudicatio. 

Vers.  iO.  Multa  flagella  peccatoris , etc.  Mullae 
tribulationes  justorum,  multa  dicuntur  flagella  pec- 
catorum· 

Ters.  il.  Et  gloriamini,  omnes  recti  corde,  etc. 
SI  qui  gloriantur,  ii  recti  sunt  corde,  non  omnium 
est  in  Domino  gloriari,  quoniam  neque  omnes  recti 
sunt  corde. 

Ejusdem.  Jure  merito  laetabitur  is  qui  recto  est 
corde.  Quin  et  rationi  consentaneum  est  in  tribu- 
lationibus delectari.  Vide  ergo  nuro  rectus  sit  corde 
qui  in  tribulationibus  laetatur. 


τίικάτομΙατ  μουτφ  Κίφίφ,  x.  τ.  έ.  € Διχαιος  (75) 
α6το0  κατήγορος  έν  ηρωτολογίςι.  » 

Αίή  γίτεσθε  ώς  Ιππος  καΐ  ήμ/οτος  οΐς  σϋκ  Ιση 
(τύτεσις,  κ.  τ.  έ.  Τήν  Λλογον  (74)  χίνηΛν  της  C> 
χης  λέγει  Γπττον  κα\  >ήμ£ονον.  Σύν£9ΐς  3έ  ioit  λ»- 
γιχή  βιάγνωσις. 

ΠοΛΛαΙ  αΐ  μάστιγες  του  άμαρτωΛον,  ic.  τ.  L 
ΑΙ  πολλα\  θλίψεις  (75)  των  δικαίων  πολλαΐ  μάaτtγ^ 
λέγονται  των  Αμαρτωλών. 

Καί  κανχάσθε,πάγτες  οΐ  εύθεις  ry  xapiilg,  κ. 
τ.  I.  ΕΙ  οΐ  χαυχώμενοι  (76)  εύθείς  εί  Jt  τ)  χαρΚ^ 
ου  πάντων  έστ\  τ6  έν  Κυρίφ  χαυχάσθαη , διότι  yxfii 
πάντες  εύθεις  τζ  χαρδί^ι. 

Τού  αύτον,  Εύλόγως  χαυχήσεται  (77)  4 εύθυςτς 
χαρδίςι.  Εύλογον  δέ  καΐ  τδ  καυχαίσθαι  έν  ταΐς  βλέ^επ. 
Μήποτε  εύθύς  έστι  τ|)  καρδίςι  δ χαυχώμενος  b 
θλίψε  σι· 


PSALMUS  ΧΧΧΗ. 

Vbas·  1·  Exsultate,  jusii,  in  Domino,  etc.  Si  Do- 
minus noster  sapientia  est,  justi  vero  in  Domino 
ei sallant,  continuo  sequitur  ut  justi  In  sapientia 
exsultent. 

Vers.  S.  Confitemini  Domino  in  cithara,  in  psal~ 
ferio  decem  chordarum  psallite  illi,  etc.  Giiiiara  est 
actrix  anima  a Dei  praeceptis  commota ; psalterium 
vero  mens  pura  a spiriiali  cognitione  acta·  Con- 
gruant etiam  nobis  quae  In  Yeicri  Testamento  mu- 
sica erant  organa,  si  spiritaliter  intelligaiilur.  Fi- 
gura enim  quadam  corpus  dicitur  cilliarn,  spiritus 
autem  psalterium,  quae  musica  quadam  ratione 
aptantur  sapienti,  qui  corporeis  membris  tanquam 
cbordis decenter  utitur,  et  spiritus  facultates  opti- 
me regit·  Pulchre  autem  psallit  is  qui  meiite  psal- 
lit, psalmos  recitans  spiritales,  et  in  corde  psallens 
Deo.  Vel  c deeem  chordarum  i dixit  pro,  i decem 
nervorum ; i chorda  enim  nervus  est.  Psalterium 
Itaque  deeem  chordarum  dicitur  etiam  corpus,  ui- 
pote  quod  quinque  sensushabet,  et  quinque  animae 
facultates,  quarum  singulae  a siugulis  sensibus  per- 
aguntor. 

Vers.  3.  Cantate  ei  canticum  notum,  clc.  Qui  se- 
cundum interiorem  hominem  renovatus  est,  647 
is  poterit  canere  canticum  novum,  quippe  qui  ve- 
terem exuit  hominem,  et  induit  novum,  qui  reno- 
vatur secundum  iiiiagiiiem  Creatoris  \ 

Vers·  5.  Diligit  misericordiam  et  judicium,  etc. 
Id  est,  misericordem  et  judicandi  peritum. 

Ejusdem.  Diligit  c misericordiam,  > qua  misere- 
tur, et  eorum  qui  miserentur:  slmililer  etiam  c ju- 

• Prov.  XVIII,  17.  ^ Coloss.  iii,  9. 

(73)  άΐκαιος,  etc.  Exdem  schedae. 

(74)  Ti\r  άΛοχοτ,  etc.  Easdem  schedae  et  codex 
Coislinianiis. 

(75)  Al  ποΛΛαΧ  ΘΜψεις,  etc.  Udem  codd.  mss. 

(76)  EI  ol  χαυχώμετοι,  etc.  lidem. 

(77)  ΕύΑόγως  κανχήσετεα,  etc·  Catena  Cor- 
derii· 

<78)  EI  Κύριος,  etc.  Codex  Coislin.,  schedae  Gra- 


ΤΑΑΜΟΣ  AB'. 

ΆγαΛΛιάσθε,  δίκαιοι,  έν  τφ  Κνρίφ,  χ.  τ.  έ.  ΕΙ 
Κύριος  (78)  ήμων  σοφία  έστ\ν,  οΙδέ  δίκαιοι  ivKofii^ 
άγαλλιώσιν,  οΐ  δίκαιοι  άρα  έν  σοφία  άγαλλιώσιν. 

ΕζομοΛογεΊσθε  τφ  ΚυρΙφ  έτ  xiBdpq.,  kr  faX· 
τηρίφ  δεκαχόρδφ  φάΛατε  αύτφ , κ.  τ.  4.  Ki6dfs 
έστ\  (79)  ψυχή  πρακτική  ύπδ  των  έντολών  τοδ  Βεοί 
κινουμένη,  ψαλτή  ριονδέ  νους  καθαρδς  ύπδ  χνευρβ- 
τιχής  κινούμενος  γνώσε(ι>ς.  'Αρμόζει  5έ  χα\  ήμ!ν 
τά  έν  τή  Παλαιά  μουσικά  δργανα  πνευματιχώς  νοού- 
μενα, κιθάρα  μέν  τροπιχώς  τδ  σώμα  λεγόμενον,  {αΐ- 
τήριον  δέ  τδ  πνεύμα  * άτινα  μουσικώς  Ι;ρμοσται  τΰ 
σοφφ  είς  δέον  χρωμένφ  ώς  χορδαις  τοίς  μέλεσι  τΰ 
σώματος , κα)  ταις  δυνάμεσι  τού  πνεύματος.  Κα>ώ; 
δέ  ψάλλει  6 ψάλλων  vdl , ψαλμούς  λέγων  πντυμβη- 
χούς,  χα\  έν  xapBlq,  ξδων  τφ  θεφ.  *Ή  c δεχαχύρδφ  ι 
άντι  τού  ι δεχανεύρφ  * » χορδή  γάρ  ή νευρά.  Αεχάχορ- 
δον  δέ  τδ  ψαλτήριον  λέγεται  ουν  κα\  τδ  σώμα,  ώς 
πέντε  αίσθήσεις  έχον , χα\  πέντε  ένεργείας  ψυχής, 
δι'  έχάστης  αίσθήσεως  έχάστης  ένεργείας  γινομένης. 

"'^^σατε  αύτφ  ξσμα  καινύτ , χ.  τ·  έ.  Ό κατά 
τδν  έσω  (80)  άνακαινού μένος  Ανθρωπον , ^σειεν  άν  τέ 
χαινδν  ^σμα , άτε  τδν  παλαιδν  έχδυσάμενος  άνθρω- 
7COV,  κα\  ένδυσάμενος  τδν  νέον , τδν  άναχαενούμςνε» 
κατ'  είκύνα  τού  κτίσαντος. 

Αγαπφ  έΛετιμοσύνην  καΐ  κρίσιτ,  κ.  τ.  έ.  ·Αντ. 
τού  (81),έλεήμονα  χαΐ  διακριτικόν. 

Τον  αύτον.  'Αγαπά  c έλεημοσύνην  (82),  » xst* 
ήν  έλεε?,  κα\  τήν  τών  έλεούντων*  όμοιως  δέ  και  <χρ4- 

bii,  et  Catena  Barbari. 

(19)  Κιθάρα  έστί,  ete.  Schedae  Grahii,  eodei 
Coislinianus,  pariimqne  Barbariis  et  Corderi^ 

(80)  '0  κατά  τότ  Ισω,  elc.  Schedae  Grahii,  ct 
Catena  Corderii. 

(81)  'Arri  τον,  etc.  Codex  Coislinianus· 

(82)  ^Αχαπξί  έΛεημοσύνψ·,  elc·  Catena  Cee 
derii· 


1505  SELECTA  IN  PSALMOS.  - PSAL.  XXXll.  1506 

σιν,  » χαθ*  ήν  xpCvei  * Sri  τ&  χρήματα  του  Θεοΰ  Α diciiim  ι qiio  judicat , quoniam  judicia  Dei  Tera^ 
έοτιν  άληθινά,  χα\  Αβυσσος  πολλή,  χα\  άνεξεύρητα.  ei  abyssus  imilia  et  inscrutabilia  *.  Quinetiam  amat 

Άγαπ^  δέ  χρίσιν  χα\  τήν  των  διχαίων,  ών  οΐ  λο-  judicium  justorum  , quorum  cogitationes  judicia 

γίσμο\  χρ(ματΔ  είσι,  περί  ών  λέγεται  * c Κρίμα  sunt,  de  quibus  dicitur  * : c Justum  judicium  jiidi· 

δίχαιον  χρίνατε.  > *Ότε  δέ  c τδν  ήλιον  Ανατέλλει  έπ\  cate.  > Quando  autem  c solem  suum  oriri  facit  su- 

πονηροΟς  xa\  Αγαθούς,  χα\  βρέχει  έπ\  διχαίους  χα\  per  malos  et  bone s^  et  pluit  super  justos  et  iiiju· 

Αδίχους,  > βλέπομεν  πώς  του  έλέους  Κυρίου  πλήρης  stos^,»  videmus  quomodo  misericordia  Domini  plena 
ή γη.  sit  terra. 

ΤιθεΙς  kr  θτ\σανροΊς  άβύ<τσους^  x.  τ.  έ.  ΟΙ  λδ-  Vebs.  7.  Ponens  in  thesauris  abyssos,  eic.  Ratio- 
γοι  (83)  της  Αβύσσου  έν  τοΖς  θησαυρούς  είσι  του  θεού,  nes  abyssi  in  thesauris  Dei  sunt. 

Φο^^ηθήτω  rdr  Κύριον  xaca  ή γη,  da'  οώτού  Vers.  8.  Timeat  Dominum  omnis  terra,  ab  eo  au· 
δέ  σαΛαν&ήτίάσατ  αάντες  οΐ  κατοικονντες  rfir  tem  commoveantur  omnes  inhabitantes  orbem,  eic. 

οικουμένην,  x.  τ.  έ.  Τούτο  έν  τή  παρουσία  (84)  τού  Hoc  in  adventu  Dei  impletum  est,  quando  universa 

Θεού  πεπλήρωται,  δτε  πΑσα  ή γη  Χριστού  Έχχλη-  terra  Christi  Ecclesiis  est  repleta.  Forte  etiam  dici 

σίαις  πεπλήρωτο.  ΤΑχαλέγοιτ'  Αν*  Ot  μέν  Ανθρω-  possit : Homines, diligite,  terra  vero  timeat.  Qui  aii- 

ποι,  Αγαπήσατε,  ή δέ  γη  φοβηθήτω.  ΟΙ  δέ  τήν  οΙχου>  teiii  orbem  Ecclesiae  Dei  inhabitant,  cum  Dominum 

μένην  Έχχλη  σί  ας  τού  Θεού  χατοιχούντες , ούχ  Αναι-  cognoverint,  ab  ipso  commoventur,  dum  id  quod 

σθητούντες  τού  Κυρίου,  Απ'  αυτού  σαλεύονται,  πλη-  proposituro  est,  praeeeptum  observant.  Yel  qui  a 

ρούντες  τήν  προχειμένην  έντολήν.  Ή οΐ  Ατιδ  λόγου  verbo  Dei  moventur,  ab  ipso  commoventur,  vivente 

τού  Θεού  χινούμενοι  Απ'  αύτού  σαλεύονται,  ζώντος  Ιη  ipsis  Christo, 

έν  αύτοΐς  τού  Χριστού. 

Τον  θύτου·  ΣΑλος  έστ\ν  (85)  έπαινετδς  ψυχής  Ejusdem·  Commotio  laudabilis  est  animae  ratio· 
λογιχής  Απδ  κακίας  χα\  Αγνωσίας  έπ'  Αρετήν  χα\  naiis  a malitia  et  ignorantia  ad  virtutem  et  scien- 
γνώσιν  μετΑθεσις.  liam  translatio. 

*Ότι  αυτός  εΤαε,  καί  έγενήθησαν*  αύτός  ένετεί·  Yers.  9.  Quoniam  ipse  dixit,  et  facta  sunt,  ipse 
Λατο,  καΐ  έκτίσθησαν,  x.  τ.  έ.  Ή μέν  γένεσις  (86)  mandavit,  et  creata  sunt,  eic.  Generatio  substantiam 

τήν  των  λογιχών  ούσίωσιν  δηλοΖ*  ή δέ  κτίσις  τήν  rationabilium  rerum  signiDcat  ; creatio  autem 

Απδ  τού  νρείττονος  έπέ  τδ  χείρον  μεταβολήν  * c E?  mutationem  a bono  in  malum,  c Si  qua  » enim  c in 

τις  > γΑρ  t έν  Χριστψ  καινή  χτίσις,  ι Ανακαινίζεται.  Christo  nova  creatura  *,»  renovatur. 

Κύριος  διασκεδάζει  βονΛάς  έθνών,  άθετεΤ  δέ^  Yers.  10.  Dominus  dissipat  consilia  gentium,  re· 
ΛογίΤΤμούς  Λαωτ  f καί  άθετεί  βουΧάς  άρχόντων,  probat  autem  cogitationes  populorum,  et  reprobat  com- 

X.  T.  έ.  Ai  βουλα\  των  έθνών  (87),  χα\  oi  λογισμοί  silia  principum,  eic.  Consilia  gentium,  cogitationes 

των  λαών,  χα\  αΐ  βουλαΐ  τών  Αρχόντων  Αθετούνται  populorum  , et  consilia  principum  reprobantur  a 

ύπδ  Κυρίου,  ώς  έναντιούμεναι  τφ  θελήματι  αύτού.  Domino,  ut  contraria  voluntati  ejus  c qui  omnes 

του  c πάντας  Ανθρώπους  θέλοντος  σωθήναι  χα\είς  έπί-  homines  vult  salvos  fieri  et  ad  agnitionem  veritatis 

γνωσιν  Αληθείας  έλθεΓν.  > venire  ι 

Ό χΛάσας  κατά  μάνας  τάς  καρδίας  αύτίαν,  Yers.  15.  Qui  finxit  singillatim  corda  eorum,  qui 
ό σχτηείς  πάντα  τά  έργα  αύτών,  χ.  τ.  έ.  *ϋ  μόνος  intelligit  omnia  opera  eorum,  eic.  Qui  solus  finxit, 

ντλάσας  (88)  μόνος  χα\  γινώσχει*  διδ  καλώς  λέγεται  solus  etiam  cognoscit.  Quare  pulchre  admodum  so- 
ό θεδς  μόνος  καρδιογνώστης.  Jus  Deus  cordium  cognitor  dicitur· 

^Ρύσασθαι  έκ  Θανάτου  τάς  ψυχάς  αύτίον,  καί  Vers.  19.  Ut  eruat  a morte  animas  eorum,  et  alat 
διαθρέψαι  αύτούς  έν  Λιμφ,  x.  τ.  έ.  Πρότερον  δε?  tos  fn  fame,  etc.  Prius  eruendus  est  quispiam  β48 

(89)  τινα  βύσασθαι  Απδ  θανάτου,  είθ'  ούτως  διατραφη-  a morte,  deinde  sic  alendus.  Hunc  per  opera  eruit 

vae.  Ka\  διΑ  μέν  πρακτικής  βύεταί  τινα  Απδ  θανάτου  0 Deus  a morte,  alit  autem  per  cognitionem. 
ό Κύριος,  διά  δέ  γνώσεως  τρέφει. 

Ώ δέ  ήμών  ύπομενεΐ  τφ  Κυρίφ,  δτι  Yers.  20.  Anima  nostra  sustinet  Domtnum , quo· 

Βοτιάός  καί  ύπερασπιστ^ς  ήμων  έστιν,  κ.  τ.  έ.  niam  adjutor  et  protector  noster  est,  etc.  Cor  justi 

Ή του  δικαίου  (89*)  καρδία  ούχ  εύφραίνεται  έν  βρώ-  ηοη  delectatur  in  cibo  aut  polo,  sed  in  justitia,  et 

μασιν  ή έν  πόμασιν,  Αλλ*  έν  δικαιοσύνη,  χαΐ  γ/ώσει,  scientia,  et  sapientia· 

χα\  σοφίφ. 

• Psal.  XVIII,  19  et  χχχν,  7.  · Joan.  vii,  24.  ’ Hatth.  v,  45.  * Π Cor.  v,  17.  · 1 Tim.  ii,  4, 

(83)  01  Χόγοι,  etc.  Schedae  Grabii,  codex  Coisli-  (87)  ΑΐβουΛαΙ  τών  έθνών,  etc.  Sched®  Grabll 
niamie,  et  Catena  Barbari.  et  codex  ('.oisliiiianns. 

(8A)  Τούτο  έν  τη  ααρουσίφ,  etc.  Catena  Cor-  (88)  *0  μόνος  πΛάσας,  etc.  Codex  Coislinianiis, 
Jerii.  ei  Calena  Barbari. 

(8?)  ΣάΛος  έστίν,  etc.  Codex  Coislinlanus,  et  (89)  Πρότερον  δει,  etc.  Schedae  Grabii  et  codex 
srlieit^  Grabii.  Coisliniaiius. 

(80)  ΊΙ μέν  γένεσις,  etc.  Codex  Coislinianus.  (89*)  Bi  τού  δικαίου,  etc.  idem  codd.  mss. 


£Χ  ORIGENE 


!S07 


m 


PSALMUS  XXXIIL 

Vers.  i.  Davtdtf  cum  immutavit  vultum  suum  co- 
ram AbimeUchy  et  dimisit  eum^  et  abiit  ^ eic.  Qui 
fugiendo  vultum  osieodii  non  ut  fugientis,  sed  ut 
missi,  is  immutavit  vultum  suum.  Vultum  lioc  loco 
dicit  animae  habitum.  Alius  enim  est  fugientis , alius, 
missi.  Vultum  vero  frequenter  Scriptura  vocat  ser- 
monem hominis,  queinadinodnin  angelus  ad  Lot 
dixit  : 4 Ecce  veritus  sum  vultum  tuum,  et  in 
verbo  hoc  non  subveriani  civitatem  de  qua  locu- 
tus es.  > 

Vers.  2.  Benedicam  Dominum , etc.  Haec  dicit 
Christus,  quisemper  vivit  et  nunquam  excidit. 

Vers.  5.  Jn  Domino  laudabitur  anima  mea,  etc. 
Non  ip  alia  ulla  re  laudabor,  nisi  in  sapientia  : Do- 
minus enim  noster  Si^pientia  est. 

Vers.  5.  Exquisivi  Dominum,  et  exaudivit  me,  etc, 
c Omnis  enim  qui  quaerit,  invenit  i qui  autem 
male  quaerit , non  invenit. 

Vers.  6.  Accedite  ad  eum,  et  illuminamini,  etc.  Per 
rectam  vitae  institutionem  accedimus  ; per  scien- 
tiam vero  illuminamur.  i Illuminate  enim,  inquit 
Tobis  lumen  scientiae.  > 

Vers.  Ί,  Iste  pauper  clamavit,  et  Dominus  exaudi- 
vit eum,  etc.  Non  omnes  qui  clamant  Dominus  ex- 
audit, sed  illos  qui  per  cognitionem  Dei  clamant. 

Vers.  8.  Immittet  angelus  Domini  in  circuitu  ti- 
mentium eum,  elc.  Angelus  Domini  licet  unus  sit, 
ceu  integrum  propugnaculum  est. 

Vers.  9.  Gustate  et  videte  quoniam  suavis  est  Do· 
ndnus,  etc.  Si  gustatur  Dominus,  per  fldem  gusta- 
tur. Si  suavis  est,  per  cognitionem  suavis  est. 

Vers.  10.  Quoniam  non  est  inopia  timentibus 
eum,  elc.  Si  non  est  inopia  timentibus  eum,  quo- 
modo sancti  erant  c egentes , angustiati,  afflicti, 
quibus  dignus  non  erat  mundus  **  ? » Sed  eUi  cibo 
et  649  potu  carebant,  non  tamen  cognitione  ino- 
pes erant. 

Vers.  12.  Venite,  /i/ii,  audite  me,  timorem  Do· 
mini  docebo  vos , etc.  Dbcet  nos  sanctus  David 
qu£nam  facere  et  dicere  oporteat  eum  qui  timet 
Deum. 

Vers.  iB,  Declina  a malo  et  fae  bonum.  Declinare 
a malo  timor  docet,  facere  boiidm,  dilectio.  Quare 
is  qui  diligit,  major  est  timente. 

··  Gen.  XIX,  21.  “ Liir.  xf,  10.  *·  Osee  x,  12. 

n-0  rd  φενγοτ,  etc.  Schedae  Grabii,  et  Ca- 
arbari. 

(91)  "O  kv  9tarrl  οιαιρφ,  etc.  Gorderins. 

(92)  Oijx  kr  άΛΛφ  uri,  elc.  Schedae  Grabii,  co- 
dex Coislniianiis,  et  Calena  Barbari. 

(95)  Πας  γάρ,  elc.  lidem  codd.  inss. 

(94)  Αίά  μέν  ποΛιτείας,  eic.  lidem  mss.  et  Ca- 
tena Barbari. 

(95)  Oif  sedrtoiv,  elc.  lidem  msa*  et  Calena  Bar- 


ΨΑΑΜΟΣ  ΑΓ. 

Τφ  Aavtd,  όαότε  Ί^ΛΛοΙωσε  τό  ΛρόσωΛοτ  ο.  . 
τον  trarxlor  ΆβιμέΛεχ,  καί  άχέΛννετ  avrdr.s., 
ά^ιήΛΘετ,  κ.  τ.  έ.  Ό tb  φεΰγον  (90)  «ρόΛΐ-πον  r 
έπιδε/ξας  ώς  φεΰγον , άλλ’  ώς  Αποστολών,  cici; 
ήλλοίωσε  τδ  πρόσωπο^/  αύτου.  Πρόσωΐΰον  Ck  rly  ύ 
τής  ψυχής  λέγει  κατάστημα  · άλλο/α  γάρ  έστι 
γουσα,  κα\  άλλοΐα  άποσταλεΐσα.  Πρόσνιπεον  £ί 
κις  ή Γραφή  κα\  τδν  λόγον  λέγει  του  άνΟρώποο , η· 
Οώς  ό άγγελός  φησι  πρδς  τδν  Αώτ  · ι Ίδου  ikr 
μασά  σου  τδ  πρόσωιιον,  κα\  έκ\  τψ 
ού  μή  καταστρέψω  τήν  τιόλιν  περί  ής  έλάλησας.  t 
ΕύΛογήσω  τόν  Κύριον,  κ.  τ.  έ.  Ό έν  τεαντ.  m- 
ρφ  (91)  ζών  κα\  ύπάρχων  άμετάιντωτος  Χρ.::χ 
ταΟτά  φησι. 

Β Εν  τφ  ΚνρΙφ  έααινεΘήσετΜ  ή ^Ιτνχή  pci\  χ. 
τ.  έ.  Ούκ  έν  άλλψ  τιν\  (92)  έπαινεθήσομαι » buu  ϊ. 
σοφ/φ  * ό γάρ  Κύριος  ήμών  σοφία  έστίν. 

Εξεζήτησα  τόν  Κύριον,  καϊ  έαήχονσέ  pc\. 
κ.  τ.  έ.  C Πάς  γάρ  (93)  6 ζητών  εύρίσχει* » ό&η· 
κώς  ζητών  ούχ  εύρίσκει. 

ΠροσέΛΟετε  πρός  αϋτόν,  χαΐ  φωτΙσ$τξτε,  χ.ι 
έ.  Διά  μέν  πολιτε/ας  (94)  όρθής  προσερχόμεΟι,  u 
δέ  γνώαεως  φωτιζόμεθα.  c Φωτίσατε  γάρ,  φτ^Γ> 
έαυτοϊς  φώς  γνώσεως.  ι 

Ούτος  ό Λτωγός  έχέκραξε,  καί  ό Κύριος  tr- 
ήχουσεν  αύτου,  χ.  τ.  έ.  Ού  πάντων  (95)  έπατ.κ: 
τών  κραζόντων  ό Κύριος,  άλλά  των  διά  τήν  γκύη 
τήν  τού  θεού. 

ΠαρεμβαΛει  ΑγγεΛος  Κυρίου  χύκΛφ  των 
^ μένων  αϋτόν,  κ.  τ.  έ.  Ό άγγελος  (96)  τού  Κνιί:. 
5λης  παρεμβολής  λόγον  έπέχει  εΙς  ών. 

ΓεύσασΟε,  χαΧ  ϊδετε,  ότι  χρηστός  ό Kxpc{, 
κ,  τ.  έ.  Ε1  γευστός  έστιν  (97)  ό Κύριος , διά  τή;  -5- 
στεώς  έστι  γευστός  · κα\  εΐ  χρηστδς , διά  τής  γν> 
σεώς  έστι  χρηστός. 

"Οτι  ούχ  όσην  ύστέρημα  τοίς  φοβονμότοις  α - 
τόν,  κ.  τ.  έ.  ΕΙ  ούκ  Ιστιν  (98)  ύστέρημα  τοίς  οο· 
βουμένοις  αύτδν,  πώς  ο1  άγιοι  ήσαν  c ύ στερούμενα:, 
θλιβόμενοι,  κακουχούμενοι,  ών  ούχ  ήν  άζιος  i ιέ- 
σμος ; ι Άλλ*  εΐ  κα\  ύστερούντο  έν  βρώμασι  και  «ό- 
μασιν,  ού  μήν  καΐ  έν  γνωσει. 

Αεντε,  τέκνα,  άχούσατέ  μου,  ρόβον  Kvplcv  Dr 
όάζω  ύμας,  κ.  τ.  έ.  Παρά  τού  (99)  άγίου  Δαυίδ 
0 δασκόμεθα  τίνα  δε?  ποιεΐν  τε  κα?  λέγειν  τδν  φοβού· 
μενον  τδν  θεόν. 

ΈχχΛινον  άπό  κακόν,  καί  ΛοΙησαν  άγΛέτ, 
κ.  τ.  έ.  Τδ  έκκλιναι  άπδ  κακού  ό φόβος  διδάσκει . ν, 
δέ  ποιήσαι  τδ  άγαθδν  ή άγάτιη.  Διδ  μείζων  6 άγχτύ> 
τού  φοβουμένου. 

Hebr.  χι,  37,  38. 
bari. 

(96)  '0  Αγ^εΧος,  etc.  lidem  iiiss. 

(97)  EI  γευστός  έστιν,  elc.  lidem  mas.  et  Oie 
na  Barbari. 

(98)  EI  ούχ  έστιν,  elc.  lidem  mss.  et  Caleu 
Barbari. 

(99)  Παρά  τον,  elc.  Isliid  necnon  seqneoii 
fragmenta  exhibent  schedae  Grabii,  ei  codex  Cot»- 
iiianus· 


1509 


4310 


SELECTA  IN  PSALMOS.  -^PSAL.  XXXIV. 

ΈγγΟς  Κύριος  τόΐς  συντετριμμένο ις  τήν  καρ-  Α Vers.  19.  Juxla  est  Dominus  iis  qui  tribulato 
dloTy  xal  τούς  τοΛε/νούς  τφ  Λνεύματι  σώσει^  sunt  corde^  et  humiles  spiritu  salvabit^  eie.  Si  f sa- 

X.  τ.  έ.  Ei  c θυσ{α  τφ  θεφ  πνεύμα  συντετρ(μμένον,  crificiuiii  > est  c Domino  spiritus  contribulatus,  » el 

το(ς  δέ  τυντετριμμένοις  τ1}ν  χαρδίαν  έγγίζει  ό Κύ-  « iis  qui  tribulato  sunt  corde  prope  est  Domi- 

pioi,  I ταύττ)  άρα  τη  Ouaiqi  χα\  ούχ  Αλλη  έγγίζει  ό nus  **,  ι huic  utique  sacrilicio  el  non  alteri  appro- 

Κύριος.  ximat. 

ΦνΛάσσει  Κύριος  πάντα  τά  όστά  αϋτών·  έν  έξ  Vers.  21.  Custodit  Dominus  omnia  ossa  eorum  : 
αύτώτ  ού  συντριβήσεται,  x.  τ.  έ.  ΌστΑ  νυν  λέγει  unum  ex  his  non  conteretur^  etc.  Ossa  hoc  loco  di- 

τάς  δυνάμεις  τής  ψυχής,  ή τά  δάγματα  τά  άληθή,  τά  cit  animae  virtutes,  vel  dogmata  vera,  quibus  anim» 

αυνέχοντα  τήν  ζωήν  τής  ψυχής.  vita  continetur. 

θάνατος  άμαρτωΜύτ  πονηρός  ,κ,  τ.  έ.  Πονηρδς,  Vers.  22.  Mors  peccatorum  pessima,. eic.  Pessi· 
έπίπονος,  πιχρδς.  Έοιχε  Βϊ  λέγειν  θάνατον  τήν  χό-  ma,  doloris  plena,  amara.  Mortis  autem  nomine 

λασιν  χωρ(ζουσαν  ψυχήν  άπδ  χαχίας.  videtur  appellare  poenas  quibus  anima  a malitia 

divellitur. 

Αντρώσεται  Κύριος  ψνχάς  δούΛων  αυτόν,  yEus.^Z.  Redimet  Dominus  animas  servorum  swh> 
X.  τ.  έ.  Αύτρον  έστ\  δδμα  τι  τοίς  πολεμίοις  διδδμε-  Β rum,  etc.  Redemptionis  pretium  est  id  quod  victi 


vov  πρδς  των  ήττηθέντων,  ή πρδς  του  των  ήττηθέν- 
των  προνοουμένου  έπ\  σωτηρ{^  χα\  άφέσει  των 
αΙχμαλωτισθέντων. 

ΨΑΑΜΟΣ  ΑΔ'. 

άΐκασον.  Κύριε,  τούς  ά^ικονντάς  με,  ποΧέμη- 
<7ον  τούς  ποΛεμοΰντάς  με,  χ.  τ.  έ.  ΕΙδώς,  δτι  (1) 
των  άδιχηαάντων  αύτδν  Ιουδαίων  παρα-πτώματι,  χα\ 
ττολεμησάντων  αύτδν  Ισραηλιτών  άμαρτήματι  σω- 
τηρία Ισται  τοΤς  ίθνεσιν,  υπέρ  των  έθνων  δυνάμει 
εύχεται,  διά  τδ  έκείνους  διχασθήναι  χαΐ  πολεμηθή-  ® 
ναι.  Τάχα  δέ  χα\  ώς  πρδς  τήν  χρίσιν  χουφίζονται  ot 
άνταύθα  διχασθέντες  χαΐ  πολεμηθέντες.  Πάντες  δέ 
οί  άδιχούντες  άδιχούσι  Χριστδν,  τήν  δικαιοσύνην  · 
χαι  οΐ  μή  ίχοντες  έν  έαυτοϊσ  εΙρήνην  πολέμους  ίχου- 
σι,  χαΐ  πόλε  μούσι  Χριστόν,  βς  έστιν  είρήνη  ήμων. 
Διχάζωνδέ  ό Κύριος  τους  άδιχούντας,  τήν  έν  αύτοϊς 
άδιχίαν  άπύλλυσιν.  Ούτω  δέ  χα\  πολεμει  τούς  πο*λε- 
μοΰντας  τδν  δίκαιον,  έπ’  άγαθφ  των  πολεμουμένων, 
τούτο  ποιων,  ώς  άν  παύσαιντδ  ποτέ  τά  έχθρά  τή  δι- 
καιοσύνη πράττοντες. 

Τον  αύτοΰ.  ϋύδέν  ουτω;  (2)  άνθίσταται  τοις  δαί- 
μοσιν  ώς  δικαιοσύνη  χα\  γνώσις. 

^ΕπιΛαβον  δπΛον  καϊ  θυρεού,  καϊ  άνάστηθι  είς 
βοηθειών  μοι , χ.  τ.  έ.  ι Αήψεται  πανοπλίαν  (3)  τδν 
ζήλον  αύτού,  χαΐ  δπλοποιήσει  τήν  χτίσιν  είς  άμυναν 
των  έχθρων.  Ένδύσεται  θώρακα  δικαιοσύνην,  χα\  πε- 
ρεΟήσεται  χόρυθα  χρίσιν  άνυπδχριτον  · λήψεται  άσπί- 
5α  άχαταμάχητον  όσιύτητα  * όξυνε?  δέ  άπύτομον  δρ- 
γήν  είς  (^μφαίαν.  > Τούτων  χρβί^ι  φησίν  * t Έπιλα- 
5οΰ  δπλου  χα\  θυρεού,  ι *Όσπερ  δέ  συγχύπτουσιν  οί 
Ιιχαιοι  τελειωθέντες  τάς  μαχαίρας  είς  άροτρα,  χα\ 
εάς  ζνβύνας  αύτών  είς  δρέπανα  * ούτω  μετά  τάς  κο- 
λάσεις μεταποιήσει  τήν  έαυτοΰ  πανοπλίαν  ό θεός  τδν 
ζήλον  αύτοΰ  είς  είρηνιχά  ένδύματα.  χα\  τδν  θώρακα 
ίΐς  ποδήρη  χα\  λύγιον,  τήν  δέ  χόρυθα  είς  χίδαριν 
Ιερατικήν,  τήν  δέ  Ασφάλειαν  είς  τήν  έν  είρήνη  όσιό- 

Psal.  L,  19.  *·  Sap.  τ,  18.  *·  Isa.  ιι,  4. 

(1)  ΕΙδώς,  δτι,  etc.  Catena  Gorderii. 

(2)  Ονδέν  ούτως,  etc.  Codex  Coislinianus,  sclie- 


vel  qui  victis  praesunt,  dant  victoribus  hostibus  pro 
salute  et  libertate  captivorum. 


PSALMUS  XXXIY. 

Yers.  1.  Judica,  Domine,  nocentes  me,  expugna 
impugnantes  me,  etc.  Sciens  Judaeorum,  qui  illum 
injuria  affecerunt , lapsii,  et  Israelitamm , qtii 
ipsum  impugnarunt,  peccato,  salutem  fore  genti- 
bus, pro  gentibus  enixe  orat,  ut  illi  judicentur  et 
expugnentur.  Forte  vero  quasi  ad  judicium  eri- 
guntur, qui  hic  judicantur,  et  expugnantur.  Porro 
omnes  iniqui  Christo,  qui  justitia  est,  injuriam  fa- 
ciunt, et  qui  non  habent  in  semetipsis  pacem, 
bella  gerunt,  et  Christum  oppugnant,  qui  pax  no- 
stra est.  Dominus  autem , dum  iniquos  judi- 
cat, iniquitatem  quae  in  ipsis  est,  perdit.  Quin 
et  lioc  modo  expugnat  eos,  qui  justum  oppu- 
gnant , ad  bonum  eorum  qui  expugnantur , hoc 
faciens,  ut  ea  qiix  adversantur  justitiae,  facere  de- 
sinant. 

Ejusdem,  Nihil  aeque  daemonibus  resistit,  ac  ju- 
stitia et  scientia. 

Yers.  2.  Apprehende  arma  et  scutum,  et  exsurge 
in  adjutorium  mihi,  etc.  « Accipiet  armaturam 
650  zelum  illluSiel  armabit  creaturam  ad  ultio- 
nem inimicorum.  Induet  pro  thorace  justitiam,  el 
accipiet  pro  galea  judicium  certum,  sumet  scutum 
inexpugnabile  xquiiateni,  acuet  autem  duram  iram 
in  lanceam  » Proplerea  dicit  : c Apprehende 
arma  et  scutum.  > Quemadmodum  autem  justi , 
cum  jam  perfecti  fuerint,  conflant  gladios  in  vo- 
meres, et  lanceas  suas  in  falces  *·  : sic  post  sup- 
plicia, convertet  armaturam  suam  Deus  zelum  suum 
in  pacifica  indumenta,  et  thoracem  in  poderem  ac 
rutioiialc,  galeam  vero  in  tiaram  sacerdotalem,  et 
niuiiiitienlum  in  pacis  aequitatem,  atque  iram  io 


dir  Grahii,  el  Gateii:i  Barbari. 

^3)  Ατί]Ρ·βΓα«  πανοπΧίαν,  etc.  Catena  Cordeni. 


1511  EX  OElGEiNfi  Oi 

lienignitatem.  Porro  benigiiitas  esi  non  solam  ef-  A τητα,  τήν  δέ  δργήν  είς  χρηστότητα.  ·Αγβ6δττ,;δ7. 


fumli,  yerum  etiam  concludi  frameam.  Vei  boc 
ait  : Apprehendens  scutum  et  arma  yeritalis» 
4 exsurge  In  adjutorium  meum,  » id  est,  defensor 
meus  esto.  Et  illud,  c Eifunde  frameam,  » dicit 
pro,  Evagina  illam ; istud  vero,  i Conclude  adver- 
sus eos  qui  me  persequuntur,  i idem  est  ac  si  di« 
cai,  Occurre  et  intercipe  ipsis  cursuro,  gladio  im* 
peium  eorum  arcens· 

Ejutdm.  6i  qui  vicit  In  bello,  in  servitutem  re- 
digit hostes : Christus  vero  imindum  vicit;  f Con- 
fidite enim,  inquit  ego  vici  mundum  ; » Christus 
igitur  mundum  in  servitutem  redegit,  ut  omnes 
servi  ejus  fiant. 

Ybus.  3.  Die  aninue  mew  : Salus  lua  ego  sum, 
elc.  Tunc  animae  salus  est,  cum  dicit  ei  Dominus  ; 
c Salus  tua  ego  sum ; > nec  de  alio  quopiam  id  po- 
test intelligi. 

Ybbs.  Λ.  Avertantur  retrorsum,  etc.  Qui  a virtute 
iil·  malitiam  tendunt,  eis  bene  est,  si  avertantur 
retrorsum,  c Confundantur  cogitantes  mihi  mala,  i 
CoDfusio  haec,  affectus  esi  laudabilis,  qui  peccantem 
ad  sui  ipsius  conscientiam  ducit. 

Yebs.  6.  Fiat  via  illorum  tenebras,  etc.  Yiam 
impiorum,  vocat  improbam  vitam,  secundum  quam 
ambularunt.  Haec,  inquit,  fiat  ipsis  c tenebrae,  » 
omni  splendore  destituta,  ei  c lubricum,  » ut  ne 


ού  μόνον  έχχυθήναι,  άλλά  χα\  συγχλΕίσθήνιι 
φαίαν.  Ή τουτό  φησιν  Έπιλαβόμενος  TOuxKiii·. 
λου  του  θυρεου,  xa\  όπλου  τής  όληθεΐας  , c arin 
βΙς  τήν  βοήθειάν  μου*  ι τουτέστιν  , ύπέρρΑρς 
γενοΰ.  Κα\  τ6,  c Έκχεον  ^μφαίαν,  » άντ;  ηΐ 
Γύμνωσαν,  λέγει*  τό  δέ,  c Σύγχλεισοίν  t;  tar,^ 
των  χαταδιωχόντων  με,  » άντί  τού,  Άπάννηην  ιζ. 
περίκλεισον  αύτοις  τόν  δρόμον,  ξίφει  τήν  όρμη> 
των  άπείργων. 

Τού  αυτού.  ΕΙ  ό νιχήσας  (4)  έν  ττολίμω  χστιΑ^ 
λούται  τους  πολεμίους.  Χριστός  δέ  νβνιχηχε  » 
σμον*  € θαρσεϊτε  γάρ,  φησίν,  έγώ  νενιχηχι  di 
κόσμον  * » Χριστός  &ρα  τόν  χόσμον  χατεδουΑίί.»:^ 
?να  γένωντοη  πάντες δούλοι  Χριστού. 

ΕΪλοτ  ψυχϋ  i*ov  · Χωνηρ/α  ercv  έγί  ίψ, 
X τ,  έ.  Αύτό  τούτο  (5)  σωτηρία  1στ\  ψυχής, « ϋ- 
πείν  αυτή  τόν  Κύριον  * c ΧωτηρΙα  σου  έγώ  ε1μ:*ι 
χα\  έπ*  Αλλου  τινός  ούχ  Αν  οΟτω  νοηΟεΙη. 

Άαοστρα^ήτωσατ  είς  τά  όχισω^  χ.  τ.  έ.  tUf· 
γετοΰνται  (6)  οΐ  άπό  τής  Αρετής  έπ\  τήν  χιιαε» 
όδεύοντες,  έάν  είς  τΑ  όπΙσω  άποστραφώσ». « Κι. 
χαταισχυνΟήτο>σαν  οΐ  λογιζόμενο(  μοε  χβχΐ  ι Έ 
αίσχύνη  αυτή  πάθος  όστ\ν  έπαινετόν,  cig  owaid-- 
σιν  &γον  τόν  άμαρτάνοντα. 

Γενηθήτω  ή όδός  αυτών  au<hroc^  X·  τ.  έ.  'ift. 
άσεβών  (7)  τόν  μοχθηρόν  βίον  όνομάζει,  χαθ* 
πορείαν  έτ^ιήσαντο.  Γενηθήτω  αότοίς  c σχό:^;,  t 
παντός  στερουμένη  φέγγους,  χα\  ι όλίσθημα,  ι 


consistere  quidem  valeant , angelo  Dei  perse-  Q μηδ*  Ιστάναι  δύναιντο.  Αγγέλου  Θεού  χαταδιώχν/τν:. 


queiile.  Yides  ut  etiam  angelicae  virtutes  arma  sint 
Dei. 

Ybrs.  8.  Veniat  illi  laqueus  quem  ignorat,  etc. 
Notandum  est  ipsum  impraesentiarum  pro  verbis 
optativis,  usum  esse  imperativis  : nam  quisque  se- 
cundum operationem  punitur.  Vel  potius  pro  futu- 
ris usus  est. 

Et  eaptio  quam  abscondit,  apprehendat  eum,  et  in 
laqueum  cadat  in  ipsum,  etc.  Arbitror  Q51  ipsuni 
de  cruce  loqui,  in  quam  ignorans  incidit  diabolus. 
Nam  si  cognovisset,  nunquam  Dominum  gloriae 
cruci  affixisset. 

Yers.  iO.  Eripiens  inopem  de  manu  fortiorum 
ejus,  etc.  Hinc  cognoscimus  nos  sine  Dei  auxilio 


ΌρΑς  δό  ώς  αΐ  ΑγγελιχαΧ  δυνάμεις  όπλα  εΙΑ  r/. 
Θεού. 

ΕΛΘέτω  αύτφ  ΧαγΙς,  flr  ού  firaurxsi,  κ.  τ.  i 
Σημειωτέον  (8),  ότι  έν  τοίς  προχειμένοι^  Αντ\  εΟχ:;· 
χων  προσταχτιχοίς  έχρήσατο  ^ήμασι*  κατά  Τ3: 
τήν  πρΑξιν  έκαστος  τιμωρείται.  *Η  μάλλον  ΑτΛ  μ*· 
λόντων  χέχρηται. 

ΚαΙ  ή Θήρα  ήν  ίχρυ^  συΛΛαδέτω  αϋτέτ,  m 
ir  τή  ΛαγΙθι  χεσεΤται  έτ  αύτζ , χ·  τ.  i. 

(9)  περί  τού  σταυρού  λέγειν  αΟτόν,  είς  όν  έμχέττυ» 
χεν  ό διάβολος  άγνοων.  ΕΙ  γάρ  εγνω,  ούχ  άν 
Κύριον  τής  δόξης  έσταύρωσε. 

ωρυόμενος  Λτωχόν  έχ  χειρός  στερεωτέρωτ  (ή· 
τού,  X.  τ.  έ.  Εντεύθεν  (10)  γινώσχομεν,  ότι 


adversus  Inimicos  pugnare  non  valere.  Fortiores  ^ Κυρίου  πολεμεΐν  τοΓς  έχθροις  ούχ  Ισχύομεν.  Στερτ 

τεροι  γάρ  ήμων  είσιν. 

Άνταχεδίδοσάν  μοί  χονηρά  άττί  άγαθύτ  λ 
άτεχγίαν  τή  ψυχ^  μου,  χ.  τ.  έ.  Άτεκνός  έσπ  ιΗ 
ψυχή  ή μηδέν  γεννήσασα  Αγαθόν,  ή μηδενΙ 
ποιήσασα  Αγαθόν. 

Καϊ  εταχείτουτ  έτ  τήτ  ^χήτ  ρ.». 

X.  τ.  έ.  Ούδέν  ούτω  (12)  ταπεινοί  τήν  ψυχήν  ώ;  >**' 


enim  nobis  sunt. 

Yers.  12.  Retribuebant  mihi  mala  pro  bonis  , 
sterilitatem  animw  meas,  etc.  Sterilis  anima  est, 
quae  iiibii  boni  peperit , ei  nulli  homini  bene 
fecit. 

Yers.  13.  E/  humiliabam  in  jejunio  animam  meam, 
etc·  Nihil  aeque  humiliat  animam,  ac  jejunium,  c Et 
Joau.  XVI,  33. 

(4)  EI  6 ηκή(τας,  etc.  Schedae  Grabii,  et  Cate- 
na Barbari. 

(5)  Αϋτό  τούτο,  etc.  Codex  Coislinianus,  et  sche- 
dae Grabii. 

(6)  ΕύεργετούττΜ,  eic.  lidem  codd.  mss. 

(7)  *Oddr  άσεδώτ,  etc.  Calena  Corderii. 

(8)  Σημειωτέον,  etc.  Galena  Corderii. 


(9)  Νομίζω  χερΧ  τον,  etc.  Codex  Goisiin  p*- 
linique  Catena  Barbari. 

(10)  'Εντεύθεν,  elc.  Codex  Caislinianits. 

(11)  "Ατεκνος  έστι,  elc.  Schedae  Grabii,  ci  cairt 
Barbari. 

(12)  Ούδέν  οϋτω,  elc.  Schedae  Grabii  ei  coJ» 
Coislinianus,  pariiinque  Catena  Barbari. 


1315 


SELECTA  IN  PSAl 

ottia.  i Ka\  ή ιι^ηυχή  μου  είς  χόλπον  μου  άπο- 
οτραφήσεται.  ι Κόλπον  νυν  τ6ν  νουν  όνομάζει. 

'ExBlp€urdr  /ιβ,  ΒξΒμνκτήρισάτ με  μνχττ\ρισμφ<^ 
X.  t.  έ.  Έλειν  ού  βυνηθέντε^  (13)  δι’  ών  έπειράθη- 
βον,  χλεύη  γοΰν  πβρεμυθουντο  πρ6ς  έμέ,  κα\  δίχην 
Θηρών  άγρίων  τούς  δδύντας,  καΙ  τήν  όργίλην  κα\  θυ- 
μωτιχΙ]ν  αυτών  δύναμιν  έπ'  ίμλ  Εβρυζαν*  χαταφα- 
γεϊν  με  γάρ  ΘΕλοντες,  άπέτυχον, 

Mij  έΛίχΰψεΙνισάν  μοι  ο)  έγβραίτοττές  μοι  μα·- 
ζαΐως,  χ.  τ.  έ.  Τφ  διχαίφ  (Ii)  διά  τήν  δικαιοσύνην 
έχθραίνοντες,  άδ£χως  Εχθραΐνουσι. 

έμοϊ  μέτ  εΐρψ'ίχά  iMUovr,  καΐ  Ελ’  ό/ηϋ 
δίεΛογίζρτΓο,  χ.  τ.  έ. « Έσεσθε  > γάρ  (15), 
φησ\ν,  C ώς  θεοί,  γινώσχοντες  χαλδν  χαΐ  πονηρόν  » 
είρηνιχδς  γάρ  ούτος  ό λόγος. 

Μηδέ  ΒΪχοισαν·  ΚατεχΙομετ  αύτότ^  χ.  τ.  έ.  Κα\ 
i Παυλός  φησι  (16)  περ\  τού  έν  Κορίνθφ  ττεπορνευ- 
χότος·  C Μήποτε  τ|)  περισσοτέρφ  λύπί^  χαταποθή  6 
εοιοΰτος.  » 

*Ετδνσάσθωσατ  αίσχύττ^τ  καΐ  trrpon^r  οΐ 
Μ6γΛΧοφίίί\μονονττες  έπ'  έμέ,  χ.  τ.  έ.  ΟΙ  μλν  είς 
Λν  Χριστόν  (47)  βαπτιζόμενοι  τδν  Χριστόν  ένδύον- 
;αι,  τουτέστι  διχαιοσύνην  χαΐ  σοφίαν  * οΐ  δό  είς  τόν 
Σατανδίν  βαπτιζόμενοι  αίσχύνην  ένδύονται  χα\  έντρο- 
εήν. 

Καί  Λlxάτωσar  διά  Λαντός*  ΜΒταΧντθ^ω  ό 
ζνριος^  οΐ  ΘέΛοττες  t^r  εΐρήνητ  τον  δούΛον  αν- 
ovy  X.  τ.  έ.  Αγγέλων  μέν  (18)  τό  διά  παντός  μεγα- 
ύνειν  τόν  Κύριον*  άνθρώπων  δό  τό  μή  διά  παντός*  * 
αιμόνεον  δό  τό  μήτε  διά  παντός,  μήτε  ποσουν. 


iOS.  — PSAL.  XXXV.  15U 

^ oraiio  mea  in  sino  meo  convertetur.  · Sinum  hoc 
locomemein  vocat. 

Vers.  16.  TeniaOBfUHt  me,  sub$€nnavBrunt  me 
BubsannalioiiBy  elc.  Curo  me  capere  non  possent 
per  ea  quae  machinabantur,  opprobria  adversuro 
me  excogitarunt,  et  more  ferarum  Silvestrium,  den- 
tes et  irascibilero  ac  furibundam  vim  suam  in  me 
fremendo  acuebant  ; siquidem  devorare  me  vo- 
lentes, frustrati  sunt. 

Vbrs.  19.  Non  iupergaudeont  mihi  qui  adversan· 
tur  mihi  inique,  elc.  Qui  juslo  propter  justitiam 
adversantur,  injuste  adversantur. 

Vers.  20.  Quoniam  mihi  quidem  pacifice  loque·. 
banlur  , et  in  iracundia  doloe  cogiiabant , elc. 
c Erilis»  eiiiin  , inquit  ,c  sicut  dii  , scientes 
bonum  et  malum.  » PaciOcus  enim  erat  hic 
sermo. 

Vers.  25.  Nec  dicant : Devoravimue  eum,  etr. 
Paulus  etiam  de  incesto  Corinthio  ait  : i Ne 
ibrte  abundantiori  tristitia  absorbeatur  qui  ejus- 
modi est.  » 

Vers.  26.  Induamur  confusione  et  reverenlta  qui 
magna  loquuntur  super  me,  etc.  Qui  in  Christum 
baptizantur,  Christum  induunt,  hoc  est  justitiam 
et  sapientiam ; qui  autem  In  Satanam  baptizantur, 
confusione  induuntur  et  reverentia. 

Vers.  27.  Ei  atcanl  semper.  Magnificetur  Domi- 
nus, qui  volunt  pacem  servi  ejus,  elc.  Angeli  sem- 
per, lioiniaes  non  semper;  daemones  nec  semper, 
nec  aliquando  magiiiflcant  Dominum. 


ΨΑΑΜΟΣ  ΛΕ'. 

Ούχ  ίστι  φόβος  θεοϋ  dxiram  τώτ  όφδοΛμωτ 
ντοϋ,  X.  τ.  έ.  Τφ  γάρ  φόβψ  (19)  Κυρίου  έχχλίνει 
δς  άτΑ  χαχοΟ. 

^Οτι  έδόΛωσετ  δτώχιοτ  αϋτον,  τον  80peir  τήν 
νημίίχτ  αϋτον  καΧ  μισή(Ται,  χ.  τ.  έ.  Τό  c εύ- 
:Τν  (20)  » άντί  του  ε έπιγνώναι » χειται.  Πλήν  ζη- 
]τέον  εΙ  6 έγνωχώς  τήν  άνομίαν  ώς  άνομίαν  πάντως 
ιί  μ:σεΤ. 

Τά  ρήματα  τον  στόματος  αϋτον  ότομία  καΧ  δό- 
}ς,  κ.  τ.  έ.  Έτερός  φησι  (21)*  c Τά  (5ήματα  του 
όματος  αύτού  άνομία  χα\  κόπος,  > τουτέστιν  έπα- 
η,  ώς  κόπον  έμποιεΓν  τοΖς  προσέχουσιν.  c Ούχ 
ουλήΟη  συνιέναι.  > Δήλον  έχ  των  εΙρημένων,  ώς  ό 
ράνομος  ούχ  έχ  χατασχευής  έστι  τοιοΰτος*  τό  γάρ 
βουλεσθαι  σύ^εσιν  Εχειν  έπΙ  τφ  άγαθά  ποιείν  αύ- 
;ουσ£ου.  Έτι  δό  πρός  τούτοις  » Ανομίαν  διελογί- 
ro,  » χα\  τά  έξης.  Τοιούτόν  έστι  τό  * c ΟύαΙ  οί  έρ- 
'όμανοι  χαχά  έπ\  της  χοίτης  αύτών,  χαΧ  Αμα  τΙ) 
• Gen.  III,  5.  ‘·  2.  Cor.  π,  7.  *·  Mich.  ιι,  1. 

13)  *]ΕΧείΥθϋ  δντηθέττες,  etc.  Catena  Gorderii. 
ΙΑ)  Τφ  δικαίφ,  etc.  Codex  Coislinianus. 
f 5)  “^£σεσΘε  γάρ , etc.  Pariim  ex  eodem  codice, 
iim  e schedis  Grabii. 

16)  PCaid  navJdc$?qo*i,eic.Ezeodeincodice,et 
sciis  Grabii. 

17}  Oi  μέτ  είς  Χριστόν,  eic  Ei  codem  codice. 


652  PSALMUS  XXXV. 

Vers.  2.  Non  est  limor  Dei  ante  oculos  ejus, 
etc.  Timore  enim  Domini  quilibet  declinat  a 
malo. 

Vers.  5.  Quoniam  dolose  egit  in  conspectu  ejus, 
ut  inveniatur  iniquitas  ejus  ad  odium,  etc.  i inve- 
nire > ponitur  pro  c dignoscere.  » Cacterum  quae- 
rendum est  an  qui  novit  iniquitatem,  illam  etiam 
ut  iniquitatem  ooinino  oderit. 

Vers.  4*  Ver6a  orii  ejus  iniquitas  et  dolus,  elc. 
Alius  ait  : c Verba  oris  ejus  iniquitas  et  mole- 
stia, » id  est  gravia,  ita  ut  molestiam  facessant  iis 
qui  attendunt,  i Noluit  intelligere.  » Ex  dictis  ma- 
nifestum est,  iniquum  non  ex  creatione  talem  esse ; 
nolle  quippe  intelligeiitiam  habere  ad  agenda  bona, 
liberi  est  arbitrii.  Praeterea  c meditatus  est  ini- 
quitatem, » et  quae  sequuntur.  Istiusmodi  est  etiam 
illud  ** : c Vae  qui  operantur  mala  in  cubili  suo, 
et  simul  cum  die  perfecerunt  ea.  » Qui  igitur  hoc 

(18) *Α|τ<έ.Ιων*  μέτ,  etc.  Ex  eodem  codice, et  sche- 
dis Grabii. 

(19)  Τφ  γάρ  φόβφ,  etc.  Codex  Goialliiianns,  ei 
schedae  Grabii. 

(20)  Td  εύρβΐτ,  elc.  lidem  codd.  mss. 

(21)  ^Ετερός  φτισι,'οΐο.  Calena  Corderii. 


1315  EXORTGENE  m 


modo  mediUlnr  iniqiiii^em  in  ctibiii,  assistit  omni 
fiae  non  bonae,  id  est  omni  actioni  malae,  minime 
repugnans  iniquitati  suae  : approbans  eam,  quae 
est  habitudo  pessima,  reipsa  incipit  ambulare  om- 
nem viam  non  bonam· 

Vers.  6.  Domine^  in  calo  mUericordia  tua  et 
peritas  tua  usque  ad  nubes , elc.  Hinc  decepti 
quidam,  inter  quos  etiam  est  Aristoteles,  sub- 
lunaria  omnia  Providentiae  non  subjacere  definie- 
runt. 

Yers·  9.  Inebriabuntur  ab  ubertate  domus  fti^,eic· 
Bona  est  hacc  ebrietas,  c et  calix  tuus  inebrians 
quam  praeclarus  est  ! i Cum  vero  tentutiones 
sint  tempestates ; uiique  et  torrens  voluptatis  Dei, 
erit  praemium  perseverantiae  in  tentationibus,  quod 
fluminis  instar  affluet  iis  qui  vicerunt  eas  per  Je· 
sum  Christum. 

Ejusdem.  Qui  ex  hac  ebrietate  non  fit  sobrius, 
is  non  facit  juste.  Quamobrem  de  vituperabili 
ebrietate  dictum  est  ** : c Evigilate  justei  et  nolite 
peccare·  i 

Yers.  10.  Quoniam  apud  te  est  fons  vita^  elc.  Si 
fons  est  vita,  vita  autem  est  Christus , fons  est 
Christus,  c fn  lumine  tuo  videbimus  lumen,  i 
Contemplando  quae  facta  sunt,  videbimus  Chri- 
stum, vel  in  cognitione  Christi  videbimus  Deum. 

Ybrs.  12.  Non  veniat  mihi  pes  superbia ^ etc.  Si 
sRperbia  est  habitus  pessimus,  quomodo  habet  pe- 
des? Yel  forte  de  animali  loquitur  inoperante  su- 
perbiam. 


^ ήμέρ^  συνετέλουν  αύτά.  » Ο&τοκ  ^ Ανομών 
μένος  έιΛ  τής  χοίτης  τυγχάνων  «αρίστε»:  τίτ 
όδψ  ούκ  άγαΟή , τουτέστι  ττάση  πράζεκ  irovrpi 
προσοχθίζων  τή  καχ(^  αύτου  * άποδεχ^μ^νος  z;r, 
ουσαν  χειρίστην  ξξιν,  πρακτιχώς  Αρχεται  έδεκ»:» 
σαν  ούκ  άγαθήν  όδόν. 

Κύριε,  έτ  τφ  ουρακφ  το  ίΛεός  σου^  xd  ή 4ΐν 
ΰειά  σου  εως  τώτ  reipsMar,  κ.  τ.  έ. 
τινες  (22)  άπατηθέντες  τά  ύτΛ  την  σελήνην 
άπεφήναντο  είναι  * Δν  έστι  καί  δ ^ΑριστοτέλΤί;. 

Μεθυσθ^σοτται  ducd  πιότκμος  όΐχου  coi\  %,  · t 
Αγαθή  αΟτη  μέθη  (23),  c καί  τ6  ιιστήριίν  μ 
θύσκον  ώσε\  χράτιστον!  > Έπείπερ  δ& 
πειρασμοί,  εΓη  άν  καί  χείμα^^  τρυφής 
τήν  έν  πειρασμοίς  καρτερίαν  μισθός,  w:a|u;fe 
(δέων  τοίς  ύπερνικωσ^ν  έν  αύτοις  διά  τοΰ  Ιηπϋ  Χω- 
στού. 

Τον  αϋτού.  Ό ταύτην  τήν  μέθην  (24)  pil·  α» 
φων  ού  δικαίως  ποιεί*  διό  έπί  τής  ψεκτής  ]i%d· 
ρηται  * c Έκνήψατε  διχαίϋ>ς,  καί  μή  άμαρτάκα.  > 

"Οτι  χαρά  σοϊ  Ληγή  **-  έ.  Ε!  ή 

έστιν  ή ζωή,  ή ζωή  δέ  έστιν  ό Χριστός,  ή 
ό Χριστός,  ι Έν  τψ  φωτί  σου  δψδμεθσ  ςυς. » Τι 
4tfS  θεωρία  των  γεγονότων  όψόμεθα  τόν  Xpwtfc,  * 
έν  τή  γνώσει  τή  του  Χρίστου  όψόμεθα  τόν  θεέν. 

Μή  έΛθέτω  μοι  αονς  ύχερηρακίαζ,  κ.  t,  έ. 
όπερηφανία  έξις  έστί  χειρίστη,  πως  έχει  is!L·;:  i 
τάχα  περί  του  ζώου  λέγει  του  ένεργοΰντος  την 
φανίαν. 


653  PSALMUS  ΧΙΧΥΙ. 

Yers.  1.  Noli  cernulari  in  malignantibus,  elc. 
iEmulationem  hoc  loco  imitationem  vocat. 

Yers.  5.  Revela  Domino  viam  tuam  , etc. 
c Omnis,  qui  male  agit,  odit  lucCiii,  et  non  venit  ad 
lucem  » non  revelat  viam  suam  Domino.  Primum 
c spera  in  Domino,  et  fiic  bonitatem,  i et  qum 
sequuntur.  Haec  ubi  feceris,  iterum  c spera  in  eo, 
et  ipse  faciet. » Deus  autem  qui  in  occulto  justi- 
tiam videt,  eo  quod  in  occulto  videat,  educet  eam, 
quando  manifestabit,  consilia ; et  qui  in  justitia 
elucet,  qnasi  meridiem  habebit  judicium. 

Yers.  7.  Subditus  esto  Domino  et  ora  eum , etc. 
Subjectio  haec  , est  rationabilis  naturae  cognitioni 
Dei  voluntaria  adhaesio,  c Noli  aemulari  in  eo  qui  D 
prosperatur  in  via  sua  : In  homine  faciente  injusti- 
tias, > Prosperitatem  hoc  loco  vocat  progressum  in 
pejus,  juxta  illud  : c Mali  autem  homines  et 
seductores  proficient  in  pejus.  » 

Yers.  8.  Desine  ab  ira  et  derelinque  furorem, 

“ Psal.  XXII,  5.  *·  1 Cor.  xv,  34.  »»  Joan.  iii,  20. 

(22)  Έττεΰβέν  tirsQ,  etc.  Codex  Coislinianus. 

(23)  Άγα^ή  αυτή  pi0r\,  elc.  Catena  Corderii. 

(24)  '0  τιχόχην  την  μέάηγ,  etc.  Schedae  G rabii,  et 
codex  Coislinianus.  Inde  etiam  deprompta  sunt  duo 


ΨΑΑΜΟΣ  ACT. 

Μή  χαραζήΛον  έτ  αοττ(ρενομέτοις,  χ.  τ l 
Ενταύθα  ζήλον  (25)  τήν  μίμησιν  λέγει. 

*ΑχοκάΛυψοτ  χρός  Κνριοτ  τήτ  ό^ότ  «j.  t 
τ.  έ.  C Πάς  4 φαύλα  (26)  πράσσων  μισεί  τό-τέ»;.  η 
ούκ  έρχεται  πρός  τό  φως,  ι ούκ  άποκαλυτπί  r 
δδόν  αύτοϋ  πρός  Κύριον.  Πρώτον  c έλκισον 
ριον,  καί  ποίει  χρηστότητα,  > καί  τά  Ιςής·  sz: 
ποιήσας,  πάλιν  ι έλπισον  επ'  αυτόν,  χαΐ  αν:ές  σβ- 
ήσει. I *0  δέ  τήν  έν  χρυπτφ  διχαιοσ*ύνην  pi 
θεός,  διά  τό  βλέπειν  έν  τψ  χρυπτφ,  έςοισει  χΐττ 
δτε  φανερώσει  τάς  βουλάς*  καί  ό έν  τή  κρίακ  «* 
λάμπων  ώς  μεσημβρίαν  Ιξει  τό  κρίμα. 

*Χχοτάγτ[Θι  τφ  Κνρίφ  χαΧ  Ixirwtrcr  air.^ 
X.  τ.  έ.  Ή ύποταγή  αύτη  (27)  έστί  φύσει·»;  Ιβγι^· 
πρός  τήν  γνωσιν  του  θεού  έκούσιος  σνγκατϋτΓ. 
C Μή  παραζήλου  έν  τψ  χατευοδουμένψ  έν  τξ  .τ 
αύτου,  έν  άνθρώπψ  ποιοΰντι  παρανομίας.  » 
εύόδωσιν  τήν  έπί  τό  χείρον  προκοπήν  λέγει*  - 
τό,  C Πονηροί  δέ  άνθρωποι  καί  γόητε^  προκί-'-* 
έπί  τό  χείρον,  ι 

ΠαύσοΛ  &xb  όργ^ς  κοΛ  έγχατάΜχε 

·*  11  Tim.  111, 13. 
sequentia  fragmenta. 

(25)  Εττανθα  ζηΛοτ,  etc.  Codex  CoielieUBai· 

(26)  Πας  ό φανΛα,  etc.  Catena  Corderii. 

(27.)  ύχοταγίι  αντη,  elc.  Schedae  G rabii- 


1517  SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XXXVi.  ^318 


X.  τ.  έ.  Θυμός  έστιν  (28)  όργή  έπιθυμίας  ήμέρου  ψυ- 
χής χατ’  έξοχήν  άμύνης*  όργή  έστιν  δρεξις  τιμωρίας· 
τιμωρία  δέ  έστι  χαχου  άνταπόδοαις.  ι Μή  παραζήλου 
ώατε  χονηρεύεαθαι.  » Μή  Γδης  αυτών  τήν  εύημερίαν, 
άλλά  πρόαμεινον  τδ  τέλος,  χα\4^ει  τδν  δλεθρον. 

Όη  οΐ  χονηρενόμετα  έξοΛοΘρείίθήσοτται , 
X.  τ.  έ.  Τ6  έξολοΟρευθήναι  (29)  ούδέν  έτερόν  έστιν  ή 
τδ  έχπεσεΤν  έχ  θεοΟ. 

ΚαΙ  έτί  όΛίγοτ,  καΐ  οϋ  ύχάρζει  άμαρτωΛ^ς^ 
κ.  τ.  έ.  Αμφίβολος  ή λέξις  (30)·  ή γάρ  Ανύπαρκτος 
Ισται  ό άμαρτωλδς,  (δπερ  οΓονται  οΕ  παντελώς  τους 
φαύλους  φθείρεαΟαι  λέγοντες  ούχ  ύγιώς* ) ή χαθ’ 
δ Αμαρτωλός  έατιν,  ούχ  ύπάρξει. 

Καϊ  ζητήσεις  zdr  τόχογ  αϋτοΰ^  καϊ  ού  μή  εΰ~ 
PHC»  'Ρ·  έ.  Τόπος  (31)  Αμαρτωλού  ή χαχία. 

οι  Si  αραεις  κΜ^ρονομήσονσι  γην,  χ.  τ.  έ.  Ή 
γή  νυν  (32)  γνώαιν  σημαίνει·  ώς  γΑρ  έν  τόπω  τ^ 
θεωρία  λέγεται  είναι  ό νους,  c Και  χατατρυφήσουσιν 
έπΙ  πλήθει  εΙρήνης.  > Τρυφή  δικαίου  πλήθος  εΙρήνης, 
πλήθος  δέ  είρήνης  έστίν  Απάθεια  ψυχής  μετά  γνώ- 
σεως  τών  δντων  Αληθούς. 

ΚρεΤσσοτ  όΛΙγοτ  τψ  δικαΐφ  ύχέρ  χΛοντοτ 
ίμαρτωΛίάτ  χοΛϋν,  χ.  τ.  έ.  ΚρεΓσσον  όλίγη  (33) 
fvώσtς  πνευματιχή  ύπδρ  πλήθος  σοφίας  έθνών. 

*Τχοστηρίζει  δέ  τσΰς  δικαίους  ό Κύριος,  χ.  τ.  δ. 
)ύδεν  ούτως  (34)  ύποστηρίζει  τδν  δίκαιον,  ώς  χΑρι- 
Γμα  πνευματικόν  ι Τνα  μεταδώ  ύμιν  χάρισμα 
ινευ[Αατιχδν  είς  τδ  στηριχθήναι  ύμΑς,  > φησ\ν  ό 
Απόατολος. 

Γινώσκει  Κύριος  τάς  όδοϋς  τώτ  άμώμωτ,  χ.  τ.  έ.  ^ 
Ετερος*  c Προοιδε  (33)  Κύριος  τάς  ήμέρας  τών  Αμώ- 
ων.  » Ούχ  ύποστηρίζει  μόνον  αύτοΐς  τήν  ζωήν,  ΑλλΑ 
α\  οΤδε  τάς  μελλούσας  ήμέρας,  καΐ  τήν  ήτοιμασμένην 
ληρονομιαν.  Ούδέν  ούν  αύτους  βλάψει  τδ  πρδς  βραχύ 
ίπεισθαι  · γυμνάζονται  γάρτή  καρτερία,  τήν  στενήν 
χΐ  τεθλιμμένην  όδεύοντες,  ούχ  αίσχυνόμενοι  έν  χαιρφ 
ϊνηρω,  δτεπερ  όργήν  έπάγει  τοϊς  ΑμαρτωλοΙς. 
Ελλά  χαΐ  νυν  οΕ  μέν  ένδείφ  Απολούνται  λογικής  τρο- 
ίς,  οΐ  δδ  τού  θεού  χατατρυφήσουσιν  εις  πλησμονήν. 

£αΙ  τή  κΛηρογομία  αϋτωτ  είς  αΙώτα  έστΜ, 
τ.  έ.  Κληρονομία  έστ\  (36)  τής  λογικής  φύσεως  ή 
ώσις  ή τού  θεού. 

Ού  χαταισχνγθήσοτται  ir  κεαρφ  Χοτηρφ, 
τ.  έ.  Καιρδν  πονηρδν  (37)  λέγει  τδν  τής  χρίσεως  ^ 
όνον.  C ΚαΙ  έν  ήμέραις  λιμού  χορτασθήσονται.  * 
μέρας  λιμού  όνομάζει  έν  αΤς  πολλο\  τών  Ακαθάρτων 
ιρίσχονται  τού  Αρτου  τού  εΕπόντος  · ε Έγώ  ειμι  δ 
Γος  ό άπδ  τού  ούρανού  χαταβΑς.  ι 
ΈκΛείχοΥζες  ώσεί  καχγός  έξέΛιχοτ,  χ.  τ.  έ. 
3τον  τδν  χαπνδν  (38)  άποδιώχει  Απδ  τών  λογικών 
ων  τδ  πυρ  δ ήλθε  βαλείν  έπΙ  τήν  γήν  ό Χριστός. 

* Rom.  ly  il.  **  Joan.  vi,  41. 

28)  θνμός  έστιν,  elc.  Esedem  schediB. 

29)  Td  έξοΛοθρενθηναι,  eic.  Eaedem. 

50)  '^ΑμφίδοΧος  ή Χέζις,  eic.  Calena  Gorderii. 

5’l  ) elc.  Schedae  G rabii. 

52)  'Jff  γτί  rvr,  eic.  Eaedem. 

5*5)  Κρέΐσσον  όΛίγη,  elc.  Eaedem. 


A elc.  Furor  esi  ira  qua  mansuela  anima  supra  mo- 
dum desiderai  ullionem  : ira  esi  desiderium  iiliio- 
nis,  uliio  auiein  mali  reiribulio.  c Noli  aemulari  ut 
maligneris. » Non  videas  eorum  prosperi lalem,  sei 
exspecta  finem  ei  videbis  interitum. 

Yers.  9.  Quoniam  qui  malignantur,  e»iermina· 
buntur,  elc.  Exterminari  nihii  aliud  est  quam  a Deo 
excidere. 

Vers.  10.  Et  adhuc  puiillum,  el  non  erit  pecca· 
tor,  elc.  Ambigua  esi  haec  locuiio  : vel  enim 
exsisientia  rarebit  peccator  (quod  exisiimani  illi, 
qui  pravos  peniius  interire  perperam  iradunl) , vel 
in  quantum  peccator  est,  non  erit. 

Et  quueres  locum  ejus,  el  non  invenies,  elc.  Locus 
peccatoris  est  malitia. 

B Vers.  il.  Mansueti  autem  hcereditabunt  terram, 
etc.  Terra  hoc  loco  significat  scienliam  ; nam 
contemplatione  mens  dicitur  esse  lanquam  in  loco, 
f El  delectabuntur  in  multitudine  pacis,  i Deliciae 
justi  miilliludo  pacis,  multitudo  autem  pacis  est 
impatibilitas  animae  cum  vera  eorum  quae  sunt 
cognitione. 

Vers.  16.  Melius  est  modicum  justo  super  d/ot- 
tias  peccatorum  multas,  etc.  Melior  est  modica  scien- 
tia spiritalis,  quam  miilia  sapienlia  gentilium. 

Vers.  17.  654  Confirmat  autem  justos  Domi- 
nus, elc.  Nihil  aeque  confirmat  justum,  ac  gratia 
spiritalis  : c Ut  imparliar  vobis  gratiam  spiritalem 
ad  confirmandos  vos, linqiiit  Apostolus 

* Vers.  18.  Novit  Dominus  vias  immaculatorum, 
etc.  Alius  legit : c Praevidit  Dominus  dies  immacu- 
latorum. » Non  confirmat  solum  ipsis  vitam,  sed 
novit  etiam  dies  futuros  el  praeparatam  haeredila- 
tem.  Nihii  igitur  ipsis  oberit , quod  parvo  tempore 
lugeant : nam  per  tolerantiam  exercentur,  cum  per 
angustam  el  arctaro  viam  iucedunt,  non  confun- 
dendi in  tempore  malo,  quando  iram  inducit  super 
peccatores.  Quin  etiam  nunc  hi  quidem  rationabili! 
cibi  penuria  pereunt;  illi  vero  ad  satietatem  Deo 
delectabuntur. 

Et  hwreditas  eorum  in  wternum  erit,  etc.  Ilaere- 
diias  est  ea  cognitio  quam  de  Deo  habet  rationabilis 
natura. 

Vers.  19.  Non  confundentur  in  tempore  malo, 
etc.  Tempus  malum  vocat  judicii  tempus,  t Et  in 
diebus  famis  saturabuntur.  i Dies  famis  vocat  illas 
in  quibus  multi  ex  iis  qui  immundi  sunt  privantur 
pane  illius  qui  dixit  ** : i Ego  sum  panis  qui  de 
coelo  descendi.  » 

Vers.  20.  Deficientes  quemadmodum  fumus  defi- 
cient, elc.  Hunc  fumum  expellit  a rationabilibus 
lignis  ignis  quem  venit  Christus  in  terram  oiittere. 

(34)  Ούδέν  ούτως,  etc.  Eaedem. 

ί35)  ^Έτερος*  Προοιδε,  etc.  Calena  Corderli. 

36)  Κληρονομία  έσζΐ,  elc.  Schedae  Grabli. 
37)Κα/ρύν*  χονηρόν,  etc.  Eaedem  schedae  G ra- 
bii. 

(38)  Τούτον  τόν  καχνόν,  etc.  Exdeni. 


139 


\m  EX  ORIGENE 


KJuidim.  Farnos  ignis  exstincii  signum  est.  Sed 
et  bi,  com  unquam  Ignis  flaminigerassent,  exsiineii 
sunt.  Istius  modi  sunt  peccatores , qui  ;cum  adver- 
sum DOS  eluxerunt,  intereunt ; non  quod  eorum 
substantia  penitas  dissolvatur,  sed  quod  non  amplius 
sint  peccatores. 


Tov  αύτον.  Καπνάς  6e  πυρλς  (39)  ββίββέντος  ? 
με7ον.  Κα\  οϊ/τοι  δε,  ώς  πΟρ  χαταφλεξαντες,  άτ:ε^ 
βθησαν.  Τοιοΰτοι  οΐ  καθ’  ήμων  βιαλάμψαντες. 
λυνται  οΙ  &μαρτωλο\,  ού  τψ  έξ  δλου  διαλΰεαθαι  :τι 
σύστασιν  αύτών,  άΧλά  τψ  μηχέτι  είναε  ίμαρτα^Λ.^;. 


PROLOGUS  RUFINI  PRESBYTERI 

Ια  explanationem ‘super  psalmos  trigesimum  sextum,  trigesimum  septimam, 
. et  trigesimum  octavum· 


Ouoniam  iriaesimi  sexti,  et  trigesimi  septimi,  et  trigesimi  octavi  psalmi  expositio  tota  moralis  est,  ma- 
tula Quoidam  tfita  emendatioris  ostendens,  et  nunc  conversioMt  ac  pmntunttoi,  nune  fmrgaucm  e 
vrofectuum  semitam  docet,  idcirco  tibi  eam,  Aproniane,  fili  chartssime,  tn  novem  oratiunculas,  quas  €r,a 
homiUas  vocant,  velut  in  uno  corpore  digestam  in  Latinum  transtuli,  ut  mra  unum  codicem  colltam 
haberes  dictionem , qua:  ad  emendationem  vel  profectionem  morum  tota  respiceret.  Hoc  sane  benefn. 
pr<e*taHt  hae  lectio,  quod  ab$que  labore  lecloru  inlelligenlta  eju*  tu  propatulo  habeatur,  quo  seibctt  me 
implicitae  tentu  lucido  ae  timplki  termone  doceatur,  ex  quo  prophetia  pmentro  non  m/m  ai  wm. 
Mr.in  etiam  ad  reliqiotat  feminat  potsit,  et  excolere  timplicet  mentet , ne  forte  reltgtota  filut^  mea,  nui 
in  Chritto  tua,  ingrata  tit  opeH  nottro,  ti  id  temper  laboriotum  inlelleetui  tuo  pro  atpeniM 
quattiottum;  quia  nec  eorput  humanum  ex  tolit  potuiuet  nervit  ottibutque  conttare,  mu  eu  dmna  Prta- 
dentia,  tel  mollitiem  carnit  iutexuiuet,  vel  blandimenta  pinguedintt. 


655  ORIGENIS  EXPLANATIO 

Super  psalmum  trigesimum  sextum,  qui  dicitur : « Noli  (tmulari  m 

malignantibus  a » 


HOMILIA  PIUMA. 

f.  Multifarie,  multisque  modis  Deus  loculus  est 
patribus  ia  prophetis  Aliquando  quidem  ineffa- 
bilia sacramenta  nos  edocet  in  bis  quae  loquitur  : 
aliquando  autem  de  Salvatore  et  de  ejus  adventa 
nos  instruit : interdum  vero  mores  nostros  corrigit 
et  emendat.  Propter  quod  nos  lentabimus  per  loca 
singula  Scripturae  divinas  hujuscemodi  differentias 
assignare,  et  discernere  ubi  prophelim  sint  et  de 
futuris  dicatur,  ubi  autem  mystica  aliqua  iiidican·» 
tur,  ubi  vero  moralis  est  locus.  Incipientes  igitur 
explanationem  trigesimi  sexti  psalmi,  invenimus 
quod  lotus  psalmus  iste  moralis  est,  et  velut  cura 
quaedam  ac  medicina  humanae  animae  datus,  cum 
peccata  nostra  arguit,  et  edocet  nos  secundum  le- 
gem vivere.  Sed  videamus  jam  quale  nobis  princi- 
pium dat  primus  versiculus.  Noli,  inquit  **,  xmu· 
lari  inter  malignantes,  neque  wmulatus  fueris  fa 
cientes  iniquitatem  : quoniam  sicut  fenum  cito 
arescent,  et  sicut  olera  herbarum  cito  decident. 
Duo  sunt  quidem  quae  nos  docet  in  his  verbis 
facere  non  debere.  Primo  quidem  ne  aeiiiuleiuur 
inter  malignantes,  secundo  ne  aemulemur  eos  qui 
faciunt  iniquitatem,  quoniam  sequitur  eum  qui 
inter  malignantes  aemulatur,  ut  arescat  sicut  fetiuni, 
et  boc  eum  non  tarde,  sed  cito  esse  passurum ; 

(39)  Καχιτύς  δέ  χνρός,  etc.  Catena  Corderii. 

Hebr.  i.  i.  ··  Psal.  xxxvi,  i . *·  Deuu  xxxii, 


eum  vero  qui  aemulatur  facientes  iniqniuic«,ii- 
quitur,  ul  sicut  olera  herbarum  cito  decidat  L 
secundum  simplicem  quidem  littera:  iuieliect·^. 
non  aemulari  inter  malignantes  boc  v detur  indkaTe 
ne  inter  matos  et  pessimos  homines  aeiuulaior 
malitiae,  id  est  dux  et  auctor  exsisiai,  et  velet 
niain  flagilii  caeleris  praelieus.  iEmulari  vero  e» 
qui  faciunt  iniqui  talem,  illud  esi,  si  imiteier  qis. 
et  discat  agere  inique.  Et  hoc  est  in  utroque  q»: 
dicitur,  ut  neque  exempiom  malitiae  caeteris  pra- 
beas,  neque  ipse  altorum  malorum  sequaris  exem- 
pla. Yerum  ut  plenius  quid  ettaun  inlriosecus  tenui 
iste  contineat,  agnoscamus,  conveniens  pnio  adb- 
bere  de  Scripturis  divinis  sieobi  bone  serobM. 
invenimus  scriptum,  et  spiritalibus  spiriuJia  esn* 
parare,  ut  quid  per  baec  indicetur,  evidentius  pr 
leat.  Scriptum  est  in  Deuteronomio  **  : Ipsi 
zelum  me  concitaverunt  in  nan  Dea,  ad  iram  i·^ 
concitaverunt  in  idolis  suis,  et  ego  ia  zetam  aOss 
cam  eos  in  non  gentem.  Hic  ubi  Latine  dicitur,  v 
zelum  adduxerunt  me,  et  ego  ia  zelmm  addmm. 
iii  Grxeo  idem  ipse  sermo  est,  qui  ei  in  psa^*- 
iniiio  est  dictus,  id  est,  aemulati  sant  me,  ei  Φ 
uimulabor  eos.  Quamvis  sermo  ipse  Graecos, 
est,  παρεζήλωσαν,  significantius  tn  Latino  eipn· 
videatur,  si  dicamus  irritaverunt  me,  idem  Ui- 


m\  SELECTA  IN  PSALMOS.  — 

i{»^  est  sermo.  Sed  ct  in  Apostolo  scripltiin  est  ** : , 
An  temulamur  Dominum  ? Plunquid  forliorei  iilo 
iumu$*f  El  obi  liabeliir,  crniutAmor  Oomtitum,  in 
quibusdam  exemplaribus  , irrUamus  Dominum, 
scriptum  esi.  Ex  quibus  omnibus  testimoniis  indi- 
estiir,  quod  aemulari  aliquem,  irritare  eum  est 
et  provocare  : ut,  verbi  casisa  , si  tali  utamur 
exemplo  : Simt  quaedam  mulieres  impudicae  et  ne- 
quam, quae  si  forte  viros  in  amoris  furtivi  illecebris 
ceperint,  processu  temporis  occultis  non  contentae 
flagitiis,  volunt  etiam  pudicis  conjugibus  innote- 
scere, quod  ab  earum  viris  amentur,  ut  ex  hoc  iii 
zelum  excitent,  et  irritent,  ac  perturbent  alienas 
domos.  Si  intellexisti  exempli  virtutem,  quomodo 
pellex  zelum  concitet  uxori,  et  boc  delies  advertere 
quid  sil  aemulari  iiiier  aliquos,  id  est,  cum  eis  ma-  ^ 
liiias  alicujus  incitamenta  pra^entur.  Denique  quia 
sermo  iite  Deuterouoiiiii,  iti  quo  ait : Jp$i  in  zelum 
adduxerunt  me  in  non  Deo,  id  esl  παρεζήλωσαν, 
boc  sigiiiPtcet,  ex  hoc  manifestius  claret  quod  alibi 
scriptum  est  quia  Deus  noster  Deus  zelans  di· 
citur.  Zelans  autem  maritus  diei  solet  de  coiijiige 
sua,  cuiu  ei  pudicitiam  sollicitius  el  catiliiis  eural, 
nec  pollui  patitur  conjugis  castitatem.  Uode  con- 
sequenter qui  peccat,  Meum  qui  zelans  dicitur,  in 
zelum  incitat,  et  irritat.  Verum  haec  omnia  abusive 
audienda  sunt  de  Deo,  sicut  et  ea  quae  de  furore 
Dei  dicuntur,  vel  de  sornuo,  vel  de  tristitia,  per 
«{iiae  illud  inielligilur  quid  unusquisque  nostrum 
pro  actibus  suis  de  Dee  mereatur.  Denique  sic  ^ 
dixit  in  Deuteronomio  quia  ipsi  in  zelum  addu- 
xerunt me  in  non  Deo,  et  exacerbaverunt  me  in  idolis 
suis,  id  est,  colentes  idola  in  zelum  coiicilaveruiil 
iiie.  Sed  quid  sequitur?  Et  ego  in  zelum  adducam 
eos  in  non  gentem,  tn  gentem  insipientem  irritabo  ' 
eos.  Uiide  eiiain  nunc  Judaei  non  moventur  adver- 
sus gentiles,  adversum  eos  qui  idola  colunt,  el 
Deuro  blasphemant,  et  illos  non  oderunt,  nec  indi- 
gnaiiuir  adversum  eos  ; adversum  Gliristianos  vero 
itisatiabili  odio  ferantur,  qui  utique  relictis  idolis 
ad  Deum  conversi  sunt.  Cum  ergo  videris  Judaeos 
odio  baben  i es  Christianum  et  insidiaiiies  ei,  iniel- 
lige  quia  completur  prophetia  illa  quae  dicit  : Et 
ego  concitabo  eos  in  non  gentem.  Nos  enim  sumus 
iion  gens,  qui  pauci  cx  Ista  civliaie  credimus,  et  ] 
alii  ex  alia,  et  nusquam  gens  integra  ab  initio 
credulitatis  videtur  assumpta.  Non  enim  sicut  Ju- 
daeorum gens  erat,  vel  iEgypiiorum  gens,  ita 
etiam  Cliristianoruin  genus  geus  esl  una,  vel  inte- 
gra, sed  sparsitn  ex  singulis  gentibus  β5β 
gregantur.  Dicit  ergo,  quia  Ego  in  zelum  eos  indu- 
ram  in  non  gentem,  in  gentem  insipientem  irritabo 
eos.  Et  ideo  irritantur  in  nos,  el  odio  nos  habent 
vrelui  gentem  insipientem,  dicentes  se  esse  sapien- 
tes, quoniam  quidem  primis  ipsis  commissa  suut 
eloquia  Dei,  et  medilantes  a puero  usque  ad  sene- 
ciuieui  legem  Dei,  in  legem  Dei  non  pervenerunt ; 

··  I Cor.  X,  24.  ·*  Exod.  x,  5.  ··  Deui,  xxx 
Patrol.  Gr.  Xll. 


HOMIL.  1 IN  PSAL.  XXXVI.  1522 

t sed  ideo  qii»  stulta  sunt  elegit  Deus  hojiis  mundi, 
ut  confundat  sapientes,  et  sic  impletur  quod  scri- 
ptum est : In  gentem  insipientem  irritabo  eos.  Sed 
et  quod  dicit  Apostolus  : dn  wmulamur  Domi- 
num f Nnnquid  fortiores  sumus  illo  ? videamus  quid 
indicet.  In  eo  loco  lia*c  dixit,  ubi  de  sacririciis,  et 
de  his  quae  idolis  immolantur,  disputal.  An  temu· 
lamur,  ait.  Dominum,  hoc  est  zelo  concitamus, 
edentes  ea  quae  idolis  immolata  suiii,  sicut  Judaei 
zelum  ejus  commoverunt  in  idolis  suis  ? Nunqiiid 
etiam  nos  simili  modo  facere  volumus?  Ideo  ergo 
ait : Alt  cernulamur  Dominum  ? Nunquid  fortiores 
illo  sumus  f Hoc  esl  quod  dicit.  Si  quidem  concite- 
mus zelum  alicui  qui  inferior  esl  viribus  nostris, 
possumus  facile  contemnere  ; si  vero  fortem  conci- 
^ leinus  in  zelum,  nunquid  non  in  propriam  molimur 
ista  perniciem  ? Si  ergo  vescimur  idoli^  immolatis, 
et  advcrsuii:  uos  zelum  Domini  concitamus,  fortio- 
rem iram  contra  nos,  id  est  ad  proprium  intentum 
provocamus.  Si  quando  ergo  videris  hominem  ne- 
quam, observa,  el  cave  ne  zelum  ejus  concites  ad- 
versum te,  ne  quid  incaute  facias,  unde  nequitia 
concitetur.  Verbi  causa,  iil  per  exemplum  planius 
fiat  quod  dicitur,  beatus  David  Satil  inalignaniem 
concitavit  in  zelum,  quando  processit  ame  exerci- 
tum, et  occidit  Goliam , el  processerunt  chori 
puellarum  el  mulierum  diceutes  : Percussit  Saul 
in  miUibus,  et  David  in  decem  millibus.  (Juod  uU·* 
que  si  studio  suo  egisset  David,  xvmlajtis  fuisset 
, in  malignitate  Saiil.  Sed  nunc  noii  auo  studio  fa- 
^ ctum  est  ut  exirent  chori  puellarum,  et  hujuscemodi 
hymiiuui  dicerent,  quia  David  percussit  in  decem 
millibus,  et  Saul  iii  millibus,  lloc  esl  ergo  quod 
nos  edocet  psalmus,  ut  quon  am  genus  hominum 
proclive  esl  ad  zelotypiam,  et  perfacile  ad  vilium 
istud  inclinatur,  observa  ne  id  agas,  quod  malos 
homines  in  aemulationem  tui  irritet,  et  ad  insidian- 
dum tibi  concitet,  vel  ad  odium  tui  excitet.  Et  est 
boc  totqm  quod  significatur  in  his  omnibus,  ut  ne- 
que Ipse  provoces  mali  aemulationem  adversum  te, 
neque  tu  nequitiam  aemuleris  alienam.  Quomodo 
ergo  homo  nequitiam  aemulatur  alterius  ? Sine 
dubio  cum  eadem  agit.  Quod  autem  dico,  tale  est: 
Si  quis  sit  per  iuiquitaieiu  dives  factus  ex  paupere, 
> si  sit  vicinus  ejus  egens,  et  videat  ilium  qui  de 
terra  surrexit,  ct  ad  divitiarum  culmen  ascendit, 
et  incipiat  aemulari  ut  similiter  etiam  ipse  ex  ini- 
quitate ditescat,  hoc  est  aemulari  facientes  iniqui- 
tatem. Sed  et  si  quis  eum  qui  vel  furtivis  stupris, 
vel  illicitis  conatibus  ultra  locum  et  mensuram 
suam  invadit  nuptias,  domos,  divitias,  aemulari 
velit,  aemulatus  esl  facientes  iniquitatem.  Jam  vero 
eos  qui  per  diversa  Qagilia,  vel  indignas  atque  ilii- 
citas  ambitiones  ad  immerita  bonorum  culmina 
pervenerunt,  el  iniquis  factionibus  vel  cruentis  ma- 
nibus honores  non  sibi  debitos  occuparunt,  hos  si 

I,  «1.  ··  I Cor.  X, «.  ·*  1 Reg.  XVIII.  7. 


1543  EX  ORIGENE 


quis  viilens  ad  similem  inflammetur  insaniam,  aemu- 
latus est  facientes  iniquitatem. 

2.  Propterea  ergo  mandato  Domini  illuminamur, 
ut,  cum  aemulationis  illicitae  flamma  cor  nosiruin 
mentemque  pulsaverit,  nos  verbis  edocti  dicamus : 
Si  aemulari  voluero  inter  malignantes,  aut  aemu- 
latus fuero  lacientes  iniquitatem,  vide  quid  sequa- 
tur : Sicut  fenum,  inquit  cito  areecent,  et  eicut 
olera  herbarum  cito  decident.  Vis  eliain  alterius 
prophetae  de  talibus  monilis  auctoritate  muniri  ? 
Audi  quid  etiam  Isaias  de  omni  gloria  carnali  pro- 
nuntiet : Omnie,  inquit  **,  caro  fenum,  et  omnis 
gloria  ejus  ut  flos  feni.  Vis  etiam  per  singula  vi- 
dere quomodo  flos  feni  sil  carnis  gloria  ? Vide 
quis  imperavit  ante  bos  triginta  annos,  quomodo 
imperium  ejus  effloruit  : continuo  autem  siCHt  flos 
feni  emarcuit  , tunc  deindu  alius  post  ipsum  , 
deinde  alius  atque  alius,  qui  deinde  duces,  et  prin- 
cipes : et  omnis  eorum  gloria  et  bonor  non  solum 
lanquarn  flos  emarcuit,  verum  etiam  tanquam  pul- 
vis aridus  et  a vento  dispersus  ne  vestigium  qui- 
dem sui  reliquit.  Alii  etiam  divitiis  elati,  et  hono- 
ribus tumidi,  studentes  vel  laudabiles  haberi  per 
simulatam  bonitatem,  vel  exsecrabiles  per  indo- 
mitam crudelitatem.  Quorum  si  quis  vana  studia 
existimat  aemulanda,  eat  nunc  ad  cadaverum  eorum 
reliquias,  si  tamen  vel  ipsae  inveniri  queant ; ali- 
quantis enim  ne  lioc  quidem  concessum  est : et 
tunc  inveniet  quomodo  omnis  caro  fenum  est,  et 
omnis  gloria  ejus  ut  flos  feni.  Exaruit  fenum  et  i 
flos  ejus  decidit  Qui  autem  non  diligit  flosculos 
carnis,  [neque  carnaiiier  vivit,  sed  diligit  verbum 
Del,  et  iii  ipso  proficit,  audi  quid  speret : Verbum, 
inquit  Domini  manet  in  ceternum.  Sed  el  hoc 
ipsum  quod  ait,  quia  sicut  fenum  cito  arescent, 
inalignaiites  scilicet,  non  arbitror  otiosum  cor  feno 
eos  comparaverit,  cum  utique  et  alia  possit  esse 
materia,  cui  coiiipareniur  hi  qui  malitiose  egeruiii. 
Fenum  mutorum  ei  irraiionabilium  animalium  ci- 
bus est.  Fortassis  ergo  pro  eo  quod  omnes  stulii, 
ct  imperiti,  et  qui  contra  rationem  et  sapientiam 
Dei  vivunt,  sequuntor  eos  qui  in  malitia  prin- 
cipes sunt,  et  ex  illorum  vita  vel  actibus  vesci  di- 
cuntur, quibus  el  obediuni,  idcirco  eos  feno  com-  ^ 
paravit.  Nemo  enim  prudens  ab  illis  sumit  exem- 
plum. Nam,  sicut  vir  prudens  qui  audit  verba  Domini 
et  facit  ea,  isle  est  qui  manducat  panem  illum 
657  qui  de  coelo  descendit,  el  Jesus  est  cibos  ei, 
pro  eo  quod  ex  verbis  ejus  pascitur,  et  in  man- 
datis ejus  vivit:  similiter  el  hi  qui  io  malitia  eroi- 
neoles,  sicut  fenum  efficiuntur  iis  qui  sibi  obtem- 
perant, vel  aemulationem  sui  ad  nequitiam  gerunt. 
Similia  autem  etiam  de  oleribus  herbarum  inielli- 
geiuU  sunt,  quibus  comparantur  lii  qiii  faciunt  Ini- 
quitatem pro  eo  quod  velociter  transeant.  Inve- 
nimus tamen  in  Scripturis  divinis  interdum  el  lau- 

··  Psftl.  XXXVI,  2.  ■·  Isai.  xl,  6.  ” ibiil.  7. 
XXI.  Isa.  V,  i,  Jerem.  ii , 21.  Gal.  iii, : 
Χλχνι,  3. 


A dabilia  olera,  quae  per  praeceptum  Apo&ioli  man- 
ducare jubentur  inflrmi.  Alia  autem  sunt  illa,  t, 
his  contraria,  de  quibus  dicitur  quod  flunun 
iCgypti  aqtia  sit  deorsum  descendeoe,  et  rigan» 
sicut  hortum  olerum  **  : quo  videlicet  ^gypiiw 
non  arbor  dicatur,  sed  ne  vitis  quidem  nomioetiir, 
sed  olera  quae  cito  deficiunt.  Eitis  videre  quan 
cilo  iEgyptius  decidat?  Vide  quid  dicator  de  eis  in 
Exodo  iEgyptii  autem  festinaverunt,  inquit,  de· 
colligaverunt  axes  suos,  el  cilo  fugerunt  sub  aqua. 
Sicut  olera  ergo  herbarum  cito  decident.  Denique 
el  Achab  ille  iniquus  quoniam  talia  olera  paratm 
plantare  in  vinea  Nabotli  Jczrahelilar  propter 
quod  Nabutheus  magis  mori  elegit,  quam  periuil· 
tere  ut  excisa  vinea  Israeliiica  olera  plantarentur. 

^ Fecit  ergo  hoc  tanquam  justus,  ut  non  permiuerd 
excidi  vineam  justitiae,  cujus  fructus  laetificat  m 
hominis,  cum  in  sapientiae  cratere  tniscelur,  ei 
plantari  olera  iniquitatis,  velociter  viridantia,  seJ 
velocius  arescentia.  Puto  ergo  quod  eUam  in  bj· 
stris  cordibus  qui  credimus  Salvatori,  sil  aliqoj 
vinea  plantata,  sicut  dixit  .Vinea  facta  est  di 
tecto  in  cornu,  in  loco  uberi.  Sed  et  ad  illos  dicisa 
est  quibus  sermo  Dei  factus  est  primum  quia 
Ego  plantavi  te  vineam  totam  feracem,  £sl  erfj 
nobis  vinea  quaedam  ex  qua  fructum  sdeuiic,  φ i 
laeliiical  cor  liominis,  per  donum  sapientiae  pre- 
mimus in  torcularibus  Scripturarum,  cum  perfe- 
ctius et  latius  divina  legis  mysteria  contuemur. 

j Sed  proficientibus  nobis  in  studiis,  et  Israeliiku 
oculo  ad  oculum  spiritalem  lendentibos,  veoit 
Acliab  iniquus  et  impius,  Achab  inimicus  vinej: 
nostrae,  el  adversum  optima  studia  haec  eapieoiz 
invidiam  concitat,  tuinuUom  commovet,  dolos  et 
factiones  per  Jezabel,  hoc  est,  per  carnalem  sa- 
pientiam instruit,  et  vult  excidi  vineam  isum  spi- 
ritalis inlelligeiuiae,  et  plantari  olera,  id  est,  u: 
qum  legimus,  carnaiiier  iuielligamus : sicut  okra 
enim  omnis  gratia  carnis  est,  ut  impleatur  io  noUs 
illud  quod  culpat  Apostolus  diceus  ad  Galatas^  : 
Sic  insensati  estis,  ut  cum  spiritu  ceepentis,  msac 
carne  perficiamini  ? Quod  aiiiein  in  auima  sancu 
sint  vineae,  et  agri  a Domino  benedicti,  audi  eiiaa 
Isaac  ad  filium  suum  Jacob  dicentem  ^ : Ecce  odor 

* filii  mei  sicut  odor  agri  pleni,  quem  benedixit  Do- 
minus,  Melius  ergo  est  vineam  nos  colere  in  anima 
nostra,  et  torcular  fodere  Scripturarum,  et  vinde- 
miare botros,  et  premere  vinum  de  vinea  Sorec,  iii 
el  nos  dicamus  ad  Dominum  quiSi  Poculum  tmum 
inebrians  quam  prceclarum  est!· 

3.  Posteaquam  dixit  sicut  olera  herbanioi  cilo 
decidere  facientes  iniquilalera,  et  prohibuit  aemu- 
lari inter  malignantes,  et  imitari  facientes  ioiqui- 
tatein  : tunc  dicit  quid  facere  debeamus.  Spen. 
inquit  in  Domino  , et  fac  bonitaletH,  Conlenipi·» 
scilicet  illis  omnibus  quae  superius  culpata  sum, 

* ibid.  8.  ··  Jos.  xiii.  ^ Exod.  xiv.  ΙΠ 

·.  *·  Gcn.  xxvii  27.  Psal.  xxii , 5.  Ps>i. 


13^6 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — IIOMIL.  I IN  PSAL.  XXXVI. 


Iionoribiis,  iliviliis,  cl  omni  gloria  carnali,  alqiic  i 
omnibus  s?eculi  bonis,  in  Domino»  inquil»  spera. 
Sperans  autem  in  Domino  non  sis  otiosus;  sed 
bonitatem  faciens,  spera  in  eo.  Qnsc  est  autem  ista 
bonitas,  videamus.  Unus  est  ei  illis  routibus  quos 
sancti  Spiritus  fructus  esse  enumerat  Apostolus. 
Fruclut  autem  spiritun  est  charitnSf  gaudium^  pax, 
patientia,  bonitas  ei  justitia  Fac  ergo  bonita- 
tem, velut  si  diceret  ad  agrum  loqncns,  Fac  illum 
friictiim  vel  illum  : ita  nunc  tibi  auditori  divina- 
rum Scripturarum,  tanquam  agro  loquitur  sermo 
divinus.  Fac  bonitatem,  et  inhabita  terram,  et  pa- 
sceris in  divitiis  ejus.  Noli  esse  sicut  fenum  are- 
scens, noli  Acri  sicut  olera  herbarum,  quae  cito 
deficient,  sed  spera  in  Domino,  et  fac  bonitatem, 
et  inhabita  terram.  Quam  terram  inhabitare  nos  ^ 
jubet  si  bonitatem  fecerimus?  Utique  si  de  ista 
loqueretur  terra  quam  habitamus,  et  qui  faciunt 
bonitatem,  et  qui  non  faciunt,  habitant  hane  ter- 
ram. Superfluum  ergo  videtur  esse  mandatum  si 
intelligatur  hsDC  terra.  Sed  videamus  ne  forte  illam 
dicat  terram  de  qua  scriptum  est  *·,  quia  semen 
aliud  cecidit  super  terram  bonam,  tpise  attulit  fru- 
ctum, in  qua  nunc  terra  cor  auditoris  significari 
videtur.  Hanc  ergo  jubemur  inhabitare,  hoc  est 
non  longius  evagari,  non  ultra  citraque  discurrere, 
sed  habitare,  et  consistere  intra  animae  nostrae 
terminos,  et  considerare  eam  diligentius  atque 
eflici  ejus  agricola  sioul  fuit  Noe,  et  plantare  in  ea 
vincam , et  excolere  terram  quae  intra  nos  est , ^ 
nostrae  animae  innovare  novalia,  et  non  seminare 
super  spinas  : videlicet  cum  animam  nostram  pur- 
gamus a vitiis,  et  incultos  atque  asperos  mores  ad 
mansuetudinem  Christi  imitationis  excolimus,  et 
ita  demum  ex  virtutum  divitiis  pascimur.  Neque 
enim  putandum  est  praecipi  nobis  terrenas  divitias 
#i«ua:rere,  quas  contemnere  jubemur  et  spernere. 
Ait  ergo  : Inhabita  terram.  Hoc  est  ergo,  animae 
tuae  semper  assiste,  ibi  semper  permane,  et  ex- 
cole terram  tuam , ut , cum  abundare  coeperis  ju- 
stitiae fructibus,  tunc  pascaris  in  diviiiis  ejus.  Quid 
est  autem  pasci  in  diviiiis  ejus?  Quia  quodcunque 
geminaverit  homo,  hoc  et  metet.  Et  : Qui  seminat  in 
carne,  de  carne  metet  corruptionem.  Qui  autem  se- 
minat in  spiritu,  de  spiritu  metet  vitam  celernam^^. 
Si  autem  habiles  658  terram  luam,  et  ipsam  in 
spiritu  et  non  in  carne  seminaveris,  pasceris  in 
divitiis  ejus,  sicut  oves  illae  quae  in  loco  viridi 
pasci  dicuntur,  de  quibus  dicit  sermo  divinus  : 
In  loco  viridi  ibi  me  collocavit.  Unde  constat  quod 
unusquisque  nostrum  ipse  sibi  praeparat  intra  se 
locum  viridem , in  quo  pascitur  a Domino,  cum 
ngros  animae  suae  excolit,  et  in  spiritu  seminans 
semper  ad  laetitiam  spiritalis  culturae  adducit. 

4.  Delectare  in  Domino,  et  dabit  tibi  petitiones 
cordis  tui  Moris  est  Scripturae  divinae  duos  ho- 


mines introducere  όμωνυμία,  id  est  simiiiiudine 
alterius  alterum  ex  altero  nominare,  hoc  est  ea 
quae  exterioris  sunt  hominis,  compellere  etiam  in 
interiorem.  Quod  autem  dico  tale  est  : Exterior 
homo  corporalis  vescitur  cibis  corruptibilibus,  et 
sibi  aptis.  Est  autem  et  cibus  quidam  interioris 
hominis,  de  quo  dicitur  quia  in  omni  verbo  Dei 
vivit  hoino’\  Est  poculum  exterioris  hominis,  est 
aliud  interioris.  Bibimus  enim  de  spiritali  sequenti 
petra  et  bibimus  aquam , quam,  dicente  Jesu, 
qui  bibit,  non  sitiet  in  wternum  Est  et  indumen- 
tum exterioris Jiominis,  est  et  interioris  boiuiiiis 
indumentum.  Et  si  quidem  peccator  sil,  induit  se 
maledictum  sicut  vesiimenlnm  Si  autem  justus 
sit,  audit”*  : Induite  vos  Dominum  Jesum  Chri- 
stum. Et  ”” : Induite  vos  viscera  misericordiae,  be  · 
nignitatem,  humilitatem,  mansuetudinem,  patien- 
tiam. Et  quid  necesse  est  enarrare  per  singula 
quomodo  interior  homo  exterioris  hominis  homo- 
nymis appellationibus  nominetur  ? Arma  exterior 
homo  et  interior  habet.  Qui  secundum  interiorem 
hominem  militat,  induitur  armis  Dei,  ut  possit 
siare  adversus  versutias  diaboli.  Sed  post  mulla 
exempla,  veniamus  ad  hoc  quod  propositum  est. 
Videamus  quid  est  quod  significatur  ex  eo  quod  di- 
ctum est : Delectare  in  Domino,  et  dabit  tibi  peti- 
tiones  cordis  tui.  Sciendum  primum  est  quia  hoc 
qimd  dixi  in  Latino,  delectare  in  Domino,  in  Graeco, 
deliciore  in  Domino,  dicitur.  Hoc  enim  Graecus 
sermo  indicat : quod  est  χατατρύφησον.  Sicut  ergo 
secundum  exteriorem  hominem  possibile  est  non 
solum  cibis  uti,  verum  etiam  deliciis  perfrui,  ci 
maxime  qui  divites  sunt  deliciis  ulunliir;  etiam 
ita  interior  homo  potest  non  solum  cibis  uti,  ve- 
rum ct  deliciis  perimi.  Quod  fieri  hoc  modo  arbi- 
tror. Si  quis  audiat  verba  ea  solummodo,  quae  se 
invitent  ad  timorem  Dei,  iste  cibum  laiilummodo 
capit  ex  hujuscemodi  verbo.  Qui  vero  dederit  ope- 
ram ad  intelligendani  legem,  ad  perscrutandos 
prophetas,  ad  exsolutiones  parabolarum  Evangelii, 
ad  explanationem  verborum  aposlolicorum,  cl  qui 
in  omnibus  intellectui  et  scientiae  operam  dederit, 
iste  deliciis  friiiiur.  Non  enim  ad  hoc  solum  quod 
ei  ad  vitam  suflicit,  cibo  utitur  mandatorum,  sed 
in  omni  agnitione  scientiae  delectatur.  Hoc  est  quod 
arbitror  et  in  eo  indicari,  quod  dicitur  Deus  ab 
initio^  plantasse  paradisiim  deliciarum,  sine  dubio 
in  quo  spiritualibus  deliciis  frueremur.  Sed  et 
alibi  : Torrentem,  ait·*,  deliciarum  potum  dabis  eis, 
sanctis  scilicet.  Sed  et  hic  scio  quod  in  Latinis 
exemplaribus  haberi  solet  torrentem  voluptatis  tuiVf 
sed  in  Graeco  habetur  τρυφής,  quod  est  deliciarum. 
Sed  et  sanctis  quibusque  corporalium  deliciarum 
contemptus  indicitur,  et  spes  deliciarum  spirita- 
lium repromittitur.  Vis  etiam  de  hoc  auctoritatem 
accipere  Scripturae  divinae?  Dives  quidam  erat,  et 


*·  GM.  r,  22,  *»  Liic.  VIII,  8.  " Gal.  vi,  8,  **  Psal.  xxii,  i.  " Psal.  xx>vi,t4.  ” Deut.  viii,  5. 
·*  1 Cor.  X,  4.  ··  Joaii.  iv,  15.  ··  Psal.  cix.  , " llom.  Hi,  14.  *·  Coloss.  lu,  «·  " Psal.  xxxv  ‘J.  , 


I5i7  εΐ  ORIGENE  I5f8 


Lazarus  pauper;  in  deliciis  corporalibus  erai  di· . 
ves,  Lazarus  conficiebaiiir  inedia.  Excessit  utcr- 
que  de  saeculo,  et  Lazarus  quidem  ab  angelis  sub- 
latus  est  in  sinum  Abrahae,  ut  ibi  in  deliciis  re- 
quiesceret ; ille  autem  qui  in  deliciis  fuerat  cor- 
poralibus, abiit  in  gehennam  ignis,  sicut  in  Evan- 
gelio  est,  et  audit  ab  Abraham  quia  tu  eomecutu» 
es  bona  in  vita  itta,  hoc  csl  deliciis  abusus  es,  et 
Laxarus  mala  : nunc  autem  hic  requiescit , tu  vero 
cruciaris.  Nemo  potest,  et  in  carne,  et  in  spiritu 
habere  delicias.  Sed  si  quis  in  carne  deliciatur, 
sicut  ille  dives,  carebit  gremio  Abraham  et  deliciis. 
Qui  vero  in  praesenti  saeculo  pane  aflliciionis  ve- 
scitur, sicut  et  ille  pauper,  cum  bine  abscesserit, 
in  deliciis  erit.  Deliciare  ergo  in  Domino,  et  dabit 
tibi  petitionem  cordis  tui.  Quod  si  adbuc  plenius  1 
intueri  vis  quomodo  quis  delicietur  in  Domino, 
perspice  quod  Dominus  veritas  est,  et  sapientia  est, 
et  j.istilia  est,  et  sanctiHcatio  est.  Si  ergo  abun- 
daveris in  divitiis  veritatis,  si  abundaveris  in  in- 
tellectu sapientiae^  sl  copiosus  fueris  in  actibus 
justitiae,  tunc  plene  et  integre  deliciaris  in  Domino. 
Quae  utique  cum  expleveris,  tunc  etiam  id  quod 
consequitur  adipisceris.  Dabit  enim  tibi  Dominus 
petitiones  cordis  tuL  Necessario  tamen  addidit  p^- 
titiones  cordis  tui,  cum  potuisset  utique  dicere  pe- 
titiones tuas.  Ita  autem  facilius  intelligi  potest. 
Quod  si  singulorum  membrorum  propria  quaedam 
persona  Ungatur,  verbi  causa,  si  oculus  haberet 
vocem , nunquid  non  diceret  : Peto  lucem , ut  vi-  ^ 
deam  ea  quae  me  videre  delectant?  Refugio  enim 
videre  horrorem  aliquem , et  omne  quod  con- 
turbat et  contristat  aspectum.  Similiter  et  si  au- 
ditus acciperet  vocem,  nunquid  non  diceret : Peto 
sonum  modulata  arte  compositum,  sonum  delecta- 
bilem, asperum  vero  et  terribile  aliquid  audire  re· 
fugio?  Ita  si  gustui  vox  daretur,  et  tactui,  et 
omnes  sensus  nostri  sine  dubio  hacc  peterent,  quae 
suo  sensui  convenirent.  Ab  bis  ergo  transeamus 
ad  cor  in  quo  est  mens,  et  principalis  intellectus, 
ct  videamus  quid  desideret  et  quid  petat  cor,  sicut 
de  oculo  vel  de  auribus  caeterisque  sensibus  in  su- 
perioribus demonstravimus.  Secundum  sui  natu- 
ram cor  sine  dubio  intelligenliam  poscit.  Sicut 
oculus  visum,  659  ita  cor  intellectum  requirit.  I 
Sicut  auris  suavem  sonum  cupit,  ita  cor  sapien- 
tibus sensibus  delectatur.  Sicut  gustus  dulci  sa- 
pore, ita  cor  prudentibus  cogitationibus  gaudet. 
Sicut  odoratus  suavitate  fragrantiae,  ita  cor  ratio- 
nabilibus studiis  laetatur.  Sicut  tactus  lenibus 
ac  mollibus,  ita  cor  utilibus  et  optimis  consiliis 
delectatur.  Si  ergo  delicieris  in  Domino,  et  sa- 
pientiae, et  veritatis,  et  justitiae  copiis  atque  deliciis 
perfruaris,  dabit  tibi  Dominus  petitiones  cordis  tui 
aptas  deliciis  supradictis. 

5.  Post  haec  dicit  : Revela  Domino  viam  tuam, 
ei  spera  in  eum,  et  ipse  faciet.  — Omnis  qui  male 

··  Luc.  XVI,  25.  Psal.  xxxvi,  5.  ··  Joan.  in, 

··  Maith.  VI,  S, 


i agit,  odit  lucem,  et  non  venti  ad  lucem  «fi  me  ar· 
guantur  opera  ejus.  Qui  autem  facit  ueritaieux,  oesui 
ad  lucem**.  Quoniam  ergo  qui  male  agil,  odti  Ia* 
cem,  et  quantum  in  ipso  occultans  mab  quae  agit, 
et  timens  ne  arguatur,  velat  et  contegit  viamsnan, 
et  tanquam  velamento  quodam  operit  actus  suos. 
Verbi  gratia,  si  quis  vestrum,  licet  non  optem  esse 
in  hoc  conventu  talem  aliquem,  tamen  si  quis  inter 
vos,  sive  catechumenus,  sive  etiam  unos  aliquis  ex  plu- 
ribus fldelium  conscius  sibi  est  quod  fornicatus  sit,  et 
celat  delictum,  nunquid  non  tibi  videtur  iste  occultare, 
et  operire  viam  suam  quam  incedit?  Qui  aoiem caste 
agit,  et  conddit  de  puritate  vitxsuae,  non  vult  cooperiie 
viam  suam,  sed  vult  eam  manifestam  esse,  maBifesUn 
dico  non  hominibus, ne  forte  percipiat  oiereedein  sua· 
^ ab  hominibus,  sed  Deo  manifestat.  Propierea  ergo 
dicitur, Reve/a  ad  Dominum  viam  tuam.  Sed  et  si  ma- 
lorum tibi  conscius  aliquorum  fueris,  noli  oecolure, 
sed  per  exoniologesim,  id  est  confessionem,  revela 
ea  Domino,  et  spera  in  eum,  et  Ipse  faciei.  Hoc  esi, 
cum  confessus  fueris,  et  revelaveris  ei  delicta  isa, 
spera  ia  eum  quod  possis  ab  eo  veniam  promereri,  2*. 
ipse  faciet.  Quid  faciet?  Sine  dubio  sanum  te  faciei. 
Dicet  libi  ** : Eccejam  sanus  factus  es,  ultra  uoli  pec· 
care,  ne  quid  tibi  deterius  contingat.  Haec  faciei,  si  deH· 
cia  tua  ei  revelaveris.Si  vero  pura  est  via  tua,  et  mun- 
da conscientia,  et  haec  ei  revelaveris,  spera  in  eoni. 

6.  Quid  faciat,  ex  consequentibus  disce  Pr»· 
ducet  sicut  lumen  justitiam  tuam,  et  judicium  tuum 
sicut  meridiem.  Tiiam  justitiam,  quam  tu  egisti  in 
occulto,  et  revelasti  eam  soli  Deo,  hanc  prodocet 
sicut  lumen  Deus,  et  ostendet  te  justum  illoroina- 
lum  sole  justitiae,  coelo  et  terrae,  et  omnibus  qui  in 
coelo  sunt  ostendet  lumen  justitiae  tuae,  et,  si  ita 
dici  oportet,  jactabit  se  dc  te  tanquam  de  ilio, 
tanquam  qui  acceperis  spiritum  adoptienis.  Pro- 
ducet ergo  justitiam  tuam  sicut  lumen,  qnia  qat 
Mcundum  mandatum  Domini  justus  est,  jitstiiiam 
suam  ita  facit,  sicut  ipse  mandavit  dicens**:  fvs 
autem,  eum  facitis  justitiam  vestram,  nesciat  smistra 
quid  faciat  dextra  tua.  Haec  ergo  justitia  quae  ita  fil, 
ut  non  liomlnibtis  appareat,  nec  ut  buinanam  glo- 
riam capiet,  sed  Iit  in  occulto,  ut  Pater  qni  videt 
in  occulto,  reddat  palam  in  tempore  suo,  produci- 
tur a Deo  sicut  lux.  Et  judicium  tuum  sicut  meri- 
dies.  Omnia  enim  justi  judicia  quaecunque  judica- 
vit, non  solum  sicut  lux  erunt,  sed  sicut  meridia- 
num lumen,  quod  utique  clarissimum  et  splendi- 
dissimum est.  Plenitudo  enim  lucis  in  meriJiaao 
tempore  designatur.  Si  ergo  fueris  justos  et  bonos, 
producet  Deus  sicut  liimeii  justitiam  luam,  et  Judi- 
cium tuum  sicut  meridiem.  Vel  certe  in  judicio  enn 
causa  tua  discutitur,  jusliilain  causae  tuae  lanqoan 
lucem  Deus  faciet  manifestam,  et  judicium  quod  ei 
dijudicat,  velut  meridiem  faciet  manifestum.  Qua 
scientes  ita  futura,  depreceinur  misericordiam 
ut  concedat  nobis  tales  fleri,  qui  digni  liabeamor, 

20  et  2i.  **  Joan.  v,  14.  **  Psal.  xxivi, 


1329 


SELECTA  IN  PSALMOS.  --  HOMIL.  II  IN  PSAL.  XXXVI.  1350 

quorum  Deus  ipse  lucem  jusiilioe  proilucai  in  me-  A quod  dicimus.  Si  aliquod  membrum  corporis  do- 


, ei  judicium  nosirum  sicut  meridiem  clarum 
et  lucidum,  habens  lucem  veram  in  se,  ipsum  Do- 
minum nostrum,  cui  est  gloria  et  imperium  in  sae- 
cula saeculorum.  Arnen. 

HOMILIA  IL 

De  iodtm  psalmo,  ab  illa  parle  : c Subditu»  esto  Do- 
mino, et  ora  eum,  $ 

I.  Praecipiente  mandato,  et  dlcenie  : Subditu» 
e»lo  DominOt  necessarium  videtur  perscrutari  quid 
eit  subditum  esse  Domino,  et  quid  sit  non  esse 
subditum.  Sicut  enim  non  omni»  qui  dicit^  Domine^ 
Domine^  intrabit  in  regnum  coelorum^  »ed  qui  faeil 
voluntatem  Patri»  mei  qui  in  coeli»  esf^:  ita  non 
oinuis  qui  dicit  se  subjectum  esse  Domino,  subje- 
ctus est  ei,  sed  qui  reipsa  subjectus  est  ei ; quia  ® 
vere  subjectum  esse  Domino,  non  sermo  professio- 
nis, sed  opus  subjectionis  ostendit.  Plenius  autem 
intelligitur  quod  dicimus  hoc  modo  : Dominus  no- 
ster Jesus  Christus  justitia  est.  Nemo  ergo  injuste 
agtMis  subjectus  est  Christo,  qui  est  justitia.  Chri- 
lus  veritas  est.  Nemo  mendax  Christo  subjectus  est 
qui  est  veritas,  sive  cum  in  rebus,  sive  cum  in  do- 
ctrina mendacium  loquitur.  Dominus  Jesus  Chri- 
stus sanctificatio  est.  Nemo  est  subjectus  sanctifi- 
cationi, cum  pollutus  sit  et  impurus.  Dominus  Je- 
sus Christus  pax  est.  Nemo  litigiosus  et  turbulen- 
tus Christo  subjectus  est,  qui  est  pax,  sed  ille  sub- 
jectus est  ei  qui  dicit·*  ; Cum  Ai»  qui  oderunt  pa^ 
rem,  eram  pacificu».  Unde  et  in  alio  psalmo  ad  q 
animam  suam  dicit  Propheta  ··  : Verumiamen  Deo 
subdita  e»lo,  anima  mea,  quia  ab  ipso  est  patientia 
mea.  Sed  et  Apostolus  magna  quidem  et  mystica 
de  subjectione  significat  dicens^*  ; Cum  autem  sub- 
jecta ei  fuerint  omnia,  tunc  et  ip»e  Fiiiu»  subjectu» 
erit  ei  qui  660  sibi  subdidit  omnia.  Audi  ergo  quid 
dicit  quia  omnia  necesse  est  Christo  esse  subjecta, 
et  tunc  ipsum  esse  subjectum,  subjectione  videlicet 
illa  qiiam  de  spiritu  intelligi  dignum  est.  Interim 
necesse  est  omnia  Christo  esse  subjecta,  ut  tunc 
demum  etiam  ipse  impletis  omnibus  cl  perfectis  . 
per  subjeciioneni,  tanquam  victoriae  suae  hanc  re- 
ferens palmam  Patri  dicatur  futurus  esse  subjectus. 
Quod  nisi  mystice  inielligalur,  impium  aliquid  sine 
dubio  non  advertentibus  indicare  creditur.  Non 
enim  putandum  est  quod  Filius  Dei  nunc  quidem 
Patri  nequaquam  subjectus  sit,  io  novissimis  vero 
temporibus  cum  sibi  fuerint  cuncta  subjecta,  tunc 
erit  et  ipse  subjectus  : sed  quia  omnia  nostra  io  se 
recipit,  et  se  esse  dicit  qui  in  nobis  esuriat ; seque 
qiii  in  nobis  sitiat,  et  nudus  sit  atque  aeger,  quique 
liGspes  et  qui  retrusus  iii  carcerem,  el  quidquid 
Uiii  ex  minimis  suis  factum  fuerit,  sibi  facium  esse 
testatur;  consequenter  el  merito  cuiq  unusquisque 
nostrum  plene  et  perfecte  subditur  Deo,  ita  ut  in 
nullo  prorsus  inobediens  pareat,  se  esse  subditum 
protestatur.  Sed  et  alio  modo  plenius  intelligitur 

··  Psal.  xxxvi,  7.  ·’  Malth.  vii,2l.  ·*Ρ8αΙ.  cxix 
V.  30. 


Icamus,  quamvis  anima  nostra  incolumis  sil,  ci 
reliqua  omnia  membra  nostra  sana  sint,  tamen 
quia  dolore  unius  membri  lotus  bomo  aiOlgiliir, 
non  dicimus  quia  sani  sumus,  sed  quia  male  habe- 
mus. Verbi  causa,  dicimus  : Ilie  noii  est  sanus. 
Quare?  quia  pedes  dolet,  aut  renes,  aut  stomachum. 
El  nemo  dicit  quia  sanus  est  si  stomachum  dolet, 
sed  non  est  sanus  quia  stomachum  dolet.  SI  intel- 
lexistis exemplum,  redeamus  nunc  ad  id  quod  pro- 
|K)siium  esu  Apostolus  dicit  quia  corpus  Christi 
sumus,  el  membra  ex  parte.  Gbrisliis  ergo  cujus 
omne  boniinum  genus,  imo  fortassis  totius  crea- 
turae universitas  corpus  est,  el  unusquisque  no- 
strum membra  ex  parte  est,  si  aliquis  ex  nobis  qui 
membra  ejus  dicimur  aegrotat,  et  aliquo  peccati 
morbo  laborat,  id  est,  si  allcujus  peccati  macula 
inuritur,  et  non  subjectus  Dep,  recte  ille  nondum 
dicitur  esse  subjectus,  cujus  sint  membra  illi  qui 
non  sunt  subjecti  Deo.  Cum  autem  omnes  eos  qui 
corpus  suum  dicuntur  ac  membra,  sanos  habue- 
rit, iit  in  nullo  inobedienliae  laboraverint  mor- 
bo, sanis  omnibus  membris,  Deoque  subjectis,  me- 
rito se  dicit  esse  subjectum  illi,  cujus  nos  membra 
Deo  in  omnibus  obedimus.  Quod  si  teipsum  per« 
scrutari  vis,  et  videre  si  jam  subjectus  es  Deo,  an 
adhuc  inobediens  permanes,  hoc  modo  leipsiini 
discute:  Si  nihil  est  contrarium  Deo  in  te,  subje- 
ctus es  ei.  Coiitrariuiii  autem  dicimus  boc  modo: 
Deus  chariias  est;  si  odium  in  te  non  est,  non  ha· 
bes  quod  contrarium  Deo  est.  Deus  verius  est; 
ville  ne  sit  in  te  mendacium,  quod  est  contrarium 
veritati.  Si  enim  est  iu  te  mendacium,  non  Deo 
subjectus  es,  sed  ei  qui  est  mendacii  paler.  Et  si 
injustitia  in  te  est,  patri  injustitiae  subjectas  es 
magis  quam  Deo,  qui  justitia  est.  Si  el  reliqua  io 
le  deprehenderis  vilia,  scito  te  landiu  noii  Deo,  sed 
diabolo  esse  subjectum.  Certum  est  namque  quia 
fornicationis  tempore  spiritui  fornicatiouis  sumus 
subjecti,  adversantes  spiritui  castitatis.  Et  tempo- 
re iracundiae,  vel  furoris,  spiritui  irae  obedimus, 
spiritui  mansuetudinis  resistentes.  Proplerea  ergo 
videntes  quia  omnis  vita  nostra  agonem  queimiaiii 
obedieniiae  gerit,  sive  Christo,  sive  bis  qui  contra* 
rii  sunt  Christo,  conemur  per  orationis,  per  eru- 
ditionis religiosam  inslilulioiiem  boc  agere,  ne  un- 
quam diabolo  vel  malitiae  ejus  obedire  in  veniamur, 
sed  omnis  actus  noster,  et  omnis  sermo  atque  om- 
nis cogitatio  inveniatur  in  subjectione  Christi. 
Quod  si  forte  dicis,  Quid  prodest  si  nunc  subjectus 
sim,  cum  jam  ante  peccaverim  et  praeventus  sim  in 
delictis?  sine  dubio  cum  deliquimus,  subjecti  non  fui- 
mus Deo,  sed  cum  desivimus  a deliciis,  tunc  initium 
subjectionis  accepimus.  Cum  ergo  timori  Dei  subje- 
cti peccare  cessamus,  tunc  etiam  fiduciam  accipi- 
mus poscendi  pro  deliciis  prioribus  veniam.  Donec 
autem  permanemus  in  delictis,  frustra  veniam  po- 

, 6.  ··  Psal.  Lxi,  6.  ’·  1 Cor.  xv,  28.  Ephes* 


1551  EX  OmCENE  15:2 

8·  imus  deltclonun.  Unde  et  memini  mc  frequenter  A Noli,  inquit,  mirari,  si  insipientem,  si  maluni, 
dixisse  ad  vos,  quia  veniam  delictorum  tunc  digne  si  infidelem  Iracundia  inflammat,  quia  frequenter 

poscimus,  cum  longe  positi  a peccato,  illam  vocem  etiam  bonos  et  prudentes  viros  ira  exagilau  E^i 

possumus  dicere^* : Ne  memineris  iniquitates  no-  ergo  boc  peccatum  etiam  unum  cx  illis  quod  ad 

itras  antiquas.  Non  dixit  eas  quas  facimus,  sed  eas  aedificium  deferet  ligna,  fenum  et  stipulam,  etoe- 

quas  aliquando  fecimus.  Subditus  ergo  esto  Domi-  cesse  est  hujusmodi  materias,  sicut  scriptum  est^\ 

no,  et  subjectus  noli  peccare.  Tunc  obsecra  eum  per  ignem  probari,  ita  ut  permaneamus  tandiu  io 

pro  delictis  praeteritis  et  antiquis.  igne,  donec  de  nobis  ligna  iracundiae  consumaiiur, 

2.  Ne  (emutatus  fueris  eum  qui  prosperatur  in  via  ct  fenum  indignationis,  et  stipula  verborum,  corsii 

sua,  in  homine  faciente  iniquitatem’’*.  Describit  ea  videlicet  quae  hujusmodi  vitiis. exagitati  prolutinio>. 

quae  accidunt  hominibus.  Frequenter  enim  si  videa-  Idcirco  ergo  desine  ab  ira,  et  relinque  indignathuim, 

mus  iniquum  in  prosperis  successibus,  et  in  ea  id  est  non  satisfacias  animis  tuis,  cum  comniotei 

quam  ducunt  felicitate  vitae  positum,  scandalixa-  fueris  ad  iracundiam,  sed  desine,  derelinque,  con> 

mur,  et  periculum  fidei  incurrimus,  atque  in  cor-  temne.  Nos  vero  cum  haec  mandata  8uscipiafιra^, 

de  nostro  adversum  divinam  Providentiam  conque-  et  econtrario  cum  commoti  fuerimus,  non  ab 

rimur,  dicentes  : Quid  prodest  juste  agere?  Ecce  ^ cundia,  sed  a mansuetudine  desinimus,  non  indi- 


jusli  tribulantur,  bic  injustus  feliciter  agit.  Inju- 
stus est,  et  ad  summas  divitias  pervenit,  honorum 
ac  potestatum  excelsum  culmen  ascendit,  fortassis 
melius  esi  injustum  esse  quam  justum.  Haec  infir- 
mae et  fragiles  animae,  etiamsi  non  ore  proferunt, 
in  corde  suo  tamen  loquuntur,  cum  viderint  ini- 
quos prosperis  successibus  agere  in  via  sua.  Et 
ideo  nobis  mandati  hujus  medela  succurrit,  ne,  cum 
haec  viderimus,  aemulemur,  id  est  ne  irritemus  Do- 
minum adversum  nos  loquendo  (alia  in  cordibus 
nostris : sed  recogitaro  debemus  quia  praesens 
saeculum  eorum  est,  qui  futurae  beati ludiiiis  non 
habent  spem.  Et  ideo  patienter  feramus  illos  bis 
successibus  prosperis  agere,  percipere  bona  sua  in 
vita  sua,  donec  veniat  et  nostrum,  ad  quod  invitati 
somus,  661  et  cujus  nobis  repromissa  sunt  bona, 
ad  quod  respicimus,  in  quod  speramus,  cujus  bona 
non  sicut  in  boc  saeculo  tanquam  umbra  prxiereunt, 
sed  permanent  in  aeternum.  Impossibile  auiem  est 
et  in  praesenti  saeculo  bona  consequi,  et  in  futuro. 
Necesse  est  enim  dici  uni,  quia  consecutus  es  tu 
bona  in  vita  tua  ; et  alii,  quia  consecutus  es  mala  ; 
et  alter  pro  malis  bona,  et  alter  pro  bonis  mala  re- 
cipiat, sicut  exemplo  sunt  ille  dives  et  Lazarns^^ 
Ideo  ergo  : Noli  (emutari  in  eo  qui  prosperatur  in 
via  sua,  in  homine  faciente  iniquitatem. 

3.  Post  haec  commonet  vitium  quo  omnes  pene 
turbamur,  ei  nescio  sicubi  rarus  quis  ita  perfectus 
Inveniatur,  qui  careat  hoc  morbo.  Desine,  inquit^*, 
ab  ira,  et  derelinque  indignationem»  Multa  sunt  vi- 
tia, quae  a inultis  facile  vitantur.  Ycrbi  causa  im- 
pudicitiae malum.  Si  quis  operam  enixius  continen- 
tiae dederit.  Impudicitiam  abjecit.  Aliquanti  etiam 
avaritiam  subjugarunt,  ita  ut  cum  in  caeleris  non 
sint  perfecti,  videantur  tamen  vitare  boc  malum, 
sed  et  alia  nonnulla.  Iracundiae  autem  durum  et 
acutum  vilium,  inflammat  et  exagitat  etiam  eos 
qui  videntur  esse  sapientes.  Unde  et  Salomon  in 
Proverbiis  dicit  : ira  perdit  etiam  prudentes.  Id 

Psal.  I.XXVI11,  8.  Psal.  xxxvi,  7.  Luc. 
111,  12.  Psal.  xxxvi,  8.  ibid.  0.  ***  Psal.  x, 

M,  15.  Exod.  xm,  5.  **  Mallh.v,  4. 


gnationem  relinquiiinis,  sed  lenilaiem.  Vernni  tx 
boc  saltem  incipiamus  emendare  nosmetipsos,  κΐ 
paulatim  per  continentiam  et  assiduam  mediuii<- 
nem  lenientes  iracundiam,  veniamus  etiam  in  boc 
ut  ullca  non  irascamur;  atque  indignationis  qux 
per  furorem  concitatur,  impetum  retundentes  assi- 
due, perveniamus  usque  in  illud  ne  ultra  indigiu- 
tionis  commotione  turbemur.  Noli  temulari  ut  te- 
qui  ter  facias  Noli,  inquit,  in  aeimilalioneiu  oe- 

quitiae  ca^ieros  provocando  , etiam  ipse  nei|uaik( 
fieri ; quia  aemulatio  mali  vincere  semper  in  mAiiu 
alium  studet. 

4.  Quia  qui  nequiter  agunt,  extermimakuwtuT : 
qui  autem  exspectant  Dominum,  ipsi  heereditaU  ρω- 
sidebunt  terram  **.  Apparet  quia  nequitia  aJia  qai- 
dem  species  mali  est,  praeter  caetera  peccata. 
et  bic  sermo  divinus  alium  describit  peccaloresi, 
el  alium  nequam,  sicut  ei  ibi  simili  utitur  di>UD- 
ctione  cum  dicit : Contere  brachium  peccatoris  ei 
maligni,  id  est  nequam.  Sed  ct  Dominus  in  Evaa- 
gelio  diabolum  non  dixit  peccatorem  taiitiiiiiiiio 
sed  malignum,  vel  malum,  et  cuindocei  in  omtk^ 
ne,  vel  dicit  **  : Sed  libera  nos  a malo»  Et  alibi  ^ : 
bialus  homo  fecit,  sive  malignus.  Definiunt  qoidaa 
πονηρίαν,  id  est  nequitiam,  spontaneam  vel  voIuih 
tariam  esse  malitiam.  Aliud  est  enim  per  igDoran- 
tiam  mala  agere,  el  vinci  a malo  : aliud  est  volao- 
tate  ei  studio  mala  facere,  et  hoc  est  nequitia.  LoJe 
et  merito  diabolus  boc  nomine  ιτονηρός,  id  est  ma- 
lignus, vel  nequam,  appellatur.  Sed  et  nobis  expro- 
brans Salvator  dicebat·*:  Si  ergo  et  vos  cum  silis  tuali^ 
scitis  bona  data  dare  filiis  vestris.  Et  nunc  ergo  ait : 
Quoniam  qui  nequiter  agunt,  exterminabuntur;  qa 
autem  exspectant  Dominum,  ipsi  hwTeditate  pouide- 
bunt  terram.  Est  et  alia  quaedam  terra,  illa  de  qiu 
Scriptura  dicit  ··,  fluens  lac  et  inei,  quam  Salvator 
ili  Evangeliis  repromittit  mansuetis,  dicens··  : 
Beati  mansueti,  quoniam  ipsi  possidebunt  terram. 
Haec  nostra  quam  habitamus  proprio  vocabulo  ari- 

VI.  Psal.  XXXVI,  8.  Prov.  xxix,  8.  ’M  Cor. 

15.  ·*  Mallii.  \i,  13.  ·*  Matlh.  xiii,  28.  ·*  Ut- 


1553  SELECTA  IN  PSALMOS.  - ilOMIL.  I!  IN  PSAL.  XXXYL  t534 


dfl  appellatur,  sicut  et  coelum  istud  quod  iniueimir,  i 
proprie  firmamentum  dicitur.  Ex  appellatione  vnro 
alterius  coeli  etiam  istud  firmainentiim  coeli  nomen 
accepit,  sicut  edocet  Scriptura  Geneseos  Quid 
ergo  est?  In  praesenti  quidem  vita  utimur  coelo  et 
terra  visibilibus  istis,  in  quibus  veri  coeli  et  verae 
terrae  praeter  nomina  nihil  aliud  invenimus  : sed 
idcirco  Ili c ita  arbitror  appellata,  ul,  cum  haec  ita 
nominantur,  illa  quae  vera  et  magna  sunt,  ad  desi- 
derium et  memoriam  cognominantium  veniant.  Qui 
sunt  autem  qui  haereditate  possidebunt  terram? 
Qui  exspectant,  inquit.  Dominum.  Exspectamus  Do- 
minum, quia  ipse  est  exspectatio  nostra  et  patien- 
tia, sicut  scriptum  est  : Et  nunequw  est  exspecta^· 
tio  mea  ? nonne  Dominus  ? Sicut  ergo  Salvator  sa- 
pientia est  et  pax  et  justitia,  ita  est  et  exspectat iq,  ^ 
vel  patientia.  Et  sicut  participatione  justitiae  ejus 
justi  efiTicimur,  et  participatione  sapientiae  ejus  sa- 
pientes, ita  et  participatione  ppiientiae  ejus  patien- 
tes eillcimur.  Est  ergo  velut  fons  quidam  perennis, 
dc  quo  haurire  possumus  et  patientiam,  ei  justi- 
tiam, el  sapientiam,  et  omnia  qusecunque  sunt 
virtutum  bona  ; si  tamen  bona,  digna  et  pura  va- 
scula nostra  deferamus  ad  fontem.  Art  ergo  : Qui 
autem  exspectant  Dominum,  ipsi  heereditabunt. 

5.  Post  baec  autem  sermonem  quemdam  addidit 
mysticum,  qui  super  auditum  meum  sit,  et  supra 
linguam  meam,  qui  excedat  sensum  meum.  Ait 
enim,  sive  de  omnibus  peccatoribus,  sive  de  uno 
aliquo  peccdtore,-8ingulariter  enim  dicit  ·· : Pttsil-  ^ 
ium  adhuc,  el  non  662  erit  peccator.  Pusillum 
adhuc  profecto  a praesenti  tempore  usque  ad  con- 
summationem saeculi  esse  dicit,  aut  fortasse  etiam 
ultra  consummationem  saeculi,  et  donec  ille  ignis 
vindex  consumat  adversarios.  Si  autem  fiat  hoc 
aliquo  modo,non  erit  peccator,  et  qua  ratione  fieri 
possit  ut  peccator  non  sit,  discutiat  el  requirat  qui 
potest.  Verumlamen  pusillum  adhuc,  el  non  erit 
peccator,  et  queeres  locum  ejus  et  non  invenies.  Non 
solum  autem  peccator  non  erit,  sed  nec  locus  pec- 
catoris erit.  Quis  est  autem  locus  peccatoris,  nisi 
ista  quae  praetereunt?  Coelum,  inquit  el  terra 
praieribunt.  Sine  dubio  ergo  cum  Ipso  peccato  quod 
praeteriit,  etiam  locus  praeteriei  peccatoris.  Coelum, 
inquit,  et  terra  praeteribunt,  verba  autem  mea  non  1 
praeteribunt.  Studeamus  ergo  nos  facere  verba  Dei, 
quae  non  praetereunt,  ne  forte  et  nos  cum  istis  quae 
praetereunt  intereamus.  Si  enim  peccatum  facimus, 
quod  praeterit,  sine  dubio  et  iios  cum  his  quae  prae- 
tereunt deputabimur.  Si  autem  facimus  justitiam 
quae  non  praeterit,  neque  ipsl·  praeteribimus,  sed 
permanebimus  cum  permanente  justitia,  secundum 
iiliid  quod  scriptum  est  **  : Nunquid  non  valet  ma- 
nus mea  salvos  facere?  aut  gravavi  aurem  meam  ne 
exaudiam  f Sed  peccata  vestra  separant  inter  vos  et 
Deum,  Sed  et  ab  initio  creaturae  non  sine  aliqua 

Gen.  I,  ” Psal.  x\xvm,  8.  Ps:d  xxxvi, 

Psal.  Lxxvi,  17.  Psal.  xxx>i,  11.  **  Hallli. 

VII,  7. 


i mystica  ratione  firmamentum  fbclum  esse  dicitur’^ 
quod  separaret  inter  aquas  el  aquas,  el  divideret 
liabiiaciilum  mortalium  a sedibus  et  habitaculis  an- 
gelorum. Ex  eo  ergo  locus  nobis  peccatoribus  arida 
hicc,  quam  etiam  terram  cognominavit  Dominus, 
deputata  est.  Sed  et  alia  quaedam  loca  nominantur 
aquae,  quibus  superferri  Spiritus  Domini  dicitur. 
El  alia  quaedam  loca  abyssus  nominantur,  quibus 
tenebrae  superpositae  referuntur.  Et  de  aquis  qui- 
,dem  dicitur  in  alia  Scriptura  quia  Viderunt  te 
aquat,  Deus , viderunt  te  aquw,  et  timuerunt.  De 
abysso  autem  dicit,  quia  conturbata  esi  abyssus; 
sine  dubio  quia  non  habet  pacem,  sed  habet  tene- 
bras superpositas.  Sed  et  daemones  in  Evangello 
rogare  dicuntur  ne  jubeantur  abire  in  abyssum, 

^ velut  in  locum  quemdam  poenae  et  se  et  suis  acti- 
bus dignum.  Non  solum  ergo  peccator  non  erit, 
sed  etiam  locus  ejus,  quisquis  ille  est,  quaeretur,  et 
non  eriu 

6.  Mansueti  autem  hcereditabunt  terram  Adver- 
sum Valenlinianos  el  caeteros  haereticos,  qui  putant 
Salvatorem  meum  dicere  in  Evangqlio,  quae  in  an- 
liquisLitteris  noo  sunt,  proferendus  est  iste  versi- 
culus, sicut  et  nos  didicimus  a quodam  presbytero 
proferre  haec  ad  convincendos  eos.  Quod  enim 
dictum  est  in  Evangelio*^  : Beati  mansueti,  quo- 
niam ipsi  hcereditabunt  terram,  vide  quomodo  anjte 
jam  dictum  est  a Spiritu  sancio  per  David  : inno 
ipse  Christus  nunc  in  EvaiigeUis  dicit : Beati  man· 
sueti,  quoniam  ipsi  haereditate  possidebunt  terram. 
Addit  sane  Propheta  etiam  amplius  aliquid  quam 
iii  Evangelio  legimus,  dicens  **  : Et  delectabuntur 
in  multitudine  pacis.  Etiam  bic  sermone  ipso  utitur 
Graecus,  de  quo  et  superius  diximus,  χατατρυφή- 
σουσιν,  id  est,  deliciabuntur  magis  quam  delecta- 
buntur. Igitur  deliciabuntur  , sive  delectabuntur 
mansueti  in  multitudine  pacis.  Si  qui  sunt  carnales 
homines,  delectamur  in  cibis  qui  destruentur  cum 
ventre  suo,  sicut  el  Apostolus  dicit  ** ; Escae  veniri, 
et  venter  escH,  Deus  autem  hunc  el  illas  destruet· 
Sancti  autem  istas  quoque  delicias  contemnunt  et 
despiciunt : habent  aulein  delicias  in  multitudine 
pacis.  Multitudo  autem  pacis  esse  dicitur  in  diebus 
Christi.  Ita  enim  scriptum  esi  : Es  multitudo  pe- 

) cis  erit  in  diebus  ejus,  usquequo  auferatur  luna. 
Quicunque  ergo  desinit  ab  ira,  el  reliquit  indigna- 
tionem, et  neque  animus  in  iram  irritatur,  neque 
sermone  utitur  iracundo,  non  solum  forinsecus, 
verum  el  intrinsecus  lotus  in  pace  esi,  et  neque 
provocanti  se  ad  iracundiam  cedit,  neque  ipse  alte- 
rum ad  iracundiam  provocat,  sed  in  semetipso  pa- 
cem habet,  et  in  aliis,  si  qui  forte  dissident,  servat 
diligere  mansuetudinem,  qua  pacis  custos  est  fide- 
lissima, qu®  cuncta  moderatur.  Iste  deliciatur , vel 
delectatur  in  multitudine  pacis. 

7.  Observabit  peccator  justum,  ei  Iremei  super  eum 

tO.  Luc.  XXI,  55.  Isai.  lix  , 1 ct  2.’»  Coii.  i. 
V,  4.  Psal.  XX.VM,  Π.  1 Cor.  vi,  15.  I*saL 


13^  EX  ORIGENE 

d€ntibu$  tuU  ··.  Sicut  enim  naluralUer  coiurarla  A habent  et  peccatores.  Semo  aagiiu  eat : d jwii 


suni  lux  ei  tenebrae,  iia  contrarii  aunt  sibi  pecca- 
tor ei  justus.  Et  si  videris  aliquando  odio  haberi 
justum,  non  dubites  dicere  de  eo  qui  odit  justum, 
quia  peccator  est.  Si  videris  persecutionem  pati 
eum  qui  bene  vivit,  non  dubites  dicere  de  eo  qui 
persequitur,  quia  non  solum  peccator  est,  sed  ne- 
quam. Observabit  ergo  peccator  justum,  et  obser- 
vans eum  fremet  super  eum  dentibus  suis.  Quod 
dicit,  fremet  denlibus^  nescio  si  de  carnalibus  deiw 
tibus  accipiendum  sit,  licet  possibile  sit  etiam  hoc 
fleri  a peccatore  adversus  justum.  Cum  commina- 
tur ei,  cum  furit  adversus  eum,  cum  silet  voce,  et 
clamat  furore,  curo  justo  molitur  insidias,  et  omne 
malum  excogitat  adversum  eum , tunc  etiam  cor- 
poraliter adimpletur  quod  dicitur  : Fremet  tuper 
eum  dentibus  suis.  Sed  cum  haec  facit  peccator 
adversum  justum,  Oomtitus,  inquit**,  irridebit eum^ 
quoniam  prospicit  quod  veniat  dies  ejus,  Quoni  diem 
prospicit  Dominus  peccai«)ris?  Illum  sine  dubio, 
cum  quapriltir  peccator,  ei  non  erit. 

8.  Gladium  evaginaverunt  peccatores^  tetenderunt 
arcum  suum,  ut  dejiciant  inopem  et  pauperem^.  Non 
quod  omni  genere  peccatores  gladium  habeant  cor- 
poralem, sed  videamus  ne  forte  sicut  sunt  quaedam 
anna  Dei,  In  quibus  esse  dicitor  lorica  justitiae,  et 
gladius  spiritus,  et  scutnm  fldel,  ita  etiam  sint 
anna  diaboli,  quibus  indutas  est  boiflo  peccator. 

A contrariis  igitur  Inlelligainus  contraria  , et 
statuamus  duos  milites  armatos,  unum  militem 
Q03  Dei,  alterum  militem  diaboli.  El  si  quidem 
miles  Del  habet  loricaro  justitiae,  sine  dubio  miles 
diaboli  contrariam  huic  gerit  injustitiae  loricam.  Et 
si  miles  Dei  in  galea  salutis  coruscat,  econlrario 
peccator  qui  est  miles  diaboli,  galea  perditionis  in* 
dutus  est.  Et  si  parati  sunt  pedes  militis  Glirisli  ad 
Evangelii  cursum  et  praedicationem,  econlrario 
peccatoris  pedes  velociter  currunt  ad  effundendum 
sanguinem,  el  calceamenta  ejus,  hoc  est  praepara- 
tio, concinnantur  ad  malum.  Habet  ergo  miles  Dei 
scutum  quoddam  fidei,  habet  et  miles  diaboli  infide- 
litatis scutum.  Iu  ergo  est  gladius  quidam  Spiritus 
sancti  in  bis  qui  militant  Deo;  est  autem  el  gladius 
maligni  in  bis  qui  militant  peccato,  quem  gladium 
evaginare  nnne  dicuntur  peccatores.  Quomodo  au- 
tem putandi  sunt  peccatores  evaginare  gladium? 
Dum  jam  impudenter  el  absque  ullo  verecundiae 
velamento  iniquitates  suas  perpetrant,  nec  eru- 
bescunt, ac  reverentur,  nec  lanqoam  in  vagina  ne- 
quitiam suam  recondunt  et  contegunt,  sed  superbo 
et  elato  spiritu  velut  gladium  quemdam  denudant. 
Similiter  etiam  illud  quod  sequitur  peragunt,  id  est 
intenderunt  arcum  suum·  Sed  et  justi  habent  arcum, 
habent  ei  sagittas.  Denique  el  una  sagitta  ipsorum 
est  Dominus  Jesus,  ipse  enim  ait  * : Et  posuit  me 
sicut  sagittam  electam.  Habent  ergo  justi  sagittas, 

··  Psal.  XXXVI,  14.  *·  ibid.15.  * ibid.  U.  · Isa. 
xiii,  8.  * Psal.  xxxvi,  14.  ' Ephes.  vi,  17. 


qiiideui  sermo  cum  arguit  et  corrigit  peccatonf», 
velut  sagitta  compungit  et  transforat  eor  ejus,  nt 
convertatur  ad  poenitentiam  et  salvetur.  Sernm  sa- 
tem peccatoris  est  habens  venenum  el  sagittaiis  ac 
vulnerans  eum,  qui  non  est  armis  Dei  ronniivs.  Tnac 
enim  verba  iniquorum  praevalent  adversum  nm, 
eum  minus  cante  scuto  fidei  oommuniinnr.  Tdes- 
derunt  ergo  arcum  suum,  «t  dejiciant  inopem  et 
pauperem  *.  Sciunt  peccatores,  quia  non  poaseai 
dejicere  divitem,  propterea  neque  insidias  ei  Un· 
dunt,  sed  omnes  eorum  insidiae  adversum  punpem· 
diriguntur,  «ficui  et  alibi  dicitor  qu»a  tusidiaisr 
sicut  leo  in  cubili  suo,  insidiatur  ut  rapiat  pam/pereu. 
Et  quia  redemptio  viri  divitke  ejus  sunt  ·,  pauper 
autem  sufferre  non  valet  minas,  ideo  dhriies  efida- 
rour  fn  spiritalibus  bonis,  id  est  in  omni  verbo,  et » 
omni  scientia,  in  operibus  bonis,  abjicientes  divi- 
tias peccati,  prospicientes  non  ea  quae  videntur, 
sed  ea  quae  non  videntur.  Quae  enim  videntur  divitiae, 
temporales  soni;  quae  autem  non  videntor,  aetenae 
sunt.  Et  si  in  Ulibus  divilns  ditescimus,  vulnerari 
sagittis  non  possumus  peccatorum*  Reslingueaiar 
enim  scuto  fidei,  per  Christum  Dominom  et  Sai- 
vaiorem  nostrum,  cui  est  gloria  el  imperioin  ia 
saecula  saeculoroni.  Amen. 

HOMILIA  III. 

De  eodem  psalmo,  ab  illa  parte  * : c Gladium  evagi- 
naverunt peccatores,  i 

1.  Superiore  tractatu  dicebamus  quaedam  de  gb- 
dio  et  arcu  peccatorum,  el  armis  Dei,  et  qiia  om- 
nes homines  armati  sunt;  et  quod  dixlmns  omues 
homines,  nunc  adjiciam  quod  defuit  superioribus, 
id  est  hi  omnes  qui  peccare  jam  possunt,  vel  absti- 
nere a peccatis.  Infantes  enim  neque  Dei  arma  tra- 
ctare possum,  neque  arma  diaboli.  SI  qui  aule»  ia 
verbo  el  actu  et  cogitatione  possunt  jam  scire  quod 
rectum  est,  et  vitare  quod  conirarloni  est,  ipsi  sam 
qui  dicuntur  omnes  habere  arma,  et  s!  qnidem  pec- 
cant, diaboli  arma  habent  el  iniquiialis ; ai  vers 
recte  agunt,  armis  Dei  dicentur  induti.  Qood  erga 
dixit : Gladium  evaginaverunt  peccatores,  ieiemde- 
runt  areum  sanm,  explanantes  dicebamus  secundam 
Apostolum  qui  dixit  a contrariis  * : Et  gladimm  qpi* 

I ntus  quod  est  verbum  Dei,  quia  peccatorum  gladias 
esset  spiritus  qui  in  ipsis  est  nequam,  qui  eos  inspi- 
rat ad  verba  biasphemiae,  et  iniquitatis,  et  tarpite· 
dinis.  Verbi  causa,  si  videas  gentiles  adversam  se 
in  disputationibus  dimicantes,  et  diversas  eouin 
se  invicem  impietates  diaieetiem  artis  versutiis 
astruentes,  potes  tunc  dicere  competenter,  quu  gb- 
ditim  evaginaverunt  peccatores.  Sed  et  ego  qui  dicer 
fidelis,  si  forte  certamen  mihi  sit  cum  aliquo,  elad 
iracundiam  provocatas,  abjecta  mansueludiiie  pro- 
feram verba  furiosa,  et  soirituin  mendaciis,  et  tu- 
midis veneiiatisque  sermonibus  retegam,  merito 

xux,  4.  * Psal.  XXXVI,  14.  * Psai.  x,  9.  * Ptot. 


\ΖΖΊ  SELECTA  IN  PSALMOS.  — BOMtL.  111  IN  PSAL.  XXXYL  1358 


etiam  ego  tanquam  peccator  evaginasse  gladium  di-  , 
cor.  BoDum  igitur  primum  est  ne  habere  quidem 
gladium  peecaii;  secundum  vero  esi  saltem  non 
eum  evaginare^  sed  recondere  in  vagina  sua.  Si  enim 
non  proferatur  gladius  de  vagina,  neque  exerceatur, 
acies  ejus  obtunditur  et  aerugine  consumitur,  et  si 
seinper  cesset  ab  opere  exterminabitur,  lloc  enim 
Dominus  etiam  pollicetur,  ut  exterminet  rompbmam, 
id  est  peccatum,  ita  ut  ultra  jam  non  sit  peccator. 
Sed  si  quidem  verbi  Dei  praevenimus  hoc  opus,  et 
in  bac  vita  positi  faciamus  iii  nobis  iitlerire  pecca- 
luiii,  ut  nunquam  omnino  a nobis,  neque  per  cogi- 
tationem, neque  per  opus,  neque  per  verbum  peccati 
gladius  proferatur,  iioii  indigebimus  poenae  ignis 
mterni,  non  tenebris  exterioribus  condeinuabimur, 
neque  illis  suppliciis  quan  peccatoribus  imminent  1 
subjacebimus.  Si  vero  in  hac  vita  contemnimus, 
commonentis  nos  divinae  Scripturae  verba,  et  curari 
vel  emendari  ejus  correptionibus  nolumus,  certum 
est  quia  manet  uos  ignis  ille  qui  praeparatus  est 
peccatoribus,  et  veniemus  ad  illum  064  ignem  jn 
quo  uniuscuju$qu€  opus  quale  sit  ignis  probabit  K i 
EI9  ut  ego  arbitror,  omnes  nos  venire  necesse  est  I 
ad  illum  ignem.  Etiamsi  Paulus  sit  aliquis  vel  Pe- ' 
Irus,  venit  tamen  ad  illum  ignem.  Sed  illi  tales  au-{ 
diunl;  Etiamsi  per  ignem  transeas,  flamma  non  ad· 
uret  te  *.  Si  vero  aliquis  similis  mei  peccator  sit,  ve- 
niet quidem  ad  ignem  ilium  sicut  Petrus  et  Paulus, 
sed  non  sic  iransiet  sicut  Petrus  ct  Paulus.  Et 
quemadmodum  ad  Rubrum  mare  venerunt  Hebraei'*, 
venerunt  et  ^Egyptii,  sed  Hebraei  quidem  transie- ' 
runt  mare  Rubrum,  ^gyptii  autem  demersi  sunt  in 
pso  : boc  modo  etiam  nos  si  quidem  ^gyptii  sii- 
11  us,  et  sequimur  Pbaraonem  diabolum,  praeceptis 
ijus  obedientes,  demergemur  in  ilium  fluvium  sive 
acurn  igneum,  cum  inventa  fuerim  in  nobis  peccata, 
Ili»  sine  dubio  ex  praeceptis  elegimus  Pbaraonis.  Si 
utem  sumus  Hebraei,  et  sanguine  agni  immaculati 
iiiiiiis  redempti,  si  non  portamus  nobiscum  fcr- 
iienliitn  nequitiae,  ingredimur  quidem  et  nos  flu- 
ittm  ignis.  Sed  sicut  Hebraeis  erat  aqua  muros 
extra  laevaque,  ha  etiam  ignis  erit  niiirtis,  si  nos 
iciaiiius  quod  de  illis  dictum  est,  quia  crediderunt 
teo  et  Moysi  famulo  qjus,  id  est  iegi  ejus  et  man- 
atis, et  sic  sequamur  columnam  ignis  et  colum-  j 
aiii  nubis.  Ha*c  monuimus  repetentes  explaiia- 
onein,  quomodo  gladium  evaginaverunt  pecca- 
>res. 

2·  Sed  ne  illud  quidem  otiose  transeundum  est, 
iiod  etiam  tetendisse  dicuntur  arcum  suum : quod 
>11  jam  appositione  contrarii  sicut  in  casteris  fe- 
mus, sed  ex  similibus  absolvimus.  In  decimo 
utlino  scriptum  est  quia  Peccatores  intenderunt 
•cum,  paraverunt  sagittas  in  pharetra,  ut  sagittent 
otseuro  rectos  corde,  Umie  apparet,  quod  cor  im- 
i repletum  est  vtlui  pharetra  sagittis  venenatis. 
unC  ergo  sagittae  impiorum,  consilia  et  cogiiatio- 


L nes  pessi IIK0  : os  vero  ac  labia  eorum  aretis  quidam 
est,  quo  dilatato  atque  distento  venenati  cordis 
spicula  jactantur.  Quod  autem  ait  in  obscuro,  coin- 
peienier  dictum  est.  Non  enim  isti  tales  in  die,  id 
est  iii  loce  Dei  incedunt,  sed  iii  tenebris  ambulant, 
et  in  obscuritate  malitiae  atque  ignorantiae  delite- 
scunt. Quod  autem  sagittant  rectos  corde,  id  est 
simplices  et  ignorantes  malitias  suas.  Sed  poto  quod 
bic  sermo  iion  tam  de  bomiiiibiis  peccatoribus, 
quam  de  contrariis  potestatibus  dicatur.  Illae  siint 
enim,  quae  in  obscuro  sagittant  rectos  corde.  Pro- 
pierea  ergo  die  nocluque  vigilent  iii  qui  recto  simt 
corde,  qui^  illi  quidem  paraverunt  sagittas.  Non 
dixit,  jaculati  suiit,  sed  paraverunt  sagittas;  non  sagiu 
tarunl  neque  vulneraverunt,  sed  parant  se  til  sagil- 
1 teni.  VhIcs  nos  antequam  viiliiereiniir  commoneri, 
ut  nos  ab  illorum  vulneribus  defendamus,  et  omni 
custodia  servemus  cor  nostrum. 

5. 'Yolo  etiam  amplius  aliquid  iii  bis  locis  positus 
aperire,  nc  semper  de  inferioribus  loquar  ad  vos, 
sed.  aliquando  quaedam  etiam  superiora  pulsemus· 
Considero  ergo,  quia  sicut  Salvator  sagitta  est  Dei, 
sicut  scriptum  est  : Posuit  me  sicut  sagittam 
electam ; sine  dubio  autem  simili  exemplo  etiam 
Moyses  in  quo  loculus  est  Deus,  sagitta  Dei  est ; ei 
caeieri  prophetae  et  apostoli  Christi,  in  quibus  Chri- 
stus ipse  loquebatur,  certum  est  quia  per  sagittam 
Dei  vulnerabant  eos  et  compungebant  cor  eorum, 
quibus  sermonem  Dei  loquebantur,  ita  ut  hi  qui  ab 
, ipsis  audiebant  sermonem  Dei,  dicerent  quia 
'Vulnerata  charitale  ego  sum;  sic  rursus  ecoiilrario 
quomodo  Christus  est  electa  sagitta  Dei,  sic  et  An- 
ticliristus  sagitta  diaboli.  El  sicut  omnes  in  quibas 
Christus  locutus  est,  vel  loquitur,  secundum  banc 
similitudinem  prophetas  et  apostoli  etiam  ipsi  sagiu 
lae  erant  Dei,  et  quicunque  justus  et  praedicator 
loquitur  verbum  Dei  ad  salulem  boiniiium  consum- 
mandam, sagitta  Dei  dici  potest;  iu  et  omnes  |iec- 
calores  in  quibus  diabolus  ioquitur,  sagittae  diaboli 
dici  possunt.  Si  quando  ergo  te  videris  per  os  pec- 
catoris sagittis  diaboli  vulnerari,  illius  quidem  inu 
serere  qui  se  ad  hoc  opus  exhibet  diabolo  mini- 
sirum  : tu  autem  memor  esto  lui,  et  arripe  scutum 
fldei,  ut  possis  in  ipso  omnia  tela  ignita  malight 
I exstinguere.  Non  sotuin  autem  in  verbis,  sed  in  fa- 
ctis diriguntur  in  nos  tela  diaboli.  Si  enim  videres 
mulierem  insidiantein  tibi,  ut  te  decipiat,  nonne  el 
haec  ignitum  telum  diaboli  est,  cum  tibi  ita  loquitur, 
iil  in  te  ignem  libidinis  concitet?  Similiter  et  si 
quis  te  verbis  amaris  et  asperis  ad  iracundiam  con- 
citet, nonne  et  bic  ignitum  jaculum  est  maligni, 
quo  inflammaris  et  incenderis  ad  furorem?  Sed  et 
si  quis  in  aliud  quoque  te  provocat  el  instigat,  quod 
tu  impatienter  ferens  in  peccatum  decidas,  inielligo 
diligentius,  et  adverte  lios  omnes  jacula  esse  mali- 
gni ignita,  quibus  reclos  corde  Inflammet,  vulneret 
ad  peccatum.  Sed  quod  est  infelicius,  paucas  video 


• 1 Cor.  111,  13.  · Isa.  xuii,  Ϊ.  '·  Exod.  xiv.  “ Psal.  x,  5.  Isa.  xux,  fl·  *·  Cani,  v,  5.· 


I» 


!5^>9  EX  ORIGENE  I,- 

sagillag  Dei,  pauci  sunt  qui  ita  loquuntur  ut  iiiflam*  A vitalis  abscedit.  Et  si  audis  dici  in  Genesi  ^ 
ment  cor  auditoris,  et  abstrahant  eum  a peccato,  Sanguinem  animaram  veeirarum  exquiram  ώ » 

ei  convertatur  ad  pmnilenliam.  Pauci  ita  loquuntur  fratre  et  ab  omni  bestia,  non  putes  quia  deboe».. 

qoi  auditoris  corde  percusso  eliciant  exoculo  ta-  gulne  magnopere  praecipiat  corporali·  qinaio·» 

crymam  pcenilenliie,  qui  aperientes  futurae  spei  Iti-  inierioris  hominis  sanguine,  id  est  de  viuirj?i 

men  et  magnitudinem  futuri  saeculi,  ac  regni  Dei  et  sanguine  spirituali.  Scandalizati  eoim  anin»* 

gloriam  proteslanles  suadere  possint  bomiriibiis,  guis  effunditur,  cum  ceciderit  in  peccatam.cipnrii? 

quae  videntur  contemnere,  et  expetere  quae  non  ea  dixit,  quia  requiritur  sanguis  eins  a frurt  L 

Videntur,  spernere  quae  temporalia  sunt,  et  quae  quare  etiam  a bestia.  Si  (i ilelis  est  qui  le  ιοηϊ.ν 

aeterna  sunt  quaerere.  Perpauci  sunt  tales,  et  ip^i,  vit,  frater  est,  a qtio  requirendus  est  saniois.)., 

sl  qiii  suni,  pauci  : per  invidiam  et  livorem  iin  Frater  enim  tuus  est,  qui  fudit  sanguinem  tau > 

agitur  ne  omnino  vel  pauci  sini,  ne  vcl  prodesse  ideo  dictum  est,  Demana /Vairta  requiram  lai^np 

aliquibus  possint.  Saginae  autem  diaboli  omni-  Cum  vero  contraria  potestas  fera  et  nequam  pera*:' 

btis  in  locis  abundant,  omnis  terra  ipsis  re-  hominem,  et  infidelis  est  per  quem  insite, > 

picta  est.  Populi  orbis  militaris  manus  maxima  potuerit  fundere  sanguinem  animae  lex,  id  n 

ex  pane  sngitue  snnl  maligni,  minam  ibi  tantum·  ^ dejicere  te  in  peccatum,  besUa  est  per  qoan  »<;<> 
modo,  atque  in  illis  pncvalcrel  inimicus,  ut  illos  Dominus  sanguinem  tuum.  Sed  ei  Ez.n 
ees  solos  haberet  sagittas.  Nunc  autem  vereor  propheta  cum  dicit  speculatorem  se  fiosiltia  Λ i. 

eiiain  eos  qui  intus  sunt,  ct  meipsum  vereor  nc  Israel  qui  si  annuntiaverit  romphaeam 

forte  diabolus  adducat  me  in  aliquod  scandalum,  tein,  reus  non  fiat  sanguinis,  si  iton 

et  litatur  me  sagitta  adversus  animam  hominis  : reus  sit  sanguinis ; et  in  lege  cum  dicitor, 

quia  qui  scandalizaverit  aliquem  sive  in  verbo,  sive  ^ fecerit,  innocens  erit  a sangnine  ; sioe^ 
in  facto.  Iste  illi  animm  quam  scandalizavit  sagitta  etiam  hic  animae  sanguinem  designat,  qoiefa^ 

exslilil  ft  jaculum  diaboli.  Et  vide  quid  accidit  lur  per  peccatum.  Proplerea  ergo  limcami»e*r 

nobis  infelicius.  Interdum  nos  putamus  dicere  nd·  ne  forte  sanguis  alicujus  qui  scandalizator,  n 

versus  aliquem,  et  incaute  proferimus  sermones,  ratur  a nobis,  sicut  propheta  designat.  Ilxi  ·- 

dum  contentiosius  agimus,  et  quibuslibet  verbis  luit  nos  repetere,  ut  plenius  osleiulcrcmssqos...» 

vincere  stuilemus,  tunc  diabolus  ore  nostro  utitur  gladium  evaginavenint  peccatores  et  teieaier. 

velutarcu,  per  quem  sagittas  dirigat  ct  sagiitci  arcum  suum,  el  quis  esset  pauper  qnem  dcjKert 

rectos  corde,  eos  videlicet  qui  nos  audiunt  ea  ^ et  quomodo  trucidantur  recti  corde,  vel  qU* e* 
loquentes,  in  quibus  scandalum  patiuntur.  Et  sicut  ^ sanguis  eorum  qui  effunditur. 

Deus  posuit  arcum  In  nubibus  ne  fiat  diluvium  , et  ^nne  autem  videamus  quid  sil  istis  pseo  - 

ut  tempestas  desinat  : ita  econlrario  diabolus  ί***”!»  qui  bacc  faciunt,  id  est  qui  gladio  i. 
ponit  arcum  non  ut  cessare  faciat,  sed  ut  suscitet  «luntur  et  jaculis  maligni,  quid  de  his 

tempestates,  ul  serenitatem  conturbet  in  anima,  ut  <**<5il  sermo  divimis  : Framea,  inquit,  corw  ;■ 

pacem  depellat,  ul  bella  commoveat,  ct  ut  turbines  eorum,  et  arcus  eorum  conieretur.  Ftj  . 

excitet  ac  procellas.  Cum  enim  videris  aliquem  nomine  iiuncupatom.  Scr»i' 

Viils  et  passionibus  agitatum  circumire  et  pcriur-  *8*^“**  fi"®*  Inspirante  diabolo  iniqci  et  pr.  > 

bare  omnia,  nolo  dubites  quod  ille  sagitta  diaboli  io^es  proferunt,  inquit,  adversus  justom,  m ir : 

est,  et  os  ejus  posuit  arcum  suum,  et  tetendit  ^®nt  rectos  corde,  convertentur  adverse·  - 

sagittas  verba  ejus  ul  sagittent  rectos  corde.  Sed  fi***  proferunt,  ut  illuc  redeant  oiiJe  pr«- 
qui  muniti  sunt  armis  Dei,  ab  bis  talibus  non  rant.  Sicut  enim  dicitur  ad  justos  et  sanctas  > 

potuerunt  vulnerari.  stolos  a Domino  **  : In  quamcunque  domum  !« ’ 

4.  Quod  autem  addidit  «Mracidenl  corde  **,  veritis,  dicite  : Pax  huic  domui;  etsi  fue- 
cum  superius  dixisset,  ut  dejiciant  inopem  et  pau-  j)  P**<^**»  P®* 
perem,  junxit  pauperibus  reclos  corde  : quos  puto  P***  vestra  ad  vos  revertetur;  sic  ct  bic 

quia  similiter  etiam  Dominus  conjungat  in  Evan-  gladius  impiorum  qui  evaginatur  ol  imcitkt  r·.·.· 

‘ geliis'  ··;  ubi  enim  dicit  beatos  pauperes,  ibi  etiam  corde,  reverti  in  ipsos  dicitur,  et  demergi . 

beatificat  mundos  corde,  ct  niliil  iiilcresse  arbitror  ’ eorum,  atque  arcus  eorum  confringi,  dum  iK-c 
Inter  mundos  corde  et  reclos  corde.  Trucidantur  dc  Insidiis  eorum  liberat  justum, 

autem  lioc  modo.  Si  quis  simplici  mente  ac  desi-  6.  Melius  est  modicum  justo  super  di vkias  r··- 
derio  veniat  ad  Ecclesiam  ut  proficiat,  ul  melior  se  torum  multas  Secundum  liueram  coiiiinae  r * 

fiat,  iste  si  videat  nos  qui  mullo  jam  tempore  in  simplicioribus  quibusque  utilis  admonitio 

fide  stetimus,  vel  non  recte  agentes,  vel  cum  offen-  fi«a  et  prius  dicendum  est,  quamvis  babeai  ^ · 

dienio  loquentes,  efficimur  illi  nos  *apsus  ad  pec-  profundius  aliquid,  quod  si  quis  capere  poi 

catum.  Cum  autem  peccaverit,  trucidatus  esi,  ct  capiat.  Quid  ergo  nos  doceat  littera,  vickaji·» 

sanguis  aiiimx  ejus  proiliiit,  omnis  ab  eo  virtus  boc  mundo  communem  vit®  solliciluditiei»  - 

Gcn.  IX.  »»  Psal.  xxxvi,  11.  Afallli.  v.  ” Gcn.  ix,  iJ.  Ezccli.  iii.  *®Psal.  ixx'.  '* 

··  Lue  X,  5.  Psal.  x\xvi,  10. 


1541 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — HOMIL.  III  l.N  PSAL.  XXXVI. 


1544 


ei  iusli  el  htiusii,  ul  habeanl  qua  ad  vicium  i.eces-  A Melius  esi  ergo  iioc  modicum  Odei  jiisio  super  divi- 

^ ' . . . i4 K<kKatif  in  plnmiAnlin 


saria  snni.  Sed  jusli  quidem  non  lam  propensi 
eunt  erga  sollicitudinem  victus,  quam  enixe  gerunt 
jusiiiiae  curam,  ita  ul  etiam  si  eis  quaerenda  sunt 
quae  ad  vicium  necessaria  sunt,  absque  injuslilia 
quxranlur,  ul  ipse  quaestus  eorum  qui  quotidiano 
usui  necessarius  esi,  cum  omni  juslilia  fial.  Injusli 
vero  nihil  curant  de  juslilia,  sed  omnem  curam  in 
Ijoc  impendunt  quomodo  acquirant;  in  lioc  eorum 
omne  studium  esi,  quomodociinque  el  qunliacunqiie 
lucra  eapiare  : non  quaerunt  si  bene  acquirant,  si 
cum  juslilia  : non  sunt  solliciti  ut  judicio  Christi 
inveniantur  possessiones  eorum  cura  juslilia  quae- 
Bilre.  Quomodo  possunt  haec  facere,  qui  agrum  ad 
agrum  conjungunt  ”,  el  villam  villae  appropiant. 


lias  peccatorum  mullas  , quas  habent  in  eloquentia 
ac  sapientia  hujus  saeculi , quae  destruitur.  Tamen 
si  potuerit  quis  et  divitias  habere,  el  non  peccato- 
rum habere  divitias  ; sed  congregare  aliqua  de 
thesauris  Moysi  legislatoris,  alia  etiam  de  censu 
acquirere  prophetarum,  de  Isaia,  de  Jeremia,  de 
Ezecbiele,  perscrutari  quoque  secreta  Danielis, 
caelerorumque  prophetarum  reconditos  el  obscuros 
penetrare  thesauros ; iste  jam  non  confertur  sapien- 
tibus hujus  mundi,  ut  melior  illis  dicatur,  sed  illis 
magis  exaequatur  qui  dicebant  ··,  quia  divites  facti 
estis  in  omni  verbo  el  in  omni  scientia;  el  qui 
destruentes  bujus  mundi  sapientiam,  el  velul  victo- 
res ejus  effecti  dicunt  se  paratos  esse  ad  capiivan- 


iim  conjungunt  ”,  ei  viiiam  viiiae  appropiani,  ic»  vjud  · 

aliquid  666  proximo  auferant  ? Cum  ergo  ^ ducn  omnem  Intellectum  extollentem  se  el  erigen- 


iil  

linum  e duobus  Heri  necesse  sit,  id  est  aut  inulta 
acquirere  cum  injuslilia,  aut  modicum  cum  juslilia, 
Meiius  est,  inquit  ”,  modicum  justo,  super  divitias 
^jeccalorum  multas.  El  vere  quasi  speciali  quodam 
titulo  multae  divitiae  in  iniquitate  censentur.  Unde 
ego  arbitror  Dominum  el  Salvatorem  nostrum, 
^uasi  vere  Deum  et  Dominum  Mammonam  iniqui- 
laiis  pronuntiasse  cum  dicit  ” : Facile  vobis  emi- 
:os  de  iniquo  Mammona,  llxc  secundum  lilierani. 
Videamus  nunc  si  quid  etiam  secreti  contineat 
jermo.  Sunt  multa  et  diversa  studia  lilleraruin  iii 
loc  inundo,  ul  videas  quamplurimos  incipientes  a 
grammaticis  ediscere  carmina  poetarum,  comoe- 


lem  adversus  scientiam  Christi.  Etsi  quidem  ille 
sit  quem  superius  diximus  imperitus  el  idiota,  sed 
fidelis  et  timens  Deum,  melius  est  modicum  illud 
fidei  huic  justo  super  divitias  peccatorum  multas, 
quas  cum  hujus  saeculi  sapientia  compararunt. 
Super  ambos  autem  istos  est  qui  dives  est  in  verbo 
Dei  el  scieniia^veriialis  , id  est  qui  secundum  Pau- 
lum dives  est  in  omni  verbo  et  in  ornnl  scieniia, 
el  nihilominus  dives  est  in  operibus  bonis.  Si 
autem  vis  scire  quid  est  divitem  esse  in  omni 
verbo,  breviter  le  docebo.  Indpe  discutere  a priino 
verbo  Geneseos,  inde  in  verbo  Exodi,  post  haec  in 
verbo  Leviiici , in  Numeris , in  Deuteronomio, 


^rammaiicis  eaiscere  carmmu  pucAaium , - .-,λιιϊ 

lianimquc  fabulas,  tragoediarum  vel  commentitias  ^ ditesce  de  ^esu  Nave,  iiesce  e oroni  us 
..I  ^ indicibus,  et  iam  inde  per  consequentiam  de  sm- 


/el  honorificas  narrationes , historiarum  longa  ac 
liversa  volumina,  Ium  deinde  transire  ad  rbelori- 
;ain,  atque  ibi  omnem  fucum  eloquentiae  quaerere, 
>osi  haec  venire  ad  philosophiam,  perscrutari  dia- 
eciicam,  syllogismorum  nexus  inquirere,  mensuras 
geometriae  pertentare,  astrorum  leges  ac  stellarum 
lursus  perscrutari,  omittere  quoque  nec  musicam ; 
ii  sic  per  omnes  istas  eruditi  lam  diversas  ct  varias 
fisciplinas,  in  quibus  nihil  de  Dei  voluntate  cogno· 
erunt,  multas  quidem , sed  peccatorum  divitias 
ongrega verunt.  Videas  autem  unum  dc  Ecclesia 
m per  i tum  quidem  in  verbo  atque  eruditione,  sed 
Ide  ac  timore  Dei  repletum,  quL  propter  timorem 
iei  in  nullo  audet  delinquere,  sed  veretur  omnino 


judicibus,  el  jam  inde  per  conscqneniiam  de  sin- 
gulis  quibusque  Scriptur®  divin»  libris  usqueqiio 
pervenias  ad  evangelicas  aposiolicasque  diviiias. 
Nam  verbi  causa,  si  quis  uni  verbo  Psalmorum 
operam  dederii,  ellnlegrum  psallerium  cum  volue- 
rii  canit,  dives  est  quidem , sed  non  in  omni  verbo 
atque  omni  scientia , sed  est  dives  in  solo  veAo 
Psalterii.  Vel  si  quis  evangelic®  atque  aposiolic» 
lectioni  studium  tribuat,  et  in  mandatis  Novi  Testa- 
menti eemeiipsum  exerceat,  dives  est  el  hic,  sed 
non  in  omni  verbo,  nisi  cvangelico  tantum  ct 
aposlolico.  Si  vero  potuerit  Novum  ac  Vetus  Testa- 
mentum pari  studio  ediscere,  atque  ex  omni  ejus 
eruditione  instrui,  ita  ul  paratus  sil  reddere  ratio- 


lei  in  nuiio  auuei  iieiinqnere,  seu  yereiur  uumiiiu  - cnni  ct 

perire  os  suum  ne  forte  sermo  D veritati»  ejus  qu« 


e ore  ejus,  et  observat  etiam  in  minimo  deliii- 
uerc,  a quibus  observare  se  non  potest  ille  qui 
ives  esi  in  bujus  mundi  sapientia,  llos  igitur  sibi 
onferens  sermo  divinus  ait  ” : Melius  est  rhodicum 
Kio,  super  diviiias  peccatorum  multas,  Dt  sunt 
ivitiae  peccatorum,  sapientia  bujus  mundi , in  qua 
iviies  sunt  et  abundantes  in  eloquentia,  nec  tamen 
3 per  liacc  continere  praevalent  a peccato.  Modi- 
[ini  autem  jusli  est,  qui  habet  fidem  unquam 
raniim  sinapis  modicam,  sed  vividam  el  vehemen- 
iiu,  per  quam  se  communit  el  continet  a peccato. 


vitam  suam  secundum  verbum  veritatis  ejus  qu« 
in  Scripturis  continetur  aptare  ; iste  vero  dives  est 
in  omni  verbo  ct  in  omni  opere  bono.  Et  Istas  pnlo 
esse  diviiias  de  quibus  dicitur  « : Redmjuio  animw 
viri  proprior  dmiia;'eju*.  Melim  ergo  modicum  jutio 
tuper  diviiias  peccatorum  multas. 

7.  Quoniam  brachia  psecalomm  xonterentur  . 
Quomodo  potest  hoc  secundum  litteram  stare, 
etiamsi  aliqui»  vim  facere  conelur  per  imperitiam  . 
Sunt  mulla  in  Scripturis  ita  posita,  qu®  etiam  eum 
qui  valde  brutus  est  ct  stertit,  movere  possunt,  imo 


iHt 


Isa.  V,  8. 
8.  ·*  Pgal 


**  Psal.  \x»  VI, 
xxxvi,  17, 


16.  ” Luc.  XVI,  9. 


«•Psal.  XXXVI,  16.  “1  Cor.  i,  5.  ·’  Pniv. 


iS43 


EX  ORIGENE 


cogere  ut  uecesse  babeat  liuera  derelicta  ad  inlel- 
ieeium  Gonaceudere  spiritalem ; sicut  ei  nunc  faciunt 
bracilia  ista  peccatoris,  quibus  imminere  contritio· 
Dom  comminatur.  Sed  et  in  alio  loco  dicit  ** : 
Contere  brachium  peccatorie  et  maligni.  Quid  ergo  ? 
brachium  istud  corporeum  peccatoris  et  maligni 
putabimus  conterendum?  Non  facile  lioc  accidere 
▼idemus·  Sed  si  intueamur  quomodo  cum  elati  fue- 
rint in  superbiam  peccatores , et  arcus  suos 
paraverint,  et  sagittas  illas  suas,  de  quibus  supe- 
rius diximus,  tetenderint  adversus  justos;  cupi 
hxc  omnis  eorum  intentio  Domini  fuerit  virtute 
destructa , sic  merito  dicitur  brachium  pecca- 
toris esse  contritum·  Vei  alio  modo  quoniam 
667  manus  et  brachium  operis  est  indicium.  Si 
ergo  videas  peccatoreqr  ad  opus  bonum,  ad  opus 
iniseriqordia»  non  extendentem  manum  suam , 
obsiirdum  non  erit  dicere  brachium  ejus  esse  con- 
tritum. Sed  hujusmodi  contritionem  non  a Deo, 
aed  a diabolo  fieri  credendum  est.  Ipse  est  enim 
qui  conterit  et  constringit  brachia  peccatorum , iie 
ad  misericordiam  extendantur.  Fit  ergo  quaedam 
conlriiio  peccatorum  a Deo,  cum  insidianies  eos 
justo  destruit  et  deterret;  quaedam  vero  a diabolo, 
cum  boni  operis  studia  velut  vinclis  ei  contritis 
infidelium  brachiis  impedit.  Et  est  alia  contritio» 
quae  a Deo  quidem  conceditur,  impietur  aiiiem  a 
diabolo , ilia  de  qua  dicebat  diabolus  ad  Domi- 
num ··  : Verumtamen  immitte  manum  tuam  et  tange 
omnia  gnte  habet  ^ nUi  in  faciem  te  benedixerit^  et 
lum  accepit  eum  in  potestate.  Unde  et  ipse  Job 
all  ; Manue  enim  Domini  esi  guce  contigit  me· 

8.  Suffulcit  autem  jueteg  Dominus  ··.  Qui  infirmi 
eunt  et  fragiles,  opus  habent  suffuliore.  Ubi  ruina 
imminet  et  lapsus,  ibi  quaeritur  suffultura.  Omnis 
autem  homo  quantum  ad  humanam  fragilitatem 
epeeiat,  et  infirmus  est  et  promptus  ad  lapsum.  Et 
in  hoc  quidem  psalmo  scriptum  est,  quia  justos 
suffulciat  Dominas,  et  in  alio  dicit  : Suffulcit 
Dominus  omnes  qui  cadunt,  et  erigit  Dominus  omnee 
elisot.  Tanitim  est  ut  nos  expergiscamur  aliquando 
ni  evigilemus,  ut  si  quando  per  infinnitatem  casus 
aliquis  imminet,  deprecemur  Dominum  ut  mittat 
nobis  verbum  suum  et  sapientiam  suam,  quae  suf- 
fulciat casuros  et  erigat. 

9.  Cognoscit  Dominus  dies  immaculatorum , et 
hwreditas  eorum  in  wternum  erit  Secundum 
Scripturas»  sicut  in  inultis  locis  observavimus.  Do- 
minus non  omnia  cognoscit,  sed  sola  illa  quae  bona 
suiil;  mala  autem  dicitur  ignorare,  non  quod  vere 
Aliquid  sit  qiiod  ejus  scieiiliam  lateat,  sed  ea  qux* 
Indigna  sunt  notione  ejus,  dicitur  ignorare.  Quod 
oslendjiiias  etiam  de  Scripturis,  cum  dicit  Aposto- 
lus »»  : Si  quis  in  vobis  propheta,  vel  spiritalis,  co- 
gnoscat quas  scribo  vobis,  quoniam  Domini  eunl.  Si 


A quis  autem  ignorat,  ignorabitur.  Ei  in 
ubi  dicit  Dominus  ad  peccatores  ^ 

discedite  a me,  operarii  imquiiatis.  Sicoi  erjii· 
alild  dicitur  ; Cognoscit  DomiAs  qui  tm 
sic  hic  non  impiorum,  sed  Immacubiona  ^ 
cognoscere  diciiiir  Dominus.  Digni  eciDi 
Domini  immaculatorum  dies.  Sedet  hoc 
litteram  nescio  si  possit  consequenter  eipoiLQi 
enim  possunt  esse  dies  immaculatomoi,  qin 
sint  etiam  peccatorum?  cum  bujus  saKoli  die»  « 
eademque  sit  omnibus,  atque  in  eade»  eirejsi 
sive  peccatores  siniui  luce  versentur : mia  ^ 
Dominus  de  Patre  dicit  quia  solem  sun  jM 
oriri  super  bonos  et  malos.  Quomodo  ergo  bc  «dt 
^ exceptum  atiquid  el  segregatum  imnicDiiitf· 
^ dies  cognoscere  dicitur  Dominus?  Sed Tideiuin 
forte  unusquisque  propriam  sibi  ipse  fariat  in. 
Et  si  quando  abjicientes  mendacium  loq^Uiri- 
ritatem  cum  proximo  nostro,  in  veriuiis  dr·. 
veriutis  luce  versamur.  Similiter  et  courcini 
mus  1108  ab  iis  qui  oderunt  fratres,  ei  in 
ambulant,  et  in  dilectione  fratrum  pennan» 
dies  nobis  facimus  Gliariialis.  Sedet  coaijastu^ 
custodimus,  et  cum  yisiUmtes  viduas  atqiear^.' 
nos  in  tribulatione  sua,  immaculatos  nos  ckU' 
mus  ab  hoc  sxculo,  immaculatorum  nobis  'm'i· 
cimus  dies.  Et  isti  sunt  dies  quos  nosse  i!k..r. 
quando  cognoscit  dies  immaculalonim.  Tena> 
sacratiorem  adhuc  sensum  in  hoc  loco  voi  ai 
; perscrutari,  possumus  dicere  quia  dies 
hujus  sacculi  secundum  quod  scriptum  esi " ; 
niam  dies  mali  sunt.  Dies  autem  boui  alii  sor.i,  · 
el  ipsi  immaculatorum  sunt » quos  Dotuiia  ·> 
gnoscit,  in  quibus  el  liaereditas  eorum  in  ztrw 
manet ; tunc  sine  dubio  cum  justi  bxrediwo  v 
pient  vitae  aeternae,  consequentes  qus  ocula  :t 
vidit,  nec  auris  audivit,  nec  in  corkomimnnt 
quos  prteparavil  Deus  diligentibus  u Ilii 
maculatorum  dies,  in  quibus  non  iste  sol 
casus  excipit,  et  cujus  nox  succedens  lomei  i:!*- 
mit,  sed  sol  justitiae  lucebit»  qui  noctem»!^· 
qui  lumen  xternum  sit,  sicut  scriptam  e$i  'o  * 
ipse  Dominus  erit  eis  lux  sempiterna. 

iO.  Et  non  confundentur  in  tempore  melo 
^ justi  non  confundentur  in  tempore  malo. 
autem  raaiiiin  bic  tempus  judicii  nominat, 
multitudinem  peccatorum»  ei  eorum 
tormenta  suscipient.  Tunc  ergo  in  tempore 
rectionis  cum  omnes  resurrexerint,  et  alii 
gent  in  vitam  aeternam,  alii  in  conhistoiiw 
nam,  tunc,  inquit,  justi  non  confundentir, 
nihil  dignum  confusione  in  eorum  aclibeic^*’ 
lur.  Addit  autem  ; Et  in  diebus  famis  setr>^ 
lur.  Inquirendum  primo  est  qui  sint  <1«  ^ 
Coniminaliir  in  quodam  loco  Deus  per 


··  Psal.  x,  15. 

I Cor.  XIV,  57,58. 
Isai.  Lx,  19.  w 


··  Job.  I,  11.  «Job.  XIX,  g|.  ** 
••AJalUi.  vii,23.  « II  Tini,  ii, 19. 

Γ8.  XXXVI»  19.  « ibid. 


Pe.  XXXVI,  17.  ··  Ps.xxLv,  8.  « Ps.  w'  I 
··  Malth.v,  45.  ··  Epbcs.  v,  16.  **l  Ur>l 


SELECTA  IN  PSALMOS.  - HOMIL.  111  IN  PSAL.  XXXVL  iSlC 


it  dkil  dies  veniunt^  dicti  Dominus,  et  . 

mmittam  famem  super  terram,  non  famem  panis, 
leque  sitim  aquae,  sed  'famem  ad  audiendum  verbum 
)<fi.  Ei  circuibunl  ab  oriente  usque  ad  occidentem, 
t audiant  verbum  Domini , et  non  invenient.  Isil 
iini  ergo  dies,  et  istud  est  tempus  famis,  cum  non 
iiit  qui  verbum  Dei  loquantur,  stciil  et  fames  nunc 
st  apud  Judaeos.  Nusquam  enim  prophetae,  nusquam 
ipiens,  nusquam  prudens  aestimator,  nusquam 
liiiquagenarius,  nusquam  sapiens  consiliarius, 
jsqiiam  inleiligens  auditor,  omnia  abstulit  Deus 
Judxa  et  Jerusalem.  Sed  et  in  nobis  metus  est 
gens,  nc  forte  etiam  nobis  immineat  fames.  Sic* 
enim  illi  de  quibus  supra  diximus,  legendo  668 
ξ€ΐη  et  non  faciendo  incurrerunt  in  hoc  iit  verbi 
ii  famem  paterentur,  et  auferrentur  ab  illis  omnia 
i dona  quae  supra  diximus,  et  mandatum  est  nu- 
ms  (prophetis  scilicet)  ne  pluerent  super  eos 
rviain  verbi.  Dei,  verendum  est  ne  tale  etiam  ali- 
[><1  nobis  correptionis  inducatur  genus  : sed  ma- 
efliciamiir  non  auditores  legis  tantum,  sed  et 
lores,  ut  mandet  Dominus  nubibus  suis,  non  uni, 
|ue  duabus,  sed  pluribus,  pluere  super  nos  plu- 
m,  ui  in  Ecclesia  prophetae  duo  vel  (res  dicant, 
caeteri  examinent  ^ : et  si  sedenti  revelatum 
rii,  prior  (aceat,  ut  pliires  fiant  operarii  incon- 
ii)iles  recte  tractantes  verbum  veritatis,  ut  dicat 
squisque  doctorum  et  praedicantium  verbum 
secundum  Paulum  : Ego  plantavi,  ei  ille  ri- 
(,  sed  Deus  incrementum  dedit.  Haec  autem  flent, 
os  qui  rigamur  a nubibus  et  audivimus  verbum 
a/Teraimis  fructus  illos  quos  enumerat  Aposto- 
id  csi,  fructus  spiritus,  qui  sunt  gaudium, 
!/as,  pax,  patientia,  longanimitas,  et  caetera  his 
lia.  Quos  fructus  si  inoramur  afferre,  veren- 
est  ne  mandclur  nubibus  obstruere  a nobis 
es  suos,  ei  iucipial  unusquisque  sauciorum 
"6  iilud  quod  scripturo  est  : Qui  autem  iniel· 
in  tempore  illo  sedebit  et  tacebit,  quia  tenmus 
m est.  Sed  meminisse  debemus  historiae  a..ii- 
utn  ile  fumis  tempore,  quomodo  justus  iii 
ore  famis  saturatur.  Conveniens  puto  Lunes 
leinporibus  Elia)  prophetae  quando  clausum 
3oluin  annis  tribus  ei  mensibus  sex.  Et  tunc 
us  quidem  periclitabatur  fame,  sed  Elias  non 
>atur  fa inero.  £l  tunc  quidem  pascebatur  ab 
> quando  et  abiil  in  virtute  escae  illius,  et 
insit  quadraginta  diebus  el  quadraginta  nocti- 
nunc  autem  corvis  ministrantibus  pasceba- 
, cuiii  ei  in  matutino  panes  deferrent  et  ad 
*iiin  carnes,  et  iterum  refertur  bibisse  aquam 
ren  te  Coratb,  et  venisse  in  Sarepta  Sidonio- 
d mulierem  viduam  famis  tempore,  et  quia 
erat,  non  est  passus  inediam  famis , sed 
t ei  abundantia  pnesto  erat;  atque  uno  eo- 
e tempore  erat  peccatoribus  fames;  Elias 


autem  quia  justus  erat,  nefiebat  famem.  Sic  ergo 
etiam  si  fames  veniat  aliquando , quod  Dominus 
non  praestet  Ecclesiae  suae ! si  qtian<lo  tamen  acci- 
dat, qui  habet  intellectum  et  exercitium  in  medi- 
tatione verbi  Dei,  et  constituit  meditari  in  lege 
ejus  die  ac  nocte,  atque  exercere  se  ad  iiUellecium 
spiritalem  percipiendum,  inveniet  in  illis  panem 
illum  qui  de  coelo  descendit,  et  flet  ei  sermo  Det 
abundans  cibus,  el  profluens  potus;  et  non  solufn 
cibus  el  potus,  verum  si  profundiora  sacramenta 
mysticae  intelligentiae  potuerit  perscrutari,  enii:t 
ei  sermones  Dei  deliciae.  Potest  eti.iin  alio  modo  iii 
lioc  loco  profundior  sensus  aperiri.  Dominus  et 
Salvator  ait  : Veniet  nox  quando  nemo  potest 
operari.  Et  hoc  dicit  de  illo  tempore  quod  erit  post 
hoc  saeculum,  tempore  quo  unusquisque  pro  malis 
suis  recipiet  poenas.  Tunc  ergo  dicit  noctem  illam 
futuram,  cum  jam  nemo  potest  operari  .aliquid,  sed 
unusquisque  tunc  pascitur  ex  operibus  suis  qnm 
hic  positus  operatus  est.  Cum  ergo  nox  fuerit,  ne- 
mo operatur  ii  illo  tempore  : cum  peccatores  sup- 
pliciis affligentur,  erit  sine  dubio  fames  his  qui 
nullos  fructus  boni  operis  collegerunt.  In  illo  au- 
tem famis  tempore,  saturabuntur  justi,  ex  fructi- 
bus scilicet  justi liae  suae.  Sicut  enim  iii  deserto  sex 
diebus  colligebant  manna  **,  in  sexta  autem  dic 
non  unius  diei  modum,  sed  quantum  sufficeret  iii 
crastinum  colligebant,  et  unusquisque  edebat  in 
die  Sabbati,  quae  collegerat  in  die  sexta  ; ita  e*Jam 
nunc  velul  sexta  quaedam  dies  putanda  est  Dumi  ni 
nostri  Jesu  Christi  a(tvcnlu&,  el  tempus  buc  dispen- 
sationis ejus,  quam  passione  sua  hoc  in  saecl^o 
procuravit.  Et  idcirco  dum  in  die  sexta  sumus, 
colligamus  manna  dupliciter,  ut  sufficere  nobis 
possit  dum  advenerit  vera  Sabbati  observatio  po- 
puli Dei.  Si  enim  non  collegerimus  duplices  cibos, 
qui  nobis  el  in  praesenti  saeculo  sufficiant  el  In  fu- 
turo, in  diebus  famis  non  saiiirabiinur.  Sic  esiiiii 
cum  justi  saturabuntur  in  diebus  famis , peccatu· 
res,  inquit  peribunt ; inimici  autem  Domini  sta· 
ittfi  ut  honorificaii  fuerint  et  exaltati,  deficientes  ut 
fumus  deficient.  Docet  iios  sermo  divinas  quales 
sint  honores  hujus  saeculi.  Gom  enim  videris  illuni 
^ acceptis  illius  provinciae  fascibus  tumidum,  allinu 
consulatibus  elatum,  alium  diversis  magistratibus 
elevatum,  cum  ergo  omnem  istam  videris  eiaiio- 
nem,  considera  quia  delicietites  sicut  fumus  defi- 
cient : recordare  etiam  quantos  in  his  hoiioribtis 
videris,  et  usque  ad  te  quanta  eos  fastigia  con- 
scendisse memineris,  et  vide  si  non  omnes  beiie, 
posteaquani  exaltati  sunt,  dejecti  denuo  et  pro- 
strati sicut  fumus  defecerunt,  inimici  autem  Domi^ 
ni  stntim  ut  honorabuntur  et  exaltabuntur,  deficien- 
tes  ul  fumus  deficient.  Econtrario  vero  amici  Do- 
mini stalim  ut  contempti  fuerint  el  despecti  et  ab 
bouiinibits  humiliati,  a Deo  exaltabuntur  et  eri- 


nos  vii  I,  11, 12.  “ ICor.  xiv,  29.  *·  I Cor.  iii,  6.  Galat.  v,  22.  Amos  v,  15.  111 

VII.  ®·  IU  Reg.  XIX.  III  Reg.  xvii.  ··  Joan.  ix,  4.  ••Exod.  x.  Ps.  xxxvi.  20. 


ΐγ,ΐη  EX  ORIGENE  . 

gculur  : quoniam  omnh  qui  $e  exaltat  humiliabitur,  A vos  «*:  Ile,  negotiamini  usguequo  redeam, 
et  qui  se  humiliat  exaltabitur  »·.  Ium  servum  qui  pecuniam  inulliplicare 

ii.  Posl  liacc  adduiiliir  quxdam  quae  non  parva  fal , dicit  ·*,  quia Opor/uir  te  pecuniam miu , e 

indigent  expositione,  ail  enim  : Mutuabitur  pec·  nummulariis  , et  ego  veniens  exegisum  ea  uk. 

eator  ei  non  reddet,  justus  autem  miseretur  et  com·  cum  usuris.  Iste  est  peccator  qui  muiuiuir  ei .■ 

modat.  Eliam  hoc  si  secundum  litteram  accipia-  solvet : justus  autem  acceptam  pecuniam 

mus,  non  videbitur  verum.  Miilii  etenim  peccato-  curn  usuris,  hoc  csi  acceptum  Dei  verba·» 

res  mutuo  accipiunt  pecuniam  et  reddunt  cum  fe-  operibus  reprsesenlat.  Audis  seriiionemdecasui, 

nore,  ita  ut  et  ipsi  interdum  lucrum  cx  pecunia  collaudas  doctorem,  amplecteris  doctrinam, al;. 

quam  sumpserant  ceperint.  Definii  autem  hic  Pro·  raris  magisterium  , per  haec  suscepisti  peauc 

pliela  dicens  : Mutuabitur  peccator,  et  non  solvetm  casiiiaiis.  Et  si  quidem  peccator 

Sed  si  inlelligas  quis  est  qui  fenerat,  et  quis  est  clesiam  inseris  te  negotiis  saecularibus, 

qui  accipit  fenus,  et  requiras  quis  est  pcccalor003  lascivia  , subsequitur  teiuuleniia  , corrupiorui l'- 

qui  non  reddit  pecuniam  quam  sumpsit , itilelliges  minum  inalefida  colloquia,  oblitus conlinaooat* 

consequentiam  habere  quod  scriptum  est.  ^erbi  quje  a docture  susceperas,  qua  laudaveras/., 

gratia,  cum  docet  Paulus  et  assistunt  ei  auditores,  B admiratus  fueras,  et  ad  impudica  rursum  de^a»  · 
Paulus  est  qui  pecuniam  fenerat  dominicam,  au-  scorta  , et  effectus  es  peccator,  qui  meuiiu· 

dilores  autem  sunt  qui  ex  ore  ejus  pecuniam  verbi  verbum  castitatis  et  non  reddis  opera  a«;u* 

suscipiunt  feneratam.  Et  si  quidem  justus  sit  qui  Similiter  et  si  audieris  verbum  jusliii*  ia  «ut. 

suscipiat  ab  co  pecuniam,  reddet  integrum  fenus  egressus  es  foras,  occurrit  libi  vicinus  cujis 

et  dicet: Quilique  mnas  niibi  dedisti,  ecce  acquisivi  ^um  concupieras,  et  continuo  oblitus eorua 

alias  quinque  Si  justus  est , dicit : Quinque  la-  dicia  sunt,  ut  cupiditati  tuae  satisfacias  invaJ'};i! 

lenta  mihi  dedisti,  ecce  Imbos  decem ; vel,  Duo  ta-  aHena  sum,  et  sic  mutuatus  de  jusiiiia  pecu;»/, 

lenta  mihi  dedisti , ecce  habes  quatuor  Si  vero  reddis  usuras,  operans  gesta  jusiili».  Sic  erp» 

peccator  est , suscepto  Dei  verbo  non  operatur  ex  de  singulis  quibusque  mutuatur  peccatoTUKu· 

eo  opera  mandati , et  non  reddit  usuras  , sed  con-  vet,  justus  autem  miseretur  et  commodat 
sumit  omnia  qux  accepit  in  fenus.  Ecce  ct  nunc  Inin,  inquit,  feueral  justus,  lioc  csi  Doa »« 

vos  omnes  quibus  liaec  loquor  , pecuniam  accipitis  praedicat  verbum,  hoc  esi  non  solum  doceitc,** 

feneratam  verba  mea,  lisec  pecunia  Domini  est.  los,  verum  etiam  miseratur inQrroos.Se(|»ii«tc. 

Aut  si  dnbiias , audi  Proplieiam  dicentem  ·’,  quia  ^ exemplum  Domini  dicentis":  If i»etit»f Jiii . 
Eloquia  Domini  eloquia  casta,  argentum  igne  proba·  quam  sacrificium. 

tum  terree  purgatum  erptup/nm.  Si  ergo  male  doceo,  ^2.  Quia  qui  benedicunt  eum,  hirrediuhi 
pecunia  mea  reproba  est , secundum  illos  quibus  ram ; qui  autem  maledicunt  eum,  exlermisthiv 

dictum  est  argentum  vestrum  reprobum.  Si  au-  Q'*'  benedicunt  eum,  id  est  qui  bciiedicealini.- 

leni  bene  doceo  , pecunia  vel  argentum  non  est  Inerediiabunl  terram·  Quam  terram iliaol«·. 

meum,  sed  Domini  est,  et  probatum  est.  Licet  ergo  terram  mullam  haereditabunt  illara  flueoua-' 

mihi  fenerare  pecuniam  Domini,  meam  autem  pro-  niel,  ubi  sunt  bona  ilia  quae  vere  bona  suti.  - 

priiam  pecuniam  non  licet , quia  verbum  Domini  possidebunt  qui  benedicunt  justum , πιai^iκ 

prohibet  humanam  pecuniam  fenerari.  Quae  est  vero  cum  exterminabuntur.  Et  vobis  pam 

ei^go  humana  , et  quae  Domini  pecunia?  Ego  puto  tiir  iiiierduiii  male  loqui  de  sanctis,  cl  p^·^ 

quod  Valentini  sermo  humana  pecunia  est  et  repro-  vobis  dicere  de  servis  Dei,  Ille  talis  et 

ba,  et  Marcioiiis  ei  Basilidis  pecunia  humana  est  fingit , et  iHe  saeculum  diligit,  ille aoiem 

et  reproba,  et  omnium  haereticorum  sermo  non  est  est,  non  audis  quia  qui  maledicunt  Josioa  o." 

probata  pecunia,  nec  dominicam  integre  in  se  ha-  minabuntur?  Aui  si  hoc  parum  vobis videi-*f. · 

bet  figuram,  sed  adulteram,  qine,  ut  iia  dicam,  extra  D Deum  dicentem  ad  justum 

moneta ni  ita  figurata  est , quia  extra  Ecclesiam  ero  inimicis  tuis , et  adversabor  adtemm 

composita  est.  Si  autem  videris  aliquem  non  sua  Videtis  quanti  periculi  sit  inimicari  justis,  vf 

propria,  sed  Dei  verba  proloqueiuem,  qui  vere  au-  loqui  de  sanctis.  Si  enim  vere  credimus  lil^J  > 

deal  dicere  : An  probamentum  quaeritis  ejus  qui  dixit  Dominus  do  unoquoque  servorum  suoras 

in  me  loquiiur  Christi,  scito  quia  iste  fenerat  qui-  quia  Esuriui,  et  non  dedistis  mihi  mandBcarr‘‘ 

dem,  €l  non  suam,  sed  Domini  pecuniam  fenerat,  qu»  addit  et  dicit,  quia  qui  uni  ex  luinifttjS' 

et  facit  illud  quod  scriptum  est  ®·:  Tota  die  mise-  fecit , mihi  fecit , consequens  est  ut  ci 

retur  et  fenerat,  habens  auctoritatem  fenerandi  ab  Qui  maledicebatis  milii,  detrahebatis  de  ^ 

ipso  sibi  meo  Deo  Jesu  Christo  datam.  Ipse  est  enim  contra  me  loquebamini,  et  accusabatis  me. 

Dominus  qui  in  parabola  data  pectinia  dicit  ad  ser-  xcrimus  : Domine  , quando  tibi  maledixur^'·^ 

« Luc.  XIV,  H.  Psal.  xxxvi,  21.  Ltic.  xix,  18.  ” Mallh.  xxv,  20  et  22.  « Psal.  xt,  Π 
V.  5,  II  Cor.  XIII,  5.  "*Psal.  xxkvi,  20.  Luc.  xix,  13.  Malth.  xxv,  27.  ·■  Psal.ur 

««  Matlh.  IX,  13;  Ose.  vi,  6.  Psal.  xxxvi,  22.  Exod.  xxiii,  22.  ’·  Mallh.  xxv.  42 


1350 


ΙΓ,  SELECTA  IN  PSALMOS.  — 

qiiaiuio  deiraxiimis;  am  quando  falsa  conira  le  Io  A 
emi  sumus?  lunc  dicei  ad  iios^‘:  Arnen  dico  vobi$, 
quia  quod  fecistis  uni  ex  meis  minimis , niiAi  fe· 
cisiis.  Sicut  enim  dantes  manducare  uni  ex  istis 
mihi  fecistis,  et  dantes  bibere  uni  ex  istis  mihi  de- 
distis, et  sicubioduenles  unum  ex  istis,  me  induistis ; 
ita  maledicentes  uni  existis,  mihi  maledixistis,  et 
Λ benedixistis  ?el  honorastis  unum  ex  his  , mihi 
benedixistis,  et  me  honorastis,  sicut  et  alibi  nihilo- 
ninus  dicit  Qui  vos  recipit,  me  recipit;  et : Qui 
•os  spernit , me  spernit,  Proplerea  ergo  coniinea- 
nus  linguam  nostram,  et  servos  Domini,  admiremur, 

‘t  benedicamus  justos,  et  nunquam  detrahamus  de 
;is , nec  aperiamus  670  os  nostrum  ad  male  lo- 
[uondum,  ne  forte  exterminemur,  sed  benedicamus,  ^ 
ti  et  nos  benedictionem  consequamur  per  Christum 
lominum  nostrum , cui  est  gloria  et  potestas  iu 
aecula  sacculorum.  Ameu. 

IIOMILIA  IV. 

le  eodem  psa.mo , ab  ilia  parte  : « Apud  Dominum 
gressus  hominis  diriguntur, t 
A Domino,  inquit  gressus  hominis  diriguntur, 
l alibi  in  hoc  psalmo  dicii  de  g.ressibus  justi  hoc 
iodo  Lex  Dei  ejus  in  corde  ipsius,  et  non  ffip- 
^antabuntur  gressus  ejus.  Sed  ei  in  septuagesimo 
icundo  psalmo  dicitur  : Paulominus  effusi  sunt 
essus  mei.  Gressus  ergo  a gradiendo  nominamus, 
icundum  illud  quod  in  Exodo  scriptum  est , quod 
oyses  vidit  flammam  ignis  et  angelum,  cum  rubus 
derel  quidem,  sed  non  combureretur,  et  dixit  : C 
ig rediens  sive  transiens  videbo  visionem  magnam 
nc.  Ex  hoc  ergo  loco  occasio  nobis  datur  inielli- 
:niisc  eorum  quae  habemus  in  manibus.  Igitur  de 
s quae  in  Exodo  scripta  memoravimus,  id  est,  di· 
ediens  videbo  visionem  istam  magnam  , audivi 
enulain  de  sapientibus  ante  nos  dicentem  , cum 
liLiiiarel  hunc  locum,  quia  non  est  possibile  prius 
Iere  visum  magnum,  id  est  intueri  atque  perspi- 
re  magna  mysteria  stanti  in  conversatione  et 
ibu8  luundi  liiijiis : sed  transire  oportet  prius 
Ilis*  et  transcendere  omnia  saecularia,  ei  sensum 
>£rum  ac  mentem  liberam  fieri , et  lunc  ad  ma- 
irum  et  spiritalium  rerum  intuitum  pervenire, 
fla  demum  visum  magnum  videre.  Hunc  quidem 
explanans  locum  quae-  supra  memoravimus 
rrabat.  Nos  vero  quibus  studium  est  secundum 
ipiurae  monita  , verba  sapientium  laudare  , ei 
ere  ad  ea,  possumus  ad  haec  quae  ille  dixit  tale 
uiil  addere.  Unusquisque  qui  iter  agit  ad  virtu- 
, proficit  in  ambulando,  lU  paulatim  per  multos 
fecius  itineris  perveniat  ad  eam.  Iter  ergo  agens 
velut  quibusdam  passibus  gradiens  digreditur 
per  , et  transii  ea  quae  explicuit,  ac  posteriora 
Liens  ad  ea  quae  priora  sunt  se  extendit.  Digre- 
s ergo  transii  primum  locum  malitiae,  et  inde 
icieos  passibus  et  ingressibus  transit  alias  pec- 

MaUh.  XXV,  40.  Malth.  x.  40.  Luc.  x,  iO. 
vod.  MI,  3.  ’Mdem,  2,  0.  ^\Psal.  cxiii , 4. 
itl-  Psal.  XXXVI,  5. 


►MIL.  IV  IN  PSAL.  XXXVI. 

calorum  sudes,  tum  deinde  scrupeas  nequitiae  cau· 
tes,  et  lubrica  et  praerupta  viliorum.  Cum  vero  haec 
etiam  evaserit,  semper  ad  ea  quae  in  antea  sunt  se 
extendens  , minus  restat  malitiae  , et  omne  quod 
proficit  viae ; si  tamen  incedendo  cautius  gressus 
suos  observaverit  ne  labatur,  ut  singula  quaeque 
iligrediens  malitiae  loca,  ita  ut  non  offendat  pedem 
suum  in  ea,  secundum  hoc  quod  iu  Exodo  scriptum 
est , videre  possit  visionem  magnam.  Nemo  enim 
adhuc  qui  in  malitia  est , nec  digreditur  eam  et 
transit,  poterit  visionem  istam  magnam  secretorum 
Dei,  scientiae  scilicet  et  sapientiae,  contueri.  Magna 
ergo  est  visio , cum  puro  corde  Deus  videtur.  Ma- 
gna est  visio  cum  puro  corde  verbum  Dei , et  sa^ 
plentia  Dei  qui  est  Christus  ejus  agnoscitur.  Magna 
visio  est  agnoscere  et  credere  in  Spiritum  sanctum. 
Magna  ergo  hxc  vJsio  scientia  Trinitatis  est.  Ve- 
rumtamen  etiam  Moyses  lunc  videbat  in  Exodo 
visum  magnum,  et  angelus  dicitur  qui  videbatur  in 
rubo  in  igne , et  magnam  eam  visionem  appellat. 
Iiuielligebat  enim  quis  esset  in  angelo.  Continuo  de- 
nique dicit  ad  Deum  : Ego  sum  Deus  Abraham , 
et  Deus  Isaac,  et  Deus  lacob.  Vide  ergo  quam  ma- 
gna sil  visio  bsec , quamvis  et  hoc  ipsum  sit  ma- 
gnum scire  quod  Deus  facit  angelos  suos  spiritus , 
et  ministres  suos  ignem  urentem  Et  nunc  qui- 
dem Moysi  adhuc  pascenti  pecora  Jeihro  soceri  sui, 
ei  gradienti  vel  transeunti  ab  his,  magna  est  visio 
h«c , in  qua  ei  angelus  dicitur  apparere.  Si  autem 
etiam  mare  Rubrum  transierit,  et  coiuinnu  eum  nu- 
bis obtexerit,  et  futuri  baptismi  adoraverit  sacra- 
menta, lunc  etiam  majorem  visionem  poterit  videre. 
Ingredietur  enim  caliginem  et  turbinem  , ubi  esse 
ipse  dicitur  Deus,  ubi  scriptum  est  quia  Moyses 
solus  accedebat  ad  Deum  , exteri  autem  a longe 
stabant.  Et  in  tantum  per  i.^tas  magnas  Moyses 
proficit  visiones  , ut  diceret  ad  Deum  : Si  inveni , 
inquit  gratiam  coram  te,  manifesta  mihi  teipsum, 
ut  evidenter  videam  le,  El  tunc  audit  a Deo  *·,  quia 
Ponam  te  in  foramine  petrae,  petra  autem  erat  Cliri- 
stus  : ut  per  foramen  brevissimum  videas  poste- 
riora mea,  hoc  est,  ut  ea  qux  in  novissimis  tempo- 
ribus implebuntur  per  assumptionem  carnis,  agno- 
scas : Faciem  autem  meam  videre  non  poteris  ·*. 
Sed  digressi  per  quamplurimas  visiones,  redeamus 
nunc  ad  hoc  quod  proposuimus  de  psalmo  , quia  a 
Domino,  inquit  gressus  hominis  diriguntur.  Su- 
pra exposuimus  quomodo  iter  quis  ingreditur  ad 
virtutem : quoniam  qui  iter  agit  ad  virtutem,  mulla 
sunt  qiix  digredi  habet  et  transire.  Ergo  el  tu  qui 
ad  Cbrislum  lendis  , qui  est  Dei  virtus  , digredere 
luxuriam,  scorta,  adulteria,  digredere  furta,  falsa 
tesliinonia,  luni  deinde  digredere  et  avaritiam  , el 
omnem  pecunix  cxlerarumque  malarum  rerum  coi> 
cupiscentlam,  digredere  mendacium,  digredere  irl· 
sliliaro  sxculi.  Nisi  hxc  omnia  digressus  fueris  , 
visionem  illam  magnam  Domini  videre  non  poteris. 

Psal.  xxxvi , 23.  ” ibid.  31.  Psal.  lxxii,  % 
Exod.  XIX.  Exod.  xxxni,  13.  ®*  ibid.  22. 


EX  ORIGENE 


Sunt  ergo  quidam  in  nobis  gressus  et  pedes,  quibus  A ejus  Ibi  dixit  quia  diriguntur  gressus  honivi  j 


iter  hoc  agimus , sunt  gressus  interioris  hominis 
quibus  ambulare  possumus  per  illam  viam  quae  di- 
cit ** : Ego  sum  via  , veritas  et  vita.  Iloc  ergo  iter 
agentibus  multis  gressibus  utendum  est  nobis 
ut  iila  omnia  quae  supra  diximus  transeamus , 
quia  gressus  boiiiinis  a Domino  diriguntur.  Non 
sufficit  bomini  volenti  istud  iter  incedere  671 
sola  propositi  sui  voluntas , nisi  et  Dominus 
direxerit  gressus  ejus  : quia  frequenter  accidit 
iter  agentibus  ut  ambulent,  quod  iter  tamen  rectum 
tenere  non  possint,  sed  decidant  in  aliquos  errores: 
ut  illi  qui  In  philosophia:  eruditione  versantur,  vi- 
dentur quidem  iter  virtutis  incedere,  sed  quia  a 
Domino  non  diriguntur  gressus  eorum,  non  tenent  , 

iter  rectum.  Sed  et  haeretici  nihilominus  ingrediun-  ^ quod  jussa  fuerat  non  respicere 


tiir  etiam  ipsi  iter,  sed  cum  Scripturas  cariialiter, 
non  spiritaliter  intelligunl,  declinant  in  sinistram. 

Si  vero  spiritaliter  intelliganl,  in  ipso  autem  spiri- 
tali intellectu  apostolicae  non  teneant  regulam  veri- 
tatis, decidunt  nihilominus  et  ipsi  ad  dexteram, 
diabolo,  ut  ita  dixerim,  gressus  eorum  non  diri- 
gente, sed  detorquente  a vfa  recta.  Nos  ergo  neque 
ad  dexteram,  neque  ad  sinistram  declinantes,  in- 
grediamur mediam  viam  quae  csl  Christus  Dominus, 
quia  in  ipso  ambulantium  gressus  Dominus  dirigit. 

A Domino  ergo  gressus  hominis  dirigentury  et  viam 
ejus  cupiel^*^  illam  scilicet  viam  de  qua  supra  dixi- 
mus. Cupiet  enim  qui  a Deo  dirigitur  Cbrisium,  et 
desiderabit  permanere  seinper  in  Christo. 

2.  Cum  ceciderit,  inquit  ·’,  non  conturbabitur. 

Superius  dicens  quia  a Domino  diriguntur  gressus 
ejus,  hic  de  casu  ejus  loquitur.  Vide  ergo  quia  etiam 
his  qui  iter  hoc  incedunt  aliquando  accidat  cadere, 
diam  his  qui  a Domino  diriguntur;  sed  est  nuilia 
diflerentia  inter  casum  justi  et  casum  injusti.  Ju- 
stus, inquit,  cum  ceciderit  non  prosternitur  : in- 
justus et  qui  spem  non  habet  in  Deo  positam , si 
ceciderit,  prosternitur  el  non  surgil : id  est,  si 
peccaverit,  non  pceniiet  el  peccatum  suum  emen- 
dare nescii.  Justus  autem  si  in  aliquo  nffenderit, 
si  in  verbo:  apostolus  enim  csl  qui  dicit**  :/n 
multis  enim  offendimus  omnes,  el  si  quis  in  verbo  non 
offendi:,  hic  perfectus  est  vir)  : offendit  ergo  et  justus 
iii  verbo,  fortassis  etiam  aliquando  et  in  facto,  sed  D calceati  pedes  in  preeparatione  Evangein 


Domino,  hic  quia  non  sopplantalivnlar 
jiisti,  quia  Dominus,  inqiitl,  confirmat  nuuiwfiii, 
In  alio  psalmo,  id  est  in  septuagesimo  seeaedo, .. 
cil  **  ; Mei  autem  pene  moti  smut  pedes. 
id  ipsum  videtor  Intelligendum  samiliier.  Rreice· 
tes  etenim  ad  virtutes  velut  ascenso  qoodao  k. 
mur ; in  quo  ascensu  si  quis  labatur  et  decihi 
ascensionis  suae  perdit  profectam.  Istius  ergo  tlu 
sunt  gressus.  Hoc  autem  fit,  cum  quis  post  pn4 
ciiim  retrorsum  fuerit  conversus  : sicut  acciaic 
uxor!  Lot  **,  qua  ingrediebaior  bene  egredte»  a 
Sodomis,  et  effugiens  pcenas  malorum  ingredien- 
tur et  ascendebat  ad  montem  qao  angelo  daeepr- 
gebat;  sed  quoniam  contra  mandatum  Dei  fax, 

reirorson  aepe 
stare  in  omni  regione  iila,  sed  ad  monten  aser- 
dere,  atque  ibi  salvari,  cum  conversa  ad  posterm 
retrorsum  respexit,  ibi  effusi  sunt  gressus 
perdidit  omne  quod  fuerat  ante  digressa,  penn^f: 
perfecta  statuuncula  salis.  Hoc  est  quod  Dov 
in  Evangelio  dicit  **  : Nemo  mittens  mammm  mj· 
ad  aratrum,  et  retro  resfrnens  aptus  est  regsob'. 
Vis  libi  ostendam  et  alios  quorum  effusi  suntr^ 
sus?  Recsrdare  illos  qui  transierunt  per  marvCt 
brtim  tanqcam  per  aridam,  et  peccantes  in 
ceciderunt,  et  ibi  effusi  sunt  gressns  eoma.  Sd 
et  nunc  si  quando  accidat  aliquem  vixisse  is  cr-;r 
nentia  tribus  aut  quatuor  annis,  et  eo  amplius,  ι!ντ 
g in  verbi  et  doctrinae  studio  et  sapientiae  latior :*· 
operam  dedisse;  tunc  deinde  si  victus  fucrii 
vel  ad  carnis  luxuriam  transeat,  vel  ad  alia  geen. 
declinet,  aut  ad  vitam  se  transferat  saeculi,  vd  . 
negotia  ac  lucra  corruptibilis  vitae  convertat.  · 
dubites  de  eo  dicere  quia  effusi  sunt  gres!»iis  φ 
Nos  ergo  deprecemur  Dominum  ul  dirigat  : 
nostros,  et  custodiat  vias  nostras,  uti  ne  snp;. 
tenlur  gressus  nostri ; ut  in  via  quam  lnced.&t· 
boc  est  in  Christo  Domino  nostro,  quasi  sepn 
iram  stabilem  vestigia  nostra  firmentur,  ne  quo- 
modo supplantari  possimus ; per  illum  scilitctc:  · 
nos  caput  observamus,  el  ille  nostram  ote’*'- 
calcaneiim,  cui  utique  nunquam  nos  oportet  |L 
tam  nudam  praebere,  sed  seniper  debemus  e? 


scii  emendare,  scit  corrigere:  scit  ille  quidixeral**: 
Neteio  hominem,  paulo  post  cum  reapeclus  fuisset 
a Domino,  flere  amarissime;  scit  et  illc  qui  de  tecto 
mulierem  viderat,  et  concupierat  eam,  dicere  : Pec· 
CQvi,  quia  tibi  soli  peccavi  et  malum  coram  te  feci**. 
Si  ergo  cum  ceciderit  justus  non  prosiernilur,  non 
permanebit  iii  peccato,  sed  exsiliet  cito,  laiiqiiam 
damiila  ex  retibus,  ei  tanqiiam  avis  <ie  laqueo.  In- 
justus autem  non  solum  permanet,  sed  et  proster- 
nitur in  peccatis.  Justus  autem  quid  facit  ? Lex  Dei 
ejus  in  corde  ipsius,  el  non  supplantabuntur  gressus 


si  venerit  diabolus  supplaniaior,  el  invenerh 
nostros  munitos,  et  supra  petram  stantes,  iu  Ic  i * 
supplantare  non  valeat.  Quamvis  enim  paulo  i - 
dixerimus  posse  etiam  casum  aliquem  ei  Ui- 
accidere  his  qui  virtutis  viam  sequuntur , u 
observandum  est,  quia  Ibi  ubi  dixit ; Cum  ctrm 
rit,  non  prosternetur,  superius  non  lam  de 
quam  de  homine  puro  proposuerat.  AU  enisi  ” 
Domino  gressus  hominis  dirigentur,  et  viam  rn 
piet,  cum  ceciderit  non  prosternetur.  In  qoo 
tur  esse  aliquos  casus  qui  tamen  non  eoaUanc 


**Joan.  xiv,  e.  ··  Psal.  xxxvi,  25.  *Mbid.  24.  **  Jacob.  iii,  2.  *·  Mare,  xiv,  71.  ••PsaL. 
Psal.  XXXVI,  31.  ··  Psal.  lixii,  2.  ·*  Gen.  xix.  *^Luc.  ix,62.  **  Eplies.  vi,  15. 

xxxvi.  23.  24. 


m SELECTA  IN  PSALMOS.  — HOMIL.  IV  IN  PSAL.  XXXVI.  !35* 


cent  esM  ticlam  ei  prostratum  eum  qui  ecieideriL  A 
Sicut  enim  et  io  agone  fieri  solet»  tn  duobus  inter 
se  iuclantibus  accidat  primo  quidem  cadere  UDom» 
etnim  ceciderit,  surgal  et  vincat:  ita  etiam  in 
nostro  agone,  qui  est  nobis  adversum  principem 
biijus  mundi,  si  forte  acciderit  aliquem  de  nobis 
672  vinci,  ei  in  all4]uo  peccato  cadere,  possibile 
est  ut  post  peccatum  resipiscat  aliquis,  et  exsurgat 
et  perhorrescat  malum  quod  admisit,  et  de  cmiero 
non  solum  contineat  se,  verum  etiam  satisfaciat 
Deo,  lavans  per  singulas  noctes  Iccium  suum,  et 
iacrymis  rigans  stratum  suum,  accipiens  verba in 
prophetica)  auctoritatis  qua  dicitur  ^ : NunpLid 
^ui  cadit  Non  adjiciet  ut  reeurgat  t aui  qui  aversas 
est,  non  convertitur  f Vce  Ais  qui  aversi  sunt  aver^ 
sione  impudenti^  dicit  Dominus.  El  isie  est  qui  ca* 
derc  quidem  potuit,  prosterni  vero  non  potuit.  Si 
autem  videris  aliquem  cecidisse  in  aliquod  pecca- 
tam, ci  post  casum  desperantem  conversionem,  ei 
dicentem : Jam  quomodo  possum  ego  salvus  fieri,  qui 
cecidi?  jam  miila  spes  est,  peccata  mea  me  colli* 
gant,  quomodo  audere  possum  acceilere  ad  Domi- 
num? Quomodo  ad  Ecclesiam  redire?  et  si  hac  de- 
speratione iste  talis  recedat  etiam  a Deo,  bic  non 
solum  cecidit,  sed  in  casu  suo  prostratus  aique 
demersus  est.  Et  est  quidem  optabile,  ut  athleta 
plelaiis  ac  virtutis  maneat  semper  immobilis,  ut  ne 
* unam  quidem  luctam,  ut  ita  dicaro,  perdat,  iie  se- 
mei  inclinetur  aut  supplantetur.  Quod  si  fieri  non 
potest^  sed  evenerit  euro  cadere,  non  jaceat  postea-  ^ 
sum,  ne  prosternatur,  sed  exsurgat  et  emendet 
culpam,  expurget  peenitentim  sum  satisfactione  coro- 
inissitiu,  ne  etiam  de  ipso  Apostolus  dicat  **  : Et 
lugeam  multos  ex  Ats  qui  anle  peccaverunt , et  non 
egerunt  poenitentiam  de  mmunditiaet  fornicatione  et 
itupudicUia  quam  gesserunt.  Quare  etiam  Apostolus 
exempla  palaestrici  agonis  assumpsit  cum  dicit  ** : 
βταηο  coronatur  nisi  qui  legitime  certaverit  ψ nisi 
quia  ROS  scire  volebat  legis  certamina  et  agones? 
qui  et  de  seipso  ait  ‘ : Sic  pugno,  non  quasi  aerem 
verberans.  Et  iterum  * : Certamen  bonum  certavi* 
Quia  ergo  certamen  nobis  est  et  agon  propositus , 
eiiaiB  legis  agooem  nosse  debemus.  Sunt  aUiletae 
qui  iii  omnibus  eertaininibns  vincunt,  et  in  omni- 
bus coronantur.  Inter  paedas  vincunt,  inter  agonios  o 
vincunt,  inter  andras  vincunt.  Alii  vincuntur  inter 
svuiras·  sed  coronantur  inter  agoutos,  nonnunquam 
Siliani  inter  andras  vincunt.  Ergo  aliquanti  semper, 
iliqiianti  secundo  vel  tertio  coronantur.  Certe  mi- 
leruiu  est  et  iiliimae  iufeliciiatis,  in  omnibus  ago- 
libue  lam  variis  atque  diverris,  ne  unam  quidem 
ironiereri  coronam.  Ita  ergo  et  Glirisiianus,  cui 
eriansen  est  non  adeersus  carnem  et  sanguinem,  sed 
duersus  prindpatus  ei  potestates,  et  adversus  priiirt- 
es  Hssjus  mundi  tenebrarum  harum,  adversus  spiri-^ 
α/ία  H^quitiat  in  coelestibus  *,  cum  tantos  liabeat  et 
ales  adversarios,  tanquam  agonlsta  vigilare  debet, 

Jerem.  viii,  4,  fi.  ·*  II  Cor.  xii,  21.  ··  II  Tim.  ii 
^ Dati.  xiii.  * Jer.  i,  7.  *Gen.  xxv.  *l*sal. 

Patrol.  Gb.  XII. 


si  fieri  potest,  ut  semper  vincat  quotieacunque  con- 
flixerit, et  primas  inter  paedas,  id  est  Inter  pueros, 
slaiim  capiat  coronas.  Vis  tibi  ostendam  aliquos  qui 
inter  pueros,  id  est,  in  primo  slatim  lacto  coronali 
sunt?  Respice  beatum  Datiielem  \ qui  a puero  et 
prophetiae  gratiam  meruit,  el  iniquos  arguens  pre- 
sbyteros, puer  coronam  justitiae  et  castitatis  obti- 
uiiit.  Vis  tibi  et  alium  proferam  Inter  pueros  coro- 
natum? Jeremiam  vide,  qui  cum  se  propter  adole- 
sceniiam  excusaret  a prophetando,  audivit  a Do- 
mino* : Noli  dicere,  quiaPuer  ego  sum,quomam  ad 
omnes  quoscunque  mittam  te,  ibis,  et  quacunque  dixero 
tibif  loqueris.  Sed  fortasse  adultae  tibi  Jam  istae  vi- 
deantur aeuies.  Dabo  tibi  athleum  qui  ante  lucta- 
tus sH,  et  vicerit  priusquam  inter  bomines  emiserit 
vagitos.  Jacob  adhuc  intra  uterum  matris  suae  lu- 
cutus  cum  fratre  Esau,  supplantavit  eum  et  vicit, 
ex  quo  el  siippiantali  et  devicti  fratris  benedictio- 
nes primogeniti  a parente  suscepit  *.  Nam  et  iUt 
pueri  num  tibi  videntur  in  puerili  agone  coronali, 
qui  apud  Betbiebem  a bimatu  et  infra  pro  Domini 
nomine  palmam  cepere  martyrii?  Vides  quanta  io 
pueros  coronarum  habemus  exempla.  Uaec  de  eo 
quod  repetivimus  expositionem  versiculi  illius  qui 
dicit : Cam  ceciderit,  non prosternetur.El  quare  non 
prosternatur,  adjecit  causam  dicens : Quia  Dominus 
confirmat  manum  ejus.  Et  vide  quam  consequenter 
de  singulis  dicit: Ne  cadat.  Dominus,  inquit,  gres- 
sus ejus  dirigit;  si  autem  ceciderit,  non  proster- 
nitur ; Dominus,  inquit,  firmat  manum  ejus.  Vides 
ergo  quia  Domini  semper  auxilio  iodigemus.  Primo 
ne  cadamus : tum  deinde  etiam  si  ceciderimus,  ui 
resurgamus. 

5.  Juvenis  fui  et  senui,  et  non  vidi  justum  icre/i- 
ctum,  nec  semen  ejus  quarens  panem.  Tota  die  mise^ 
retur  et  fenerat,  et  semen  ejus  in  benedictione  erit 
Qui  simpliciter  dicunt  et  secundum  historiam  acci- 
pienda esse  verba  Scripturae  divinae , dicent  sine 
dubio  in  loco  confirmare  David,  quia  transacta 
aetate  juventutis  suae  cum  jam  usquo  ad  seneciuiia 
suae  tempus  venisset,  in  omni  hoc  tempore  nunquam 
se  vidisse  ita  justum  derelictum  ut  panibus  indige- 
ret. Et  quid  facimus  de  Paulo  apostolo  *,  qui  enu- 
merans el  exponens  prophetarum  vius  dicit  eos  in- 
digentes, tribulatos,  in  pellibus  caprinis  oberrasse 
per  cavernas  petrarum,  et  |ier  speluncas : et  de 
seipso  commemorans  frequenter  dicit,  in  fama 
et  siti  *?  Et  cum  haec  pati  justos  frequenter 
Scripiorarum  historiis  cognoscamus , qbomodo 
nunc  putandum  est  iioc  David  dicere  seciiiidimi 
simplicem  intellecturo?  Sed  videamus  ne  forte 
sint  aliquae  aetates  interioris  hominis  nostri,  ad  ai- 
militudinem  exterioris  el  corporalis  aeutis.  Unde  et 
Interdum  ad  viros  jam  matura  aetate  dicitor,  quia 
pueri  sunt,  et  aliis  quia  senes,  el  aliis  quia  juvenes, 
et  haec  utique  dici  de  corporali  aetate  non  convenit. 
Denique  curo  plurimi  ante  Abrabam  sexcentos  el 

I,  5.  ‘I  Cor.  IX.  46.  * II  Tim.  iv,  7.  * Ephes.  vi, 
xxxvi,  45.  * Hebr.  xf.  * H Cur.  xi. 

43 


iSuS  . εχ  or:gene  is5} 

qiiingenlos,  ot  minlmttm  irecentos  annos  vixissem , A relinqui  a Deo  potandas  esi  Jostos»  eon  «gritid· 
de  nullo  illorum  diciuin  est,  quia  senior  et  plenus  corporis  advenit,  eum  tribolatio·  cum  paupertas  et 
dierum  fuerit,  nisi  Abraham  tantummodo.  Ex  quo  singulae  quaeque  hujus  vitas  molestiae  genenutur : 
078  intelligendum  est,  quod  non  de  aetate  corporis,  baec  maxime  justis  accidere  solent,  quibus  el  perseca- 
sed  de  maturitate  interioris  hominis  designatum  tionem  pati  pro  nomine  Dei  solemne  eul,  sed  aon 
est·  Unde  ei  nos  optare  debemus  non  pro  aetate  cor-  derelinquuntur  cum  patientes  haec  omnia  ei  tste- 
poris,  neque  pro  officio  presbyterii  appellari  presby-  rantes  diciiiii  Nemo  nos  separabit  a chariuit 
teri  et  seniores,  sed  pro  interioris  hominis  perfecto  Dei,  quae  est  in  Christo  Jesu,  neque  triboJaiio,  c^ 
sensa  et  gravitate  constantiae,  sicut  et  Abraham  que  fames,  neque  angustia,  neque  nuditvs,  n-^ae 
appellatus  est  presbyter  nutritus  in  senectute  bo-  gladius,  neque  altitudo,  neque  profoiidan·  oeqae 
na  Est  ergo  aetas  aliqua  secundum  interiorem  aiia  creatura.  Denique  prophetae  qui  circaihaat 
hominem  puerilis,  est  et  aetas  juvenilis,  est  ct  se-  >n  deserto  per  cavernas  petrarum  el  speluncas, 
nilis  secnndum  quod  Apostolus  dicebat  “ : Cum  egentes,  tribulati,  afflicti,  licet  in  desertis  oben> 
enem  parvulus^  loquebar  ut  parvului^  sapiebam  ut  rent,  et  essent  ab  liominibiis  derelicti,  multtio^ 
partutusp  cogitabam  ut  parvulus  ; cum  autem  factus  tamen  eos  angelorum  circumdabat.  Sic  deatque  Efi- 
sum  vir,  evacuavi  quat  erant  parvuli.  Ego  haec  ab  " saeus  cum  esset  ab  hominibus  derelictes,  ccel^sii 
Apostolo  non  de  corporali  aetate  dici  intelligo,  sed  circumdabatur  exercitu,  secundam  quod  scripikB 
quoniam  cum  in  initio  credidisset,  fuit  parvulus  nu-  est Aperi  oculos  pueri  hujus,  ut  videat  quiaphrei 
per  genitus,  rationabile  el  sine  dolo  lac  concupi-  nobiacum  sunt  quam  cum  illis.  El  vidit  totum  mea· 
scens  tunc  intelligebat  Scripturas  ut  parvulus,  equilibus  el  curribus  pienum.  Nunquam  eam 
sapiebat  de  Evangelio  ut  parvulus,  cogitabat  ut  par-  solus  est  justus,  sed  ne  unius  quldeiu,  ant  daorva, 
▼ulus ; sed  post  baec  proficiens  setaie  ad  similitn-  ^oi  trium  tantummodo  angelorum  societate  suboiiis 
dinem  Christi  de  qiio  scriptum  est  **  quia  Pro  ficte·  ost,sed  exercitus  ei  virtutum  coelesiium  praesto  e»t 
bat  eetate  el  sapientia  et  gratia  apud  Deum  et  apud  Quod  si  pluribus  adhuc  lestimonila  opus  est,  m»> 
Aomines,  deponebat  qnx  erant  parvuli : et  propterea  oipe  et  aliud.  Jacob  quandiu  erat  in  domo  paro»- 
dixit  Cum  factus  sum  vir,  qua  parvuli  erant  de·  tum  et  cum  fratre  Esau,  non  erat  eum  exermiu  aa- 
posui.  Iia  ergo  inielligeiidus  est  etiam  David  dice-  gelorum  : cum  vero  secessisset  ad  aoiitodinem  de- 
re  Juvenis  fui  et  senui ; ut  si  diceret.  Cum  essem  serii,  et  solus  Iter  ageret  ad  Mesopotamiam,  dormifii 
parvulus  secundum  iiiicriorem  hominem,  nunc  jam  iu  loco  quodam,  et  exsurgens  dicit  quin  vocatnrkie 
senui.  Nisi  enim  senuisset,  propheta  non  esset.  C osi  castra , pro  eo  qnad  vi- 

Namqne  senum  est  prophetare.  Eiiamsi  videas  ali-  dii  ibi  non  unum,  sed  plura  castra  Dei.  Haec  dki- 
quando  juvenem  prophetantem,  non  dubites  dicere  ^ fiuod  nequaquam  jostua  dicilnr  derefia- 

/ de  eo,  quia  secundum  Inleriorem  hominem  senuit,  φΰ»  >u  spiritalibus  duiilaiat  bonis.  In  corporafikEt 
propterea  propheta  est : denique  Jereniias  cum  au-  enim  vide  quid  justas  dixit,  in  quibus  etiam  glena- 
divisset‘* : Priusquam  te  plasmarem  in  utero  novi  te,  : Usque  ad  hanc,  inquit  horam  at  emrimat  et 
cl  antequam  exires  de  vulva  sancti ficavi  te,  et  pro·  sitimus,  et  nudi  sumus,  el  eolaphie  emdsmmr^  et  labe- 
phetam  in  gentibus  feci  te,  respondit  quia  Juvenis  ramus  operantes  manibus.  Et  iterum  ^ : MaUdia· 
ego  sum  et  nescio  loqui.  Sed  ille  qui  ei  donavit  gra-  uiur  et  benedicimus,  perucutianempathmmr  et  tosti- 
tiam  ut  non  esset  puer,  sed  esset  senior  secundum  nemus,  blasphemati  deprecamur.  Sed  quouiam  iue 
Interiorem  hominem,  ait  ad  eum'* : Noli  dicere,  quia  telis  non  relinquebatur  spiritu,  dicebat  : Ptopeer 
Juvenis  ego  sum.  Alioquin  nisi  haec  ita  intelligantur,  quod  placeo  mihi  in  infirmiiatibuv  meis,  tu  io/am, 
quid  habebit  rationis  ut  dicatur  puero,  cujus  aetas  t»  necessitatibus,  in  persecutionibus,  im  amgmstm  pr» 
juvenilis  et  rudis.  Noli  dicere,  quia  Juvenis  ego  sum  f Christo.  Dupliciter  ergo  derelinquitur,  qui  derefa- 
boc  est  dicere,  non  dicas  quod  verum  est.  Juvenis  quiiur.  Corporaliter  quidem  boc  modo,  quo  sapa- 
ergo  erat  secundum  aetatem  corporis : sed  quoniam  D rius  dixintus  pali  omnes  sanctos,  et  nou  lardi.  De- 
Domlnus  dederat  verba  sua  inore  ejus,  quibus  relinquuntur  vero  spiritu  illide  quibus  didiur  * : 
eradicaret  et  subverteret  et  disperderet,  et  rursum  Quouiam  non  approbaverunt  Deum  habere  in  nmtkm, 
aedificaret  et  plantaret,  quae  virtus  verborum  aui-  tradidit  eos  Deus  in  reprobum  sensum,  ut  faesasst  qm 
manh  ejus  iiluminans  el  sanctificans  non  eam  sine-  non  congruunt,  repletos  emiti  imqutts/#,  sequta, 
bat  esse  puerilem,  ideo  merito  ad  eum  dicitor  : ttvaritiaf  plenos  invidia,  homicidiis, conieMiaue,  dtie. 

Noli  dicere,  quia  Juvenis  ego  sum.  Similiter  ergo  et  susurratores,  detractores,  Deo  odibiles,  eontmmKim- 
boc  quod  David  dicit  : Juvenis  fui  et  tenui,  el  non  sos,  superbos,  elatos,  et  rartera  bajasnaodi  mala  pn 
vidi  justum  derelictum,  nec  semen  ejus  quarens  pa·  quibus  et  derelinqui  roemeruiit.  Quae  quosiaia  riie- 
sem,  secundum  hoc  quod  supra  de  aetate  juvenili,  na  sunt  a justo,  propterea  dicit,  quia /Vos  sidi  >- 
vel  seiiiii  interioris  hominis  diximus,  sentiendum  stum  derelictum,  nec  semen  ejus  queerams  pamm. 
est;  alioquin  secundum  exteriorem  hominem  si  de-  Iterum  si  audis  semen  ejus,  ad  semen  corpomfc 

*·  Cen.  XXV.  "I  Cor.  xiii,  H.  ··!  Petr.  ii,  4.  '‘Lue.  ii,  5i.  1 Cor.  xiii,  II.  « P»I.  χχ\τ 

Ϊ5.  '‘Jer.  1.5  et  6.  "ibid.7.  '·  Psal.  xxxvi,  25.  '·  Roin.  viii,  55.  **llebr.  xi.  ·*ΐνΚΓ£.  i 

15  et  17.  ·Μ  Cor.  iv,  It.  ··  ibid.  12.  ·♦  11  Cor.  xii,  10.  « Roin.  i,  28. 


iW  SELECTA  IN  PSALMOS.  -- 

radilunte  es?  Et  quoniodo  Terum  invemes  boc  quod 
sene·  justi  non  β74  quaerat  penes,  ciim  videes** 
Isinael  Uhnndn  semine  natum  Abrabs,  quique  cum 
maier  ejus  fii^ns  dominam  suam  Saram  portaret 
oitin  in  deserto,  et  aqimni  «lique  qumrebat  ei  pa- 
nes ? Sed  et  Essu  de  via  imnieoe  deiiciebat  inedia, 
et  in  tantum  famis  rabie  praecipitnms  est,  ut  prima- 
nis siios  lentis  cibo  distraxerit  Oportet  ergo  nos 
secundum  ea  quae  supra  diximus,  eliam  semen  justi 
intelligere  spiritale.  Et  quid  sliud  semen  justi  di- 
gmim  esi  putare,  nisi  discipulum  Jiisii,  qui  susce- 
pto ab  eo  verbi  Del  semine,  ad  vitam  generatur 
aeternam  ? Verbi  gratia,  si  orationibus  vestris  me- 
rerer esse  justus,  et  accipere  a Domino  gratiam  iii 
verbo  sapientiae  et  scientiae,  ita  ut  possem  secun- 
dum gratiam  quam  ipse  a Domino  meruissem,  vobis 
qiioqne  ministrare  verbum  Dei , et  serere  illud  in 
anlmabus  vestris  : tum  deinde  ingressus  sermo  Dei 
i II  animas  vestras,  et  haerens  in  corde  vestro  for- 
maret mentes  vestras  secundum  speciem  verbi 
ipsius,  id  est  ut  boc  velletis  et  lioc  ageretis  quod 
verbum  Dei  vult,  et  per  boc  ipse  Christus  fonnare- 
lur  in  vobis  : tunc  vere  efficeretnini  semen  justi, 
quod  non  quxrit  psnem,  habentes  scilicet  in  vobis 
semper  panem  illum  qui  de  coelo  descendit.  Quod 
si  respondeas  mihi  eir  dicas : Quanti  audierunt  Pe- 
trum et  Paulum,  qui  utique  erant  justissimi  docto- 
res,  et  tamen  peccaverunt,  et  quomodo  ergo  semen 
justi  dicentur  ? Sed  vide  ne  forte  sicut  non  omnes 
qui  ex  Abraliam  sunt,  etiam  semen  Abraham  di-  ( 
ciintur,  quibus  dieitur  **  : St  /i/it  Abraham  essetis^ 
opera  uiique  Abraham  faceretis;  ita  etiam  illi  qui 
audierunt  Petrum  et  Panium,  et  non  fecerunt  quae 
docuerat  Petrus  vel  Paulus,  non  erant  semen  eorum, 
quia  suscepta  ab  eis  verbi  semina,  ex  anima  sua 
vclui  abortione  quadam  abjecerant  et  effuderunt. 
Denique  et  in  hoc  ipso  psalmo  dicit  alio  loco  : 
Semen  implortim  exterminabitur.  Certum  est  autem 
quia  impiorum  semen  corporale  non  ei terminabi- 
tur. Job  denique  semen  Esau  semen  impii  erat,  el 
utique  iion  exterminatur,  sed  inanifesiatus  est  Ju- 
stus a Domino,  et  propheta  esse  ostenditur , et  a 
Deo  supra  omnes  justos  collaudari  meretur.  Sed  hoc 
est  quod  superius  diximus,  quia  sicut  semen  justi 
sermo  et  doctrina  ejus  est,  qui  sermo  ita  pascit  et 
reficit  animas,  ut  negentur  panibus  indigere,  quia 
Christus  panis  eorum  est : ita  e contrario  doctrina 
impiorum  et  sermo  semen  eorum  est  quod  extermi- 
nandum dicitur,  quia  ex  falsitate  compositum  est, 
ei  adveniente  luce  veritatis,  certum  est  quia  men- 
dacii tenebrae  fugabuntur. 

4.  Tota  die  miseretur  ei  foenerat  **.  Justus  tota  die 
miseretur,  et  tota  die  dicitur  fceoerare : ail  nihil 
aliud  vnent  nisi  ut  fieneret  de  ea  pecunia  que  sibi 
abundat.  Nunquid  et  bic  hoc  putabitur,  quia  justus 
Sota  die  sedeat  ad  mensam,  et  habens  pecuniam 

··  Geo.  SI.  ” Gen.  xxv,  **  Joan.  viii,  59. 
Mattii.  XXV, S7.  ·»  Psal.  xxxvi,  S5,  ·"  ibid. 


HOMIL.  IV  IN  PSAL.  XXWI.  1558 

i ante  se  bane  fcenerel  necessitatem  'patieniibos  ? 
Forsitan  hoc  putabitur  esse  quod  dictum  ost  per 
Moysen  ··  : Et  tu  feenerabis  gentibus,  mullis^  tu  au- 
tem mutuo  non  queeres.  Sed  certum  est  quia  de  do- 
minica pecunia  dicatur,  quae  nummulariis  praecipitur 
erogari  de  thesauris  sapientiae  et  scientiae  Dei  pro- 
lata , ut  faciamus  de  quinque  talentis  decem , de 
duobus  quatuor.  Quanto  autem  abundtniiorem  pe- 
cuniam habuerimus  in  anima  nostra,  tanto  magis 
tota  dio  foenerabltnus.  Sed  el  nunc  licet  non  sim 
justus,  tamen  hoc  quod  loquor  pecuniam  vobis  do- 
minicam foenero : sed  vos  orate  ul  elBeiar  justus 
et  possim  vobis  justitiae  pecuniam  foenerare,  ut  non 
solum  verbo,  verum  etiam  justitiae  exemplo  justi- 
tiam doceam.  Propierea  sicut  sunt  pecuniae  injiisiae, 
^ qum  inique  et  contra  legem  congregantur  per  calum- 
niam ei  mendacia,  ei  diversa  avaritiae  mala;  et 
nirsiim  sunt  pecuniae  quae  Juste  et  secuntlum  legem 
congregatae  sunt,  id  est  de  propriis  et  Justis  labo- 
ribus : ita  etiam  in  verbo  ct  doctrina  esse  inveni- 
tur. Siiiit  verba  nec  bene,  nec  juste,  nec  legitime 
congregata,  IU  haereticorum  verba  siint,  et  doctrina 
contra  legem  Dei  congregata,  quas  nos  vel  ut  iniquam 
pecuniam  et  pestiferam,  et  de  malo  collectam  re- 
fugere deheimis.  Orale  ergo  ut  liaec  nostra  pecunia 
quam  vobis  foeneramiis  lota  inveniatur  ex  justis  la- 
boribus, lota  de  dominica  moneta  procedens,  ut  el 
vos  foenus  iniegruin  consignetis,  ei  iio.h  non  audia- 
mus quia  Opertuti  te  pecuniam  meam  dare  num- 
I mulariis. 

5.  Juvenis  ego  fui^  et  senui,  et  non  vidi  fitsiutu 
reiietum,  nee  semen  ejus  qutrrens  panem  ; tota  die  mi· 
seretur  et  foenerat  Io  superioribus  dicitur,  quia 
mulualiir  peccator  et  non  reddit : bic  quia  justus 
tota  die  miseretur  el  foenerat.  El  vide  quam  iii  con- 
trariis pares  sint.  Peccator  non  solum  mutuo  acci- 
pit, sed  el  cum  acceperit  non  reddit  : Justus  autem 
noii  solum  mutuo  non  accipit,  sed  el  foenerat  : et 
non  solum  semel  vel  bfs,  sed  tota  die  foenerat,  boc 
est  loto  vitae  suae  tempore  tenerans  miseretor,  unde 
ei  semen  ejus  in  benedictione  erit. 

6.  Declina  a malo  et  fac  bonum,  et  inhabita  in  sta· 
culum  soeenli  ·*.  Haec,  inquit,  audiens  fac  quod  bonum 
est,  habitabis  in  saeculum,  lioc  est,  si  ita  egeris 

^ quemadmodum  edoctus  es,  habitatio  tua  erit  aeter- 
na. Si  enim  respicias  non  ad  ea  quae  videntur,  sed 
quae  non  videntur,  quoniam  quae  videntur  tempora- 
lia sunt,  qu«  autem  non  videntur  aeterna  sunt,  ha- 
bitabis in  saeculum. 

7.  Quia  Dominus  amat  judicium,  et  ηομ  derelin- 
quet sanctos  suoe  Quomodo  Dominus  amat  Judi- 
cium ? Dum  nihil  apud  eum  sine  Judicio  fit,  nihil 
sine  ratione.  Ita  ergo  et  tu  sciens  quoniam  Dominus 
amat  judicium,  age  omnia  justo  judicio  et  vero» 
audiens  illum  qui  te  admonet  dicens  Cum  consitio 
omnia  fac,  cum  consilio  vinum  bibe· 

··  Psal.  XXXVI , «8.  “ ibid.  26.  “ Deui,  xv  6. 

27.  “ ibid.  28.  ··  Eccli.  xxxii,  2t.;  fcede.  ix,7. 


ISS9  EX  ORIGENE  UM 


β75  3.  Ei  non  derelinquet  Dminut  eanctoi  tuos^  i 
in  tetemum  eonservabuniur,  Si<;ui  dicit»  quia  habl· 
Ubii  in  aseculum,  ila  et  conservabuntur  in  aeternum. 
Quod  utrumque  ad  futurum  respicit  tempus»  vel 
saeculum»  cui  conservabuntur  sancti»  ut  deinceps  in 
asterniute  perdurent.  Injusti  punientur^  et  semen 
impiorum  peribit ; justi  autem  hareditabunt  terram  *^· 
Diiimus  Jam  hinc  superius  quale  impiorum  sit  se- 
men» cum  ad  verbum  docirinamque  retulimus  : et 
quomodo  exterminabitur,  dum  omne  mendacium  a 
luce  veriutis  veiul  tenebrae  effugatur.  Justi  autem 
hareditabunt  terram.  Et  bine  superius  ]am  diximus» 
quomodo  sive  justi  sive  mansueti  haeredi tatein 
terrae  bonae  et  magnae  illius  consequantur  et  quo- 
modo habitent  in  ea  in  saeculum  saeculi»  non  solum 
in  saeculum»  sed  in  saeculum  saeculi.  Yide  quam  ^ 
magna  Domini  retributio.  Pro  labore  triginta  aut 
quadraginta»  ut  multum  certe  quinquaginta  anno· 
rum  recipit  homo  non  solum  saeculi  hujus  retribu- 
tionem» sed  iii  saeculum  saeculi.  Si  vero  permaneat 
quis  in  verbo  Dei»  et  sapientiae  ejus  adhaereat,  at- 
que in  lucis  aeterniute  persistat»  perveniet  etiam  in 
hoc,  ut  referat  Deo  gloriam  in  saecula  saeculorum, 
Arnen. 

BOMILIA  V. 

Do  eodem  psalmo  ab  ea  parte  < Os  justi  medtla- 
bitur  sapientiam,  » 

I . Lex  qiiidem  volens  nos  aperire  os  ad  verbum  Dei» 
praecepit  dicens  **  : Loqueris^  inquit»  hac  sedens  in 
domo,  et  pergens  in  via,  et  jacens,  et  surgens.  Sed  ^ 
et  Salomon  in  Proverbiis  simile  aliquid  brevi  com- 
monitione distinguit»  dicens  : Aperi  os  tuum  verbo 
Dii,  Similiter  etiam  nunc  Propheta  nos  docet»  cum 
dicit  : Os  fusti  fNedtia6t(ur  sapientiam.  Revera 
enim  nec  deimt  aliud  quidquam  procedere  de  ore 
Justi»  nisi  sapientia.  Unde  et  vos  imperitiores  qui- 
que fratres  audientes  sermonem  Prophetae,  date 
stadium  et  meditamini  cum  justitiae  operibus  etiam 
de  ore  vestro  proferre  sermonem  sapientiae.  Quod 
ne  difficile  vobis  videatur  praeceptum»  brevem  vo- 
bis sapientiae  insinuabo  sermonem.  Apostolus  ait» 
quia  Christus  Dei  est  virtus  ei  Dei  sapientia  Si 
Igitur  Christum  semper  loquamini»  si  semper  ejus 
verba  mediieminl»  si  praecepta  ejus  in  ore  teneatis» 
digne  os  vestrum  meditabitur  sapientiam.  Neque  1 
enim  hne  sola  esi  sapientiae  meditatio»  si  quis  do- 
cere potest,  vel  latius  in  Ecclesia  disputare»  con- 
tradicentes revincere.  Est  quidem  et  hoc  opus  sa- 
pientias» sed  alius  amplius»  alius  autem  minus.  In 
alio  hoc  ipsum  quod  credit  Dei  sapientiae»  sapientia 
reputatur  : in  alio  ej  hoc  quod  acquiescit  sapienti- 
bus et  amat  dicta  sapientiam»  sapientia  dicitur  : 
nonnullis  vero  etiam  interrogantibus  tantummodo 
de  sapientia»  sapientia  reputatur.  Illud  solum  ob- 
servate» fratres»  ne  quis  vestrum  inveniatur  non 
solum  non  loqui  nec  meditari  sapientiam»  verum  et 
odisse  atque  adversari  iis  qui  studium  sapientiae 

Psal.  xxxvi,  28,  29.  ^ ibid.  SO.  ··  Deut.  vi,  7, 
**  Coloss.  iii»  td.  ^ Deut.  vi»  7.  ioaii.  vi,  14. 


L gerunt.  Solent  enim  imperiti  habere  eiiaa  ituni 
cum  caeteris  [lessimum  vitium»  ut  inanes  et  snper- 
fluos  putent  eos  qui  verbo  et  docirioc  operun  dede- 
rint» et  amplectuntur  magis  Imperitiam  suam  qua· 
illorum  studia  ac  laborem  : miitatisque  οοηιίηί1»ι 
exercitia  eorum  verbositatem,  suam  vero  iadodki- 
litatem  vel  imperitiam»  simplicitatem  vocaaL  Opti- 
mus tamen  et  Ilie  esi  qui  sapientiam  probat  acti- 
bus» et  esse  sapiens  vitas  suae  probitate  cognosdtar. 
Beatus  ergo  qui  os  suum  aperit  verbo  Dei,  et  prs- 
Ociens  aetate  secundum  Christum  proficiet  et  sapies- 
tia.  Certe  si  amplius  non  possumos  in  saptenib 
proecere,  saltem  Uiud  observare  non  pigeat»  ta 
psalmis  et  bymnis  et  canticis  spiritalibus  et  in  ora- 
tione vel  honore  Dei  frequentius  aperire  os  ao- 
^ strum  Est  enim  et  haec  non  parva  sapieniix  Me- 
ditatio, ut  per  hoc  inveniatur  semper  os  justi  sa- 
pientiam meditari.  Non  tamen  mihi  videtor  oiiosers 
quia  non  dixit»  os  justi  meditatur»  qood  uUqae  ad 
praesens  tempus  spectare  poterat»  sed  dixit,  mtedks· 
bitur  sapientiam ; quod  sine  dubio  ad  fuiumm  re- 
spicit tempus,  in  quo  etiam  cacteri  interpretes 
omnes  absque  uno  consentiunL  Ne  forie  ergo  ab- 
ifuid  mystieum  designet  hoc  tempus»  quo  sdikei 
indicetur  futurae  repromissionis»  et  graike,  et  he- 
reditatis spes  talis  quaedam  futura»  ut  os  jostorwa 
non  cibis  et  potu,  neque  deliciis  et  volnpiaiitM·, 
non  vesceudo  epulis,  sed  meditando  sapientiam  re- 
pleatur. Ultra  enim  non  erit  aliquis  imperitus  io 
2 regno  Dei»  non  indocilis  permanebit»  nullus  erit  a 
rerum  scientia  peregrinus;  omnes  eUdemor,  si 
tamen  merebimur»  discipuli  sapieiitim.  Si  quis  hk 
positus  imbuitur  et  instruitor  in  his  quae  potuit 
in  carne  positus  attingere»  ibi  jam  illumtnabitB' 
perfecUoribos  disciplinis»  et  ea  quae  hic  studio  ac 
labore  quaesita  sunt,  ad  compendium  futurae  iaibi 
institutionis  accedent.  Qiii  vero  hic  nondum  de- 
posuit prima  rudimenta,  sed  adhuc  ut  parvolus  b- 
quitur  et  ui  parvulus  sapii»  etiam  ibi  iusiitoUur 
parvulus»  quo  effectus  aliquando  vir  per  proiscteo 
sapientiae  quae  parvuli  sunt  deponat.  Aut  noo  ub 
aliquid»  si  spiritaliter  intelligatur»  etiam  lex  dee- 
gnat,  cum  dicit  Loqueris  in  eis  sedena  demi,  a 
pergens  in  via,  el  jacens,  et  exsurgens?  Qtiod  ila  psf 
1 sumus  iutelligere  : sedentes  in  domo  et  jaceuie», 
cum  in  Ecclesia»  quae  est  domus  Dei»  loquimur  ver- 
bum Dei,  iu  hoc  scilicet  corpore  positi»  pergentes  iu 
via»  in  illa  quae  dicit  ^ : Ego  sum  via,  loquumr 
verbum  Dei : et  exsurgentes»  eum  exsorrexerimv. 
e somno  mortis  in  resurrectione»  tunc  loquiiM 
illa  quae  perfecta  sunt,  exsurgentes  de  somno  mor- 
tis» sicut  et  Salomon  β76  co  qui  sape»- 

tiam  sibi  amicam  et  familiarem  fecit,  quia  si  sede 
ris,  mne  timore  eris,  et  si  dormieris,  libenter  sommi» 
capies,  et  non  timebis  terrorem  superrenietOem,  wfw' 
impetus  impiorum  irruentes  super  te  Sufficui-i 
Ista  de  eo  quod  scriptum  est : Os  justi  sssediiati  »- 

^ Prov.  xxiii  9.  **  Psal.  xxxvi»  30.  ” I Car.  v 

Prov.  III,  24. 


m\  SELECTA  IN  PSALMOS.  — ROMIL.  V IN  PSAL.  XIXYI.  1561 


ceptViiiiM,  qallms  adiiitar : Ei  litȤutt  ejus  l&euetur 
jiuHcium» 

i.  ΟιιμΓιοι  modo  lingua  |iisli  Jnlelligitur  loqui  ja· 
dicium,  sive  pro  eo  quod  onroia  recto  judicio*  et 
cum  deliberatione  et  cum  consilio  loquitur  quae  lo· 
qniiur,  et  niliil  per  iraeundiani,  nihil  nt  hominibus 
i ptaceal*  nlliil  ex  tristitia,  nihil  ex  metu,  quae  sin* 
gola  solent  utique  non  integrum  hominibus  servare 
jiulidiitn,  vel  certe  quod  semper  de  futuro  judicio 
loquitur  justtis,  Ut  commonens  semper  vei  seinet- 
ipsuni,  vel  qui  se  audiunt,  de  futuri  judicii  metu* 
et  de  suppliciis  quae  praeparata  sunt  peccatoribus* 
de  futura  examinatione*  sed  et  de  repromissionibus 
sancioruin  quae  pnrparatae  sunt  eis  a Deo»  et  semet- 
ipsum  salvUm  faciat*  et  eos  qui  se  andiuiil.  Et  boc 
modo  complebitur,  quia  lingua  justi  loquetor  jiidi* 
ciuro.  Si  vero  oportet  etiam  hic  declinationem  fu- 
turi temporie  observare*  quia  non  dixit*  loquitur* 
sed  loquetur,  possumus  eiram  in  boc  tale  aliquid  in- 
telligere,  quia  nunc  quautumcunque  illud  est  quod 
de  Dei  judicio  vel  loqui  possumus  vel  sentire*  ne- 
cesse  est  nos  illud  scire  quod  definii  Aposhdus*  di- 
cens^’: Quam  inserulabiHa  sunt  judicia  ejus^  et 
intesUgabiles  eim  ejus!  Si  vero  pervenire  poierimiie 
ad  illam  perfeciioiiein,  de  qua  dicit  ^ : Tunc  autem 
faeie  ad  faciem^  id  est  cum  res  ipsm  nobis  eviden- 
liores  fient*  cum  cceperimus  agnoscere  rationem 
singularum  rerum  qum  in  hoc  mundo  vel  gestm 
siim  vel  gemntur,  quali  judicio  gestm  sunt,  vel  quo 
judicio  Deus  utatur  in  singulis*  quibus  providentiae 
suae  dispensationibus : si  quis  dignus  fuerit  consi- 
derare et  perspicere  quomodo  judicia  Dei  abyssus 
irufta  est ; cum  plenius  recipere  poterimus  gratiam 
spiritus  illius  qui  omnia  persentiatur*  etiam  alta 
Dei*  tunc  vere  et  integre  secundum  prophetici  verbi 
distinctionem  lingua  justi  loquetur  judicia  Dei. 

5.  Lex  Dei  ejus  in  corde  ipsius  Non  solum  in  ore 
justus  meditabitur  sapientiam,  et  lingna  loquetur 
judicium*  sed  et  in  corde  suo  legem  Dei  gerit;  quia 
lex  velat  radix  quaedam  iu  profundo  cordis  posita* 
gi>rminat  verba  justitiae*  verba  sanctitatis,  qiix  pro- 
le rt  justus  de  corde  suo,  et  non  solum  verbum,  ve- 
rum et  actus  etiam  et  gesta.  Judaei  pene  indesinen- 
ter legem  Dei  ore  suo  et  labiis  meditantur*  sed  non 
habent  eam  in  profundo  cordis  defixam*  ei  propter- 
ea  dicitur  ad  eos  ^ : Populus  hic  labiis  me  hono- 
rat * cor  autem  eonm  longe  est  a me.  Nos  ergo 
si  secandum  boc  quod  legimus,  ore  nostro  sapien- 
tiam meditemur  et  lingua  nostra  loquamur  judi- 
cium* et  lex  Dei  sit  in  cordibus  nostris*  adipisce- 
iniir  illud  quod  sequitur  : Et  non  supplantabun-> 
Snr  greaifts  ejus.  Puto  nos  meminisse  eorum  quae 
ludum  de  gressibus  disputavi  mos,  et  opus  est  nos 
n memoriam  revocare  quae  dicta  sunt,  ut  videamus 
liiomodo  ingredieiites  quidam  supplantaniur  et  ef- 
'itiid  umor  gressus  eorum.  Quod  sr  servatis  in  me- 

^ Rom.  XI*  55.  ^ I Cor.xiii,  12.  Psal.  xxxvi, 
" Jaau.  XIX*  11.  Ps.  xxxvi*55.  " Isa.  iii*  14. 


A moria  et  diligentius  relineiis*  scire  debetis  quia  si 
sapientiam  Dei  mediteinini  in  ore  vestro,  et  lingua 
vestra  loquatur  judicium,  ei  lex  Dei  sit  in  cordibus 
vestris,  nunquam  supplantabuntur  gressus  vestri· 
4.  Post  haec  ait:  Considerat^  inquit***  peccator 
justum.  Considerat  et  intuetur  peccator  justum*  et 
gravis  est  ei  ad  videndum*  et  ideo  considerat  ut 
morti  eum  tradat : quod  fecerunt  sine  dubio  adversus 
Salvatorem  illi  qui  prophetas  occiderunt*  el  Deum 
crucifixerunt,  el  nos  persecuti  sunt  etiam  nunc* 
elpopulum  Dei  qui  est  Christi,  Jd  est  justitiae  discipu- 
los, considerant  et  morti  tradere  cupiunt,  el  quaerunt 
mortificare  eos.  Sed  quid  dicit  populus  Dei  justus 
et  justitiae  discipulus?  Ille  utitur  verbo  Magistri,  el 
dicit  ** : Non  haberes  in  me  potestatem^  nisi  tibi  data 
^ esset  desuper.  Potest  hoc  et  iii  tempore  persecutio- 
nis gentilium  de  sanctis  martyribus  et  confessori- 
bus aptari.  Considerant  enim  impii  persecutores 
unumquemque  justorum  et  quaerunt  mortificare 
eum.  Sed  ne  securum  reddat  paeis  tempore  ista 
talis  expositio,  memento  quia  quotidianum  habel 
justus  persecutorem  diabolum,  el  ille  esi  qui  consi- 
derat justum.  Insidiatur  euiin  semper  et  sicut  leo 
rugiens  Circuit  quaerens  quem  transvoret.  Sed  sl 
fide  plenus  es  et  .confidis  in  Domino,  vide  quid  re- 
promittatur : Domtnuj  autem  non  derelinquet 
eum  in  manibus  ejuSf  peccatoris  scilicet,  nec  dans· 
nabit  eum  cum  judicabitur  illi»  Dupliciter  intelDgit 
hoc  quod  ait*  judicabitur  illi^  id  est  sive  cura  judi- 
Q catur  justus  a Deo*  sive  cum  ipse  Deus  judicatur 
cum  justo.  Frequenter  enim  divina  Scriptura  docet 
haec  fieri*  dicens  **  quia  ipn  Dominus  in  judicium 
veniet.  Cum  ergo  judicabitur  justus  cum  Domino* 
non  condemnabitur*  et  ideo  dicit  ** : Exspecta  Do- 
minum ; id  est  si  tribularis*  si  in  angustiis  es,  si 
in  persecutionibus,  exspecta  Dominum,  et  custotU 
viam  ejus,  nec  declines  ad  dexteram  neque  ad  si- 
nistrjm.  Si  enim  indeclinabili  ter  exspectaveris  Do- 
minum* adipisceris  illud  quod  sequitur  : Et  exalta- 
bit te,  inquit  *^*  ut  tueredites  terram.  Frequenter  dixi- 
mus de  terra  sancta*  et  de  terra  quas  in  baeredl- 
tatem  promissionum  coelestium  nominatur*  cujus 
natur»  etiam  situs  paulo  evidentius  in  hoc  versiculo 
designatur.  Nam  ista  terra  in  qua  nunc  vivimus 
D deorsum  esse  dicitur*  secundum  iUud  quod  scri- 
ptum est  **  : Deus  autem  in  ceslo  sursum,  tu  autem 
in  terra  deorsum.  Illa  autem  terra  quae  ia  haeredi- 
talem  justis  promillitur*  uoa  deorsum*  sed  sursum 
esse  promittitur.  Propterea  ad  eum  qui  exspectat 
677  Dominum  et  custodit  viam  ejus*  ait  repro- 
inissionia  sermo  : Exaltabit  te  ut  kteredites  terram. 
Nisi  enim  quis  exaltetur  et  asceudal  in  alturo  et 
efficiatur  coelestis,  non  potest  haereditalem  terrae 
illius  consequi.  Unde  ego  arbitror,  quia  sicut  coeli 
istius,  id  est  firmamenti,  inferius  solum  arida  ba^c 
in  qua  nos  babiumus*  terra  ejus  dicitur : ita  el 

51.  XXIX,  15.  *‘  Psal.  xxxvi,  51.  ··  ibid.  52. 

·«  Ps..  XXXVI*  54.  *’  ibid.  ··  Ecde.  v*  1. 


13U 


mS  EX  ORiGENE 


illius  superioris  quod  prineipsYIter  cobIdiii  diciitir·  A 
inferius  solum  in  quo  habitatores  illi  coslestes  con- 
Tersantur,  ei,  ul  ita  dicam,  dorsum  ipsum  firma- 
menti hujus,  merito,  ut  dixi,  terra  illius  coeli  esse 
dicitor  : sed  terra  bona,  terra  sancta,  terra  multa, 
terra  rivorum,  terra  fluens  lac  et  mei : ei  ideo  di- 
cit nunc  sermo  divinus  : Exaltabii  te  ul  hareditee 
larram. 

5.  Cum  perierim  peccatores  videbis  **.  Fortassis  hoc 
prius  erit,  ut  peccatores  et  impios  justi  videant 
condemnatos.  Prius  enim  peccatoribus  poenae  et 
supplicia  decernuntur  : quae  cum  viderint  justi,  et 
agnoverint  quid  intersit  inter  bonam  vitam  et  ma- 
lam, et  cum  intellexerint,  bene  vivendo  de  quantis 
evaserint  malis,  ita  ut  illi  qui  in  poenis  sunt  viden- 
tes eos  in  gluria  dicant : Nos  stulti  vitam  eorum  ^ 
putabamus  insaniam**,  postea  ergo  quam  viderint 
quomodo  pereunt  peccatores,  tunc  ipsi  exaliabun- 
iiir  et  eflTereniur  ad  coelum  ut  haereditent  terram. 
Mune  Jam  sermo  monet  et  solamen  adhibet  causae 
buic,  quae  crebro  satis  cor  pene  omnium  bominnin 
pulsat.  Mam  quia  frequenter  nos  infirmi  videntes 
iniquos  quosque  et  impios  in  hac  vita  cum  omni 
felicitate  degentes  et  prosperis  successibus  florentes, 
abundare,  divitiis,' honoribus,  fecunda  ct  universa 
prole  gaudere,  deliciis  fluitare,  scandalixamur  et 
dicimus  in  cordibus  nostris  : Ubi  est  Justitia  Dei? 

Si  per  providentiam  divinam  res  agerentur,  per- 
mitteret Deus  hunc  iniquum  et  impium  in  tantum 
felicitatis  ascendere?  Propterea  ergo  nunc  sermo  q 
divinus  ex  persona  justorum  dicit Vidi  impium 
non  solum  exaltatum,  sed  superexaltatum  et  eleva· 
tum,  non  super  arbores  qualescunque,  sed  stiper 
cedros  Libani;  ul  et  arbor  excelsa  nimis  sit,  et  lo- 
cos montis  cunctis  excelsior,  et  tamen  videns  haec 
omnia,  (ransivi,inqtiit**,  et  eece  non  erat.  Quid  potas 
illud  est  quod  transit  justus,  ut  ista  cesset  elatio? 

Si  meministis  in  superioribus  cum  diceremus  trans- 
isse Hoysen  ut  videret  visionem  magnam,  potestis 
ct  nunc  scire  quid  est  quod  transire  dicitur  justos. 
Cum  videmus  extolli  impios  et  in  nimiam  super- 
biam crescere,  transeamus  et  nos  menie  et  intelle- 
ctu ab  his  quae  videntur  et  temporalia  sunt,  et 
transferamus  sensum  nostrum  ad  ea  quae  non  vi- 
dentur et  aeterna  sunt.  Cogitemus  temporalia  haec  D 
esse  et  paucorum  dierum  quae  videntur  elata.  In- 
tueamur Judicii  diem,  et  ita  sensu  nostro  cernemus 
istum  qui  superexaltatus  est  et  elatus  sicut  cedrus 
Libani,  in  die  judicii  omnino  non  esse.  Qni  enim 
non  est  particeps  illius  qui  semper  est,  id  est  qui 
dixit  **  : Ego  sum  qui  sum,  iste  neque  esse  dicitur. 
Denique  peccatores  non  compoiaiiiur  esse.  Unde  et 
Apostolus  de  vocatione  gentium  dicebat  ** : Elegii 
Deus  quw  non  sunt,  ut  ea  quoi  sunt  destruat.  Ei  iii 
libro Esther  dicitur**:  iVon  tradas.  Domine,  sceptrum 
tuum  his  qui  non  sunt.  Donec  ergo  quis  mi?atur 
superbos  in  elatione  sua,  donec  adulatur  quis  pec* 

··  Psal.  XXXVI,  5A.  ··  Sap.  v,  4.  ·*  Psal.  xxxvi, 
**  Eslher.  iiv  II.  **  Psal.  lxviii,  *^  Uom.  vii. 


caloribus  et  superbis,  certum  eat  eum  uom  Iranaiiae, 
nec  vidisse  quae  non  sunt,  sed  pernauerain  Imc 
praesenti  statu,  et  idcirco  mirari  in  eis  praesente· 
gloriam.  Si  autem  eo  modo  transeat  quo  anpehii 
diximus,  id  est  mente  et  sensu  traiiscemlat  a prae- 
sentibus et  temporalibus  ad  fuiora  atque  perpetua, 
tunc  vero  dicit  de  eo  quem  viderit  elaaum  sion 
cedros  Libani,  quia  Transii,  et  ecce  non  ermt ; quo- 
niam et  ccetnm  ipsum  et  terra  transibant·  Apud 
Deum  omnia  quae  futura  sunt  jam  pro  factis  haben- 
tur. Denique  dicebat**  : Dederunt  in  esemm  meam 
fel,  quod  sine  dubio  fotorum  adbuc  erat,  et  Jae 
factum  dicebatur,  in  siti  mea  potaverunt  me  aeeie, 
et  non  dixit : potabunt.  Sic  ergo  apnd  Dem  quae 
fatura  sunt,  jam  facta  dicuntur.  Quod  si  et.  tn  ind· 
tator  es  Dei,  et*  imitaris  Christum,  non  exspeeus 
quousque  iste  elatus  buinilieiur  ei  exstinguaiar, 
sed  apud  teroetipsum  et  in  mente  atque  akimo  leo 
transisse  ea  Jam  cernis,  si  ipse  sensu  ac  mente  trans- 
eas a praesentibus  ad  futura.  Accipe  et  ex<*mplQ· 
ad  bmc  quae  dicimus.  Si  navigas,  in  navi  positus 
vides  terras  et  promontoria  et  montes  iransenniia ; 
non  quod  ilia  continuo  moveantur,  aed  quia  to  venio 
prospero  flante  transis,  illa  sc  subducere  videntv 
ac  ferri ; ita  et  in  boc  ergo  si  sancto  Spiritu  men- 
tem tuam  perflante  et  spirante,  secundo  et  prospero 
naviges  cursu,  pertransis  sensu  tuo  omnia  hee 
quae  videntur,  quia  temporalia  sunt,  et  intueris  flh 
quae  aeterna  sunt;  sine  dubio  dicis,  quia  hstt  ornnu 
quae  videntur  jam  non  sunt,  quia  nec  fntum  soni. 
Vidi  ergo  impium  superexaltatum  et  eiatum  supir 
‘cedros  Libani,  et  transivi,  et  ecce  non  erat.  Moret  me 
amplius  adhuc  aliquid  in  hoc  loco.  Video  enim  et 
alium  impium  qui  exaltatur  stiper  cedros  Libum  ct 
extollitur.  Cum  enim  haeretici  supra  comdiiorru 
Deum  sibi  fingunt  alium  quemdam  Deam,  et  exa!- 
lantiir  aiqiie  extolluntur  in  verbo  meodadi,  ne- 
gantes creatorem  omnium  Deum,  Deum  esse  bt- 
num,  impiis  suis  praedicationibus  exlollunlnr  supn 
cedros  Libani , adversariis  scilicet  poiesialibm 
eminentes,  quarum  inspiratione  hujuscemodi  adver- 
sus creatorem  omnium  Deuro  commenta  siuisla- 
runt,  pro  eo  quod  legem  secundum  litteram  laniu·- 
modo  intelligeiites,  et  spiritalem  eam  esse  igne- 
rantes,  decepti  sunt  In  cogilatioiiibos  sais.  Bos 
ergo  ego  si  videam  et  transeam,  nliri  jam  m· 
erunt.  Quid  transeam?  si  transeam  litieram.  u 
transgrediar  G7S  bistorhe  superficiem,  et  perve- 
niam ad  seiisitiii  spiritalem,  quoniam  lex  spiritales 
est  *^,  si  omnia  illa  in  quibus  errant  et  decipian- 
tur, spiritaliter  explanem,  dogmata  eorum  impia  ex 
iniqua  Jam  non  erunt.  Et  ila  complebitur,  ul  exa^ 
tatus  impius  ei  elatus  nie  transeuuie  Jam  non 
Sed  ei  cum  quaeritur  locus  ejus  non  invenitur. 
ctis  impii  dogmatis,  littera  legis  esi,  qnm  liucn 
occidit.  Cum  ergo  nos  a iillera  occidente  inmwms 
ad  spiritum  vivificantem,  ne  locus  quidem 
55.  ··  Ibid.  56.  ·*  Exod.  iii,  U.  « 1 Cor.  i,  2»^ 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — 

d ginalls  repudiata  littera  potest  iuTeniri.  Quomodo 
autem  quaerimus  eum?  Guin  disputamus  adversus 
eos  et  cum  conquirimus  ad  invicem,  tunc  quaeri- 
mus locum  dogmatis  illius  in  littera  legis  liistoriae, 
ei  ostenditur  secundum  iiisioriam  stare  non  posse : 
a:iiota  littera  ac  rejecta,  nusquam  utique  quarren- 
lihus  nobis  et  disserentibus  locus  iinpii  dogmatis 
invenitur. 

6.  Custodi  innocentiam  et  vide  cequitatem  Cu- 
stodire innocentiam  nos  praecipit  sermo  Dei.  Iiitan· 
tum  corniplela  moroai  profecit  in  homiriibiis,  ut 
apud  quampluriinos  innocentia  pro  stultitia  judlce- 
iiir:  verum  Scriptura  summae  boc  virtutis  judicat  opus, 
quia  innocentiam  judicat  illam  quae  nemini  noceat, 
neminem  laedat.  Duro  ergo  dicit;  Custodi  innocentiam, 
boc  est  quod  nos  servare  praecipit  ut  neminem  laeda- 
mus, nemini  noceamus.  Iloc  autem  obtinemus,  si 
seinper  intento  animo  et  vigilanti  videamus  aequita- 
tem. iEquitatem  ergo  in  hoc  loco  sic  accipio,  sicut 
veritatem,  sicut  justitiam,  sicut  vitam,  quod  Christus 
Chi.  Baec  enim  videndo  simul  eifain  Deum  videbi- 
mus. Custodi  ergo  innocentiam  et  vide  cequitatem, 
quoniam  sunt  reliquice  homiitj  pacifico.  Requiro  quae 
sunt  reliquiae  istae  quae  homini  pacifico  reservan- 
tur? Reliquias  dicere  solemus  cum  spiritus  separa- 
tur a corpore,  veiut  majore  parte  hominum  in  spi- 
ritu deputata,  quae  snperest  pars  corporis  reliquiae 
iioniinaniur.  Si  ergo  credimus  verbis  Apostoli  di- 
contis  **  quia  seminatur  corpus  tn  corruptione,  mor- 
tis «cilicet  tempore,  et  surget  in  ineorruptione,  cum 
resurrectionis  tempus  advenerit,  cum  etiam  corru- 
ptibile hoc  indoertl  incorruptionem,  et  mortale  hoc 
induerit  immortalitatem**,  tunc  erunt  reliquiae 
homini  pacifico.  Erunt  autem  ibi  paciGci  hominis 
reliquiae  in  pace  et  in  requie.  Dicit  enim  et  Do- 
minas de  pacificis,  quia  etiam  filii  Dei  vocabuntur''^. 
Pater,  voto  ut  ubi  ego  sum,  et  isti  mecum  sint  **· 
Sunt  ergo  cum  Christo  reliquiae  hominis  pacifici. 

7.  Iniqui  autem  exterminabuntur  simuP*,  id  est 
omnes  pariter  exterminabuntur,  quia  unus  linis  erit 
eorum  gehenna.  Reliquice  impiorum  peribunt,  tunc 
cum  corpus  et  animam  perditum  dabit  in  gehennam 
is  qui  habet  potestatem.  Salus  autem  justorum  a 
Domino'^.  Sed  melius  dicit  in  Graeco  : Salus  autem 
Justorum  apud  Dominum,  Non  dixit,  in  coelo  salus 
justorum,  et  boc  enim  praeterit;  non  apud  aliquam 
creaturam,  quia  nihil  immobile  vel  immutabile: 
sed  apud  Dominum  salus  est  justorum,  qui  semper 
maiiei,  semper  idem  est,  semper  immobilis  est, 
nec  usquam  potest  esse  tutiiis  salus  hominis  qiiam 
apud  Dominum.  Ille  mihi  locus,  ille  mihi  domus, 
ille  inibi  mansio,  ille  requies,  ille  sit  habitaculum. 
[>enique  annuntiatur  nobis  a sancta  Scriptura  non 
K>lum  regnum  coelorum,  sed  regnum  Dei.  Ut  et 
nemini  me  jam  saepe  dixisse,  regnum  coelorum  oet 


MOMIL.  y IN  PSAL.  XXXYl  4306 

i eomm  qui  adhuc  in  profectionihas  sunt ; regnum 
vero  Dei,  eorum,  qui  jam  ad  perfectum  venerum 
finem.  Unde  et  nunc  aalus  justi  apud  Deuro  esse 
dicitor,  cum  utique  perfectione  vitae  usque  ad  ipsum 
Dominum  meruerit  pervenire.  Et  protector  est  in 
tempore  tribulationis'*.  Quod  est  tempus  tribulatio- 
nis, nisi  hoc  Io  quo  sumus,  curo  per  arctam  et 
angustam  viam  incedimus  quae  ducit  ad  vitam? 
Si  tamen  per  angustam  Incedimus,  quae  ducit  ad 
vitam,  et  non  per  illam  latatn  et  spatiosam  quae 
divitiis  dilatator  et  luxuria  dissolvitor,  quae  in 
carnis  voluptatibus  emoliescit,  quae  praesentem  glo- 
riam diligit.  Horum  protector  non  Deus  est,  sed 
&faminooa  : eorum  autem  qui  in  tribulatione  et  an- 
gustia sunt,  protector  est  Deus,  quia  multae  sunt 
^ tribulationes  justorum.  Tribulantur  enim  conside- 
rantes tempus  judicii  et  semelipsos  disculieiites,  ne 
forte  aliquid  inveniatur  in  eis  quod  vocetur  ad  cul- 
pam. Qui  ergo  propter  boc  tribulantur  et  solliciti 
sunt,  erit  Deus  protector  eorum  in  tempore  tribu- 
lationis, in  tempore  judicii,  cum  tradentur  impii 
ad  poenas : liinc  et  adjuvabit  eos  Dominus  in  tem- 
pore tribulationis,  ei  eripiet  eos,  et  auferet  eos  a 
peccatoribus,  non  solum  ab  hominibus  peccatori- 
bus, sed  etiam  a contrariis  potestatibus,  vcl  certe 
eo  tempore  cuin  anima  separatur  a corpore,  et 
occurrunt  ei  peccatores  dsemoiies,  adversae  pote- 
states, spiritus  acris  htijus  qui  eam  volunt  delinere 
et  revocare  ad  se  st  quid  in  ea  suorum  operum 
; gesiorumque  cognoverint.  Yenit  enim  ad  unam- 
quamque animam  de  hoc  mundo  exeunlem  princeps 
biijtis  mundi,  et  aereae  potestates,  et  requirunt  si 
inveniant  in  ea  aliquid  suum;  si  avaritiam  invene- 
rint, suae  partis  est ; si  iram,  si  luxuriam,  si  invi- 
diam, ct  singula  quaeque  eorum  similia  si  invene- 
rint, suae  partis  est,  et  sibi  eam  defendant,  et  ad 
se  eam  trahunt,  et  ad  panem  eam  peccatorum  de- 
clinant. Si  vero  aliquis  imitatus  est  illum  qui 
dixit**  : Eece  veniet  princeps  mundi  hujus,  et  in  me 
non  habet  quidquam,  si  se  aliquis  ita  observavit, 
veniunt  quidem  isti  peccatores,  et  requirentes  in 
eo  quae  sua  sunt,  et  non  iu  venient  es  lentabunt  ni- 
bilominns  ad  suam  partem  violenter  eum  detor- 
quere, sed  Dominus  eripiet  eum  a peccatoribus.  Et 
i forte  propterea  jubemur  cum  quodam  mysterio 
etiam  in  oratione  petere,  dicentes’* ; Sed  libera  nos 
a malo.  Sed  causam  qua  eripiat  justos  suos  Domi- 
nus 679  ^ peccatoribus,  sive  in  tempore  exitus, 
sive  in  tempore  judicii,  cum  dies  ille  secundum 
Prophetam  necessitatis  ei  angustiae,  dies  obscuri- 
tatis et  perditionis,  judicii  dies  advenerit;  tunc 
ergo  causam  qua  eripi  mereantur  subjungit  et 
dicit  **,  quia  speraverunt  in  eum.  Sperantes  ergo 
in  se  eripiet  et  de  tribulatione  et  de  necessi- 
tate. Quomodo  autem  sperare  debeat,  volo  tibi 


<«Pual.xixvi,37.  ··  I Cor.  xv,  *·  ibid.  53.  *‘Maiih.v,9.  **Joan.xvii,i4.  **Psal.  xxxvi,  38. 
* ibid.  39.  **  ibid.  39.  **  Joan.  xiv,  30.  **  Maltb.  vi,  13.  **  Psal.  sxivh  40. 


IS67  £Χ  OftlGENE  ΙΜ 

de  Seripluris  senetis  oeteodere.  Skut  ftMe  p9te$t  A eenvereen,  ett|via  aUam  nvUeiii  omiMtpe·  ge- 
dHotus  dominis  unir$  Ita  nemo  poiest  in  duo-  ris  nisi  in  ipsOt  qui  vivificat  ΐΜτΙαΜ,  ei  vocat  qas 

bus  dominis  sperare·  Nemopoiesl  inincerio  divitia-  non  eunt  tanqiiam  que  sum,  non  poteria  eripi  a 

rum  sperare,  et  in  Domino.  Nemo  potest  sperare  peccatoribus·  Solus  est  enioi  ipso  fui  salvos  fadt 

in  principibus»  et  in  Deo.  Nemo  potest  sperare  ta  sperantes  in  se,  per  Chrisiitm  Dominuin  nosiiv·, 

viribus  equi,  et  in  eo.  Nemo  potest  sperare  in  sm-  coi  est  gloria  et  potestas  in  saecoia  aaeoalora·. 

eulo,  el  in  Deo.  Nisi  euim  in  solo  Deo  speraveris,  Anien, 
et  videat  Deos  spem  tuam  iii  saeculum  anteroum  esse 


PSALMUS  XXXYII. 

Ters.  2. Domine,  ne  in  furore  tuo  arguas  me,nequa 
in  ira  tua  corripias  me,  elc.  Qui  non  cedit  repre- 
hensioni quae  verbo  fit,  furore  Dei  redarguetur ; 
ot  qui  non  submiserit  se  Jugo  praeceptoris  in  Deo  g 
corrigentis,  ira  Dei  castigabitur.  Castigatio  autem 
reprehensione  molestior  e^l. 

Yers.  5.  Sicut  ottUM  grave  gravata  sunt  super  me, 
ctc.  V eniti, omnee,  inquit  Christus  qui  iaboralu 
et  onerati  estis,  ei  ego  reficiam  vos* 

YiRS.  7.  Miser  factus  sum,  el  curvatus  sum  usque 
in  finem,  iota  dk  contristatus  ingrediebar,  etc.  Hoc 
dieeiidum  iis  qui  multum  rident  et  comicis  dele- 
ctantur. 

Yers.  12.  Amici  mei  ei  proximi  mei  adversum  me 
appropinquaverunt  ei  steterunt,  et  qui  juxta  me  erant, 
de  longe  eteterunt,  elc.  Forte  virtutes  quasdam  di* 
cit  sanctas  quae  in  tempore  leutationis  recedunt  ui 
probetur  lentatus,  vel  puniatur. 

Yers.  13.  Et  qui  inquirebant  mala  mihi  locuti  C 
sunt  vanitates,  et  dolos  lota  die  meditabantur.  Yide- 
batur  mihi  vanitas  esse  etiam  illa  verborum  in  spe- 
ciem demonstrativorum  vis  sophistica  qua  me  ca- 
pere sperabant  hi  qui  quaerebant  animam  meam. 
Dolos  tota  die  meditantes  loquebantur,  inquit,  ad- 
versum me,  insidias  mihi  struentes.  Dum  enim 
angeli  deserebant,  vehementius  daemones  insUbant. 

Yers.  14.  Ego  autem  tanquam  suraus  non  audie· 
bam,  et  steut  mutus  non  aperiens  os  suum,  elc.  Reci- 
piebat quidem  ratiocinationes  lenlanUs,  at  illas 
non  audiebat,  nec  juxta  illas  operabatur.  Surditas 
est  impailbilitas,  propter  quam  non  audiebat. 

Yers.  17«  Quia  dixi  : Nequando  supergaudeant 
mihi  inimici  mei,  etc.  Super  iis  qui  poenitentiam  1 
agunt,  gaudent  angeli ; super  illis  oui  commoveu- 
lur,  daemones. 

680  ^ers.  20.  Inimici  autem  mei  vivunt,  etc. 
Non  banc  vitam  quae  dicit  : Ego  sum  vita. 

Yers.  21 . Qui  retribuunt  mala  pro  bonis  detrahe^ 
bant  mihi,  etc.  Retribuebant  mala  pro  bonis  non 
erga  se  factis,  sed  simpliciter  factis  propter  Domi- 
Kum. 

Yers.  22.  Ne  derelinquas  me.  Domine  Deus  meus, 
ne  discesseris  a me,  etc.  Pulchrum  orationis  exor- 

^'*H^th.  VI,  24.  *^Matih.  xi,  28·  Joaii·  xiv, 

(401  Ό έΛέγχφ,  elc·  Catena  Corderii. 

uil  e.ic.  Codex  Coislinianus. 

(42)  Aeutior  τούτο,  elc.  Idem. 

(43)  Τάχα  δυνάμεις  τινάς,  etc.  Idem. 


ΥΑΛΜΟΣΑΖ'. 

K0ft8,  μή  τφ  θνμφ  σου  έΛέγξιις  μα,  μηδέ  rj 
Φτν  χαιδεύσιις  με,  κ.  τ.  έ.  Ό έλέγ^  (40)  τΰ 
διά  λόγου  μ.1)  εΓχων,  θυρφ  βεου  έλεγχΟήσετβι  - χή 
μή  ύπδ  ζυγόν  παιδεύοντας  έν  Θεφ  διδααχάλοο  γινόμε- 
νος, όργ{)  Θεού  παιδευθήσεταν*  παιδεία  δά  έλέγχβυ 
Ιπιπονώτερος. 

ΏσεΙ  φομτίογ  βαρϋ  έβαρύνθησιτν  ksC  έμέ,  χ.  τ. 
έ.  C Δεύτε»πάντες  (41),  φτ^σ\ν  ό Χριστός,  οΐ  unaukh 
τες  χα\  πεφορτισμένοι,  χάγώ  άναπαύσω  ύμ£ς.  > 

ΈταΛαιπώρτρχα  καΧ  χατεχάμξρθψτ  ίως  τέΧοτς, 
δΛτιν  τήν  ήμέραν  σχνθρωχάζ^ητ  δχορενόμαρτ,  χ.  χ. 
έ.  Αεχτέον  τούτο  (42)πρός  τούς  γελώντας  «ολλχ,  χχλ 
τερπομένους  έπ\  γελφοις. 

οι  φΙΛοι  μον  καί  οΐ  αΧησίοτ  μου  έζ  έναηίας 
μον  ^^γγισαν  καϊ  δσττισατ,  καΧ  οΐ  Ιγιαστά  μσα 
μακρόβεν  Μσττ\σαν,  χ.  τ·  έ.  Τάχα  δυνάμας  τκνός 

(43)  λέγει  άγίας  ύποχωρούσας  έν  χαιρφ  πειρααρβν 
πρός  δοκιμήν  τού  πειραζομένου,  ή πρός  χόλαακν. 

ΚαΧ  οΐ  Ομουντες  τά  κακά  μοι  iJdJbqcar  ρβ- 
ταιόττ(τας,  καΧ  δοΛοότίμας  SXriv  τΐξν  i^ipaar  έρε- 
Λέττισαν,  χ.  τ.  έ.  Έδόχει  δέ  μοι  (44)  ματαιότίξς 
χα\  ή των  άποδειχτιχών  είναι  δοχούντων  Χάχαη  ^ 
σοφιστική  φαινομένη,  δι*  ής  έλειν  με  προβεδόβηυνά 
τήν  έμήν  ζητούντες  ψυχήν.  Αθλιότητα  δι’  δλαυ  μειε- 
τώντες  τού  βίου  έλάλουν,  φησ\,  πρός  μέ,  4πιδοωφτ 
μον  σχευάζοντες.  Των  γάρ  άγγέλων  λειιοόντίιπ,  σφο- 
δρότερου οΐ  δαίμονες  έπετίθεντο. 

Έγο>  δέ  ώσεί  κω^ός  σύκ  ήκονον,  χαΐ  ώτά 
άΧοΛος  οϋκ  άνοίγων  τό  στόμα  avTiw,  χ.  τ.  t 
Έδέχετο  μέν  (43)  τους  λογισμούς  τού  τεεεράζαντε;· 
ούχ  ήχουε  δέ  αύτών,  μή  ένεργών  χατ’  αύτοός.  Eu- 
φότης  δέ  έστιν  ή άτιάθεια,  δι'  ήν  ούχ  ήχουεν  αύτώητ. 

*'Οη  εϊπον,  Μήποτε  έΛίχαρωσί  μοι  οΐ  έχ^οί 
μον,  X.  τ.  έ.  Έπ\  μέν  τοίς  μετανοουσιν  οΙ  Αγγεία 
χαΐρουσιν,  έπΙ  δέ  τοίς  σαλευοαένοις  οί  δαίμονας. 

01  δέ  έχΘροί  μον  ζόσι,  χ.  τ.  έ.  Ού  τούτης  φ 
ζωήν  τήν  είπούσαν  * c Έγώ  είμι  ή ζωή.  > 

οι  άντοΛοδιδόντες  κακά  άντί  άγαθωτ  ένδιέ€α- 
Χόν  με,  X.  τ.  έ.  ΆνταπεδΙδοσαν  χαχά  Αντί  άγαλν», 
ού  των  είς  έχε  (νους  γενομένων,  άλλά  των  Απλώς  γ,· 
νομένων  διά  τόν  Κύριον. 

Μή  έγκαταΧίΛχις  με^,  Κύριε  ό θεάς  μου,  ρ\ 
άαοσζχίς  cLx*  έμον,  χ.  τ·  έ.  Καλόν  προοίμχαν  προσ^ 

6. 

(44)  Έδόκει  δέ  μοι,  elc.  Catena  Corderii. 

(45)  "Εδέχετο  μέν,  etc.  Codex  Coisliniamit.  ^ 
et  sequentia  in  bunc  psalmum  scholin  exliibe·. 


1570 


m9  SELECTA  IN  PSALMOS.  — HOH&.  I IN  PSAL.  XIXYII 

βαχης  -Λ,  c Μή  έγχ«ταλΙιιη<  μβ»  Κύριβ  6 Θβός  μου,  Α β·Ι  5 Νβ  dereHn^uu  we,  Dtmine  Oeu$ 
μή  άπθ9τ|ς  Ακ'Ιμου*  τιρό«χβ  β(ς  βοήθβιάν  μου,  mm,  ne  di9ce$ser%M  a me;  intende  in' adjutorium 
kypu  τής  οοηηρίας  μου  * » ίχβι  γάρ  iv  2βη>τφ  χα\  meiitii.  Domine  Deue  talutii  mem : iiabel  enim  in  B6 
τήν  &γ(«ν  ΊρΜα»  ellam  saneurn  Trioiutem. 


ORIGENIS  EXPLANATIO 


Stiper  psalmum  tricesimam  septimum,  qui  dicitur  : Domine^  ne  m /urore,  elc« 


HOMILIA  PRIMA.  B quid  tale  uUra  committat  : et  propterea  puto  en- 


I jGrealor  humanomm  corporem  Deoa  acielm  quod 
lalis  eeaet  fragiliiaa  bomani  corporis,  qu»  languo- 
res dtrersos  posset  reetpere,  et  volnerHras  aliisqoe 
debiliiaiibos  esset  obnoxia  : ei  ideo  venturis  pas- 
siontbiis  providens,  eiiam  medicamenta  procreavit 
ex  terra,  et  medicinae  tradidit  disciplinam,  ui  si 
accideret  aegritudo  corpori,  non  deesset  medela. 
Qno  nobis  tendit  Ista  pnefatk)  f Ad  animam  sine 
dubio  revocatur  : quoniam  el  ipsam  cum  Creator 
omnium  condidisset,  sciebat  quod  futura  esset  vi- 
tiorum capax,  et  ob  boc  subdita  atque  obonerala 
peccatis·  Et  Meo  sicut  corpori  medicamenta  praepa- 
ravit ex  berMs  arte  diseiplinaque  compositis,  ita 
etiam  animae  medicamenia  praeparavit  in  bis  ser- 
monibus  quos  per  difinas  Scripluras  seminavit  ( 
atque  dispersit : ut  bi  qui  aliqua  aegritudine  fuerini 
oppressi·  statim  ut  vim  morbi  senserint  atque  ali- 
cujos  vulneris  slimutum  doloremqne  perspexerint, 
id  est,  cum  viderint  animam  aliquid  praeter  natu- 
ram gerentem,  requirant  apum  et  convenientem 
nibi  rationabilem  discipifiiam,  quae  eis  ex  praece- 
ptis hm  possit  mederi : nam  tradidit  el  medicinae 
artis  industriam,  cu}us  archiatros  est  Salvator  di- 
cens de  se  quia  Non  opue  habent  qui  sani  sunt 
medicOf  sed  qui  mate  habam.  Et  Ille  quidem  erat 
archiatros  qui  posset  curaro  omnem  languerem  et 
omnem  ioflrmiutemt  dlscipuii  vero  ejus  Petras 
vel  Paulus,  sed  et  propheta  medici  sunt,  et  bi  om- 
nes qui  post  apostolos  in  Ecclesia  positi  sunt,  qui- 
busque curandorum  vulnerum  disciplina  commissa  ^ 
est,  quos  voluit  Deus  in  Ecclesia  sua  esse  medicos 
animarum,  quia  non  vult  Deus  noster  mortem  pec- 
catoris, sed  poenitentiam  et  orationem  ejus  exspe- 
ctat. Deinde  ei  iste  psalmus  qui  nunc  lectus  est, 
nobis  ostendit,  ut  si  forte  aliquando  prtevenimur 
in  deliciis,  qualiter  nos  et  cum  quo  affectu  orare 
oporteat  et  medico  supplicare  pro  doloribus  vel 
iniinniutibu·  iiostris.  Si  quando  ergo  praeoccupa- 
verii  nos  Inimieuset  ignitis  JaeifUe  suis  vulneraro- 
rH  animam  nostram,  primo  boc  nos  docoi  hic  psal- 
miiSy  quod  eonvenii  post  peccatum  eoniliert  pecca- 
tum, el  in  memoriam  recordari  delictom,  ul  per 
recordationem  culpae  stimulatum  cor  et  concUatuiii 
pro  delicio  ano,  ioierim  roirenet  ac  revocet,  ne 

Matih.  IX,  12·  ··  Psal.  xxivii,  1 Prov,  ix, 


perscriptum  esse  ipsum  psalmum  **,  Psalmus  David 
in  recordationem.  Quid  sit  autem  in  recordationem, 
per  totum  ipsius  psalmi  corpus  enarrat.  Yideamus 
ergo  nos  omnes  peccatores,  si  in  aliquo  delicto 
fuerimus  Inventi,  vel  quid  dicere,  vel  quid  facere 
debeamus,  ut  cum  basc  in  Scriptura  sacra  didiceri- 
mus, etiam  medelam  vulneris  nostri  consequi  me- 
reamur. Bonum  quidem  erat  semper  corpus,  ut  ita 
dixerim,  animae  nostrae  in  sanitate  durare,  oi  annis 
Del  circumdatum  ab  omnibus  telis  ignitis  diaboli 
maligni  invulnerabile  permanere,  nullius  languoris, 
nullius  aegritudinis  quidquam  experiri,  nibilque 
interiorem  nostrum  hominem  vitii  morbique  susci- 
pere. Quod  sI  per  negUgenliam  sui  atqiie  animi 

1 desidiam  incurrerit  in  peccatum,  quid  ipsum  con- 
sequatur agnoscat.  Argui  vel  corripi  est  doloris 
peena,  cruciatus  el  ita  gravis  est,  ut  etiam  bi  qui 
ideles  et  religiosi  videntur,  si  forte  ul  boniinea 
aKquaudo  in  delicto  aliquo  incurrerint  et  arguan- 
tur, iudigneotur  adversus  eos  qui  arguunt,  et  ode- 
rint eos.  Corripiunt  enim  ul  emeudenu  El  hoc 
mahim  fuit  in  causa,  ul  etiam  a priori  populo  in 
odium  haberentur  prophetae,  persecutionibus  agita- 
rentur. iloe  fuit  causae  quod  laaiam  secari  fecit, 
quod  Zacbariam  inter  templum  et  altare  compulit 
trucidari,  Jeremiam  iii  lacum  cceni  demergi.  Et  ad 
uUimuin  baec  fuit  causa  quae  Dominum  nostrum  Je- 
sum  Christum  egit  fn  crucem.  Omnia  enim  quae  supra 
esi  enumeravimus  scelera  atque  flagitia,  non  alia 

I ex  causa  commissa  sunt,  nisi  quod  dum  omnes  iu 
medicinali  disciplina  resecari  per  correptionem  de- 
linquentium nolunt,  cune  impatiens  populus  et  me- 
delae in  perniciem  medentis  exarsit.  Beati  ergo  sa- 
pientes jam  ex  ipsa  Scriptura  appellantur  bi , qui 
oum  deliquerint,  si  arguantur,  non  oderunt  arguen- 
tes. Ita  enim  dicit  Scriptura  ^ : Noli  arguere  ma· 
loe  ne  oderint  te,  argue  sapieniem  et  amabit  te.  Vidi  a 
quomodo  sapientem  appellavit  Scriptura  eum  qui 
correptioni  obnoxius  est,  non  tamen  odit,  sed  ma- 
gis diligit  arguentem?  Tales  erani  illi  qui  ab  Apo- 
stolo arguebantur,  et  confutati  non  oderant  argueii- 
108.  Unde  et  ego  arbitror  illum  qui  in  Corintho  gra- 
vissime deKqoerat  idcirco  misericordiam  conse- 
cutum, quoniam  correptos  ab  Apostolo,  et  iia 

8.  *·  I Cor.  V. 


1371 


ΈΧ  (MUGENE  m 


acerbe  correptus»  ut  a conventa  absciiMleretur  Ec- 
clesiae, iion  tanieii  odio  babuit  arguentem , sed  ani- 
madversionem patienter  accepit  et  fortiter  tuliu 
Ego  arbitror  quod  etiam  majorem  affectum  concepit 
erga  Paulum  , atque  erga  omnes  qui  statutis  Pauli 
in  ejus  animadversione  paruerant.  Unde  et  Paulus 
sententiam  revocat , et  ejectum  recoujungit  Eccle- 
siae, et  addit  dicens  ** : Confirmate  in  eum  ekarita- 
temrn  Vidit  enim  eum  post  animadversionem  con- 
servasse charitaiein  : et  ideo  dixit  ut  etiam  post 
peccatum  non  tam  tribueretur  ei  cbariias,  inerat 
enim,  sed  at  ab  omnibus  ea  quae  inerat  lirmaretur. 
Necesse  est  ergo  eum  qui  peccat  argui  : sed  quo- 
niam gravis  nobis  Infirmioribus,  quamvis  sit  utilis 
Ista  correptio,  ferre  eam  sub  omnium  praesentia  de- 
vitamus. Et  quid  dico  omnium  praesentia  ? Interdum 
ne  duos  quidem  cum  arguimur  adesse  patimur  te- 
stes, sed  culpamus  arguentem  et  dicimus  : Opor- 
tuerat te  soli  mihi  dicere  quae  velis , et  non  sub 
multorum  praesentia  facere  mihi  roborem.  Dolemus, 
jactamur,  effervescimus,  et  in  interioribus  animae 
sensibus  cruciamur.  Quod  si  talis  correptio  est  qua 
ab  hominibus  vel  coram  hominibus  arguimur,  quid 
faciemus  si  Deus  nos  arguat,  si  ipse  Deus  confutet 
et  arguat  in  furore  ? Nos  qui  episcopi  arguentis  ira- 
cundiam ferre  non  possumus,  sed  indignanter  ac- 
cipimus, illum  furorem  qui  Dei  esse  dicitur,  ar- 
guentem nos  quomodo  tolerabimus  ? Sciens  ergo 
Propheta  qiiampiurimas  esse  differentias  arguendi, 
et  volens  quasi  homo  pro  delictis  quidem  argui,  ve- 
rens  autem  ne  graviori  pondere,  id  est,  ne  in  furore 
Domini  argueretur,  ait,  sicut  Jam  et  in  alio  psalmo 
ante  dixerat,  etiam  Iiic·*^  ; Domine^  ne  in  furore  tuo 
arguae  me·  Similiter  autem  dicit  et  quod  sequitur: 
neque  in  ira  tua  corripias  me.  Oportet  ergo  nos 
aliqua  et  de  correptione  dicere , de  qua  generaliter 
nos  Apostolus  docet  dicens  *·  : Omnis  quidem  cor- 
re;  tio  ad  praesens  non  videtur  gaudii  esse  , sed  moe- 
roris^ postea  autem  fructum  pacatissimum  his  qui 
per  eam  exercitati  sunt , reddet  justitioe.  Et  videte 
etiam  pueros,  quemadmodum  cum  corripiuntur  ver- 
beribus a paedagogis , vel  a doctoribus  excitantur, 
moleste  quidem  accipiunt,  et  summum  malum  judi- 
cant dolorem  illum , qui  eis  causa  eruditionis  infli- 
gitur : et  quamvis  profectus  suos  In  hujuscemodi 
eruditionibus,  vel  correptionibus  esse  positos  non 
ignorent,  tamen  moleste  atque  impatienter  ferant. 
Quod  si  eruditio  puerorum  hujuscemodi  est , quid 
sentire  debemus  de  nobis  senibus , qualem  nobis 
vel  eruditionem,  vel  correplionem  imminere  cense- 
mus, quae  non  a dispensatoribus,  neque  a paedago- 
gis infertur  ? Novii  quippe  Scriptura  paedagogum  et 
dispensatorem  et  procuratorem  parvuli ; quid  , in- 
quam , existimare , vel  sentire  debemus  , cum  ab 
ipso  patrefamilias  eruditio  nostra  facta  fuerit  atque 
correptio  ? Iterum  redeamus  ad  similitudinem  pue- 
rorum. SI  corripiatur  puer  a paedagogo , non  erit 


A necesse  eum  eorreptionero  paternae  aosurilatisagptt. 
ecere , quae  ex  gravioribus  delictb  ac  ffagitiosM- 
bus  provocatur.  Si  corripiatur  a doetore  puer,  asa 
ita  austerus  erit  magister  sicut  paler  esae  potest, 
si  gravia  delicia  in  fllio  cognoverit.  Si  enim  corri- 
piat pater  pro  majoribus  gravloribusqoe  peccatis, et 
tantum  sit  commissum  lilii  quod  ad  iracundue 
concitaverit  patrem,  sine  dubio  post  cruciatus,  poa 
supplicia  etiam  abdicationis  poena  metuenda  tdL 
Si  intellexisti  similitudinem,  transi  mihi  ab  ese» 
pio  ad  rem , et  iiiteiiige  de  nobis  omnibus  qus  di- 
cuntur. Omnes  episcopi  atque  omnes  presbyteri 
vel  diaconi  erudiunt  nos , et  eradientes  adbtkM 
correptiones,  et  verbis  austerioribus  iocrepaoL  Eri 
autem  quando  erudimur  etiam  a procuniierilMs,  et 
" actoribus,  id  est  ab  bis  angelis  quibus  credite  swt 
dispensandae  et  regendae  anime  nostrae : quenad- 
modum  describitur  In  quodam  loco  angeius  pam- 
tentie,qiii  nos  suscipit  castigandos,  sicut  Poster 
exponit,  si  cui  tamen  libellas  ille  redpiendus  vide- 
tur. Interim  diversis  eraditionibus  succumbiMs 
nos  homines  castigantibus , nos  et  esrripieiitiliui : 
nondum  tamen  ab  ipso  patrefamilias  casiipesr, 
sed  a procuratoribus  angelis , qui  uninsciiiosqie 
nostri  castigandi  atque  emendandi  sorihmiur  sil- 
cium,  et  est  tolerabilius  cum  ab  aliquo  horum  cor- 
ripimur. Sic  quoque  interdum  etiam  paedagogo  coe- 
missa  est  nostra  correptio.  Nam  quiconque  sub  lege 
erant,  quoniam  lex  paedagogas  noster  fuit  in  Chri- 
. sto , delinquentes  in  lege  a paedagogo  corripiebas- 
' tnr , cum  puniebantur  ex  lege.  Puniebamur  sw· 
vel  cum  lapidabantiir,  vel  com  aliquid  eorum  que 
Moyses  scripserat  perferebant.  Nullus  ergo  cora· 
de  quibus  superius  diximus  ab  ipso  patrefamifaas 
puniebatur.  Non  enim  erat  paterfamiliam  lex,  ueqm 
angelus  poenitentiae.  Sed  sunt  alia  peccate  pro  q» 
bus  peccantem  ipse  paterfamilias  punit,  eum  vide- 
licet 682  4ui  mensuram  facinorum  sopergresiui, 
ultra  creaturae  contumeliam  sceleris  au!  impiciaie 
tetendit.  Nec  tamen  alios  quis  novit  praeter  De·· 
solum,  qui  vel  quando  procuratoribus  tradi  debeat 
castigandos,  vel  qui  corripiendus  actoribus,  quands 
etiam  qui  subjici  debeat  paedagogo,  coi  etiam  iait- 
riores  sint  horum  omnium  correptiones·  si  quo 
I scilicet  talis  est  qui  ipsam,  ut  ite  dixerim,  divisHi 
manum  in  suam  provocet  ultionem.  Si  inieUcusi 
quae  dicta  suni,  si  altiorem  secutus  es  ioleOecte·, 
intuere  nunc  qualiter  haec  Propheta  proseqoitv, 
eum  dicit  : Eliam  si  corripis  me,  Deus,  noli  me  ■ 
ira  corripere.  Sed  nos  nec  corrigi  volumos , ne 
paedagogum  patimur  coromoneniem,  neque  proean- 
torum  vel  actorum  correptiones  libenter  accipiaius, 
et  propterea  ab  ipsa  ira  Dei  correptionem  nobis  ia- 
duci  necesse  est.  Propheta  enim  dicit  : Doauw,  m 
in  furore  tuo  arguae  me,  neque  in  Ire  Sim  com- 
ptas me, 

2.  Sed  qui  boc  dicit,  debet  proferre  alieuam  r> 


··  II  Cor.  II , 8.  w pj  g,  » H^br.  xm , II. 


1573 


SELECTA  IN  PSALMOS.  - HOMIL.  1 IN  PSAL.  XXXY11.  1374 


lioneiDi  qnare  ndll  Yd  iii  fiirope  argui , vel  ?ki  ira  A 
corripi.  Et  <|ιιφ  sit  ista  ratio  videamus  » ut  nos  si 
delinquimus  banc  rationem  discentes,  et  facientes 
secundum  lioc  quod  docemur,  non  incorramiH  in 
vindicUm  furore  argiirntis , vel  ira  corripientis. 
Qmwam,  inquit**,  tagiuce  ium  infixa tuni  mihi,  et 
confirmaui  tuper  me  manum  tuam.  Sermo  Domini 
saginis  est  similis  (46).  Denique  et  Salvator  ita 
dixit’* : PoNiii  me  sicut  sagittam  electam^  ei  in  pha· 
utra  sua  ebuondit  me.  Qui  ergo  loquitur  sermonem 
Domini,  sagittas  jaculatur.  Et  cum  loquitur  corri- 
piens et  castigans,  correptionis  Jaculo  cor  perforat 
aodientis.  Qui  ergo  ita  suscipit  verba  Domini,  ut  ex 
Ilis  quos  audit  sermonibus  cor  suum  configatur,  et 
per  stimulum  eorum  quae  dicta  sunt  ad  poenitentiam 
suscitetur,  certum  est  quoniam  in  illum  iii  vanum  B 
non  abiit  sermonis  Dei  jaculum,  neque  transvolavit, 
sed  in  ipso  omnes  illae  sermonum  Dei  defixae  sunt 
sagittae.  Denique  ita  et  quodam  loco  ait*’ : Vidisti 
quomodo  compunctus  est  Achab  ? Merilo  ergo  el  nunc 
dicit  Propbeia  : Domine^  ne  in  furore  tuo  arguas  me, 
neque  iu  ira  tua  corripias  me.  Digna  esi  enim  causa 
quae  subsequitur , quae  ab  eo  correptionem  furoris 
Domini  debeat  temperare,  quoniam  sagittae  tuae  in- 
fixae sunt  mihi.  Verbi  gratia , el  nunc  si  ex  ista 
omni  mulli tudiiie  auditorum  sint  tliqni  conscii  sibi 
io  aliquo  peccato,  atque  utiiiam  quidem  nullus  sUl 
veriimtamen  iiecesse  est  esse  aliquos  conscios  sibi, 
et  bi  si  his  auditis  quae  loquimur  recte  et  fideliter 
audiant  el  compungatur  cor  eorum  ex  jaculis  ver- 
borum nostrorum  , el  transfixi  talibus  jaculis  do- 
leaiit,  et  conversi  ad  pceiiiteniiam  dicant : Domine, 
na  in  furore  tuo  arguas  me,  neque  tn  ira  tua  corripias 
tne,  quoniam  sagitta  tua  infixa  suut  mihi.  Si  vero 
audiens  haec  non  compungatur,  sed  tanquain  in 
corpore  jam  emortuo,  ita  in  anima  ejus  nulla  sa- 
gina, nullum  jaculum  sensum  doloris  inveniat,  nec 
ullam  recordationem  suorum  capiat  peccatorum  : 
isie  quippe  dignos  est  ut  stimulis  furoris  Domini 
••Ps.xixvif, 5.  **lsai.xLix,2.  *’IHBeg«xxi,29. 


corripiatur,  atque  irae  ejns  correptionibus  arguatur. 
Non  enim  potest  dicere  Domino : Quoniam  sagitta 
tua  infixa  sunt  mihi.  Atque  utinam  omnes  nos  au- 
diaitl  compuncti  et  siimulaii  ex  liis  quae  dicuntor, 
aiqiie  ad  poenitentiam  conversi  dicant  ad  doctorem, 
Quoniam  sagittae  tuae  infixae  sunt  mihi , et  dum  ca> 
siigas  nos  verbo  Dei , dum  verberas , diim  in  itiie- 
rioribos  nos  conscientiae  percutis:  Confirmasti  super 
me  manum  tuam.  Confirmat  namque  manum  supra 
pueros  paeilagogiis  dum  verberat , et  emendat , et 
confirmat  maniis,  cutn  verbera  non  negligenter  ant 
leviter  hiOigiintiir.  Iia  enim  Domino  dicere  quis  po- 
tes! cum  miserit  sagittas,  sed  per  quosciinqiie  vnit 
mittere  sagittas  verborum  suorum,  quoniam  confir· 
masti  super  me  manum  tuam.  Cum  eiiiin  manus  Do- 
mini adsit , qui  emittit  verborum  jacula  et  infigit 
sagittas  in  auditorum  animam,  merito  etiam  Domino 
dicit,  quoniam  confirmasti  super  me  muitvin  tuam  : 
nec  est  sanitas  in  carne  mea  a facie  ira  tua.  Proptcr- 
ea  ergo  rogo  non  ipsius  irs  tu.'e  potentiam  expe- 
riri, quoniam  judicium  ejus  lantutiimodo  accipiens 
et  solam  quodammodo  faciem  ejus  videns,  quae  ex 
solis  verbis  divinae  Scripturae  deformator,  jam  do- 
leo  omne  corpus  meum  el  coniurljor : nec  est  ulla 
sanitas  In  carne  mea,  neque  pax  ossibus  meis,  tantum 
quod  faciem  irae  tuae  ex  Scripturis  sanctis,  non  tamen 
ipsam  iram  sentire  vel  videre  visus  surn.  Etsi  ex  hoc 
solo  talia  sunt  quae  patior,  propter  lioc  oro  ut  non  ip- 
sam iram  patiar.  Videergo  si  non  manifesle  haec  dictin- 
tiirOSS  eo  quod  ait:  Et  confirmasti  super  me  ma- 
nam tuam  ; nec  est  sanitas  in  carne  mea  a facie  ira 
tua.  Poloil  dicere,  ab  ira  tua,  sed  nunc  ait,  a fa- 
cie ira  tua.  Si  enim  dixissetfab  ira  tua,  superfluum 
erat  illud  sine  dubio  quod  superius  dixit  : Ne  in 
ira  tua  corripias  me.  Nunc  autem  dixit : Non  est 
sanitas  in  carne  mea  a facie  ira  tua.  Quoniam  qui- 
dem sola  facies  irae  tuae,  id  esi  consideratio  ipsa 
indignationis,  ita  me  perterruit  el  convertit,  ut 
irae  tuae  jam  in  me  locus  esse  non  debeat : Nec  est 


(46)  Sermo  Domini  saginis  est  simiiiSf  elc.  Catena 
Conierii  et  altera  Coisliniana  Graeca  hujus  lori 
vcriia  sic  referunt : 01  λόγοι  του  Κυρίου  βέλη  εΐσίν 
αΟτ6ς  γοΰν  ό Σωτ^ρ  φησιν ' "Εβ^κέ  μβ  ώς  βέΛος 
έχΛεκτόν , χαϊ  γτ)  φαρέτρςι  αϋτου  ίκρυψέ  με.  '0 
λίγων  ο6ν  τδν  λόγον  του  Κ\^ίου  βέλος  άφίησι.  Κα\ 
λέγτ)  έπιστρεπτιχά , τω  βέλει  τοΟτφ  τιτρώσκει 
συνετόν  άχροάτήν.  Ό ούν  δυνάμενος  έχ  του  τε- 
ΓρωσΟαι  νενοηχέναι  χα\  {ιλπιχέναι , θαόόεΐ,  ότι  ούχ 
“ττεσε  τά  βέλη  του  θεοΰ  τα  λογικά,  ούδ^Ιξω  γέγονεν 
εώτου,  όιλλά  χαθίχετο  αύτου,  ώς  λέγεσθαι*  'Ed^Mxaq 
[>C  ^α>τ&τύγ!\  ό Seira ; Αέγοι  δ*  άν  τψ  τύπτοντι  δι- 
οεσχάλιρ  ή παιδαγωγφ  ό τυπτόμενος , ότε  ού  παρέρ- 
'COC  τύπτεται·  ΈΛεστήριξας  έπ'  έμέ  τήν  χεΤρά  σου. 
!uTCx>  S*  &ν  λέγοι  και  τφ  Κυρίφ  τίμψαντι  βέλη , δι* 
>ν  πέμπει  τά  λογικά,  ότι,  Έχεστήριξας  έμε  r^r 
’£?ρά  €Τον.  Τής  γάρ  χειρός  Κυρίου  έπιχειμένης  τψ 
ν^ιέντι  τΑ  λογικά  βέλη,  τιτρώσκει  τε  κα\  έμπήγνυται 
^λ·η  είς  τήν  ψυχήν  του  άκουοντος.  Ούχ  ίστιτ  ϊασις 
y xrfj  trapxl  μου  άΛ0  προσώπου  της  φγης  σου. 
:ΐχ<^ως  δέομαι  μή  πειραθηναί  σου  της  όργής,  έπειδή 
σ\  μόνον  αύτήν  φανταζόιΰνος,  κα\  τό  ταυτης  όρων 
μόσωπον  έκ  των  θείων  Γοαφών  , τήν  του  σώματος 
μν  δλην  ταράττομαι.  Πρόσιαπον  γάρ  όργής  ή περί 


αύτής  φαντασία , ήτις  έδρασεν  άπερ  ^άν  εί  πορήν  ή 
όργή,  ή άιΛ  προσιοπου  όργής,  ήτοι  των  περιστάσεων 
οοκ  άπο  όργής  ό λόγος , άλχ’  άπδ  προσώπου  αύτής 
έρχό  μένος.  Έκ  δΐ  του  ά7wστόλoυ  τδ,  Ούχ  ίστιν  Ια- 
σις  έν  τη  σαρτά  μου , νοείται , τδν  έν  Κορίνθφ  ©ή- 
σαντος  ήμαρτηκότα  παραδούναι  τψ  Σατανα  εις  όλε- 
θρον τής  σαρκός , ίνα  τδ  πνεΰυα  σωθή  έν  τή  ήμέρφ 
Κυρίου  , ώς  ού  δυναμένου  σωθήναι  του  πνεύματος, 
έάν  μή  παραδοθή  ή σάρξ  είς  όλεθρον.  Εί  δέ  τ^όλε- 
θρευόμενον  άποθνήσκει , άπέθανεν  ή σάρξ  του  δι- 
καίου , του  πάντοτε  τήν  νέκρωσιν  του  ’Ιη^υ  έν  τψ 
σώματι  περιφέροντος.  Του  δέ  φρονήματος  τής  σαρκ^ 

ίτοιαύτη  καθεστη)»  νέκρωσις,  δι’  ής  τδ  ^εΰμα  σώ- 
εται.  Τδ  δέ  άσθενουν  μέν  έτι  φοόνημα  τής  σαρκός, 

βποτε  δέ  φθάσαν  έπι  τδν  όλεθρον , έτι  ειως  Γασιν 
^ ιι  · πρ^  & τήν  κατά  κακίαν  ύγείαν  έπανελθών, 
τελείαν  εχει  τήν  Γασιν  έπ*  όλέθρω.  Αιτίαν  <Λν  άποδί- 
δωσι  του  μή  δειν  πειραθήναι  της  όργής  του  Θεού,  τδ 
μή  έχειν  έρώμενον  το  φρόνηρ  τής  σαρκός.  Πρόσω- 
πον  δέ  άμαρτιων,  ή περ\  αύτων  οαντασία  καΐ  μνήμη» 
κατά  τδ,  Κίά  ή άμαρτία  μου  έτωπιότ  μου  έστί  ο/α- 
παντός.  Έφη  δχκνόμενος  έν  τοΓς  όστοίς  , βτι  ειρή- 
νην ούκ  είχε  ταραττόμενος.  Άρμόττει  δέ  μετανβουβιν 
ό λόγος. 


I57S 


Ελ  OHiGENE. 


^ $anita$  in  carn$  mea  a fack  irm  iuat.  De  eo  (|ti>  A emori  eam  faccrelt  anlequaii»  perfceie 
apod  Corialktim  peceaverai  indicavit  Apostolus,  reUir,  prius  dii  it  in  Urmari  carnem  nun; 
dicens  **  : Tradere  hujuemodi  hominem  Saianw  infirmabatur  quidem  caro,  spiriiam  prompta· 

in  inieriium  camis.  Nuiiquid  [Mitandum  est  quod  ini-  dicebat ; cum  vero  cruci  eam  irodii  et  periero 

quum  fieri  volebat  quem  dicebat  tradi  debere  Sataiue  morte  consummat,  tunc  non  jam  proffifitaa  ipiri. 
in  iiiteriium  carnis?  Quin  potius  apparet,  quoniam  tum,  sed  in  manibus  Patrie  posiluai  esse lesuur. 

pro  salute  ejus  tradebat  carnem  ejus  in  interitum·  Hxc  autem  ille  in  se  describens  nostris  endiiiro. 

Denique  addit  dicens : T radidi  ejusmodi  hominem  5a-  bus  praebebat  exemplum.  Propter  oos  eahi  ei  w 
lanee  in  interitum  carnis,  ui  spiritus  salvus  fiat  in  die  bis  infirmos  erat.  Ideo  conaideremas  nosmetipiii, 

Domini,  ostendens  non  posse  salvari  spiritum,  nisi  &'t  infirma  est  caro  nostra,  si  non  deliciis  hiHtii. 

caro  in  iiiteritiim  traderetur.  Quis  ergo  stt  interiius  resolvitur,  haec  ei  vitiosa,  sanitas  pnuu  «: 
carnis,  audi.  Quia  quod  interierit,  sine  dubio  mor-  vide  si  per  abetinentiam  quotidianam  infiraicfid. 

tuum  esi.  Yivit  autem  caro  in  peccatore,  mortua  tur  caro,  si  per  continentiam  desideria  refreiuDiv, 

est  caro  in  homine  justo.  Propter  quod  et  justi  di-  libido  comprimitur,  vitia  conquiesennt ; iBDcetUim 

ctint  **  : Semper  mortificationem  Jesu  Christi  in  nondum  emorma  est,  tamen  non  est  sanius  i 

corpore  nostro  circumferentes,  ut  et  vita  Jesu  Christi  ^ came  tua, sed  etiam  membra  tua  inierim  ·$τϋβαΐ] 
manifestetur  in  carne  nostra  mortalL  Et  iterum  sunt  super  terram.  Quid  est  aoUrni  quod  taeit  mi· 

mandatum  accepimus  dicens  : Mortificate  mem-  laiem  in  carne  non  esse?  Si  seniianis  ticien  in 

bra  vestra  qum  sunt  super  terram.  Et  beatus  qui  mor-  Dei·  Deum  enim  recordamur  iram  Dei,  et  m 

tuus  est  peccato,  secundum  quod  dictum  est  : oculos  vultum  ejus  adducimus  ex  ipsa  iirtahi«e 

Corpus  quidem  moHnum  est  propter  peccatum,  epi·  ejus , quae  propter  boc  facies  irm  appdbu  ro, 

ritus  autem  vita  vivit  propter  justificationem.  Tradi  conturbata  ei  exterrita  caro  infirmatur  aiqoebl· 
ergo  iii  interitum  carnis  tale  est,  ut  emoriatur  sen-  gueKit. 

sus  carnalis  in  nobis,  et  nou  vivat  carnis  cupiditas  3.  Mou  est  pax  ossibus  meis  a facie  peeam 
iii  ea.  Exeoeeim  quod  moritur  sensus  carnis,  ut  meorum.  Etiam  haec  debet  dicere  qui  peeeavii,tt 

non  secundum  carnem  sapiamus,  spiritus  saWne  post  peccatum  peccasse  se  recordatur,  sicai  'ift 

eflicitiir.  Alioqiiin  dum  vivit  sensus  in  nobta  carnis,  David  dicebat  in  quinquagesimo  psalmo  ** ; Eikc* 

et  caro  vivit,  non  possumus  de  spirilalidns  sapere.  catum  meum  coram  me  est  semper.  Sudi  qoibi 

lloc  ergo  modo  Apostolus  tradidit  in  iiileritom  qui  curn  peccaverint  securi  soiit  prorsus,  acc  «· 

camis  eum  qui  secundum  carnem  vixerat,  ut  gitant  de  peccato  suo,  nec  venit  ad  sensum  ronu 

sensu  carnis  emortuo  spiritus  in  die  Domini  sai-  quid  male  gesserint,  sed  Ita  vivunt  quasi  uihilea· 

va retor.  Si  intellexisti  apostolicum  sermonem,  ad  nino  comnriserlul ; isti  ergo  non  poswni  diwe, 

itl  quod  propositum  est  revertamur.  Utinam  in  cor-  quia  peccatum  meum  coram  me  est  semptr.  Cn 

|K)re  mu9  si  quando  delinquo,  et  deiietuir.  ex'  sensu  vero  post  dictum  quis  consontitor  et  aflqitar  p 

carm·  venit,  superduceretur  interitus  carnis,  ut  delicto  suo  et  conscientim  stimulis  agiiatsr,norie 

qpiriSus  salvaretur.  Si  enim  caro  iti Armatur,  sine  tur  sine  iriteriiiissione  atquo  oceuliis  coofibiu 

dubio  proficiens  in  firmi  las  etiam  ad  mortificationem  nibiis  impugnatur.  Iste  merito  dicU  : Non  ai  p 

pervenit  carnis  : et  tunc  est  quod  reele  dicitur,  ossibus  meis  a facie  peccatorum  meorum.  Est  $» 

quoiiianuion  est  sanitas  in  carne  mea.  St  vero  non  facies  quaedam  etiam  peccatorum,  et,  ut  iu  ιlii^ 

infirmatur  quidem  caro,  sed  redit  ad  sanitatem  rim,  color  quidam  et  species,  per  quam  ittorbr! 

suam,  id  est,  ut  sapiat  quae  sunt  camis,  ac  deside-  et  recognosci  solent  ea  quae  aliquando  ooouBii$i 
ret  malum,  tunc  sanitas  est  in  carne,  quod  utique  sunt.  Gum  vero  ante  oculos  cordis  nostri  siaiKn* 

spiritui  non  est  bonum.  Iste  ergo  qui  arguitur,  et  mos  peccata  nostra,  et  unumquodque  iataeat 

recusat  per  furorem  Domini  argui  atque  iracundia  recognoscentes  erubescimus  factique  peesbea^ 

ejus  corripi,  justissimas  causas  biijus  excusationis  ^ tunc  conturbati  et  exterriti  merito  dicimus  d<n  bn 
pstendii,  asserens  se  sagittis  verborum  Dei  esse  Jiabere  pacem  in  ossibus  nostris  n fade  peco»· 

confixum,  el  ita  turbatum  atque  perterritum  a sola  ruin  nostrorum. 

facie  irae  Domini,  ut  nulla  prorsus  in  carne  ejus  b.  Addat  etiam  bsc  qui  poenitet  pro  peccatis^ 
sanitas,  id  est  niilluni  peccandi  ultra  desiderium  et  dicat : Quia  iniquitates  meet  684  supripsism*· 

manseril.  Memini  me  aliquando  de  Hio  capitulo  caput  meum,  sicut  onus  grave  gravatm  tiui  nv 

Evangelii  dispuianiem,  in  quo  scriptum  esi  ··  : Spl·  me·  Qui  enim  nec  dolent  (47),  nec  gravanter  jr 

ritus  quidem  promptus  est,  caro  autem  infirma,  tale  peccatis  suis,  sed  securi  sunt  atque  In  ddicilifei* 

aliquid  sensisse,  quod  antequam  Salvator  noster  tant,  haec  dicere  non  possunt,  nec  seoiioni 

veniret  ad  crucem,  el  crucifir^erct  carnem,  atque  iniquitates  quidem  suae  excrescunt,  el  uUra  a; 

··  I Cor.  V,  3.  ·Μ1  Gor.  iv,  10.  Coloss.  iii,  5.  ·■  Rom.  viii,  10.  ··  Malth.  xxn.*' 

·’  Psal.  L,  5. 

(47)  Qui  enim  nec  dolent,  elc.  Catena  Corderii  et  ίΙπεΤν  ταοτα  το\)ς  μΐιτών  Ιδίων  Αμαρτημάτιιτν 
alim  inanuscripiae  Graeca  verba  aiferiint  quae  curo  νομένους*  τινές  γουν  χα\  έχχαυχωνται  xaX 
boc  loco  tuultum  liabent  ailiititiuis  : ϋύκ  εστιν  τοϊς  αυτών  πλημμελήμαοιν,  ώςήδέηις  ταυτα^ΐΓ> 


!577  SELECTA  IN  PSALMOS.  - 

lis  ini  Yidunt  proeerHatein,  ipsi  Tero  decrescmU 
ei  in  nHiikim  retligiinlur,  et  ideo  non  possnnl  dl· 
cere  : Quoniam  iniquUates  moaf  superpoiueruni 
eaput  meum,  sicut  onus  grave  gravatee  sunt  super 
me.  Quomodo  enim  possHiil  dicere  Hli  qnt  in  de- 
liciis silis  non  solum  delectentur,  verum  eiiam 
eisoUantes  mala  sua  pneferunt?  quibus  profecto 
peccatum  suum  non  onus  eflkitur,  sed  voloptae. 
Non  est  ergo  illorum  dicere  bacc,  sed  eorum  qui- 
bus libido  jam  sorduit,  quibas  vitia  horruerunt,  a 
quibus  denique  deprehensa  est  omnis  prxsciitiuin 
gratiarum  voluptas  esse  pro  nihilo,  quia  postea 
omnino  nulla  futura  est.  Isti  sunt  qui  possunt  etiam 
dicere  lixc  qum  sequuntor,  quoniam  fcetueruni  et 
pulrefaetm  sunt  eieatriees  meor.  filolUe,  inquit  SaL 
votor  **,  mittere  margaritas  vestras  ante  porcos ; ibi 
appellans  eos  qui  peccatorum  fostoribus  delectan- 
tur sicut  porci,  qui  fuetorem  omnem  lanquani  odo- 
rem suaviseimuin  expetunt.  Considera  ergo  pecca- 
torem qiii  peccatis  suis  delectatur  et  laetus  est  in 
malis  suis : quoniam  et  ipse  in  stercore  foetido  vo- 
luioiur,  et  nullum  forioris  ejus,  qui  ex  peccati 
stercore  redditur,  percipit  sensum,  velut  in  sum- 
mis voloptAtibus  et  gratissimis  deiieiis  delectator· 
Si  vero  istum  eveniat  aliquando  porcorum  quidem 
sensum  odoratomque  deponere  et  sensum*  verbi 
Del  percipere,  iia  ut  possit  sentire  fosmrem  pecca- 
torum suomm  t statim  cenversua  ad  poBiiiientiam, 
et  eineiidaiioneni  requiretis,  impatiens  proprii  foeUH 
ris  elliciior , proclamans  ad  coeiesiem  medicum  ^ 
atque  ostendens  cicatrices  putrefactorum  suorum 
vulnerum  dick  : Fmtuerunt  et  putrefactee  sunt  cl- 
matrices  meas  a facie  insipUutia  meat.  Reete  autem 
hic  peccatum  insipientiam  nominavit·  Nemo  eoim 
sapiens  id  aliquando  committit. 

5·  Miseriis  a$icius  sum,  et  eurvatus  usque  in 
finem.  Sed  videas  aliquando  eum  qui  peccavit 
(ncnrentem  et  coniristaium  tristitia  qux  secuo- 
luut  saeculum  est;  quae  enim  secundum  Deum 
;st  tristitia , poenitentiam  in  salutem  stabilem 
iperatur.  Iste  vero  dicit,  quoniam  miseriis  afllictos 
uin,  et  curvatos  sum  usque  in  iliiem·  Propierea 


lOMlL.  I IN  PSAL.  XXXVII.  1578 

i fortassis  ipse  sanctos  Apostolus  (48)  dicit  sciriis  sn 
aliquando  peccasse  **  : Miser  ego  Aorno,  quis  me 
Uberabit  de  corpore  mortis  hujus?  Peccavit  enim 
etiam  ipse  cum  persecutus  est  Ecclesiam  Dei, 
propter  quod  dieil  * ; Non  sum  dignus  vocari  apo· 
etolus.  Miseriis  ergo  afflietos  sum,  ait.  Non  dieli, 
affligor  adbue.  Si  enim  transierunt  jam  peccata 
mea,  afflictos  sum  miseriis;  si  autem  permanent, 
et  in  ipsis  converser,  adhne  affligor  mi.«erirs  : Jfi- 
seriis  ergo,  inquit,  afflictus,  et  Curvatus  sum  usque 
in  finem.  Si  viiieas  eum  qui  peccavit  non  posse 
respicere  in  coBlnin,  sed  curvato  corpore  deinerso- 
qne  in  terram  vultu  non  solum  corporis,  sed  et 
anifnse,  et  contorquentem  sicut  circulntn  collum 
suum,  intelligis  quomodo  quis  curvatur  usque  itr 
i Otiem.  Si  vero  vis  etiam  per  exempla  cognoscere 
quomodo  peccatis  suis  unusquisque  curvetur,  ila 
III  suspicere  nOii  possit  nec  in  coelum  elevare 
oculos  snos  : inioere  illum  piibticamim,  qui  in 
Bvangelio  ingressas  teinpluiii  et  de  longe  stans, 
nec  audens  levare  oculos  suos  in  coelum,  sed  per- 
cmiens  pectus  suum,  et  confUens  peccata  sua,  di- 
cebat » : Deus,  propitius  esto  mihi  peccatori.  Hu?c 
ntminim  convenit  dieere,  quia  Curvatus  sum  usque 
in  finem,  et  tota  die  eoniristatue  ingrediebar,  iloe 
aatem  dicens,  volui  affsctiMn  ipsum  et  anfmatn 
peeniteniis  exponit  dicentis  : Ex  quo  peccavi,  nun- 
φΐοηι  risi,  nunquam  letatus  sum,  nimquani  mihi 
ipsi  aliquUl  Jueundtiaiis  indulsi,  sed  semper  in  moe- 
rore fui,  semper  in  pcBniieuiia,  semper  in  luela. 
Tale  esi  illud  quod  in  Evangelio  precifiiiur  *,  dicent· 
Domino  ; Beati  qui  lugent,  ei  beati  qui  flent,  fieoii- 
irario  autem  si  quis  peccator  sit,  et  multis  malis  ob- 
noxius, et  hic  iHiJIo  flagiiiorum  suomm  stimulo  pul- 
satus, insuper  etiam  et  ritleai  et  Imtns  sit  atque  ju- 
cundus, nec  iii  aliquo  consdeiiliae  stimulis  agHolor, 
vide  si  non  huic  illo  convenit  dici  quas  scripta 
Vee  ridentibue  nunc,  quia  lugebitis,  et  ptangeHs. 

fl·  Tota  dieooa/rtaiufiie  ingrediebar,  quoniam  reuu 
mei  completi  eunt  iUusiombus.  In  renibus  vel  in  lum- 
bis btf  manorum  seiiNnuiu  receptaculum  esse  diettur : 
ex  quo  illud  gouus  Indicatur  peceati  quod  per  libidi^ 


»®  Matth·  VII,  6·  ··  Rom.  v|i,  24,  * I Cor.  xv, 

οντες.  Καί  ώς  teiv  άπ&  πο8ων  4ν  τκακ  χατά  τ^ν  1 
Elaatav,  ουτω  χα\  ύπεραροϋσΙ  τινων  αΙ  άνο;χίαι. 
Ιεφαλήν  ^ λέγει  τΙ  ήγεμονικόν.  Φύσει  δέ  τίς  χα- 
χατωφεροΟς  τε  ουτης  χαΐ  Ραρυτάτης,  μόνος  ό 
£^ανοών  του  βάρους  αύτής  έιβαιΛάνεται.  "Οθεν  4 
τοΟς  ττεφορτισμένους  χαΐ  χοπιωντας  διά  μετα- 
>£ας  ήκειν  «ρδς  αύτδν  κελεύει.  Πάλιν  έκεΐνος  αΙσΟά- 
:*ναι  τής  δυσωδίας  των  Ιδίων  ά^ρτημάτων,  ό τήν 
» ορώδη  ζωήν  άποθέμενος  καίθειαν  αισθησιν  Ιχ  του 
»γου  λαβών  του  Θεοΰ*  περΙγάρτών  τοιούτωνέββέ^η 
, Mii  βάΛβ  τοϋζ  μαργαρίτοζ  ίμΛροσθετ  τώτ  j^ol- 
"Οσα  γουν  «εποίηχα  δι’  άφροσΟνην,  φησ\,  ταυτά 
>ο  σέαηιοε  μή  άναχαινιζόμενα  χαρ'  έμου,  χα\ 
οντα  μοι  δζει. 

(48)^  ropterea  fortassis  ipse  sanctus  Apostolus,  eic· 
-aece  hic  locus  exslai  tn  Catena  Corderiana  et  aliis : 
όχα  τοιουτόν  τι  χαΐ  Παύλος  Ιδων  μετά  τδ  ήμαρτη- 
%rat,  φησί*  TaJUUxtatpoQ  άγώ  άτθρωχος.  Ήμαρτε 
ϋτα  τήν  Εκκλησίαν  έδίοιχεν.  Ούχ  είπε  δέ,  ταλαι- 
νρώ,  άλλ*  έιοΛαιηώρτισα,  ώ;  μηκέτι  ών  εν  ταΐς 


9·  * Lnc.  χνιιι,  13.  * Mattii,  ν.  ^ Liic.  νι,  23. 

άμαρτίαις.  Έάν  δέ  Γδη;  τδνήμα^χότα  μή  δυνάμε- 
νον  είς  ούρανδν  άναβλέψαι,  μηδε  παάύησίαν  Ιχοντα 
προσευχής,  συγχύπτοντα  6ϊ  τδ  προσωπον  βΙς  τήν 
γην,  το  τε  σωματιχδν  χαΐ  τδ  ψυχιχδν;  6ψει  τίνα  τρ^ 
τιον  λέγει  χαταχαμ^^ήναι  έως  τέλομς,  οίος  ήν  6 
τελώνης.  Μήποτε  δε  ούτως  άναγνωστέογ,  τουτέστε 
διά  βίου  κατεχάμφΟην  τά  χάτΐι>  φρονών,  χα\  έπΙ  γην 
βλέπων,  τούτου  ^ταλαιπώρησα,  Ιλεεινδς  δχ 

τούτου  γενδαενος.  Τούτο  δε  ώς  άφρων  εΤπεν  ύπομβ 

Γνηχέναι*  αφροσύνης  γάρ  ή χαχία,  χαθώς  (ρρονήσεως 
άρετή,  "ΟΛψτ  τήτ  ήμέpar  σχνβρωηάΟ»)ν  έΛο^ 
ρανόμΊ\τ^.  Έξ  (Λ  ήμαρτον,  φησ\,  σχυδροιπδς  άε\ 
ήμην.  ΤοιοΟτόν  έστι  χα\  τδ  έν  τψ  Εύαγγελίιρ,  Μα- 
κάριοι οΐ  Λβτΰονττες^  Et  νενδηχα^  τδν  έπΙ  τα^ 
Ιδίαις  άμαρτίαις  πενθούντα  χα\  χλαιοντα,  είδες  τού- 
του τδν  μουιαρισαόν.  ΕΙ  δδ  τουναντίον  θεάση  τούτον 
γελωντα,  Ιλαρευομενον,  χαΐ  μή  χατανυσσδμενον  έπΙ 
τοίς  Ιδίοις  άμαρτήμασιν,  Γδε  εΐ  μή  τούτφ  άρμόζει* 
ΟΰαΙ  οΐ  γαΧωττΒς  rvr. 


1579 


EX  ORIGENE 


15« 


nem  gerilor.  Hujus  namque  opus  res  esi  Illa  qnam  A·  A ei  major  poena  recordari  quae  perdidit»  qnam  pMi 


posiolus  inter  prima  sacrilegia  desigoaVU»  dicens*: 
0S5  T‘oiUn$  ergo  membra  Chrieli  faciam  membra 
meretricii?  Abtil ! Cum  ergo  quis  propensius  et  in- 
ooiilinentius  Ui  hujuscemodi  lasciviam  fluxerit» 
tunc  renes  ejus,  vel  lumbi  repleti  esse  illusionibus 
asseruntur.  Illusio  enim  esi  diaboli  illudentis  homi- 
nem alque  hujuscemodi  peccati  Incontinentiam 
provocaniis.  Non  ergo  mirum  esi  si  peccatorum 
hominum  renes  illusionibus  repleti  sunl,  cum  et 
Job  de  dracone  (49)  qui  diabolus  inlelligiiur,  ita 
dicat  * : Virtui  ejue  omnis  in  lumbis  est,  et  potentia 
ejus  in  umbiculo  ventris  ejus»  Virtus  ergo  diaboli 
.praecipue  circa  lumbos  hominis  est»  unde  fornicatio 
adulieriaqiie  procedunt»  uude  puerorum  corruptio 


quae  perferat?  Ad  hujus  exempli  similiindioem  b- 
tuere  mihi  etiam  eum  qui  vitam  in  sobrieiaie  ct 
castitate  Justiliaque^lransegit»  qui  io  actibus  bene 
sibi  conscius  erat : iste  si  decidat  de  patria  sua,  id 
est  de  Ecclesia,  in  insulam  quamdam  atque  ia 
horrentes  scopulos  qu»  peccati  sedes  est  prepelb- 
tur,  et  ex  facultatibus  ac  divitiis  suis  qo«  erant 
el  in  omnibus  operibus  suis  bonis,  devolvatur,  ci 
videat  se  in  ultima  paupertate  posainm  : omaei 
enim  ejus  jiistiiise  quas  fecit  non  reminisceaisr 
propter  peccatum  : si  se  ergo  iii  talibus  videar, 
quibus  gemitibus,  quibusque  rugitibus  proclama- 
bit, dicens  : Aiigirbom  e grmtfa  cordis  mei?  Domi· 
ne,  in  conspectu  tuo  omne  desiderium  meum,  et  §e~ 


unde  omnis  spurcitia  generatur,  lia  sane  etiam  ^ mlius  meus  a te  non  est  absconditue.  Omnia  ergo  rx 


mulierum  circa  umbilicum  ventris  est  culpa,  quod 
honestiore  voluit  indicare  sermone,  in  quibus  vi- 
delicet ulrisque  draconis  diaboli  virtutem  poten- 
tia mque  esse  designat.  Et  non  est  sanitas  in  carne 
mea»  In  hoc  profectum  suum  ostendit,  et  proii- 
mum  esse  ad  moriiOcalioneni  carnis  indicat  atque 
interitum  ejus.  Nam  ideo  hoc  Ct  hic  secundo  re- 
petit, ut  adbibitum  jam  esse  remedium  tenutio- 
Bum  molestiis  declararet·  Afiictus  sum,  et  humi· 
iiaius  eum  valde»  Festiviuiibus  Domini  (50)  panem 
iios  afflictionis  edere  jubemur,  et  in  ipsis  festivita- ' 
tibtts  dicitur,  ut  humiliet  bomo  animam  suam  : et 
cum  festivitas  propitiationis  indicitur,  dicilvr  * : 


quo  deliqui,  sive  concupivi  concupisceniiam  saecu- 
larem, sive  quid  aliud  commisi,  omnia  aale  ic  pro- 
fero, el  in  orationibus  meis  in  conspectu  tuo  pr^u·). 
Et  gemitus  meus  a te  non  est  absconditus»  fioeti  cuin 
quia  seinper  ingemisco.  Cor  meum  couturhatum  est» 
et  deseruit  me  virtus  mea»  Tu  vide.  Domine,  cor 
meum,  quia  conturbatum  est  pro  pecca tU  mms.  Et 
consequenter  exoro  ue  in  furore  arguar,  neque  i» 
ira  corripiar.  Quod  si  mea  me  foriiludo  deaeruii, 
sine  dubio  fui  aliquando  fortis  (51),  et  CMversjiio 
mea  fuit  bona,  postea  vero  cecidi,  quia  deeermit 
ttte  fottitudo  mea,  et  lumen  oculorum  umerum  mou 
eet  meeum»  llscc  vox  illius  videtur  esse  qui  post 


Humiliate  animas  vestras»  Quoniam  ergo  qui  pmni-  ^ illiiniinaiionem,  post  traditionem  doctrmae. 


tet  pro  delictis  suis  seipsum  affligit  et  bumilisi, 
sicut  et  ille  publicanus,  de  quo  superius  diximus, 
propierea  et  consequenter  dicit  In  eo  quod  se  ex 
corde  poenitere  cognoscit,  obsecrans  ne  in  furore 
Domini  arguatur,  neque  ira  ejus  corripiatur,  ex 
boc  quod  dicit  : Afiictus  sum,  et  humiliatus  ivm 
valde.  Nou  eulm  solum  afflictus  sum,  neque  solum 
bumiliatus  sum,  dicit,  sed  valde  afflictus  sum,  et 
valde  bumiliatus  sum.  Ut  exempli  gratia  dixerim, 
si  dives  aliquis  secundum  saeculum  in  muKa 
affluentia  positus,  el  hic  subito  decidat  atque  in 
egestatem  ultimam  redigatur,  domo  quoque  pul- 
sus el  patris,  insulis  ac  scopulis  relegatus  squa-« 
lentem  aiqiie  infelicem  in  solitudine  exigat  vitam. 


agnitionem  veriuiis  in  tenebris  decidit.  Ne  erga 
et  nos  eadem  patiamur,  sed  potius  at  Ιηιαβα  no- 
strum sit  semper  in  nobis  et  opera  locis  agenies  ha- 
beamus fiduciam  taiiqiiam  filii  lucis  in  Cbriaio  Jen, 
semper  oremus,  et  Deum  Patrem  incessabiliter  de- 
precemur,  cui  est  gloria  et  potestas  In  tmcela  sae- 
culorum. Ameii. 

IIOHIL1A  II. 

De  eodem  psalmo  ab  illa  parte  * : c Amtes  mei  et 
proximi  mei.  » 

I.  Qui  pro  peccatis  suis  confitetur  Deo,  et  anima 
dolet  dum  poenitei,  edens  post  exitum  vitae  qux 
poena  immineat  peccatori,  baec  dicit,  exponens 
quanta  pati  necesse  sil  eum  qui  se  ad  poeDiim- 


tnne  deinde  recordatus  pairiic  ac  parentum,  nobi  D liam  emendationemque  convertit,  quomodo  <lerc- 
iiiatis , familiae , bonorum  substantiae  , divitiarum  linquant  eum  amici  et  proximi  sui,  et  longe  efii- 
abundaniiae,  ae  totius  illius  viue  qua  iu  deliciis  ciaiitur,  pro  eo  quod  ipse  se  sd  exomologesin  pec- 

vixerai,  quibus  iste  planctibus,  quibus  imigilibus  cati  sui  moeroreinqiie  coiiveriii.  Didi  ergo  : Amtei 

recordationem  priscae  beaiitudinis  recolet,  ut  sit  $uei  et  proximi  mei  adversum  me  appropinquaeerume 


* 1 Cor.  VI,  15.  * Job.  xl,  II.  * Levit,  xxiii,  27. 

(49)  Cum  et  Job  de  dracone,  elc.  Catena  Corde- 
riana  et  aliae  : Toutcp  παραπλήσιόν  έστι  τ6  έν  Ίώ5 
λεγίμΕνβν  περ\  βοάχοντος*  Ιδού  1<τχνς  αϋτου 
έτδσ^Τ,  ij  δέ  ούταμις  αύτοΰ  έπ*  όμφάΛου  γα· 
στρός.  Μάλιβτα  γάρ  6 διάβολος  πρδς  τάς  πορνείας 
Ισχύει.  Προκοπή  61  έπ\  τ6ν  6λε6ρον  της  σαρχ^,  τ6 
ήδη.  δεύτερον  λέγεσβαι. 

(5*0)  Festivitatibus  Domini,  etc.  Catena  Datilelis 
Barbari  : c Festi  Dei  dies  el  celebres  iiisiiiuti  aiunt 
oportere  panes  affliciiouis  comedere,  ei  humiliare 


* Psal.  xxxvn,  12. 

animas  nostras,  licet  festivitates  nominenlnr.  Deci- 
ma eiiiiu  expiationum  die,  humiliabitis,  inquit,  «v^ 
mas  vestras.  Et  qui  pro  patraiis  sceleribus  peeiu- 
lentiam  agit,  seipsum  ut  publicanus  evaogeticns, 
humiliat  et  affligit.  > 

(51)  Sine  dubio  fui  aliauando  foriis,  hte.  Cnienae 
Graecae  maniiscripiac  : "πμην  ποτέ,  rnelv, 
άρετή,  χα\  πέπτωχα  ταραχθείς,  χα\  ήν  είχον  £niUr 
σας  αλήθειαν,  άντ\  φωτ^  σχότος  άνέλαβον. 


SELECTA  IN  PSALMOS.  - 
et  iteterunt.  Intellige  mihi  fidelem  quidem  homi- 
nem, sed  tsmen  infirmum,  qui  etiim  vinci  ab  ali· 
f]uo  peecaio  potuii,  cl  propier  hoc  mugientem  pro 
deliciis  suis,  el  omni  modo  curam  vulneris  i*ui 
686  saniiatemqne  requirentem,  licet  pnevenius 
sit  ei  lapsus,  volentem  tamen  medelam  ac  salutem 
reparare.  SI  ergo  hujusmodi  homo  memor  delicti 
sui  coniileatur  qiim  commisit,  et  humana  confu- 
sione parvipendat  eos  qui  exprobrant  eum  confi- 
teniem,  et  notant  vel  irrident  : ille  amem  Intelii- 
gens  per  hoc  ventam  sibi  dari,  et  in  die  resurre- 
ctionis pro  bis  quibus  nunc  confiiiidiiur  coram  ho- 
minibus, tunc  anie  angelos  Dei  confusionem  atque 
opprobria  evasurum,  ut  nolit  legere  et  occultare 
maculam  siiam,  sed  pronuntiet  delictum  suum,  nee 
velit  esse  sepulcrum  dealbatum  quod  deforis 
quidem  appareat  hominibus  speciosum,  id  est,  ut 
videntibus  se  quasi  justus  appareat,  intus  autem 
sit  repletus  omni  immunditia  et  ossibus  mortuorum. 
Si  ergo  sit  aliquis  (52)  ita  fidelis  ut  si  quid  con- 
scius sit  sibi,  procedat  in  medium  et  ipse  sui  ac- 
cusator exsistat  : bi  autem  qui  futurum  Dei  judi- 
cium non  metuunt,  haec  audientes  cum  infirmanii- 
hu8  quidem  non  infirmentur,  cum  scandalizantibus 
non  orantur,  cum  lapsis  non  jaceant,  sed  dicant : 
Longe  te  fac  a me,  neque  accedas  ad  me,  quoniam 
mundus  sum , et  detestari  incipiant  eum  quem 
ante  admirabantur,  el  ab  amicitiis  recedant  ejus 
qui  delictum  suum  noluit  occultare  : super  lils 
ergo  consequenter  dicit  qui  exomologesin,  id  est  ( 
confessionem  facit : Amici  mei  et  proximi  mei  adeer· 
eum  me  appropinquaverunt  et  eteterunt,  et  proximi 
mei  de  longe  steterunt.  Sed  haec  non  oportet  formi- 
dare eum  qui  post  delictum  salvari  cupit,  neque 
nolam  eorum  pertimescere,  qui  sua  quidem  pec- 
cata non  cogitant,  nec  memores  Scripturae  sunt  di- 
Tinae  dicentis  *·  ; Noli  improperare  homini  con- 
vertenti  ee  a peccato^  sed  memor  esto  quoniam  omnee 
eumue  in  culpis.  Non  ergo  cogitet  de  talibus,  sed 
cogitet  de  anima  sua,  exorans  Deum,  ut  ab  ipso 
exaudiatur  el  sublevetur  posi  casum  suum,  ut 
possit  etiam  dicere  quae  sequuntur  : Quoniam  ini· 
quitatem  meam  ego  pronuntiabo^  et  cogitabo  pro  pec· 
cato  meo.  Licet  amici  mei  et  proximi  mei  contrarii 
sint,  et  propinqui  inei  longe  se  faciant  a me,  dum  ] 
ego  ipse  mei  accusator  efficior,  dum  crimina  mea 
Dullo  me  arguente  confiteor,  dum  nolo  imitari  eos, 
qui  etiam  cum  in  judiciis  arguantur,  et  testibus 
convincantur,  el  tortoribus  etiam  arguantur,  tegunt 
tamen  mala  sua,  et  plus  apud  eos  oblinet  commissi 
[>udor  uam  cruciantis  poena.  Ego  vero  qui  scio 

• Mattii.  XXIII,  27.  **  Eccli.  viii,  6.  Mailh.  v, 


HOHIL.  II  IN  PSAL.  XXXYII.  iSS2 

A nibil  latere  Deuro,  sed  nuda  esse  omnia  et  mani- 
festa in  conspectu  ejus,  quidquid  abscondo,  occulio 
quod  novit,  cur  non  potius  ipse  me  arguo,  ipse  me 
Gonfhto  ? Quid  exspecto  accusatorem,  cum  accusa- 
lor  meus  conscientia  mea  meciim  sil  ? Sic  forte  el 
ilie  mihi  parcet,  si  mihi  ipse  non  parcam.  Ergo 
proximi  mei  de  longe  sleteruntf  et  vim  faciebant  qui 
quarrebaat  animam  meam.  Et  qui  quarebaut  ueala 
mihi  locuti  sunt  vanitatem,  Uaec  iterum  de  aliis  di- 
cit. Sunt  enim  qui  Jam  qui  quaerunt  mala  justo,  el 
non  sic  gaudent  cum  audierint  de  bonis  ejus  ali- 
quid, sicut  gratulantur  ciim  audierint  mala,  et  vel- 
ul  insultant  cum  in  malis  aliquibus  viderint  ju- 
stum. Et  isti  sunt  qui  cum  viderint  justum  confi- 
teniem  peccata  sua,  vehit  noxium  quoddam  evo- 
" muni  virus,  propter  quod  dicit  : Ei  vim  faciebant 
qui  quaerebant  animam  meam.  Et  qui  qumrebuni 
mala  mihi  loculi  sunt  vanitates.  El  vere  manifestis- 
sime pervidetur,  quia  non  solum  ii  qui  justo  qua·- 
ruiu  mala,  sed  etiam  omnis  qni  cuicunque  mala 
conatur  inferre,  loquitur  vanitatem.  Non  enim  lo- 
quitur ea  qute  secundum  Deum  sunt,  qui  quaerit 
agere  mala.  Unde  oportet  magis  qnaurere  bona» 
U linam  possemus  eiiain  his  qui  oderunt  nos  reci- 
dere bona  pro  malis,  et  inimicis  nostris  vel  sua- 
dere quae  bona  sunt,  vel  optare  feroces  animos  eo- 
rum ad  concordiam  atque  pacem  revocare,  ut  per 
hoc  eficiamur  filii  PatHs  qui  in  ccelis  eil,  qui  solem 
Sttum  orirt  jubet  super  bonos  et  matos^  et  pluit  super 
; justos  et  injustos 

2.  Qui  ergo  qumrehant  mala  mihi  loculi  sunt  va- 
HitaleSf  ei  dolum  lota  die  meditabantur,  Tide  insi- 
diatorem justi.  Jam  enim  justum  voco  eum  qui  in 
primis  siit  ipse  accusator  efficitur,  sicut  sermo 
Scripturae  designat  Nam  ut  illum  sapientem  dicit 
Scriptura , qui  cum  arguitur,  non  oilil  arguentem, 
sed  insuper  diligit  eum  : sic  el  justus  dicitur  qui 
post  delicium  non  permanet  in  deliciis,  nec  exspe- 
cut  diabolum  fieri  aceosatoreni  suum,  neque  ut 
ille  proferat  in  medium  peccata  ipsius,  sed  ipse  eo 
arguit  el  eonviticit,  el  per  confessionem  suam  li- 
beratur a morte.  Qui  enim  quwrebant  mala  mihi 
locuti  sunt  vanitatem,  et  dolum  tota  die  meditaban- 
tur. Ego  autem  velut  surdus  non  audiebam.  Nihil 
hac  virtute  praeclarius,  nihil  excellentius  inveniri 
potest,  ut  audiens  unuj»quisque  maledicos  aiqae 
obtrectatores  suos  male  loqui,  carpere,  detrahere, 
ineu  are,  ipse  avertat  aurem  suam  quasi  non  au- 
diens, et  declinet  oculum  suum  tanqiiam  non  vi- 
dens, ne  iracundia  exasperetur  et  prosiliat  ad 
vindictam,  ne  quaerat  oculum  pro  oculo,  neo  ver- 

45.  *·  Prov.  XVIII,  17. 


(52)  Si  ergo  sit  aliquis,  elc.  Galenae  Graecae  ma- 
nse r i piae  : £ιτα  διηγείται  έχ  της  εύγνώαονος  έξο- 
εολογήσεως  όνε  Ιδη*  ι ΜονονουχΙ  μοι  των  παλαι  φίλων 
.βγόντων  * ΙΙ^^ω  άπ’  έμοΰ,  μή  έγγί<πις  μοι,δτι  χα- 
\αρ6ς  είμι.  ι Τούτων  χαταφρο^τέοντψγνησίως  μετα- 
Όουντι  μή  πειθαοχούντων  τψ.  Μή  dreldiCsyirefHoesor 
ΪΛοστρέ'^οττα  αχό  άμαρτίας·  μΗ^σ$τ\τι  δτι  ηάιηες 


έσμέτ  έν  έΛίθνμΙφ.  Άλλ’  δμως  χαΐ  έχβιάζοντβι. 
Πολλάχις  γάρ  κα\  έπιβαίνουαι  τοίς  τοιούτοις,  xeA 
ζητοΰσι  χαχά  τω  διχαίψ,  ούχ  οΟτω  χαίροντες  έν  τώ 
άχούειν  τά  κρείττω  περί  αοτου,  ώς  όταν  τι  χείρον 
άχούσωσιν.  Κα\  λέγουσι  ματαιότητας  χαταλέγοντες 
του  κατηνρρήσαντος  έαυτου.  ΟΟ  γάρ  ^ξηταίτμένα  λα- 
λεί  ό ;'ήτων  τινι  χαχά,  άλλ’  ό παντί  ζήΐών  άγαΟά. 


ίΖ& 


EX  0UI6ENE 


13» 


bum  pro  Torbo,  nee  tnoMteunn  pro  malodioio,  nec 
mendaciiim  pro  mendacio,  nec  crimen  pro  crimine. 
Talis  ergo  eat  justus : jam  enim,  nt  diii,  justum 
eiim  dico  qtii  per  confessionem  suam  peccatorum 
suorum  CTomit  passiones. 

3.  Ego  autem  iieul  surdae  non  audiebam^  et 
sieut  mutus  non  aperiens  os  suum.  Et  faetus 
687  sum  sieut  homo  non  audiens,  Guin  maledice- 
rer, cum  criminarer  (33),  cum  omnia  probra  de 
me  homines  prorerrent,  ego  eram  siciii  surdus,  et 
non  audiebam,  et  siiiit  motus  non  aperui  os  meum, 
pro  maledictis  nulla  maledicta  reddebam.  Seil  quid 
prodest  nos  baec  eiponere  ? Quid  prodest  bsec  nos 
de  Scripturis  sanctis  aperire,  si  non  horum  memi- 
nerimus in  eo  ipso  tempore  quo  res  eipeiit,  cum 
maledicimur  a fratribus,  cum  detrahunt  de  nobis, 
cnm  ellam  in  faciem  probris  et  cqnsiciis  lacessi- 
mur, cum  omnia  fiunt  ut  excitetur  furor  noster, 
et  animus  ad  iracundiam  moveatur?  Tunc  oportet 
horum  meminisse,  tunc  recordemur  quia  scripturo 
est : Factus  sum  sieut  homo  non  audiens,  et  non  ka* 
bens  in  ore  suo  inerepationetn.  Interdum  dicit  aliquis 
adversum  me,  et  forsitan  mentitur,  interdum  etiam 
vera  sunt  quae  dicit ; ego  tamen  poseuin  multo  pe- 
jora de  iHo  dicere,  et  vere  dicere  : Et  st  quidem 
peccator  sum,  et  tiiliH  horum  memini  quae  nunc 
diximus,  imitabor  iitius  malitiam,  et  reddendo  ma-* 
ledicta  pro  maledictis  efficiar  similis  Uli,  sed  nm 
similis  Deo  efficior.  Si  vero  justus  sum,  sieol  sur- 
dus non  sudio,  et  sicut  mutus  non  habens  in  ore , 
suo  increpationem,  nihil  respondeo,  et  habens  in 
quibus  argusm,  non  arguo,  liitelligo  euim  quia 
qui  recte  arguit,  iropassibitiier  debet  arguere,  ut 
salutem  expetat  ejus  qui  arguitur,  non  vindictam· 
Cum  ergo  quis  detrahit  de  me,  vel  male  de  me  lo- 
quitor, si  arguam  eum,  non  facio  competenter. 
Ex  iracundia  enim  et  indignatione  hunc  arguo,  vo- 
leus  ei  inferre  tristitiam,  non  iltam  que^aecunduas 
Deum  esi,  qo»  pmnitentiam  in  ssiuiem  sUbilem 
operator,  sed  tristitiam  quas  Itedat  animam,  non 
emendet.  Si  ergo  horum  memtnitnus,  haec  quidem 
non  faciemus,  sed  cum  tale  aliquid  acciderit  nobis, 
dicimus  quia  Faetus  sum  sicut  homo  non  audiens,  ei 
noH  habens  in  ore  suo  redargutiones.  Quare  autem 


ulis  eflectos  sum?  Quoniam,  inquit.  Ia  U sfuni. 
Nisi  enim  sperasaem  (54)  to  te,  ei  ercdkfiaMn  Oi 
dieetili  : IfiAt  vindicia,  ego  retribuaas,  diat  0·. 
minus,  meipsum  utique  vliidlcasseui  : naac  ten 
memor  sum  pfaeeepii  illius  quo  jubemur  sm  m 
ipsos  vtndicara,  sed  dure  locum  in.  Et  isTciie 
haec  in  Scripturis  divinis,  elegis.  Eifaetnnm 
sieut  homo  non  audiens,  et  non  habens  t«  trt  m 
inerepatiohes.  Quoniam  in  te.  Domine,  tptnti,  u 
eaaudies  me.  Domine  Deus  meus·  Ego  sion  nriu 
non  audiebam  eos  qui  me  crimiusbaslsr,  iri  u 
exaudi  ea  quae  loquuntur.  SI  essemus  uiei  q«da 
noe  esse  vult  sermo  divinos,  skut  Elias  dicen* 
miis  iiiiqiie  Deo  ol  dare  plttviam,et  plueret  :«cu 
Ssmuel  in  diebus  measHius  peteremus  uipnemiu 
^de  emlo  imbrium  copiam,  et  audlremar”.  Tau 
autem  quomodo  nos  audiet  Deos,  cum  sos  ipm 
non  audiamus?  Quomodo  faciei  ille  quod  vdiM, 
cum  nos  quae  ille  vult  iion  faciamus?  Valt  suti- 
les esse  Deos,  ut  quasi  dii  cum  Deo  loqnur. 
Vult  BOS  esse  filios  Det,  ut  consortes  et  cobxrrio 
efiiclamiir  filii  Del,  et  dicamus  sicut  ipse  dixU": 
Paler,  seio  quia  semper  me  audis,  Scwms  quii  (B> 
xit  sd  nos  Deus  ” : Ego  dixi : Dii  estis,  etflHEh 
eeisi  omnes·  Sed  nos  pro  meritis  nostris  iUud  ni- 
gis,  qiio  digw  sumus,  et  quod  sequiuir,  exir^u- 
rous  : Vos  »4ro  sieut  homines  moriemim,  et  wu 
unus  ex  prtnciptbas  cadetis· 

4,  Qkia  dixi : /Ve  forte  hunlteni  mihi  tiwM  wi. 
CniD  criminarer,  et  vicem  criminantibas  dod  nd 
derem,  bmc  dicebam  : St  reddidi  retribsa^ 
mihi  mala,  utique  derelinquar  a Deo,  et  derdkus 
cadam  ueeesse  est.  Cum  autem  cecidero,  iual> 
buut  mibt  inimici  mei·  Si  vero  non  reddidero  nib 
pro  malis,  sed  Deo  dereliquero  judicium,  ab  ifM 
adjutos  non  decidam,  sed  siabo  fortiter,  etsuiiii 
sultabont  tnibi  inimici  mei.  Dixi  etiam  boc:  Du 
commoverentur  pedes  mei,  in  me  magna  /omii  «i. 
Quandiu  stetero  intrepidus  et  immobilis,  sos  b· 
quentiir  magna  contra  me  inimici  mei,  sou  en» 
ksbcot  quod  dicant.  Statim  autem  ut  trepubtere, 
non  dicam,  ccciilero,  statim  incipient  exprobnrc 
et  dicere  i Vides  hunc?  Ecoe  et  ip.e  quid  hri! 
Et  cum  haec  doceat,  agit  alia,  contraria  eain  ca- 


Deut.  xxxii,  53 ; Rom.  xii,  19.  111  Reg.  xtiii.  **  I Reg.  vii.  **  loan.  xi,  At,  Ps.  lxxii,4· 


(o3)  CwN  maledicerer,  cum  criminarer,  eic.  Cale- 
na Corderiana  et  alias  : Έπ\  τούτοις  ούδέν  εΤχον 
λέγειν,  αίσχύνης  πεπληρωι^νος.  ΟύδεΙς  γάρ  λόγος 
μοι  ήν  πρ6ς  άπολογ(«ν,  οοΆ  είνόν  τι  να  τοΐς  έχθροίς 
ιτροσφΟέγγβοθαι,  ίτ^αξ  ύπ'  αυτών  νενιχτ^μένος*  ή 
|γενό]χην  πρός  χαχοδόξους,  ώς  ούχ  άχούων,  ούδ*  έχων 
έν  τω  στόαατΙ  μου  &λεγμούς·  Κίνδυνον  γάρ  φέρει 
ΤΕολλαχις  ιό  δυοφήμο^  λόγων  άχουειν  χα\  τδ  διαλέ- 
γεσΟαι  τεερ\  προβλημάτων  ύποχειμένων  χολάσει.  *Η 
χαΙέπΙτζ  έξομολογήοει  χαχολογου μένος,  προσεποιη- 
οάμην  τδν  μή  άχουοντα,  χα\  έχοντα  τούτους  έλέγξαι, 
όρων  ότι  δείται  άπαθε^ας  ό Ελεγχος,  Εγώ  δΕ  ήλεγχον 
άτΑ  θυμού,  ώς  λυπησαι  βουλό^νος*  η τούτό  φησιν, 
*Οτι  συ  είσαχούεις,  iLupis,  χ&ν  εγώ  χωφεύω  προς  τάς 
χατ'  Εμού  δυσφημίας. 

(34)  Nisi  enim  sperastem,  etc.  Catena  Corderia- 
ua  et  aliae  : Των  τοσούτων,  φησί,  χαχών  μίαν  Εχω 


I σωτηρίας  Ελπίδα,  τήν  Εχ  σού  γενομέντν  έτιχκφίΛ 
’*Η  τούτό  φησιν  Ε!  γάρ  μή  ήλπισα  Ετη  οΕ, 
λνήμυνάμην.  Νυν\  δΕ  γινώσχω  νδ,  Έμοϊ  έχδίιφτκ, 
έγω  άνζαποδώσω.  Λέγει  Κύοιος.  Έγετέμψ 
άνθρωπος  ά60Υ{βος,  χα\  τα  Ε^ς.  ii) 

Κύριε,  ό Βεόζ  uov,  εΐ  χα\  Εγώ  ώσε\χωρΕςώ>ν 
χουον  των  χατ^  Εμού  δυσφημιων·  Σδ  buMm 
λεγομένων.  *Οη  εΙχα,Μ^χοζα  έχιχάρωσΐ  μα 
έχΰροί  μον.  Ούχ  Εχουσι  γάρ  τΐ  είιοωσιν.  Έιη^ρα»· 
ται  δΕ  ε1  μή  τύχοιμι  του  σού  ΕλέοΟς.  Άλλ’  ήε  ψ 
Επιχαρώσιν  ο1  Εχθροί  μου,  οΐ  ήδη  χοά  ugbufm  : 
τφ  μόνον  σαλευθήναι  πόδας  μου.  Επ'  ΕμΕ  μεγοΑ^· 
μ^ήσαντες.  Μέγα  γάρ  Εδωχεν  αύτοΣς  χβτ*  Ερβΰ 
νεΙν  ή άμαρτία,  σαλεύσασά  μου  τους  πόδας,  ^ 
ΕπΕ  σΕ  χατέφυγον.  Πρδς  δΕ  τας  Εξ  αίσθήσεΐι»;  ρχτ. 
γας  εύτρεπής  είναί  φησιν  · ήλγει  γάρ  Εφ*  οίς 
μαστιζόμενο;. 


<385 


SELECTA  h\  PSALMOS,  - HOMIL.  II  IN  PSAL.  XXXYII. 


riiin  qn»  docei,  sigU«  Isii  ergo  i»le  quM  (licont  iie- 
cesee  esi  : Dmm  tommorentur  pedei  mei  $uper  me 
tnogna  locuti  eunt,  Alios  oiHem  boc  melior  qnaiiium 
ati  personos  perlinet  quae  inducuntur  n prophetis, 
vel  ipsae  sibi  comparantur,  illud  dicit*'  : Mei  uu· 
tem  paulo  minus  moti  sunt  pedes·  Illius  quidem 
moli  simt  pedes,  mei  autem  paulo  minus  noti  sunt. 
Fortassis  autem  sil  aliiis  aliquis,  cujus  nec  parum 
quidem,  nec  paulo  minus  moli  sunt  pddes,  illius 
opinor  qui  dicit  *'  : Slaloit  super  petram  pedes 
meos.  Ille  nihil  prorsus  de  cOmmolione  pedum  suo· 
riim,  sed  de  siabiliiaie  testatur.  Beati  ergo  siiiniis 
si  nulla  omnino  commotio  tn  nostris  pedibus  accii· 
salur,  sod  sunt  C88  iHanles  super  petram,  id  est, 
super  ipsum  Dominum  Jesum  Christum.  Quod  si 
ita  siabiles  esse  non  possumus , secundos  nos  iste 
saliein  et  inferior  suscipiat  gradus,  ut  vel  paulo 
miniis  moveantur  gressus  nostri. 

5.  Quoniam  ego  in  flageila  paratus  ntm.  Eliam 
b<ec  vox  boni  et  optimi,  ut  ita  dixerim,  peccatoris 
est,  qui  deliquerit  quidem,  exspecteltainen  delicto- 
rum flagella,  quibus  in  praesenti  optet  einen· 
dari,  ne  puniatur  el  pereat  in  futuro.  Propone  tibi 
ahfe  oculos  peccatorem  dicentem  ad  Dominum  : 
v£go  quoniam  peccavi,  jam  nunc  in  flagella  paratus 
sum,  noli  me  reservare  igni  »lerno,  noli  me  reser- 
vare exterioribus  tenebris.  Dum  in  bac  vita  sum, 
redde  mibi  peccata  mea,  quoniam  flagellas  omnem 
filium  quem  recipis.  Oro  te,  flagella  me  quoque, 
el  noli  nie  reservare  cuin  bis  qui  non  flagellantur,  ^ 
qui  tn  laboribus  hominum  non  sunt,  et  cum  homini- 
bus non  flagellabuntur  ",  id  est,  qui  penitus  dere- 
linquuntur a te,  quorum  emendationem  correptio- 
nemque  non  quaeris.  Sciens  ergo  qum  sit  differen-  . 
tia  Gum  flagellatur  peccator  ab  eo  qui  flagellat  om- 
nem filium  quem  recipit  el  quae  sit  differentia 
ejus  qui  dignus  non  habetur  flagellis,  ait  ad  Domi- 
num : Ego  in  flagella  paratus  sum,  id  est,  si  volue- 
ris superducere  languores  In  me,  mittere  aegritu- 
dines, tolenibiliter  feram  : scio  quia  dignus  sum 
ut  non  solum  per  sgritudines  peccata  mea  solvan- 
tur, sed  per  omnes  alllictloiies  purgari  desidero, 
lanium  ut  aeternis  pcenls  el  cruciatibus  non  reser- 
ver. SI  placet  inferre  damna,  miiiieo;  si  placet 
oiiines  facilitates  perire,  depereant,  ianluni  ne  ani-  ^ 
Ilia  pereat  apud  te.  Si  per  mortem  cbarorum  et 
propinquorum  vis  me  purgari,  moriantur  etiam  ipsi, 
ut  et  ipsi  ex  hujusmodi  vinculis  liberentur,  auferan- 
tur filii,  dum  adhuc  pueri  sunt,  et  in  nidibus  aiiiiU 
positi  nondum  gravioribus  peccatorum  sordibus 
iiiaciilaii  sunt.  Omnibus  igitur  flagellis  emendari, 
verberarique  paratus  sum,  ct  nihil  borum  recuso, 
tantum  ui  supplicia  aeierui  ignis  eff^ugiam.  Ego  er- 
go in  flagella  paratus  sum,  et  doler  meus  coram  me 
est  semper.  Ante  oculos  meos  habeo  dolorem  meum, 
nt  futuros  poenarum  dolores  prtesentibus  possim 
doloribus  compensare. 


6.  Quoniam  iniquitatem  meam  pronuntio.  Pronun* 
tiationem  iniquitatis,  id  est  coiife-^sionem  peccati, 
frequentius  diximus.  Yide  ergo  quid  edocet  nos 
Scriptura  divina,  quia  oportet  peccatum  non  celare 
intrinsecus.  Fortassis  enim  sicut  ii  qui  habent  in- 
tus inclusam  escam  indigestam,  aut  humoris  vel 
phlegmatis  stomacho  graviter  et  moleste  immanen- 
tis abundnniiani,  si  vomuerint,  relevamur  : ita 
etiam  hi  qui  peccaverunt,  si  quIjJem  occultant  et 
relinent  intra  se  peccatum,  fnlrinseciis  urgentur, 
et  propemodum  suffocantur  a phlegmate,  vel  hu- 
more peccati.  Si  autem  ipse  sui  aocusaibr  liat, 
dum  accusat  semeiipsuin  et  confitetur,  simul  evo- 
mit et  delictum,  atque  omnem  morbi  digerit  cau- 
sam. Taiiuimniodo  circumspice  diligentius,  cui  de- 
beas conii  teri  peccatum  tuum.  Proba  prius  medi- 
cum, cui  debeas  causam  languoris  exponere,  qui 
sciat  inflrinari  cum  iiiliruianie,  flere  cum  flente, 
qui  condolendi  et  compatiendi  noverit  disciplinam: 
ut  ita  demum  si  quid  ille  dixerit,  qui  se  prius  et 
erutiitum  medicum  ostenderit  et  misericordem,  si 
quid  consilii  dederit,  facias,  el  sequaris,  si  intelle- 
xerit et  prsvideril  talem  esse  languorem  tuum 
qui  in  conventu  lotius  Ecclesiae  exponi  debeat  et 
curari,  ex  quo  fortassis  ei  caeterl  aedificari  poterunt, 
et  lu  ipse  facile  sanari,  multa  boc  deliberatione, 
et  satis  perito  medici  illius  consilio  procurandum 
est.  Qiionfffm  iniquitatem  meam  ego  pronuntiabo^ 
et  cogitabo  pro  peccato  meo.  Quicunqiie  vestrum 
conscius  sibi  est  in  aliquo  peccato,  et  ita  securus 
est  quasi  nihil  mali  fecerit,  commoveatur  ex  hoc 
sermone  qui  dicit  : Cogitabo  pro  peccato  meo·  Bo- 
num est  eum  qui  delinquit  non  esse  securum,  nec 
velut  qui  nihil  deliquerit,  nullam  sollicitudinem  ge- 
rere, nec  cogitare  quomodo  possit  suum  delere 
peccatum.  Si  in  corpore  luo  macula  aliqua  vel  vul- 
nus oriatur,  aul  ex  collisione  aliqua  intumescat, 
soincitiis  es  el  perquiris  quid  curae  debeat  adhi-' 
heri,  quomodo  corpori  sanitas  antiqua  reddatur. 
Si  circa  oculos  se  aliquis  acerbus  humor  infuderit, 
sollicitus  es,  et  perquiris  quomodo  succurras  ct 
praevenias  caecitatem.  Cum  arnima  tua  aegrotet,  ei 
peccatorum  languoribus  urgeatur,  securus  es,  con- 
temnis gehennam  atque  ignis  aeterni  supplicia  du- 
spicis  et  irrides?  Judicium  Dei  parvipendis,  it 
commonentem  te  Ecclesiam  despicis?  Coinmuiiiearo 
non  times  corpus  Christi  accedens  ad  Euebaristiam, 
qnasi  mundus  et  purus,  quasi  nihil  tn  te  sit  indi- 
gnum , et  iii  his  omnibus  piiUS  quod  effugias  Judi- 
cium Dei?  Non  recordaris  illud  quod  scriptum 
est  ··,  qtiia  Propterea  in  vobis  infirmi,  el  wgri,  et 
dormiunt  muflif  Quare  multi  infirmi?  Quoniam  non 
seipsos  dijudicant,  neque  seipsos  ex.*imiuaut,  nec 
intelllgunt  quid  est  cominuuicare  Ecclesiae,  ^el  quid 
est  accedere  ad  lania  et  tam  eximia  sacranieiita. 
Paliuntur  hoc  quod  febricitantes  pali  solent,  cum 
sanorum  cibos  praesumant,  sibhnetipsis  iiiferenie· 


kk 


*·  Psal.  WX1I,  2.  *·  Psa*·  Ttxxix,  5.  *·  Psal.  Lxxii,  5.  ■* Prov.  iii,  12.  ··  I Cor.  xi,  30. 
Pathoi..  Gr.  XIL 


1*87  EX  Ofl 

exiitnm.  Ilaec  dc  eo  quod  dicliun  esi  : Cogitabo  pro 
peccato  meo. 

7.  Sequilur  : Inimici  autem  mei  vivunt,  et  confir· 
mati  eunt  euper  me.  Ad  quae  omnia  subsoiiare  illud 
debei  : Ego  autem  cogitabo  pro  peccato  meo.  Et 
quamvis  videam,  frequenter  enim  nos  peccatores 
si  videamus  inimicos  nostros  viventes  ausiores  con- 
tristamur, et  querelas  adversus  divinam  providen- 
tiam fundimus·  Qui  autem  salvari  vult,  ad  baec 
omnia  semper  hoc  sibi  respondeat,  etiamsi  inimici 
^89  vivunt,  et  confirmati  eunt  euper  me,  ego 
tamen  cogitabo  pro  peccato  meo.  Et  quamvis  vi- 
deam me  peccatorem  esse,  considerans  tamen 
etiam  'caeterorum  peccata  quae  fortassis  graviora 
sunt,  videns  quoque  eos  pro  peccatis  suis  non  esse 
sollicitos,  comparans  me  illis  qui  omnino  de  gra- 
vissimis deliciis  suis  nihil  cogitant,  et  cogitans 
pro  peccato  meo,  spem  habeo  in  te· 

8.  Et  multiplicati  eunt  qui  oderunt  me  inique. 
Impossibile  est  in  hac  vita  positum  odio  non  ha- 
beri· Christus  Jesus  odio  habitus  est·  Et  quid  dico 
impossibile  est  in  hac  vita  positum  odio  non  ha- 
beri? Deus  ipse  qui  in  hanc  viiam  non  venit,  odio 
b:tbelur  ab  aliquibus.  Si  enim  non  haberetur  odio, 
nequaquam  diceret  Propheta  : Nonne  odienteete. 
Domine  , oderam , et  euper  inimicoe  tuoe  tabeece· 
bam?  Perfecto  odio  oderam  illoe.  Ma rclon istae , ei 
Basilides,  et  Valentini  oderunt  Deum,  et  verba 
ejus  oderunt.  Cuin  ergo  Deus  odio  habeatur,  et  ^ 
Christus  usque  in  hodiernum  diem  a Judaeis  ana- 
thema fiat,  cum  Spiritus  sanctus  qui  iii  prophetis 
locutus  est  ab  haereticis  odio  habeatur,  lu  vis  odio 
non  haberi,  sed  ab  omnibus  diligi  et  benedici?  Vide 
ne  te  inveniat  illa  sententia  quae  dicit  : Vw  cum 
benedixerint  vobie  omnee  hominee.  Quin  potius  illud 
tantummodo  observemus,  ut  et  nos  dicamus,  quo- 
niam mullioUcati  eunt  qui  oderunt  me  inique.  Opto 


, cum  odio  habear,  ut  sciat  conscientia  mea 
niain  injuste  odium  patior.  Odio  babiti  umt 
prophetae,  sed  injuste ; odio  habitus  est  Chrin., 
sed  gratis.  Si  autem  pro  peccato  meo  odio  habeor, 
non  possum  dicere,  quia  multipiieati  eum  φά  Ue. 
runt  me  injuete.  Juste  enim  odio  habeor,  si 
osus  fuero  propter  inhonestos  actus  meos  eiiirp^ 
Non  possum  dicere,  quia  oderont  me  gratis.  Ai^ 
utinam  tanta  confidentia  dicere  possimiis  et  ms, 
quia  multipiieati  eunt  qui  oderunt  me  mjutu. 

9.  Qui  retribuunt  mihi  mala  pro  bonit.  Efoqi' 
dem  bona  cum  eis  agebam , illi  vero  obliti  boQo 
rum  meorum  reddebant  mala  pro  bonis,  eiitani. 
bantur  ms,  quoniam  sequebar  Justitiam.  Crini, 
nantur  me  et  exprobrant  inimici  mei  pro  iis  9 
qua  mihi  aliquando  commisra  sunt,  nec  ernbesesfat 
ine  justitiam  subsequentem,  nec  dant  venum  prt- 
teritis  malis  pro  praesentibus  bonis.  Yeruo  11, 
Domine,  quoniam  eubeequebar  fuetitiam,  m 
quae  me.  Domine  Deue  meue.  Et  haec  vox  coDCiesit 
est  et  misericordiam  postulantis  : Ne  dereiisfin 
me,  Domine  Deue  meue,  ne  dieceeseris  e me.  In  ais 
quidem  psalmo  (55) dicit**:  Spiritum eanctumttu 
ne  auferae  a me.  In  hoc  dicit  ad  ipsum  9ean:.Y( 
dieceeeerie  a me.  Ex  qfio  osieridiiur  a qoibusibtt 
meritis  suis  discedere  Deum,  et  apud  alios  prosti 
meritis  permanere.  Infelix  lameii  homo  ille  1 qw 
discesserit  Deus , beatus  autem  est  Ille  cun  qu 
permanet  Deus.  Attende  in  adjutorium  meem,  A· 
mine , Deue  ealutie  mete.  Et  nos  ergo  orenuu  t 
dicamus  : Attende  in  adjutorium  meum  qi^oiim 
grandis  est  pugna,  et  potentes  sunt  adversarii. 
festus  est  hostis,  invisibilis  inimicus  per  isios^m. 
biles  impugnat.  Attende  ergo  in  adjutorium  iv 
sirum,  et  adjuva  nos  per  sanctum  Filium  Ibui 
Dominum  nostrum  Jesum  Christum,  per  queo  om- 
nes nos  redemisti,  per  quem  libi  gloria  et 
in  saecula  saecuioriiin.  Arnen. 


PSALMUS  XXXVIll. 

Vkes·  5«  Obeurdui  et  humilialue  eum , et  euui  a 
bonie,  ete·  In  tentaiionibus  fugiunt  bona  a nobis,  et 
silet  anima  ab  illis·  De  illis  enim  loquitur  anima 
quae  cognoscit,  ei  silet  de  illis  quae  non  cognoscit. 
Bona  autem  hoc  loco  dixit  virtutes  et  scientias  quae 
in  tempore  tentationis  a lentato  fugiunt. 

Vees.  4.  Concaluit  cor  meum  intra  me,  elc.  Cum 
irae  daemon  instat,  possibile  esi  non  irasci,  forte 
autem  impossibile  uon  concalescere. 

Vbes.  5.  Notum  fac  mihi.  Domine,  finem  meum,  elc. 

··  Psal.  cxxxviii,  21.  Lite,  vi,  26.  *·  Psal, 

(55)  In  alio  quidem  pealmOj  eic·  Catena  Corde- 
rtana  et  ali:e : Έν  &λλψ  ψαλμψ  φησι  * Καϊ  τό  Πτευ- 
μά  σου  τό  aptor  /ιή  drrariJtuc  Λλ’  έμον.  Et 
χάχεΤνοι  με  ώς  νεχ^ν  έββελυγμένο'/, 

4λλά  ob  (τχέπε  με  ύπο  τήν  χραταιάν  σοο  χείρα·  Σου 
γάρ  παρόντος  άνΙσχυροι  χαι  άσθενείς  ot  έχθροΐ. 
Ι/ρόσχβς  ε^ς  rijr  βοηθειάν  μου,  έπε\  έχθρων  πε- 


ΤΑΑΜΟΣ  ΑΗ'. 

^Εκωφώθην  χαΐ  όταΛειτώβτμτ  χάί  kcipr\pe  'ti 
άγαθίύτ,  X.  τ.  έ.  Έν  το?ς  πειρασμούς  (56) 
άγαΟά  έξ  ήμων,  χα\  σιωπ^  ή ψυχή  Ιξ  αυνάι.ΊχύΛ 
^ γάρ  φθέγγεται  ή ψυχή  & γινώσχει,  χα\  σιωά  i 
γινώσχει.  Αγαθά  όϊ  είπε  νυν  τάς  άρετΑς 
γνώσεις  αΓτινες  έν  χαίρω  πειρασμού 
τους  πειραζομένους. 

ΈΘερμάνθη  ή χαρδία  μου  έττδς  μον,  t.  τ.  ^ 
Δυνατόν  μέν  (57)  του  της  όργής  έπιστάντο; 
μή  όργισθήναι,  άβύνατον  δέ  τάχα  μή  Οερμανθή^ 

Γνώρισότ  μοι.  Κύριε,  τό  αέρας  ρου,χ. : 1· 

, 15. 

ριεστηχότων,  ανθρώπων  τε  πονηρών  χα\ 
δυνάμεων,  βοηθείας  δέομαι.  Ούχ  Δλλοθεν  δέ  pori£j- 
άπαιτώ , ή παρά  σου,  Κύριε  · συ  γάρ  χαΐ  866?  i:, 
σωτηρίας  μου  τυγχάνεις.  Σωτηρίας  ά 
αίτιος. 

(56)  Έν  τοΤς  αειρασμοίς,  elc.  Schedae  Gnb. 

(57)  Αννατόν  μέν,  elc.  Codex  Coisimiaiius.  j 


SELECTA  IN  PSALMOS.  — PSAL.  XXXYllL  1390 


Πέρας  έστ\  (58)  τής  λογιχής  φύσεως  ή γνωσις  τής 
άγιας  Τριάδος. 

/Liijr  τά  σύμχαντα  ματαιότης , πας  άνθρωπος 
ζών,  X,  τ.  έ.  Τά  σωματικά  (59)  πάντα  ματαιότης 
έστ\ν,  ή γάρ  άσώματος  φύσις  κατ’  εΙκόνα  γεγένηται 
Θεού. 

Μέντοιγε  έν  εΐκόη  διαπορΒύεταί  άνθρωπος  ^ 
X.  τ.  έ.  Πας  άνθρωπος  (00)  ζών  έν  εΙκόνι  βιατιορεύ- 
εται,  ήτοι  του  θεοΰ  τηρών  τ6  κατ’  εΙχόνα,  και  τδ 
προκόπτειν  είς  τελειότητα,  συμμορφος  γενόμενος  τής 
εΙχόνος  θεοΰ,  ή άλλου  τινός  ζώου,  ίππος  θηλυμανής 
ή άλλο  τι  άλογον  κατά  τό  ήθος  γινόμενος. 


Finis  raiioiiabilis  naturae  est  cognitio  sanctae  Tri- 
nitatis. 

Vers.  6.  690  Verumtamen  universa  vanilas , 
omnis  homo  vivent,  etc.  Sunt  universa  corporea  va- 
nitas : nam  incorporea  natura  secundum  imaginem 
Dei  facta  est. 

Verumiamen  in  imagine  pertransit  homo,  etc. 
Omnis  bomo  vivens  in  imagine  pertransit,  sive  illud 
quod  Det  est  ad  imaginem  servet  et  ad  perfectionem 
proficiat,  conformis  factus  imagini  Dei,  sive  alterius 
cujuspiam  animalis,  dum  equus  admissarius,  vel 
aliud  quidpiam  brutum  animal  moribus  efiicitur. 


Kal  vvv  τις  ή ύαυμονι\  μου  ; χ.  τ.  έ.  Σύ  μοι  τ6  Vers.  8.  Εΐ  nunc  qua  est  exspectatio  mea  ? elc. 
Βΰνασθατ  (6i)  φέρειν  χεχάρισαι*  τό  μηδέν  έξ  άνθρω·  Tu  mibi  ut  ferre  possem  largitus  cs,  ita  ut  ex  hii- 

ττίνης  άσθενεΐας  είπείν  τι  ή δράσαι.  Συ  δέ  χα\  παι-  Β infirmitate  nihil  dicerem  vel  facerem.  Tu  me 
δεύσας  ύποστήναΙ  με  χα\  φέρειν  έποίησας.  Ό ειδώς  sustinere  docuisti  ac  ferre  fecisti.  Cum  noveris  fi- 


τήν  πλάσιν  μου,  κα\  τήν  άσθένειαν  συγγνωθι. 

"Ονειδος  άφρονι  ίδωκάς  με,  χ.^  τ.  έ.  Άφρο.ά 
φησιν  (62),  δν  χαΐ  φθάσας  Αμαρτωλόν  είρηχε.  Παρα- 
δέδωσι  δέ  ό Θεός  είς  όνειδισμόν , πρός  έξομολόγησιν 
μεΐζονα*  δπερ  άξιοι  μή  παθείν  ό ταΰtα  λέγων,  ώς 
άφ’  έαυτοΰ  έξομολογού  μένος  κατά  τό  δοχουν  τέρΘεφ. 

Έχωζρώθην  καΐ  ουκ  ί(νοιζα  τό  στόμα  μου,  δτι 
€τύ  έποίτισας,  κ.  τ.  έ.  Δύναται  καΐ  τούτο  (65)  οΟτω 
νοεΤσθαι*  Οόδέποτέ  σοι  ώς  άλλοι  προσήψα  ώς  α1τί({) 
τάς  έμάς  Ανομίας.  ΕΙς  τοΰτο  γάρ  ούδέποτε  τό  στόμα 
{χου  ήνοιξα,  Αλλ’  έχωφώθην. 

"Οτι  πάροικος  ^γώ  είμι  kr  γϋ  καί  παρεχί·^ 
άτιμος , καθό^ς  πάντες  οΐ  πατέρες  μου , κ.  τ.  έ. 
*0  πολλάχις  εΙπών  (64) , ι Πλήν  ματαιότης  πάς  Αν- 
θρωπος, » όμολογεί  πάροικος  είναι , έτέραν  δέ  ζωήν 
άναψύξεως  οΤδε,  κα\  μετά  δακρύων  Ικετεύει  σπάνιον 
χατά  τους  πατέρας  πάροικον  είναι , κα\  μή  ένοιχείν 
τή  παρούση  ζωή.  Έάν  ο3ν,  φησ\,  μή  Αφής  μοι  τήν 
Αμαρτίαν , κα\  Αναψύξω  πρίν  Απελθείν  έκεί,  ούχ  έξω 
μετανοίας  καιρόν,  ούδέ  ύπάρξω  έν  τή  παρά  σο\  ζωή. 

, ώς  ούχ  ύπαρχόντων  Αμαρτωλών , έσονται  ώς 
ούχ  δντες. 

Τον  αντου.  Πάντες  οΐ  των  (65)  δικαίων  ώς  δικαίων 
ττατέρες,  πάροιχοί  είσι  κα\  παρεπίδημοι,  σκιάν  ήγού- 
μενοι  τόν  §ίον  τόν  έπ\  τής  γης. 

(58)  Ώέρας  έστί,  etc.  Idem. 

(59)  Τά  σωματικά,  etc.  Idem. 

(60)  Πάς  άνθρωπος,  etc.  Calena  Gorderii,  sed 
pleniora  liabel  Catena  Barbari : Omnis  homo  vivent 
in  imagine  pertransit,  vel  quatenus  id  servat  et  re- 
tinet quod  est  ad  Dei  imaginem,  qui  pertransit  pro· 
fidendo,  hoc  in  divina  imagine  facit,  cum  sit  con- 
formis imagini  Filii  Dei;  tel  quatenus  similis  est 
alicui  animali,  vel  equo  amore  furenti,  vel  bellum 
alicui  cujus  mores  imitetur, 

(61)  Σύ  μοι  τό  δύνασθαι,  etc.  Catena  Gorderii. 

(62)  "Α^ρονά  φησιν,  elc.  Eadem. 

(63)  Αύναται  καΐ  τοΰτο,  etc.  Eadem. 

(64)  *0  ποΛΛάκις  εΙπών,  etc.  Eadem.  In  hunc 
autem  versum  aliud  scbolion  habet  Galena  Barbari : 
Causas  narrat,  quibus  Dei  misericordia  dignus  homo 
censeri  debeat.  Quis  enim  est  qui  incolam  suum 


gmentum  meum,  etiam  imbecillitati  ignosce. 

Vers.  9.  Opprobrium  insipienti  dedisti  me,  etc. 
Insipientem  vocat,  quem  antea  peccatorem  appella- 
verat. Tradit  autem  Deus  in  opprobrium  ad  majo- 
rem confessionem  : quod  ne  ipsi  accidat,  depre- 
catur is  qui  hsc  dicit,  utpoie  sponte  sua  confessu- 
rus secandum  beneplacitum  Del· 

YfiRS.  10.  Obmutui  et  non  aperui  os  meum,  qutl·· 
niam  tu  fecisti,  etc.  Potest  et  illud  sic  intelligi : Ne- 
quaquam iil>i  ut  auctori  iniquitates  meas  ascripsi 
ut  alii  fecerunt.  Ad  boc  enim  nunquam  os  meum 
aperui,  sed  obmutui. 

Vers.  13.  Quoniam  advena  ego  sum  in  terra  et 
peregrinus,  sicut  omnes  patres  mei,  elc.  Qui  sa^pe- 
nitinero  dixit,  Verumiamen  vanitas  omnis  homo, 
fatetur  se  advenam  esse;  alleram  autem  refrigera- 
tionis vitam  novit,  et  cum  lacrymis  precatur  ut 
rarus  sit  secundum  patres  advena , et  non  inha- 
bitet vitam  praesentem.  Nisi  Igitur,  inquit,  di- 
miseris mibi  peccatum,  et  refrigeratus  fiiero  an- 
tequam eo  vadam,  non  habebo  tempus  poenitendi, 
neque  in  vita  illa  apud  te  agam.  Vel , quasi  non 
exsistant  peccatores,  erunt  quasi  non  sint. 

Ejusdem,  Omnes  justorum  ut  justorum  patres 
advenae  sunt  et  peregrini,  umbram  reputantes  vi- 
tam quae  est  super  terram. 

non  misericordia  prosequatur?  Sed  cur  incola,  aut 
advena  homo  est  ? Quoniam  quando  jusserit  Deus, 
homo  migrat  tanquam  de  domo  iit  domum  ab  hoc 
soiculo  in  futurum,  Ceeierum  non  έπίδημος,^ΝΟΐέ  sim- 

?liciter  peregrinum  sonat,  sed  παρεπίδημον  dixit, 
iaiii  quandin  corpus  incolimus  , quemadmodum 
Paulus  ait,  peregrinamur  a Doniino.  Unde  sancti 
hinc  emigrare  festinarunt,  ut  cum  Deo  inhabitarent , 
qaos  patres  suos,  non  juxta  carnem  tantum,  sed  ob 
smiles  virtutes  propheta  nominavit.  Et  amplius  non 
ero.  Nam  peccatoribus  perinde  ac  non  sint,  dicitur : 
erunt  tanquam  qui  non  sutu.  Et : ea  quae  non  sum, 
vocavit  Deus,  taiiquam  ea  quae  sunt.  Quare  Domi- 
num Deum  nostrum  subsequamur , eidemque  adiue· 
reamus,  ut  vere  esse  possimus, 

(65)  Πάντες  ol  των,  elc.  Codex  Coislioianus. 


1391 


EX  ORIGENE 


ORIGENIS  EXPLANATIO 


Super  psaltuuui  trigesimum  octavum,  qui  dicitur  : 

Dixi: Custodiam  viat  meat. 


β·1  HOMILIA  PRIMA.  j 

Sicut  unus  homo  proRcit  secundum  Deuro , et 
Hudiuin  sibi  idhibens  melior  soipso  efficitur,  iia 
Itiam  populo  universo  accidebat.  Propter  quod  et 
ipso  proficiente , etiam  legis  ei  fiebat  augmeiUum. 
Denique  quomodo  in  lege  scriptum  est,  praecepta 
quaedam  sacerdotibus  sunt  et  Levitis  de  sacrificiis 
caeterisque  solemnibus  : verum  cum  proficeret  po- 
pulus eo  tempore  quo  inerat  ei  vinus  adbuc  profi'- 
ciendi,  non  stetit  res  in  illo  primo  ordine,  sed  aUl· 
gaiae  sunt  illis  eminentiores  quaedam  legislationes 
secundo  et  tertio.  Et  si  quis  vult  scire  quae  sunt 
ista  quae  de  sacerdotibus  ac  Levitis  adjecta  sint, 
legat  primum  librum  Paralipomeiion , et  patienter 
inspid  at  omnem  illum  catalogum  nominum,  et  in- 
veniet ibi  admirandum  quemdam  ordinem  et  distri- 
butionem tribuum  pro  suo  quoque  nomine  et  loce 
praecipuum  quid  in  solemni  ordine  esse  sortitam. 
ISed  ei  Levitas  ei  sacerdotes  inveniet  diversis  offi- 
ciis atque  ordinibus  distributos  ** , ut  alii  quidem 
sint  ad  aperiendas  januas  templi  praepositi,  alii  qui- 
bus elaves  creduntur,  aliis  sacrificiorum  et  alta- 
rium cura  commUtiiur.  Et  multa  sunt  qux  ex  il- 
lius libri  historia  possumus  dicere  de  sacerdotali- 
bus institutis.  Si  quis  ergo  inspicere  potest  quo- 
modo exemplari , et  umbrae  cm&esiium  deserviunt 
Judaei  ” , ascendat  ab  inferiori  verbi  crepidine  ad 
summa  ejus  ac  superiora  fastigia , et  coniempieiur 
ex  iis  futuri  sacerdotii  statum  ei  electionem  illam 
ceelestem,  atque  inibi  contemplabitur  qui  sunt  isti  ( 
ordines  sacerdotales , vd  quae  sint  officia  Leviu- 
rum  quae  in  coelestibus  ministeriis  exhibeatur , oi 
omnia  in  cmlis  mente  conjiciet,  quae  deposita  vidit 
in  terris.  Erit  enim  ei  ibi  populus , ei  ex  populo 
Dei  electi  Leviiae,  ei  ex  bis  rursum  electi  ei  exi- 
mii sacerdotes,  et  sacerdotum  iiihiloroinus  difle- 
reiitiae  quamplurimae : sicut  in  primo  libro  Parali- 
pomenon  indicatur  vigioii  qaatuor  esse  ordines  sa- 
cerdotum, alios  quidem  sub  Eleaaaro,  alios  vero 
sub  principe  Itbamar,  quorum  et  Ephemeriae  esse 
dicuntur. 

2.  Sed  dicat  aliquis  fortassis  auditorum : Quid 
haec  pertinent  ad  psalmum?  Plurimum.  Nam  super- 
scriptio est  hujus  psalmi.  In  finem  pro  Idilkum 
ytalmut  David.  Hunc  Idithum  invenimus  uuiiin  1 


esse  ex  his  quibus  hymnorum  studium  Dei  ac  sol· 
licitudo  commissa  esi.  Oportuit  ergo  nos  inveoieB- 
les  hoc  nomen  psalmi  superscripti , ostendere  qois 
fuerit  iste  Idilburo , et  quomodo  post  primam  legem, 
secunda  facta  sil  de  observationibus  sacerdoulibu 
ordinatio.  Apud  Graecos  quicunqiie  carmina,  vrl 
sonos  musicos  conscribebant,  quibus  eis  vimm 
fuisset  in  agone  ea  canenda  praesubant : et  fiebat 
ut  alius  quidem  eorouareuir  in  agone,  alius  aoiem 
victori  coDseriberet  carmen.  In  Psalmis  ergo  (t6) 
divinae  Scriplune  quicunqiie  superscripti  secondiw 
Septuaginta  interpretes , infinem^  apud  alios  nrte- 
rta/et,  vel  ad  victoriam,  vel  victon  altitulaoiur , gro 
eo  videlicet  quod  velul  victoriae  laus  in  ipsis  infe- 
ratur. Fecit  ergo  David  divino  Spiriiu  repletiK 
' psalmum  bunc , et  dedit  Idithum , cui  otteium  ca- 
nendi Deo  hymnos  ‘fuerat  injunctum,  taDqnan 
polienti  in  hujusmodi  disciplina,  £i  ideo  ergo  s·- 
perscribStur:  In  finem  pro  Idithum  ptalmut  DavU. 

5.  Sed  nunc  jam  videamus  quid  vox  proferat 
justi  · et  videntes  tanquam  in  speculo  nosmetipsu 
intueamur  si  possimus  tales  esse , aut  si  rouluio 
nobis  deest,  aut  certe  jam  proximi  somus,ritH 
nondum  plene  assecuti  sumus.  Quoniam  igitur  ■si- 
torum (67)  peccatorum  initium  bumauns  esi  seme, 
et  08  iiosirum  inultis  malis  ministrat , ei  valiie 
diflicUe  est  inveniri  hominem , qui  ana  saltem  bora 
08  suum  et  linguam  suam  observet  a peccato , ab: 
Dm:Cuttodiam  rtat  meat,  ut  non  peccem  im  iimguj 
mea.  Mihi  ipsi  dixi,  el  intra  me  locoius  ssid.m 
haec  addidi;  Sic  volo  servare  vias  meas,  ut  oao 
peccem  , boc  luodo  servare  possum  si  cusioduis 
linguam  meam.-  Ex  verbit  enim,  inquit  ** , tmisfaia· 
fieaberit , et  ex  verbit  luit  condemnaberis^  Ei  iie> 
rum  ** : Amm  dico  vobis,  de  omni  otioso  serbo  rei- 
detis  rationem  in  die  judicii.  Non  solum  , iaqv*':. 
de  eo  quod  male  loculi  fueritis,  sed  quod  oikr.* 
locuti  fueritis , quia  malus  sermo  non  esi  otiosas, 
operatur  eoiio  opus  malum.  Otiosus  aoteBi  Benm 
esi  qui  neque  boni  neque  mali  aliquid  agiL  Si 
ergo  in  die  judicii  rationem  reddemus,  nou  solas 
pro  malis  verbis , sed  etiam  pro  otiosis , quis  gls* 
riabUur  castum  se  habere  cor?  Aut  quis  confidit 
dicens : Mundus  suro  a peccato  ? Verumlamea  ad 
justus  : Dixi : Custodiam  viat  meat  ut  non  peccem  a 


··  1 Paral.  ix,  24, 25,  26.  Heb.  vii,  5.  « Malth.  xn.  37.  ··  ibid.  36. 


(66)  In  Psalmis  ergo,eic.  Galena  Barbari : Illud, 
in  lineiii , secundum  alios  interpretet  pro  victoria, 
in  victorem,  el  victori»  auctori  inscribitur. 

(67)  Quoniam  igitur  multorum  eic.  Galena  Cor- 
derii : Έιγ€\  σχεδόν  πάστις  Αμαρτίας  Αρχή  διά  λόγου 
γίνεται , ό φυλάξαι  προθέμενος  τΑς  διΑ  των  Xdvrjv 


όδους  αύτου  , Ακόλουθον  Ιξει  τδ  χαβαρευσακ  disb 
κατ’  ένέργειαν  Αμαρτημάτων.  Ckih  fere  omnis  pec- 
cati iniitum  fiat  a sermone , is  qui  statuit  emuodstt 
vias  suas  in  sermonibus  , consequenter  etiam  a |ΥΓ' 
eatis  qu(B  opere  committuntur , mundus  eris. 


1593 


1394 


SELECTA  LN  PSALMOS.  — IIOMIL.  1 IN  PSAL.  XXXYllL 


lingua  mea,  Poiui  ori  meo  custodiam.  Alibi  qni- 
dem  ftcripUimesl**:Om}itctieio(/fa  serva  cor  tuum,  hic 
aulern  : Posui  ori  meo  custodiam,  El  ilerum  alibi 
scriptum  est  ** : Vide,  circumduc  sepem  spinarum  circa 
possessionem  tuam.  El  iterum  Pecunidm  luam 
et  692  avrum  tuum  alliga , et  ori  tuo  facito  ostium 
et  seram,  et  verbis  tuis  jugum  et  stateram.  Ego  arbi- 
tror quod  observatio  horum  mandatorum  obser- 
vantem el  mansuetum  faciat  et  beatum,  non  solum 
rerum  exitus,  verum  etiam  ipsa  observantia.  Dum 
enim  setnper  observat  os  suum,  et  linguam  custo- 
dit, ne  prius  sermonem  proferat  quam  discutiat, 
el  pertractet  apud  semclipsum  si  oporteat  dici , si 
sermo  talis  est  qui  debeat  proferri,  si  persona  talis 
est  quae  aut  debeat,  aut  possit  audire,  si  tempus 
opportunum  est  proferendi  sermonis  : dum  singula 
ista  perpendit , excluditur  omnis  iracundia  et  limor, 
et  inconsulti  furoris  impetus  mitigatur,  atque  om- 
nem penitus  deliberationem  talis  abscindit ; el  ita 
demum  velui  ex  tranquillitate  quadam  el  convicti 
animi  per  mansuetudinem  sermo  procedens,  pro- 
ferentibus gratiam  praestat  et  audientibus  medi- 
cinam. 

4.  Verum  quoniam  in  illo  maxime  tempore  pec- 
camus, quando  peccator  consistit  adversum  nos, 
instigans  el  provocans  ut  aliquid  tale  emittamus  ex 
ore,  in  quo  rei  teneamur  in  futuro  judicio,  hoc 
describens  sanctus  Propheta  dicit : Dum  constitit 
peccator  adversum  me,  obmutui  et  humilitatus  sum 
el  silui  a bonis.  Si  quando  peccator  astitit  adver- 
sam me  et  loquebatur  de  me  male , et  obtrectabat 
atque  irritabat  me  ut  similia  ei  redderem , et  paria 
de  meo  ore  proferrem , ego  in  illo  tempore  silentium 
meditabar,  ut  nihil  penitus  responderem.  Propterea 
ergo  dicit:  Dum  constitit  peccator  adversum  me, 
obmutui  et  humilitatus  sum  et  silui  a bonis.  Nos 
vero  aliquando  si  nolumus  humiliari , alia  cogi  la- 
nius ei  dicimus  apud  nosmetipsos:  Quid  hoc  esi? 
Iste  me  conlemplui  habuit  et  ausus  est  talia  in  os 
ingerere,  et  ita  adversum  me  movere  sermonem, 
nonne  et  ego  buic  similia , aut  etiam  graviora  infe- 
ram , ut  el  ipse  audiat  pejora  quam  dixit?  Sed  justus 
non  ita  agit,  quin  potius  humiliat  se,  etiamsi  ser- 
▼as  sit  ille  qui  obtrectat  et  convicia  ingerit,  aut 
t,i  humiUs  ei  peccator  sit  et  indignus.  Ille  dicit : 
/>iim  constitit  peccator  adversum  me,  obmutui  et  /lu- 
miliatus  sum  et  silui  a bonis.  Non  dixit  : et  silui 
tantummodo,  sed  a bonis  silui;  in  quo  ostendit  quod 
cum  sint  in  me  bona , et  edoctos  atque  insiiiuius 
eim  bonis  dogmatibus  atque  disciplinis , et  possim 
«tiam  eseteros  docere  quae  bona  sunt,  tamen  in  eo 
tempore  quo  peccator  assistit  adversam  me  et  con- 
viciis lacessit  ac  jurgiis , ego  etiam  bona  verba  mea 
cohibeo  et  reprimo  : ne  vel  illi  ignem  suae  perditio- 
nis inflammem , dum  iion  potest  pariter  parere  ma- 
lis» el  conspicere  bona,  vel  sermonum  meorum  fa- 
ciam detrimentum.  Quid  ergo?  Hoc  videbitur  per- 


A fectum  esse  quod  dicit : Dum  constitit  peccator  ad- 
versum me , obmutui  et  humiliatus  sum  et  silui  m bo- 
nis? aut  profectus  quidem  est,  nondum  tamen  per- 
fectio. Tria  namque  in  hoc  loco  de  Scripturis  puto 
posse  assignari , in  quo  dicit  stare  peccatorem  ad- 
versum se , et  loqui  in  auribus  suis  ea  quibus  irri- 
tari et  exacerbari  possit  ad  retribuendum.  Et  si 
quidem  ego  parvus  sum , similia , et  oculum  pro 
oculo  requiro , dentem  pro  dente , et  maledicta  pro 
maledictis  repono.  Si  vero  jam  aliquantum  profeci» 
nondum  tamen  perlectos  sum , et  Uiceo  et  fero  con- 
vicia patienter,  nec  quidquam  omnino  respondeo. 
Si  vero  sim  perfectus,  non  taceo,  sed  cum  male- 
dicor, benedico , sicut  et  Paulus  dicebat  **:  Male· 
dicimur  el  benedicimus » persecutionem  patimur  et 
^ sustinemus , blasphemati  deprecamur.  Et  quoniam 
qui  haec  agunt,  id  est,  qui  pro  maledictionibus  bene- 
dictiones reddunt , qui  pro  blaspbemiis  deprecantur, 
videntur  hominibus  vei  ut  pecudes  et  purgamenta» 
b^nquam  qui  sensum  injuriae  non  habent , propterea 
ergo  addidit  dicens  : Tanquam  purgamenta  hujus 
mundi  facti  sumus  omnium  peripsema.  Sed  nos  no- 
lumus cum  apostolis  purgamenta  hujus  mundi  fleri, 
sed  volumus  non  contemni  ab  hominibus,  imo  po- 
tius et  timeri,  el  salis  agimus  reddere  bis  qui  Isdiinl, 
et  praevenire  vindictam  quam  sibi  Dominas  reser- 
vavit dicens”  : Mihi  vindicta,  ego  retribuam,  dicit 
Dominus,  Verum  si  non  possumus  in  tantum  pro- 
licere,  et  ad  istud  culmen  veritatis  ascendere,  ut 
dicamus  cum  Paulo:  Maledicimur  el  benedicimus, 
persecutionem  patimur  et  sustinemus,  blasphemati 
deprecamur,  vel  hoc  quod  adhuc  per  Prophetam  do- 
cemur , dicamus : Dum  constitit  peccator  adversum 
me,  obmutui  el  humiliatus  atrm  , et  silui  a bonis, 

5.  Et  quid  addidit  his?  Et  dolor,  inquit,  meus  re· 
novatus  est.  Hi  qui  in  agonis  certamine  mutuis  inter 
se  verberibus  agunt,  in  bis  semper  praeparare  co- 
nantur, ut  illata  sibi  ab  adversariis  verbera  forti- 
ter ferant,  nec  sensum  doloris  accipiant,  et  est  eis 
summa  virtus : laceriorum  ictus  vel  calcium  absque 
dolore  suscipere,  lii  quibus  ille  est  perfectior,  qui 
ad  ictum  vulneris  , nullum  recipit  stimulum  dolo- 
ris. Secandus  vero  est  is  qui  dolet  quidem,  sed  ne- 
quaquam doloribus  cedit.  Tale  aliquid  intellige 
etiam  in  nobis , cum  maledicimur,  et  assistit  ad- 
versum ROS  antagonisla , si  quidem  bene  inslitati 
sumus,  et  animo  longa  meditatione  roborati,  iii 
nuilo  penitus  ex  illatis  maledictis  vei  conviciis  con- 
tristamur, sed  sumus  pro  nimia  mentis  constantia 
ac  patientia  velut  sensu  doloris  carentes , et  per 
mullam  mansuetudinem  , ut  audeam  ita  nominare, 
vellit  imitatores  elBciinur  quodammodo  Dei : Deus 
enim  maledicitur  ab  hsreticis,  blasphematur  ab 
his  qui  providentiam  ejus  negant , culpatur  ab  bis 
qui  thesauros  sapientke  ejus  ignorant:  el  dic  milii^ 
nunquid  poles  hoc  cogitare , quod  pro  his  oninious 
injuriis  doleat  quidem  Deus,  sed  patiatur  sicut 


»·  Prov.  IV,  33.  Eccli.  xxviii,  28.  **  ibid.29.  ” 1 Cor.  iv,  12.  ibia.  15.  ” Rom.  xii»  IflL 


εΧ  0R1GENE 


m 


1596 


nos?  An  tanquam  divina  naliira  per  impassibili-  j 
tatem,  693  neque  sensus  doloris  ullatenus  reci- 
pit, neque  ullis  aut  injuriis,  aut  conviciis  excitatur? 
Talis  ergo  erii,  imo  imitabitur  talem  omnis  perfe- 
ctus et  Justus,  qualis  erat  ille  qui  dicebat : Maledi- 
cimur et  benedicimus,  persecutionem  patimur  et  sus· 
f//iemu3,  btasphemaii  deprecamur.  Qui  aulem  non- 
dum est  perfectus,  proficit  tamen,  cum  maledici- 
tur obmutescit  et  humiliatur  et  silet  a bonis.  Sed 
iste  qui  hujusmodi  est  dolet  et  dicit  : Et  dolor 
meus  renovatus  est.  Describe  mihi  vulnus  quod  cu- 
ratur, et  curam  ejus  proficientem  et  jam  proximam 
cicatrici : tum  deinde  in  ipso  vulnere  quod  jam  coe- 
perat obducere  cicatricem,  intuere  aliud  vulnus  in- 
fligi, et  per  hoc  vulnus  recens,  illud  pristinum  re- 
novare. Tale  etiam  evenit  huic  qui  proficit,  sed  ^ 
nondum  perfectus  est,  nec  jam  ad  summam  perdu- 
ctus est  sanitatem.  Si  ergo  dum  adhuc  in  tenero 
est  cutis,  accedant  ei  maledictorum  et  convicio- 
rum vulnera,  renovatur  dolor,  et  paramur  angu- 
sli.ie,  et  tunc  merito  dicit : Dum  constitit  peccator 
adversum  me,  obmutui  et  humiliatus  sum,  et  silui  a 
bonis,  et  dolor  meus  renovatus  est.  Vide  ergo  quo- 
modo is  qui  In  certamine  positus  est,  qui  se  refre- 
nare cupit  ab  iracundia  vcl  furore,  et  dum  ipse 
haec  apud  se  meditatur,  et  irritatio  ei  supervenit 
peccatoris,  quae  eum  conturbet  quidem  et  fatiget, 
non  tamen  vincat,  sed  quamvis  provocetur  et  in- 
flammetur ad  respondendum,  remordens  tamen 
dolorem  suum  cohibeat  et  reprimat,  hic  dicii : Do-  (; 
lor  meus  renovatus  est.  Pro  eo  quod  scilicet  jam 
proficiebam,  et  jam  me  ad  sanitatem  pervenisse 
credebam,  antequam  exacerbarer,  et  antequam  con- 
viciis lacesserer;  sed  modo  rescinditur  vulnus 
meum  , et  maledicti  mucronibus  renovatur,  dum 
injuriae  dolor  patientiam  rumpit. 

6.  In  consequentibus  adhuc  amplius  passionem 
describit  ejus  qui  proficit,  cum  dicit  · Concaluit 
cor  meum  intra  me.  Cum  enim  audit  quis  (68)  ma- 
leloqnenlis  et  detrahentis  vocem,  non  potest  sine 
dolore, sicut  ille  qui  perfectus  est,  qui  jam  diuturna 
constantia  beatitudioem  meruit : sed  iste  dolet  et 

··  Luc.  XXIV,  5i.  ·■  Jerem.  v,  14.  “ Luc.  xii,  49 


, dolens  corde  cnncalcscenle  fervet  intra  se  ac  per- 
turbatur, sed  non  eo  us4|ue,  ut  et  seroionem  pro- 
ferat corde  turbato,  verum  concalescit  quidem  io 
interioribus  suis  rei  indignitate  pemiotos,  sed  ca- 
loris sui  fiamnias  per  silentium  decoquit. 

7.  Videamus  etiam  alturo  sermonem  justi,  quem 
et  summo  studio  debemus  aemulari.  Et  in  mediis- 
/tone  mea  exardescet  ignis.  Et  ego  meditor  (69)  do· 
quia  Domini,  et  frequenter  in  ipsis  me  exerceo, 
sed  nescio  si  talis  siiin,  ut  in  meditatione  mea  es 
unoquoque  sermone  Dei  ignis  procedat,  et  aereo- 
dat  cor  moiim,  et  inflammet  animam  ad  ea  qn 
meditor  observanda.  Et  ego  nunc  loquor  sennoMs 
Dei,  sed  optarem  ut  primo  in  meo  corde,  secuiuW 
quoque  in  auditorum  mentibus  exardescerent  : sic- 
ut eram  illi  sermones  quos  loquebatur  Jesus,  <ie 
quibus  dicebant  illi  qui  audierant  **:  Afoitas  ur 
nostrum  erat  ardens  in  nobis  cum  in  via  aperira 
nobis  ScripiurasJ  Utinam  et  nunc  -adaperientibos 
nobis  Scripturas  divinas  concalesceret  cor  nostnuE 
intra  nos,  et  in  meditatione  nostra  accendereUr 
ignis,  et  conci laremur  in  opus  eorum  qnx  audi- 
mus et  legimus.  Tales  denique  erant  et  Jeremie 
sermones,  secandum  quod  scriptum  est·  cum  dki: 
ad  eum  Dominus*^ : Ecee  tledi  sermones  m^s  re- 
trorsum in  os  tuutn  ignem.  Quare  ignem  ? Quia  ser- 
mones quos  loquebatur  accendebant  auditores,  e; 
nihil  tepidum  in  eis  neque  frigidum  pemianebai : 
sed  sicut  ignis  consumit  ac  interimit  omnem  mate- 
riam, nec  immundum  aliquid  in  se  recipit,  aut  pel- 
iutom  ; ita  et  bi  quorum  cor  divini  verbi  iguis  ac- 
cenderit, non  patientur  ultra  materialibus  et  isaa- 
danis  sordibus  pollui,  nihil  iii.se  tepidum  recipieni, 
et  quod  evomi  dignum  sit,  ncc  paiieotar  moltipE 
cata  in  se  iniquilato  refrigescere  chari talem : aeJ 
erunt  semper  lampades  eorum  accensae,  et  lucemx 
ardentes,  el  ipsi  parati  tanqiiam  servi  exspectantes 
dominum  suum  de  nuptiis  redeuntem·  .Aut  non  iste 
erat  ignis  ille  de  quo  Salvator  noster  dicebat  * - 
Ignem  veni  mittere  in  terram,  et  quid  volo  nisi  ni  «r- 
deat  f Iste  procul  dubio  ignis  est  qui  frigus  pcceaii 
fugat,  et  calorem  spiritus  revocat,  lloc  niiuiram  est 


^ (68)^Ctfm  enim  audit  auis,  etc.  Catena  Corderii ; 
Έκ  των  λόγων  του  συσταντος  χατενοιντίον  μου  άμαρ- 
τιηλου,^  έθερμίνθη  διαπυρωθεΖσα  ή καοδια  μου,  χα\ 
ή^τοιαύτη  θέρμανσις  έντος  μου  έφυλάχθτ;.  ’ϋ  τελείαν 
Ιςιν  άναλαβων,  ού  κινείται  παντελώς  ύπ6  των  λοι- 
δορουμένων  αύτω.  ΆλγεΙ  μλν,  χα\  τήν  καρδίαν  ϊχει 
ταραττομένην , άλλ’  οΟχ  ώστε  κα\  παραπίμψαι  τφ 
στόματι  ^γον.  Εχ  verbis  peccatoris  adversum  m*e 
consistentis  concaluit  igne  accensum  cor  meum,  et 
istiusmodi  calefactio  intra  me  servata  fuit.  Is  qui 
perfectum  habitum  accepit,  non  movetur  omnino  ab 
iis  qui  ipsi  maledicunt.  Dolet  quidem  et  cor  pertur- 
batum habet;  non  ita  tamen,  ut  ex  ore  verbum 
mittat. 

(69)  Et  ego  meditor,  etc.  Catena  Barbari : Et 
meditans,  inquit,  divina  eloquia  ardebam,  quemad- 
modum et  Cleophas  dicens  : Nonne  cor  nostrum  ar- 
dens erat  in  nobis,  dum  loqueretur  nobis  in  via, 
2l  aperiret  nobis  Scripturas?  Hujusmodi  fuere  ver- 


ba JeremitB.  Unde  scriptum  est  Deum  ilUdlixisse: 
Ecce  dedi  verba  mea  in  os  tuum  ignem.  Hmjusme- 
di  erant  tinauas  super  apostolos  Evangalium  unnun- 
tiaturos  insidentes  : nam  visce  sunt  illis  esse  innqimam 
ignis,  ut  illorum  sermo  esset  adurens,  et  asuHioriM 
animas  inflammaret.  Catena  Corderii  : Κα\  μελ:* 
των  δέ,  φησ\,  τά  θβΤα  λόγια,  έχαιόμην,  ώς  οΙ  πεεί 
Κλαιόπαν  λέγοντες  * Ούχϊ  ι)  xapSla  ήμώτ 
Hr  ir  ήαίτ;  ΤΙ  έθερμαΐνετο  τη  λύπη,  καΐ  oC»x  έλί- 
λει·,  χατί  τό  · ΌργΙζέσθε,  χαΐ  μή  Τ', 

μέν  γάρ  μή  παθεϊν  ύπό  όργης,  χρεισσον  χΤ'' 
*ιχ5ς  · τδ  ik  έπιλογισμφ  τοίς  άγίοις  έστίν  έφεχτ&ιι. 
Et  divina,  inquit,  eloquia  mediians  exArdescebam, 
ut  quando  Cleophas  dicebat : Nonne  cor  iiostnsia 
ardens  erat  in  nobis?  Vel  eoneaiescebat  maerore,  et 
non  loquebatur,  juxta  illud  : Irasci  mi  ni,  et  noloc 
peccare.  Nam  ut  nihit  ab  ira  patiamur,  smpra  riret 
nostras  est : consideratione  autem  illam 
possibile  est  sanctis. 


r,07  SELECTA  IN  PSALMOS.  — HOMIL.  I IN  PSAL.  XXXVHL  I5<)f 


eii»m  quod  iri  Aclibue  apostolorum  refertur**,  cum 
dicit  quia  vis»  sunt  eis  divisae  linguae  sicut  ignis, 
et  consedisse  super  apostolos,  pro  eo  scilicet  quod 
Evangelii  verbum  pracdiraiuri  et  ignei  vigoris  de· 
berent  gratia  roborari,  ut  auditorum  animae  flam· 
uiam  per  sermonis  traducem  sumerent  Sed  unde 
mihi  hoc  ut  linguae  ignis  veniat  iii  cor  meum,  et  de 
lingua  ignea  ego  quoque  proferam  sermonem,  ut 
ex  me  velox  sermonibus  meis  accendatur  ignis  io 
cordibus  auditorum,  694  et  arguat  cum  qui  pec- 
cavit, et  elBeiaiur  ei  sermo  meus  supplicium,  ut 
adustus  et  infl.immaiiis  sermonibus  meis  veniat  in 
poenhenliam,  quae  salutem  stabilem  operatur  ex 
tristitia  quae  secundum  Deum  est,  quam  ex  verbi 
Dei  increpatione  suscepit?  Atque  iilinatn  possim 
iia  accendere  omnem  animam  auditorum,  ut  qui- 
ciiiique  sibi  conscius  est,  non  ferens  nostri  sermo- 
nis iiicciidium,  sed  omnibus  intra  se  visceribus  in- 
flammatus, velocius  consumeret  latentes  inlrinie- 
ciis  viliorum  sordes  : ut  posteaquam  interemisset 
omne  quidquid  carnis  et  materiae  crassioris  pro- 
prium est  ei  amicum,  lunc  jam  ignis  iste  fleret  in 
eo  lux  et  lucerna  ardens  : quae  non  sub  modio,  sed 
super  candelabrum  poni  deberet,  ut  Uluniitiarei 
omnes  qui  in  domo  sunt**.  Si  ergo  accendit  te 
sermo  auditus,  et  intellexisti  quid  dixit  Aposto- 
lus **  : Et  qun  est  qui  me  Icetificel^  nisi  qui  conlri· 
statur  ex  me?  Quoniam  verba  ipsius  erant  ignis» 
et  laetabatur  Apostolus  sicubi  videbat  aliquem  au- 
dito sermone  suo  contristatum  et  compunctum  ex 
Ilie  quae  audierat,  quodam  conscientiae  suae  igne 
succensum  ex  recordatione  delicii,  propterea  dice- 
bat : Et  quis  est  qui  me  iatificet,  nisi  qui  contrista^ 
iur  ex  mef  lia  ergo  et  nos  saiisagamus  ut  in  me- 
ditationibus nostris  accendatur  ignis,  qui  nos  pri- 
mo exurat,  et  recordatione  et  conscientia  pecca- 
torum, postea  vero  expurgatos  Jam  vitiis  illuminet 
et  illustret. 

8.  Locutus  «um,  inquit,  tn  lingua  mea.  Quid  lo- 
cutus sit  in  lingua  sua,  consideremus  : videtur 
enim  mihi  per  baec  roysticuni  aliquid  indicare.  Ait 
ergo  : Notum  fae  mihi.  Domine^  finem  meum,  et 
numersim  dierum  meorum  quis  eal,  ut  sciam  quid 
desii  mihi.  Si,  inquit,  notum  feceris  finem  meum 
mibi,  ct  quantus  sit  numerus  diertiin  meorum  no- 
tum feeeris  mibi,  potero  per  hsec  etiam  illud  agno- 
scere, quid  desit  mihi.  Aul  forte  per  haec  eiiam 
illud  videbitur  indicari,  quia  sicut  omnis  artis  est 
aliquis  finis,  verbi  gratia  structionis  finis,  domum 
facere,  naupagii,  navem  construere  quae  possit  flu- 
ctus maris  superare  et  ferre  impetus  ventorum,  et 
ooiascujusqoe  artis  est  aliquis  talis  flnis,  propter 
quem  ars  ipsa  videtur  reperta ; ita  fortassis  est 
viiae  nostrae  vel  totius  mundi  finis  quidam,  propter 
quem  geruntur  omnia  quae  geruntur  in  vita  nostra, 
vel  propter  quem  mundus  ipse  vel  institutus  est  vel 
constat·  Cujus  finis  etiam  Apostolus  meminit  di- 


cens **  : Deinde  finis  cum  tradiderit  regnum  Deo  et 
Patri.  Ad  quem  finem  utique  festinandum  est,  iii 
sil  operae  pretium  boc  ipsum  quod  a Deo  creati 
sumus.  Et  rursus,  sicut  corporis  nostri  compago 
parva  quaedam  et  exigua  ab  initio  nativitatis,  con^ 
feslim  tamen  urget  et  tendit  ad  finem  quemdam 
proceriutis  suae  per  aetatis  augmenta,  et  iterum, 
sicut  anima  nostra  secandum  hoc  quod  in  corpore 
hoc  degit,  festinat  primo  loquelam  recipere  balbu* 
tieniem,  secundo  deinde  clariorem,  tum  demum 
ad  disputationem  perfectam  atque  integram  perve- 
nire : hoc  modo  etiam  omnis  vita  nostra  imbuitur 
quidem  nunc  velut  balbutiens  inter  homines  in  ter- 
ris ; consummatur  vero  et 'ad  summum  pervenit  in 
coelestibus  apud  Deum.  Cupit  ergo  propbeta  isiar  de 
causa  agnoscere  finem  suum  propter  quem  factus 
est,  ut  intuens  finem  et  dies  suos  perspiciens  et 
considerans  perfectionem,  videat  quantum  sibi  de- 
cet ad  illum  finem  quo  tendit  Verbi  gratia,  ut  si 
ponamus  aliquem  artificio  traditum,  et  hunc  dicere 
ad  magistrum  suum,  Volo  scire  qu»  sit  artis  hujus 
perfectio,  et  nosse  qui  sit  faber  perfectus  vel  slru-^ 
cior : et  cum  boc  didicerit,  requirat  quantum  sibi 
deesi  ab  illa  perfectione,  vel  quantum  profecerit 
in  artis  disciplina,  ut  cum  ulrumque  cognoverit, 
sciat  quid  habeat,  et  quid  perfectioni  desit  agno- 
scat ; ita  etiam  et  nunc  propheta  orat  a Deo  di- 
scere ut  innotescat  sibi  finis,  et  numerus  dierum 
suorum  qui  sit.  In  quo  non  est  putandum  quod  de 
corporali  tempore  et  annis  hujus  vitae  loquatur, 
sed  omnem  numerum  dierum  scire  vult,  qui  fueris 
In  prima  vita,  qui  fuerit  in  secunde  incolalu,  qul· 
in  tertio.  Multum  enim,  inquit  **,  incola  fuit  ani· 
ma  mea.  Velut  si  dicerent  illi  qui  exierunt  cx  ^gy- 
pto  : Notum  fac  mihU  Domine^  finem  quo^* 

est  terra  bona  et  terra  sancta,  et  nvmerum  dierum- 
meorum  in  quibus  ambulo,  ut  sciam  quid  desit  mt- 
hi,  quantum  restat  usquequo  perveniam  ad  terram 
sanctam  repromissionis  : ile  et  hic  vult  nosse  nu- 
merum dierum  in  quibus  iter  agit.  Habemus  enim- 
dies  quosdam  quidem  In  hoc  mundo,  quosdam  au-- 
tem  et  extra  hunc  mundum.  Alium  enim  facit  dieiiv 
solis  Iste  cursos  nostri  hujus  coeli  spatiis  termina- 
tus, alium  habet  diem  ille  qul  ad  secundi  coeli  per- 
venire meretur  ascensain.  Multo  enim  clariorem 
diem  ducit  ille  qui  usque  ad  tertium  coelum  vel  rapi 
vd  pervenire  potuerit,  ubi  non  solum  ineffabile  lu- 
men inveniet,  verum  etiam  verba  quae  homini  lo- 
qui noii  liceat,  audiet.  Novi  et  alios  dies^  quorum 
numerum  fortassis  proplieta  merito  requirit·  Nam 
sicut  in  hoc  coelo  eoi  exortus  et  universum  mun- 
dum illustrans  diem  facit : ita  et  in  corde  justi, 
quod  pro  constantia  et  firmitate  Dei  firmamentum 
merito  appellatur,  si  exoriatur  sol  justitiae  Jesua 
Christus  Dominus  noster,  et  iliuminet  eum  lumine 
scientiae  et  veritatis,  diem  facit  iii  corde  ejus : ct 
quanto  frequentius  exoritur  et  illuminat,  tanto 


»·  Act.  II.  Malih  v,  15.  11  Cor.  h,  2.  « II  Cor.  xv,  24.  « Psal.  cxix,  G.  Dsal.  xxxviu,.  5- 


Γ.99  £Χ  ORICENE 

majorem  sibi  lalium  dierum  numerum  computabit.  A ipsum  quod  dixit,  quia  subnanii^  met  ΐαψί^ 


Digne  ergo  conscius  sibi  propheta  de  hujuscemodi 
illuminatione  dioil ; Notum  [ac  mihi.  Domine,  finem 
meum,  ei  numerum  dierum  meorum  quii  ett,  ut 
sciam  quid  desit  mihi. 

9.  Et  addit : Ecce  veteres  posuisti  dies  meos. 
Iti  Graeco  scribitur,  παλαιατάς , quod  significat 
mensuram  quaiuor  digitorum.  Volens  ergo  Q95 
docere  nos  qui  jam  tn  hac  vita  breves  et  per· 
paucos  ducimus  dies,  dixit  hunc  Tcrsiciihim  de  quo 
supra  diximus*  Ex  quo  inteliigilnr  quia  possit  et 
alius  dicere,  quia  Dies  meos  posuisti  unum  digitum, 
velui  consequens  de  temporis  brevitate,  et  alius 
duos  digitos  vel  tres.  Quaero  autem  si  potest  aliquis 
boniinuiii  dicere  quia  Dies  mei  decem  digiti  sunt, 
ani  viginti,  aut  etiam  amplius.  El  quia  loca  diffi- 
cilia incurrimus,  velim  requirere  sicubi  in  Scriptu- 
ris tale  aliquid  invenimus,  ex  quo  possit  aperiri 
planius  id  quod  videtur  obscurum.  In  Isaia  scriptum 
recordor  ^ : Quis  metitus  est,  inquit,  manu  aquam, 
et  cotium  paJmo,  et  omnem  terram  pugillo  f Ex  quibus 
consideret,  quisquis  ille  ust  priidenlior  aiidllorini 
per  singula  loca  di  flerent  i as  mensurarum,  quomodo 
eoniiu  quidem. qui  coelum  merentur  appellari,  pars 
vitas  qtiuQ  coelestis  est,  palmo  Dei  motiri  dicitur, 
quicuuque  ille  est  Dei  palmus  : et  eorum  quorum 
vi>a  adbiic  terrena  est,  pugillo  Dei  vha  metitur. 
Sed  pugilli  divini  differentiam  nunc  requirere,  ct 
nosti  uin  sermonem  et  auditum  vestrum  fortassis 
excedat.  Veruintamen  sicut  ibi  manu  aquam  meti-  ^ 
IQS  esil»  palmo  coelum,  et  omnem  terram  pugillo,  ci 
appendit  inontes.iii  statera,  el  colles  in  jugo ; ita 
etiam  hic  secundum  eamdem  conseqiteniiam  men- 
sura ipta  el  intelligenda  est,  quoniam  nihil  Deo 
sine  mensura  est,  nihil  sine  pondere,  sed  omnia  ei 
in  numero  coiislant  et  mensura.  Ita  quoque  pro- 
pheta vita  ei  numerata  et  dimetita  Deo  est,  dum 
proyideiiliap  ejus  rationibus  regitur. 

10*  Addit  etiam  in  sequentibus  et  dicit:  Substan· 
lio  mea  tanquam  nihilum  ante  te  est.  Nisi  addidisset 
ante  te,  valde  contristabar,  pro  eo  quod  humanam 
substantiam  nihil  esse  dixisset.  Nunc  vero  qtiia 
dixit  ante  te,  velut  diceret  ad  companatioiiein  qui- 
dem vel  angelorum  vel  reliquarum  creaturarum, 
non  esi  abjecta,  nec  minima  substantia  mea.  Deui-  I 
que  etsi  beneegeriiiiiis,  et  mandata  Domini  serva- 
verimus, ad  consortium  invitamur  angelicum  : 
Erunt,  iuquit  s\cul  angeli  Dei  in  coelo.  Ad  cem- 
parationem  Dei  vero  etiam  si  Petrus  sim»  adversus 
quem  potrt^  inferi  non  praevalebunt,  substantia  mea . 
ante  eum  nihil,  esi.  Et  salis  proprio  vocabulo  na- 
tpne  usus  est.  Nihil  enim  est  omne , quamvis  ma- 
gnum sit,  quidquid  ex  nihilo  est,  solus  enim  est  ille 
qui  est,  et  qui  scinper  est.  Nostra  autem  substantia 
lanquaiu  nihil  est  ante  eum  : quippe  qpia  ab  eo  ex 
nihilo  procreata  est. 

11.  In  sequentibus  vero  velut  explanans  hoc 


nihilum  ante  te  est,  addidit  et  dicit : FfruMtoKi 
universa  vanitas  omnis  homo  vivens.  Quomodo  acti· 
pis  vivens  ? siquidem  veram  vitam  vanilatem  pau- 
mns,  ut  quid  laboramus  ? Sed  vide  ne  forte  bee 
quoil  dicii,  omnis  vivens , de  hac  pnesroti  riia 
accipiendum  sil,  sicut  scriptum  est,  et  leslirooniis 
comprobubiinus.  Omnia  enim  quae  in  bac  viia  sum 
apud  homines,  vana  sunt,  etiamsi  Moyses  io  bc 
viia  sit,  et  ipse  enim  ex  parte  cognoscit,  ei  ei  pane 
prophetat,  et  per  speculum  et  in  aenigmate  fidet, 
el  umbram  scit,  ac  figuras  docetur,  et  feritav>i 
nondum  videt,  et  ideo  est  quidem  vivens,  sed  raei· 
tas  est  vita  ejus.  Et  vis  videre  quia  vanitas  esi? 
Cum  venerit  quod  perfectum  est,  destnenisr  ba 
^ qu(B  ex  parte  sunt  Omne  autem  quod  desiroitir 
vnnitas  est.  El  si  quidquid  ex  parte  est  destroitor, 
si  prophetae  ex  parte  cognoscunt,  recte  etiam  ipio- 
rtun  vita  vanitas  appellatur;  destruuntur  aoien 
inferiora,  cum  venerint  ea  quae  meliora  soiu  rt 
perfecta,  et  per  hoc  vana  esse  argiiiinlur,  per  quod 
tanquam  ex  parte  et  imperfecta  destniiinlar.  Γη· 
versa  ergo  vanitas,  omnis  homo  vivens.  Quia  aote» 
de  hac  vita  accipiatur  ista  sententia,  audi  Ecde 
siastem  proteslantem  et  dicentem  ^ : Laudari  mrt 
qui  mortui  sunt  super  omnes  qui^  vivunt,  quicu^e 
ipsi  vivunt  usque  modo,  ei  bonus  super  itiss  tfiet 
qui  nondum  natus  est.  Laudat  ergo  morlnos  pliu· 
quam  vivos,  quia  illi  hoc  salleiu  lucri  habent,  qood 
de  vinculis  Imjiis  (orporis  liberali  sunt,  oecolira 
' carne  ac  pellibus  induti  sunt,  nec  ossibus  ae  nerfis 
inserti  suni,  nec  ultra  subjacent  necessitati  corpo- 
ris. Si  ergo  iniellcxisli  quale  sil  vivere  in  eam 
etiamsi  Moyses  sit  quis,  vel  quisquis  ille  est,·»· 
lesta  el  est  ista  vita.  Non  enim  a cormptiooe 
resolvitur,  quae  mortali  corpore  terraioque  dr* 
cu indatur.  Vide  ergo  quia  universa  vanius  eu 
omnis  lipino  vivens,  contemnamus  vanam  bua 
vitam,  el  festinemus  ad  sanctam  vitam  et  beaua 
ac  veram,  el  in  illam  animo  et  mente  tendaMs 
omni  vanitate  discussa.  Nec  dicamu»  dulcem  rsue 
lucem,  qua  nunc  utimur,  iloe  enim  illi  dicunt,  q« 
dulcedinem  verae  lucis  ignorant,  sed  ne  auspim 
quidem  veri  luminis  ulla  senserunt,  nee  sciit.1 
angelicam  vitaro  sperandam  esse  aeimae,  cmi  ts 
vanitate  vitae  hujus  evaserint.  Unde  et  nos  ψ 
hate.  credimus,  jam  ineme  ol  fide  iraoolenBV  aJ 
coelum,  et  in  terris  ambuUmies  oonversaiioiicu 
habeamus  in  coelis,  ut  ibi  sil  thesaurus  noster,  m 
est  eicor  nostrum,  et  ut  regnum  coueste  eonrqti 
mereamur,  per  Jesum  Christum  Oomiouro  nosimu*. 
cui.  esi  gloria  et  potestas  et  imperium  in  sacsii 
saeculorum·  Arnen* 

IIOHILIA  II 

De  eodem  psalmo,  ab  illa  parte  : « K-cmmleiBi» « 
imagine  pertransil  homo,  s 
Quanquam  in  imagine  ambulet  komo. 


*·  Isa.  XL,  12.  Matth.  xxn,  30.  I Cor.  xm,  lo.  « Eccle.  iv,  2. 


UOl  SELECTA  IN  PSALMOS.  — HOHIL.  I IN  PSAL.  XXXVllL  Hlj2 

necessario  alicujus  esi  imago.  Nam  el  Scriptura  A lorum,  quam  ad  nihlfom  rediget  Deus  in  ciTiiate 
saneiacum  imaginem  nominat,  interdum  quidem  sua;  id  est,  si  quis  exierit  de  boc  mundo,  et  tulerii 

definit  et  dicit  βθβ  imago,  interdum  secum  imaginem  terreni,  propter  hujuscemodi  ima- 

autem  absque  ulia  definitione  ponit  imaginem,  ginem  in  civitate  illa  Dei  ad  nihilum  redigetur,  nec 

Denique  de  Salvatore  cum  dicit  qui  eit  imago^  non  consequetur  partem  inter  cives  coelestis  illius  civi- 

siluit  cujus  Imago  esset,  sed  addidit  dicens  : Qui  latis,  qui  ccelestis  imaginis  non  reportat  insignia, 

esi  imago  Dei  invisibitu  ^rimogenitue  onmh  creatu·  2.  Sed  et  aliud  sacramentum  mihi  videtur  conti- 
ro. Et  rursum  cum  docet  nos  de  diversis  imagini-  nere  iste  versiculos,  quod  hujus  quidem  mundi 

bu$,  et  quia  singuli  quique  aliquam  imaginem  por-  vita  et  conversatio  imaginaria  quaedam  sit  et  imago, 

tent,  dicit  : Sicut  portavimue  imaginem  terreni  jiilura  autem  non  sil  imaginaria,  sed  vera;  et  hoc 
ita  portemus  hnaginem  ceelesth.  Cum  adjectione,  est  quod  dicitur,  quia  imaginem  habet  unusquisque 

vel  terreni,  vel  coelestis  imaginem  nominavit.  Alibi  virtutis,  non  tamen  proprie  et  sincere  vivit  in  ipsa 

autem  absque  ulla  definitione  dicit,  sicut  et  hoc  virtute.  Tale  autem  quod  dicimus : Sapientia  et 

loco  ait:  Quanquam  in  imagine  ambulet  homo.  Sed  scientia  pars  est  magna  virtutum;  sed  in  praesenti 

in  imagine  cujus ? Dei,  an  imagine  terreni,  an  ima·  vita  si  quis  potat  se  cognovisse,  nondum  cognovit 

gine  coelestis  ? Quomodo  sciam  in  hoc  quid  est  quod  ^ sicut  oportet  scire , qui  enim  cognoscit,  in  aeuig- 
docere  nos  vult  Scriptura  divina,  qom  absque  ulla  male  cognoscit.  Ergo  in  imagine  scientiae  ambula- 
adjectione  aii : Quanquam  in  imagine  (nescio  cujus)  mus  et  non  in  ipsa  scientia , per  quam  facie  ad 
emfittlel  fiomof  Etsi  quidem  de  justis  solis  diceret,  faciem  cognoscitur.  Ita  nihilominus  et  in  ipsa 
sine  dubio  dixisses,  Quanquam  in  imagine  coelestis  sapientiae  imagine , et  nondum  in  ipsa  sapientia 
ambulet  homo.  A*ut  si  de  peccatoribus  tantum  dice·  ambulamus,  quia  nondum  revelata  facie  gloriam 
rei,  dixisset  certe.  In  imagine  terreni  ambulet  Domini  speculamur.  Eadem  audeo  de  justitia  Det 
homo.  Verum  quoniam  generaliter  de  universis  dicere,  quod  in  imagine  justitiae  ambulamus,  et 
mortalibus  pronuntiatur,  quorum  alii  imaginem  nondum  in  illa  justitia  quae  est  facie  ad  faciem 
coelestis  portant,  quicuiique  secundum  legem  Dei  incedimus.  Neque  enim  capere  poterit  humana 
rivuni,  alii  terreni  imaginem  portant,  qui  carnali·  natura  pellibus  et  carne  vestita,  ossibus  el  nervis 
ter  vivunt;  propierea  necessario  reticuit  speci.*ilcm  inserta,  nudam  ipsam  justitiae  sinceraroqoe  verita- 
imt^tginis  designationem,  et  generalem  sententiam  tein  ferre  et  tolerare  secundum  naturae  suae  poten- 
de  omnibus  hominibus  protulit,  quia  omnis  bomo  liain  ac  virtutem.  Si  quidem  ipse  Christus  est 
ro  imagine  ambulet.  Tuum  est  jam  discutere  et  ^ natura  viriatum  : ipse  enim  justitia , quae  humano 
sxquirere  ex  uniuscujusque  fide  cl  operibus  , ei  generi  non  in  plenitudinem  splendoris  advenit,  quia 
conversatione  et  actibus , ex  cogitationibus  et  ver·  Jesus  Christus  seipsom  exinanivit  forma  Dei , ut 
>is,  et  considerare  uiriim  in  imagine  coelestis  ain·  formam  servi  acciperet.  Et  si  quidem  de  solis  Ju· 
mlet,  an  in  imagine  terreni.  Si  misericors  es  sicut  daeis  sermo  Scripturae  loqueretur,  dixisset  forsitan, 
^aier  tuus  coelestis  misericors  est,  sine  dubio  in  te  Quanquam  in  umbra  ambulet  bomo  : sed  quia,  ut 
^airis  coelestis  imago  est  Si  non  solum  amicis  luis  arbitror,  de  melioribus  sermo  fit  quam  erant  illi 
«nefacis,  sed  etiam  inimicis,  reddis  bona  pro  roa·  qui  secundum  umbram  legis  .vivebant,  propterea 
is,  sicut  Paler  coelestis  solem  suum  oriri  facit  super  scriptum  est,  Quanquam  ia  imagine  ambulet  homo, 

onoe  et  malos  , et  pluit  super  justos  et  injuitos  Quod  clarius  ad  intellectum  veniet  ex  sermonibus 

nago  in  te  coelestis  est,  Et  si  in  omnibus  perfe·  apostoli  Pauli,  qui  tres  quasdam  species  proprietatis 
lus  es,  sicut  Pater  tuus  coelestis  perfectos  est,  designat  in  lege , umbram  dicens  et  imaginem  et 
nago  in  te  coelestis  est.  Et  rursum  si  non  es  imi-  veritatem,  ali  namque  : Umbram  enim  habens  lex 
lior  Christi  nee  apostoli  Pauli,  qui  dicit  : Imi·  bonorum  futurorum,  non  ipsam  imaginem  rerum, 
toros  mei  estote,  sicut  ego  Christi,  sed  iiiihaior  es  per  singulos  annos  iisdem  ipsis  hostiis  quas  offerunt 
>eruin  diaboli  qui  homicida  fuit  ab  initio  : et  si  D indesinenter,  nunquam  potest  accedentes  facere  per· 
rrena  sapias,  et  terrena  loquaris,  el  thesaurus  (cctoi.  Ergo  lex  umbram  habet  futurorum  bonorum, 
us  ei  cor  tuum  iii  terra  sit,  terreni  imaginem  non  ipsam  iiuaginem  rerum,  ostendens  sine  dubio 
irias.  Verum  quia  in  his  locis  inventi  sumus , in  aliam  esse  imaginem  rerum  quam  illam  quse  legis 
libus  de  imagine  sermo  commotus  est , necessa-  umbra  designatur.  Et  si  quis  potest  describero' 
im  videtur  etiam  psalmi  illius  versiculum  in  me-  observantiam  illam  Judaici  cultus,  consideret  tern- 
um prodocere,  in  quo  de  peccatoribus  scriptum  plura  illud  non  habuisse  imaginem  rerum,  sed  um- 
t ■*  : Domine,  in  civitate  tua  imaginem  ipsorum  ad  bram  : videat  quoque  altare  umbram  esse  , videat 
VfVtfjft  rediges,  Conslai  ergo  quia  peccatorum  ima-  et  hircos  et  vitulos  qui  adducuntur  ad  victimam 
lem  in  civitate  sua  Deus  ad  nihilum  redigit  : umbram  esse  illa  omnia,  secundum  illud  quod 

(loram  aolom  imagioem  sine  dubio  tuetur  et  scriptum  est··  : Umbra  enim  est  vita  nostra  super 
rvat.  Huee  est  ergo  imago  terreni , id  est  pecca-  terram.  Si  quis  vero  iransire  potuerit  ab  hac  um- 

- Coioss.  1, 15.  ··  I Cor.  XT,  49.  « Mallh.  t,  45.  ·*  I Cor.  xi,  1.  ·’  Psal.  i^xii,  20.  **  Bebr. 
I.  »·  I Paral.  xxix,  15. 


!IC5  ex  ORIGENE 


brn,  veniat  ad  imaginem  rerum  cl  videat  adven-  j 
tum  697  Christi  in  carne  facium , videat  eum 
pontificem,  offerentem  quidem  et  nunc  Patri  hostias, 
et  posimodum  oblalunim  : et  iiiielligat  hxc  omnia 
imagines  esse  spiritalium  rerum , et  corporalihus 
officiis  coelestia  designari. Imago  ergo  diciiur  hoc  quod 
recipitur  ad  praesens,  et  intueri  potest  humana  natura. 
SI  poles  menie  et  animo  penetrare  coelos,  et  sequi 
Jesum  qui  penetravit  coelos,  ei  assistit  nunc  vultui 
Dei  pro  nobis,  ibi  invenies  illa  bona  quorum  umbram 
habuit  lex,  ei  imaginem  Christus  ostendit  in  carne, 
quae  praeparata  suiiL  beatis,  quae  nec  oculus  vidit, 
nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascendit. 
Quae  cum  videris  intelliges  quia  qui  in  ipsis  ambu- 
lat, et  iii  nioriim  desiderio  et  cupiditate  perdurat, 
iste  non  in  imagine,  sed  in  ipsa  jam  ambulat  veri- 
tate. Verumtamen  in  imagine  ambulat  horna.  Repe- 
tamus ergo  sermonem  illum  quem  dixit  Apostolus, 
in  quo  generales  duas  imagines  designavit,  unam 
quidem  terrenam,  aliam  vero  coelestem,  et  compa- 
remus ad  lioc,  Quanquam  in  imagine  ambulat  homo; 
et  boc  quod  generaliter  dictum  est , in  mulus 
species  dividamus,  ut  cum  dividitur  sermo  per  sin- 
gula atque  discutitur,  clarescat  quod  intrinsecus 
latet.  Hoc  est  autem  quod  dicimus  : Omnis  potestas 
inimica,  ei  unaquscqiie  virtus  divina  qux  auxilium 
praestat  bis  qui  salutem  con.sequi  cupiunt : singulae 
harum  imagines  quasdam  exprimunt  in  anima  eorum 
qui  se  ad  receptaculum  earum  diversis  studiis  ex- 
iiibeiii.  Verbi  gratia,  sicut  superius  diximus,  omnes  i 
quidem  homines,  aut  coelestis,  aut  terreni  iuiagi- 
iiein  portamus,  sed  et  in  bis  ipsis  multa  diversitas. 
Utputa  omnis  peccator  portat  imagiiiein  terreni, 
sed  non  omnis  similiter  : non  aeque  imaginem  ter- 
reni portat  homicida  et  mendax,  aut  adulter  et 
conviciosus , aut  puerorum  corruptor  et  fur , 
quamvis  omnes  isti  terreni  iinagiiiem  ponent, 
sed  niiilla  est  inter  ipsos  differentia  pro  diversitate 
peccati.  Secundum  has  ergo  diversitates  imaginis 
terreni,  contemplare  etiam  diversitatem  imaginis 
coelestis,  et  intuere  Paulum  porlaniem  imaginem 
coelestis,  et  Tiinotheuin.  Et  quid?  piiiaimis  quia  si- 
militer ut  in  Paulo,  ita  et  in  Timotheo  erat  imago 
coelestis?  Nihil  amplius,  nihil  pr^clarius  habebat 
imago  Pauli  praeter  imaginem  Timothei?  Ego  arbi-  ^ 
tror  quia  secundum  boc  quod  praecedebat  vitae  merito, 
verbi  potentia,  niagnanimiiaie  propositi  Paulas  Ti- 
inollieum,  ita  et  in  illo  major  ac  splendidior  reful- 
gebat imago  coelestis,  qualem  in  illo  faciebat  ima- 
ginem Christus,  cum  in  eo  loqueretur  : et  aliam  et 
longe,  ui  ego  arbitror,  inferiorem  in  illo  faciebat 
imaginem  qui  dicebat  ** : Et  dixit  angelus  qui  loque- 
batur in  me^  et  sic  per  singula  etiam  apud  leipsuin 
requirens,  diversitatem  invenies  imaginis  sive  ter- 
renae iii  peccatoribus,  sive  coelestis  in  sanctis.  Omne 
- ergo  quod  agitur  a nobis  per  singulas  horas  vel 
momenta,  imaginem  aliquam  deformat : et  Ideo  per 
singula  scrutari  debemus  actus  nostros,  et  nosmet- 
··  Zaih.  I,  14.  1 Cor.  i,  30.  Gcu.  ii,  7. 


i ipsos  probare  in  illo  opere  et  to  illo  aeruui. 

II irum  coele.stis,  an  terrena  imago  ioaoiu»iM«n 
depingitur.  Sed  et  illud  admonere  vos  iBoiiicMi  | 
videbitur,  quod  multi  in  hoc  mundo  propter  ini|i. 
nes  malorum  regum,  imo  potius  tyraoaoniaptie. 
runt,  pro  hoc  tantummodo  quod  lyranoice  apuden 
imagines  deprehensae  suni,  et  boc  solum  eis «rifei 
ad  crimen.  Perscrutetur  ergo  nunc  se  unasqi»^ 
vestrum,  et  cordis  sui  arcana  recenseat, aediT.!» 
ter  inquirat  quas  ibi  imagines  gerat.  Si  'woiss 
fueris  habere  ibi  formas  diaboli  et 
Sntaiiae,  quod  libi  erit  vitae  refugium,  qau  miim> 
biiurtui,cum  de  intimo  conclavi  cordis  tii  nm. 
nica  imago  proferetur?  Sin  autem  vis  ut  per  ^ 
cies  Libi  hujusmodi  imagines  designem,  ndi.  tn, 

^ imago  tyrannica  est,  avaritia,  dolus,  soperVi, 
tumor,  glori»  saeculares,  invidiae,  ebrietates,» 
messationes,  et  bis  similia.  Quas  si  non  cttns  av.· 
ceris  de